Iστορία του Tύπου της Θεσσαλονίκης - Πηγή - Καθημερινή

wwk.kathimerini.gr

Iστορία του Tύπου της Θεσσαλονίκης - Πηγή - Καθημερινή

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

2-32 AΦIEPΩMA

Iστρία τυ Tύπυ της

Θεσσαλνίκης. Aπ την

έκδση τυ «Eρμή» έως

τις σύγρνες εημερίδες.

Eημερίδες της Θεσσαλνίκης.

Στιεία για την

πλιτική ιστρία και την

ταυττητα τυ Tύπυ της

πλης.

Oι πι σημαντικές εημερίδες.

Περίδς της Tυρκκρατίας.

H σημαντική και

καθριστική συμλή των

ελληνωνων εημερίδων

στην εθνική αύπνιση.

O «Eρμής» τυ Σ. Γκαρπλά.

H πρώτη ελληνική

εημερίδα πυ εκδθηκε

τ 1875, με σημαντική

συμλή στην ανάπτυη

της πλης.

O εραϊκς Tύπς. H

εκδτική δραστηριτητα

απ τ πρώτ τυπγρα-

εί έως και την εμάνιση

σημαντικών εημερίδων.

Tυρκικές εημερίδες.

Eκδσεις πυ κυκλρησαν

απ την εμάνιση

της «Selanik» τ 1869 μέ-

ρι τ 1924.

Eιδικές εημερίδες. H

πλη μέσα απ τη σάτιρα,

τα ικνμικά και τα αθλητικά

θέματα.

«Eημερίς των Γυναικών».

Tλμηρ εκδτικ

εγείρημα με θέματα πυ

απασλύν τ εμινιστικ

κίνημα τυ Mεσπλέμυ.

O παράνμς Tύπς.

Eημερίδες πυ εκδθηκαν

και κυκλρησαν με

κινδύνυς στα ρνια της

Kατής.

Aπ τ «μάρμαρ» στη

ωτσύνθεση. Oι νέες τε-

νικές απαραίτητα στι-

εία στην καθημερινή έκδση

των εημερίδων.

Oι σύγρνες εημερίδες.

H εημεριδγραική

παρυσία της Θεσσαλνίκης

σήμερα και ι πρπτικές

εν ψει τυ 21υ

αιώνα.

Σημείωση: Aπ παραδρμή, στ αιέρωμα

για τυς «Eλληνες γελιγράυς» αναέρυμε

τι σκίτσ τυ Hλία Σκυλά πυ δημσιεύσαμε

ραεύτηκε σε διεθνή έκθεση. H

διρθωση γίνεται ύστερα απ υπδειη τυ

σκιτσγράυ.

Yπεύθυνς «Eπτά Hμερών»:

BHΣ. ΣTAYPAKAΣ

2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

A ΦIEPΩMA

Iστρία τυ Tύπυ

της Θεσσαλνίκης

Aπ την έκδση τυ «Eρμή» έως τις σύγρνες εημερίδες

Iστρικ πρωτσέλιδ. «T Φως», με διευθυντή - ιδικτήτη τν κ. I. K. Σπαθάρη, κυκλρεί στις 9 Aπριλίυ 1941 με τίτλ

«O στρατς τυ Pάι εισέρεται σήμερν, ώραν 8ην πρωϊνήν, εις Θεσ/νίκην».

H πανσπερμία εθντήτων, αυτή η ιδιαιτερτητα

της Θεσσαλνίκης στ

τέλς τυ 19υ και στις αρές τυ

20ύ αιώνα, και η γλωσσική «Bα-

έλ», υσική συνέπεια της συνύπαρ-

ής τυς στην ίδια πλη, έει απτυπωθεί

και στν Tύπ της επής.

επερνύν τις 300 ι εημερίδες

και τα περιδικά πυ εκδθηκαν

στην πλη στ διάστημα απ τ 1869

μέρι τ 1924. Mε εαίρεση τν ελληνικ

Tύπ, η πλειντητα των ε-

ημερίδων ήταν τυρκικές (συνλικά

κυκλρησαν 73) και εραϊκές

(επερνύν τις 50) και ακλυθύν

εκείνες ι πίες εκδθηκαν σε γαλλική

γλώσσα, σε αγγλική, αρμενική,

σερική, ρωσική κ.λπ.

Aπ τ 1875, ρνιά πυ κυκλρησε

«Eρμής» τυ Σκλή Γκαρπλά

–η πρώτη ελληνική εημερίδα

της Θεσσαλνίκης– μέρι σήμερα,

δεκάδες είναι ι εημερίδες, πλιτικές

και ικνμικές, αθλητικές, συνδικαλιστικές

και εμινιστικές, αλλά

και τα ειδικά έντυπα πυ «γεννήθηκαν»

και άρααν μια πρεία, συνήθως

ραύια, με ελάιστες εαιρέσεις

πυ θάνυν ώς τις μέρες μας.

Mέσα απ τις σελίδες τυς γράηκε

η ίδια η ιστρία της πλεως. Mέσα απ

την ειδησεγραία και τη σλιγραία

τυς διασώθηκε τ παρελθν

της Θεσσαλνίκης με τα ιστρικά

γεγντα (πλεμι, πλιτικές δλνίες,

κινήματα, εκλγές), αλλά

και τα καθημερινά συμάντα (κινωνικές

εκδηλώσεις, αγραπωλησίες,

γάμι και θάνατι), πυ σμίλεψαν μέσα

στ ρν τ ιδιμρ «πρίλ»

Eπιμέλεια αιερώματς:

ΘAΛEIA I·ANNIΔH

της και άησαν κληρδτημα, στις

επμενες γενιές, τα αρακτηριστικά

ενς πρσώπυ, πυ έει αθεί μέσα

στις στάτες της μεγάλης πυρκαγιάς

τυ 1917.

Mέσα απ τις κιτρινισμένες σελίδες

τυς παρυσιάεται μια άλλη πλη

η πία σωριάστηκε κάτω απ τα

ερείπια των νεκλασικών αρντικών

των Eών, ηλώθηκε μαί με

τα καλντερίμια και τις γραμμές τυ

τραμ και θάτηκε μαί με τα τελευταία

απμεινάρια των μνημείων.

Aναμισήτητα, λιπν, ι εημερίδες

της Θεσσαλνίκης απτελύν

πηγή της ιστρίας της και ταυτρνα

καθρέτη τυ πλιτικύ, ικνμικύ

και κινωνικύ γίγνεσθαι.

Aντικατπτρίυν τν παλμ της ωής

των κατίκων της. Aναιώνυν

συμπεριρές και ντρπίες. Aντανακλύν

συνήθειες πυ έυν ύγει

ανεπιστρεπτί.

Πίσω απ τις «αράδες» τυς αναγεννιύνται

άνθρωπι και μάδες,

αναπέρνυν «σάρκα και στά» γειτνιές

και συνικισμί, αναωντανεύυν

παρασημρίες και θεατρικές

παραστάσεις, ρεσπερίδες σε

ωτισμένυς κήπυς, καλλιστεία,

ρί μεταμιεσμένων σε σπίτια και

δείπνα «θαυμασθέντα διά την κσμιτητα,

την αθνίαν και τν

πλύτν», πράλλνται ικνμικές

πρωτυλίες και πλιτικά δρώμενα,

πυ σράγισαν τις εελίεις,

ι μν σε τπικ επίπεδ αλλά

στην ευρύτερη περιή των Bαλκανίων.

Aυτή την εημεριδγραία της

Θεσσαλνίκης επιειρύν να καταγράψυν

ι «Eπτά Hμέρες», στα 120

ρνια πυ μεσλάησαν απ την

έκδση τυ «Eρμή», της πρώτης ελληνικής

εημερίδας.


H «Eημερίς των Bαλκανίων» στις 25 Iανυαρίυ 1936, δηλαδή την παραμνή της τελευταίας πρπλεμικής εκλγικής αναμέτρησης.

H «Mακεδνία» της 11ης Φερυαρίυ 1941 διασώει στις πρωτσέλιδες ωτγραίες της την μαρδισμένη απ τυς Iταλύς Aγία Σία.

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 3


Eημερίδες της Θεσσαλνίκης

Tυ Γιώργυ Aναστασιάδη

Aν. Kαθηγητή Πλιτικής Iστρίας τυ A.Π.Θ.

ΣTIΣ στήλες των εημερίδων της

Θεσσαλνίκης είναι απτυπωμένη η

ιστρική υσιγνωμία της πλης.

Oι ημερήσιες εημερίδες της

Θεσσαλνίκης, κυρίως ι μακριες

(«Nέα Aλήθεια», «Mακεδνία»,

«Eλληνικς Bρράς», «Eημερίς

των Bαλκανίων», «T Φως», «Θεσσαλνίκη»,

κ.ά.), έυν «γράψει» κι’ αυτές

τη «δική τυς ιστρία» και λειτυργύν

για τ σημεριν ερευνητή

ως απκαλυπτικά «ψυγραήματα»

των διαρων επών αλλά και ως

έντυπα τεκμήρια της συγκεκριμένης

διαμεσλάησης τυ Tύπυ ανάμεσα

στην ευσία και την κινωνία.

Aπτελύν έτσι σημαντική ιστριγραική

πηγή για συς ητύν

να αναπλάσυν ακμη και μέσα απ

τ πι ταπειν μνστηλ τυς, τη

διαμρωση των συνειδήσεων, την

εικνα της καθημερινής ωής και

την ιστρία της μικρής ανθρώπινης

κλίμακας στη Θεσσαλνίκη μετά τ

1912.

H πλιτική ιστρία των εημερίδων

της Θεσσαλνίκης (αλλά και λης

της ώρας) δεν έει ακμη γρα-

εί κατά τρπ συστηματικ και λκληρωμέν,

ενώ συνεώς θείρνται

ή γίννται πι δυσπρσιτα τα

ύλλα των παλιών εημερίδων της

και άννται ι πλύτιμες μαρτυρίες

δημσιγράων και αναγνωστών (ι

εημερίδες και τ αναγνωστικ κιν

τυς συγκρτύν ένα ενιαί γνωστικ

αντικείμεν για την επιστημνική

μελέτη).

H Θεσσαλνίκη έει ιώσει πλύ

πι έντνα και παρατεταμένα τις περιπέτειες

της πλιτικής και πνευματικής

ελευθερίας στην Eλλάδα. Oι ε-

ημερίδες της πλης στη διαδρμή

τυς πέρασαν μέσα απ πι πλλές

και πι δυνηρές «συμπληγάδες»,

δηλ. πιέσεις της λγκρισίας και επεμάσεις

της στρατιωτικής και πλιτικής

ευσίας και των πικιλώνυμων

αρών κατής.

H πλιτική ιστρία των εημερίδων

της πλης (πυ είναι επικεντρωμένη

σ’ ρισμένες άσεις, στη λγκρισία

πυ υπέστη Tύπς και στυς

αγώνες τυ για την υπέρασή της),

μπρεί να διακριθεί σε 4 περιδυς.

1. Στην πρώτη περίδ πυ εκτείνεται

απ τ 1912 ώς τ 1922 παρατηρείται

στη Θεσσαλνίκη ένας εημεριδγραικς

«ργασμς» ενώ η

ελευθερτυπία εαρμεται επιλεκτικά

και με πλλά εμπδια. Tα πρώτα

ήματα της θεσσαλνικιώτικης

δημσιγραίας μετά την ενσωμάτωση

της πλης στ νεελληνικ

κράτς, πραγματπιύνται μέσα

στις συνθήκες τυ A΄ Παγκσμίυ

Πλέμυ και τυ εθνικύ διασμύ,

συνθήκες πυ ευνύν την επιλή

πρληπτικής και κατασταλτικής λ-

Στιεία για την πλιτική ιστρία και την ταυττητα τυ Tύπυ της πλης

γκρισίας σ’ λες τς εημερίδες πυ «Eλλάς», τίτλς της καθημερινής πρωινής εημερίδας «ιλελευθέρων αρών», πως διακρίνεται στην πρμετωπίδα τυ

Συνέεια στην 7η σελίδα ύλλυ της 12ης Aυγύστυ 1919, με διευθυντή και ιδικτήτη τν B. Mεσλγγίτη.

4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

Oκτώρις 1911. Eνα απ τα πρώτα ύλλα της «Mακεδνίας» με ιδικτήτη και διευθυντή τν Kων. Bελλίδη. H τιμή τυ 10

παράδες. Στην πρώτη σελίδα ιλενύνται παραινέσεις πρς τη Bυλή, ένα ρνγράημα, κάπι απ τα «περίεργα» τυ

κσμυ και ένα άρθρ αιερωμέν στην ιταλτυρκική έριδα με κεντρικ θέμα «τ αίμα τυ Aιμιλιανύ Γρεενών».


«Eημερίς των Bαλκανίων», έτς 11, αριθμς ύλλυ 3.623. Eκλγικ τ ύλλ της 19ης Aυγύστυ 1928, έρει ως νικητές τυς Eλευθέρι Bενιέλ και Aλέανδρ

Παπαναστασίυ. Στ κύρι άρθρ, άλλωστε, η εημερίδα εκτιμά τι « λας θα υπερψηίσει τη δημκρατική παράταιν διά την ησυίαν τυ, διά την ευημερίαν τυ,

διά τ καλν τυ τπυ». Aπ την πρώτη σελίδα δεν λείπει και τ λαϊκ ανάγνωσμα «H Nαϊλέ Xανύμ», μια «αληθινή ιστρία έρωτς και τραγικών περιπετειών απ τη

Mικρασιατική εκστρατεία», πως σημειώνεται στν υπέρτιτλ και στν υπτιτλ.

Διανμή εημερίδων πριν απ τν A΄ Παγκσμι Πλεμ. Tαινμηση και απστλή εημερίδων πριν απ τ 1938.

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 5


O K. Bελλίδης, εκδτης - διευθυντής της «Mακεδνίας».

Xαρακτηριστικά διαημιστικά «σκίτσα» για τις

εημερίδες «T Φως» και «Mακεδνία».

6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

T πρεκλγικ κλίμα για την ανάδειη δημάρυ στη Θεσσαλνίκη κυριαρεί στην πρώτη σελίδα της εημερίδας

«Mακεδνικά Nέα» της 14ης Δεκεμρίυ 1930. Σαής η τπθέτηση της εημερίδας υπέρ τυ Xαρίσιυ Bαμακά

και ι συστάσεις πρς τυς δημτες να «υλαθύν απ τα ψέμματα» των αντιπάλων τυ.

Oι πι σημαντικές εημερίδες

«Nέα Aλήθεια»: Kαθημερινή απγευματινή εημερίδα

(η «Eστία» της Θεσσαλνίκης). Eκδθηκε ως

«Aλήθεια» τ 1903 και διέκψε ριστικά τ 1971. Iδρυτής

και εκδτης: Aθ. Kύσκυρας. Διευθυντής: I. Kύσκυρας.

Mεταύ των συντακτών της εώρισαν ι I.

Mπήτς, K. Σνωκ, Aντ. Θεδωρίδης, Π. Παπαγεωργί-

υ, A. Kαλεύρας κ.ά. Kινήθηκε στν ευρύτερ ώρ

τυ εθνικύ ιλελευθερισμύ, ενώ μεταπλεμικά τήρησε

μετριπαθή συντηρητική πλιτική γραμμή.

«Mακεδνία»: H μακριτερη και πι γνωστή εημερίδα

της πλης. Kυκλρεί απ τ 1911. Eκδτηςδιευθυντής

K. Bελλίδης και μετά τ 1936 I. Bελλίδης.

Διευθύνεται μετά τ 1980 απ την K. Bελλίδυ.

Mεταύ των συντακτών της εωρίυν τα νματα

των Π. Λεαντή, B. Mεσλγγίτη, Γ. Ωρλγά, I. Σαμαρά,

N. Φαρδή, I. Iωαννίδη, K. Δημάδη, A. Xαμυδπυλυ,

Aρ. Xασιρτγλυ, Bυργυντή κ.ά. Aπ τ

1915 τάσσεται στ πλευρ τυ Eλευθέριυ Bενιέλυ

και θα παραμείνει μέρι σήμερα πιστή στην ευρύτερη

ιλελεύθερη δημκρατική παράταη, ρντίντας να

παρέει στυς αναγνώστες της πλήρη ειδησεγραική

ενημέρωση.

«T Φως»: Πρωινή εημερίδα πυ κυκλρύσε απ

τ 1914 ώς τ 1959. Eκδτης: Δημσθ. Pίς. Διευθυντές

της διετέλεσαν ι B. Mεσλγγίτης, Θ. Xατηγώγς,

Θ. Pηγινς κ.α.

H πλιτική γραμμή τυ «Φωτς» γνώρισε πλλές

διακυμάνσεις. Aπ τ 1926, πάντως, υπστήριε τ

«Λαϊκν κμμα» και μετά τ 1945 ακλύθησε μια ε-

αιρετικά συντηρητική πλιτική.

«Eημερίς των Bαλκανίων»: Aπγευματινή εημερίδα.

Eκδθηκε τ 1918, κυκλρησε μέρι τ 1941, επανεκδθηκε

για ένα μήνα τ 1946 και για 5 περίπυ

μήνες τ 1950. Σραγίστηκε απ την πληθωρική πρσωπικτητα

τυ διευθυντή και αρισυντάκτη της N.

Kαστρινύ. Eπέδειε ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι σε

κινωνικά πρλήματα, πως π.. τ πρσυγικ και

υπστήριε την αασίλευτη Δημκρατία στ πλευρ

τυ Aλέανδρυ Παπαναστασίυ.

«Tαυδρμς Bρείυ Eλλάδς»: Aντιενιελική ε-

ημερίδα. Eκδθηκε απ τ 1920 ώς τ 1937. Eκδτης

N. Δαρέρης και διευθυντής Π. Ωρλγάς.

«Mακεδνικά Nέα»: Aπγευματινή αιλγη εημερίδα.

Kυκλρησε απ τ 1924 ώς τ 1934. Διευθυντές

της: Π. Λύαρης - B. Mεσλγγίτης. Yπστήριε

αρικά τη δημκρατική παράταη, αλλά στη συνέεια

και τυς Πάγκαλ και Kνδύλη.

«Eλληνικς Bρράς»: Hμερήσια εημερίδα. Eκδθηκε

τ 1936 απ τν Γ. Λεαντή με αρισυντάκτη τν

Στ. Στάγκ. Διέκψε την έκδσή της ταν επιλήθηκε

η δικτατρία της 4ης Aυγύστυ. Eπανεκδθηκε τ

1945 απ τυς Π. Λεαντή, B. Mεσλγγίτη, X. Xιωτπυλ,

υπστηρίντας τυς ιλελεύθερυς, ενώ απ

τ 1952 πρσώρησε στν Eλληνικ Συναγερμ τυ

Παπάγυ και απ τ 1956 στην EPE τυ K. Kαραμανλή,

με μαητική αρθργραία και εκδτρια την T. Λε-

αντή. Aπ τ 1986 κυκλρεί ως εδμαδιαία.

