Paryż Fryderyka Chopina - Maison de la France

NOWE SPOJRZENIE NA PARYSKIE DZIEDZICTWO
32 PARYŻ FRYDERYKA CHOPINA
Spacerem przez dziedzictwo
WĘDRÓWKA W DUCHU ROMANTYZMU
>>> Dnia 16 lipca 1831 r., Fryderyk Chopin napisał w liście do rodziny
pozostałej w Polsce, „Trzeba Wam wiedzieć, że kazałem wizować sobie
paszport do Londynu”... Paszport pozwala jednak na przejazd „przez Paryż”
>>> Paryż! Gdy Chopin przyjechał do stolicy Francji, jesienią, żywił wobec
Francuzów mieszane uczucia. Zarzucał im brak wsparcia dla powstania
Polaków, w tym czasie zgniecionego przez rosyjskie wojska, lecz z drugiej
strony fascynowała go tętniąca życiem stolica. Lipcowe dni francuskiej
rewolucji 1830 r. zapoczątkowały okres prosperity, a Paryż jeszcze bardziej
niż przedtem stał się centrum nowych prądów artystycznych, sercem nurtu
romantycznego.
„Może dłużej tu zabawię, jak myślałem. — Nie dlatego, żeby mi tu tak zbyt
dobrze było, ale dlatego, że powoli może mi być dobrze.” (List do Alfonsa
Norberta Kumelskiego, 18.IX.1831). Niedługo poznał Rossiniego,
Cherubiniego, Paëra - „złoty klucz Paryża”, następnie Kalkbrennera, który
otworzył dla niego podwoje salonów Pleyela. Wkroczył w świat muzyków
swojego pokolenia: Mendelssohna, Liszta i Hillera. Spotkania z tymi
postaciami były dla niego decydujące i umieściły go w pierwszym rzędzie
intelektualnej i muzycznej sceny Paryża, a także wciągnęły go w życie
licznych renomowanych salonów. W nich właśnie objawiły się magia,
geniusz oraz zachwycająca i uwodzicielska osobowość Chopina.
Kompozytor promował się. Paryż był dla niego miejscem wyjątkowych
spotkań i związków uczuciowych. U Liszta poznał George Sand (prawdziwe
nazwisko: Aurora Dupin), co zapoczątkowało jeden z najsłynniejszych
romansów stulecia. Paryż stał się miejscem, z którym Chopin związał swoje
życie i karierę.
>>> (4-ta dzielnica) >>> 6, quai d’Orléans
PPAARRYYŻŻ FFRRYYDDEERRYYKKAA CCHHOOPPIINNAA > spacerem przez dziedzictwo
Biblioteka Polska –
Stowarzyszenie Historyczne
i Literackie
Biblioteka Polska w Paryżu jest miejscem
nierozerwalnie związanym z postacią Chopina! To
tutaj przechowywane są nie tylko pamiątki po
artyście, ale także wciąż obecny jest duch
imigracji polskiej, skupionej wokół generała
Karola Kniaziewicza, reprezentującego na
emigracji rząd polski, zmuszony do opuszczenia
kraju po nieudanym powstaniu, które wybuchło
w Warszawie 29 listopada 1830 r. Wszystkie
wpływy, jakie „Polska Kolonia” (określenie
stosowane przeż F. Chopina) pozostawiła po
sobie, widoczne są właśnie w Bibliotece Polskiej.
Dziś możemy w niej zwiedzić „Salon Chopina”,
gdzie wystawiono prywatne pamiątki po
kompozytorze, ale także kolekcje Adama
Mickiewicza, czołowej postaci polskiego
romantyzmu i zarazem profesora historii
słowiańskiej w Collège de France. Mickiewicz był
bliskim znajomym Chopina, a George Sand
przetłumaczyła nawet kilka jego wierszy.
Z Biblioteki Polskiej łatwo dostaniemy się na drugi
brzeg Sekwany, gdzie odnajdziemy Hotel Lambert,
niegdyś siedzibę księcia Czartoryskiego. Ten
patriota, podnoszący nieustannie kwestię polską,
fundator Biblioteki Polskiej, Polskiego
Towarzystwa Historycznego i licznych instytucji
kształceniowych dla młodych polskich imigrantów,
wydawał w hotelu wystawne bale i imprezy
charytatywne, w których udział brali liczni artyści
i intelektualiści, jak George Sand, Delacroix oraz
właśnie Fryderyk Chopin.
