Wielofunkcyjna gospodarka leśna w funkcjonowaniu RDLP

WIELOFUNKCYJNA 

GOSPODARKA LEŚNA 

W DZIAŁALNO 

ALNOŚCI 

RDLP 

marzec 2009 r. 

Dr inŜ. Kazimierz 

Szabla

MOTTO 

Człowiek dzięki zdolności do myślenia 

abstrakcyjnego wykroczył poza Ŝycie 

symbiotyczne

Cele i zadania 

współczesnego leśnictwa 

Trwały y i zrównowa 

wnowaŜony ony rozwój j lasów w i 

leśnictwa 

Kreowanie leśnictwa wielofunkcyjnego

Trwały y i zrównowa 

wnowaŜony ony 

rozwój j lasów w i leśnictwa 

Zarządzanie i uŜytkowanie u 

lasów w i terenów 

leśnych w taki sposób b i w takim tempie, które 

pozwolą zachować je jako odnawialne zasoby 

naturalne i nie uszczuplić ich w długim d 

okresie 

czasu, zachować ich bioróŜnorodno 

norodność, 

produktywność 

ść, , zdolność 

odnowienia, 

Ŝywotność 

a takŜe e zdolność 

do spełnienia 

teraz i w przyszłości odpowiednich 

ekologicznych, ekonomicznych i społecznych 

funkcji na lokalnym, krajowym i globalnym 

poziomie, nie powodując c przy tym szkód d w 

ekosystemach 

def. Zarz

FUNKCJA 

Człowiek nie tworzy mechanizmów 

funkcjonowania ekosystemów – on je 

odkrywa.

FUNKCJA 

Funkcja to równier 

wnieŜ rola. 

Definiując c pojęcie tak rozumianych funkcji 

zmierzamy do zdefiniowania potrzeb 

i oczekiwań człowieka.

Leśnictwo wielofunkcyjne 

Zespół świadomych działań 

rozwijających funkcje lasu tak , by był on 

zdolny do zaspakajania róŜnorakich 

r 

potrzeb człowieka o charakterze 

niematerialnym i materialnym, 

wykorzystują c przy jego kształtowaniu 

towaniu 

najnowszą wiedzę o funkcjonowaniu 

ekosystemów w i o prawach przyrody. 

def. Zesp

Rozwój j koncepcji 

leśnictwa 

Leśnictwo surowcowe 

Cel – maksymalizacja produkcji drewna okre 

maksymalizacja produkcji drewna określonego 

gatunku i poŜą 

Ŝądanej jakości 

Renta gruntowa – forma dochodu uzyskiwanego z 

ziemi wykorzystanej do celów w produkcyjnych 

Leśnictwo wielofunkcyjne 

Pełnienie wszystkich funkcji lasu w sposób b ciągły

FUNKCJE W LEŚNICTWIE 

Planowanie w leśnictwie w zakresie kształtowania 

towania 

funkcji lasu dotychczas zaczyna i kończy się na 

nadleśnictwie. 

nictwie. 

Dopóki główng 

wną funkcją lasów w państwowych w 

Polsce 

była a funkcja produkcyjna, to mogło o tak być.

REGIONY PRZYRODNICZO- 

FUNKCJONALNE 

Zmiany społeczne i gospodarcze wyzwoliły y nowe 

potrzeby i oczekiwania w stosunku do lasów 

i gospodarki leśnej. 

Zaistniała a zatem potrzeba kreowania kierunków 

rozwoju leśnictwa i wiodących funkcji lasów w na 

większych obszarach niŜ granice nadleśnictw, nictw, a to 

inspiruje do wyznaczenia regionów w przyrodniczo- 

funkcjonalnych, bez względu na granice RDLP.

Powierzchnia RDLP 

w Katowicach wg województw 

Ogólna powierzchnia to 633 602 ha 

51% 

39% 

7% 

0% 

1% 

2% 

Śląskie Opolskie Małopolskie 

Łódzkie Świętokrzyskie Dolnośląskie

UWARUNKOWANIA HISTORYCZNE 

Granice RDLP w małym stopniu związane zane sąs 

z kryteriami przyrodniczymi, fizjograficznymi, 

demograficznymi czy ekonomicznymi oraz 

funkcjonalnymi. 

