Program Ochrony Przyrody na lata 2010-2019 - Państwowe ...

bip.lasy.gov.pl

Program Ochrony Przyrody na lata 2010-2019 - Państwowe ...

REGIONALNA DYREKCJA LASÓW PAŃSTWOWYCH W GDAŃSKU

Program Ochrony Przyrody

na lata 2010-2019

Nadleśnictwo Starogard

BIURO URZĄDZANIA LASU I GEODEZJI LEŚNEJ

ODDZIAŁ W GDYNI


3

SPIS TREŚCI:

1. WSTĘP ................................................................................................................................... 5

2. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA NADLEŚNICTWA ..................................................... 7

2.1. Położenie Nadleśnictwa ................................................................................................... 7

2.2. Położenie Nadleśnictwa w przestrzeni przyrodniczo-leśnej ......................................... 10

2.3. Klimat obszaru Nadleśnictwa ........................................................................................ 14

2.4. Rzeźba terenu i budowa geologiczna ............................................................................ 14

2.5. Gleby Nadleśnictwa ....................................................................................................... 15

2.6. Typy siedliskowe lasu ................................................................................................... 16

2.7. Potencjalna roślinność naturalna ................................................................................... 17

2.8. Struktura użytkowania gruntów .................................................................................... 19

2.9. Charakterystyka kompleksów leśnych .......................................................................... 20

3. FORMY OCHRONY PRZYRODY ..................................................................................... 21

3.1. Formy ochrony przyrody ............................................................................................... 21

3.2. Rezerwaty Przyrody ...................................................................................................... 23

3.3. Parki krajobrazowe ........................................................................................................ 33

3.4. Obszary Natura 2000 ..................................................................................................... 36

3.5. Obszary chronionego krajobrazu ................................................................................... 44

3.6. Pomniki przyrody .......................................................................................................... 48

3.7. Użytki ekologiczne ........................................................................................................ 58

3.8. Chronione gatunki roślin i zwierząt............................................................................... 59

3.9. Strefy ochrony ............................................................................................................... 85

3.10. Projektowane i proponowane formy ochrony przyrody .............................................. 86

3.10.1. Postulowane Rezerwaty Przyrody ........................................................................ 86

3.10.2. Postulowane Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe ............................................... 87

3.10.3. Projektowane pomniki przyrody .......................................................................... 87

4. WALORY PRZYRODNICZO-LEŚNE ............................................................................... 90

4.1. Wody ............................................................................................................................. 90

4.2. Ekosystemy wodno-błotne ............................................................................................ 92

4.3. Siedliska przyrodnicze ................................................................................................... 94

4.3.1. Zespoły leśne. ......................................................................................................... 94

4.3.2. Porosty. ................................................................................................................... 96

4.3.3. Mchy ....................................................................................................................... 96

4.3.4. Rośliny naczyniowe ................................................................................................ 96

4.3.5. Grzyby .................................................................................................................... 97

4.3.6. Fauna ...................................................................................................................... 97

4.4. Zbiorowiska roślinne ..................................................................................................... 99

4.5. Drzewostany ................................................................................................................ 105

4.5.1. Gatunki drzew i krzewów występujące w lasach Nadleśnictwa .......................... 105

4.5.2. Charakterystyka drzewostanów ............................................................................ 105

4.5.3. Cenne drzewostany ............................................................................................... 111

4.5.4. Lasy ochronne ...................................................................................................... 111

5. WALORY HISTORYCZNO-KULTUROWE ................................................................... 112

5.1. Obiekty wpisane do rejestru zabytków ........................................................................ 112

5.2. Stanowiska archeologiczne.......................................................................................... 123

5.3. Parki wiejskie .............................................................................................................. 124

5.4. Miejsca pamięci ........................................................................................................... 126

6. ZAGROŻENIA I PRZEKSZTAŁCENIA ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO ......... 128

6.1. Formy przekształcenia ekosystemów leśnych ............................................................. 128

6.1.1. Borowacenie ......................................................................................................... 128

6.1.2. Monotypizacja ...................................................................................................... 129

6.1.3. Neofityzacja .......................................................................................................... 129


4

6.1.4. Formy aktualnego stanu siedliska ........................................................................ 130

6.1.5. Zgodność składu gatunkowego drzewostanów z siedliskiem .............................. 132

6.2. Zagrożenia abiotyczne ................................................................................................ 134

6.3. Zagrożenia biotyczne .................................................................................................. 135

6.3.1. Owady .................................................................................................................. 135

6.3.2. Szkody powodowane przez ssaki ......................................................................... 136

6.3.3. Szkody powodowane przez patogeniczne grzyby ............................................... 137

6.4. Zagrożenia antropogeniczne ....................................................................................... 138

6.4.1. Stan, zanieczyszczenie i zagrożenia powierzchni ziemi ...................................... 139

6.4.2. Stan i zanieczyszczenie powietrza ....................................................................... 139

6.4.3. Stan i zanieczyszczenie wód ................................................................................ 139

6.4.4. Inne zniekształcenia i zagrożenia środowiska leśnego ........................................ 141

7. TURYSTYKA I EDUKACJA ........................................................................................... 143

7.1. Edukacja przyrodnicza na terenie Nadleśnictwa ........................................................ 143

7.1.1. Poznanie i prezentacja programu ......................................................................... 145

7.1.2. Z doświadczeń Zespołu Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i

Nadwiślańskiego ................................................................................................. 146

7.1.3. Ścieżki dydaktyczne ............................................................................................. 147

7.2. Turystyka .................................................................................................................... 148

7.2.1. Zabytki na terenie Nadleśnictwa .......................................................................... 148

7.2.2. Szlaki turystyczne ................................................................................................ 150

8. PLAN DZIAŁAŃ .............................................................................................................. 152

8.1. Ogólne wytyczne i zalecenia prowadzenia racjonalnej gospodarki leśnej ................. 152

8.2. Kształtowanie stref ekotonowych ............................................................................... 152

8.3. Kształtowanie stosunków wodnych ............................................................................ 153

8.4. Postępowanie w obiektach objętych różnymi formami ochrony ................................ 153

8.5. Ochrona różnorodności biologicznej .......................................................................... 154

8.6. Propozycje ochrony i metody ochrony rzadkich i chronionych gatunków ................. 154

8.7. Ochrona siedlisk przyrodniczych ................................................................................ 155

8.9. Inne zagadnienia ......................................................................................................... 155

8.9.1. Odnowienia gruntów leśnych............................................................................... 155

8.9.2. Zwiększanie lesistości regionu............................................................................. 155

8.9.3. Przebudowa drzewostanów na gruntach porolnych ............................................. 156

8.9.4. Pozostawianie drzew do naturalnego rozkładu .................................................... 156

8.9.5. Gospodarka łowiecka ........................................................................................... 156

8.9.6. Szkolenia personelu z zakresu ochrony przyrody ................................................ 157

9. Literatura ............................................................................................................................ 158

Spis tabel: ............................................................................................................................... 159

Spis ilustracji: ......................................................................................................................... 160

Kronika: ................................................................................................................................. 161


1. WSTĘP

5

Program ochrony przyrody w Nadleśnictwie Starogard został sporządzony zgodnie

z „Instrukcją sporządzania programu ochrony przyrody w nadleśnictwie” – dla lasów

stanowiących własność Skarbu Państwa.

Sporządza się go w formie aneksu do „Planu urządzenia lasu Nadleśnictwa

Starogard” opracowanego według stanu na 01.01.2010 roku.

Program ochrony przyrody został opracowany w celu:

zinwentaryzowania i przedstawienia walorów przyrodniczych terenu nadleśnictwa

oraz zagrożeń przyrody

poprawy warunków ochrony i w miarę możliwości wzbogacania zasobów

przyrodniczych ekosystemów leśnych, a w szczególności zachowania różnorodności

biologicznej

doskonalenia gospodarki leśnej i sprawowania ochrony przyrody z pełnym

wykorzystaniem prac glebowo-siedliskowych

ochrony obiektów kultury materialnej w lasach

wskazania kolejnych obiektów do objęcia szczególnymi formami ochrony

przedstawienia planu działania, którego realizacja umożliwi zachowanie oraz wzrost

walorów przyrodniczych terenu nadleśnictwa

umożliwienia wykonania w przyszłości szeregu analiz porównawczych wybranych

charakterystyk stanu lasu

Program Ochrony Przyrody powstał w oparciu o dostępne akty prawne (ustawy,

rozporządzenia, Dyrektywy UE, Konwencje międzynarodowe), dokumenty planistyczne

i instrukcje. Są to przede wszystkim:

Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz.U. Nr 92, poz. 880

z późniejszymi zmianami),

Ustawa o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw z dnia

3 października 2008 r. (Dz.U. Nr 201, poz. 1237),

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale

społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

z dnia 3 października 2008 r. (Dz.U. Nr 199, poz. 1227),

Ustawa o lasach z dnia 28 września 1991 r. (Dz.U. Nr 101 poz. 444 z późniejszymi

zmianami),

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych z dnia 3 lutego 1995 r. (Dz.U. Nr 16

poz. 78 z późniejszymi zmianami),

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 w sprawie gatunków

dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. Nr 220, poz. 2237),

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 w sprawie gatunków dziko

występujących roślin objętych ochroną (Dz. U. Nr 168, poz. 1764),

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 w sprawie gatunków dziko

występujących grzybów objętych ochroną (Dz. U. Nr 168, poz. 1765),

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 października 2008 r. zmieniające

rozporządzenie w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (Dz. U.

Nr 198 poz. 1226),

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 maja 2005 r. w sprawie typów siedlisk

przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony w formie

wyznaczenia obszarów Natura 2000 (Dz. U. 2005 nr 94 poz. 795),


6

Polityka ekologiczna państwa na lata 2007-2010 z uwzględnieniem perspektywy na

lata 2011-2014,

Krajowa strategia ochrony i umiarkowanego użytkowania różnorodności biologicznej,

zatwierdzonej przez Radę Ministrów 25 lutego 2003 r.,

Strategia ochrony obszarów wodno-błotnych w Polsce wraz z planem działań na lata

2006-2013, zatwierdzonej przez Ministra Środowiska w 2006 r.

Krajowy program zwiększania lesistości. Aktualizacja w 2003 r.

Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków

zagrożonych wyginięciem (Konwencja Waszyngtońska – CITES) ratyfikowana przez

Polskę w 1989 r.,

Konwencja o różnorodności biologicznej (Konwencja z Rio de Janeiro) ratyfikowana

przez Polskę w 1995 roku,

Konwencja o obszarach wodno-błotnych (Konwencja Ramsarska) ratyfikowana przez

Polskę w 1977 r.;

Konwencja o ochronie gatunków europejskich dzikich zwierząt i roślin oraz siedlisk

naturalnych (Konwencja Berneńska) ratyfikowana przez Polskę w 1995 roku;

Konwencja o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (Konwencja Bońska)

ratyfikowana przez Polskę w 1995 r.; na podstawie tej konwencji podjęto m.in.

porozumienie o ochronie nietoperzy w Europie,

Konwencja o ochronie światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego

(Konwencja Paryska),

Dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 roku w sprawie ochrony

dzikich ptaków, (Dyrektywa Ptasia),

Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 roku w sprawie ochrony siedlisk

naturalnych oraz dzikiej fauny i flory (Dyrektywa Siedliskowa).

Instrukcja urządzania lasu (2003 r.),

Instrukcja sporządzania programu ochrony przyrody w nadleśnictwie (1996 r.).

Przy opracowaniu Programu zostały wykorzystane dane i materiały udostępnione

przez Nadleśnictwo Starogard, Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Gdańsku,

Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska, Dyrekcję Zespołu Parków Krajobrazowych

Chełmińskiego i Nadwiślańskiego, Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, prace terenowe

wykonane przez BULiGL Oddział w Gdyni (zarówno inwentaryzacja drzewostanów jak

i siedlisk) oraz dostępna literatura.


2. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA NADLEŚNICTWA

2.1. Położenie Nadleśnictwa

7

Nadleśnictwo Starogard położone jest w części południowej województwa

pomorskiego w powiatach: tczewskim, starogardzkim i kościerskim oraz w północnej części

województwa kujawsko-pomorskiego w powiecie świeckim. Lokalizacja zasięgu

administracyjnego przedstawia zamieszczona mapka:

Rysunek 1. Mapa zasięgu administracyjnego


8

Strukturę użytkowania gruntów w gminach przedstawia tabela 1 sporządzona na podstawie Tabeli nr 1 zamieszczonej w Elaboracie.

Tabela 1. Struktura użytkowania gruntów

Rodzaj użytku

Województwo kujawsko-pomorskie pomorskie

Powiat

Gmina

Nowe

świecki

razem

powiat

razem

woj.

Liniewo

kościerski

Stara

Kiszewa

razem

powiat

Miasto

Starogard

Gd.

Bobowo

Lubichowo

starogardzki

Miasto

Skarszewy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

1. Lasy 226,9700 226,9700 226,9700 2168,3248 393,8225 2562,1473 173,1277 423,6167 120,7600 140,2501 2689,5520 33,3500 235,3800

Skarszewy

2. Grunty zadrzewione i zakrzewione 0,1700 0,1700 0,5300

3. Użytki rolne 4,9100 4,9100 4,9100 49,4719 3,3615 52,8334 4,2700 4,1559 46,8689 0,6100

4. Grunty pod wodami 8,7900 0,9300 9,7200 3,9600 1,9200 0,4300

5. Użytki ekologiczne

6. Tereny różne

7. Grunty zabudowane i zurbanizowane 8,9849 1,5300 10,5149 0,7904 0,0701 0,5700 4,8514

8. Nieużytki 64,3183 6,2400 70,5583 0,2900 8,4826 2,3300 0,0315 91,6048 0,7200

OGÓŁEM 231,8800 231,8800 231,8800 2300,0599 405,8840 2705,9439 178,4781 436,3253 127,0500 140,8516 2835,3271 33,7800 236,7100

Skórcz

Smętowo

Graniczne

Rodzaj użytku

Województwo

pomorskie

Powiat starogardzki tczewski

Starogard

razem Miasto

Gmina

Zblewo

Gniew Morzeszczyn Pelplin Subkowy Tczew

Gdański

powiat Gniew

razem woj.

1 2 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27

1. Lasy 4794,3116 264,3861 8874,7342 38,0789 3604,5746 1185,8828 1301,0940 784,0197 2128,5623 9042,2123 20479,0938 20706,0638

2. Grunty zadrzewione i zakrzewione 1,9000 2,4300 13,0200 2,8244 10,3600 0,5200 26,7244 29,3244 29,3244

3. Użytki rolne 102,8104 7,6809 166,3961 3,2677 59,7309 35,1021 62,4144 12,6474 38,2732 211,4357 430,6652 435,5752

4. Grunty pod wodami 4,0100 10,3200 0,4900 0,4900 20,5300 20,5300

5. Użytki ekologiczne

6. Tereny różne 0,2404 0,2404 0,2404 0,2404

7. Grunty zabudowane i zurbanizowane 0,8221 7,1040 0,2226 6,7747 0,0500 1,9323 1,1900 3,4080 13,5776 31,1965 31,1965

8. Nieużytki 122,9600 14,5708 240,9897 0,1400 35,5500 15,2386 6,5400 11,1900 26,0400 94,6986 406,2466 406,2466

OGÓŁEM 5026,8141 286,6378 9301,9740 41,9496 3719,6502 1236,2735 1374,8051 819,4071 2197,2935 9389,3790 21397,2969 21629,1769

razem

powiat

Ogółem


9

Rysunek 2. Położenie N-ctwa w RDLP Gdańsk


2.2. Położenie Nadleśnictwa w przestrzeni przyrodniczo-leśnej

10

Zgodnie z regionalizacją przyrodniczo-leśną obszary administrowane przez

Nadleśnictwo Starogard leżą w I Krainie Bałtyckiej, dzielnicy Pojezierza Drawsko-

Kaszubskiego, mezoregionie Pojezierza Kaszubskiego i mezoregionie Pojezierza

Starogardzkiego; w dzielnicy Żuław Wiślanych oraz dzielnicy Pojezierza Iławsko-

Brodnickiego mezoregionie Doliny Kwidzyńskiej.

Według podziału kraju na mezoregiony fizyczno-geograficzne (J. Kondracki 1994)

teren Nadleśnictwa znajduje się w Prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego, podprowincji

Pojezierza Południowobałtyckiego makroregionie Wschodniopomorskim, mezoregionach

Pojezierza Kaszubskiego i Pojezierza Starogardzkiego; makroregionie Dolina Dolnej Wisły,

mezoregionie Doliny Kwidzyńskiej oraz w podprowincji Pobrzeża Południowobałtyckiego

makroregionie Pobrzeża Gdańskiego, mezoregionie Żuław Wiślanych.