Aνάμεσα στυς συντάκτες της εωρίυν τα νματα

των Hλ. Kύρυ, Γ. Δώσσα, Σ. Xριστδύλυ, Δ. Zα-

ειρπυλυ, B. Nέττα, N. Στάγκυ και N. Mέρτυ

και υπήρε, απ τη δεκαετία τυ ’70, η «ψυή» της ε-

ημερίδας.

«Θεσσαλνίκη»: Aπγευματινή εημερίδα. Kυκλ-

ρεί απ τν Mάι τυ 1963, επιδεικνύντας ιδιαίτερ

ενδιαέρν για τα πρλήματα της πλης και τη

διάσωση της ιστρικής υσιγνωμίας της. Eκδθηκε απ

τν I. Bελλίδη και ανάμεσα στυς συντελεστές της

εωρίυν τα νματα των I. Iωαννίδη, Γ. Aρανιτίδη,

Γ. Mπέρτσυ, Aντ. Kύρτη, X. Mεμή, Γ. Λιάννη, K.

Tσαρυά, Aντ. Πεκλάρη, Δ. Γυσίδη, Γ. Mυλαράκη

κ.ά.

Σημείωση: «Eπτά Hμερών»»: Περισστερα στιεία για τη δια-

ρνική πρεία των εημερίδων της πλης στ έργ τυ Γ. Aναστασιάδη

«H Θεσσαλνίκη των εημερίδων» (Πρλγς I. Xασιώτη,

εκδ. «Eκραση», 1994).


Συνέεια απ την 4η σελίδα

θεωρύνται «εθρικές» δηλ. εκρά-

υν διαρετικές πλιτικές απψεις

ή «δεν συμμρώννται πρς

τας υπδείεις». Σ’ αυτήν την περίδ

και ενώ η μεγάλη πυρκαγιά τυ

1917 θα απεί καταστρική και για

τν Tύπ της πλης, εωρίυν ι

εημερίδες: «Nέα Aλήθεια» (1903),

«Mακεδνία» (1911), «T Φως»

(1914), «Eημερίς των Bαλκανίων»

(1918), «Tαυδρμς Bρείυ Eλλάδς»

(1920), «Aγκυρα» (1915), κ.α.

T 1914 ιδρύεται η πρώτη δημσιγραική

ένωση της πλης με τίτλ:

«Σύνδεσμς Eλλήνων Συντακτών»

Θεσσαλνίκης (T σωματεί

διαλύθηκε τ 1919).

2. H δεύτερη περίδς (1922 -

1944) είναι η περίδς της ανάπτυ-

ης ενς αιλγυ εημεριδγρα-

ικύ πλιτισμύ αλλά και επιλής

αυστηρής λγκρισίας στν Tύπ

της πλης.

H «Eημερίς των Bαλκανίων» και

η «Mακεδνία» θα δείυν ιδιαίτερη

ευαισθησία απέναντι στα ύτατα

πρλήματα πυ θα δημιυργηθύν

στα ρνια 1922-24 καθώς στην Θεσσαλνίκη

καταεύγυν πλυάριθμι

πρσυγες απ την Mικρασία και

τν Πντ. Tν Oκτώρι τυ 1924

και ενώ απ τ 1923 λειτυργεί η

«Eνωσις Συντακτών Θεσσαλνίκης»

(τ 1938 μετνμάσθηκε σε «Eνωση

Συντακτών Mακεδνίας - Θράκης»)

η εημεριδγραική Θεσσαλνίκης

θα περάσει κρίσιμες μέρες καθώς ι

εκδτες «απαντύν» με «μπλακ-ά-

υτ» στν σκληρ απεργιακ αγώνα

των τενικών τυ Tύπυ.

Στη διάρκεια της δικτατρίας τυ

Παγκάλυ (1925-26) ι εημερίδες

της Θεσσαλνίκης σύμωνα και με

τη μαρτυρία τυ επιανύς δημσιγράυ

B. Mεσλγγίτη: «... επαύντ

για ψύλλυ πήδημα». Σ’ αυτ

τ ρνικ διάστημα εωρίυν,

εκτς απ τις εημερίδες της πρώτης

περιδυ, τα «Mακεδνικά Nέα»

(1924) και η «Aπγευματινή» (1933),

ενώ «Eλληνικς Bρράς», πυ κυκλρεί

στις 14.6.1936, διακπτει

την έκδσή τυ, ταν η δικτατρία

της 4ης Aυγύστυ 1936 επιάλλει

καθεστώς λγκρισίας σ’ λες τις ε-

ημερίδες της ώρας.

O Tύπς της πλης απ τις πρώτες

μέρες τυ ελληνϊταλικύ πλέμυ

θα ενημερώνει και θα εμψυώνει τν

πληθυσμ με άρθρα και ανταπκρίσεις

απ τ αλανικ μέτωπ.

Στην κατή λες ι εημερίδες

της Θεσσαλνίκης εκτς απ την

«Aπγευματινή» –ανέστειλαν την

έκδσή τυς.

Oι μυστικές –αντιστασιακές εημερίδες

πυ κυκλρησαν στα

ρνια 1941-44 (εωρίει η «Eλευθερία»:

επίσημ ργαν της επιτρπής

περιής Mακεδνίας τυ EAM)

συνθέτυν ένα ενδιαέρν «κεάλαι»

πυ απαιτεί μια ειδική πρσέγγιση.

3. H τρίτη περίδς (1944-1974)

αρακτηρίεται απ την πρεία πρς

τν εκσυρνισμ και την ευρύτερη

καθιέρωση εημερίδων, πως η

«Mακεδνία» και «Eλληνικς Bρράς»

(και απ τ 1963: η «Θεσσαλνίκη»,

αλλά και τν «μαρασμ» και τη

διακπή της έκδσης «ιστρικών» ε-

ημερίδων, πως η «Nέα Aλήθεια»,

«T Φως» κ.λπ.

«T Φως», της 17.3.1956. Πλύτιμες ι δύ πρωτσέλιδες ωτγραίες της «νεκρωμένης» Θεσσαλνίκης τυ 1956.

H «Eλευθερία» (9.5.1944)

Σηματδτείται επίσης απ τ δύσκλ

«διπρικ» τυ δημσιγραικύ

λγυ μέσα απ την ία

και τα στρατδικεία τυ εμυλίυ

πλέμυ (1946-49). Tις μετεμυλιπλεμικές

ψυώσεις και τέλς την

καταπίεση της στρατιωτικής δικτατρίας

(1967-1974).

O τυπκτνς λγκρισία τυ

στρατιωτικύ καθεστώτς «ισπέδωσε»

αρικά και τις εημερίδες της

πλης. Δεν τις εμπδισε μως να μεταδώσυν

υπαινικτικά ρισμένα απ

τα αντιδικτατρικά «μηνύματα» πυ

πρσδκύσε τ αναγνωστικ τυς

κιν.

H ανεύρεση και η διάσωση λων

των εημερίδων πυ εκδθηκαν στη

Θεσσαλνίκη τυ 20ύ αιώνα είναι

μια πρϋπθεση ωτικής σημασίας

για την πλύπλευρη αιπίηση τυ

πλύσιυ ιστρικύ υλικύ πυ πε-

ριέυν (κείμενα, ωτγραίες, γελιγραίες,

ιστρικά αιερώματα,

ντκυμέντα, κ.λπ.).

Xρειάεται μως, επιπλέν και μια

ργανωμένη απδελτίωση και αιλγησή

τυς αν θέλυμε να ανασυνθέσυμε

και να αναψηλαήσυμε τ

ιστρικ υπαθρ της Θεσσαλνίκης

πυ μέσα απ τν εημεριδγραικ

λγ ρίει σήμερα τη δυναμική

και την πρπτική της πλης.

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 7


Περίδς της Tυρκκρατίας

H σημαντική και καθριστική συμλή των ελληνωνων εημερίδων στην εθνική αύπνιση

Tυ Mανώλη Kανδυλάκη

Δημσιγράυ

H EKΔOΣH ελληνωνων εημερίδων

στη Θεσσαλνίκη καθυστέρησε

σημαντικά επειδή τ τυρκικ απλυταρικ

καθεστώς αντιδρύσε συστηματικά

για τη ρήγηση των σετικών

αδειών, αύ θα μπρύσαν

να δημιυργήσυν πρλήματα στην

Oθωμανική Aυτκρατρία. Oμως ι

σετικές ανάγκες τυ πληθυσμύ ικανπιύνταν

ή απ την έκδση

τυρκικών κρατικών εημερίδων, είτε

απ την κυκλρία των εημερίδων

απ τ εθνικ κέντρ (Aθήνα),

τ θρησκευτικ κέντρ (Kωνσταντινύπλη)

ή απ άλλα κρατικά κέντρα

(Σμύρνη, Aλεάνδρεια κ.τ.λ.) με τα πία

η Θεσσαλνίκη είε καθημερινή

και πυκνή θαλασσινή συγκινωνία.

«Eρμής»

H πρώτη –ιδιωτική– ελληνωνη

εημερίδα εμανίστηκε τ 1875, ύστερα

μάλιστα απ μια «συναλλαγή»

της ελληνικής Kιντητας με τν

Tύρκ γενικ διικητή, ταν σε αντάλλαγμα

μιας ευνϊκής αναράς

για τη συμπεριρά τυ ητήθηκε να

συνηγρήσει για την έκδση εημερίδας

και μάλιστα απ Eλληνα υπήκ.

Πρκειται για τν «Eρμή», πυ

εέδωσε Σκλής Γκαρπλάς, ένας

Eλληνας τυπγράς με λάικη

καταγωγή και θερμή ελληνική συνείδηση.

Eι ρνια αργτερα η εημερίδα

μετνμάστηκε σε «Φάρ

της Mακεδνίας» και απ τ 1895 σε

«Φάρ της Θεσσαλνίκης», συνέισε

δε να εκδίδεται απ τα παιδιά πλέν

τυ εκδτη, με παύσεις, με διώεις,

με καταδίκες και με ικνμικά πρ-

λήματα μέρι τ 1912, λίγυς μήνες

πριν απ την απελευθέρωση της

Θεσσαλνίκης. H συμλή των εημερίδων

τυ Γκαρπλά ήταν σημαντική

και καθριστική για τη διάδση

τυ εθνικύ ρνήματς των σκλα-

ωμένων κατίκων και στυς αγώνες

τυς για την ελληνικτητα της

Mακεδνίας και τη ελτίωση των

συνθηκών της ωής στη Θεσσαλνίκη

και στην ενδώρα. H έκδση της

εημερίδας συνέπεσε με τις απάσεις

των Συνεδρίων τυ Aγίυ Στε-

άνυ και τυ Bερλίνυ για τη Mακεδνία

και τις πρσπάθειες της

Eαρίας για τν εκυλγαρισμ της

περιής.

«Aλήθεια»

T 1903, εκδθηκε και δεύτερη ε-

ημερίδα στη Θεσσαλνίκη, ύστερα

απ τ «τένασμα» ενς Iταλύ τυπγράυ,

τυ Σαλατρε Mυρατρι

να εκδώσει εημερίδα με ιταλικ

τίτλ ωρίς να διευκρινίσει αν θα

ήταν γραμμένη στα ιταλικά. Oταν ε-

ασαλίστηκε η άδεια, με τη ρησιμπίηση

και της ωραίας συύγυ

τυ Iταλύ, τυπγράς συνεταιρίστηκε

με τν δάσκαλ Iωάννη Kύ-

8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

Δισεδμαδιαία εημερίδα «Φάρς της Mακεδνίας», διάδς τυ «Eρμή», στ ύλλ της 17-29 Aπριλίυ 1881, ιλενεί

εκτς απ τ άρθρ της, πυ είναι αιερωμέν στην ευημερία της Mακεδνίας, διεθνή τηλεγραήματα και τπικές

ειδήσεις.

σκυρα και εέδωσαν την ε λκλήρυ

ελληνική εημερίδα «Aλήθεια»

πυ με έντνυς και σκληρύς αγώνες

για τη Mακεδνία, συνέισε να

εκδίδεται μέρι τ 1910, λίγ αύ

τ συντακτικ πρσωπικ της απ-

ώρησε σύσσωμ για να εκδώσει μια

νέα εημερίδα, την «Nέα Aλήθεια».

H συμλή της «Aλήθειας» στην επιτυία

τυ Mακεδνικύ Aγώνα αναγνωρίστηκε

και απ τυς Tύρκυς,

πυ την καταδίωαν πλλές ρές,

την έσερναν στα δικαστήρια και τελικά

την έπαυσαν.

H Eπανάσταση των Nετυρκων

τ 1908 και τ Σύνταγμα πυ δέθη-

κε Aδύλ Xαμίτ ήταν σταθμς

στην εέλιη τυ Tύπυ της Θεσσαλνίκης

αύ πλέν ήταν ευκλτερη

η έκδση νέων εημερίδων και

θεσπίστηκαν και ελευθερίες –παρά

τις διικητικές δυσκλίες– για την ενημέρωση

τυ κινύ. Στα ρνια

πυ ακλύθησαν εκδθηκαν πλ-


λές ημερήσιες και εδμαδιαίες ε-

ημερίδες και περιδικά. Aπ τα έντυπα

αυτά τα περισστερα δεν ευδκίμησαν,

μως η έκδσή τυς και

η «ωηρτητα» ρισμένων δείνυν

την επιθυμία των εκδτών τυς για

να εκραστύν με καθεστώς ανελευθερίας

τις δυναττητες πυ δημιυργήθηκαν.

Eκδθηκαν ττε ι εημερίδες

«Aστήρ» απ τν Eυμ. Παπαγεωργί-

υ, η «Nέα Aλήθεια» απ τν Iωάν.

Kύσκυρα, τ «Σύνταγμα» απ τν

Aθ. Bγα, τ «Eθνς» απ τν Aλ.

Γκαρπλά, η «Mακεδνία» απ τν

Kων. Bελλίδη, τα «Πλιτικά Nέα» απ

τα δύ παιδιά τυ Σ. Γκαρπλά

επειδή η εημερίδα τυς παύθηκε,

τ «Eμπρς» απ τν Aντ. Oικνμίδη

και η «Παμμακεδνική» απ τν

Kων. Bελλίδη, ταν παύθηκε η «Mακεδνία»

λίγες μέρες πριν απ την

απελευθέρωση της Θεσσαλνίκης.

Θα σταθύμε ιδιαίτερα σε δύ απ

αυτές, πυ αύ έδωσαν ωραίυς εθνικύς,

πλιτικύς και κινωνικύς

αγώνες και άησαν έτσι έντνη και

επιλητική την εκδτική παρυσία

τυς συνέισαν να εκδίδνται επί

δεκαετίες και η μια συνείει να εκδίδεται

ακμη.

I. Kύσκυρας

Πρκειται για τη «Nέα Aλήθεια»,

πυ διαδέθηκε την «Aλήθεια» και

διέγραψε λαμπρή πρεία ιδίως επί

των ημερών τυ ιδρυτή της Iωάννη

Kύσκυρα και διέκψε την έκδσή

της τ 1972, αύ εκωρήθηκε σε

–άσετυς με τν Tύπ– νεεπιειρηματίες.

Eκδθηκε τ 1909, μλις

έληε η συνεργασία τυ Kύσκυρα

με τν Σαλ. Mυρατρι. Mε παύση

της σε λη τη διάρκεια της κατής,

με διώεις της και περιπέτειες σε λη

τη διάρκεια τυ ίυ της, με θαρραλέα

και αγωνιστική αρθργραία

και με εθνική πάνττε συνείδηση έπαιε

λυς τυς ρλυς τυ Tύπυ,

τν διαωτιστικ, τν διαπαιδαγωγικ,

τν ενημερωτικ και τν αναγνωσματικ

κάτω απ την διεύθυνση

τυ Iωάν. Kύσκυρα και, στ τέλς,

των παιδιών τυ.

«Mακεδνία»

H άλλη ιστρική εημερίδα της

Θεσσαλνίκης είναι η «Mακεδνία».

Iδρύθηκε τ 1911 απ τν Bελλίδη,

αύ επί ρνια στην Tυρκκρατία,

ως δημσιγράς, γνώρισε ι

μν τα τπικά πρλήματα και μελέτησε

τις καλύτερες συνθήκες για

να εκδώσει την εημερίδα τυ. Mε

σωστές άσεις απ την αρή, με ά-

ιυς συνεργάτες, με δημσιγρα-

ικές αρές πρωτπριακές και πάνττε

με εκσυγρνιστικ πνεύμα,

δημιύργησε μια παράδση πυ τη

συνέισαν ι διάδι τυ Bελλίδη,

γις τυ Γιάννης και –σήμερα– η

εγγνή τυ Kατερίνα, με τυς συνεργάτες

τυς.

Oι άσεις τυ σημερινύ Tύπυ

της Θεσσαλνίκης, τέθηκαν στην

Tυρκκρατία και σεδν στ σύνλ

τυς ι εημερίδες της, επετέλεσαν

τν εθνικ και πατριωτικ

πρρισμ τυς, διεκδικώντας μια

τιμητική θέση στν ελληνικ Tύπ

και διατηρώντας πι πεισματικά τις

παραδσιακές αρές της δημσιγραίας.

Aνάλγη με την ταυττητα της «Aλήθειας» ή «La Verita», της πλιτικής, εμπρικής και ιλλγικής εημερίδας τυ Iωάννη

Kύσκυρα, πυ εκδθηκε τ 1903 και τ 1905 κυκλρύσε τρεις ρές την εδμάδα, και η ύλη της απ την πία

δεν λείπυν ι εμπρικές καταωρήσεις. H συμλή της εημερίδας στην επιτυία τυ Mακεδνικύ Aγώνα αναγνωρίστηκε

και απ τυς Tύρκυς πυ την καταδίωαν πλλές ρές μέρις τυ τελικά την έπαυσαν.

Aρθρ, σλι και ιστρικ δημσίευμα σε συνέειες καλύπτυν την πρώτη σελίδα της ημερήσιας, συνταγματικής εημερίδας

«Aστήρ» τυ Eυμ. Παπαγεωργίυ, πυ απτελύσε ργαν των εθνικών δικαίων, πως σημειώνεται και στν τίτλ της.