>>> (1-sza dzielnica) >>>
Arkady Pałacu Królewskiego
Pod arkadami Pałacu Królewskiego
znajdowały się luksusowe butiki, w których
stale bywał Chopin. Jego rękawiczki
i kapelusze wychodziły spod ręki
najlepszych rzemieślników, którzy
zachowywali podane przez znakomitego
klienta wymiary. Wystarczyło więc, iż
Chopina napisał do swojego wiernego
sekretarza, Juliana Fontany, aby
natychmiast zamówione artykuły zostały
wykonane i wysłane na jego adres!
>>> (1-sza dzielnica) >>>
Ogrody Tuileries
Tuileries były miejscem, do którego Chopin
chętnie udawał się na spacery. Bywał także
w nieistniejącym dziś (spalonym w 1871 r.)
Pałacu Tuileries. Muzyk, zapraszany przez
króla Ludwika-Filipa, po raz pierwszy zagrał
tu w 1838 r. W akcie królewskiej
wdzięczności, otrzymał serwis do herbaty
z królewskimi emblematami. Na dworze
królewskim zagrał jeszcze raz w grudniu
1841 r., zaproszony tym razem przez
księcia Orleanu; za występ otrzymał 100
złotych franków!

(1-sza dzielnica) >>>
12, Place Vendôme
To ostatni adres, pod jakim mieszkał Chopin.
Wprowadził się tu na jesieni 1849 r. i zamieszkał
w wygodnym apartamencie, którego okna
wychodziły na położoney od południowej strony
dziedziniec. Zdrowie kompozytora pogarszało
się. już w czerwcu Chopin prosił swoją siostrę
Ludwikę o zajęcie się nim. Przybyła do Paryża
i była przy nim do samego końca. W październiku
Chopin mógł ledwo sam utrzymać się na nogach,
nie był już w stanie grać ani nawet komponować;
usiłował „porozumiewać się znakami”
(H. Berlioz). Wszyscy jego przyjaciele
i wielbiciele śpieszyli, aby się pożegnać i otoczyć
go uczuciem, jednak wśród gości było tylu
zwykłych ciekawskich i oportunistów, że wierny
uczeń muzyka, Gutmann, zmuszony był
ograniczyć dostęp do kompozytora. 15
października hrabina Delfina Potocka, wielka
przyjaciółka Chopina, nakazała przysunąć
fortepian bliżej łóżka chorego, aby zagrać
i zaśpiewać mu psalmy Marcellego.
17 października o drugiej nad ranem Chopin
wydał ostatnie tchnienie. Kilka dni później,
podczas porządkowania pozostałych po
Chopinie papierów, wewnątrz almanachu
w kieszeni jego marynarki odnaleziony został list
oraz pukiel włosów George Sand, jedynej
prawdziwej miłości muzyka.
>>> (8-a dzielnica) >>>
Kościół la Madeleine
30 października 1849 r., w tym kościele odbyła
się ceremonia pogrzebowa Fryderyka Chopina.
Zgodnie z życzeniem kompozytora odegrano
Requiem Mozarta. Z tej okazji i dzięki wyjątkowej
na owe czasy dyspensie, dopuszczono kobiety,
w tym słynną śpiewaczkę Pauline Viardot (siostrę
Malibrana) – przyjaciółkę i wielbicielkę Chopina,
do udziału w chórze śpiewającym requiem.
Marsz pogrzebowy został dostosowany do
uroczystości, zaś Preludium nr 4,
skomponowane na Majorce, odegrane zostało na
organach przez Lefébura-Welly’ego. Ponad 3000
osób przyszło oddać kompozytorowi ostatni
hołd. Kilka dni później siostra Chopina, Ludwika,
dotarła do Warszawy, przywożąc ze sobą serce
kompozytora, które zgodnie z jego wolą, miało
powrócić do Ojczyzny. Do dziś spoczywa
wmurowane w filar kościoła Świętego Krzyża
w Warszawie.
>>> (9-ta dzielnica) >>> 16 rue Chaptal
Muzeum śycia Romantycznego
Dawny dom malarza Ary’ego Scheffera dziś
poświęcony jest pamiątkom życia romantycznego,
szczególnie licznym w dzielnicy Nowe Ateny.
Malarz ten, przyjaciel pokolenia artystów
romantycznych lat 30-tych XIX w., pozostawił po
sobie udane portrety Fryderyka Chopina.
Dom mieści obecnie liczne pamiątki po George
Sand, podarowane przez jej wnuczkę, Aurorę
Lauth-Sand. Ukazują one życie lat 30-tych XIX w. w
Paryżu. Znajdują się tu także pamiątki po
malarzach takich jak Géricault czy Delacroix,
którzy znali Chopina i George Sand, a także po
autorach takich jak Liszt, Rossini czy Iwan
Turgieniew. Wszystkie one eksponowane są we
wspaniałych wnętrzach pracowni i salonu Ary’ego
Scheffera.