Podstawą podziału na regiony geobotaniczne i krajobrazy roślinne jest mapa

przeglądowa potencjalnej roślinności naturalnej. Regiony podstawowe zostały wydzielone na

podstawie analizy krajobrazowego zróżnicowania roślinności naturalnej, tj. odrębności

zestawów zbiorowisk, a następnie scharakteryzowania przestrzennych udziałów siedlisk

naturalnych zbiorowisk roślinnych. Mapa krajobrazów roślinnych jest efektem

przeprowadzonej typologii jednostek podstawowych, przy której uwzględniono zestaw

zbiorowisk naturalnych waloryzowanych udziałem powierzchniowym. Przy wyróżnianiu

podstawowych typów pominięto drobne różnice syntaksonomiczne o charakterze

regionalnym pomiędzy zbiorowiskami (J. Matuszkiewicz 1993).

Pod względem geobotanicznym tereny te znajdują się w: Prowincji

Środkowoeuropejskiej, Podprowincji Południowobałtyckiej, Dział Pomorski (A), Kraina

Pojezierzy Środkowopomorskich (A.4), Okręg Pojezierza Kaszubskiego (A.4.5.), Kraina

Wschodniopomorska (A. 6), Podkraina Wschodniopomorska właściwa (A.6.a.), Okręg

Starogardzki (A.6.a.1.), Dział Mazowiecko-Poleski – Poddział Mazowiecki (E), Kraina

Chełmińsko Dobrzyńska (E.1), Okręg Wysoczyzny Świeckiej (E.1.1.), Okręg Doliny Dolnej

Wisły (E.1.2.). Powierzchnia Nadleśnictwa położona jest głównie w Okręgach Starogardzkim

i Pojezierza Kaszubskiego.

Omawiane tereny znajdują się (w przewadze) w strefie ekoklimatycznej Bałtyckiej,

w makroregionie Wybrzeża Południowobałtyckiego i częściowo Żuław Wiślanych oraz

w strefie Środkowoeuropejskiej, w makroregionie Pojezierza Pomorskiego Południowego

(według Regionalizacji przyrodniczo-leśnej T. Trampler i inni 1990 r.), natomiast w Atlasie

Rzeczpospolitej Polskiej (1994 r. – Alojzy Woś) są one w regionie Klimatycznym Dolnej

Wisły, a ich część zachodnia w regionie Wschodniopomorskim. Jedną z cech

charakterystycznych panującego tu klimatu są niskie roczne opady w strefie rzeki Wisły.


11

Rysunek 3. Podział Nadleśnictwa na Mezoregiony


12

Rysunek 4. Mapa podziału na regiony geobotaniczne


13

Rysunek 5. Mapa podziału na krajobrazy roślinne


2.3. Klimat obszaru Nadleśnictwa

14

Dane dotyczące warunków klimatycznych zostały przedstawione szczegółowo w Elaboracie.

2.4. Rzeźba terenu i budowa geologiczna

Rzeźba terenu

Obręby leśne Pelplin i Starogard leżą na Pojezierzu Starogardzkim, natomiast Obręb

Mestwinowo leży na Pojezierzu Kaszubskim, a jedynie jego południowa część (Leśnictwo

Mestwinowo) leżą na Pojezierzu Starogardzkim.

Rzeźba pojezierzy Starogardzkiego i Kaszubskiego ma charakter wybitnie

młodoglacjalny i została ukształtowana w późnym plejstocenie (zlodowacenie bałtyckie,

stadiał pomorski) i w holocenie.

Na badanym terenie przeważają faliste wysoczyzny sandrowe i dennomorenowe

urozmaicone ciągami wzgórz czołowomorenowych (wzgórza Liniewskie, Szczodrowskie,

Kleszczewskie i Rokickie).

Wysoczyzny sandrowe i morenowe mają ogólny skłon południowy i zachodni.

Najwyżej położone na północnym zachodzie tereny Obrębu Mestwinowo osiągają kulminacje

rzędu 170 m n.p.m. i opadają stopniowo w kierunku południowym i wschodnim do ok. 40 m.

n.p.m. w Obrębie Pelplin. Przeważają obszary położone na wysokości 60 – 140 m n.p.m.

Powszechnie dominujące faliste wysoczyzny polodowcowe urozmaicają głęboko

wcięte rynny glacjalne, obniżenia wytopiskowe i rozcięcia erozyjne (wąwozy, parowy).

Rynny glacjalne wypełniają wody jezior, jednak większość z nich została

przekształcona w doliny rzeczne. Doliny rzeczne w tym: Piesienicy, Wietcisy i Wierzycy oraz

ich dopływów są przewodnim elementem rzeźby terenów Nadleśnictwa.

Zbocza dolin są strome a ich wysokości względne wynoszą od kilkunastu do

kilkudziesięciu metrów.

Do najbardziej urozmaiconych morfologicznie należą tereny położone w sąsiedztwie

doliny Wisły i dolnej Wierzycy. Strefę krawędziową dolin wymienionych rzek urozmaicają

liczne wąwozy, parowy i rozcięcia erozyjne o stromych lub urwistych zboczach. Deniwelacje

względne wąwozów i parowów schodzących do dna doliny Wisły i Wierzycy sięgają

kilkudziesięciu metrów.

Budowa geologiczna

Utwory geologiczne na badanym obszarze należą do czwartorzędu. Starsze z nich

pochodzą z zasypania glacjalnego, młodsze są efektem akumulacji biologicznej (torfy)

i akumulacji rzecznej (piaski rzeczne i mady rzeczne).

Wierzchnie warstwy osadów polodowcowych zostały nagromadzone w stadiale

pomorskim zlodowacenia bałtyckiego, a ich miąższość wynosi od ok. 150 m na północy

i zachodzie (obręb Mestwinowo) do około 50 m na południu i wschodzie (obręb Pelplin).

Wśród utworów plejstoceńskich przeważają piaski akumulacji wodno-lodowcowej,

następnie gliny i piaski akumulacji lodowcowej. W mniejszej ilości występują utwory pyłowe

i ilaste.

Wśród utworów holoceńskich przeważają torfy i mursze, w niewielkiej ilości

występują piaski i mady rzeczne oraz piaski eoliczne.


2.5. Gleby Nadleśnictwa

15

Zmienność warunków glebowych w Nadleśnictwie Starogard jest duża i determinują

ją głównie budowa geologiczna i uwilgotnienie gleby. Nadleśnictwo Starogard posiada operat

glebowo-siedliskowy opracowany w latach 1972–1975. W trakcie IV rewizji urządzania lasu

zaktualizowano mapy glebowo-siedliskowe zgodnie z obowiązującym nazewnictwem oraz

symboliką a także wykonano prace glebowo-siedliskowe na gruntach nie posiadających

dotychczas takiego opracowania oraz zweryfikowano siedliska wilgotne i bagienne oraz na

gruntach porolnych. Ponownie przeprowadzono prace glebowo-siedliskowe na obrębie

Pelplin.

Omawiane tereny ukształtowane zostały podczas plejstoceńskich zlodowaceń,

a głównie ostatniego zlodowacenia bałtyckiego oraz w holocenie. Przeważają faliste

wysoczyzny dennomorenowe i sandrowe z występującymi wzgórzami czołowomorenowymi

(Liniewskie, Szczodrowskie, Kleszczewskie i Rokickie) oraz rynnami glacjalnymi

i obniżeniami wytopiskowymi. Najwyżej położonymi są tereny na północnym zachodzie,

gdzie wzniesienia dochodzą do 170 m n.p.m. i obniżają się one stopniowo w kierunku

południowym i wschodnim osiągając przy krawędzi doliny Wisły około 40 - 80 m n.p.m.

Wierzchnia pokrywa to warstwy osadów polodowcowych o miąższości od około50 m

na wschodzie i południu do 150 m na północy i zachodzie. Wśród utworów plejstoceńskich

przeważają piaski akumulacji wodno-lodowcowej, następnie gliny i piaski akumulacji

lodowcowej. Zaznacza się także występowanie utworów pyłowych i ilastych.

Najmłodszymi utworami są utwory holoceńskie i przeważają tu torfy i mursze,

a spotyka się także w niewielkich ilościach piaski i mady rzeczne oraz piaski eoliczne.

Z utworów tych wykształciły się następujące gleby:

- brunatnoziemne,

- bielicoziemne,

- czarne ziemie,

- bagienne,

- pobagienne,

- aluwialne.

Największe obszary zajmują gleby bielicoziemne obejmujące typy gleb rdzawych

i bielicowych oraz brunatnoziemne z typami gleb brunatnych właściwych i brunatnych

kwaśnych. Z gleb bagiennych na znacznym obszarze występują gleby torfowe,

a z pobagiennych występują murszowe i murszowate.


2.6. Typy siedliskowe lasu

16

Powierzchnie poszczególnych siedliskowych typów lasu z uwzględnieniem obrębów

i łącznie zamieszczono w tabeli nr II elaboratu. Syntetycznie dla Nadleśnictwa poszczególne

udziały przedstawia diagram:

LMw

0,58%

LMb

1,05%

Lśw

37,91%

Lw

0,67% Ol

2,58% Lł

0,49%

Bb

0,20%

Bśw

0,19%

LMśw

42,43%

BMw

0,10%

BMb

2,03%

BMśw

11,29%

Bśw Bb BMśw BMw BMb LMśw LMw LMb Lśw Lw Ol OlJ Lł

Rysunek 6. Zestawienie poszczególnych typów siedliskowych w Nadleśnictwie

Objaśnienie skrótów:

Bśw bór świeży

Bw bór wilgotny

Bb bór bagienny

BMśw bór mieszany świeży

BMw bór mieszany wilgotny

BMb bór mieszany bagienny

LMśw las mieszany świeży

LMw las mieszany wilgotny

LMb las mieszany bagienny mokry

Lśw las świeży

Lw las wilgotny

Ol ols

OlJ ols jesionowy

W Nadleśnictwie przeważają siedliska lasowe zajmując ponad 81% powierzchni.

Siedliska wilgotne i bagienne zajmują 6,9% powierzchni.

Przeciętna zasobność na 1 ha wynosi 291 m 3 , a spodziewany bieżący przyrost

drzewostanów ponad 7 m 3 .


2.7. Potencjalna roślinność naturalna

17

Pojęcie potencjalnej roślinności naturalnej odnosi się do siedliska. Potencjalna

roślinność naturalna jest to typ roślinności, jaki powstałby spontanicznie w danych

warunkach, po zaprzestaniu działalności człowieka. Jest to teoretyczna granica sukcesji na

danym siedlisku.

Na terenach Nadleśnictwa dominuje potencjalna roślinność naturalna kompleksu

lasów dębowo-grabowych z suboceaniczny grądem typu pomorskiego (Stellario-

Carpinetum). Pozostałe zajmują niewielkie obszary, a są to:

Kompleksy łęgowe i bagienne: roślinność łęgowa niezabagnionych niżowych siedlisk

aluwialnych, głównie dolin rzecznych: łegi wierzbowo-topolowe i jesionowo-wiązowe

(Salici-Populetum, Ficario-Ulmetum et all.) oraz zbiorowiska łęgowe niżowych

siedlisk umiarkowanie zabagnionych: łęgi jesionowo-olszowe (Ciraeo-Alnetum et all.)

Kompleksy zbiorowisk w typie boru mieszanego: subatlantycki wilgotne lasy

brzozowo-dębowe z dębem szypułkowym (Betulo-Quercetum roboris) oraz

subkontynentalne bory mieszane dębowo-sosnowe, zwykle bez buka, regionalnie

z udziałem świerka (Quercetum-Pinetum, Serratulo-Pinetum et all.)

Kompleks lasów bukowych z żyznymi buczynami niżowymi typu pomorskiego

(Malicio-Fagetum)

Rysunek 7. Roślinność grądu [Jan Banacki]


18

Rysunek 8. Mapa potencjalnej roślinności naturalnej (na podstawie Atlasu Rzeczpospolitej)

Zamieszczonej powyżej mapy potencjalnej roślinności naturalnej nie można traktować

jako źródła informacji o występowaniu siedlisk przyrodniczych, a co najwyżej jako bardzo

ogólne źródło orientacji co do typów siedlisk w ogóle mogących występować na terenie

Nadleśnictwa.


19

2.8. Struktura użytkowania gruntów

Tabela 2 Rozmieszczenie lasów różnych własności w gminach w zasięgu terytorialnego działania Nadleśnictwa Starogard

Województwo

Gmina

(częśd gminy)

Powierzchnia

ogólna

Lasy stanowiące własnośd Skarbu Paostwa

w zarządzie LP

pozostała

urządzane sąsiednie

razem

parki inne

nadleśnictwo nadleśnictwa

Lasy nie stanowiące własności Skarbu Paostwa

stan. własn.

stan. własn.

osób razem

osób fiz.

prawnych

Lasy współwłasności

Skarbu

Paostwa i osób

fiz.

Ogółem

(7+10+11)

w km 2 powierzchnia - ha %

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

woj. pomorskie 1356,9 20508 20508 3919 148 4067 24575 18,1

powiat kościerski 111,6 2562 2562 281 281 2843 25,5

gm. Liniewo 82,8 2168 2168 232 232 2240 27,1

gm.Stara Kiszewa 28,8 394 394 49 49 443 15,4

Powiat.starogardzki 528,1 8877 8877 2326 131 2457 11334 21,5

m.Starogard 25,3 173 173 21 21 194 7,7

m.Skarszewy 10,6 140 140 140 13,2

gm.Bobowo 51,8 424 424 204 4 208 632 12,2

gm.Lubichowo 9,5 121 121 152 152 273 28,9

gm.Skarszewy 154,5 2690 2690 948 114 1062 3752 24,3

gm.Skórcz 14,4 33 33 107 107 140 9,7

gm.Smętowo Graniczne 36,7 235 235 23 23 258 7,0

gm.Starogard 195,0 4797 4797 850 13 863 5660 29,0

gm.Zblewo 30,3 264 264 21 21 285 9,4

powiat.tczewski 717,2 9069 9069 1312 17 1329 10398 14,5

m.Gniew. 6,1 38 38 4 42 42 6,9

m.Pelplin 4,5

m.Tczew 22,4

gm.Gniew 181,9 3618 3618 325 325 3943 21,7

gm.Morzeszczyn 91,4 1186 1186 435 435 1621 17,7

gm.Pelplin 162,5 1304 1304 165 165 1469 9,0

gm.Subkowy 78,2 794 794 70 70 864 11,0

gm. Tczew 170,2 2129 2129 317 13 330 2459 14,4

woj.kujawsko-pomorskie 12,4 227 227 227 27,2

powiat świecki 12,4 227 227 227 18,3

gm.Nowe 3,5 227 227 227 64,9

m.Nowe 8,9

Razem 1369,3 20735 20735 3919 148 4067 24802 18,1

Lesistośd

(12:2)


20

Zgodnie z tabelą 2 tereny leśne zajmują 18,1% zasięgu terytorialnego Nadleśnictwa,

natomiast lesistość województwa pomorskiego wynosi 37,2%, a całego kraju jest 28,9%

(Rocznik statystyczny 2008 rok).

Powierzchnia gruntów własności Skarbu Państwa zarządzanych przez Nadleśnictwo

Starogard wynosi 21630,78 ha.

2.9. Charakterystyka kompleksów leśnych

Lasy nadleśnictwa składają się z 353 kompleksów. Część tych kompleksów przylega

do lasów prywatnych, ale większość ich granic styka się z gruntami nieleśnymi. W większych

kompleksach leśnych znajdują się enklawy i półenklawy obcej własności, linie kolejowe, linie

energetyczne, szosy, zabudowania powstałe w ślad za osadnictwem, i zagospodarowaniem

tych ziem kosztem lasu.

Do granic lasów państwowych przylegają w bardzo wielu miejscach lasy stanowiące

własność prywatną. W granicach zasięgu administracyjnego znajduje się około 3,5 tys. ha

lasów prywatnych. Znaczne rozproszenie części terenów leśnych, zawiłe granice, trudne

niekiedy dojazdy sprzyjają różnym formom szkodnictwa oraz utrudniają ich ochronę przez

służby leśne.

Liczba i wielkość kompleksów leśnych

Nadleśnictwo

Starogard

Wielkość kompleksu ha

Liczba

kompleksów

Łączna powierzchnia ha

do 1,00 67 31,42

1,01 - 5,00 126 318,98

5,01 - 20,00 87 886,17

20,01 - 100,00 51 2486,69

100,01 - 500,00 14 2947,13

500,01 - 2000,00 5 5596,46

powyżej 2000,00 3 9363,93

Razem 353 21630,78

Jako kompleks leśny traktujemy zwarty obszar lasów, nie podzielony obszarami

bezleśnymi. Elementów liniowych – drogi, rzeki, linie energetyczne nie traktujemy jako

granic kompleksów, chyba że stanowią one istotne bariery dla przemieszczania się zwierząt

i stanowią granice o charakterze „ekologicznym” (duże rzeki, autostrady itp.)


