Zmodyfikowane genetycZnie uprawy odporne na ... - Greenpeace

greenpeace.org

Zmodyfikowane genetycZnie uprawy odporne na ... - Greenpeace

Zmodyfikowane genetycznie

uprawy odporne na

opryski chemiczne

prognoza dla Europy

Październik 2012


Organizacja Greenpeace zleciła dr. Charlesowi Benbrookowi,

uznanemu ekonomiście rolnictwa, przeprowadzenie

symulacji dotyczącej upraw modyfikowanych

genetycznie. Praca, która w ten sposób powstała, jest

pierwszą w historii prognozą dla krajów Unii Europejskiej,

pokazującą konsekwencje dopuszczenia do

upraw modyfikowanej genetycznie kukurydzy, soi i buraków

cukrowych, odpornych na stosowanie herbicydów.

Podstawą analizy były doświadczenia z uprawą takich

roślin w Stanach Zjednoczonych. Badanie wykorzystuje

przykład gatunków odpornych na stosowanie glifosatu,

znanych na rynku jako rośliny RoundupReady (RR).

Prognoza dotyczy kukurydzy, buraka cukrowego i soi

(odpornych na opryski chemiczne i zmodyfikowanych

genetycznie), ponieważ obecnie brane jest pod uwagę

dopuszczenie ich do uprawy na terenie UE.

Raport pokazuje następstwa wprowadzenia na pola roślin

odpornych na stosowanie oprysków chemicznych.

Skutki to przede wszystkim wzrost cen nasion oraz masowe

występowanie chwastów odpornych na herbicydy.

W niniejszym podsumowaniu zostały zawarte najważniejsze

wyniki badań.

Pełną analizę można pobrać ze strony www.greenpeace.

org/international/en/campaigns/agriculture/

Kilka słów o dr. Benbrooku

Dr Charles Benbrook jest pracownikiem naukowym

w Centrum na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Rolnictwa

i Zasobów Naturalnych w Washington State University.

Kieruje projektem „Measure to Manage: Farm and

Food Diagnostics for Sustainability and Health” („Pomiary

dla lepszego zarządzania: diagnostyka gospodarstw

i żywności dla zdrowia i zrównoważonego rozwoju”).

Ukończył Uniwersytet Harvarda, a następnie zrobił doktorat

z ekonomiki rolnictwa na Uniwersytecie Wisconsin-

-Madison. Jest adiunktem na Wydziale Badań nad Uprawami

i Glebami w Washington State University.

Opublikował ponad dwadzieścia artykułów naukowych

w różnych czasopismach technicznych; brał udział

w pracach wielu zespołów i komisji. Jego działalność

jest związana głównie z pracami nad rozwojem systemów

służących ocenie zdrowia społeczeństwa. Zajmuje

się również badaniami środowiskowych i ekonomicznych

skutków zmian w systemach rolniczych, a także

biotechnologią i rozwiązaniami systemowymi. Prowadził

prace nad zastosowaniem pestycydów oraz oceną ryzyka

ich użycia, a także nad rozwojem projektu „Zintegrowanego

biointensywnego zwalczania szkodników”.

Odegrał istotną rolę w tworzeniu Ustawy o Ochronie Jakości

Żywności z 1996 roku; jest autorem wielu raportów

z dziedziny biotechnologii w rolnictwie.

Uprawy modyfikowane

genetycznie w UE

– informacje ogólne

Procedura dopuszczenia do uprawy roślin genetycznie

modyfikowanych (GMO) w Unii Europejskiej była często

krytykowana przez rządy państw członkowskich, a także

przez niezależnych naukowców 1 . W 2008 roku, podczas

spotkania Rady ds. Środowiska, ministrowie środowiska

państw UE jednogłośnie stwierdzili, iż system dopuszczenia

do upraw roślin genetycznie modyfikowanych

musi zostać istotnie poprawiony, aby spełniał wymogi

prawa wspólnotowego 2 . Kroki podjęte do tej pory przez

Komisję Europejską okazały się niewystarczające, przez

co procedura dopuszczenia do upraw roślin GMO nie

poprawiła się – mimo nakazów Rady oraz wymagań prawa

wspólnotowego.