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 9


«O Eρμής» τυ Σ. Γκαρπλά

H πρώτη ελληνική εημερίδα πυ εκδθηκε τ 1875, με σημαντική συμλή στην ανάπτυη της πλης

Tης Aλέκας Kαραδήμυ - Γερλυμπυ

Eπ. καθηγήτριας Aριτεκτνικής τυ AΠΘ

O «EPMHΣ», πυ εκδίδεται τ 1875

απ τν Σκλή Γκαρπλά στη

Θεσσαλνίκη, απκτά ιδιαίτερα έντνη

παρυσία στν ρειελλαδικ

ώρ σε λκληρη, την επμενη

εικσαετία, ως ργαν επικινωνίας

των ελληνικών πληθυσμών, υσιαστικής

επαής τυς με τν υπλιπ

κσμ και πρώθησης τυ ρλυ και

των επιτευγμάτων τυ ελληνικύ

στιείυ στν τμέα της εκπαίδευσης,

της ικνμίας κ.λπ. Ωστσ, η

ελληνική παρυσία δεν εμανίεται

απ τις στήλες της εημερίδας ως

ανταγωνιστική πρς τις άλλες κιντητες

της πλης, αλλά ως συνδεδεμένη,

συμάλλυσα στην ανάπτυ-

η της πλης και επωελύμενη απ

αυτήν. Mε τη στάση της αυτή, η εημερίδα

παίει έναν σημαντικ κατά

τη γνώμη μυ ρλ στη διαμρωση

μιας συνείδησης της πλης: Σε καθεστώς

αυστηρής λγκρισίας απ

πλευράς αρών και συγρνως κρινμενη

απ διαρετικά κέντρα ε-

υσίας (τυρκική διίκηση, ελληνική

κυέρνηση, ελληνική κιντηταμητρπλη),

και σε συνθήκες ευαίσθητης

ισρρπίας (διαρετικά

συμέρντα στ εσωτερικ της κιντητας,

θρησκευτικές έριδες, εθνικές

πρπαγάνδες), αναγκάεται για

να επιιώσει, να εεύρει ένα ώρ

στν πί θα μπρύσαν να μν-

ύν ι αντίρρπες δυνάμεις. Oταν ι

αντιθέσεις εμανίνται μέσα απ

τις στήλες της είναι μάλλν αμλυμένες,

ενώ η σετική πληρρηση

είναι συνά ελλειπτική και ανλκλήρωτη.

Θεματγραία

Δύ θέματα εμανίνται να συνθέτυν

ένα πεδί συγκερασμύ των

αντιθέσεων: η τπικτητα και εκσυγρνισμς.

Aυτά εειδικεύνται

με διάρυς τρπυς:

H εημερίδα υπστηρίει τη δημι-

υργία και τη λειτυργία μιας απτελεσματικής

δημτικής αυτδιίκησης,

πυ θα ελτιώσει και θα εωραΐσει

τ ώρ της πλης και θα εγκαταστήσει

τις απαραίτητες αστικές

υπδμές. Στ ήτημα αυτ η

παρακλύθηση των γεγντων είναι

συνεής και ι απψεις πρωθύνται

με θάρρς και μαητικτητα

πυ δεν θα ήταν δυνατ να εμανιστύν

σε άλλα θέματα.

Συγρνως «Eρμής» αναλαμάνει

να αναδείει και να δημσιπιήσει

μια ωή της πλης, πυ αρά λες

τις επί μέρυς κιντητες, τνί-

ει τις συμπλεύσεις και τις αρρσύνες

μεταύ τυς ( τελετές, ψυαγωγίες,

κινωνικές δραστηριτητες)

και πρωθεί επιθυμητά μντέλα μντέρνας

συμπεριράς και διαπλιτισμικής

συμίωσης (ικνμικές

πρωτυλίες, σύσταση επαγγελματικών

ενώσεων και επιμελητηρίων,

10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

Tρίτη 13 Mαΐυ 1875. H πρώτη ελληνική εημερίδα κυκλρεί στη Θεσσαλνίκη. Aρικά δύ ρές την εδμάδα. Tίτλς

της «Eρμής». Eκδτης της Σ. Γκαρπλάς. H τιμή της ετήσιας συνδρμής, σε τπικ επίπεδ, 3 αργυρά μετήτια· για τ ε-

ωτερικ διπλάσια. H πρώτη σελίδα τυ πρώτυ ύλλυ της αιερωμένη στις υπρεώσεις των συνδρμητών και στις αρ-

ές της εημερίδας, ένα συνδυασμ αλήθειας, ψυαγωγίας, εγκυρτητας ειδήσεων, δεσμεύσεις πυ διατυπώννται με την

υπσεση «πανταύ και πάνττε επιδιώκντες την αλήθειαν εις τας συητήσεις, τ ωέλιμν εις τας διατριάς και τας μελέτας

ημών περί γεωργίας και ιμηανίας, τ τερπνν εις τα διηγήματα...».

επιστημνικές εκδηλώσεις και εκδσεις,

παρασημρίες αλλθρήσκων,

γιρτές σλείων και θεατρικές

παραστάσεις στις πίες παίρνυν

μέρς λες ι κιντητες, κσμικές

συναθρίσεις ,δημσιες διργανώσεις

περίεργων θεαμάτων

κ.λπ.). Oι εκδηλώσεις ενς νέυ τύπυ

αστικής ωής συμάλλυν στη

δημιυργία νέων ώρων ή την νέα

ρησιμπίηση υπαρντων, τυς -

πίυς ικειπιύνται λι ι κάτικι

(ή νέες κινωνικεπαγγελματικές

μαδπιήσεις τυς), τρππιώντας

σταδιακά τ παλι μντέλ

της κατακερματισμένης κατά εθνικθρησκευτικές

μάδες πλης.

Παράλληλα επιητείται και ενθαρρύνεται

απ την εημερίδα η συμμετή

των πλιτών στα τεκταινμενα

στην πλη. Δημσιπιώντας παράπνα,

κριτικές και επαίνυς,

«Eρμής» παρεμαίνει με σκπ να

τις τρππιήσει, σε πρακτικές καταανώς

άδικες ή εθαλμα επερασμένες,

παρέντας συγρνως

ενδιαέρντα στιεία για τις συνθήκες

κατίκησης και διαίωσης.

Bασικς στς της πρσπάθειας είναι

η δημσια και η ιδιωτική συμπερι-

ρά στην πλη και απδέκτες είναι

είσυ ι αρές σ και η κινωνία

της πλης. Tα μέσα πυ ρησιμπι-


εί η εημερίδα είναι η κριτική, έπαινς

ατμων και ρέων και η ανάδειη

κάθε είδησης ή πληρρίας

πιασδήπτε πρέλευσης, πυ

υπστηρίει τη λγική τυ εκσυγ-

ρνισμύ στν συγκεκριμέν ώρ

της εμέλειας της εημερίδας. Eτσι,

η πλη αναδύεται ως μια νέα νττητα,

πυ υπεραίνει τις εθνικθρησκευτικές

διαρπιήσεις, ωρίς,

παράλληλα, να αγνείται η υπάρυσα

κινωνική στρωμάτωση. H εημερίδα

μιάει να πιστεύει ωστσ τι

τα κινωνικά πρλήματα μπρύν

να επεραστύν μέσα απ τν ευεργετικ

ρλ της πρδυ.

H εικνα τυ αστικύ ώρυ, η υγιεινή,

εκσυγρνισμς των κτιρίων

και η υιθέτηση ενς νέυ τρπυ

συλλγικής ωής στην κατικία

απτελύν μνιμα θέματα για την ε-

ημερίδα.

Διαμαρτυρία

Eν γένει η εημερίδα συστηματικά

τάσσεται υπέρ των καταπιεσμένων

και των τωών κάθε κατηγρίας:

Aναέρει την έκδση τυρκικής γυναικείας

εημερίδας (50/1875). εσπαθώνει

εναντίν τυ συστήματς

της ετήσιας μίσθωσης πυ θίγει τυς

τωύς Iσραηλίτες και συντελεί σε

εντυπωσιακ αριθμ εώσεων κάθε

Σεπτέμρι (32/1875). Παρεμαίνει

δυναμικά υπέρ των Oθωμανών πρσύγων

απ τη Bυλγαρία, πρτείνντας

να στεγασθύν πρσωρινά

στα εικά σπίτια των Θεσσαλνικέων

στυς Πύργυς (262/1878).

Eαπλύει μύδρυς εναντίν τυ

Eλληνα γιατρύ Πεσνικίδη, τ αμάι

τυ πίυ τύπησε και εγκατέλειψε

αήθητ τω κτάρν κριτσάκι.

«Tα τέκνα τυ λαύ τυ στερυμένυ

αμαιών δεν γεννώνται εαίως

εν τω κσμω, πως συντρίωνται και

καταπατώνται υπ των αλγων των

πλυσίων» (299/1878). Kαι αντίθετα,

κρατά έναν πι υδέτερ τν απέναντι

σε διαμαρτυρίες συνδικαλιστικύ

περιεμένυ: «H επί τετραήμερν

διαρκέσασα απεργία των δημσίων

αμαών συνεπεία διαωνίας των αμα-

ηλατών μετά της Δημαρίας εν τη διατιμήσει

των αγωγίων, εέλιπεν τ εσπέρας

της Tρίτης επελθύσης πλήρυς ως

πρς τύτ συνεννήσεως. Aναμένμεν

να ίδωμεν τ τιμλγιν πως επιέρωμεν

τας εκ καθήκντς παρατηρήσεις

μας» (680/1882).

Δημσις διάλγς

Mια ιδιαίτερη συνεισρά της ε-

ημερίδας πέρα απ την πρώθηση

σύγρνων θεσμών και κινωνικών

συμπεριρών, ρίσκεται στ τι

πρσέρει τη δυναττητα να αναπτυθεί

ένα νέ στιεί συλλγικής

ωής, δημσις διάλγς. Aπ την

πρώτη στιγμή «Eρμής» θα επιειρήσει

να κινητπιήσει τυς Θεσσαλνικείς

πρς αυτήν την κατεύθυνση.

Παράλληλα με την κριτική πυ ασκεί

ίδις πρς τη δημαρία (κριτική,

την πία μως δεν κάνει πρς

την κατεύθυνση των κρατικών υπαλλήλων

τυ ιλαετίυ), στα 1876 αναδημσιεύει

άρθρ της νμαριακής

Θεσσαλνίκης, τ πί διευκρινίει

τι ρλς των νμαριακών εημερίδων

δεν είναι να επαινύν συνε-

ώς τυς ντπιυς αιωματύυς,

Πρώτη σελίδα τυ «Eρμή», 23 Mαΐυ 1880. Mέσα απ τα θέματα πυ πρλήθηκαν απ την εημερίδα αναδύθηκε και διαμρώθηκε

η συνείδηση της πλης.

ή να επιδίδνται σε κλακείες. Aντίθετα,

είλυν, «να δημσιεύωσιν εκθέσεις

κατωτέρων διικητικών υπαλλήλων

πρς ανωτέρυς, και τιύτων

πρς την Aυτκρατρικήν Kυέρνησιν,

δι’ ων η αληθής θέσις των συγκατίκων

λαών τυ Kράτυς να περιγράεται, πως

εκ τύτων, δηγύμενι ι αρμδι-

O Σκλής Γκαρπλάς, ιδρυτής της

αραιτερης ελληνικής εημερίδας

της Θεσσαλνίκης, τυ «Eρμή» σε μια

απ τις λιγστές ωτγραίες τυ πυ

έυν δει τ ως της δημσιτητας.

ι, τα κατάλληλα μέτρα λαμάνωσιν».

Eκσυγρνισμς

Aν και είναι ανερή η αισιδία

με την πία η εημερίδα πρσλέπει

στν εκσυγρνισμ, δεν σημαίνει

τι η απδή είναι άκριτη. Πληθώρα

σλίων και άρθρων καταγίννται

με καίρια πρλήματα τυ καιρύ

και αναγνώστης ανακαλύπτει

με κατάπληη πσ έντνα και παρά

την καθαρεύυσα γλώσσα τυς, ι

ραστικές διατυπώσεις θυμίυν

σημερινές:

Oταν στηλιτεύνται ι «υλιστικές

ηδνιστικές συνήθειες της νελαίας»,

ταν επισημαίνεται ως λέθρις,

καταναλωτισμς των νέων ευγαριών

και νέων ικγενειών, εις άρς

των ηθικών αιών και της λιττητας

στη διαίωση, αρετής πατρπαράδτης

των Eλλήνων,

ταν καταγγέλλεται η συρρή

νέων στ Πανεπιστήμι, πυ επιέρει

υπερεπαγγελματισμ σε κλάδυς

γιατρών και δικηγρων και εγκατάλειψη

άλλων ικνμικών και

κυρίως εμπρικών δραστηριτήτων,

ταν υπγραμμίεται η επιστημνική

ανεπάρκεια και η αδιαρία

για τα κινά καθηγητών τυ πανεπιστημίυ,

ταν με ιδιαίτερη λύπη καταγρά-

εται η κυριαρία της ήσσνς πρσπαθείας

σε λυς τυς τμείς, η

αλάρωση των κινωνικών δεσμών

και η πρώθηση τυ ατμισμύ και

της πρσωπικής ευτυίας.

Eπιειρώντας να συνψίσυμε, θα

λέγαμε τι

η πλη και η τπικτητα, η αίσθηση

τυ ανήκειν στην πλη,

η συμμετή τυ πλίτη στη δημσια

ωή, η κριτική και εκσυγρνισμς,

η πρλή τυ ελληνικύ στι-

είυ, των δραστηριτήτων τυ, της

ιστρίας τυ και των δεσμών τυ με

τν Tύπ,

η θρησκευτική ανεκτικτητα και

η διαπλιτισμική επικινωνία, είναι

τα μεγάλα θέματα πυ πράλλνται

ως άνες της πλιτικής της εημερίδας.

H ανάδυση μιας συνείδησης

της πλης, ως τπυ πυ καθένας

ανήκει, πυ μπρεί να εκράσει

την εθνική τυ υπσταση και

πρέλευση, να συμιώσει αρμνικά

και να επικινωνήσει με αλλγενείς

αλλθρήσκυς και αλλεθνείς, απτελεί

την σύνθετη απάντηση της ε-

ημερίδας, σε μια ιδιαίτερη ιστρική

συγκυρία πυ, αρκετά αναπάντεα,

εμανίει ενδιαέρυσες αναλγίες

με σημερινά πρλήματα.

Σημείωση: Aπσπασμα απ μιλία της συγγραέως

σε εκδήλωση τυ Δήμυ Θεσσαλνίκης

και της Eθνικής Tράπεας.

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 11


«Mετανάστες στην Aγγλία» τίτλς τυ κεντρικύ θέματς της εημερίδας «El

AVENIR» (ύλλ της 9ης Iανυαρίυ 1906).

12 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

«L’ Independant», εραϊκή απγευματινή εημερίδα της Θεσσαλνίκης στη γαλλική

γλώσσα πυ διατηρήθηκε στη ωή μέρι την περίδ της γερμανικής κατής.

O εραϊκς Tύπς

H εκδτική δραστηριτητα απ τ πρώτ τυπγραεί έως και την εμάνιση σημαντικών εημερίδων

Tυ Aλμπέρτυ Nαρ

Συγγραέα

O EBPAΪKOΣ Tύπς της Θεσσαλνίκης

είναι τέκν των νέων κινωνικπλιτικών

συνθηκών πυ διαμρώννται

στην περιή απ τα μέσα

τυ 19υ αιώνα, καθώς θωμανικς

δεσπτισμς επιδιώκει να μετα-

άλει πρσωπ. Tτε παραωρύνται

για πρώτη ρά κάπια πλιτικά

δικαιώματα και στις μη μυσυλμανικές

εθντητες της αυτκρατρίας.

Tην επή εκείνη η Θεσσαλνίκη,

άρη στην ευρύτατη διείσδυση των

ιμηανικών πρϊντων της Δύσης,

είναι ήδη πλη - πρακτρεί· και

πλυεθνικς της αρακτήρας, με κύρι

αρακτηριστικ τη δημγραική

υπερή της εραϊκής της κιντητας,

απτελεί πάντα μία απ τις πι

αισημείωτες ιδιαιτερτητές της.

Λίγες μν δεκαετίες μετά την ανακάλυψη

της τυπγραίας η Θεσσαλνίκη

είναι ήδη ένα απ τα πι

σημαντικά εκδτικά κέντρα τυ ττε

κσμυ. Oι Σεαραδίτες Eραίι πυ

εγκαθίστανται μαικά στην πλη μετά

την αππμπή τυς απ την Iσπα-

νία τ 1492, ιδρύυν τ πρώτ τυπγραεί

γύρω στ 1510.

Στ τυπγραεί αυτ, καθώς και

σ’ εκείνα πυ τ διαδέθηκαν, εκδθηκαν

τα συγγράμματα των επιανών

ραίνων και νμδιδασκάλων

πυ ανέδειη η πλη, ι περίημες

Responsa, λειτυργικά κείμενα, πιητικές

συλλγές κ.ά.

Aναγέννηση

H εκδτική δραστηριτητα θα κρυωθεί

τν 16 αιώνα, τν ρυσ

αιώνα τυ Eραϊσμύ της Θεσσαλνίκης

και δεν θα ανασταλεί στυς

δύ αιώνες παρακμής πυ θα ακλυθήσυν.

H αναγέννηση μως θα

έλθει και εδώ την ίδια επή, με τη

στρή πρς τα δυτικά πρτυπα μέσα

στις συνθήκες αύπνισης τυ ευρωπαϊκύ

διαωτισμύ. Στυς κλπυς

της εραϊκής κιντητας τα

νέα μηνύματα μρπιύνται στ

κίνημα της «Aσκαλά», δηλαδή της ε-

δυ απ τα πνευματικά ρια της

ιλικής και μεταιλικής πράδσης

και της καλλιέργειας της σύγρνης

σκέψης και τένης. Kύρις ρέας

τυ κινήματς αυτύ στη Θεσσαλνίκη

είναι ραίνς Γιυδά Nεαμά

(1826-1899). Aυτς θα πρωτστατήσει

στν εκσυγρνισμ της παραδσιακής

σλής Tαλμύδ Tρά και

θα συμάλει στην ίδρυση της σλής

της Aλιανς (1873), πυ παρέει πρ-

ωρημένη ευρωπαϊκή παιδεία.

O Nεαμά είναι και εκδτης τυ

περιδικύ «Eλ Λυνάρ» («O σεληνιακς

μήνας»), πυ κυκλρεί τ

θινπωρ τυ 1864 εγκαινιάντας

μία νέα μρή εκδτικής δραστηριτητας,

τν εημεριδιακ Tύπ. T

ραύι αυτ περιδικ ιλενύσε

πρωττυπα άρθρα τυ εκδτη

τυ και των συνεργατών τυ, κυρίως

καθηγητών και μαθητών της Aλιανς,

και μεταράσεις άρθρων εραϊκών

εημερίδων τυ εωτερικύ.

«Λα Eπκα»

Tην 1η Nεμρίυ 1875, εμανί-

εται η πρώτη καθαρά ειδησεγρα-

ική εραϊκή εημερίδα, η «Λα

Eπκα» («H Eπή») τυ τυπγρά-

υ Σααδή Aλεή Aσκεναή. H «Λα

Eπκα», πυ κυκλρησε μέρι τ

1911, ενημέρωνε τυς αναγνώστες

της για τα δρώμενα στην παγκσμια

πλιτική σκηνή, στην θωμανική

αυτκρατρία και στν Eραϊσμ

της διασπράς.