21

3. FORMY OCHRONY PRZYRODY

3.1. Formy ochrony przyrody

Szczególnie cennymi obszarami podlegającymi prawnej ochronie (Ustawa z 2004

roku o ochronie przyrody) na terenie Nadleśnictwa Starogard są:

— rezerwaty przyrody,

— Zespół Parków Krajobrazowych,

— obszary chronionego krajobrazu,

— obszary Natura 2000,

— gatunki chronione,

— pomniki przyrody,

— użytki ekologiczne.

Ilość i powierzchnie obiektów chronionych na terenie Nadleśnictwa przedstawia

poniższe zestawienie:

Tabela 3. Obiekty chronione w Nadleśnictwie

Ilość

Powierzchnia(ha)

Rodzaj obiektu

poza

poza

N-ctwo gruntami N-ctwo gruntami

Uwagi

N-ctwa

N-ctwa

1 2 3 4 5 6

Rezerwaty: 6 81,54 0,64

1. Orle nad Jeziorem Dużym 1,56 nie posiada planu

ochrony

2. Brzęczek 25,49 posiada plan ochrony

3. Opalenie Dolne 1,33 0,42 nie posiada planu

ochrony

4. Opalenie Górne 1,40 0,22 nie posiada planu

ochrony

5. Wiosło Duże 21,88 nie posiada planu

ochrony

6. Wiosło Małe 29,88 nie posiada planu

ochrony

Projektowane rezerwaty 1 71,91 Jeziorka

Zespół Parków Krajobrazowych

231,90 55410,60 nie posiada planu

ochrony

Chełmińskiego i Nadwiślańskiego

Obszary Natura 2000 7 1462,73

1. Dolina Dolnej Wisły 19,74 33539,30 OSO

2. Dolina Środkowej Wietcisy 5,42 425,46 SOO

3. Waćmierz 12,01 375,99 SOO

4. Dolna Wisła 375,32 9949,28 SOO

5. Dolina Wierzycy 816,27 3929,25 SOO

6. Szczodrowo 76,72 146,88 SOO

7. Grąd nad jeziorem Zduńskim

176,99 59,01 SOO

i Szpęgawskim

Obszar chronionego Krajobrazu –

48 65732

Borów Tucholskich

Obszar chronionego Krajobrazu –

722 2630

Doliny Wietcisy

Obszar chronionego Krajobrazu –

292 2156

Polaszkowski

Obszar chronionego Krajobrazu –

2690 8094

Doliny Wierzycy

Obszar chronionego Krajobrazu –

Gniewski

1165 1171


Ilość

Powierzchnia(ha)

Rodzaj obiektu

poza

poza

N-ctwo gruntami N-ctwo gruntami

Uwagi

N-ctwa

N-ctwa

1 2 3 4 5 6

Obszar chronionego Krajobrazu –

2249 2427

Nadwiślański

Obszar chronionego Krajobrazu –

30092

Żuław Gdańskich

Pomniki przyrody 41 106

Projektowane pomniki przyrody 103

Użytki ekologiczne 2 12,46

Stanowiska archeologiczne: 29

cmentarzyska 8

punkty osadnictwa 7

grodziska 7

osady 7

Gatunki roślin ochroną ścisłą 110

Gatunki roślin ochroną częściową 20

Krągłouste – gatunki chronione 2

Ryby – gatunki chronione 12

Płazy – gatunki chronione 13

Gady – gatunki chronione 6

Ptaki – gatunki chronione 185

Miejsca gniazdowania: 9

orła bielika 2

bocian czarny 7

Ssaki – gatunki chronione 24

22

Załącznikiem do programu ochrony przyrody jest mapa istniejących form ochrony przyrody

w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Starogard.


3.2. Rezerwaty Przyrody

23

Rezerwat przyrody obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało

zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska

zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się

szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami

krajobrazowymi (art. 13 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody). W Polsce

wyodrębniono 1407 rezerwatów o powierzchni 166901 ha (według stanu na 31 grudnia 2006

roku).

Na terenie województwa pomorskiego odnotowano 120 rezerwatów o powierzchni

7429 ha (stan na 31 grudnia 2006 roku) stanowi to 8,53% ilości i 4,45% powierzchni

rezerwatów w skali kraju. Rezerwaty położone w obwodzie nadzorczym Nadleśnictwa

Starogard (82,18 ha) stanowią 1,1% powierzchni rezerwatów w województwie pomorskim.

Grunty objęte ochroną rezerwatową w Nadleśnictwie Starogard stanowią 0,4% powierzchni

ogólnej Nadleśnictwa.

W obwodzie nadzorczym Nadleśnictwa Starogard istnieje 6 rezerwatów przyrody.

1. Rezerwat częściowy Orle nad Jeziorem Dużym położony jest w obrębie Mestwinowo,

leśnictwo Orle na powierzchni 1,56 ha.

Według fizyczno-geograficznej regionalizacji Polski, znajduje się w makroregionie

Pojezierze Wschodniopomorskie w południowo zachodniej części mezoregionu Pojezierze

Kaszubskie. Obejmuje niewielki fragment lasu porastającego wzniesienia morenowego

(136 m n.p.m.) nad Jeziorem Dużym, wyróżniającego się okazałym starodrzewem dębowym.

W formie domieszkowej występują także jawor, buk, modrzew, świerk, brzoza, grab,

akacja i jesion. Znajdował się tu niegdyś niewielki cmentarz, ale ślady po nim zatarł czas

i ludzie.

Na całej powierzchni występuje siedlisko lasu świeżego.

Do czasu utworzenia rezerwatu prowadzono zabiegi gospodarcze zgodnie

z obowiązującymi zasadami hodowlanymi, przy czym wykonywano je w niewielkim zakresie

w miarę zachodzących potrzeb sanitarnych drzewostanu. Zbiorowiska roślinne są tutaj

miejscami zniekształcone, co pozostaje w związku z bliskością zabudowań oraz przebiegającą

obok rezerwatu szosą.

Rysunek 9. Widok na rezerwat od strony szosy


24

2. Rezerwat częściowy Brzęczek położony jest w Obrębie Mestwinowo, Leśnictwo

Jastrzębce i obejmuje powierzchnię 25,49 ha.

Teren ten znajduje się około 6 km na wschód od rezerwatu wyżej opisanego, także

w mezoregionie Pojezierze Kaszubskie, a przeważająca jego część to zbocze ciągnące się

wzdłuż jeziora oraz cieku. Różnica poziomów lustra jeziora i najwyższych wzniesień (około

150 m n.p.m.) wynosi około 30 m. Część południowa to około 600 metrowa smuga

o szerokości do 75 m otoczona użytkami rolnymi, pozostała część łączy się z lasami

Nadleśnictwa.

Są tu zbiorowiska buczyny pomorskiej z okazałymi fragmentami starodrzewu

bukowego 170 letniego, który jest coraz mniej odporny na podmuchy silnych wiatrów.

Rezerwat zatwierdzono w 1983 r., przy czym starodrzew występujący w dwu płatach

wyłączono z użytkowania dużo wcześniej, a sugestie o ochronie rezerwatowej znajdują się

w planie z 1966 roku.

Rezerwat posiada aktualny plan ochrony rezerwatu opracowany przez zespół w skład

którego wchodzili: prof. dr hab. Jacek Herbich, dr Ryszard Markowski, prof. dr hab. Maciej

Gromadzki oraz BULiGL Oddział w Gdyni. Plan zatwierdzony został Rozporządzeniem

Wojewody Pomorskiego Nr 1/08 z dnia 9 stycznia 2008 r. (Dziennik Urzędowy Nr 5, poz.

143) na lata 2008 – 2027.

Plan ochrony wskazał przedmiot ochrony, cel ochrony, oraz potencjalne zagrożenia.

Rysunek 10. Rezerwat Brzęczek [Andrzej Schleser]

3. Rezerwat częściowy Opalenie Dolne położony jest w Obrębie Pelplin, Leśnictwo Opalenie

i obejmuje niewielki fragment dna doliny Struga Młyńska i podnóża zboczy tej doliny

o łącznej powierzchni 1,75 ha (z czego lasy będące w stanie posiadania LP stanowią 1,33 ha).

Według podziału fizyczno-geograficznego usytuowany jest w mezoregionie

Pojezierze Starogardzkie. Jest to rezerwat florystyczny utworzony dla ochrony rzadkich

gatunków leśno-stepowych, które wypierane są przez obficie tu występujące podszyty.

Spośród bardzo rzadkich roślin występował w rezerwacie groszek wielkoprzylistkowy,


25

znajdujący się w „Polskiej Czerwonej Księdze”, aktualnie występujący w sąsiedztwie

rezerwatu na skarpie przy szosie (Mieńko 1999 r.).

Zabiegi ochronne polegające na usuwaniu z podszytów berberysu i derenia,

oddziaływały korzystnie na inne występujące tu rośliny chronione. Trudno przewidzieć czy

groszek wielkoprzylistkowy (Lathyrus pisiformis) powróci na dawne swoje stanowiska i czy

czynione przez człowieka zabiegi są dla niego sprzyjające.

Występuje tu tylko siedlisko lasu łęgowego. Niekorzystny wpływ na zbiorowiska

roślinne tu istniejące miało wprowadzenie gatunków iglastych, budowa przejazdu przez

strumień na granicy z oddziałem sąsiednim, budowa szosy oraz wyżej położonej linii

kolejowej.

Rysunek 11. Groszek wielkoprzylistkowy (Lathyrus pisiformis) [Andrzej Schleser]


26

4. Rezerwat częściowy Opalenie Górne o powierzchni 1,62 ha (z czego lasy będące w stanie

posiadania LP stanowią 1,40 ha). Utworzony został z tych samych względów co Opalenie

Dolne i występują tu podobne problemy z zachowaniem i ochroną roślinności. W składzie

gatunkowym drzewostanów zaznacza się tu większy udział iglastych, a siedlisko to głównie

las świeży z niewielkimi fragmentami łęgów w okolicach strumienia, których nie wyłączono

ze względu na małą powierzchnię. Starodrzew jest tu młodszy, ale nie ustępuje rozmiarami

zarówno pod względem wysokości jak i pierśnic. Wykonywano w nim podobne zabiegi

ochronne.

W wyłączeniu 234i występuje drzewo doborowe sosny (nr 909).

Cały rezerwat zajmuje siedlisko lasu świeżego z fragmentami lasu łęgowego wzdłuż

strumienia, którego to siedliska z uwagi na małe powierzchnie nie wyłączono.

5. Rezerwat częściowy Wiosło Małe położony jest w Obrębie Pelplin, Leśnictwo Dębiny,

a jego powierzchnia wynosi 21,88 ha (do powierzchni rezerwatu nie dołączono powierzchni

wydzieleń liniowych przebiegających przez wyłączenia zaliczone do rezerwatu np. linie

drogi).

Znajduje się on na granicy dwóch mezoregionów:

Dolina Kwidzyńska – wchodząca w skład makroregionu Dolina Dolnej Wisły,

Pojezierze Starogardzkie – wchodzące w skład makroregionu Pojezierze

Wschodniopomorskie.

Jest to rezerwat florystyczny utworzony dla ochrony rzadkich gatunków stepowoleśnych,

które wypierane są przez roślinność krzewiastą i drzewiastą oraz inną roślinność

zielną. Teren rezerwatu od dawna zaliczany był do najbardziej interesujących fragmentów

leśnych na Pomorzu Zachodnim. Już w 1926 roku prof. Adam Wodziczko zaproponował

utworzenie na stromej skarpie wiślanej rezerwatu, który stanowiłby formę unikalnych

zbiorowisk leśnych oraz ciepłolubnych elementów flory. W roku 1938 utworzono na południe

od miejscowości Opalenie rezerwat o powierzchni około 200 ha. Rezerwat uległ zniszczeniu

podczas II Wojny Światowej. Część drzewostanu została wycięta, brzeg wierzchowiny skarpy

pokryty do dziś widocznymi okopami. Ponownie w roku 1963 Sulma i Wales zwrócili uwagę

na walory przyrodnicze tego terenu. Szczegółowe opracowanie rezerwatu wykonał Herbich

w roku 1971. Współczesny stan szaty roślinnej znacznie odbiega od pierwotnego. Pierwotnie

skarpa nadwiślańska była bezleśna, co stwarzało bardzo korzystne warunki dla licznych

gatunków ciepłolubnych. W okresie regulacji Wisły na przełomie XIX i XX wieku zalesiono

to czego nie dokonała ekspansja gatunków lekkonasiennych. Rozrost drzewostanów

i krzewów spowodował zanikanie mezofilnych zbiorowisk roślinnych w tym licznych

gatunków kserotermicznych oraz zaniknięcie nieleśnych zbiorowisk murawowych.

Na terenie rezerwatu istnieje ścieżka dydaktyczna (zatwierdzona Zarządzeniem

Wojewody Pomorskiego Nr 121/2006 z dnia 6 lipca 2006 r. w sprawie wyznaczenia szlaku

udostępnionego dla ruchu pieszego w rezerwacie przyrody Wiosło Małe [Dziennik Urzędowy

Nr 77, poz. 1599]), pomnik przyrody (oddz. 285b lipa) oraz obelisk poświęcony autorowi

planu zagospodarowania Dolnej Wisły.

Istnieje potrzeba opracowania planu, który określi szczegółowo sposoby ochrony

rezerwatu.

6. Rezerwat częściowy Wiosło Duże pod względem administracyjnym i fizycznogeograficznym

jest na tym samym obszarze co Wiosło Małe, z tym, że jego niewielki

fragment znajduje się w Dolinie Dolnej Wisły. Jego powierzchnia wynosi 29,88 ha.

Podobnie jak w rezerwacie Wiosło Małe występują tu problemy z zachowaniem

stanowisk roślin kserotermicznych wypieranych przez roślinność krzewiastą i zielną.

Rezerwat nie ma także opracowanego planu ochrony.


27

W roku 1985 został opracowany „Program zabiegów ochronnych w rezerwatach

Wiosło Duże, Wiosło Małe, Opalenie Górne i Opalenie Dolne”. Autorem opracowania był

Jacek Herbich. Program wykazał znaczne zniekształcenia wynikające z gospodarki ludzkiej

oraz jak najszybsze podjęcie zabiegów korekcyjnych. Głównym zadaniem było usunięcie

większości krzewów z runa i podszytu oraz glistnika i czosnaczka. Następnie projektowano

przebudowę drzewostanów. Projektowane zabiegi miały powstrzymać proces ustępowania

i umożliwić powrót gatunków (nawet sztuczną reintrodukcją), które wyginęły lub ograniczyły

swój zasięg na terenie rezerwatów.

Rysunek 12. Pomnik Gottlieba Schmid’a w rezerwacie Wiosło Małe [Jan Banacki]


28

Tabela 4. (Wzór nr 3) Ogólna charakterystyka rezerwatów

Lp

Nr

rej.

woj.

Nazwa

rezerwatu

Obr. MESTWINOWO

1 28 Orle nad

Jeziorem

Dużym

Monitor

Polski

Nr poz.

13

poz. 74

1963 r.

2 73 Brzęczek 39

poz. 230

z 1983 r.

Obr. PELPLIN

3 31 Opalenie

Dolne

4 32 Opalenie

Górne

35

poz. 200

1965 r.

34

poz. 194

1965 r.

oddz.

poddz.

201l

149a, b,

~g,~i,

~j,

163c, d,

j, k, m,

~d, ~f

Położenie

Gmina

Leśnictwo

Gm. Liniewo

L-ctwo Orle

Gm.Liniewo

Skarszewy

L-ctwo

Jastrzębce

231k, l Gm. Gniew

L-ctwo

Opalenie

234f, i Gm.Gniew

L-ctwo

Opalenie

Typ i podtyp rezerwatu

wg dominującego

przedmiotu

ochrony

Typ:

Fitocenotyczny

podtyp:

zbiorowisk

leśnych

Typ:

Fitocenotyczny

podtyp:

zbiorowisk

leśnych

Typ:

Florystyczny

podtyp:

roślin zielnych

i krzewinek,

krzewów i

drzew

Typ:

florystyczny

podtyp:

roślin zielnych

i krzewinek,

krzewów

i drzew

typu

środowiska

Typ: Lasów

i borów

podtyp:

Lasów

nizinnych

Typ: Lasów

i borów

podtyp:

Lasów

nizinnych

Typ: Lasów

i borów

podtyp:

Lasów

nizinnych

Typ:

Lasów

i borów

podtyp:

lasów

nizinnych

Powierzchnia (ha)

według

Monitora

Polskiego

planu

ochrony

Powierzchnia (ha)

objęta ochroną

ścisłą

częścio


zbiorowiska,

zespoły

roślinne

Ważniejsze

1,56 1,56 Stellario

Carpinetum

(grąd pomorski)

25,49 25,49 25,49 Stellario

Carpinetum

1,75 1,33 Stellario

Carpinetum

1,62 1,40 Stellario

Carpinetum

grupy

zwierząt

Brak charakterystycznych

grup

Brak charakterystycznych

grup

Brak

charakterystycznych

grup

Brak

charakterystycznych

grup

Powierzchnia

(ha)

kon

badaw

trol

cza

na

Uwagi

0,42 ha –

wody,

gr. nie

będące

własn. LP

0,22 ha –

wody,

gr. nie

będące

własn. LP


29

Lp

Nr

rej.

woj.