Jedno z zaleceń zawartych w konkluzjach Rady Unii Europejskiej

z 2008 roku kładzie nacisk na potrzebę oceny

konsekwencji, jakie będą miały dla środowiska zmiany

w praktykach rolniczych (zastosowanie herbicydów),

związane z uprawą roślin genetycznie modyfikowanych

odpornych na opryski. Rada podkreśliła także potrzebę

nadania większego znaczenia aspektom zarządzania

ryzykiem w procesie dopuszczania roślin do uprawy

chodzi głównie o zajęcie się skutkami społeczno-ekonomicznymi

stosowania tych upraw i wprowadzania roślin

GMO na rynek.

Nowe wytyczne Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa

Żywności (EFSA), które dotyczą oceny zagrożeń

dla środowiska ze strony upraw GMO, są obecnie przedmiotem

dyskusji w państwach członkowskich. Wytyczne

obejmują ocenę skutków, jakie będą miały dla środowiska

zmiany w sposobie stosowania herbicydów. Zmiany

te wynikają z wprowadzenia upraw wykorzystujących

rośliny genetycznie modyfikowane, odporne na opryski.

Komisja Europejska oraz EFSA wciąż rozważają kwestię

roślin modyfikowanych genetycznie odpornych na opryski

jedynie w kategoriach zarządzania i odsuwają na bok

problemy związane z ich uprawą. Jest to spowodowane

przekonaniem, iż źródeł problemów należy doszukiwać

się raczej w postępowaniu rolników niż w samym systemie

upraw GMO. Według EFSA, problemów związanych

ze zwiększoną ilością stosowanych herbicydów można

w wielu przypadkach uniknąć, postępując zgodnie z dobrymi

praktykami rolniczymi. Podejście to prowadzi do

przeniesienia całej odpowiedzialności na rolników i wynika

ze zbyt wąskiego patrzenia na konsekwencje związane

z omawianymi uprawami.

M.in. ze względu na brak jasnych wytycznych dotyczących

metody, za pomocą której należałoby oceniać

wpływ upraw roślin genetycznie modyfikowanych na

środowisko i zdrowie ludzi, nie należy zezwalać na uprawianie

tych roślin w Europie. Obecnie większość genetycznie

modyfikowanych roślin (19 z 26), których dopuszczenie

do uprawy w UE jest brane pod uwagę, to rośliny

odporne na opryski. Trzynaście z nich to rośliny odporne

na glifosat, a dziesięć z nich nie poddaje się działaniu

glufosynatu. Niektóre z nich wykazują oba rodzaje odporności.

Z siedmiu roślin modyfikowanych genetycznie,

których dopuszczenie jest najbardziej prawdopodobne,

sześć jest odpornych na herbicydy. Decyzja o ich dopuszczeniu

do uprawy może stać się faktem w pierwszych

miesiącach 2013 roku.

System upraw roślin odpornych na glufosynat może mieć

skutki podobne do obserwowanych w przypadku upraw

odpornych na glifosat. Nie jest on jednak przedmiotem

prezentowanego badania, ponieważ glufosynat ma być

wkrótce wycofany z Europy 3 . W raporcie, którego wyniki

są przedstawione w tym podsumowaniu, posłużono się

przykładem genetycznie modyfikowanych roślin uprawnych

odpornych na glifosat. Rośliny te mają masowe zastosowanie

w obu Amerykach, a skutki upraw są stosunkowo

dobrze udokumentowane. Każdy system uprawy

roślin modyfikowanych odpornych na opryski może prowadzić

do efektów obserwowanych w przypadku roślin

odpornych na glifosat – szczególnie w przypadku upraw

na większą skalę.