Kυρίως μως στηλίτευε τη διίκηση

της κιντητας, αντιπλιτευταν

τ εκκλαπτμεν ττε σιωνιστικ

κίνημα και υπστήριε σαρές θρησκευτικές

μεταρρυθμίσεις. Γι’ αυτ

ακριώς εκδτης της αρίστηκε.

Aπάντηση στην αρθργραία της

«Λα Eπκα» ήταν μια νέα εημερίδα,

η «Eλ Aενίρ» («T μέλλν») πυ κυκλρησε

στις 16 Δεκεμρίυ

1897, με διευθυντή τν ραίν Mσέ

Mαλά και αρισυντάκτη τν δυναμικ

σιωνιστή ηγέτη Δαίδ Φλρεντίν.

H «Eλ Aενίρ», ύστερα απ διαταγή

των τυρκικών αρών, διέκψε

την έκδσή της τ 1911 γιατί η πλιτική

της θεωρήθηκε αντιτυρκική

και επανεκδθηκε μετά την απελευθέρωση

μέρι τ 1916. Mε την εμάνιση

της «Eλ Aενίρ» διευρύνεται

πλέν η μέσω τυ Tύπυ πρλή

των αλληλσυγκρυμενων ιδελγικών

ρευμάτων πυ διαμρώννται

την επή εκείνη στυς κλ-


πυς τυ Eραϊσμύ της Θεσσαλνίκης,

μεταάλλντας την απ αιώνων

παραδσιακή δμή τυ. Oι απιτι

της Aλιανς, πυ συγκρτύν την

πνευματική ηγεσία της Kιντητας,

πρεσεύυν την ασίωση. H ιδελγία

μως αυτή θα δκιμαστεί με

την υπθεση Nτρέιυς πυ θα κυ-

ρήσει ένα νέ ιδελγικ ρεύμα,

τ σιωνισμ. Στην τυρκκρατύμενη

έαια Θεσσαλνίκη η ανιτή

δραστηριτητα των σιωνιστών είναι

επικίνδυνη, μια και η Παλαιστίνη είναι

κι αυτή θωμανική επαρία. Tέλς,

μετά τη νετυρκική επανάσταση

τυ 1909, γεννιέται μέσα απ την

ευάριθμη εραϊκή εργατική τάη της

Θεσσαλνίκης και η σσιαλιστική εργατική

μσπνδία, η γνωστή «Φεντερασιν».

«Eντεπαντάν»

T 1895 ι γιί τυ εκδτη της «Λα

Eπκα», Σαμ και Nταύτ Λεή καιντμύν

εκδίδντας τη «Zυρνάλ ντε

Σαλνίκ», (Eημερίδα της Θεσσαλνίκης)

σε γαλλική γλώσσα. Aκλυθύν

τ 1900 η «Πγκρέ ντε Σαλνίκ»

(«Πρδς της Θεσσαλνίκης»)

τυ Aλμπέρ Mαταράσ και τ 1909 η

«Eντεπαντάν» («O ανεάρτητς») με

ιδικτήτες αρικά τν Mαταράσ και

τν Λάαρ Nεύση. H «Eντεπαντάν»,

πυ διατηρήθηκε μέρι την

περίδ της γερμανικής κατής, ήταν

ίσως η πι σημαντική εραϊκή ε-

ημερίδα της Θεσσαλνίκης. Aπ

τυς αρθργράυς της διακρίθηκαν

Eλι Aτάς και κυρίως πρικισμένς

και καλλιεργημένς Mεντές

Mπενσαντσή, πυ διατέλεσε και

υλευτής. Aπ τ 1909, μετά τη νε-

τυρκική επανάσταση, λέπυν τ

ως κάπιες άλλες εημερίδες· η

«Λα Λιμπερτάδ» («H Eλευθερία»)

τυ Eλι Aρδίτη, η «Tρνάλ ντε Λα-

ραδρ» («Eημερίδα τυ Eργάτη»)

η πρώτη εημερίδα της «Φεντερασιν»

με εκδτη τν ηγέτη της

Aραάμ Mπεναργια, η «Eλ Eμπαρσιάλ»

(«O αμερληπτς»), η πρώτη

εημερίδα τυ Mπενσαντσή, πυ κυκλρεί

μέρι τ 1911, η «Λα Nασιν»

(«T έθνς») ργαν της «Λέσης

των ίλων», πρπύργι των α-

μιωτικών, με αρισυντάκτη τν

Mσέ Kέν και τ σιωνιστικ περιδικ

«Pείστα Ππυλάρ» («Λαϊκή

Eπιθεώρηση») των Δαίδ Φλρεντίν

και Iωσή Oυιέλ.

«Aάντι»

T 1910 μια μάδα σιωνιστών απ-

ωρεί απ τη «Λέση των ίλων» και

ιδρύει τη σιωνιστικών τάσεων «Nέα

Λέση». Oργαν της κίνησης αυτής

είναι η εημερίδα «Λα Tριμπύνα Λίμπερα»

(«T Eλεύθερ Bήμα») με

αρισυντάκτη τν Δαίδ Mαταλών.

Tην ίδια ρνιά εμανίεται και η

νέα εημερίδα της Φεντερασιν «Λα

Σλιδαριδάδ Oυραδέρα» («Eργατική

Aλληλεγγύη»). H κυκλρία της

θα διακπεί, ύστερα απ διαταγή

των θωμανικών αρών λίγ πριν απ

την απελευθέρωση. Θα τη διαδε-

τεί η «Aάντι» («Eμπρς»), της πίας

η διεύθυνση θα περάσει τ

1923 στν Zακ Bεντύρα. H «Aάντι»,

ργαν τυ KKE, διατηρήθηκε

στη ωή μέρι την επιλή τυ καθεστώτς

της 4ης Aυγύστυ.

Mερικές απ τις δεκάδες εραϊκές εημερίδες πυ κυκλρύσαν στις αρές

τυ αιώνα στη Θεσσαλνίκη στα ελληνικά και ισπανεραϊκά.

T 1912 εμανίεται η ανεάρτητη

«Eλ Λιμπεράλ» («O ιλελεύθερς»),

πρϊν της συγώνευσης της «Λα

Eμπαρσιάλ» και της «Λα Eπκα».

Aπελευθέρωση

Mετά την απελευθέρωση εκδίδνται

δύ επίσης σημαντικές εημε-

ρίδες. H καθημερινή «Λα Bερδάδ»

(«H Aλήθεια») τυ Iσαάκ Σιακή με συνεργάτες

τυς Δαίδ Φλωρεντίν,

Aραάμ Λεή και Iωσή Aντέλ, και η

«Eλ Πυέλ» («O Λας») των Nεντές

Mπενσαντσή και Eλί Bεϊσί, πυ

κυκλρησε στις 20 Oκτωρίυ

1917 και διατηρήθηκε μέρι τ 1933.

T 1919 Bεϊσί απωρεί απ την

«Eλ Πυέλ» και μαί με τυς Eλι

Φρανσές και Iωσή Aντέλ, εκδίδει

τη σιωνιστική «Aιν» («Δράση»).

Aπ τις στήλες της εμανίεται μία

ακμα υσιγνωμία τυ εραϊκύ

δημσιγραικύ κσμυ της Θεσσαλνίκης,

Aλμπέρ Mλ, πυ

αρθργραεί με τ ψευδώνυμ «Nαπυλιτάν».

H έκδση της «Aιν» θα διαρκέσει

μέρι τ 1940. M’ αυτήν θα συγ-

ωνευθεί τ 1936 η «Λα Πρένσα Λίμπερα»

(«O Eλεύθερς Tύπς») τυ

Δανιέλ Aλαλύ πυ κυκλρησε

τν Σεπτέμρι τυ 1935. T 1935

Aλμπέρ Mλ εκδίδει μία ακμα

γαλλωνη εημερίδα, τη «Λα Bλντέ»

(«H θέληση»).

Tην ίδια ρνιά στις 24 Nεμρίυ,

εκδθηκε η νέα καθημερινή εημερίδα

τυ Bεϊσί «Eλ Mεσατέρ» («O

αγγελιρς»), πυ παύθηκε μαί

με τη «Mακεδνία» απ τις γερμανικές

αρές κατής, και η γαλλωνη

«Πργκρέ» («Πρδς») τυ Σαμ

Mδιάν, πυ κέρδισε μεταπλεμικά

τη διεθνή αναγνώριση ως ανταπκριτής

τυ Pιτερ στην Aθήνα.

Eκδθηκαν επίσης η σιωνιστική «Λε

Φλαμπ» («O πυρσς») τυ Eλι

Φρανσές και η αριστερή «Λ’ ενρμασιν»

(«H πληρρηση») τυ

Aλμπέρ Kαράσ, πυ αππειράθηκε,

ωρίς επιτυία, να πρσεταιριστεί τ

αναγνωστικ κιν της «Eντεπαντάν».

Aλλες εκδσεις

Eκτς απ τις σημαντικές αυτές ε-

ημερίδες θα πρέπει να σταθύμε

και σε κάπιες ακμα ραύιες ε-

ημερίδες πυ κυκλρησαν κατά

καιρύς στη Θεσσαλνίκη πως ι:

«Eλ Tελέγκρα» («O τηλέρα-

ς»), «Pενασένσια Tυδία»

(«Eραϊκή αναγέννηση»), «Eλ Ππυλάρ»

(«O λαϊκς»), «Λα Tριμπύνα

Tυδία» («T εραϊκ ήμα»),

«Λα μπ ντελ πυέλ» («H ωνή

τυ λαύ») και στα περιδικά «Λα

Eσπεράνσα» («H ελπίδα»), ργαν

της Πανελλήνιας Σιωνιστικής Oμ-

Συνέεια στην 14η σελίδα

Mικρί εημεριδπώλες πυ πυλύσαν την «L’ Independant» μπρστά στα γραεία της εημερίδας στη συμλή των δών

Bενιέλυ και Aγίυ Mηνά, κτίρι πυ διασώεται μέρι σήμερα.

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 13


Aριστερά: Eραϊκή και η πρωινή εημερίδα «Le progres», γραμμένη στα γαλλικά και με δεσπυσα κάτω ακριώς απ τν τίτλ τυ ύλλυ της 18ης Φερυαρίυ

1925 διαήμιση εμπρικύ ίκυ. Δειά: «Avanti», ργαν τυ τμήματς Θεσσαλνίκης τυ Kμμυνιστικύ Kμματς της Eλλάδς, πυ διαδέθηκε την εημερίδα

της Φεντερασιν «Λα Σλιδαριδάδ Oυραδέρα» (Eργατική Aλληλεγγύη) και διατηρήθηκε μέρι την επιλή τυ καθεστώτς της 4ης Aυγύστυ.

Συνέεια απ την 13η σελίδα

σπνδίας, «Eλ Tεν» («O νές»),

ργαν της OKNE για τυς Eραίυς

της Θεσσαλνίκης, «Tικατένυ»

(«H ελπίδα μας») με εκδτη τν αντιδήμαρ

Θεσσαλνίκης Aραάμ Pεκνάτι,

«Aμενρά» («H Eπτάωτς»),

ργαν των αναθεωρητών

σιωνιστών και η ιλλγική Eπιθεώρηση

«Eλ Mύντ» («O κσμς») τυ

Mεντές Aλαλύ. Iδιαίτερη αναρά

14 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

θα πρέπει να γίνει και στις πλυάριθμες

εραϊκές σατιρικές εημερίδες

πυ κυκλρύσαν συνήθως την

παραμνή της αργίας τυ Σαάτυ.

Oι σπυδαιτερες απ αυτές:

«Eλ Kιρμπάτς» («T μαστίγι»),

«Eλ Σαμάρ» («T αστύκι»), «Eλ

Kυλέρα» («T ίδι»), «Λα άρα»

(«H μαγκύρα»), «Λα Γάτα» («H γάτα»),

«Eλ Πυντσν» («T αγκάθι»),

«Eλ Pάγι» («O τρίτης»).

Στις 9 Aπριλίυ 1941 τα γερμανικά

στρατεύματα κατής μπαίνυν στη

Θεσσαλνίκη. H έκδση των εραϊκών

εημερίδων διακπτεται. Kαι ασαλώς

η τύη τυ Tύπυ στάθηκε

πράγγελς των υπλιπων αντιε-

ραϊκών μέτρων πυ ακλύθησαν.

Θύματα της γενκτνίας, συμμερι-

μενι την τύη τυ συνλυ σεδν

τυ εραϊκύ πληθυσμύ της

πλης, ήταν και ι Eραίι δημσι-

H μιλία τυ ιδρυτή-εκδτη τυ «Pισπάστη» Πετσπυλυ δεσπει στην πρώτη σελίδα της «AVANTI» πυ απτελύσε,

πως αναέρεται και στην πρμετωπίδα, Oργαν τυ Tμήματς Θεσσαλνίκης τυ Σσιαλιστικύ Eργατικύ Kμματς

(Kμμυνιστικύ). Φύλλ της 22ας Iυνίυ 1922.

γράι. T μητρώ της EΣHEMΘ

μνημνεύει την περίπτωσή τυς:

«Aπαθέντες υπ των Γερμανών και

απσταλέντες εις Γερμανίαν δεν επανήλθν

έκττε».

Oμως η πνευματική δύναμη τυ ε-

ραϊκύ Tύπυ επιίωσε και μέσα

στα στρατπεδα τυ θανάτυ. Oπως

γράει Γιώργς Iωάννυ: «...Oταν

πήραν να υγώνυν ι δικί μας, μας

μετακίνησαν άρν άρν. Mας δηγύσαν

μες στη ρή κατά τ Aμύργ.

Tυς αρρώστυς και τυς ραδυπρύντες

τυς καθάριαν. Kάθε τσ άκυγες

πίσω ριπές. Hταν ένα λεεντπαιδ

Eραίς Σαλνικις στην μάδα μας.

Πρπλεμικά πυλύσε εραϊκές εημερίδες.

Mετά απ κάθε εκτέλεση ώναε

για να μας διασκεδάει: Πργκρέ,

Eντεπαντάντ... Πικργελύσαν λι, ακμη

κι αυτί πυ δεν ήεραν τη Σαλνίκη

και τις εραϊκές εημερίδες της, ή-

εραν μως πλύ καλά τι ήθελαν να

πυν αυτές ι λέεις...»

Mετά την απελευθέρωση κυκλ-

ρησαν δύ ραύιες εημερίδες

στην ελληνική γλώσσα· τ

«Iσραηλιτικν Bήμα» των Zακ Λεή

και Bιτάλ Nτάσα και τ «Eραϊκν

Mέλλν» τυ Iν Tιάν. H πρώτη δεν

κατάερε να συμπληρώσει ύτε ένα

ρν ωής.

H δεύτερη διατηρήθηκε μέρι τ

τέλς τυ 1948. H διακπή της κυκλρίας

της έκλεισε τ κεάλαι

τυ εραϊκύ Tύπυ της Θεσσαλνίκης.


Tυρκικές εημερίδες

Eκδσεις πυ κυκλρησαν απ την εμάνιση της «Selanik» τ 1869 μέρι τ 1924

Tης Aγγέλας Φωτπύλυ

BIBΛIOΘHKH Hakki Tarik Us: ένα παμπάλαι

θωμανικ κτίρι, σλεί

κάπτε, κυριλεκτικά αμέν στην

καρδιά της Kωνσταντινύπλης. Eίναι

τ πρώτ μέρς πυ ερευνητής

θα μπρύσε να αναητήσει τις

τυρκικές εημερίδες της Θεσσαλνίκης.

Eδώ σώνται ι 27 πι σημαντικές

εημερίδες και περιδικά απ

τις 73 πυ εκδθηκαν στη Θεσσαλνίκη

απ τ 1869 ως τ 1924. Mέσα απ

τυς σκνισμένυς ακέλυς,

μέσα απ τα κιτρινισμένα ύλλα των

εημερίδων αρίει τ μακρύ ταίδι

στη Θεσσαλνίκη τυ περασμένυ

αιώνα. T συγκρατημέν ύς των

εημερίδων, τα εθνικιστικά άρθρα

και κάπτε η σιωπή τυς καθρετί-

υν τ αυταρικ καθεστώς τυ

Aμπντυλαμίντ αλλά και τις επαναστατικές

τάσεις των Nετύρκων.

Θεσσαλνίκη: Eνα απ τα δύ κέντρα

πυ ργανώθηκαν πλιτικά κινήματα

(τ άλλ ήταν η Kωνσταντινύπλη)

ακμη και πριν απ την παραώρηση

τυ δευτέρυ Συντάγματς,

τ 1908, στ Oθωμανικ κράτς.

Σε αυτήν την πλη, την επή πυ η

λγκρισία απαγρευε λέεις πως

Kρήτη, Bσνία, Eρεγίνη, Mακεδνία

(αλλά και τις λέεις αναρία, επανάσταση

και πι αθώες πως γένεια

και μύτη απ μη θεωρηθύν

υπνύμεν για τα αμμένα

γένεια ή τη μεγάλη μύτη τυ συλτάνυ),

δεν ργανώνεται μν η αντιπλίτευση

τυ νετυρκικύ κμιτάτυ

«Eνωση και Πρδς» αλλά

και τ σσιαλιστικ κίνημα.

Aπ τις 73 τυρκικές εημερίδες

και περιδικά πυ κυκλρησαν

στη Θεσσαλνίκη απ τ 1869 μέρι

τ 1924, ι 13 εκδθηκαν απ τ

1869 μέρι τ 1908, ι 49 απ τ

1908 μέρι την απελευθέρωση της

πλης τ 1912, ι 9 απ τ 1912 μέ-

ρι τ 1924, ενώ άγνωστη είναι η ημερμηνία

έκδσης των δύ πυ απμένυν.

«Selanik»

Mέσα απ τις στήλες της

«Selanik» (Θεσσαλνίκη), της πρώτης

τυρκικής εημερίδας επίσημυ

ργάνυ τυ κράτυς, πυ εκδθηκε

τ 1869 με σκπ να καλύψει την

ανάγκη τυ λαύ για ενημέρωση, αλλά

και τ κεν πυ δημιυργύσε η

άρνηση τυ συλτάνυ να επιτρέψει

την έκδση ιδιωτικών εημερίδων,

αναγνώστης μπρεί να διαάσει επίσημες

εσωτερικές και εωτερικές ειδήσεις.

H έκδση της εημερίδας

αρικά ήταν τετράγλωσση (τυρκική,

ελληνική, εραϊκή, υλγαρική)

λγω της γλωσσικής σύνθεσης τυ

Bιλαετίυ, πυ περιελάμανε τη σημερινή

Nτια Γιυγκσλαία. H

υλγαρική και εραϊκή έκδση σταματύν

μετά ένα διάστημα «λγω

έλλειψης αναγνωστών» πως ανα-

έρυν ι πηγές.

Tυρκικές εημερίδες πυ εκδίδνταν στη Θεσσαλνίκη στ τέλς τυ πρηγύμενυ

και στις αρές τυ σημερινύ αιώνα. Aπ αυτές η Asir (Aιώνας) εακλυθεί

να κυκλρεί απ τ 1895, μν πυ μετά τ 1924 η έδρα της μεταέρθηκε

απ τη Θεσσαλνίκη στη Σμύρνη.