Nazwa

rezerwatu

5 33 Wiosło

Małe

6 43 Wiosło

Duże

Monitor

Polski

Nr poz.

35

poz. 202

1965 r.

53

poz. 283

1972 r.

oddz.

poddz.

285b, c,

286h, i,

287d, f,

288d

302,

303d, g,

~a

Położenie

Gmina

Leśnictwo

Gm.Gniew

L-ctwo

Dębiny

Gm.Gniew

Gm.Nowe

L-ctwo

Dębiny

Typ i podtyp rezerwatu

wg dominującego

przedmiotu

ochrony

Typ:

florystyczny

podtyp:

roślin zielnych

i krzewinek,

krzewów

i drzew

Typ:

florystyczny

podtyp:

roślin zielnych

i krzewinek;

krzewów

i drzew

typu

środowiska

Typ:

Lasów

i borów

podtyp:

Lasów

nizinnych

i lasów

mieszanych

nizinnych

Typ:

Lasów

i borów

podtyp:

Lasów

mieszanych

nizinnych

i lasów

nizinnych

Powierzchnia (ha)

według

Monitora

Polskiego

planu

ochrony

Powierzchnia (ha)

objęta ochroną

ścisłą

częścio


zbiorowiska,

zespoły

roślinne

21,88 21,88 Tilio-

Carpinetum

Quercetaliapubescentis

29,88 29,88 Tilio-

Carpinetum

Quercetaliapubescentis

Ważniejsze

grupy

zwierząt

Brak

charakterystycznych

grup

Brak

charakterystycznych

grup

Powierzchnia

(ha)

kon

badaw

trol

cza

na

Uwagi


30

Tabela 5. (Wzór nr 4) Możliwości realizacji celów ochrony w rezerwatach częściowych

Lp

Główny

Zachodzące

Możliwość

Metody ochrony

Nazwa

przedmiot Cel ochrony procesy Zagrożenia realizacji celu

proponowane

rezerwatu

dotychczasowe

ochrony

sukcesji

ochrony

Uwagi

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Obręb MESTWINOWO

1 Orle nad

Niewielkie. Miejscami W ograniczonym

Rezerwat nie

Jeziorem

Dużym

występuje zaśmiecanie zakresie

terenu.

posiada planu

ochrony.

Fitocenozy

zbiorowisk

leśnych lasów

nizinnych

2 Brzęczek Fitocenozy

zbiorowisk

leśnych lasów

nizinnych.

Obręb PELPLIN

3 Opalenie

Dolne

4 Opalenie

Górne

Fitocenozy

zbiorowisk

leśnych lasów

nizinnych

Fitocenozy

zbiorowisk

leśnych lasów

nizinnych

Zachowanie

starodrzewu

dębowego

liczącego około 230

lat.

Zachowanie

naturalnych

zbiorowisk leśnych,

a zwłaszcza

buczyny

pomorskiej

Zachowanie ze

względów

naukowych

i dydaktycznych

zespołu roślinności

leśno-stepowej

Zachowanie

zespołu roślinności

leśno-stepowej.

Wypełnianie

dna lasu przez

klon i jawor

oraz krzewy

leszczyny i bzu.

Bardzo

powolne

odnawianie się

starodrzewu

bukowego.

Nadmierne

pokrycie dna

lasu krzewami

podszytowymi

Powolne

odnawianie się

buka, lipy,dębu.

Nadmierne

pokrycie dna

lasu przez

podszyty.

Starodrzew bukowy

wywalany i łamany

przez wiatry

Wypieranie

roślinności leśnostepowej

przez

podszyty.

Wypieranie

roślinności leśnostepowej

przez

podszyty.

W pełnym zakresie

W ograniczonym

zakresie

W ograniczonym

zakresie.

Stopniowe

usuwanie akacji

i brzozy. Ustawienie

tablicy

informacyjnej,

ogrodzenie płotem z

żerdzi

Ustawianie tablic

informacyjnych

Ustawienie tablic

informacyjnych.

Oznaczenie granic,

usuwanie berberysu

i derenia

Ustawienie tablic

informacyjnych.

Oznaczenie granic,

usuwanie derenia

i akacji.

Rezerwat

posiada plan

ochrony na lata

2008 – 2019

Rezerwat nie

posiada planu

ochrony.

-jak wyżej -


31

Lp

Główny

Zachodzące

Możliwość

Metody ochrony

Nazwa

przedmiot Cel ochrony procesy Zagrożenia realizacji celu

proponowane

rezerwatu

dotychczasowe

ochrony

sukcesji

ochrony

Uwagi

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

5 Wiosło Małe Fitocenozy

zbiorowisk

leśnych lasów

i lasów

mieszanych

nizinnych

Zachowanie dużego

skupienia roślin

stepowo-leśnych,

rzadkich w naszej

florze.

Niemal w pełni

pokrycie dna

lasu warstwą

podszytu.

Wypieranie

roślinności leśnostepowej

przez

warstwy podszytów.

W ograniczonym

zakresie

Ustawienie tablic

informacyjnych.

Oznaczenie farbą

granic, usuwanie

czosnaczka

-jak wyżej -

6 Wiosło Duże Fitocenozy

zbiorowisk

leśnych lasów

i lasów

mieszanych

nizinnych

Zachowanie

stanowiska roślin

kserotermicznych

oraz fragmentów

naturalnych

zespołów leśnych.

W warstwie

podszytu

wypełnianie

wolnych

przestrzeni.

Wypieranie

roślinności

kserotermicznej przez

warstwy podszytów.

W ograniczonym

zakresie

Ustawienie tablic

informacyjnych,

oznaczenie farbą

granic, usuwanie

czosnaczka

- jak wyżej -


32

Zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody,

w rezerwatach przyrody zabrania się:

1) budowy lub rozbudowy obiektów budowlanych i urządzeń technicznych, z wyjątkiem

obiektów i urządzeń służących celom parku narodowego albo rezerwatu przyrody;

2) uchylony;

3) chwytania lub zabijania dziko występujących zwierząt, zbierania lub niszczenia jaj,

postaci młodocianych i form rozwojowych zwierząt, umyślnego płoszenia zwierząt

kręgowych, zbierania poroży, niszczenia nor, gniazd, legowisk i innych schronień

zwierząt oraz ich miejsc rozrodu;

4) polowania, z wyjątkiem obszarów wyznaczonych w planie ochrony lub zadaniach

ochronnych ustanowionych dla rezerwatu przyrody;

5) pozyskiwania, niszczenia lub umyślnego uszkadzania roślin oraz grzybów;

6) użytkowania, niszczenia, umyślnego uszkadzania, zanieczyszczania i dokonywania zmian

obiektów przyrodniczych, obszarów oraz zasobów, tworów i składników przyrody;

7) zmiany stosunków wodnych, regulacji rzek i potoków, jeżeli zmiany te nie służą ochronie

przyrody;

8) pozyskiwania skał, w tym torfu, oraz skamieniałości, w tym kopalnych szczątków roślin

i zwierząt, minerałów i bursztynu;

9) niszczenia gleby lub zmiany przeznaczenia i użytkowania gruntów;

10) palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz używania źródeł światła o otwartym

płomieniu, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w

rezerwacie przyrody – przez organ uznający obszar za rezerwat przyrody;

11) prowadzenia działalności wytwórczej, handlowej i rolniczej, z wyjątkiem miejsc

wyznaczonych w planie ochrony;

12) stosowania chemicznych i biologicznych środków ochrony roślin i nawozów;

13) zbioru dziko występujących roślin i grzybów oraz ich części, z wyjątkiem miejsc

wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody – przez organ

uznający obszar za rezerwat przyrody;

14) połowu ryb i innych organizmów wodnych, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych w planie

ochrony lub zadaniach ochronnych;

15) ruchu pieszego, rowerowego, narciarskiego i jazdy konnej wierzchem, z wyjątkiem

szlaków i tras narciarskich wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w

rezerwacie przyrody – przez organ uznający obszar za rezerwat przyrody;

16) wprowadzania psów na obszary objęte ochroną ścisłą i czynną, z wyjątkiem miejsc

wyznaczonych w planie ochrony oraz psów pasterskich wprowadzanych na obszary objęte

ochroną czynną, na których plan ochrony albo zadania ochronne dopuszczają wypas;

17) wspinaczki, eksploracji jaskiń lub zbiorników wodnych, z wyjątkiem miejsc

wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody – przez organ

uznający obszar za rezerwat przyrody;

18) ruchu pojazdów poza drogami publicznymi oraz poza drogami położonymi na

nieruchomościach będących w trwałym zarządzie parku narodowego, wskazanymi przez

dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody – przez organ uznający obszar za

rezerwat przyrody;

19) umieszczania tablic, napisów, ogłoszeń reklamowych i innych znaków niezwiązanych

z ochroną przyrody, udostępnianiem parku albo rezerwatu przyrody, edukacją

ekologiczną, z wyjątkiem znaków drogowych i innych znaków związanych z ochroną

bezpieczeństwa i porządku powszechnego;

20) zakłócania ciszy;

21) używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego, uprawiania sportów wodnych

i motorowych, pływania i żeglowania, z wyjątkiem akwenów lub szlaków wyznaczonych

przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody - przez organ uznający

obszar za rezerwat przyrody;


33

22) wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu;

23) biwakowania, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego,

a w rezerwacie przyrody - przez organ uznający obszar za rezerwat przyrody;

24) prowadzenia badań naukowych – w parku narodowym bez zgody dyrektora parku,

a w rezerwacie przyrody – bez zgody organu uznającego obszar za rezerwat przyrody;

25) wprowadzania gatunków roślin, zwierząt lub grzybów, bez zgody ministra właściwego do

spraw środowiska;

26) wprowadzania organizmów genetycznie zmodyfikowanych;

27) organizacji imprez rekreacyjno-sportowych – w parku narodowym bez zgody dyrektora

parku narodowego, a w rezerwacie przyrody bez zgody organu uznającego obszar za

rezerwat przyrody.

Powyższe zakazy nie dotyczą:

1) wykonywania zadań wynikających z planu ochrony lub zadań ochronnych;

2) uchylony;

3) prowadzenia akcji ratowniczej oraz działań związanych z bezpieczeństwem

powszechnym;

4) wykonywania zadań z zakresu obronności kraju w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa

państwa;

5) obszarów objętych ochroną krajobrazową w trakcie ich gospodarczego wykorzystywania

przez jednostki organizacyjne, osoby prawne lub fizyczne oraz wykonywania prawa

własności, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego.

3.3. Parki krajobrazowe

Park krajobrazowy obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze,

historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania, popularyzacji tych

walorów w warunkach zrównoważonego rozwoju (ark. 16 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r.

o ochronie przyrody).

Na terenie Nadleśnictwa Starogard położony jest jeden Park Krajobrazowy.

W 1993 roku w Dolinie Dolnej Wisły utworzono pierwszy park krajobrazowy, który

nosił nazwę Zespół Nadwiślańskich Parków Krajobrazowych (Rozporządzenie nr 142/93

Wojewody Bydgoskiego z dnia 6 maja 1993 r., Dz. Urz. nr 11 z dn. 9 sierpnia 1993 r.). Park

obejmował wtedy ochroną lewy brzeg Wisły. W 1998 r. na prawym brzegu Wisły, w

ówczesnym województwie toruńskim, powołano Chełmiński Park Krajobrazowy

(Rozporządzenie nr 11/98 Wojewody Toruńskiego, Dz. Urz. nr 16 z 1998 r., póz. 89). W tym

samym roku zmieniono nazwę Zespołu Nadwiślańskich Parków Krajobrazowych na

Nadwiślański Park Krajobrazowy (Rozporządzenie nr 33/98 Wojewody Bydgoskiego z dnia

31 sierpnia 1998 r., Dz. Urz. nr 54 z dn. 11 września 1998 r., póz. 256).

W marcu 1999 roku, po reformie administracyjnej, następuje połączenie dwóch

parków (prawobrzeżnego i lewobrzeżnego) w Park Krajobrazowy Doliny Dolnej Wisły

(Rozporządzenie nr 50/99 Wojewody Kujawsko-pomorskiego, Dz. Urz. nr 24 z dnia

13 kwietnia 1999 r., póz. 142). W dniu 21 maja 2003 roku Park Krajobrazowy Doliny Dolnej

Wisły zmienia swoją nazwę na Zespół Parków Krajobrazowych Chełmińskiego

i Nadwiślańskiego (Zarządzenie nr. 144/03 Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia

21 maja 2003 r.), pozostając formalnie jednym parkiem.

8 września 2005 roku Zespół Parków Krajobrazowych Chełmińskiego

i Nadwiślańskiego zostaje podzielony na dwa oddzielne parki: Chełmiński Park

Krajobrazowy i Nadwiślański Park Krajobrazowy (Rozporządzenie nr 19/2005 i 20/2005

Wojewody Kujawsko-pomorskiego, Dz. Urz. nr 108, poz. 1873 i 1874) i tego samego dnia

parki te zostają połączone w zespół nazwany identycznie jak poprzednio Zespół Parków

Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego, będącym jednak obecnie zespołem


34

parków, a nie jak wcześniej jednym parkiem (Zarządzenie nr 349/2005 Wojewody Kujawskopomorskiego).

Całkowita powierzchnia wynosi 55 642,50 ha. Z gruntów Nadleśnictwa w skład parku

wchodzą wszystkie znajdujące się w woj. kujawsko-pomorskim (231,90 ha).

W środowisku przyrodniczym Zespołu Parków można wyróżnić trzy podstawowe

typy krajobrazu naturalnego: dno doliny, strefę zboczową i wysoczyznę morenową. Dno

doliny Wisły to głównie terasy zalewowe i nadzalewowe, położone 2 – 5 m ponad średnim

poziomem Wisły. Zbudowane są z osadów rzecznych: mułków, piasków drobnoziarnistych

i średnoziarnistych, z przewarstwieniami żwirów. Na tym podłożu rozwinęły się w większości

żyzne gleby, typu mad; lokalnie występują osady organiczne i mineralnoorganiczne. Tereny

te zagospodarowane są jako użytki zielone, w mniejszym stopniu jako grunty orne.

Dno doliny zróżnicowane jest od czasu wykonania prac regulacyjnych w końcu XIX

wieku. Obwałowanie Wisły spowodowało ograniczenie wylewów do strefy międzywala.

Zmieniły się stosunki wodne w obu częściach doliny. W ślad za tym zróżnicowaniu podlegają

pozostałe elementy środowiska ( gleby, roślinność). Bardzo ważne jest występowanie na dnie

doliny licznych starorzeczy – zarówno ze względów hydrograficznych, jak roślinnych

i faunistycznych. Niewielkie fragmenty dna doliny uległy przekształceniu przez procesy

eoliczne, stąd występują tu liczne pagórki eoliczne (najwyższe w rejonie wsi Bruki). U ujścia

wielu dolinek powstały stożki napływowe (rejon Gruczna, Unisławia, Warlubia, Chełmna).

Wysoczyzna morenowa (100 – 120 m n.p.m.) ma najczęściej charakter płaski, lokalnie

lekko falisty. Zbudowana jest z osadów gliniastych i gliniasto-piaszczystych. Dominującą

formą użytkowania jest rolnictwo (grunty orne). W okolicy Ostromecka występują również

wyższe poziomy terasowe, silnie przekształcone eoliczne, z charakterystycznymi wydmami

śródlądowymi o względnie dużej wysokości.

Teren Parku znajduje się na terenie Obszaru Specjalnej Ochrony Ptaków Natura 2000

Dolina Dolnej Wisły PLB040003.

Następujące rezerwaty znajdują się w zasięgu Zespołu Parków Krajobrazowych:

rezerwat roślinności kserotermicznej Zbocza Płutowskie;

Góra św. Wawrzyńca – stepowy, ochroną objęty jest wał obronny dawnego

grodziska w Kałdusie koło Chełmna, który porasta roślinność ciepłolubna

(kserotermiczna);

Grabowiec – leśny, położony na północny zachód od Sartowic, utworzony w celu

ochrony naturalnego lasu liściastego z przewagą grabu; posiada liczne wąwozy

i wzniesienia o dużych walorach krajobrazowych;

Jezioro Fletnowskie – geomorfologiczny, obejmuje polodowcowe jezioro rynnowe

z osadami, które pozwalają badać zmiany rozwoju doliny Wisły;

Las Mariański – leśny, położony na północ od Ostromecka, na zboczach

poprzecinanych jarami i strumieniami Doliny Dolnej Wisły; chroni grąd zboczowy.