Podsumowanie

raportu

Wzrost użycia glifosatu i Herbicydów

Glifosat to herbicyd o szerokim zastosowaniu, po raz

pierwszy wprowadzony na rynek w 1970 roku pod nazwą

Roundup przez firmę Monsanto. Obecnie szereg firm

produkuje glifosat pod różnymi nazwami handlowymi.

Dwadzieścia lat po wprowadzeniu herbicydu na rynek

firma Monsanto opracowała genetycznie modyfikowane

rośliny odporne na glifosat, co umożliwiło szerokie zastosowanie

herbicydu w uprawach.

Raport dr. Benbrooka, bazujący na doświadczeniach ze

Stanów Zjednoczonych, pokazuje przewidywane zmiany

zużycia glifosatu w EU w ciągu nadchodzących 13 lat

(2012-2025).

Prognozy opierają się na trzech scenariuszach dla każdej

z badanych upraw:

• Scenariusz 1. zakłada, że modyfikowane genetycznie

rośliny odporne na herbicydy nie zostaną dopuszczone

do upraw na terenie UE.

• Scenariusz 2. pokazuje zmiany zużycia glifosatu

i innych herbicydów przy założeniu, że rolnicy w UE

wprowadzą technologie upraw roślin genetycznie modyfikowanych

odpornych na opryski tak szybko jak ich

odpowiednicy w USA, tj. bez żadnych ograniczeń ze

strony prawodawców.

Kukurydza

Najważniejszą i najpowszechniej uprawianą rośliną

w Europie jest kukurydza.

W scenariuszu 1. stosowanie glifosatu podwoi się, ale

zużycie innych herbicydów pozostanie zasadniczo niezmienione.

Według scenariusza 2. zastosowanie glifosatu

wzrośnie o ponad 1000%, podczas gdy całkowite

wykorzystanie innych herbicydów zmniejszy się o około

25%. Łączne użycie herbicydów do 2025 roku ulegnie

podwojeniu i wyniesie 33 000 ton.

W scenariuszu 3. zużycie glifosatu będzie wzrastać, aż

osiągnie 500% obecnego zużycia.

Burak cukrowy

W Unii Europejskiej uprawia się znacznie mniej buraków

cukrowych niż kukurydzy (około dziewięć razy mniej). Jest

to jednak roślina, do której uprawy stosuje się mniej więcej

połowę herbicydów używanych przy uprawie kukurydzy.

Przy założeniach scenariusza 1. wykorzystanie glifosatu

wzrośnie o 50%, lecz ogólne zastosowanie herbicydów

zmniejszy się na skutek przewidywanego spadku ilości

herbicydów niezawierających glifosatu. W przypadku

scenariusza 2. zastosowanie glifosatu wzrośnie o 380%.

Nawet scenariusz 3. – planowane i kontrolowane przyjęcie

upraw modyfikowanych genetycznie odpornych na

herbicydy – przewiduje wzrost użycia tego związku chemicznego

o 220%.

Soja

Uprawa soi zajmuje w Europie znacznie mniejszą powierzchnię

niż uprawy buraków cukrowych i kukurydzy

– stanowi 2,4% powierzchni wymienionych upraw.

Scenariusz 1. przewiduje 56-procentowy wzrost użycia

glifosatu przy jednoczesnym spadku zastosowania innych

herbicydów o 21%. W scenariuszu 2. wzrost wykorzystania

glifosatu wyniesie prawie 1500% przy równoległym

spadku zastosowania innych herbicydów o 56%.

Łączny wzrost wykorzystania herbicydów w Unii Europejskiej

przekroczy zatem 120%. W scenariuszu 3. użycie

glifosatu zwiększy się do 660%, co spowoduje 60-procentowy

wzrost wszystkich herbicydów wykorzystywanych

przy uprawie soi.