Tρία ρνια αργτερα, τ 1872, εκδίδεται

η πρώτη ιδιωτική τυρκική ε-

ημερίδα η «Rumeli» (Pύμελη). H

εημερίδα είναι πικίλης ύλης, παρακλυθεί

τις εελίεις στα Bαλκάνια

και κυκλρεί κάθε Δευτέρα.

T 1873, μετά τ 77 ύλλ μετνμάεται

σε «Zaman» («Xρνς»), επειδή

εκδτης της Mυσταά μπέης

πληρρείται τι επρκειτ να

εκδθεί στ Bιλαέτι τυ Mναστηρί-

υ νμαριακή εημερίδα με τ νμα

«Rumeli». H «Zaman» παρτι αναστέλλει

την κυκλρία της αρκετές

ρές κατρθώνει να εκδθεί για

128 εδμάδες.

«Asir»

Mία άλλη εημερίδα για την πία

αίει να γίνει λγς είναι η «Asir»

(«Aιώνας»), η πία εκδθηκε απ τ

1895 μέρι τ 1924 στη Θεσσαλνίκη,

ενώ σήμερα συνείει την έκδσή

της στη Σμύρνη. H εημερίδα εκδίδεται

μέρι την επανάσταση των

Nετύρκων, τ 1908, με τ νμα

«Asir» και κατπιν μετνμάεται σε

«Yeni Asir» («Nές Aιώνας»). H

«Asir» εκείνη την επή είναι περιήτητη,

ακμη και στην Kωνσταντινύπλη,

πυ μπρεί να τη ρει κανείς

στ σιδηρδρμικ σταθμ Sirkeci

έναντι 40 παράδων (τιμή διπλάσια

των άλλων εημερίδων), ενώ έει

συνδρμητές στ Kσ, τ Mναστήρι,

τη Bσνία, τα Iωάννινα και την

Kρήτη.

Mε την έναρη τυ ελληντυρκικύ

πλέμυ τ 1897 η «Asir» αρίει

να δημσιεύει πατριωτικά κείμενα

πυ εάρυν τν τυρκικ εθνικισμ.

H εημερίδα περιέει περισστερα

άρθρα και λιγτερες ειδήσεις.

Στελέη τυ νετυρκικύ κμιτάτυ

δημσιεύυν με ψευδώνυμα τα

άρθρα τυς σε αυτήν και για ένα διάστημα

η εημερίδα είναι κρυ ργαν

των Nετύρκων.

H έκδση της «Rumeli» (1909), πυ

είναι η επίσημη εημερίδα τυ κμιτάτυ

«Eνωση και Πρδς», απδυναμώνει

την Yeni Asir. H «Ittihat ve

Terakki» («Eνωση και Πρδς») είναι

και αυτή ργαν τυ μώνυμυ

κμιτάτυ αλλά και η Silah (Oπλ),

πυ παύεται και επανακυκλρεί

με τα νματα «Salah» («Kαλσύνη»,

«Eιρήνη») και «Türk» («Tύρκς»),

εκράει τις νετυρκικές θέσεις.

Aκλυθεί έκδση τυ «Genc

Kalemler» («Nέι Kνδυλρι» -

1911), ενς εθνικιστικύ περιδικύ

πυ έκλεισε σύντμα, και πυ επίσης

απδυναμώνει την «Yeni Asir».

Eκδτική άνθηση

Mετά την παραώρηση τυ Συντάγματς

η λγκρισία αίρεται και

ι εημερίδες σε λη την αυτκρατρία,

και υσικά στη Θεσσαλνίκη,

κυριλεκτικά ευτρώνυν σαν μανιτάρια.

Mέσα σε τέσσερα ρνια εκδίδνται

συνλικά 49 εημερίδες, ενώ

σύμωνα με την Eημερίδα της

Kυερνήσεως (Takvim-i Vakayi -

Hμερλγι των Γεγντων) στ

πρώτ εάμην μετά την παραώρηση

τυ Συντάγματς δίννται 55 άδειες

για έκδση εημερίδων στη

Θεσσαλνίκη απ τις πίες ι 25 είναι

για τυρκικές.

H «Amele Gazetesi» («Eημερίδα

τυ Eργάτη»), πυ εκδίδεται τ 1909,

παρυσιάει ιδιαίτερ ενδιαέρν

γιατί είναι ργαν της πρώτης σσιαλιστικής

εργατικής μσπνδίας,

η πία αρίει να αναπτύσσει δραστηριτητες

εκείνη τη ρνιά. Στις

15 Aυγύστυ κυκλρεί για πρώτη

ρά ως εδμαδιαία εημερίδα

σε τέσσερις γλώσσες: λαντίν, υλγαρικά,

ελληνικά και τυρκικά. Aργτερα,

για ικνμικύς λγυς, αναγκάεται

να εκδθεί μν στην τυρκική

και ελληνική γλώσσα.

Aπελευθέρωση

Mετά την απελευθέρωση της πλης

εακλυθύν να εκδίδνται

τυρκικές εημερίδες αλλά αριθμς

έει μειωθεί σημαντικά. H «Yeni

Asir» παύεται αρκετές ρές απ τη

λγκρισία επειδή με δημσιεύματά

της στρέεται κατά της ελληνικής

κυέρνησης. H πυρκαγιά τυ 1917

καταστρέει τις εγκαταστάσεις της

και αναγκάεται να εκδθεί στα γαλλικά

στ τυπγραεί της εραϊκής

γαλλωνης εημερίδας «Journal

de Salonique». H «Yeni Asir» συνεί-

ει την έκδσά της μέρι τις 4 Σεπτεμρίυ

τυ 1924.

Στις εημερίδες πυ εκδθηκαν

μετά την απελευθέρωση αίει να

αναέρυμε την «Balkanlar» («Bαλκάνια»,

1913-1923), την «Selamet»

(«Σωτηρία», 1913-1923),

την «Halikat» («Πραγματικτητα»

1921-1923) και τη «Nefir» («Kέρατ»,

1922).

T 1923 είναι η ρνιά πυ κλείνυν

λες ι τυρκικές εημερίδες.

Aπμένει μν η «Yeni Asir», έως τ

1924, ρνιά κατά την πία τα τυπγραεία

της μεταέρνται στη

Σμύρνη, πυ εακλυθεί να εκδίδεται

έως σήμερα. Mε την «Yeni

Asir» κλείνει κύκλς τυ τυρκικύ

τύπυ στη Θεσσαλνίκη.

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 15


Oκτώ ρνια μετά την ανατλή τυ 20ύ αιώνα εκδίδεται στη Θεσσαλνίκη η

πρώτη σατιρική ελληνική εημερίδα με τίτλ τ «Kυνύπι» και εκδτη τν Kαστριαν

I. Xαλκιά.

O ρνς άησε ανείτηλα τα σημάδια τυ στη «Γλωσσύ», τ σατιρικ έντυπ

της Θεσσαλνίκης τυ 1926, κατά τν εκδτη, κυκλρύσε σε 10.000 αντίτυπα.

16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

Mάις 1932 και δεύτερ ύλλ της εδμαδιαίας πλιτικσατιρικής εημερίδας «Φαλιμέντ», π

Kσματπυλ, με καυστική σάτιρα και απδέκτη τν M. Mαυργρδάτ.


υ εκδιδταν στη Θεσσαλνίκη με διευθυντή τν Aντ.

«Xρνς», η μναδική εδμαδιαία ικνμική εημερίδα της Bρείυ Eλλάδς, πυ εκδιδταν απ τ 1974 μέρι τ 1980

στη Θεσσαλνίκη με ιδικτήτη - εκδτη τν Γιώργ Πελιάνη. Eμανής η έμαση στα τπικά ικνμικά θέματα.

Eιδικές εημερίδες

H πλη μέσα απ τη σάτιρα, τα ικνμικά και τα αθλητικά θέματα

Tυ Mανώλη Kανδυλάκη

Δημσιγράυ

TON TYΠO δεν τν απτελύν μν

ι καθημερινές ή εδμαδιαίες εημερίδες

και τα περιδικά. Tν συνθέτυν

ακμη και τα έντυπα πυ απευθύννται

σε ρισμένες μάδες αναγνωστών,

πυ ενδιαέρνται για ικνμικά,

για αθλητικά, για συνδικα-

λιστικά, για θρησκευτικά θέματα, για

τα συμέρντα της επαγγελματικής

ή της τπικής κινωνίας τυς ή για

τη διασκέδασή τυς. Kάπια απ τα

ενδιαέρντα αυτά ευπηρετήθηκαν

και με καθημερινές ακμη εημερίδες,

με μεγάλες μάλιστα κυκλ-

ρίες.

Στη Θεσσαλνίκη εμανίστηκαν

πλύ ενωρίς τέτια ειδικά έντυπα.

Στην Tυρκκρατία εμανίστηκαν

κάθε κατηγρίας εημερίδες, με επιλητική

μάλιστα παρυσία των ενγλωσσων.

H πλη αυτή έει μακρά παράδση

στις σατιρικές εημερίδες. Kαι ι

τρεις μεγάλι πληθυσμί πυ τη

συνθέτυν είαν –και έυν μια πρδιάθεση

για τ σκωπτικ λγ, και έ-

Συνέεια στη 18η σελίδα

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 17


Συνέεια απ την 17η σελίδα

τσι απ πλύ ενωρίς εμανίστηκαν

εημερίδες ελληνικές, τυρκικές

και εραϊκές πυ διακωμωδύσαν

καταστάσεις και πρσωπα, τπικύ

κυρίως ενδιαέρντς.

Eτσι τ ιύμρ και η σάτιρα ευπηρετήθηκαν

απ πλύ ενωρίς με τ

ανατλίτικ πνεύμα απ τις τυρκικές

εημερίδες, με τν έμμετρ κυρίως

απ τις ελληνικές και με μια ιδιρρυθμη

ειρωνεία απ τις εραϊκές.

Mε σκίτσα, με εύγλωττες γελι-

γραίες, με επίκαιρυς στίυς και

με αριτωμένα ανέκδτα καλλιεργήθηκε

στη Θεσσαλνίκη μέρι αμέσως

μετά τν τελευταί πλεμ και

τ είδς αυτ τυ Tύπυ παράλληλα

με τις σατιρικές στήλες πυ δημσιεύνταν

κατά καιρύς στις μεγάλες

εημερίδες.

H πρώτη σατιρική ελληνική εημερίδα

εκδθηκε τ 1908, αμέσως μετά

την Eπανάσταση των Nετυρκων

στη Θεσσαλνίκη. Hταν τ «Kυνύπι»,

εδμαδιαία και συνέισε να εκδίδεται

περίπυ επί δύ ρνια, εκδτης

της δε ήταν Kαστριανς I.

Xαλκιάς. Tην ίδια επή, εκδθηκε

και τ πρώτ τυρκικ σατιρικ έντυπ,

τ περιδικ «Zιπίρ» (= τρελύτσικς),

πυ μως εκδθηκε μν

δύ ρές. Aλλά και ι Eραίι απκτησαν

την ίδια επή σατιρική ε-

ημερίδα, την «Eλ Πυντσν» (=τ

αγκάθι) πυ εκδιδταν τυλάιστν

επί τρία ρνια.

Oι εημερίδες αυτές ήταν ι πρώτες.

Tις ακλύθησαν δεκάδες άλλες:

T 1909 Kων. Bελλίδης, ττε

περιδεύων δημσιγράς της

«Nέας Aλήθειας» επιείρησε επί ένα

ρν την πρώτη εκδτική τυ παρυσία

με τ «Bέλς». T 1911 εκδθηκε

«Σατανάς» πυ θα συνείσει

να εκδίδεται μέρι τν Mάι τυ

1912.

Mετά την απελευθέρωση της Θεσσαλνίκης

και τα πρώτα δέκα ρνια

τυ ελεύθερυ ίυ της, εκδθηκαν

πλλές εημερίδες, παρά τις πλεμικές

και τις άλλες συνθήκες πυ επικρατύσαν.

O «Kρταλς» (1912-

18), τ «Kυνύπι» (1913-18), «Φα-

λατάς» (1913-14), τ «Σκάνδαλν»

(1914-16), τ «Σίε με» (1916-22),

«Tαγκς» (1918-22), Γάιδαρς»

(1920-1923) και πλλές άλλες ραύ-

ιες ή μικρτερης σημασίας (:

«Aσπίς», «Παπαγάλς», «Pαδάμανθυς»,

Aγκάθι», «Σατανάς», κ.ά.). Kάπιες

απ τις εημερίδες αυτές ά-

ησαν επή για τη μακριτητα

αλλά και για τ πιτικ περιεμεν

τυς.

Στην περίδ τυ ελληνικύ Mεσπλέμυ

εκδθηκαν πι σημαντικές

σατιρικές εημερίδες. Πρέπει να

αναερθύν «H Γλωσσύ» τυ Eυρ.

Πυλίδη (1925-1928 και μετά) και τ

«Φαλιμέντ» (1932-1934), τυ Aντ.

Kσματπυλυ, ενώ εκδθηκαν και

άλλες, ραύιες.

Στα ρνια της 4ης Aυγύστυ τυ

Πλέμυ και της Kατής ήταν υσικ

να ατνίσει η έκδση σατιρικών ε-

ημερίδων, μως μετά την απελευθέρωση

έγιναν κάπιες πρσπάθειες

πυ δεν ευδκίμησαν: εκδθηκαν

«Tης γλωσσύς κπανς» απ τν

Eυρ. Πυλίδη, τ «Λεμπέτ» απ τν

Xάρη Aδαμαντίδη και η «Pυκέτα» απ

τν Π. Kαλυδά. Oι πρσπάθειες

σταμάτησαν ενωρίς...

18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

Aρές τυ 1981. Mια ακμη εδμαδιαία ικνμική εημερίδα γεννιέται και κυκλρεί στη Bρει Eλλάδα. Tίτλς της

«Oικνμικς Παρατηρητής» και εκδτης της Σταύρς Oρανίδης. Σύντμη η ωή της, λγω διαωνιών των συνεταίρων.

Aκμη απ την περίδ της Tυρκκρατίας

εμανίστηκαν ικνμικές

εημερίδες στη Θεσσαλνίκη

και είαν σκπ την πληρρηση

για ητήματα επιειρηματικής δραστηριτητας.

Hταν η «Oικνμική

Eπιθεώρησις» και η «Eμπρική και

Γεωργική Eπιθεώρησις» ενώ μετά

την απελευθέρωση εκδθηκαν

«Eμπρικς Kσμς» και η «Eημερίς

τυ Xρηματιστηρίυ», ωρίς ιδιαίτερη

σημασία. Aιλγες ικνμικές

εημερίδες εμανίστηκαν στν

Mεσπλεμ. T 1923 εκδθηκε

«Oικνμλγς της Θεσσαλνίκης»

τυ Π. Λεεντπυλυ, τ 1925

η «Eημερίς των Eπαγγελματιών και

Bιτενών» και τ 1928 η «Φωνή των

Eπαγγελματιών». Eάλλυ εκδθηκαν

αγρτικές εημερίδες η «Eημερίς

των Aγρτών», τ 1923, η

«Eημερίς των Kαπνπαραγωγών»

τ 1928, τ «Aγρτικν Bήμα» τ

1930, η «Aγρτική», τ «Γεωπνικν

Bήμα» και η «Δασική Zωή» πυ ρισμένες

ήταν ργανα κμμάτων.

Oμως η έαρση στην έκδση των

ικνμικών εημερίδων σημειώθηκε

μεταπλεμικά, ταν εκδθηκαν υπερλικά

πλλές εημερίδες πυ

κατά καιρύς ή ταυτρνα επιητύσαν

να ευπηρετήσυν τυς εμπρυς,

τυς επαγγελματίες, τυς

ιτένες, τυς μικρπωλητές, τυς

αυτκινητιστές και γενικά τις παραγωγικές

τάεις. Oι εημερίδες αυτές

με πικίλυς τίτλυς, ήταν στην

πλειντητά τυς ραύιες και λαθριες.

Oμως πρέπει να αναερθύν δυ

εημερίδες πυ επιείρησαν να ευπηρετήσυν

σαρά τν παραγωγικ

κσμ της Θεσσαλνίκης. Eίναι

«Xρνς» τυ Γ. Πελιάνη, απ τ

1974 μέρι τ 1980 και «Oικνμικς

Παρατηρητής» τυ Στ. Oρανίδη,

τ 1981 για λίγυς μήνες. Kάλυψαν

ένα κεν, παρυσίασαν τα τπικά

ητήματα και τις ιδιαιτερτητές

τυς και αγωνίστηκαν για την επίλυσή

τυς, αλλά θάνατς τυ εκδτη


Eημερίδα με ανατικύς αναγνώστες τα «Mακεδνικά Σπρ», «πργνς»

των «Σπρ τυ Bρρά», με διευθυντή τν Δημ. Mπύα. H πρλή και η έμαση

στις τπικές μάδες είναι εμανής και στ ύλλ της 18ης Σεπτεμρίυ 1969.

Πρωτπριακή για την επή της η αθλητική εημερίδα «Aθλητικά Nέα», πυ διευθυνταν

απ επταμελή επιτρπή, πως αίνεται κάτω απ την ημερμηνία τυ

ύλλυ της 25ης Φερυαρίυ 1929. Oι μεγάλι κλυμητικί αγώνες τυ Bερλίνυ

δεσπυν στην πρώτη σελίδα.

«Aθλητικά Nέα» της 7ης Φερυαρίυ 1972 με ιδικτήτη - εκδτη - διευθυντή τν

Nίκ Kαμπάνη. Tεράστια γράμματα πως συνηθίεται στις αθλητικές εημερίδες

και έμαση στις μάδες της Bρείυ Eλλάδς.

διέκψε την έκδση της πρώτης και

ι διαωνίες των συνεταίρων διέλυσαν

την δεύτερη.

Aθλητικές

H εμάνιση αθλητικών εημερίδων

καθυστέρησε αύ η πρώτη ε-

ημερίδα τα «Aθλητικά Nέα» εκδθηκε

τ 1929 με διευθυντής τν Π.

Γεωργίυ.

T 1955 Nίκς Kαμπάνης εέδωσε

άλλη εημερίδα με τν ίδι τίτλ,

εδμαδιαία, πυ συνέισε να εκδίδεται

μέρι τ 1975, ταν πέθανε

εκδτης τυς.

T 1969 Aναστ. Nάστς εέδωσε

τα «Mακεδνικά Σπρ» και λίγ αργτερα

τα «Σπρ της Δευτέρας» με

αρισυντάκτη τν Tάκη Xασήρ και

αργτερα τν Δημ. Mπύα. Kαι ι ε-

ημερίδες αυτές διέκψαν την έκδσή

τυς μετά τν θάνατ τυ εκδτη

τυς, τ 1976.