Na ich przebiegu ciąŜą 

uwarunkowania 

historyczne.

KRYTERIA WYODRĘBNIANIA 

REGIONÓW W PRZYRODNICZO - 

FUNKCJONALNYCH 

PRZYRODNICZE 

EKONOMICZNE 

SPOŁECZNE 

HISTORYCZNE

KRYTERIA PRZYRODNICZE 

Siedliska borowe w regionach 

funkcjonalnych 

pow .% 

100 

80 

60 

40 

20 

0 

79,6 

60,3 

50,1 

10,6 

opolski częstochowski śląski beskidzki


Siedliska lasowe w regionach 


pow.% 

100 

90 

80 

70 

60 

50 

40 

30 

20 

10 

0 

89,4 

49,9 

39,7 

20,4 

opolski częstochowski śląski beskidzki

Udział drzewostanów w liściastych 

i iglastych 

w regionach funkcjonalnych 

100 

78,2 

86,7 

80 

71,2 

69,0 

60 

%pow . 

40 

20 

0 

21,8 

13,3 

28,8 

31,0 

iglaste 

opolski 

częstoch. 

śląski 

liściaste 

beskidzki


Lasy ochronne w regionach funkcjonalnych 

120 

100 

80 

71 

78 

88 

96 

% 

60 

40 

20 

0 

opolski częstochow ski śląski beskidzki


Lasy rezerwatowe w regionach 


2,5 

2 

2 

% 

1,5 

1 

0,5 

0 

0 

1 1 



Lasy gospodarcze w regionach 


% 

35 

30 

25 

20 

15 

10 

5 

0 

29 

21 

11 

2 



% 

120 

100 

80 

60 

40 

20 

0 

82 

Lasy w strefach uszkodzeń 

przemysłowych w regionach 


100 

94 

100 



Zapas drzewostanów ogółem 

w regionach funkcjonalnych 

60 000 000 

50 000 000 

50 311 700 

m3 

40 000 000 

30 000 000 

20 000 000 

10 000 000 

0 

30 132 100 

26 005 700 26 554 300 


Udział drzewostanów w iglastych 

i liściastych w zapasie 

% 

90 

80 

70 

60 

50 

40 

30 

20 

10 

0 

19 

81 88 

12 25 

75 

28 

72 

iglaste 

opolski 

częstochowski 

liściaste 

śląski 

beskidzki


Przeciętna zasobność w regionach 


m 3 /ha 

350 

300 

250 

200 

150 

100 

50 

0 

315 

230 

211 

180 


KRYTERIA DEMOGRAFICZNE 

WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE 

WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE

KRYTERIA DEMOGRAFICZNE 



KRYTERIA SPOŁECZNE 



KRYTERIA SPOŁECZNE 

LICZBA MIESZKAŃCÓW NA 1 KM2 

POLSKA 

0,25 ha/osobę 

ŚLĄSK 

0,08 ha/ osobę 

LICZBA MIESZKAŃCÓW NA 1 KM2

Region opolski 

wyróŜniki przyrodnicze, 

ekonomiczne i społeczne 

Krajobraz nizinny 

Zwarte kompleksy lasów w sosnowych na siedliskach 

borowych z duŜym udziałem siedlisk wilgotnych 

Mały y udział lasów w uszkodzonych przez przemysł 

Mały y udział lasów w ochronnych 

Niski przeciętny wiek drzewostanów 

DuŜe e moŜliwo 

liwości produkcyjne 

Niskie zaludnienie i stopień urbanizacji przestrzeni 

Dobrze rozwinięte rolnictwo

Region częstochowski 



Teren WyŜyny yny Krakowsko – Wieluńskiej 

Kompleksy leśne rozproszone, bardziej zwarte 

i większe jedynie w częś 

ęści zachodniej 

Dominują ubogie sośniny z małymi 

fragmentami buczyn na Jurze 

Znaczny udział terenów w objętych ustawowymi 

formami ochrony przyrody 

Obszar o duŜym znaczeniu turystycznym

Region śląski 



Obszar wyŜynny 

ynny 

Największa polska aglomeracja miejskiej 

Koncentracja przemysłu u cięŜ 

ęŜkiego i energetyki 

Stosunkowo duŜa a lesistość 

Silna fragmentacja lasów w w wyniku nasycenia 

infrastrukturą drogową, , kolejową, , energetyczną, 

gazową itp. 