• Scenariusz 3. zakłada, że uprawy roślin genetycznie

modyfikowanych odpornych na herbicydy zostaną

zatwierdzone, ale z narzuceniem egzekwowanych

w praktyce ograniczeń regulacyjnych. Ustawodawca

może zakazać np. sadzenia roślin RR dwa lata z rzędu

na tym samym polu, co w teorii ma zapobiec pojawianiu

się chwastów odpornych na glifosat.

Aby zobrazować zmiany zużycia herbicydu, Europę podzielono

na trzy strefy – północną, środkową i południową.

Symulacja zmian została przeprowadzona osobno

dla każdej ze stref oraz dla każdej z upraw na podstawie

porównania z odpowiednio przyporządkowanymi stanami

amerykańskimi. Prognozy dla każdego kraju UE zostały

wykonane poprzez jego przypisanie do określonej strefy.

Scenariusz 1.: Niedopuszczenie kukurydzy modyfikowanej genetycznie

i odpornej na herbicydy do upraw

Scenariusz 2.: Nieograniczone uprawy kukurydzy modyfikowanej genetycznie

i odpornej na herbicydy

Scenariusz 3.: Ograniczone uprawy kukurydzy modyfikowanej genetycznie

i odpornej na herbicydy

Scenariusz 1.: Niedopuszczenie buraków modyfikowanych genetycznie

i odpornych na herbicydy do upraw

Scenariusz 2.: Nieograniczone uprawy buraków modyfikowanych genetycznie

i odpornych na herbicydy

Scenariusz 3.: Ograniczone uprawy buraków modyfikowanych genetycznie

i odpornych na herbicydy

Scenariusz 1.: Niedopuszczenie soi modyfikowanej genetycznie i odpornej

na herbicydy do upraw

Scenariusz 2.: Nieograniczone uprawy soi modyfikowanej genetycznie

i odpornej na herbicydy

Scenariusz 3.: Ograniczone uprawy soi modyfikowanej genetycznie

i odpornej na herbicydy

Przewiduje się, że w przypadku scenariusza 1. łączne

użycie glifosatu dla wszystkich trzech upraw zwiększy się

o 88%, natomiast zastosowanie pozostałych herbicydów

spadnie. Scenariusz 2. pokazuje, że całkowity wzrost użycia

glifosatu przekroczy 800% przy jednoczesnym wzroście

użycia wszystkich herbicydów o ponad 70%. Scenariusz

3. przedstawia sytuację, w której wykorzystanie

herbicydów zwiększy się do 25%, a glifosatu – o 400%.


Wpływ

na rolnictwo

Chwasty odporne na glifosat

Jednym z głównych problemów spowodowanych przez

powszechne zastosowanie upraw odpornych na herbicydy

i modyfikowanych genetycznie jest gwałtowne rozprzestrzenianie

się chwastów, na które już nie działa glifosat.

Eksperci ostrzegali przed wzrostem wytrzymałości tych

chwastów od momentu wprowadzenia upraw GM. Pierwszym

odpornym chwastem, udokumentowanym w 2000

roku w Stanach Zjednoczonych, była konyza kanadyjska

(przymiotno kanadyjskie). Od tamtej pory liczba chwastów

niepoddających się działaniu glifosatu znacznie wzrosła.

W 2004 roku istniało pięć gatunków chwastów odpornych

na glifosat, podczas gdy obecnie znane są już 23.

Rozprzestrzenianie się tych chwastów jest na tyle zauważalne,

że nawet sondaże Dow AgroSciences z 2010 roku

mówią o ponad 12 milionach zaatakowanych hektarów

powierzchni uprawnych soi. Plaga chwastów odpornych

na herbicydy dotknęła już 37 milionów hektarów upraw.

Aby zahamować rozprzestrzenianie się chwastów, rolnicy

zwielokrotniają podawanie glifosatu, zwiększają

dawki herbicydów i stosują orkę pogłębioną (by zasypać

nasiona chwastów), a także pielą ręcznie. Natomiast

reakcją firm agrochemicznych, takich jak Monsanto czy

Dow, jest tworzenie nowych roślin genetycznie modyfikowanych,

które są jeszcze bardziej odporne na coraz

silniejsze i – co za tym idzie – coraz bardziej toksyczne

herbicydy, takie jak 2,4-D czy Dicamba. Ta sytuacja to

błędne koło, w którym cały czas zwiększa się ilość i toksyczność

herbicydów.