T 1978 η Tέσα Λεαντή εέδωσε

τα «Σπρ τυ Bρρά» με διευθυντή

τν Δημ. Mπύα. H εημερίδα τ

1989 έγινε καθημερινή απ τρισε-

δμαδιαία. Eίναι η πρώτη καθημερινή

αθλητική εημερίδα της Θεσσαλνίκης

και συνείει την επιτυή

έκδσή της. Aπ τ 1991 εκδθηκε η

«Aθλητική Mακεδνίας - Θράκης», επίσης

καθημερινή.

Eκτς απ τις εημερίδες αυτές,

εκδθηκαν κατά καιρύς και άλλες,

για υπστήριη ρισμένων τπικών

μάδων είτε για την πρλή ρισμένων

σπρ. Σαρή πρσπάθεια

ήταν η έκδση της «Aθλητικής Φλγας»,

γύρω στ 1982, απ τν Γ. Tτ-

τη. Eίναι γνωστ τι στη Θεσσαλνίκη

εκδθηκαν περισστερες απ 200

ενγλωσσες εημερίδες, στα ε-

ραϊκά, γαλλικά, αγγλικά, σερικά,

ρωσικά κ.α. για την ενημέρωση των

πληθυσμών και των στρατευμάτων

πυ είαν εγκατασταθεί. Eπίσης είναι

γνωστ τι εδώ εκδθηκαν απ

τις αρές τυ αιώνα πλλές και αγωνιστικές

εργατικές εημερίδες, ργανα

είτε ργανώσεων συνδικαλιστικών

είτε συνδικαλιστών, για την καλύτερη

πρλή των αιτημάτων

τυς, πυ τις παλαιτερες επές ήταν

περισστερα και πι έντνα. Θυμίυμε

την «Eημερίδα τυ Eργάτυ»

τ 1908, τυ Aρ. Mπεναργια,

τν «Eργάτη» τ 1916 τυ Aλ. Ωρλγά,

την «Eργατική» τ 1925 τυ N.

Δημητριάδη, την «Φωνή τυ Eργάτη»

τυ Eργατικύ Kέντρυ και άλλες

πριν τν πλεμ, ωρίς να ανα-

έρυμε τα κμματικά ργανα και

τις άλλες ραύιες εημερίδες.

Eπίσης θυμίμε τ εραιων

«Aάντι» πυ κυκλρησε επί 25

ρνια.

Mετά τν πλεμ και ιδίως τα τελευταία

20 ρνια εκδθηκαν δεκάδες

εημερίδες συνδικαλιστικών

αρών, απ συλλγυς ή ιδιώτες,

πυ δεν μπρύν ύτε καν να ανα-

ερθύν.

Eπίσης δεν επιτρέπει ώρς να

αναέρμε τις θρησκευτικές, καλλιτενικές,

εμινιστικές (πριν απ τν

πλεμ), τις πρσυγικές, αντιστασιακές,

πατριωτικές, τις νεανικές και

τις δεκάδες άλλες εημερίδες πυ

εκδθηκαν κατά καιρύς.

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 19


«Eημερίς των Γυναικών»

Tλμηρ εκδτικ εγείρημα με θέματα πυ απασλύν τ εμινιστικ κίνημα τυ Mεσπλέμυ

Tης Mαίη Π. Bασιλικύ

«H εργαμένη γυνή εν πλλίς εκμεταλλευμένη

και ευσημνως πιεμένη

υπ των πρϊσταμένων της είε ανάγκην

ενς ργάνυ γυναικείυ εντελώς

ιδικύ της»...

ΘEΣΣAΛONIKH 1929. H κσμπλίτικη

μακεδνική πρωτεύυσα, ευαίσθητη

στα διεθνή ρεύματα, υπδέ-

εται την πρώτη σαρή «πρκληση»

τυ εμινιστικύ κινήματς.

Πρέρεται απ μια μάδα «γυναικών

συντηρητικών αρών», η πία

πρετίμαε την... επαναστατική

της εμάνιση την πρηγύμενη δεκαετία.

Hταν στα 1919 ταν κυκλρησε

τ ετήσι «Hμερλγιν Θεσσαλνίκης»,

με εκδτρια την μλις 22ρνη

Mερπη Π. Tσιώμυ. Περιλαμάνει

λγτενικά, λαγραικά, επιστημνικά

κείμενα και ιλενεί στη διαδρμή

τυ συνεργασίες πνευματικών

ανθρώπων της επής. Aνάμεσά

τυς: K.Π. Kαάης, K. Παλαμάς, Γ.

Θέμελης, Γ.Θ. Bαπυλς, T.

Aγρας, Aιμ. Pιάδης, Γ. Mδης, Iωαν.

Σιδέρης.

Eγείρημα

Στις 17 Nεμρίυ 1929, λίγ πριν

απ την 8η έκδση τυ «Hμερλγί-

υ Θεσσαλνίκης», η κυρία Mερπη

Tσιώμυ-Bασιλικύ, σύυγς πλέν

τυ Bασιλείυ Bασιλικύ –μετέπειτα

αντιπρέδρυ της Bυλής και πρέδρυ

της Eνώσεως Συντακτών Hμερησίων

Eημερίδων Mακεδνίας-

Θράκης– τλμά ένα νέ εκδτικ

εγείρημα, τ πί –παρά τις «συντηρητικές

αρές» τυ– εμανίεται

ως ανατρεπτικ της κινωνικής

τάης πραγμάτων: H «Eημερίδα

των Γυναικών» καθίσταται τ «ε-

δμαδιαίν ργανν γυναικείων

συμερντων»! Iδύ ι σκπί τυ

νέυ ύλλυ:

«Mε την έκδση της «Eημερίδς των

Γυναικών» δεν απλέπμεν πσώς εις

τ να εεγείρωμε την εργαμένη και

γενικώς τη σημερινή γυναίκα να υψώση

επαναστατική ωνή κατά της μέρι τύδε

καταστάσεως. Aπεναντίας μάλιστα,

έντας ως πλ ένα καθαρώς γυναικεί

ργαν θα ρντίσυμε με κάθε

δυνατή θυσία να ισρρπήσωμε τη σημερινή

εκτριασθείσα αρητη ίσως

κατάσταση λγω της ανισρρπίας των

δύ ύλων σν αρά τις σέσεις τυς

στην κινωνία και θα αγωνισθύμε με

σθένς για να εασαλίσωμε τα δικαιώματα

της σημερινής γυναίκας, τα πία

απλύτως εαρτώνται απ τα καθήκντά

της, πάντα μως μέσα στ πλαίσι

της ικγενείας και της καλώς εννύμενης

τάσεως εμινιστικής».

«H Eημερίς των γυναικών» τ πρώτ

εν Eλλάδι γυναικεί αυτ ργαν

των γυναικείων συμερντων απκτά

κάθε μέρα συμπαθείας μεταύ των πλιτών,

ι πίι με ενθυσιασμν εκ-

ράνται δια την νέαν έκδσιν, η συνέ-

ισις της πίας πριωνίεται ευίων

δράσι και πρκπή. Aς ελπίσωμε».

Γυναικεία ψής, εμινισμς, ει-

20 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

H Πλατεία Eλευθερίας στη Θεσσαλνίκη. Eνα απ τα ιστρικτερα σημεία αναράς

της πλης.

ραέτηση, γυναικείς αθλητισμς,

τ δικαίωμα τυ εκλέγεσθαι, είναι τα

ασικά θέματα πυ πραγματεύεται η

αρέτυπς τυ μεσπλεμικύ εμινισμύ

εημερίδα. Eγκαινιάει και

στήλες μδας! Mέσα απ τις κιτρινισμένες

σελίδες ανακαλύπτυμε

συμυλές της Συέτας απ τ Παρίσι

για τ τι πρέπει να ράει η «σημερινή

γυναίκα»: «Tώρα με την έναρ-

ιν των απγευματινών ρών, μας απασλεί

τι θα ρέσωμε; και γι’ αυτ

καλαίς μυ ίλαις σας συνιστώ τ μαύρ

κυρίως, με μια τελείως καινύργια

γραμμή: T κρσά στην καννική θέσι,

ύτε πλύ κάτω, ύτε πλύ επάνω και η

ύστα με πλύ λίγα παν πυ δίδει άρι

στ σώμα-τα ρεέρ κεντημένα ή με

πλλές σύρες» ή «με τ μαντ τυ θινπώρυ

μια αρδειά εσάρπα απ κρεπ

ντε σιν συνδιασμένη σα κρδέλλες με

διάρυς ρωματισμύς και κεντημένη

με τα αρικά γράμματα».

Kαι δίπλα στις εκκεντρικές για την

επή συμυλές η Aνθύλα Σταθπύλυ

αιερώνει τ «Kίτα με στα

μάτια» στν αιώνι έρωτα...

Kσμική ωή

Στις ρυμπρίκες της εημερίδας

ασαλώς δεν απυσιάυν και τα έ-

ντα σέση με τα πικάντικα νέα της

κσμικής και της καλλιτενικής κίνησης.

Eτσι διαάυμε τι «εις την αίθυσαν

τυ Mεντιτεράνιαν τα απγευματινά

τσάγια συγκεντρώνυν τν καλύτερν

κσμν της Θεσ/νίκης και με

αρκετ κέι τα εύγη στριλλίνται

εις τυς ήυς της ωραίας μυσικής.

Mεταύ των ρευτών διακρίνωμεν

τας αριτωμένας κας και κυς Aμπαστάντ

με μαύρη ταντέλλα, τν κ και

κα Mαΐσα, Aλεανδρίδη ιατρύ με μαύρα

τη αριτωμένη Δδα Kμνηνύ, τη δα

Aδαμαντίδυ με κκκινα. Mια αιθέρια

υσιγνωμία η δις Στάλιυ με μαύρ

κμψώτατ σύνλ. Eλεκάντικες εμανίσεις

ήσαν της κ. Kριτικύ Iατρύ μαύρα

με κίτρινα τις δες Nτενί Σααράκα

με κκκινα καρμέν και καπέλ στν ίδι

τν Παριιάνικη εμάνισις της δις

Tρνιύκα και άλλαις αι πίαι μας

διαεύγυν τα νματα».

T ρεπρτά για την έκθεση τυ

Πλ. Pέγκυ μας πληρρεί τι

«Yπ την πρστασίαν τυ υπυργύ

Γεν. Διικητύ κ. I. Kαναύ την παρελθύσαν

Kυριακήν εις τ «Mεντιτεράνεαν»

ήνιε η έκθεσις τυ Πλ. Pέγκυ.

Παρέστησαν η A.E. και I. Kανα-

ς μετά της αδελής τυ ως και εκλεκτή

μερίς της πλεως μας, μεταύ της πίας

διακρίνμεν τυς κ. Bιυκίδην,

Mισιρλγλυ, Γρηγριάδην, Mυρτύνην,

Oικνμίδην· κ. και κυρία Nικλάκη

και τυς αδελύς Zάννα, Παπαηλιάκη,

δίδας Kύσκυρα Pαδίυ,

Γεωργιάδυ, Λαμιανίδυ, ως και τυς

κ. Tανετάτν, Aρώνην, Πανυσπυλν...».

H ετήσια συνδρμή ήταν 50 δραμές,

η εάμηνς 25, ενώ «διά την

Aμερικήν δλ. 1». Aνάμεσα στυς

συνδρμητές τυ ύλλυ δεν διακρίνυμε

μν γυναίκες, αλλά και ένα

σαρ πσστ σε άνδρες, πως

ι κ. Θεμιστκλής Σακελαρίδης,

Aστέρις Aστεριάδης, Kυκίνς,

Eυάγγελς Aναγνωστπυλς, Φρειδερίκς

Σάμπερ κ.ά.

H «Eημερίς των Γυναικών» δεν

ευτύησε να δημιυργήσει ένα σταθερ

αναγνωστικ κιν, παρά τα σα

αναέρνται στη στήλη

«ZHTHMATA» τυ δεύτερυ ύλλυ:

«Eνθυσιωδεστάτης υπδής έτυεν

η “Eημερίς των Γυναικών” και η

ήτησίς της καταπληκτική ύτως ώστε

έγινε ανάρπαστς. Eγινε αντικείμεν

πρσής απ τν εργαμεν κσμ.

Tυς ευαριστεί μ’ λη την καρδιά και

υπσεται αμέριστη την υπστήριί της

σε τιδήπτε ήτημα ρειασθεί».

H γραμμή της εημερίδας παραμένει

επαναστατική: «Yπάρει ελπίς

και τ ευμεθα τι λες ι γυναίκες,

πρδευτικές, συντηρητικές και καθυστερημένες,

λες μαί ενωμένες να συντελέσωμε

για την εύψωση της εργα-

μενης για την ευπηρέτηση της αδικύμενης,

για τη ελτίωση της αστής.

Kινί ι πθι. Kιναί αι ιδελγίαι.

Nα τ σημείν εις τ πίν ακριώς

συναντώμεθα λες αι γυναίκες και εις

τ πίν απλέπυμε κυρίως».

Στ 5 ύλλ η M. Tσιώμυ - Bασιλικύ

γράει: «H Eημερίς των Γυ-

ναικών» ευαριστεί θερμά λυς σι

με τα θερμά των συγαρητήρια

ενισύυν την εκδτριαν να συνείσει

τ αρύ έργν πυ με πραγματικήν

θυσίαν έει αναλάη.

Eπίσης, λες τες Kυρίες και Δεσπινίδες

πυ με ωντανές εκδηλώσεις

εκράυν την συμπάθειά των

και υπσνται αμέριστη την υπστήριί

των». Oμως, έκτ ύλλ δεν

θα υπάρει: Oικνμικί λγι αναστέλλυν

την έκδση. Στην μάδα

των γυναικών, πυ συσπειρώννται

γύρω απ την έκδση, πλλά ελέ-

θησαν για υπγειες παρεμάσεις

τυ συύγυ της Mερπης, πίς

ενήργησε για να διακπεί η επιρήγηση

πυ ελάμανε η έκδση απ

τν Δήμ της Θεσσαλνίκης (…)

Ωστσ, στις 14 Δεκεμρίυ 1930,

ημέρα δημτικών εκλγών, ι πρώτι

αγώνες δικαιώννται. O ημερήσις

τπικς Tύπς γράει την επμένην:

«Kατά τας εκλγάς εψήισαν

διά πρώτην ράν και γυναίκες. Πρώτη

εψήισε η λγία κυρία Mερπη Bασιλικύ,

κατπιν δε αι κυρίαι Mεταλλινύ

και Aσμήνη. H κ. Bασιλικύ είπεν τι αν

και ανατική αντιενιελική και κηρυ-

θείσα κατ’ αρήν κατά της γυναικείας

ψήυ, τεθείσα επί κεαλής της συντηρητικής

γυναικείας παρατάεως, αισθάνεται

εαυτήν υπερήανν διτι εψήισε

και συγαίρει την κυέρνησιν

διτι ανεγνώρισεν εις τας γυναίκας τ

δικαίωμα της ψήυ».

T τέλς

H «Eημερίς των Γυναικών» θα αναίωνε

μετά τν πλεμ. H σετική

άδεια θα δθεί στις 11.8.1948. Δυστυώς,

μως, ι συγκυρίες έυν

αλλάει, τα απαιτύμενα μέσα είναι

δυσεύρετα και η πρσπάθεια δεν θα

καρπρήσει. Aλλωστε σε λη αυτή

τη διαδρμή, τα υπγεια ρεύματα

μιας ανδρκρατύμενης κινωνίας

έλεπαν με καυπψία την «εέγερση».

Aλλά και ένας σύυγς, τ ίδι

δραστήρις, πυ ανέμενε κάπις

να μαγειρέψει στ σπίτι και ελάμανε

απαντήσεις τυ τύπυ «...άμα άλεις

λα τα υλικά μαί στην κατσαρλα

τ αγητ θα γίνει σίγυρα καλ, αρκεί

τα υλικά να είναι καλά».

Aυτές ι μικρές «απιστίες» απέναντι

στα παραδσιακά κλισέ της ικγένειας,

δηγύν τη M. Bασιλικύ

στις αερπρικές απστλές: Xάνεται

στυς πέντε ανέμυς, Aμερική,

Aσία, Eυρώπη, Bρει Πλ!

ΘEΣΣAΛONIKH. Tέλη 1994. Aδύνατ

να αναδείεις σα κρύυν τα

σκνισμένα αρεία της «Eημερίδς

των Γυναικών». Yπάρει και ένας ακμη

λγς: Aν τ’ αήσεις να παλιώσυν,

αυτά τα ύλλα γίννται σαν τ

ηρ κρασί. Aν τ πιείς, θα νιώσεις

να αναδύεται η μικραστική αντίληψη

αυτής της πλης, πυ ενώ γεννά

και πρωτπρεί σε ιδέες, δεν έρει

τελικά πώς να αγαπήσει.

Πνίγει στν κλπ τυ Θερμαϊκύ

καθετί πυ ταράει τα νερά της. H

Θεσσαλνίκη «η γυναίκα-πλη τίκτει»,

« άνδρας γεννά». Aς είναι.


Γυναικεία ψής, εμινισμς, ειραέτηση, γυναικείς αθλητισμς, τ δικαίωμα τυ εκλέγεσθαι, είναι τα ασικά θέματα πυ πραγματεύεται η αρέτυπς τυ μεσπλεμικύ

εμινισμύ «Eημερίς των Γυναικών» στ πρώτ ύλλ της, την Kυριακή 17 Nεμρίυ 1929.

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 21


O παράνμς Tύπς

Eημερίδες πυ εκδθηκαν και κυκλρησαν με κινδύνυς στα ρνια της Kατής

«Eθνική Φωνή», «Iερλίτης», «Nέα Eλλάς», «EΔEΣ». Eημερίδες - υλλάδια τα πία κυκλρύσαν κατά τη διάρκεια

της Kατής.

H πρώτη σελίδα της «Λαϊκής Φωνής». Eκδθηκε στη Θεσσαλνίκη λίγ μετά την «Eλευθερία», ως ργαν τυ Γραείυ Mακεδνίας

τυ KKE.

22 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

Tυ Σπύρυ Kυινπυλυ

Δημσιγράυ

Tα τραγικά γεγντα τα πία γνώρισε

τπς μετά την Aπελευθέρωσή

τυ απ τυς Γερμανύς πρκάλεσαν,

εκτς των άλλων, την καταστρή

και την απώλεια πλύτιμυ

υλικύ και σημαντικών ντκυμέντων

απ την περίδ της Eθνικής

Aντίστασης στη Mακεδνία και τη

Θράκη. Πλύ περισστερ, πυ σ’

αυτ τ ώρ, και ιδιαίτερα στην περιή

της Δυτικής Mακεδνίας, διε-

ήθησαν ι πλέν πλύνεκρες μά-

ες τυ Eμυλίυ.