W rezerwacie występują liczne źródliska, z których Źródło Marii jest eksploatowane;

Linje – torfowiskowy, obejmuje śródleśne torfowisko ze stanowiskiem brzozy

karłowatej;

Łęgi na Ostrowiu Panieńskim – leśny, położony na północny wschód od rezerwatu

Ostrów Panieński z analogicznym lasem łęgowym;

Ostnicowe Parowy Gruczna – stepowy, obejmuje fragment zboczy Doliny Dolnej

Wisły między Topolinkiem i Grucznem; chroni murawy kserotermiczne z roślinnością

ciepłolubną;

Ostrów Panieński – leśny, położony przy Wiśle koło Chełmna; ochroną objęty jest

unikalny łęg wiązowo-jesionowy;

Płutowo – leśny, ścisły rezerwat przyrody, w którym ochroną objęty jest grąd

subkontynentalny; zajmuje głęboki parów ze strumieniem w okolicach wsi Płutowo;


35

Reptowo – faunistyczny, położony przy wsi o tej samej nazwie, na północ od

Ostromecka; powstał w celu ochrony siedlisk czapli siwej;

Śnieżynka – leśny, obejmuje śródpolny parów z przepływającym przez niego

strumykiem; zbocza wąwozu porasta las liściasty;

Wielka Kępa Ostromecka – leśny, położony na prawym brzegu Wisły naprzeciw

Fordonu (dzielnicy Bydgoszczy), chroni dobrze zachowany fragment lasu łęgowego;

Wiosło Duże – leśno-stepowy, obejmuje fragment zalesionych stromych zboczy

Doliny Dolnej Wisły leżących na północ od Nowego;

Zbocza Płutowskie – stepowy, założony w celu ochrony roślinności ciepłolubnej

(kserotermicznej); położony pomiędzy Starogrodem a Płutowem.

Zespół Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego posiada duże

walory turystyczne wynikające z faktu, że na jego terenie lub w jego okolicach znajdują się

liczne zabytki; i tak najważniejszymi są:

zespół parkowo-pałacowy w Ostromecku, w którego skład wchodzi barokowy pałac

stary i klasycystyczny pałac nowy;

drewniany barokowy kościółek we Włókach;

barokowy kościół w Topolnie;

pomenonicka chata w Chrystkowie z 1770 r.;

młyn w Grucznie, w którym mieści się ośrodek muzealny i mini skansen uli;

barokowy kościół w Starogrodzie;

zespół zabytków Chełmna, w którego skład wchodzą średniowieczne kościoły, mury

miejskie, baszty i bramy oraz zabytki z późniejszego okresu;

średniowieczne i barokowe zabytki Świecia, w tym zamek krzyżacki, mury miejskie,

kościół starofarny, zespół poklasztorny Bernardynów;

zespół parkowy w Sartowicach;

średniowieczne zabytki Nowego: dwa kościoły, zamek krzyżacki, mury;

liczne pomenonickie domostwa w miejscowościach: Wielki Lubień, Mątawy,

Bratwin, Wielkie Zajączkowo i inne;

liczne menonickie cmentarze.

Tereny ZPKChiN są miejscem uprawiania paralotniarstwa, turystyki rowerowej

i pieszej. Towarzystwo Przyjaciół Dolnej Wisły we współpracy z Parkiem wytyczyło w 2001,

a w 2006 roku odnowiło, czarny szlak rowerowy po Dolinie Dolnej Wisły: Cierpice – Solec

Kujawski – Bydgoszcz – Świecie – Nowe – Gniew – Tczew – Kwidzyn – Grudziądz –

Chełmno – Ostromecko – Zamek Bierzgłowski (447 km).

Przez tereny ZPKChiN przebiega lub o nie zahacza wiele szlaków rowerowych

i pieszych, którymi opiekują się: Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy”, Miejski Oddział

PTTK w Bydgoszczy, Miejski Oddział PTTK w Toruniu, Oddział PTTK w Grudziądzu,

Oddział PTTK w Kwidzynie, Pomorskie Porozumienie Oddziałów PTTK w Gdańsku,

Bydgoskie Towarzystwo Cyklistów i urzędy gmin.

Atrakcjami turystycznymi na terenie ZPKChiN są również liczne obiekty

przyrodnicze jak: jaskinia Bajka koło Gądecza, Czarcie Góry i osuwiska sartowickie koło

Świecia oraz liczne starorzecza.

W parku obowiązują następujące zakazy:

budowania nowych obiektów budowlanych w pasie szerokości 100 m od linii brzegów

rzek, jezior i innych zbiorników wodnych, z wyjątkiem obiektów służących turystyce

wodnej, gospodarce wodnej lub rybackiej

likwidowania, zasypywania i przekształcania zbiorników wodnych, starorzeczy oraz

obszarów wodno-błotnych

wylewania gnojowicy, z wyjątkiem nawożenia własnych gruntów rolnych

prowadzenia chowu i hodowli zwierząt metodą bezściółkową


36

likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych,

jeżeli nie wynikają z potrzeby ochrony przeciwpowodziowej lub zapewnienia

bezpieczeństwa ruchu drogowego lub wodnego lub budowy, odbudowy, utrzymania,

remontów lub naprawy urządzeń wodnych

pozyskiwania do celów gospodarczych skał, w tym torfu, oraz skamieniałości, w tym

kopalnych szczątków roślin i zwierząt, a także minerałów i bursztynu

wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem

prac związanych z zabezpieczeniem przeciwsztormowym, przeciwpowodziowym lub

przeciwosuwiskowym lub budową, odbudową, utrzymaniem, remontem lub naprawą

urządzeń wodnych

dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli zmiany te nie służą ochronie przyrody

lub racjonalnej gospodarce rolnej, leśnej, wodnej lub rybackiej

utrzymywania otwartych rowów ściekowych i zbiorników ściekowych

organizowania rajdów motorowych i samochodowych

używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego na otwartych zbiornikach

wodnych

umyślnego zabijania dziko występujących zwierząt, niszczenia ich nor, legowisk,

innych schronień i miejsc rozrodu oraz tarlisk i złożonej ikry, z wyjątkiem

amatorskiego połowu ryb oraz wykonywania czynności w ramach racjonalnej

gospodarki rolnej, leśnej, rybackiej i łowieckiej

realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko

w rozumieniu art 51 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska

(Dz. U. Nr 62., poz. 627, z późn. zm.)

Ponadto na obszarach pokrywających się z obszarami Natura 2000 obowiązuje Art. 33

3.4. Obszary Natura 2000

Europejska Sieć Ekologiczna NATURA 2000 jest systemem ochrony zagrożonych

składników różnorodności biologicznej kontynentu europejskiego, wdrażanym od 1992 roku,

w sposób spójny pod względem metodycznym i organizacyjnym na terytorium wszystkich

państw członkowskich Unii Europejskiej.

Według ustawy o ochronie przyrody (Art.25, ust.1) sieć obszarów Natura 2000 obejmuje:

1) obszary specjalnej ochrony ptaków – Obszary specjalnej ochrony (OSO) –

(Special Protection Areas – SPA) zidentyfikowane na podstawie kryteriów

określonych w Dyrektywie Rady 79/409/EWG tzw. „Ptasiej”,

2) specjalne obszary ochrony siedlisk – Specjalne obszary ochrony (SOO) – (Special

Areas of Conservation – SAC) zidentyfikowane na podstawie kryteriów określonych

w Dyrektywie Rady 92/43/EWG tzw. „Siedliskowej”.

Każde państwo członkowskie określa zasięg obszarów na swoim terytorium, ustalając

dla nich takie metody zarządzania, które zagwarantują spełnienie celu Dyrektywy –

zachowanie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków dzikiej fauny i flory, będących

przedmiotem zainteresowania Wspólnoty.

W 2004 roku Ministerstwo Środowiska, w wyniku uzgodnień międzyresortowych oraz

konsultacji społecznych, opracowało listę obszarów specjalnej ochrony ptaków oraz listę

proponowanych obszarów o znaczeniu wspólnotowym (OZW) wymagających objęcia ich

ochroną w formie specjalnych obszarów ochrony siedlisk.


37

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 21.07.2004 r. w sprawie obszarów

specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (Dz. U. Nr 229, poz.2313) zawierało listy, na których

znajdowały się:

72 obszary specjalnej ochrony ptaków o łącznej powierzchni 3312,8 tys. ha

(w tym obszary lądowe – 2433,4 tys. ha, co stanowi 7,8 % pow. kraju) –

znajdują się w rozporządzeniu MŚ z dnia 21.07.2004 r.

184 projektowane specjalne obszary ochrony siedlisk o łącznej powierzchni

1171,6 tys. ha, co stanowi 3,6 % pow. kraju.

Obie listy zostały przesłane do Komisji Europejskiej, która zaakceptowała je decyzją z dnia

13.11.2007r.

W 2006 roku Polska zgłosiła do Komisji Europejskiej nowe specjalne obszary

ochrony siedlisk. Nowe obszary specjalnej ochrony ptaków zgłoszono do konsultacji

społecznych.

Aktualnie ukazało się Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 października

2008 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura

2000. Rozporządzenie to wyznaczyło 141 obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000.

„Dla obszaru Natura 2000 minister właściwy do spraw środowiska ustanawia,

w drodze rozporządzenia, plan ochrony na okres 20 lat, uwzględniający ekologiczne

właściwości siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony

obszar ten został wyznaczony, wykorzystując, obejmujące obszar Natura 2000, plany ochrony

ustanowione dla parku narodowego, rezerwatu przyrody i parku krajobrazowego oraz plany

urządzenia lasu. Plan ochrony może być zmieniony, jeżeli wynika to z potrzeb ochrony

siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt” (Ustawa o ochronie przyrody art.29,

ust.1).

Zasady funkcjonowania obszarów Natura 2000, reguluje Ustawa o ochronie przyrody,

której fragment przedstawiono poniżej:

Art. 32. 1. Minister właściwy do spraw środowiska nadzoruje funkcjonowanie obszarów

Natura 2000, prowadząc ewidencję danych niezbędnych do podejmowania działań

w zakresie ich ochrony.

2. Nadzór, o którym mowa w ust. 1, polega na:

1) wydawaniu zaleceń i wytycznych w zakresie ochrony i funkcjonowania obszarów

Natura 2000;

2) określaniu zakresu i żądaniu informacji dotyczących ochrony i funkcjonowania

obszarów Natura 2000;

3) kontroli realizacji ustaleń planów ochrony obszarów Natura 2000.

3. Wojewoda koordynuje funkcjonowanie obszarów Natura 2000 na obszarze swojego

działania.

4. Na terenie zarządzanym przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe

znajdującym się na obszarze Natura 2000 zadania w zakresie ochrony przyrody wykonuje

samodzielnie miejscowy nadleśniczy, zgodnie z ustaleniami planu ochrony obszaru Natura

2000 uwzględnionym w planie urządzenia lasu.

Art. 33. 1. Zabrania się podejmowania działań mogących w istotny sposób pogorszyć stan

siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w istotny sposób

wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura

2000, z zastrzeżeniem art. 34.

2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do projektowanych obszarów Natura 2000,

znajdujących się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 1, do czasu odmowy zatwierdzenia

albo zatwierdzenia tych obszarów przez Komisję Europejską jako obszary Natura 2000

i ich wyznaczenia w trybie przepisów, o których mowa w art. 28.

3. Projekty planów i projekty zmian do przyjętych planów oraz planowane przedsięwzięcia,

które nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub obszarów o których

mowa w ust. 2, lub nie wynikają z tej ochrony, a które mogą na te obszary znacząco


38

oddziaływać, wymagają przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na

środowisko, na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo

ochrony środowiska.

12 grudnia 2008 roku Komisja Europejska uznała jako „tereny mające znaczenie dla

Wspólnoty” 177 obszarów z Polski i dodała do przyjętych wykazów będących załącznikami

do Dyrektywy 92/43/EWG. Procedura ta potwierdza formalny status obszarów oraz jest

podstawą zobowiązania do ich ochrony. W październiku 2009 roku kolejna grupa obszarów

została zgłoszona do Komisji Europejskiej do uznania.

Poza wyżej wymienionymi obszarami organizacje pozarządowe na tzw. „Shadow List”

zgłosiły do Komisji Europejskiej 169 potencjalnych specjalnych obszarów ochrony siedlisk,

w tym 13 to propozycje powiększenia obszarów oficjalnych oraz 69 obszarów specjalnej

ochrony ptaków. Zgodnie ze stanowiskiem Komisji Europejskiej dla wszystkich tych

obszarów należy stosować postępowanie w sprawie oddziaływania przedsięwzięcia lub planu

na obszar Natura 2000 i należy uzyskać zezwolenie wojewody zgodnie z art. 33 Ustawy o

ochronie przyrody.

W kwietniu 2008 r. Klub Przyrodników i PTOP „Salamandra” opracowały kolejne

uaktualnienie Shadow List obszarów siedliskowych. Konieczność uaktualnienia Shadow List

wynika z postępu w rozpoznaniu polskich zasobów siedlisk przyrodniczych i gatunków

z załączników Dyrektyw. Od czasu ostatniego uaktualnienia Shadow List w 2006 r. przybyły

m. in. następujące informacje:

1. W ramach „raportu z art 17 dyrektywy siedliskowej” dokonano zestawienia wiedzy

o występowaniu siedlisk i gatunków, w tym dokonano próby skartowania ich zasięgu

i rozmieszczenia w Polsce. Zgromadzone w ten sposób dane polepszają podstawy do

wyznaczenia prawidłowej sieci obszarów dla każdego gatunku i typu siedliska.

2. Wykonano „inwentaryzację gatunków i siedlisk naturowych” w Lasach Państwowych.

Jakkolwiek jej wyniki mają nierównomierną jakość, nie można zaprzeczyć, że niektóre

z nich to nowe, bardzo interesujące informacje o występowaniu siedlisk i gatunków

naturowych w Polsce – czasami istotnie zmieniające dotychczasową wiedzę (także

odkrycia nowych stanowisk bardzo rzadkich gatunków). Wiele elementów tej

inwentaryzacji (zwłaszcza inwentaryzacja „trudnych” grup – bezkręgowców, mchów,

siedlisk nieleśnych) zostało na zamówienie Lasów Państwowych wykonanych przez

ekspertów!

3. W wyniku prac nad „programami lokalnej współpracy” w ramach projektu Transition

Facility, a także niekiedy przy okazji „inwentaryzacji BULiGL” oraz „inwentaryzacji

w Lasach Państwowych” zidentyfikowano w niektórych przypadkach potrzeby korekt

granic (powiększenia) niektórych obszarów Natura 2000.

4. Pojawiły się wyniki nowych badań naukowych i nowych obserwacji dotyczących

niektórych gatunków i siedlisk, a także udostępniono do tej pory niepublikowane wyniki

badań starszych.

Obecna aktualizacja Shadow List wynika z nowych informacji uzyskanych z wyżej

wymienionych źródeł, a także z pogłębionych analiz „reprezentatywności ujęcia”

poszczególnych siedlisk i gatunków.

Aktualna propozycja sieci wypełnia większość – ale nie wszystkie – luk w ujęciu

siedlisk i gatunków. Jednak w przypadku niektórych luk nie udało nam się zaproponować

wypełniających je obszarów, musi więc to być zadaniem np. zespołów wojewódzkich.

Zaktualizowana Shadow List zawiera 365 obszarów o powierzchni 11 296 km 2 .

Dodatkowo dla 63 obszarów proponuje się modyfikację ich granic.

Wraz z aktualnie proponowaną Shadow List, powierzchnia siedliskowej sieci Natura

2000 w Polsce wyniosłaby ok. 11,74% terytorium kraju (średnia unijna wynosi 13,2% a stan

obecny w Polsce – 8,08 %).


39

We wrześniu 2009 roku po konsultacjach społecznych przekazano do Komisji

Europejskiej listę nowych obszarów Specjalnej Ochrony Siedlisk. Lista oprócz nowych

obszarów zawiera korekty istniejących Obszarów.

W zasięgu terytorialnego działania Nadleśnictwa Starogard występują następujące

obszary ekologicznej sieci Natura 2000 – przedstawia je poniższa tabela:

Tabela 6. Obszary Natura 2000 występujące w zasięgu Nadleśnictwa Starogard

Kod Nazwa Typ

Powierzchnia

Powierzchnia

na terenie

[ha]

LP[ha]

PLB040003 Dolina Dolnej Wisły ostoja ptasia OSO 33559,04 19,74

PLH220009 Dolina Środkowej Wietcisy ostoja siedliskowa SOO 430,88 5,42

PLH220031 Waćmierz ostoja siedliskowa SOO 388,00 12,01

PLH220033 Dolna Wisła ostoja siedliskowa SOO 10324,60 375,32

PLH220067 Grąd nad jeziorem Zduńskim ostoja siedliskowa SOO

i Szpęgawskim

236,00 176,99

PLH220094 Dolina Wierzycy ostoja siedliskowa SOO 4745,52 816,27

PLH220101 Szczodrowo ostoja siedliskowa SOO 223,60 76,72

Sumaryczna powierzchnia obszarów Natura 2000 na gruntach Nadleśnictwa Starogard

wynosi 1462,73 ha. Powierzchnia OSO Dolina Dolnej Wisły na gruntach Nadleśnictwa

zawiera się w SOO Dolna Wisła.