Szkody górniczeg 

Lasy w najwyŜszym stopniu uszkodzone imisjami 

przemysłowymi i szkodami górniczymig 

WaŜne dla kształtowania towania warunków Ŝycia ludzi 

W większo 

kszości przebudowane

Region beskidzki 



Obszar górski g 

i podgórski 

Świerczyny niezgodne z siedliskiem, o złym z 

stanie 

zdrowotnym, w znacznej częś 

ęści w stanie rozpadu 

Uszkodzenia od imisji przemysłowych, opieńki, 

huraganowych wiatrów 

DuŜy y udział lasów w prywatnych 

Liczna rozproszona zabudowa mieszkalna 

Znaczenie wodochronne i glebochronne lasów 

Rozbudowana infrastruktura turystyczna, rekreacyjna 

w tym narciarska 

Największa skala konfliktów

GRANICE ROZBIORÓW W W ZASIĘGU 

WOJEWÓDZTWA 

ŚLĄSKIEGO 

ROSJA 

PRUSY 

AUSTRIA


kryteria historyczne 

Prusy oraz zabór r pruski 

Lasy uporządkowane pod 

względem 

ładu czasowo- 

przestrzennego 

Lasy wysokotowarowe



Zabór rosyjski 

Gospodarka leśna nastawiona w 

większo 

kszości na zaspakajanie 

bieŜą 

Ŝących potrzeb lokalnej ludności 

Planowa gospodarka leśna 

nastawiona na masową produkcję 

drewna ograniczona do kilku 

większych kompleksów



Zabór r austriacki 

Obszar prowadzenia planowej 

gospodarki leśnej nastawionej 

na intensyfikację produkcji 

leśnej 

Przekształcenie naturalnych 

drzewostanów w w monokultury 

świerkowe



Zabory pruski, ruski i 

austriacki 

Region prowadzenia 

mieszanej gospodarki 

leśnej, nastawionej 

zarówno na produkcję 

leśną jak i świadczenie 

przez lasy funkcji 

pozaprodukcyjnych


funkcje lasów 

Przewodnia funkcja – gospodarcza 

Cele przyrodniczo-le 

leśne 

Zachowanie ciągłości 

uŜytkowania, wysokiej 

produkcyjności 

ci, , dostarczanie dochodów w ze 

sprzedaŜy y drewna, generowanie miejsc pracy 

w branŜy y drzewnej, prowadzenie gospodarki 

łowieckiej 

Funkcje dodatkowe – społeczna /rekreacja, 

zdrowie/ i środowiskotwórcza /klimat/,

CELE GOSPDARKI LEŚNEJ 

Opolski region przyrodniczo - 

funkcjonalny 

utrzymanie i maksymalizacja wysokiej 

produkcyjności lasów (produkcji drewna), a tym 

samym wpływanie na tworzenie miejsc pracy w 

branŜach związanych z obrotem i przetwarzaniem 

drewna), 

-zmniejszenie udziału powierzchniowego 

drzewostanów So starszych klas wieku (pow. V), 

-utrzymanie struktury wiekowej drzewostanów 

gwarantującej ciągłość produkcji (równomierne 

rozłoŜenie klas wieku), 

-propagowanie, organizacja rekreacyjnego 

wykorzystania lasów (wypoczynek, łowiectwo, 

grzybobranie) poprzez budowę parkingów, wiat 

oraz zagospodarowanie łowisk,

Zalecenia do planów w urządzenia lasu 

(dotyczy nie tylko planów w dla nadleśnictwa, nictwa, ale i regionalnych programów 

operacyjnych polityki leśnej) 