Xάθηκαν λιπν σπάνια κειμήλια,

τα πία ήταν απαραίτητα για την

καταγραή, με αντικειμενικά κριτήρια,

της ιστρίας τυ έπυς της

Eθνικής Aντίστασης και της διαύλαης

της ιστρικής μνήμης. Kαι δυστυώς,

εκτς των άλλων, καταστράηκαν

και τα πλύτιμα αρεία

των μυστικών εημερίδων της Aντίστασης,

ι πίες με ίλιυς κινδύνυς,

πλλές ανθρώπινες θυσίες και

μερικές ρές κυριλεκτικά κάτω απ

τη μύτη των Γερμανών, εκδίδνταν

μυστικά στη Θεσσαλνίκη και

την υπλιπη Mακεδνία.

Eκατντάδες εημερίδες, κεντρικές,

περιερειακές και τπικές, εκδθηκαν

και κυκλρησαν κάτω απ

μυριάδες κινδύνυς στα ρνια

της τριπλής Γερμαν-Iταλ-Bυλγαρικής

κατής.

Aπ αυτσέδιυς τις περισστερες

ρές δημσιγράυς και αυτδίδακτυς

τυπγράυς, ι πίι

μως επεδείκνυαν μια τελειτητα

και μια επαγγελματική ευσυνειδησία,

πυ θα την ήλευαν και ι σημερινί

σπυδαγμένι και έμπειρι συνάδελ-

ί τυς.

«Eλευθερία»

H Θεσσαλνίκη με τη Mακεδνία

και την υπλιπη Bρεια Eλλάδα,

διεκδικύν δύ αιθαύμαστες πρωτιές

στν τμέα τυ αντιστασιακύ

Tύπυ. Στην πρωτεύυσα τυ Mακεδνικύ

Eλληνισμύ, εκδθηκε τν

Iύνι τυ 1941, δύ μλις μήνες μετά

την εισλή των Γερμανών στην

Eλλάδα, η εημερίδα «Eλευθερία»,

η πρώτη παράνμη εημερίδα. Στη

Mακεδνία, επίσης, κυκλρησαν

ι περισστερες, απ πιδήπτε

άλλ γεωγραικ διαμέρισμα της

ώρας, αντιστασιακές εημερίδες.

Oργανωτής τυ παράνμυ εκδτικύ

μηανισμύ της «Eλευθερίας»

πυ άρισε να εκδίδεται ως ργαν

της Eθνικής Oργανώσεως «Eλευθερία»,

ήταν νεαρς ττε ιτητής

της Nμικής Σλής, Γιάννης Kανάκης.

Aίει να σημειώσυμε τι την

Eθνική Oργάνωση «Eλευθερία», εί-

αν δημιυργήσει στελέη τυ κμματς

των Φιλελευθέρων, τυ KKE,

τυ Σσιαλιστικύ Kμματς, αλλά

και συντηρητικί αιωματικί πως

συνταγματάρης Δημήτρις Ψαρ-


Aριστερά: Γιάννης Kανάκης. Στν πλύγρα τυ τυπώθηκε η πρώτη παράνμη πρκήρυη της Kατής και τ πρώτ ύλλ της «Eλευθερίας». Δειά: Nίκς Δηλαέρης,

γραμματέας τυ EAM Mακεδνίας. H συμλή τυ στην έκδση της «Eλευθερίας» υπήρε σημαντική. Hταν ασικς συντάκτης και αρθργράς της παράνμης

εημερίδας.

«Σμλικας». Oργαν της IX Mεραρίας Δυτ. Mακεδνίας τυ EΛAΣ.

ρς, πίς ήταν στρατιωτικς,

αρηγς της.

ηρκρήνη

Στ υπγει τυ ικήματς ενς

ανθκηπυ, στην ηρκρήνη, πυ

τν ρησιμπιύσε ανθπώλης

Παντελής Mρπυλς, στήθηκε

τ μυστικ τυπγραεί, στ πί

λα τα υπλιπα ρνια της κατής

τυπώννταν η «Eλευθερία». Mετά

την ίδρυση τυ EAM και την πρσώρηση

σ’ αυτ της μώνυμης ργάνωσης,

η εημερίδα μετετράπη σε ργαν

της Παμμακεδνικής Eπιτρπής

τυ Eθνικύ Aπελευθερωτικύ

Mετώπυ (EAM).

Λίγ αργτερα, σε ένα άλλ υπγει,

έω απ τ ωρι Φίλυρ, στ

περιτριγυρισμέν απ πωρώνα και

λαανκηπ σπίτι τυ Θεδση Θεδσιάδη,

άρισε να λειτυργεί κι ένα

άλλ παράνμ τυπγραεί. Eδώ

τυπώννταν η «Λαϊκή Φωνή», ργαν

τυ Mακεδνικύ Γραείυ τυ

KKE. Eνα τρίτ μυστικ τυπγρα-

εί, στήθηκε και δύλεψε στ υπγει

τυ σπιτιύ τυ Iωακείμ Mπελλίδη,

στ Kυλέ-Kαέ. Eκεί, τυπώθηκαν

δύ ύλλα της «Eλευθερίας» και

άλλες αντιστασιακές εημερίδες,

μαί με ιλιάδες πρκηρύεις.

Tραγικς θάνατς

Θαμένι ωντανί επί τρία ρνια,

λειτυργύσαν τ παράνμ τυπγραεί

της ηρκρήνης εκτς τυ

δημσιγράυ Γιάννη Kανάκη, ι

τυπγράι Mιάλης Aλεανδρ-

Συνέεια στην 25η σελίδα

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 23


O ανθκηπς της ηρκρήνης, πως ήταν ταν εγκαταστάθηκε εκεί παράνμς μηανισμς

για την έκδση της «Eλευθερίας». Στη μέση τυ ανθκηπυ Παντελής Mρπυλς.

Mία απ τις εημερίδες πυ εκδίδνταν στη Bρει Eλλάδα τν Aπρίλι τυ 1944,

η «Eθνική Φωνή» απτελύσε τ ργαν συντνισμύ τυ Eθνικαπελευθερωτικύ

Aγώνς (ΠAO), πως σημειώνεται στ 14 ύλλ της με διπλή επίθεση κατά

των Bυλγάρων και των Γερμανών.

24 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

Iωακείμ Mπελίδης. O ιδικτήτης τυ σπιτιύ στ πί λειτυργύσε

παράνμ τυπγραεί.

Θεσσαλνίκη, 25 Σεπτεμρίυ 1944. H πρώτη σελίδα της «Eθνικής Φωνής», ργάνυ

τυ συμυλίυ πλης τυ EAM Θεσσαλνίκης, πυ κι αυτή εκδιδταν ένα

διάστημα στ μυστικ τυπγραεί των κάστρων.


T δεύτερ μετά την Aπελευθέρωση ύλλ της «Eλευθερίας». Eκδθηκε στις 3 Nεμρίυ 1944, στ τυπγραεί πυ σ’ λη τη διάρκεια της Kατής τυπωνταν η

«Nέα Eυρώπη», ργαν των ναί.

H πρώτη σελίδα των «Nέων Kαιρών», Aύγυστς 1942. Eντρμι ι Γερμανί απ

την απήηση πυ είαν η «Eλευθερία» και η «Λαϊκή Φωνή», πρσπαθύν για αντιπερισπασμ

να εκδώσυν μία δεκαεασέλιδη δμαδιάτικη εημερίδα, τυς «Nέ-

υς Kαιρύς». Tυπωνταν στα γραεία της «Nέας Eυρώπης». H έκδση αυτή, διεκπη

αύ κυκλρησαν 2 ή 3 ύλλα.

Συνέεια απ την 23η σελίδα

πυλς και Kώστας Kατσύλης και

ηθς τυς Πέτρς Δυλγερίδης.

O Παντελής Mρπυλς, με τ

κάρ τυ, μαί με τα τριαντάυλλα,

τα γαρύαλλα, τα ρυσάνθεμα και

τις γαρδένιες, μετέερε και τις μυστικές

εημερίδες πυ εσήκωναν

τυς υπδυλυς Mακεδνες. O

Δυλγερίδης θα ρει τραγικ θάνατ

στις 13 Oκτωρίυ 1944, δύ μλις

εδμάδες πριν τη λευτεριά.

Γερμανί ανακαλύπτυν τ υπγει

με τ μυστικ τυπγραεί και εισάλλυν

σ’ αυτ, γαώνντας τν

με τα αυτματα πλα τυς.

Oι μυστικές –παράνμες εημερίδες

της Aριστεράς ι πίες εκδθηκαν

στη Mακεδνία και τη Θράκη την

περίδ της κατής ανέρνται

–ωρίς εαίως να έει λκληρωθεί

η έρευνα– στις 120. Aπ αυτές ι 42

ήταν τυ EAM, 26 τυ EΛAΣ, 23 της

EΠON, 20 τυ KKE, 5 της «Eθνικής

Aλληλεγγύης», 2 τυ AKE και απ

μία της EΛΔ και τυ ΣKE. Aπ τις ε-

ημερίδες αυτές, ι 10 εκδίδνταν

στη Θράκη και ι υπλιπες 108 στη

Mακεδνία. Στη Θεσσαλνίκη τυπώννταν

μυστικά 19 αντιστασιακές ε-

ημερίδες. Πιστεύυμε δε τι πέρα

απ τυς τίτλυς πυ καταγράψαμε

υπάρυν σίγυρα και άλλες EAMικές

αντιστασιακές εημερίδες της

Mακεδνίας και της Θράκης ανεά-

ντας ακμη περισστερ τ συνλικ

αριθμ τυς

Aπ τν παράνμ Tύπυ τυ εκτς

EAMικών ργανώσεων πλιτικύ

ώρυ, εντπίσθηκαν μέρι τώρα

14 εημερίδες ι περισστερες

των πίων εκδίδνταν στην Θεσσαλνίκη

απ την ΠAO (Πανελλήνια

Aπελευθερωτική Oργάνωση) πριν

αυτή διασπασθεί. Oι υπλιπες ήταν

ραύιες. Σημαντική ήταν η εημερίδα

«Φωνή της Eλλάδς», ργαν

τυ «Eθνικύ Δημκρατικύ Συνδέσμυ»

(EΔEΣ) Bρείυ Eλλάδς.

Tέλς, να αναέρυμε τι απ τις

EAMικές εημερίδες πυ εκδίδνταν

στη Mακεδνία έυν διασωθεί

ι τίτλι 44 εημερίδων καθώς επίσης

και 32 απ τα συνλικά 38 ύλλα

της μυστικής έκδσης της «Eλευθερίας»

της κατής.

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 25


Aπ τ «μάρμαρ» στη ωτσύνθεση

Oι νέες τενικές απαραίτητα στιεία στην καθημερινή έκδση των εημερίδων

Δύ ύλλα τυ «Eλληνικύ Bρρά» σε διαρετικές ρνικές περιδυς και με διαρετικύς διευθυντές. Kυριακή 14 Iυνίυ

1936 με διευθυντή τν Π.. Λεαντή και Kυριακή 25 Mαρτίυ 1945 με ιδρυτή τν Λεαντή και διευθυντή τν B. A. Mεσλγγίτη.

26 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995

Tυ Γιώργυ Xατπυλυ

Tυπγράυ

H EKΔOΣH εημερίδας την επή εκείνη

(σ.σ. στις πρώτες δεκαετίες

τυ 20υ αιώνα) δεν ήταν δύσκλ

πράγμα. Aρκύσε μια απλή αίτηση

στη νμαρία, στην πία ενδιαερμενς

ανέερε τι είναι Eλληνας

πλίτης και επιθυμεί να εκδώσει ε-

ημερίδα με ένα συγκεκριμέν τίτλ.

H νμαρία έδινε έναν αριθμ

πρωτκλλυ, τν πί ενδιαερμενς

παρυσίαε στν αρτπώλη

(Eραί συνήθως), έπαιρνε σ

αρτί ήθελε με ατέλεια, αλλά και ωρίς

να πληρώσει πλλά ρήματα ή

και εντελώς δωρεάν. Kαι τύτ γιατί

τ τυπωμέν αρτί ήταν πλύ ακρι-

τερ απ τ λευκ και αρτπώλης

είε ως εγγύηση τις επιστρές.

Aλλά με μία μικρή πρκαταλή

στν ιδικτήτη τυ τυπγραείυ

και με υπσεση στν άνεργ τυπγρά

για πληρωμή στ τέλς της ε-

δμάδας μπρύσε να γάλει εημερίδα

και να δκιμάσει εκδτης

την τύη τυ.

Στ καθεστώς αυτ, στηριμενη

μια μάδα ανέργων τυπγράων επιείρησαν

να εκδώσυν καθημερινή

εημερίδα με τν τίτλ «O Aνε-

άρτητς» (1926). H ργανωμένη

δυλειά, πυ έκαναν, ανησύησε

τυς εκδτες των άλλων εημερίδων,

ι πίι σε σύσκεψή τυς,

στην πία συμμετείαν και ι εκδτες

των εραϊκών εημερίδων, απ-

άσισαν να παρεμπδίσυν την έκδση

τυ «Aνεάρτητυ», στην αρή

με παρεμλή εμπδίων στην εεύρεση

τυπγραείυ και αργτερα με

καθυστέρηση της διανμής των

ύλλων απ τ πρακτρεί, ιδιαίτερα

στην επαρία και τελικά με τη μη

απδση τυ λγαριασμύ των ύλλων

πυ πυλινταν. Oι δυσέρειες

αυτές απγήτευσαν γρήγρα τυς

«συνεταίρυς» και έτσι, ύστερα απ

κυκλρία 15-18 ημερών, «Aνε-

άρτητς» έκλεισε...

Tυπγραεία

Στα πρώτα ρνια ύτε λγς μπρύσε

να γίνει για ιδικτητα τυπγραεία.

Oλες ι εημερίδες εκδίδνταν

σε εμπρικά καλλιτενικά

τυπγραεία, πλλά απ τα πία

ρίσκνταν στην Στά Aγίυ Mηνά.

Aργτερα, η «Mακεδνία», εγκαταστάθηκε

στ «Tαμλή Xαν», ένα συγκρτημα

γραείων και καταστημάτων

στην δ Bασ. Hρακλείυ, η

«Nέα Aλήθεια» στην ιδικτητη ικδμή

της στην δ Bγατσικύ, τ

«Φως» επίσης σε ιδικτητη ικδμή

απέναντι απ την εκκλησία της Aειρπιήτυ.

Πλύ αργτερα, η «Mακεδνία»

μεταέρθηκε σε ρ

τυ Mεγάρυ Kεσσάνη στην δ

Eγνατία, γεγνς πυ απτέλεσε και

την πρϋπθεση να απκτήσυν ι

εημερίδες ιδικτητα πιεστήρια. O

«Tαυδρμς» στην αρή εγκατα-


Aπ τα πρώτα ύλλα της ημερήσιας πρωινής εημερίδας της Θεσσαλνίκης «Tαυδρμς Bρείυ Eλλάδς» (29 Aπριλίυ 1920) αντιενιελικής τπθετήσεως, με

σύντμες ειδήσεις, άρθρ, ανακινώσεις και διαημίσεις (αριστερά). Eσωτερική σελίδα της «Mακεδνίας» τυ 1934, ιδιαίτερα επιμελημένη και πλύσια σε ύλη (δειά).

στάθηκε σε μια παράγκα κντά στ

Λευκ Πύργ, ενώ σε παράγκα, επίσης,

εκεί πυ είναι σήμερα τ Aραι-

λγικ Mυσεί, ήταν εγκατεστημέν

τ πιεστήρι της. Aργτερα μεταέρθηκε

σε ρ τυ κινηματγράυ

«Δινύσια», ιδικτησίας τυ

εκδτη. Aπ την αρή σε ιδικτητα

τυπγραεία εκδθηκαν «Tαυδρμς»,

η «Eημερίς των Bαλκανίων»,

η «Πρδς», «Nές Kσμς».

H τελευταία μάλιστα δεψε

αρκετά ρήματα για τυπγραεί

και υπερσύγρν μεγάλ πιεστήρι,

διαγράντας μεγάλες πρπτικές

πυ μως διαψεύστηκαν και η ε-

ημερίδα δεν κατρθωσε να απ-

κτήσει ικανπιητική κυκλρία.

Eτσι έκλεισε σε μικρ ρνικ διάστημα.

Πιεστήρια

Tα πιεστήρια των εημερίδων ήταν

παλιά, αλλά λειτυργύσαν απδτικά.

Yπήραν μως στα τελευταία

πρ τυ B΄ Παγκσμίυ Πλέμυ

ρνια και αρκετά καινύργια,

μεταύ των πίων και τυ «Φωτς»

(είε έρει και λιντυπικές μηανές)

και τυ «Nέυ Kσμυ».

Aίει να σημειωθεί τι τ πιεστήρι

της «Aνατλής», πυ τ είε έρει

απ την Kωνσταντινύπλη - μα-

Στ πιεστήρι αυτ τυπώθηκε τ πρώτ ύλλ της «Mακεδνίας» στις 10 Iυλίυ

1911.

ί με άλλα τυπγραικά υλικά - εκδτης

της Λιμνίδης, δύλευε τν

πρώτ ρν ι με ρεύμα αλλά με

την «ενέργεια» της σωματικής δύναμης

ενς γιγαντσωμυ αμάλη πυ

γύριε την ειδική τραλία η πία

είε περιέρεια τριών μέτρων...

H εισαγωγή της λιντυπίας στις ε-

ημερίδες της Θεσσαλνίκης, αρικά

στην εημερίδα «Φως», δεν θρύησε

και πλύ τυς τυπγράυς.

Iσως γιατί η λιντυπία δεν «εκτπισε»

πλλύς στιειθέτες ή και ακμα

γιατί υπήρε διαδεδμένη εντύπωση

τι η λιντυπία είε αρίσει

πριν απ πλλά ρνια να ρησιμπιείται

σε αρκετές αθηναϊκές εημερίδες,

ωρίς να επεκτείνεται και

σε άλλες, λγω πρανώς τυ κστυς...

Στ μεταύ έγινε διαωρισμς

των τυπγράων των εημερίδων απ

τυς άλλυς των εμπρικών τυπγραείων,

καθώς και η ίδρυση τυ

Συνδικάτυ Tύπυ Θεσσσαλνίκης,

στ πί υπήθησαν ι πρώτι. Eτσι

δημιυργήθηκε μια αγωνιστική διάθεση

περιρύρησης τυ επαγγέλματς,

τ πί κηρύθηκε κλειστ,

πτε κανένας δεν μπρύσε να εργαστεί

σε καθημερινή εημερίδα,

ύτε να μάθει λιντυπία, αν δεν είε

πρηγυμένως την έγκριση της διίκησης

τυ Συνδικάτυ.

Aλλαγές

H πλιτική αυτή εασάλισε για

αρκετ καιρ ευεργετικά απτελέσματα

τσ στις απδές σ και

στυς ρυς εργασίας για τα μέλη

της. Δημιύργησε μως απ την άλλη

πλευρά στεντητα στ επάγγελμα

σε ,τι αρά τ διαθέσιμ πρσωπικ.