Ceny nasion

Rolnicy, którzy prowadzą uprawy z zastosowaniem nasion

GMO, będą zobowiązani do tego, aby co rok kupować

nowe nasiona. Wymagają tego umowy, które

każdy rolnik musi podpisać z producentami. W USA firma

Monsanto pozwała farmerów do sądu za złamanie

takich umów. Problem polega nie tylko na braku możliwości

przechowywania i ponownego sadzenia nasion

przez rolników, lecz także na zwiększających się kosztach

związanych z uprawami GMO. Sprawę dodatkowo

komplikuje fakt, że w niektórych miejscach w USA nie

ma już możliwości kupienia tradycyjnych nasion.

W przypadku dopuszczenia w UE upraw roślin genetycznie

modyfikowanych odpornych na opryski przewiduje

się znaczący wzrost cen nasion tych roślin w porównaniu

z tradycyjnymi uprawami. W Stanach Zjednoczonych

opłaty licencyjne za nasiona, naliczane łącznie z innymi

opłatami za nasiona GMO, wzrastały dużo gwałtowniej

niż opłaty związane z nasionami tradycyjnymi. Ilustruje to

przykład nasion soi. W 1995 roku, na rok przed wprowadzeniem

do obrotu pierwszych odmian GMO, nasiona soi

kosztowały 13,60 USD za buszel, a soję sprzedawano za

6,72 USD za buszel, czyli cena nasion soi była dwa razy

wyższa od samej soi. W 2005 roku, kiedy 80% wszystkich

nasion soi w USA stanowiły już produkty genetycznie

modyfikowane, współczynnik ceny nasion do ceny

soi wynosił 6,1 (cena nasion była zatem 6 razy wyższa),

natomiast współczynnik ceny nasion do soi w przypadku

upraw tradycyjnych – 3,4. W ciągu 25 lat, tj. w latach 1975-

2000, cena nasion ziaren soi w USA wzrosła o około 63%.

W ciągu następnych 12 lat w systemach produkcji rolnej

GMO cena wzrosła o kolejne 211%.

W okresie poprzedzającym wprowadzenie GMO, od

1975 do 1997 roku, koszty względne nasion soi w porównaniu

do dochodów brutto z hektara uprawy stanowiły

4% do 8%. W 2001 roku koszty względne nasion soi

modyfikowanej genetycznie w porównaniu do dochodów

brutto z hektara uprawy stanowiły już 15%, a do

2009 roku wzrosły aż do 22,5%.

Podobna sytuacja dotyczy kukurydzy. W ciągu ostatnich

35 lat (1975-2009) przeciętna cena nasion kukurydzy

wzrosła o współczynnik równy 4,9. W 2001 roku cena nasion

GMO wynosiła średnio 110 USD, w porównaniu z 85

USD za nasiona tradycyjne. Do 2012 roku typowa cena

nasion kukurydzy modyfikowanej genetycznie wzrosła do

263 USD za jednostkę, podczas gdy nasiona tradycyjne

sprzedawano przeciętnie za 167 USD za jednostkę.

Znaczenie badań

dr. Benbrooka

Jeśli w Europie wprowadzi się uprawę roślin odpornych

na glifosat, coraz intensywniejsze używanie tej substancji

będzie nieuniknione. Szczególnie – jak pokazują doświadczenia

z Ameryki Północnej – wzrost odporności na

glifosat u chwastów prowadzi do stosowania zwiększonych

dawek tego związku chemicznego i wymaga wprowadzania

dodatkowych herbicydów. Szeroko zakrojone

badania brytyjskie, analizujące wpływ roślin genetycznie

modyfikowanych odpornych na opryski, na bioróżnorodność

wykazały zagrożenia ze strony niektórych upraw 4 .