Rysunek 13. Korekta granicy SOO Waćmierz


40

Rysunek 14. Zasięgi obszarów Natura 2000


41

W ostojach wymogiem jest utrzymanie tzw. właściwego stanu ochrony. Oznacza on

zgodnie z Ustawą o ochronie przyrody:

właściwy stan ochrony gatunku – to stan, w którym dane o dynamice liczebności

populacji tego gatunku wskazują, że gatunek jest trwałym składnikiem właściwego dla

niego siedliska, naturalny zasięg gatunku nie zmniejsza się ani nie ulegnie zmniejszeniu

w dającej się przewidzieć przyszłości oraz odpowiednio duże siedlisko dla utrzymania się

populacji tego gatunku istnieje i prawdopodobnie nadal będzie istniało;

właściwy stan ochrony siedliska przyrodniczego – to stan, w którym naturalny zasięg

siedliska przyrodniczego i obszary zajęte przez to siedlisko w obrębie jego zasięgu nie

zmieniają się lub zwiększają się, struktura i funkcje, które są konieczne do długotrwałego

utrzymania się siedliska, istnieją i prawdopodobnie nadal będą istniały oraz typowe dla

tego siedliska gatunki znajdują się we właściwym stanie ochrony.

Na podstawie skompletowanych danych o przedmiotach ochrony, należy dla każdego

z nich określić, w formie konkretnych kryteriów, co należy rozumieć jako „właściwy stan

ochrony” w konkretnym, rozpatrywanym obszarze. Jest to określenie docelowej wizji

właściwego stanu ochrony gatunków/siedlisk przyrodniczych.

Konstruując kryteria „właściwego stanu ochrony” należy w pierwszym rzędzie

wykorzystać informacje podane w opracowaniach dotyczących Ochrony Siedlisk i Gatunków

– szczególnie w rozdziałach „Uprzywilejowany stan ochrony”. W tym celu należy dokonać

porównania lokalnego stanu siedlisk (fizjonomii, składu i innych cech) ze „stanami

uprzywilejowanymi”, przedstawionymi w tych opracowaniach. Stopień rozbieżności pozwala

na ocenę stanu ochrony stanowisk danego siedliska na obszarze: od dobrej – jeśli rozbieżności

nie ma lub jest niewielka, do złej – jeśli rozbieżność jest poważna.

Porównania tego należy dokonać w porozumieniu z lokalnymi lub krajowymi

konsultantami naukowymi. Nie powinno ono być automatyczne. Poradniki opisują tylko

najbardziej typowe sytuacje. Należy uwzględnić lokalną specyfikę, konkretne kryteria mogą

być różne w różnych obszarach.

Kryteria „właściwego stanu ochrony siedliska przyrodniczego” powinny odnosić się

do:

zasobów ilościowych siedliska przyrodniczego, tj. jego powierzchni;

struktury ekosystemu, np. właściwego składu gatunkowego;

jakości siedliska przyrodniczego, np. różnorodności gatunkowej łąki, lasu;

braku elementów ekologicznie obcych oraz braku wskaźników degeneracji;

procesów gwarantujących funkcjonowanie ekosystemu; ich ciągłości i nie zaburzonego

przebiegu.

Kryteria „właściwego stanu ochrony gatunku” powinny odnosić się do:

zasobów ilościowych, tj. liczebności populacji gatunku

cech populacji gatunku, np. rozrodczości, śmiertelności, struktury wieku i płci;

zasobów ilościowych i cech jakościowych siedliska gatunku.

Ostoja ptasia ma zapewnić ochronę i zachowanie populacji ptaków naturalnie

występujących w stanie dzikim. O wyodrębnieniu obszarów służących ochronie ptaków

w oddzielną kategorię zadecydowały przede wszystkim cechy biologii ptaków, zwłaszcza ich

niezwykle silnie rozwinięta wędrowność. O ile chroniąc inne organizmy koncentrujemy się

zazwyczaj na lokalnej populacji, to chroniąc ptaki nie można się ograniczać tylko do

populacji lęgowych. Należy też pamiętać o ptakach okresu pozalęgowego, czyli

przebywającego na danym obszarze w czasie wędrówek i zimą. Dlatego właśnie OSO

zajmują tak duże powierzchnie.

Szczegółowy opis poszczególnych obszarów Natura 2000 znajduje się w tzw.

„standardowych formularzach danych” dostępnych dla każdego obszaru na stronie

internetowej Ministerstwa Środowiska – http://natura2000.mos.gov.pl/natura2000/pl.

Zawierają one m. in. informacje na temat chronionych w nich siedlisk, zwierząt itp.


42

PLB040003 – Dolina Dolnej Wisły – Odcinek doliny Wisły w jej dolnym biegu,

od Włocławka do Przegaliny, zachowujący naturalny charakter i dynamikę rzeki swobodnie

płynącej. Rzeka płynie w dużym stopniu naturalnym korytem, z namuliskami, łachami

piaszczystymi i wysepkami, w dolinie zachowane są starorzecza i niewielkie torfowiska

niskie; brzegi pokryte są mozaiką zarośli wierzbowych i lasów łęgowych, a także pól

uprawnych i pastwisk. Miejscami dolinę Wisły ograniczają wysokie skarpy, na których

utrzymują się murawy kserotermiczne i grądy zboczowe. Wisła przepływa w granicach

obszaru przez kilka dużych miast, jak: Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz, Tczew. Planowana jest

budowa nowej zapory – stopień wodny w Nieszawie. Występują następujące formy ochrony:

Rezerwat Przyrody: Las łęgowy nad Nogatem (33,0 ha), Łęgi na Ostrowiu Panieńskim

(34,4 ha), Las Mątawski (231,8 ha), Wielka Kępa (Ostromecka) (27,8 ha), Wiosło Małe

(21,9 ha), Kępa Bazarowa (32,4 ha), Rzeka Drwęca (18888,0 ha). Park Krajobrazowy Dolina

Dolnej Wisły (55643,0 ha). Obszar Chronionego Krajobrazu: Białej Góry (3841,0 ha), Doliny

Kwidzyńskiej (1977,0 ha), Gniewski (2336,0 ha), Nadwiślański, Ujścia Nogatu,

Środkowożuławski (2870,0 ha), Doliny Drwęcy Doliny Osy i Gardęgi, Na Południe od

Torunia, Nizina Ciechocińska, Rzeki Szkarpawy, Żuław Gdańskich, Strefy Krawędziowej

Doliny Wisły, Wydm Śródlądowych na Południe od Torunia. Użytki Ekologiczne: Mopkowy

Most (0,2 ha) i Parowa (4,0 ha). Projektowane są 4 rezerwaty.

PLH220009 – Dolina Środkowej Wietcisy.

Obszar obejmuje środkowy odcinek doliny Wietcisy, obejmujący jej przełomy. Fragment

doliny charakteryzuje się dużym spadkiem (ok. 30 m) i znacznymi różnicami w wysokości

względnej między dnem doliny a otaczającymi ją kulminacjami terenu (50-60 m). Dno doliny

porośnięte jest głównie przez wilgotne łąki oraz lasy łęgowe. Zbocze doliny zajmują głównie

lasy grądowe, u ich podnóży występują liczne wysięki wód. Obszar w większości położony

na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu Dolina Wietcisy (3523,1 ha; 1994), niewielka

część na terenie Przywidzkiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (10888,0 ha).

PLH220031 – Waćmierz

Falisty teren, zagospodarowany rolniczo, gdzie wśród pól rozrzucone są zagłębienia

z torfowiskami, eksploatowanymi w przeszłości. Występują na nich zbiorniki o charakterze

dystroficznym z obecnością strzebli błotnej. Teren jest wydłużony w kierunku północpołudnie,

przecięty równoleżnikowo odcinkiem szosy do Waćmierza. Pojedynczo rozrzucone

gospodarstwa znajdują się przy granicy lub na obrzeżach obszaru.

PLH220033 – Dolna Wisła

Obszar obejmuje fragment doliny Wisły w jej dolnym biegu, od południowej granicy woj.

pomorskiego do Mostu Knybawskiego na południe od Tczewa. Poza tym w granicach ostoi

znajduje się również górny odcinek Nogatu od śluzy w Białej Górze do śluzy pod

Wielbarkiem. Wisła w granicach ostoi płynie szerokim korytem, niemal w całości ujętym

w obwałowania. Jedynie na kilku odcinkach lewy brzeg pozbawiony jest sztucznych

ograniczeń przeciwpowodziowych, tj. na północy w rejonie Subków, w okolicy Gniewa

i Jaźwisk oraz na południe od wsi Opalenie. Naturalny pozostał również prawy brzeg Nogatu

w pobliżu wsi Węgry. W pozostałych miejscach doliny Wisły wybudowano wysokie wały

przeciwpowodziowe, oddzielające koryto rzek od miejscami szerokiego dna doliny. Obecnie,

jedynie na obszarze międzywala zachodzą współczesne procesy rzeczne, dlatego zachowało

się tu wiele różnej wielkości starorzeczy, otoczonych zaroślami wierzbowymi oraz

pozostałościami rozległych niegdyś lasów łęgowych. Poza tym dno doliny jest zmeliorowane

i poddane pod uprawę. Na odcinkach pozbawionych umocnień przeciwpowodziowych zbocza

doliny tworzą niekiedy wysokie skarpy, na których utrzymują się ciepłolubne murawy oraz

grądy. Oprócz wciąż wysokich wartości przyrodniczych, cały omawiany rejon ma duże

znaczenie zarówno krajobrazowe, ze względu na rozległe formy terenowe, jak i kulturowe,


43

ponieważ zachowało się tu wiele zabytków związanych z działalnością człowieka, takich jak

zamki krzyżackie, obiekty hydrotechniczne, zabudowa i cmentarze mennonickie oraz liczne

grodziska

PLH220067 – Grądy nad Jeziorami Zduńskim i Szpęgawskim

Wyznaczony obszar odznacza się urozmaiconą rzeźbą terenu. Obejmuje on zbocza rynny

szpęgawsko-rywałdzkiej, o zróżnicowanym nachyleniu (miejscami bardzo strome) oraz

fragmenty falistej wierzchowiny morenowej z dolinami kilku niedużych cieków, uchodzących

do Jeziora Zduńskiego oraz kilka małych, zabagnionych zagłębień wytopiskowych.

Projektowany obszar Natura 2000 ma kształt pasa (o zróżnicowanej szerokości) otaczającego

bezpośrednio całe Jezioro Zduńskie oraz dużą część zachodniego i wschodniego obrzeża

Jeziora Szpęgawskiego Północnego. Granice obszaru są jasne i czytelne. Przebiegają drogami

leśnymi i widocznymi w terenie liniami oddziałowymi oraz miejscami granicą własności

gruntów. Około 90% całego obszaru zajmuje siedlisko subatlantyckiego grądu. Blisko 14%

ostoi zajmuje postać grądowego siedliska, którą uznać można za doskonałą i około 70% –

o dobrym stanie zachowania funkcji i struktury. W aspekcie fitosocjologicznym występujące

tu fitocenozy należą do dwu podzespołów subatlantyckiego grądu: typowego i acydofilnego

(Stellario-Carpinetum typicum i deschampsietosum, ze słabo wyrażonymi nawiązaniami do

grądu subkontynentalnego Tilio-Carpinetum). Na prawie całym obszarze występują

drzewostany dojrzałe i stare w wieku 90 – 160 lat. Mimo obecności sosny – gatunku

siedliskowo obcego w grądzie, drzewostan jest wielogatunkowy, o pełnoskładowej strukturze

wiekowej, o dynamicznie odnawiających się składnikach. Runo cechuje się bogatym

zestawem gatunków lasów liściastych (z rzędu Fagetalia i klasy Querco-Fagetea).

W granicach obszaru występują też płaty siedliska łęgu jesionowo-olszowego nad ciekami

uchodzącymi do jeziora oraz fragment łąki ziołoroślowej nad Szpęgawą wypływającą

z Jeziora Zduńskiego. Znajduje się tu również wyżynne grodzisko średniowieczne, pokryte

lasem, z zestawem interesujących gatunków roślin naczyniowych.

PLH220094 – Dolina Wierzycy

Obszar obejmuje odcinek doliny Wierzycy w środkowym biegu tej rzeki – od Starej Kiszewy

po Starogard Gdański, wraz z przyujściowym fragmentem doliny dopływu – Wietcisy.

W odcinkach basenowych doliny występują m.in. torfowiska (w tym zasadowe) i szuwarowe

łąki, w odcinku przełomowym – pasy łęgu nad ciekiem oraz dobrze wykształcone fitocenozy

grądu subatlantyckiego na stromych zboczach. Dolina, mimo obecnego w wielu miejscach

zagospodarowania przez człowieka utrzymuje bogactwo szaty roślinnej oraz fauny i cechuje

się wysokimi walorami krajobrazowymi. Na bardzo wysoką różnorodność biologiczną składa

się występowanie co najmniej 7 siedlisk programu Natura 2000 oraz wielu rzadkich,

chronionych gatunków, zarówno roślin, m.in. z leńcem bezpodkwiatkowym, jak i zwierząt.

PLH220101 – Szczodrowo

Obszar obejmuje rozległą nieckę torfowiskową o powierzchni przekraczającej 90 ha, wraz

z otaczającymi ją przyległymi zboczami. Dawne torfowisko wysokie jest dość silnie,

szczególnie w części południowej, wyeksploatowane. Tu aktualnie dominuje roślinność

przejściowotorfowiskowa. W części północnej zlokalizowane są stadia regeneracyjne

torfowiska wysokiego. W północno-wschodniej części znajduje się mezotroficzny (pierwotnie

zapewne dystroficzny) zbiornik wodny – Jezioro Czarne o powierzchni 6,7 ha. W części

południowej i w północnej zarejestrowano natomiast szereg mniejszych jeziorek

o charakterze dystroficznym. Pod względem siedlisk przyrodniczych w ostoi dominują

rozległe płaty borów i brzezin bagiennych o relatywnie dobrym stanie zachowania. Otoczenie

torfowiska oraz mineralne wyspy i półwyspy w jego obrębie zajmują płaty kwaśnych dąbrów

i buczyn.


44

Żaden z obszarów Natura 2000 występujących na terenie Nadleśnictwa Starogard nie

posiada planu ochrony oraz planu zadań ochronnych.

3.5. Obszary chronionego krajobrazu

Obszar chronionego krajobrazu obejmuje tereny chronione ze względu na

wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na

możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną

funkcją korytarzy ekologicznych (art. 23 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie

przyrody).

Na terenie województwa pomorskiego wyznaczono 43 OChK o łącznej powierzchni

392713 ha. Nadzór nad tymi obszarami sprawuje w imieniu Wojewody Pomorskiego –

Wojewódzki Konserwator Przyrody (od 1.01.2009 r. Regionalny Dyrektor Ochrony

Środowiska). W odniesieniu do obszarów chronionego krajobrazu, wyznaczonych na terenie

województwa pomorskiego nazwy, położenie, obszar oraz ustalenia dotyczące czynnej

ochrony ekosystemów określa Rozporządzenie Nr 5/05 Wojewody Pomorskiego z dnia

24 marca 2005 roku oraz Rozporządzenie Nr 23/07 Wojewody Pomorskiego z dnia 6 lipca

2007 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie obszarów chronionego krajobrazu

w województwie pomorskim.

W granicach wszystkich obszarów chronionego krajobrazu znajduje się 7166 ha

gruntów Nadleśnictwa Starogard.

W dawnym województwie gdańskim zostały wyznaczone Rozporządzeniem Nr 5/94

Wojewody Gdańskiego z 8 listopada 1994 roku. Lasy Państwowe Nadleśnictwa Starogard

wchodzą w skład następujących Obszarów Chronionego Krajobrazu:

Obszar chronionego Krajobrazu Borów Tucholskich o powierzchni ogólnej 65780 ha

Obejmuje on kompleksy leśne w południowo zachodniej części obrębu Starogard

w obrębie jezior Sumińskie, Borzechowskie Wielkie i Szteklin, położone przy jego

wschodniej granicy. Drzewostany zajmują tu żyzne siedliska i nie przypominają swoją

budową właściwych temu obszarowi borów.

Obszar chronionego Krajobrazu Doliny Wietcisy o powierzchni ogólnej 3352 ha.

Obejmuje on środkowy odcinek doliny rzeki Wietcisy i dolny odcinek rzeki

Rutkownicy wraz z przyległymi lasami.

Chroni się tu urozmaicony krajobraz oraz doliny rzek z cenną roślinnością. Z gruntów

nadleśnictwa wchodzą do tego obszaru lasy w obrębie wsi Wolny Dwór, Szczodrowo, Stary

Wiec, Junkrowy, Głodowo, Iłownica, Wysin. Występują tu drzewostany w przewadze

sosnowe na gruntach porolnych. W dolinach rzek, głównie Rutkownicy spotyka się

zabagnienia oraz olszyny. Fragment tego obszaru przechodzi na teren zasięgu terytorialnego

Nadleśnictwa Kościerzyna.