Opolski region przyrodniczo-funkcjonalny 

-utrzymanie niŜszych wieków rębności dla So tj. poniŜej 120 lat, 

-krótsze okresy odnowienia, a zatem większe tempo uŜytkowania, 

-utrzymanie wysokich etatów uŜytkowania głównego, 

-etat uŜytkowania przedrębnego powinien być zbliŜony do rębnego, 

-stosowanie ostępów przejściowych, wrębów w celu przyśpieszenia uŜytkowania 

drzewostanów starszych w duŜych „blokach” powierzchni, 

-dominujące zagospodarowanie drzewostanów rębniami zupełnymi , mniej 

gniazdowymi, 

-składy gatunkowe upraw niezbyt zróŜnicowane, 

-grodzenia przed zwierzyną cennych domieszek gatunków liściastych na 

uprawach,

Zalecenia do planów 

zagospodarowania przestrzennego 

(dotyczy nie tylko planów w gminnych, ale i regionalnych, 

wojewódzkich) 

Opolski region przyrodniczo-funkcjonalny 

-do zalesienia gruntów porolnych przeznaczać tylko te leŜące na 

obrzeŜach kompleksów leśnych, pozwoli to utrzymać istniejące 

śródleśne polany (waŜne ze względu na róŜnorodność), 

-utrzymanie istniejących korytarzy ekologicznych,



Przewodnie funkcje – gospodarcza i 

społeczna 


leśne 

Produkcja i przetwórstwo rstwo drewna, 

zachowanie miejsc pracy w sektorze 

drzewnym, turystyka, ochrona przyrody


Częstochowski region przyrodniczo - 

funkcjonalny 

-utrzymanie i wzbogacanie istniejącej struktury 

gatunkowej i wiekowej drzewostanów poprzez 

pozostawianie fragmentów starych drzewostanów 

bukowych, olszowych, dębowych, 

-powiększanie powierzchni leśnej poprzez 

zalesienia przejętych gruntów rolnych, 

-pogodzenie funkcji produkcyjnej z ochronną, 

rekreacyjną poprzez róŜnicowanie przestrzenne 

drzewostanów cennych przyrodniczo (np. 

starodrzewie przy ostańcach wapiennych, wzdłuŜ 

cieków wodnych) oraz produkcyjnych na 

pozostałym terenie, 

-zwiększenie udziału powierzchniowego 

drzewostanów Bk, Db, Ol, Wz, Jw starszych klas 

wieku (powyŜej V),

Zalecenia do planów urządzenia lasu 

(dotyczy nie tylko planów dla nadleśnictwa, ale i regionalnych programów 


Częstochowski region przyrodniczo-funkcjonalny 

-utrzymanie niŜszych wieków rębności dla So tj. poniŜej 100 lat, 

-„oszczędzanie” drzewostanów Db, Lp, Jd, Wz, Md, Bk, Ol poprzez utrzymanie 

dla nich wysokich wieków rębności (ponad 120), 

-prostsze składy gatunkowe upraw (lite liściaste albo lite iglaste zaleŜnie od 

siedliska) 

-pozostawianie niewielkich fragmentów lasów liściastych do czasu 

biologicznego rozpadu, 

-dla drzewostanów So stosowanie rębni zupełnych, natomiast dla drzewostanów 

liściastych stosowanie rębni złoŜonych z długim okresem odnowienia, 

-zalesienia gruntów porolnych (nieuŜytków), w celu stworzenia korytarzy 

ekologicznych do migracji roślin i zwierząt poprzez planowe zalesienia,




wojewódzkich 

dzkich) 