Dotyczy to szczególnie źródeł pożywienia dla dzikich

zwierząt żyjących w pobliżu ludzkich siedlisk. Badania

te obejmowały pierwsze lata prowadzenia upraw i nie

mogły tym samym oszacować skutków podwyższonej

odporności u chwastów i związanych z nią intensywniejszych

oprysków.

Przypisy

1

Np. Abbott A. (2009), „European dissarray on transgenic crops”, Nature (News) 457: 946-947

W przypadku pojawienia się upraw roślin genetycznie

modyfikowanych odpornych na opryski negatywne

skutki dotkną nie tylko na bioróżnorodność. Rolnicy

będą musieli wydawać więcej pieniędzy zarówno na

modyfikowane genetycznie nasiona, jak i na herbicydy.

W niedawno wydanej publikacji dr. Benbrooka 5 znalazło

się następujące wyliczenie: w latach 1996-2011 technologia

upraw roślin odpornych na opryski doprowadziła

do zwiększenia ilości stosowanych herbicydów o 239

000 ton. Jeżeli tego typu uprawy zostaną dopuszczone

w UE, to koszty podwyższonego zużycia herbicydów

poniosą rolnicy. W tej pracy posłużono się przykładem

upraw GMO charakteryzujących się odpornością na glifosat,

ale podobnych efektów należy się spodziewać ze

strony wszelkich innych systemów upraw roślin modyfikowanych

genetycznie odpornych na opryski.

2

Rada Unii Europejskiej (2008), Postanowienia Rady w sprawie organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO), 2912. spotkanie Rady ds. Środowiska,

Bruksela, 04.12.2008

3

W 2009 roku przyjęto rozporządzenie (Regulation (EC) No. 1107/2009), które określa zasady produkcji i autoryzowania produktów agrochemicznych.

W jego następstwie pozwolenie na sprzedaż glufosynatu (oraz 22 innych produktów agrochemicznych) nie zostanie przedłużone.

4

Firbank LG, Rothery P, May MJ, Clark SJ, Scott RJ, Stuart RC, Boffey WH, Brooks DR, Champion GT, Haughton AJ, Hawes C, Heard MS, Dewar AM,

Perry JN & Squire GR (2006). Effects of genetically modified herbicide-tolerant cropping systems on weed seedbanks in two years of following crops.

Biology Letters 2: 140-143.

5

Benbrook CM (2012). Impacts of genetically engineered crops on pesticide use in the US – the first sixteen years. Environmental Sciences, Europe

2012, 24:24 doi:10.1186/2190-4715-24-24.


Greenpeace to niezależna, międzynarodowa organizacja

pozarządowa działająca od 1971 r. na rzecz środowiska naturalnego

i pokoju na świecie. Organizacja koncentruje swoje działania na

najważniejszych zagrożeniach dla różnorodności biologicznej

i ekosystemów. Kampanie prowadzone przez Greenpeace obejmują

sześć głównych obszarów ochrony środowiska - ochronę lasów,

ochronę oceanów i mórz, ochronę przed substancjami toksycznymi,

działania na rzecz klimatu, promocję odnawialnych źródeł energii

oraz przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu w środowisku genetycznie

modyfikowanych organizmów.

Biura Greenpeace znajdują się w ponad 40-stu krajach

świata. Polskie biuro istnieje od 2004 r. W celu zachowania

niezależności, Greenpeace nie przyjmuje pieniędzy ani dotacji

od rządów, partii politycznych i biznesu. Działania Greenpeace

finansowane są dzięki wsparciu indywidualnych darczyńców

i starannie wyselekcjonowanych fundacji.

Fundacja Greenpeace Polska

ul. Lirowa 13

02-387 Warszawa

www.greenpeace.pl

Wydrukowano na papierze ekologicznym - Cyclus 250g

More magazines by this user
Similar magazines