Polaszkowski obszar chronionego krajobrazu o powierzchni ogólnej 2448 ha.

Wyodrębniono go w centralnej części Pojezierza Polaszkowsko – Grabowskiego

z rynnowymi jeziorami: Polaszkowskie, Hutowe, Gatno, Średnik, Wierzchołek, Sobąckie,

Orle, Długie, Piaseczno, Wykowo wraz z otaczającymi je pagórkami morenowymi. Położony

jest w zasięgu terytorialnym nadleśnictw Starogard i Kościerzyna. Lasów jest tu niewiele,

a z terenu Nadleśnictwa Starogard wchodzą fragmenty leśnictwa Orle z obrębu Mestwinowo.

Siedliska są tu żyzne z drzewostanami w przewadze liściastymi, a najstarsze z nich spotkać

można zwłaszcza w sąsiedztwie jezior. Znajduje się tutaj rezerwat „Orle nad jeziorem

Dużym” oraz gnieżdżą się ptaki drapieżne. Obszar ten poddano ochronie głównie ze


45

względów krajobrazowych i rekreacyjnych, a istotne znaczenie ma tutaj ochrona wód i stref

przybrzeżnych jezior.

Obszar chronionego krajobrazu Doliny Wierzycy o powierzchni ogólnej 10784 ha.

Obszar ten obejmuje kilkudziesięciokilometrowy odcinek rzeki Wierzycy z jej doliną,

wieloma jeziorami, z których najbardziej znaczące to Godziszewskie, Krąg i Przywłoczno

wraz z przylegającymi do nich gruntami. Charakteryzuje się on urozmaiconą rzeźbą terenu

oraz interesującą florą i fauną. Znajduje się tu rezerwat „Brzęczek” oraz projektowany

rezerwat „Jeziorka”. Gnieździ się tu między innymi bocian czarny, żuraw, gągoł i wiele

innych gatunków ptaków.

Z gruntów nadleśnictwa wchodzą znaczne obszary z Obrębu Mestwinowo i niewielkie

kompleksy nad jeziorem Godziszewskim z Obrębu Starogard. Siedliska są tu zróżnicowane,

podobnie także i drzewostany.

Ograniczenia i zalecenia dotyczą ochrony wód i brzegów, rzek i jezior, uregulowania

gospodarki wodno ściekowej w miejscowościach Stara Kiszewa, Pogódki, zabezpieczenia

stoków doliny przed erozją.

Gniewski obszar chronionego krajobrazu o powierzchni ogólnej 2336 ha.

Położony jest na terenie Obrębu Pelplin i obejmuje dolny odcinek doliny rzeki

Wierzycy (od około 1 km powyżej Kulic do jej ujścia do Wisły) oraz otaczające ją lasy.

Wierzyca tworzy tu urozmaiconą pod względem morfologicznym dolinę z interesującymi

zboczami. Dolinę otacza falista morena denna z występującymi zagłębieniami

bezodpływowymi. Przeważają tu drzewostany sosnowe, nad rzeką spotyka się olszyny.

Znaczny odsetek drzewostanów występuje na gruntach porolnych.

Obszar ten utworzono ze względu na walory estetyczne i widokowe oraz potrzebę

ochrony dolnej Wierzycy i fragmentów lasów w jej otoczeniu. Ochrona wód i brzegów oraz

stoków doliny przed erozją to najważniejsze zalecenia Rozporządzenia zatwierdzającego

obszar chronionego krajobrazu.

Nadwiślański obszar chronionego krajobrazu o powierzchni ogólnej 4676 ha.

Obszar położony jest w zasięgu terytorialnym nadleśnictwa w Obrębie Pelplin

i obejmuje część doliny Wisły oraz leżące wyżej tereny pojezierne. Występują tu znaczne

deniwelacje, rozcięcia erozyjne urozmaicające rzeźbę terenu. Większość obszaru pokrywają

lasy w przewadze sosnowe, często w zmieszaniu z innymi gatunkami zarówno iglastymi jak

i liściastymi. Gatunki liściaste występują rzadziej. Znajdują się tutaj cztery rezerwaty:

Opalenie Górne, Opalenie Dolne, Wiosło Duże i Wiosło Małe oraz Zbocza Płutowskie.

Spotkać tu można roślinność stepową o charakterze kserotermicznym wskazującą na

wyjątkowe warunki klimatyczne tego obszaru.

Ograniczenia i zalecenia sprowadzają się do podjęcia odpowiedniej ochrony czynnej

szaty roślinnej rezerwatów, ochrona stoków doliny Wisły i dolinek erozyjnych przed erozją

oraz uporządkowanie gospodarki wodnościekowej w rejonie wsi Tymawa.

Obszar chronionego krajobrazu Żuław Gdańskich o powierzchni ogólnej 30092 ha.

Obejmuje on niewielki fragment zasięgu terytorialnego na północnym wschodzie, ale

nie ma tam gruntów Nadleśnictwa. Obszar ten charakteryzuje się tym, że jest najniżej

położonym w Polsce i powstał w wyniku procesów akumulacji osadów rzecznych. O jego

walorach krajobrazowych decyduje także gęsta sieć rowów melioracyjnych regulujących

stosunki wodne.


46

Na przedstawionych powyżej obszarach Chronionego Krajobrazu obowiązują następujące

zakazy (art.24 ust.1):

zabijania dziko występujących zwierząt, niszczenia ich nor, legowisk, innych schronień

i miejsc rozrodu oraz tarlisk, złożonej ikry, z wyjątkiem amatorskiego połowu ryb oraz

wykonywania czynności związanych z racjonalną gospodarką rolną, leśną, rybacką

i łowiecką

realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu

art. 51 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska

likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych, jeżeli nie

wynikają one z potrzeby ochrony przeciwpowodziowej i zapewnienia bezpieczeństwa ruchu

drogowego lub wodnego lub budowy, odbudowy, utrzymania, remontów lub naprawy

urządzeń wodnych

wydobywania do celów gospodarczych skał, w tym torfu, oraz skamieniałości, w tym

kopalnych szczątków roślin i zwierząt, a także minerałów i bursztynu

wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac

związanych z zabezpieczeniem przeciwsztormowym, przeciwpowodziowym lub

przeciwosuwiskowym lub utrzymaniem, budową, odbudową, naprawą lub remontem

urządzeń wodnych

dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli służą innym celom niż ochrona przyrody

lub zrównoważone wykorzystanie użytków rolnych i leśnych oraz racjonalna gospodarka

wodna lub rybacka

likwidowania naturalnych zbiorników wodnych, starorzeczy i obszarów wodno-błotnych

lokalizowania obiektów budowlanych w pasie szerokości 100 m od linii brzegów rzek,

jezior i innych zbiorników wodnych, z wyjątkiem urządzeń wodnych oraz obiektów

służących prowadzeniu racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej

lokalizowania obiektów budowlanych w pasie szerokości 200 m od linii brzegów klifowych

oraz w pasie technicznym brzegu morskiego

Zakazy, o których mowa w ust. 1, nie dotyczą:

1) wykonywania zadań na rzecz obronności kraju i bezpieczeństwa państwa;

2) prowadzenia akcji ratowniczej oraz działań związanych z bezpieczeństwem

powszechnym;

3) realizacji inwestycji celu publicznego.

Zakaz, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, nie dotyczy realizacji przedsięwzięć mogących

znacząco oddziaływać na środowisko, dla których przeprowadzona ocena oddziaływania na

środowisko wykazała brak znacząco niekorzystnego wpływu na przyrodę obszaru

chronionego krajobrazu.


47

Rysunek 15. Zasięg Obszarów Chronionego Krajobrazu na terenie Nadleśnictwa Starogard


3.6. Pomniki przyrody

48

Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich

skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub

krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród

innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych,

źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie (art. 40 ustawy

z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody). Szczegółowe zestawienie pomników

przyrody na gruntach Nadleśnictwa Starogard oraz w obwodzie nadzorczym podano poniżej.

Rysunek 16. Dąb pomnikowy (l-ctwo Boroszewo oddz. 22j) [Małgorzata Gass-Pięta]


49

Tabela 7. (Wzór nr 5a) Wykaz istniejących pomników przyrody

Lp.

Numer

Położenie

Opis obiektu

Data Dziennik

rejestru

zatwierdzenia Woj. [nr] Oddz., Gmina

obwód wysokość

wojew.

rodzaj gatunek wiek

pododdz. Leśnictwo

[m] [m]

Uwagi

1 23(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 23 154a Liniewo

głaz 7,80

L.Orle

2 24(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 24 Skarszewy drzewo dąb szypułkowy 4,50 Szczodrowo, przy drodze

3 25(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 25 10g Skarszewy

głaz 9,75

L.Zapowiednik

4 26(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 26 132b Skarszewy

L.Jastrzębce

głaz 2,45 0,90 „Babunia”, 300m od zabudowań

leśniczówki

5 27(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 27 6a Skarszewy

głaz 9,25 0,50 „Kamień Skarbów”

L.Zapowiednik,

6 28(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 28 130h Skarszewy

głaz 5,50 1,00

L.Jastrzębce

7 29(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 29 192a Skarszewy

głaz 8,90 0,60

L.Orle

8 30(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 30 53d Skarszewy

głaz 6,90 0,60

L.Mestwinowo

9 63(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 63 156d Morzeszczyn

L.Borkowo

drzewo dąb szypułkowy 220 5,30 23 „Dąb Napolenona” – przewrócony

w roku 2009

10 64(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 64 Pelplin m. głaz 8,00 Pelplin, koryto rz.Wierzycy

11 65(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 65 9d Subkowy

L.Bukowiec

grupa

drzew

lipa

drobnolistna

12 66(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 66 9d Subkowy

L.Bukowiec

grupa

drzew

160 3,80

3,80

2,65

2,40

buk zwyczajny 160 3,32

3,13

3,00

2,80

13 67(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 67 245i Gniew

drzewo dąb szypułkowy 260 2,15 25 w rejestrze jest grab zwyczajny

L.Opalenie

14 68(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 68 250k Gniew

drzewo dąb szypułkowy 410 5,80 24

L.Dębowo

15 69(G) 1955-01-24 Orzecz.nr 69 285b Gniew

drzewo lipa

210 4,80 18

L.Dębiny

szerokolistna

16 149(G) 1966-10-21 Orzecz.nr149 122a Liniewo

drzewo buk zwyczajny 230 3,80 37

L.Jastrzębce

17 152(G) 1966-10-21 Orzecz.nr152 181f Liniewo

głaz 6,20 0,90

L.Orle

18 153(G) 1966-10-21 Orzecz.nr153 4i Skarszewy

głaz 6,20

L.Zapowiednik

19 154(G) 1966-10-21 Orzecz.nr154 5h Skarszewy

głaz 6,50

L.Zapowiednik

20 192(G) 1967-07-18 Orzecz.nr192 Morzeszczyn głaz 4,00 Dzierżążno

28

28

29

28

30

30

30

30


50

Lp.

Numer

Położenie

Opis obiektu

Data Dziennik

rejestru

zatwierdzenia Woj. [nr] Oddz., Gmina

obwód wysokość

wojew.

rodzaj gatunek wiek

pododdz. Leśnictwo

[m] [m]

Uwagi

21 193(G) 1967-07-18 Orzecz.nr193 Morzeszczyn głaz 6,00 Dzierżążno

22 258(G) 1970-04-17 Orzecz.nr258 Subkowy drzewo jesion wyniosły 3,50 Mały Garc, park

23 259(G) 1970-04-17 Orzecz.nr259 Subkowy drzewo lipa

4,40 Mały Garc, park

drobnolistna

24 260(G) 1970-04-17 Orzecz.nr260 Subkowy drzewo platan

4,70 Mały Garc, park

klonolistny

25 261(G) 1970-04-17 Orzecz.nr261 Gniew grupa dąb szypułkowy 4,19

Rakowiec

drzew

3,70

3,39

26 361(G) 1978-08-22 Orzecz.nr361 Starogard Gdański drzewo dąb szypułkowy 3,80 Sumin, 3m od ogrodzenia boiska

szkolnego

27 362(G) 1978-08-22 Orzecz.nr362 Starogard Gdański drzewo sosna

3,95 Sumin, teren szkoły podstawowej

28 374(G) 1979-02-19 Orzecz.nr374 9b Skarszewy

L.Zapowiednik

grupa

głazów

zwyczajna

29 375(G) 1979-02-19 Orzecz.nr375 55b Skarszewy

drzewo dąb szypułkowy 280 4,55 24

L.Mestwinowo

30 376(G) 1979-02-19 Orzecz.nr376 56d Skarszewy

grupa buk zwyczajny 230 3,20 26 w rejestrze 4 sztuki

L.Mestwinowo drzew

3,86 12

31 377(G) 1979-02-19 Orzecz.nr377 Skarszewy drzewo lipa

4,40 Kamirowskie Piece

drobnolistna

32 378(G) 1979-02-19 Orzecz.nr378 Skarszewy drzewo lipa

4,45 Krawusin

drobnolistna

33 379(G) 1979-02-19 Orzecz.nr379 10a Skarszewy

drzewo buk zwyczajny 210 2,20 36

L.Zapowiednik

(335)?

34 380(G) 1979-02-19 Orzecz.nr380 87Ah Skarszewy

drzewo dąb szypułkowy 2,80 Boże Pole Królewskie

L.Szczodrowo

35 418(G) 1981-07-30 Orzecz.nr418 Pelplin m. drzewo dąb szypułkowy 4,40 Pelplin, teren Kurii Biskupiej

36 420(G) 1981-07-30 Orzecz.nr420 Pelplin m. drzewo lipa

3,50 Pelplin, pl.Mariacki 2

drobnolistna

37 421(G) 1981-07-30 Orzecz.nr421 Pelplin m. drzewo dąb szypułkowy 3,90 Pelplin, ul.Mestwina 1

38 435(G) 1982-09-30 Orzecz.nr435 22j

22i

22j

Tczew

L.Boroszewo

grupa

drzew

dąb szypułkowy 310 4,90

4,40

3,60

31

28

29

39 436(G) 1982-09-30 Orzecz.nr436 130d Starogard Gdański

L.Szpęgawsk

grupa

drzew

8,00

7,00

5,70

dąb szypułkowy 210 5,70

4,80

4,40

4,00

3,90

40 520(G) 1986-11-25 Zarz. 42/86 Morzeszczyn drzewo klon jawor 2,50 Morzeszczyn, w pobliżu budynku

Urzędu Gminy

41 522(G) 1986-11-25 Zarz. 42/86 Tczew drzewo jesion wyniosły 4,13 Tczew, Zajączkowo, park

42 542(G) 1986-11-25 Zarz. 42/86 Liniewo drzewo dąb szypułkowy 5,90 Orle, na pd.-zach.od pałacu

26

26

26

26

26


51

Lp.

Numer

Położenie

Opis obiektu

Data Dziennik

rejestru

zatwierdzenia Woj. [nr] Oddz., Gmina

wojew.

rodzaj gatunek wiek

pododdz. Leśnictwo

43 543(G) 1986-11-25 Zarz. 42/86 Skarszewy drzewo modrzew

europejski

44 560(G) 1987-10-06 Zarz. 23/87 Liniewo grupa

drzew

dąb szypułkowy 5,72

3,90

3,70

3,44

obwód wysokość

Uwagi

[m] [m]

2,12 Barka, przy dawnym dworku

Orle, na pn.-zach.od pałacu

45 592(G) 1988-02-17 Zarz. 8/88 Gniew m. drzewo jesion wyniosły 2,60 Gniew, b.cmentarz ewangelicki

46 602(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Gniew m. grupa

Gniew, b.cmentarz przy kościele

drzew

47 605(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Pelplin m. grupa

drzew

48 606(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Pelplin m. grupa

drzew

lipa szerokolistna

klon zwyczajny

klon jawor

lipa szerokolistna

lipa

drobnolistna

lipa

drobnolistna

49 629(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Gniew drzewo lipa

drobnolistna

50 630(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Gniew grupa lipa

drzew drobnolistna

51 631(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Gniew grupa

drzew

52 632(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Gniew drzewo kasztanowiec

biały

53 633(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Gniew drzewo lipa

drobnolistna

54 634(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Gniew drzewo kasztanowiec

biały

55 635(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Gniew grupa lipa

drzew drobnolistna

56 663(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Liniewo grupa

drzew

3,06

3,05

2,74

2,58

3,90

3,65

3,20

3,10

3,00

3,00

3,50

3,15

klon zwyczajny 3,45

3,10

3,00

2,30

klon zwyczajny

brzoza

brodawkowata

lipa drobnolistna

klon zwyczajny

Pelplin, pl.Mariacki

Pelplin, ul.Kanoniczna

3,60 Tymanowo, przy kościele

Tymanowo, przy kościele

Gronowo Polskie, przy kaplicy

3,00 Pieniążkowo, obok cmentarza

3,23 Piaseczno, były cmentarz

3,02 Kotło, b.cmentarz ewangelicki

4,65

3,60

3,32

3,06

2,93

1,90

Jačwiska, b.cmentarz ewangelicki

Głodowo, b.cmentarz 600m od wsi

57 665(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Liniewo grupa

drzew

3,05

2,65

skrzyżowanie dróg Chrztowo-Rowy

58 689(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Pelplin drzewo klon zwyczajny 2,23 droga do Ornasowa, b.cmentarz

59 690(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Pelplin drzewo lipa

4,39 droga do Ornasowa, b.cmentarz

drobnolistna


52

Lp.