Για τ λγ αυτ κάθε πρσπάθεια

έκδσης νέας εημερίδας

συναντύσε δυσκλίες στην εεύρεση

τενικών, με απτέλεσμα να συρρέυν

σε κάθε παρμια περίπτωση

τενικί απ την επαρία. Tτε ακρι-

ώς παρυσιάστηκε και τ θέμα της

ωτσύνθεσης, τ πί εισήγαγε

και εάρμσε η εημερίδα «Eλληνικς

Bρράς». Tα πρλήματα πυ

παρυσιάστηκαν στην αρή, ι αμι-

ές, τα πρσωπα πυ εισήλθαν στ

επάγγελμα, ι ρι εργασίας και άλλα

δεν κίνησαν τ ανάλγ ενδιαέρν

τυ Συνδικάτυ, η διίκηση τυ

πίυ δεν είε αντιληθεί τ κίνδυν

πυ απειλύσε τυς τενικύς

τυ παλιύ συστήματς (στιειθεσία,

λιντυπία).

H νέα αυτή μέθδς δεν έερε

μνν καινύργια μηανήματα· τα

κμπιύτερ. Eερε και καινύργιες

ειδικτητες. Oι τσιγκγράι, ι σκιτσγράι,

ι ωτγράι και ι εργαμενι

σε άλλα επαγγέλματα πυ

πλύ λίγ ρησιμπιύνταν στ παρελθν,

έγιναν πλέν απαραίτητι

στην καθημερινή έκδση της εημερίδας.

Aλλά συνέη και κάτι άλλ, τ

πι σημαντικ ίσως: η μαδική είσδς

γυναικών στην εργασία, την τυπγραική,

των εημερίδων.

Σημείωμα: T άρθρ απτελεί απσπασμα απ

τ ιλί τυ συγγραέα «H ιστρία τυ Tύπυ

της Θεσσαλνίκης».

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 27


AΛΛAΓH TITΛOY

ΣEΛ 22

O παράνμς Tύπς

Eημερίδες πυ εκδθηκαν και κυκλρησαν με κινδύνυς στα ρνια της Kατής


«H αραιτέρα εημερίς της Bρείυ Eλλάδς, ιδρυθείσα υπ I. Kύσκυρα», αυττιτλρείται η «Nέα Aλήθεια». Eκδθηκε ως «Aλήθεια» τ 1903 και διέκψε ριστικά

την έκδσή της τ 1971.

Σαής η τπθέτηση της εημερίδας «Δράσις» πως αίνεται στ ύλλ της 23ης Oκτωρίυ 1961, μια εδμάδα πριν απ τις εκλγές. Πρώτ θέμα της «η νίκη της

EPE», με δηλώσεις τυ σημερινύ Πρέδρυ της Δημκρατίας και ττε αρηγύ της EPE Kων. Kαραμανλή, απτίμηση τυ κυερνητικύ έργυ τυ κμματς κατά την

τελευταία εαετία και νυθεσίες της εημερίδας πρς τυς αναγνώστες της. H εδμαδιαία με πλύ σημαντική κυκλρία ανεάρτητη εημερίδα της Θεσσαλνίκης

με ιδρυτή και διευθυντή τν A. Nάστ διέκψε την έκδσή της κατά τη διάρκεια της δικτατρίας.

28 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995


Oι σύγρνες εημερίδες

H εημεριδγραική παρυσία της Θεσσαλνίκης σήμερα και ι πρπτικές εν ψει τυ 21υ αιώνα

Xαρακτηριστικ πρωτσέλιδ της «Mακεδνίας», Παρασκευή 7 Φερυαρίυ 1958. O ένπλς αγώνας της E.O.K.A. στην Kύπρ συνείεται. T αερπλάν της πδσαιρικής

μάδς «Mάντσεστερ Γιυνάιτεντ» κατέπεσε κντά στ Mνα και συνετρίη. Δειά, ανυπγραη γελιγραία, μάλλν τυ Φ. Δημητριάδη, με θέμα τα

ελληντυρκικά στ Aιγαί. Eίναι σήμερα η μακριτερη εημερίδα της πλης (τ πρώτ της ύλλ κυκλρησε στις 10 Iυλίυ 1911) και μία απ τις τρεις εημερίδες

πυ συνέισαν την έκδσή τυς μετά την κατάρρευση της δικτακτρίας.

Tυ Mανώλη Kανδυλάκη

Δημσιγράυ

THN 21η Aπριλίυ 1967 εκδίδνται

στη Θεσσαλνίκη τρεις πρωινές ε-

ημερίδες, (η «Mακεδνία»,

«Eλληνικς Bρράς», και σετικά

νές «Eλεύθερς Λας» με μικρή

κυκλρία), δύ απγευματινές (η

«Nέα Aλήθεια» και η τετράρνη

«Θεσσαλνίκη») και δύ εδμαδιαίες

(η «Δράσις» και η «Mακεδνική

Ωρα», πυ πρωτεκδθηκε πριν απ

14 μήνες.

Mε την κήρυη της δικτατρίας υπρεώθηκε

να διακψει την έκδση

της «Mακεδνικής Ωρας» και ιδικτήτης

της Aλέκς Παπαλείυ και

αρισυντάκτης της Γιώργς Kυκάς.

Oι άλλες εημερίδες υπρεώθηκαν

να συμμρωθύν με τις επιθυμίες

των στρατιωτικών και να μη δημσιεύυν

ύτε πλιτικά ύτε επικριτικά

σλια. Mε λα αυτά υπήραν πλ-

λές περιπτώσεις πυ πρλήθηκε

μια άσετη αινμενικά είδηση ή μια

εύγλωττη ωτγραία για να δημι-

υργήσυν κατάλληλυς συνειρμύς

ή να δημσιευθεί με «άκμψ»

τρπ κάπι ιλκυερνητικ κείμεν

ή ένα υπρεωτικ σλι.

Aργτερα, ταν η λγκρισία περιρίστηκε

και έλεγς ήταν ελαστικς

υπήραν θαρραλέι αρθργρά-

ι πυ δημσίευσαν σημαντικά

στιεία εναντίν τυ καθεστώτς

και πρκάλεσαν ερεθισμύς...

Kατά τη διάρκεια της δικτατρίας

διέκψαν την έκδσή τυς και η ιστρική

«Nέα Aλήθεια» (πυ είε

πρωτεκδθεί τ 1909 απ τν I.

Kύσκυρα, «Eλεύθερς Λας»

τυ Aναστ. Nάστυ και η εδμαδιαία

με πλύ σημαντική κυκλρία

«Δράσις» τυ ίδιυ εκδτη. Eάλλυ

–τ 1969– εκδθηκε μια νέα απγευματινή

εημερίδα, η «Eσπερινή

Ωρα» απ τν Στράτ Σημιτή, μια

ωντανή εημερίδα, εντυπωσιακή

και μντέρνα, πυ μως δεν άντεε

στις πιέσεις ύτε των κυκλριών

των αθηναϊκών εημερίδων ύτε

των κυερνητικών παραγντων και

υσικά στη αμηλή κυκλρία της.

Για ένα μικρ διάστημα –τ 1968– εκδθηκε

η «Φωνή τυ Bρρά», απ

τυς κληρνμυς τυ Bασ. Mεσλγγίτη

και τυ Xρ. Xιωτπυλυ μετά

τη διάλυση της εταιρίας τυς πυ

εέδιδε τν «Eλληνικ Bρρά».

Mετά την κατάρρευση της δικτατρίας

συνέισαν την έκδσή τυς

ι τρεις καθημερινές εημερίδες, η

«Mακεδνία», «Eλληνικς Bρράς»

και η «Θεσσαλνίκη», ενώ δεν

πραγματπιήθηκαν κάπιες επιδιώ-

εις για την έκδση νέων καθημερινών

εημερίδων. H κυκλρία των

αθηναϊκών εημερίδων και στη Θεσσαλνίκη

και μάλιστα, των απγευματινών

λίγη ώρα μετά την κυκλρία

των πρωινών περιρισε την κυ-

κλρία των εημερίδων της Θεσσαλνίκης

πυ δεν κατρθωσαν να

συγκρατήσυν τυς αναγνώστες

τυς και να πείσυν την αγρά για

την ανάγκη υπάρεως τπικών εημερίδων.

H μνη νέα εημερίδα πυ κυκλ-

ρησε στη Θεσσαλνίκη τα τελευταία

20 ρνια ήταν η «Eγνατία» τυ

Aρη Bυδύρη. Eκδθηκε για λίγυς

μήνες τ 1981-82. Hταν απγευματινή

πυ πρανώς ρησιμπιήθηκε

ως «πιλτς» πριν να επιειρήσει

την έκδση εημερίδας τυ στην

Aθήνα. Aλλά ενώ η εημερίδα αυτή

σημείωσε μια σημαντική πρεία και

γνώρισε επιτυίες, η «Eγνατία» ήταν

απ την αρή μια απτυία πυ μάλιστα

θεωρήθηκε τι σημάδεψε τις μετέπειτα

εελίεις τυ Tύπυ απγητεύντας

κάπιυς πυ ιλδ-

ύσαν να εκδώσυν εημερίδα.

Aντίθετα, τ 1986 έγινε εδμαδι-

Συνέεια στην 31η σελίδα

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 29


Kρυαί θέμα στη «Θεσσαλνίκη» της 27ης Mαΐυ 1963 θάνατς τυ Γρηγρίυ Λαμπράκη. T πρώτ ύλλ της εημερίδας συνέπεσε με ένα απ τα πι συγκλνιστικά

γεγντα της σύγρνης πλιτικής μας ιστρίας: τη δλνία τυ υλευτή της E.Δ.A. Γρ. Λαμπράκη.

30 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995


«H Θεσσαλνίκη». Aπγευματινή εημερίδα πυ εκδθηκε απ τν I. Bελλίδη τν

Mάι τυ 1963. Kαταγράει για πάνω απ 30 ρνια ανελιπώς τ συγμ της καθημερινής

ωής της πλης, αλλά και παρεμαίνει επικδμητικά στ πλιτικ

και πλιτιστικ γίγνεσθαι της ώρας. Πρωτσέλιδ της Πέμπτης 9 Aπριλίυ 1970,

με κυρίαρ θέμα την πινή θανάτυ πυ ήτησε ασιλικς επίτρπς για τν

Σάκη Kαράγιωργα.

«Aμκ λατρείας» και μάλιστα με τεράστια γράμματα, πως συνηθίεται, στις αθλητικές

εημερίδες, τίτλς των «Σπρ τυ Bρρά» με έμαση στις μάδες της

Bρείυ Eλλάδς.

Συνέεια απ την 29η σελίδα

αίς «Eλληνικς Bρράς» μια άλλη

ιστρική εημερίδα, ύστερα απ έντνη

αγωνιστική και εθνική παρυσία

περισστερ απ 40 ρνια. Aκλύθησε

τη μίρα των εημερίδων

γνώμης και των πρωινών εημερίδων

πυ δηγύνται σε αμηλές κυκλρίες.

Tν Φερυάρι τυ 1989 εκδθηκε

στη Θεσσαλνίκη η «Aυριανή της

Bρείυ Eλλάδς» απ την ίδια επι-

είρηση της «Aυριανής» Aθηνών. Φιλδύσε

απ την αρή να είναι τπική

εημερίδα, με διαρετική αρθργραία

και ειδησεγραία.

Σήμερα

H εημεριδγραική παρυσία

της Θεσσαλνίκης σήμερα είναι περιρισμένη.

Aπ τις δεκάδες εημερίδες

πυ εκδίδνταν κάπτε σήμερα

εκδίδνται δύ πρωινές, μία απγευτινή

και μία εδμαδιαία εημερίδα.

Aκμη –ευτυώς– εκδίδνται

και δύ καθημερινές αθλητικές εημερίδες.

H «Mακεδνία» της Kατερίνας

Bελλίδη, με την διεύθυνση πλέν

τυς τελευταίυς μήνες τυ Nίκυ

Bυργυτή, (μετά τ θάνατ τυ

Kώστα Δημάδη, πίς κράτησε

την ευθύνη της απ τ 1963) πυ συνείει

τη δημσιγραική της παράδση

και διατηρεί πάνττε τα

πρωτεία στην πληθωριστική και στην

πλυραλιστική ενημέρωση. Γεμάτη

εσωτερικές και εωτερικές ειδήσεις,

με πργραμματισμένες θεματικά ε-

δμαδιαίες αναλύσεις, με κύρς

και με αναγνώριση αλλά ωρίς αρθργραία

και σλια, διατηρεί μια

αιλγη κυκλρία και λειτυργεί

σαν μλς και εργαλεί για τα τπικά

ητήματα.

H «Θεσσαλνίκη», απγευματινή

αυτή, έει αράει μια διαρετική

γραμμή πυ πρσπαθεί να την τηρήσει

με ευλάεια. Aνήκει στν ίδι εκδτικ

ργανισμ, της Kατερίνας

Bελλίδη, με διευθυντή τν Λάαρ

Xατηνάκ, πυ διαδέθηκε τν

Aντώνη Πεκλάρη και τν Aντώνη

Kύρτη, ι πίι υσιαστικά ήταν ι

δημιυργί και ι θεμελιωτές της.

Mε ωηρ ενδιαέρν για τ τπικ

ρεπρτά, με μια αιλγη πληθώρα

αθλητικών, πλιτικών και καλλιτενικών

συντακτών και ενς μεταραστικύ

επιτελείυ πρσερε πλλά

και σημαντικά στα τπικά δρώμενα.

Xωρίς αρθργραία και σλιγρα-

ία και αυτή, αλλά με τίτλυς και

πρλή των θεμάτων πυ απκαλύπτυν

την αγωνιστικτητα της και

τις θέσεις της για τα ελληνικά και τα

διεθνή θέματα, διατηρεί τη θέση της

στν τπικ Tύπ. Eει μικρ σήμα

πυ τ καθιέρωσε απ τις πρώτες

ελληνικές εημερίδες.

H «Aυριανή της Mακεδνίας -

Θράκης», απ τ 1989 διατηρώντας

τν λγτυπ και τυς υπεύθυνυς

των Aθηνών, ασλείται με επιθετική

αγωνιστικτητα για τα ητήματα

της Θεσσαλνίκης και της B. Eλλάδας,

ωρίς έαια να εγκαταλείψει

τις πλιτικές πεπιθήσεις και τ ιδιτυπ

ύς και ήθς της αθηναϊκής

εημερίδας, πυ δημιύργησε «σλή»

στν ελληνικ Tύπ. Mε σλια,

με τίτλυς κραυγαλέυς, ή με τλμηρές

λέεις διακηρύσσει και υπ-

στηρίει τις απψεις της με αδιαρία

για τυς κινωνικύς και τυς

δημσιγραικύς καννες.

O «Eλληνικς Bρράς» της Tέσας

Λεαντή, με διευθυντή τν Nίκ

Mέρτ και αρισυντάκτη τν Δ. Θε-

δωρίδη, συνείει την έκδση τυ

κάθε Kυριακή με αρακτηριστικ την

αρθργραική αγωνιστικτητα για

τα εθνικά, τα τπικά και τα πλιτικά

θέματα και την ανεαρτησία της

στην κριτική της. Eίναι η εημερίδα

πυ πρηγήθηκε απ λκληρ τν

ελληνικ Tύπ στην εγκατάσταση

της ωτσυνθέσεως και τυ σετ

–ταν σε λα τα Bαλκάνια μία μν

εημερίδα τ είε τλμήσει και στην

Aγγλία ι «Tάιμς» αντιμετώπιαν σ-

αρύς κραδασμύς ταν την καθιέρωσαν–

και είναι απ τις πρώτες πυ

ρησιμπίησαν τ μικρ σήμα για

ένθετες εκδσεις.

Oμως σημαντικ μερίδι της Aγράς

στν Tύπ της Θεσσαλνίκης

κατέυν ι αθηναϊκές εημερίδες

απ τις πίες ι περισστερες διατηρύν

πλυδύναμα Γραεία στη

Θεσσαλνίκη και καλύπτυν τις καθημερινές

εκδηλώσεις με ανάλγ

με τις τπικές εημερίδες ενδιαέρν.

H «Kαθημερινή», «Tα Nέα», η

«Eλευθερτυπία», τ «Eθνς»,

«Eλεύθερς Tύπς», η «Aπγευματινή»

έυν πλυπληθές επιτελεί συντακτών

και συνείυν την παράδση

πυ άρισαν η «Aκρπλις» τ

1948, η «Kαθημερινή» δέκα ρνια

αργτερα και τ «Bήμα» τ 1965. Tα

Γραεία αυτά διευθύννται και είναι

στελεωμένα απ δημσιγράυς

της Θεσσαλνίκης.

Eιδικές εκδσεις

Oμως την εικνα τυ σημερινύ

Tύπυ της Θεσσαλνίκης συμπληρώνυν

και κάπιες ειδικές εημερίδες

ι καθημερινές αθλητικές «Σπρ

τυ Bρρά» της Zέτας Σιμιτή, με

αρισυντάκτη τν Δημ. Mπύα και η

«Aθλητική Mακεδνίας - Θράκης»,

με αρισυντάκτη τν Σαράντη Πανταή.

Eπίσης εκδίδεται η καθημερινή

ικνμική εημερίδα «Mπνυς»,

με αρισυντάκτη τν Tάσ

Ψαλτάκη, σε μικρ σήμα, έγρωμη

και σε αρτί πλυτελείας πυ έει

ωή λίγων μηνών και πρσπαθεί να

επικρατήσει. Eκδίδεται τέλς η ε-

δμαδιαία εημερίδα «Aγγελιρς»

μν με Mικρές Aγγελίες, πυ

πρωτεκδθηκε πλύ πριν να εμανιστύν

στην Aθήνα ι εημερίδες

αγγελιών. T «Aύρι» για τν Tύπ

της Θεσσαλνίκης δεν πριωνίεται

ένα τέλμα. Παρά την εισλή τυ

αθηναϊκύ Tύπυ, μετά την εκμηδένιση

της απστάσεως και παρά τις

δυσέρειες πυ εμανίει παγκσμια

Tύπς στν ανταγωνισμ με

την τηλεραση, τ πεδί είναι ακμη

ανικτ για να εκδθύν και άλλες

εημερίδες ταν η πιτητα τυς

πείσει τ –δύσκλ– κιν της Θεσσαλνίκης

και τις υπστηρίυν.

T ωτγραικ υλικ τυ αιερώματς

πρέρεται απ τα αρεία

των Mανώλη Kανδυλάκη, Σπύρυ

Kυινπυλυ, τη ιλιθήκη της

E.Σ.H.E.M.Θ. και τ ιλί τυ Γ.

Aναστασιάδη «H Θεσσαλνίκη των

εημερίδων» εκδ. «Eκραση», Θεσσαλνίκη

1994.

KYPIAKH 26 ΦEBPOYAPIOY 1995 - H KAΘHMEPINH 31

More magazines by this user
Similar magazines