Muzeum Życia Romantycznego jest jednym
z 14 muzeów należących do Miasta Paryża
(więcej informacji na stronie www.paris.fr).
>>> (9-ta dzielnica) >>> wejście od 80 rue Taitbout
Square d’Orléans
Pod koniec lipca 1842 r. Chopin i George Sand
opuścili Nohant, w departamencie Berry
i poszukiwali mieszkania w Paryżu. Charlotte
Marliani, małżonka konsula Hiszpanii, wskazała im
nowy budynek przy Square d’Orleans, zbudowany
w stylu angielskim tj. wokół dużego dziedzińca
i dzięki temu odizolowany od zgiełku ulicy, w
dzielnicy, która szybko przybrała nazwę Nowe
Ateny.
Skuszeni propozycją, podpisali umowę najmu.
George zamieszkała na pierwszym piętrze, pod
numerem 5, Fryderyk zaś pod numerem 9.
Dysponował niewielkim mieszkaniem,
w którym mógł gościć swoich uczniów i grać.
Kochankowie wprowadzili się do
apartamentów pod koniec roku. Chopin
zachował to mieszkanie aż do 1849 r., do
momentu przeprowadzki na rue de Chaillot,
a następnie na Place Vendôme.
W bezpośredniej bliskości mieszkało wielu
artystów, przyjaciół Chopina, wśród nich
pianista Kalkbrenner, rzeźbiarz Dantan, Panna
Taglioni, „Sylfida” z baletów paryskiej Opery,
która po raz pierwszy w historii baletu tańczyła
na palcach, oraz oczywiście Marliani... Czuł się
tam u siebie, gdyż tylko dziedziniec dzielił go
od przyjaciół, u których bawił, jadał i gościł.
Pauline Viardot wraz z mężem także składali
mu sąsiedzkie wizyty tak często jak tylko to
było możliwe.
>>> (9-ta dzielnica) >>> 9, rue Cadet
Sala Pleyela
Paryż był w tamtej epoce nie tylko stolicą
muzyki, ale także stolicą najlepszych
wytwórców fortepianów. Ponad 300 pracowni
i fabryk miało tu swoją siedzibę. Pape, Erard
i Pleyel rywalizowali o względy najlepszych
muzyków i prześcigali się we wprowadzaniu
innowacji technicznych. Dzięki znajomości
z wielkim pianistą i nauczycielem
niemieckiego pochodzenia, Fryderykiem
Kalkbrennerem, Chopin mgół poznać osobiście
Camille’a Pleyela.
W przestronnych salonach Pleyela, 26 lutego
1832 r. Chopin zagrał swój pierwszy recital.

PPAARRYYŻŻ FFRRYYDDEERRYYKKAA CCHHOOPPIINNAA > spacerem przez dziedzictwo
Recenzje tego wieczoru pełne były zachwytów
nad kompozytorem. „Pan Chopin z Warszawy”,
jak nazywała go ówczesna prasa, wspiął się na
wyżyny sławy i już nigdy z nich nie zszedł. Zdobył
także wielką przyjaźń Camille’a Pleyela.
„(...) czuję się walecznie, mogę poruszać palcami
bez zmęczenia, zdenerwowania, preferuję
fortepiany Pleyela. Transmisja moich myśli,
moich uczuć, jest bardziej bezpośrednia,
osobista. Czuję, że moje palce komunikują się
bezpośrednio z młoteczkami, które oddają wiernie
i dokłanie odczucie, które pragnę wywołać, efekt,
jaki pragnę otrzymać.” (F. Chopin)
>>> (9-ta dzielnica) >>> 2 bis, rue du Conservatoire
Dawna sala koncertowa
Konserwatorium
Sala koncertowa w Konserwatorium jest jednym
z najważniejszych miejsc na muzycznej mapie
Romantycznego Paryża. Między 1832 a 1838 r.
Chopin, mimo swej niechęci do występów przed
szeroką publicznością, dawał tu koncerty. Przede
wszystkim jednak bywał tu jako słuchacz, chętnie
wysłuchując współczesnych mu utworów. Berlioz
często grał tu swoje dzieła, takie jak „Symfonię
Fantastyczną”, stworzoną w 1830 r., następnie
„Lélio”, Harolda w Italii”, czy wreszcie „Romea
i Julię”. Można było także wysłuchać dzieł Liszta
i Mendelssohna, nie wspominając już
o symfoniach Beethovena granych pod batutą
François Habenecka.