Częstochowski region przyrodniczo-funkcjonalny 

-utrzymanie krajobrazowego charakteru regionu (rolno-leśny), 

-unikanie lokowania budownictwa rekreacyjnego i mieszkaniowego w 

bezpośrednim sąsiedztwie terenów leśnych, 

-zalesienia gruntów porolnych (nieuŜytków), 

-tworzenie korytarzy ekologicznych do migracji roślin i zwierząt poprzez 

planowe zalesienia,



Przewodnia funkcja – 

środowiskotwórcza 

rcza i społeczna 


leśne 

Ochrona przed negatywnymi skutkami 

przemysłu, poprawa warunków 

mikroklimatycznych, stworzenie moŜliwo 

liwości 

rekreacyjnych na terenach leśnych


Śląski region przyrodniczo - funkcjonalny 

-kształtowanie złoŜonej struktury gatunkowej i 

wiekowej w celu potęgowania ochronnych funkcji 

lasów dla mieszkańców aglomeracji, 

-rozproszenie ryzyka hodowlanego poprzez 

urozmaicanie składów gatunkowych, 

-propagowanie, organizacja rekreacyjnego 

wykorzystania lasów (wypoczynek, grzybobranie) 

poprzez budowę parkingów, wiat oraz izb edukacji, 

-zwiększenie udziału powierzchniowego 

drzewostanów Bk, Db, Ol, Wz, Jw starszych klas 

wieku (powyŜej V),




Śląski region przyrodniczo-funkcjonalny 

-optymalny wiek rębności dla dominującej So to 100-120 lat, 

-maksymalne urozmaicanie składów gatunkowych upraw, 

-utrzymanie dla drzewostanów Db, Jw, Lp, Wz, Md, Bk, Ol, Jd wysokich wieków rębności (ponad 120) w 

celu rozproszenia ryzyka poprzez urozmaicenie składu i struktury lasów, 

-pozostawianie niewielkich fragmentów lasów do czasu biologicznego rozpadu, 

-utrzymywanie fragmentów lasu w sąsiedztwie osiedli o większym rozluźnieniu zwarcia, z 

podkrzesywaniem, z cięciami pielęgnacyjnymi typowymi dla parków, 

-dla drzewostanów w sąsiedztwie osiedli mieszkalnych stosowanie rębni złoŜonych z długim okresem 

odnowienia, 

-zintegrowanie planów eksploatacji górniczej (jej skutków w postaci zapadlisk, odwodnień) z momentem 

rozpoczęcia uŜytkowania lasów i rębnią, 

-tworzenie pasów ochronnych wokół zakładów i osiedli w celu ochrony zdrowia mieszkańców, 

-zagospodarowanie terenów osłonowych wzdłuŜ ciągów komunikacyjnych poprzez wprowadzanie 

podsadzeń i podrostów,




wojewódzkich 

dzkich) 

Śląski region przyrodniczo-funkcjonalny 

-ograniczenie przeznaczania terenów leśnych pod inwestycje (w zastępstwie 

powinny to być tereny poprzemysłowe), 

-unikanie prowadzenia inwestycji liniowych (gazociągi, wodociągi, linie 

kolejowe, linie energetyczne, drogi) poprzez większe kompleksy leśne, 

-przeznaczanie terenów do rekultywacji o kierunku leśnym tylko w sąsiedztwie 

istniejących lasów, 

-zintegrowanie planów eksploatacji górniczej (jej skutków w postaci zapadlisk, 

odwodnień) z zagospodarowaniem lasów, 

-tworzenie pasów ochronnych wokół zakładów i osiedli w celu ochrony zdrowia 

mieszkańców,



Przewodnie funkcje – 

środowiskotwórcza rcza społeczna i produkcyjna 


leśne 

Zapewnienie; retencji wód, w 

ochrony gleb przed 

erozją, , korzystnego wpływu na mikroklimat, 

warunków w do uprawiania róŜnorodnych r 

form 

rekreacji i turystyki oraz wysoko towarowej 

produkcji drewna.