Dziś pieczołowicie odrestaurowana, sala
zachowuje formę bliską oryginalnej.
>>> (9-ta dzielnica) >>> 15, boulevard de Ménilmontant
Cmentarz Père Lachaise
30 października 1849 r., ciało kompozytora
spoczęło w prostym grobie (IX kwartał) wraz
z garścią polskiej ziemi, którą zabrał wyjeżdżając
z Polski 2 listopada 1830 r. i zawsze przechowywał
u siebie. Niedługo potem malarz Eugène Delacroix
zorganizował zbiórkę na budowę pomnika. Wśród
darczyńców znaleźli się Pleyel, Franchomme,
Albrecht i malarz Kwiatkowski, a także ostatnia
uczennica Chopina, Jane Stirling. Pomnik, którego
autorem był Jean-Baptiste Clésinger, mąż Solange
Sand – córki George Sand, z którą łączyły Chopina
silne związki uczuciowe, został odsłonięty
17 października 1850 r., podczas poruszającej
serca ceremonii.
Na szczycie grobowca znajduje się Euterpe – muza
poezji lirycznej – która, zalana łzami i przerwawszy
struny swej liry, spogląda na portret
przedstawiający profil Chopina. Warto wspomnieć,
iż to właśnie Clésinger wykonał odlew dłoni
Chopina jak również jego maskę pośmiertną.
Pasjonatom polecamy także zwiedzanie Muzeum
Delacroix (>>> (6-ta dzielnica) >>> 6, rue du Furstenberg)
a także Luwru, gdzie wystawiany jest portret
Chopina namalowany w 1838 r. przez Eugene
Delacroix.
WSZYSTKIE TRASY SPACEROWE SĄ DOSTĘPNE NA STRONIE
www.culture.paris.fr
Fryderyk Chopin (1810-1849)
Fryderyk Chopin urodził się 1 marca 1810 r. w Żelazowej Woli, jako syn
Justyny Krzyżanowskiej i Mikołaja Chopina, z pochodzenia Lotaryńczyka.
Pierwszą kompozycję opublikował w wieku 7 lat, profesorowie Szkoły
Muzycznej w Warszawie uznali go za geniusza. Jednakże Polska, osłabiona
rozbiorami, nie była wystarczająym miejscem do rozwoju młodego talentu.
Chopin postanowił więc spróbować szczęścia w wielkich stolicach
europejskich. Po raz pierwszy doceniono jego geniusz najpierw w Berlinie,
następnie w Wiedniu, w 1829 r. Mimo słabego zdrowia – Chopin cierpiał na
gruźlicę lub mukowiscydozę – pragnął co prawda wziąć udział w powstaniu
listopadowym w 1830 r., jednak jego przyjaciele przekonali go do
opuszczenia ogarniętego walką kraju. Po drugiej wizycie w Wiedniu, zawitał
do Paryża w 1831 r. To tutaj jego geniusz rozwinął skrzydła. Spotkał tu
wszystkie najważniejsze postaci romantyzmu europejskiego, u Liszta zaś
poznał George Sand. Ich związek trwał 10 lat. Rozstanie w 1847 r.
przyspieszyło pogorszenie zdrowia Chopina. Wybrał się w podróż do Anglii,
jednak wrócił stamtąd jeszcze bardziej osłabiony : „Każ (...) bukiet fiołkowy
kupić, żeby w salonie pachniało — niech mam jeszcze trochę poezji u siebie
wracając — przechodząc przez pokój do sypialnego — gdzie się pewno położę
na długo”. Chopin dokonał żywota w swoim mieszkaniu przy placu Vendôme
w nocy października 1849 r., w otoczeniu przyjaciół i przy akompaniamencie
muzyki.
Przedstawiona powyżej trasa spacerowa śladami Chopina została stworzona
z okazji dwusetlecia urodzin kompozytora.
Wszystkie punkty rowerów Velib’ na www.velib.paris.fr
Merostwo Paryża)/ Dyrekcja spraw kulturalnych - projekt graficzny : montag, Juliane Cordes 01 43 46 75 00 -
Autor: Jean-Yves Patte - autorzy zdjęć : Ville de Paris - J.M. Moser, C. Pignol
Opracowanie wersji polskiej: ATOUT FRANCE - Francuska Agencja Rozwoju Turystyki

Biblioteka Polska
Arkady Pałacu Królewskiego
Ogrody Tuileries
12, Place Vendôme
Kościół la Madeleine
Muzeum Życia Romantycznego
Square d’Orléans
Salony Pleyel
Dawna sala koncertowa Konserwatorium
Cmentarz Père Lachaise
Punkt rowerów Velib’