Beskidzki region przyrodniczo - 

funkcjonalny 

-dopasowanie struktury gatunkowej i wiekowej do 

właściwych siedlisk leśnych, 

-wyhodowanie drzewostanów wielogatunkowych, 

wielowiekowych, o zróŜnicowanej strukturze 

piętrowej poprzez zróŜnicowanie rodzajów cięć i 

okresów odnowienia, 

-zróŜnicowanie strefowe drzewostanów według 

wysokości nad poziom morza poprzez dobór 

fenotypów, ekotypów, 

-zmniejszenie udziału powierzchniowego 

drzewostanów Św starszych klas wieku (powyŜej 

V), 

-utrzymania bazy nasiennej cennych domieszek Jd, 

Wz, Md, Bk,




Beskidzki region przyrodniczo-funkcjonalny 

-utrzymanie niŜszych wieków rębności dla dominującego Św tj. 80 lat, 

-prowadzenie przebudowy drzewostanów juŜ uszkodzonych i zamierających, 

-wyprzedzające prowadzenie przebudowy drzewostanów zdrowych jednakŜe niezgodnych z 

siedliskiem leśnym, 

wydłuŜenie okresu przebudowy w celu urozmaicenia struktury wiekowej, 

-stosowanie przedplonów Brz, Wrz, Md, So, Jrz w celu wydłuŜenia okresu przebudowy i osłony przeciw 

erozyjnej, 

-wykorzystanie rębni stopniowej udoskonalonej w celu zróŜnicowania przestrzennego, gatunkowego i 

wiekowego odnowień, 

-utrzymanie dla drzewostanów Bk, Jd, Jw, Wz, Lp, Md, Js wysokich wieków rębności (ponad 120) w 

celu zwiększenia ich udziału w strukturze powierzchniowej lasów (rozproszenia ryzyka hodowlanego), 

-zachowanie przy wprowadzaniu odnowień zgodności z strefowością roślinności wg. wysokości nad 

poziom morza (regle), 

-odpowiedni dobór fenotypów, ekotypów zgodnych z lokalnymi warunkami klimatycznymi,




wojewódzkich) 

Beskidzki region przyrodniczo-funkcjonalny 

-ochrona gruntów leśnych przed rozdrobnieniem, fragmentaryzacją lasów, 

utrzymanie charakteru ochronnego i krajobrazowego, 

-zcentralizowane planowanie inwestycji związanych z infrastrukturą turystyczną 

(wyciągi, nartostrady), 

-wyznaczenie miejsc, ośrodków, gdzie obiekty turystyczne będą komasowane w 

jednym terenie z „oszczędzaniem” pozostałych, 

-unikanie lokowania budownictwa mieszkaniowego w enklawach śródleśnych,

WNIOSKI 

Planowanie w leśnictwie winno rozpocząć 

się 

od ustalenia wiodących funkcji lasu dla 

regionów, których granice wyznaczone 

zostały y nie tylko w oparciu o kryteria 

przyrodnicze i fizjograficzne, ale takŜe e potrzeby 

i oczekiwania w stosunku do lasów 

i gospodarki leśnej.

WNIOSKI 

Główne kierunki rozwoju leśnictwa / funkcje 

lasów, zadania i cele leśnictwa/ winny być 

zatem opracowane dla REGIONÓW 

PRZYRODNICZO-FUNKCJONALNYCH.

WNIOSKI 

Funkcje lasu powinniśmy kształtowa 

tować tylko 

w zgodzie z prawami przyrody. 

„Musimy mieć świadomość, Ŝe e jeśli przyroda 

wykazuje determinację w odrzuceniu formacji 

roślinnych ukształtowanych towanych przez człowieka pod 

jego potrzeby, to dysponując c najnowszą wiedzą i 

osiągni 

gnięciami techniki nie jest on w stanie tych 

procesów w zatrzymać i ze swoimi działaniami 

aniami 

naprawczymi pozostaje w tyle – za procesami 

rozpadu”.

WNIOSKI 

Obok wiedzy w funkcjonowaniu 

ekosystemów w leśnych, leśnikowi potrzebna 

jest pokora, której las wcześniej czy 

później i tak nas nauczy poprzez 

odrzucenie.

Wielofunkcyjna gospodarka leśna w funkcjonowaniu RDLP

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?