Numer

Położenie

Opis obiektu

Data Dziennik

rejestru

zatwierdzenia Woj. [nr] Oddz., Gmina

obwód wysokość

wojew.

rodzaj gatunek wiek

pododdz. Leśnictwo

[m] [m]

Uwagi

60 691(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Pelplin grupa jesion wyniosły 3,22

Kulice, b.cmentarz

drzew

3,00

2,90

61 692(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Pelplin drzewo klon zwyczajny 2,92 Wielki Garc, b.cmentarz

62 693(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Pelplin drzewo kasztanowiec

2,85 Wielki Garc, b.cmentarz

biały

63 706(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Skarszewy drzewo kasztanowiec

3,05 Godziszewo, cmentarz

biały

64 707(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Skarszewy drzewo lipa

4,20 Jaroszewy, b.cmentarz

drobnolistna

65 708(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Skarszewy grupa brzoza

2,30

Jaroszewy, b.cmentarz

drzew brodawkowata

2,25

2,20

2,10

66 709(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Skarszewy drzewo jesion wyniosły 3,20 Skarszewy, przy drodze do

Bolesławowa

67 715(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Smętowo Graniczne drzewo lipa

3,05 Smętowo, 200m od wiaduktu

drobnolistna

68 725(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Subkowy drzewo dąb szypułkowy 3,90 Subkowy, 500m na pd. od kościoła

69 731(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 Tczew drzewo jesion wyniosły 2,76 Bałdowo, część południowa

70 748(G) 1989-03-29 Zarz. 11/89 6g Skarszewy

głaz 8,50

L.Zapowiednik

71 763(G) 1990-04-02 Zarz. 25/90 Subkowy drzewo klon zwyczajny 3,00 Subkowy, w parku przy szkole

72 764(G) 1990-04-02 Zarz. 25/90 Subkowy drzewo topola biała 5,00 Subkowy, plac zabaw przy szkole

73 765(G) 1990-04-02 Zarz. 25/90 Subkowy drzewo lipa

3,20 Subkowy, plac zabaw przy szkole

drobnolistna

74 766(G) 1990-04-02 Zarz. 25/90 Subkowy drzewo miłorząb

1,75 Mały Garc, park

dwuklapowy

75 770(G) 1991-02-25 Rozp. 3/91 Pelplin m. drzewo kasztanowiec

2,70 Pelplin, ul.Mickiewicza 14

biały

76 792(G) 1991-02-25 Rozp. 3/91 Subkowy grupa lipa

3,80

Gorzędziej Mały, park

drzew drobnolistna

3,26

77 875(G) 1993-04-06 Rozp. 3/93 231m Gniew

drzewo lipa

3,52

L.Opalenie

drobnolistna

78 882(G) 1993-04-06 Rozp. 3/93 Pelplin m. drzewo dąb

bezszypułkowy

3,66 Pelplin,ul.Dworcowa, przed budynkiem

dworca PKP

79 890(G) 1993-04-06 Rozp. 3/93 Skarszewy drzewo buk zwyczajny 3,05 Bolesławowo, teren Zespołu Szkół

Rolniczych

80 891(G) 1993-04-06 Rozp. 3/93 Skarszewy drzewo buk zwyczajny 4,00 Bolesławowo, teren Zespołu Szkół

Rolniczych

81 892(G) 1993-04-06 Rozp. 3/93 Skarszewy drzewo buk zwyczajny 3,05 Bolesławowo, teren Zespołu Szkół

Rolniczych

82 893(G) 1993-04-06 Rozp. 3/93 Skarszewy drzewo buk zwyczajny 3,03 Bolesławowo, teren Zespołu Szkół

Rolniczych


53

Lp.

Numer

Położenie

Opis obiektu

Data Dziennik

rejestru

zatwierdzenia Woj. [nr] Oddz., Gmina

obwód wysokość

wojew.

rodzaj gatunek wiek

pododdz. Leśnictwo

[m] [m]

Uwagi

83 894(G) 1993-04-06 Rozp. 3/93 Skarszewy drzewo buk zwyczajny 4,00 Bolesławowo, teren Zespołu Szkół

Rolniczych

84 937(G) 1995-12-15 Rozp. 5/95 Gniew grupa

drzew

dąb

bezszypułkowy

4,80

3,80

Wyręby Wielkie, Dom Pomocy

Społecznej, park

3,50

3,30

85 968(G) 1995-12-15 Rozp. 5/95 Tczew drzewo platan

3,26 Turze, teren kościoła

klonolistny

86 969(G) 1995-12-15 Rozp. 5/95 Tczew drzewo cis pospolity 2,85 Szczerbięcin, park podworski

87 970(G) 1995-12-15 Rozp. 5/95 Tczew drzewo buk zwyczajny 3,65 Szczerbięcin, park podworski

88 971(G) 1995-12-15 Rozp. 5/95 Tczew drzewo buk zwyczajny 3,25 Szczerbięcin, park podworski

89 1107(G) 2000-12-15 Zarz. ?/2000 Gniew drzewo jesion wyniosły 4,57 Wielkie Walichnowy, teren kościelny

90 1108(G) 2000-12-15 Zarz. ?/2000 Gniew drzewo jesion wyniosły 2,75 Wielkie Walichnowy, teren kościelny

91 1109(G) 2000-12-15 Zarz. ?/2000 Gniew drzewo jesion wyniosły 3,23 Wielkie Walichnowy, teren przedszkola

92 1115(G) 2000-12-15 Zarz. ?/2000 Pelplin drzewo dąb szypułkowy 4,26 Małe Walichnowy

93 1116(G) 2000-12-15 Zarz. ?/2000 Pelplin drzewo dąb czerwony 3,06 Małe Walichnowy

94 1117(G) 2000-12-15 Zarz. ?/2000 Pelplin grupa dąb szypułkowy 2,35

Małe Walichnowy

drzew

95 1125(G) 2000-12-15 Zarz. ?/2000 Starogard Gdański m. drzewo lipa

drobnolistna

Kolor zielony – pomniki przyrody na gruntach Nadleśnictwa

1,98

3,43 Starogard Gd., ul.Szwoleżerów 3,

naprzeciw Gimnazjum nr 3


54

Pomniki przyrody w Nadleśnictwie Starogard oraz w obwodzie nadzorczym

przedstawia poniższa tabela (według danych Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody

w Gdańsku – stan na 1.I.2008 r.)

Tabela 8. Zestawienie istniejących pomników przyrody

Obręb Mestwinowo Pelplin Starogard N-ctwo

Poza gruntami

Nadleśnictwa

w obwodzie

nadzorczym

Liczba pomników 41 106

Drzewa według gatunków

i liczby osobników:

sosna pospolita 1

modrzew europejski 1

miłorząb dwuklapowy 1

cis pospolity 1

buk zwyczajny 7 1 8 7

dąb 2 3 8 13 22

jesion wyniosły 11

klon zwyczajny 9

klon jawor 2

lipa drobnolistna 5 5 26

lipa szerokolistna 1 1 2

brzoza brodawkowata 5

platan klonolistny 2

topola biała 1

kasztanowiec 5

Razem 9 10 8 27 103

Głazy 14 14 3

Ochroną w Nadleśnictwie objęto 27 drzew oraz 14 głazów narzutowych.

O uznaniu za pomnik przyrody decydowały odpowiednie wymiary, walory estetyczne

(wygląd całego drzewa, pokrój korony, pnia) oraz miejsca występowania. Obecnie

wprowadzone nowe zasady gospodarki w lasach z pewnością przyczynią się do zwiększenia

ilości różnorodności gatunków drzew chronionych. Lista gatunków drzew pomników

przyrody jest ciągle otwarta.

Według stanu na 31 grudnia 2006 roku w województwie pomorskim

zainwentaryzowano ogółem 2653 pomników przyrody w tym: 1996 pojedynczych drzew, 407

grup drzew, 167 głazów narzutowych, 49 skałek, grot, jaskiń i innych oraz 34 aleje.


55

Rysunek 17. Głaz (l-ctwo Jastrzębce oddz.132b) [Małgorzata Gass-Pięta]

Rysunek 18. Głaz (l-ctwo Mestwinowo oddz.53d) [Małgorzata Gass-Pięta]


56

Rysunek 19. Lipa pomnikowa (l-ctwo Dębiny oddz.285b) [Małgorzata Gass-Pięta]


57

Rysunek 20. Dąb pomnikowy (l-ctwo Mestwinowo oddz.55b) [Małgorzata Gass-Pięta]


3.7. Użytki ekologiczne

58

Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów

mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej – naturalne zbiorniki wodne,

śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty

nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska

przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów,

ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania (art. 42 ustawy

z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody). Na gruntach nadleśnictwa nie zostały

dotychczas wyodrębnione.

W zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa istnieją następujące użytki ekologiczne

zatwierdzone przez Wojewodę Pomorskiego:

Pozycja

w rejestrze

wojewody

Data

zatwierdz.

Numer

rozporządz.

Nazwa obiektu

Położenie

343 2008-11-07 25/08 Jezioro Trzciniec

Bolesławowo

347 2008-11-07 25/08 Strzelnica

w Gniewie

Cel ochrony

zachowanie eutroficznego zbiornika wodnego

wraz z kompleksem fitocenoz szuwarowych,

wodnych i łąkowych oraz cennymi gatunkami

roślin i zwierząt

zachowanie jednego z ważniejszych

w województwie pomorskim zimowisk

nietoperzy

Pow.

[ha]

12,35

0,11

Gmina Gniew na swoim terenie uznała następujące użytki ekologiczne:

Trzcinowisko – użytek ekologiczny o powierzchni 16 ha, utworzony 31.07.2001

roku, położony w gminie Gniew, we wsi Ciepłe; będący własnością Skarbu Państwa

i pozostający we władaniu AWRSP w Gdańsku oraz Gospodarstwa Rolnego

MADROL sp. z o.o.; w obrębie użytku ochronie podlegają:

• roślinność wodna (trzcina pospolita, pałka wąskolistna, grążel żółty, kmieć

błotna, rdestnica pływająca, sit siny, turzyca zaostrzona, wierzba);

• płazy z rodzaju Rana i Bufo;

• ssaki (dzik, lis, karczownik, piżmak, sarna);

• ptaki (gatunki lęgowe: bąk, łabędź niemy, kaczka krzyżówka, cyranka,

błotniak stawowy, wodnik, łyska, żuraw, pokląskwa, brzęczka, rokitniczka,

trzciniak, trzciniaczek, dzzierzba gąsiorek, trznadel, potrzos, kukułka oraz

gatunki żerujące: bociany białe, myszołowy zwyczajne, krogulce, kszyk, mewa

śmieszka, rybitwa czarna, dzięciołek, pliszka żółta, sikora modra, sikora

bogatka, sroka).

Parowa – użytek ekologiczny o powierzchni 4 ha, utworzony 31.07.2001 roku,

położony w gminie Gniew, we wsi Ciepłe; będący własnością Skarbu Państwa

i pozostający we władaniu AWRSP w Gdańsku oraz Gospodarstwa Rolnego

MADROL sp. z o.o.; w obrębie użytku ochronie podlegają:

• drzewa i krzewy (głóg, jabłoń dzika, śliwa domowa, klon pospolity, wiąz,

wierzba biała, wierzba niciowa, wierzba szara, topola biała, brzoza

brodawkowata, leszczyna pospolita, grab pospolity, bez czarny, jesion

wyniosły, olsza czarna);

• gady (zaskroniec, jaszczurka zwinka);

• płazy z rodzaju Rana i Bufo;

• ssaki (kret, zając szarak, wiewiórka, kuna leśna, lis, sarna);

• ptaki (gatunki lęgowe: turkawka, grzywacz, kukułka, zaganiacz, cierniówka,

piegża, pokrzewka czarnołbista, piecuszek, pierwiosnek, muchołówka żałobna,

rudzik, słowik szary, kos, drozd śpiewak, sikora bogatka, sikora modra, sikora

czarnogłówka, strzyzyk, trznadel, zięba, gil, dziwonia, dzwoniec, szczygieł,


59

czyż, sroka oraz gatunki żerujce i zimujące: krogulec, jastrząb, dzięcioł duży,

dzięciołek, droździk, raniuszek, pełzacz leśny).

Borawa – użytek ekologiczny o powierzchni 20 ha, utworzony 29.06.2007 r.,

położony w gminie Gniew w miejscowości Kuchnia. Teren ten to bardzo cenny obszar

starorzecza Borawy, rzeki, która niegdyś okalała dawną wyspę, obecnie obszar wokół

miejscowości Kuchnia. Obszar ten obecnie stanowi rozległe trzcinowisko i jest

niezwykle wartościowym pod względem przyrodniczym siedliskiem. Znajduje się

w okolicy Doliny Wisły – obszaru chronionego – Natura 2000. Teren jest siedliskiem

lęgowym rzadkich gatunków ptaków, wymienionych w Dyrektywie Ptasiej tj.: bączek,

bąk czy kropiatka.

Nie proponuje się aktualnie zaliczenia podobnych gruntów do ochrony.

3.8. Chronione gatunki roślin i zwierząt

Na podstawie prac inwentaryzacyjnych oraz planów ochrony rezerwatów, parków

krajobrazowych, standardowych formularzach danych obszarów Natura 2000, danych

z Nadleśnictwa, opracowań i publikacji naukowych została sporządzona lista gatunków

chronionych oraz zagrożonych występujących na terenie Nadleśnictwa Starogard.

Rysunek 21. Grubodziób zwyczajny (Coccothraustes coccothraustes) [Małgorzata Gass-Pięta]


60

Tabela 9. (Wzór nr 11 i 12 – zmodyfikowany) Wykaz chronionych gatunków roślin i zwierząt zainwentaryzowanych podczas prac urządzeniowych, inwentaryzacji

przyrodniczej Natura 2000 lub odnotowanych w opracowaniach dla obszarów chronionych na terenie Nadleśnictwa

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

ROŚLINY

BRYOPHYTA

MCHY

1. Leucobryum glaucum bielistka siwa częściowa SOO Szczodrowo

2. Pleurozium schreberi rokietnik pospolity częściowa SOO Szczodrowo

3. Polytrichum commune płonnik pospolity częściowa SOO Szczodrowo

4. Sphagnum sp. torfowiec ścisła bez rozpoznania gatunku: OSO Dolina

Dolnej Wisły, SOO Dolna Wisła, obr.

Mestwinowo 87Dc,d,f, 87Fb,f,l,m,n,p,

r,s,t,w,y, 151c, 152i, 198c, obr. Pelplin

150a

5. Sphagnum capillifolium torfowiec ostrolistny ścisła SOO Szczodrowo

6. Sphagnum compactum torfowiec szorski ścisła SOO Szczodrowo

7. Sphagnum cuspidatum torfowiec spiczastolistny ścisła SOO Szczodrowo

8. Sphagnum fallax torfowiec kończysty ścisła SOO Szczodrowo

9. Sphagnum fimbratum torfowiec frędzelowaty ścisła SOO Szczodrowo

10. Sphagnum magellanicum torfowiec magellański ścisła SOO Szczodrowo

11. Sphagnum palustre torfowiec błotny ścisła SOO Szczodrowo

12. Sphagnum rubellum torfowiec ścisła SOO Szczodrowo

13. Sphagnum russowi torfowiec Russowa ścisła SOO Szczodrowo

14. Sphagnum squarrosum torfowiec nastroszony częściowa SOO Szczodrowo

PTERIDOPHYTA

PAPROTNIKI

15. Equisetum telmateia skrzyp olbrzymi ścisła rezerwat Wiosło Małe, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna Wisła,

obr. Pelplin 317a

16. Huperzia selago widłak wroniec ścisła ZPKChiN

17. Lycopodium spp widłak ścisła bez określenia gatunku obr. Mestwinowo

87Dc,d,f,h, 87Fg,i,l,m,w,x,y, 136k, 139b,

140b, 141g, 151a, 152c,g,i, 154a, obr.

Starogard 121h, 137h, 171n, 178d, 210h,

218c


61

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

18. Lycopodium annotinum widłak jałowcowaty ścisła ZPKChiN, SOO Dolna Wisła, SOO

Szczodrowo, obr. Mestwinowo 46g,i, 47d,

48i, 52a, 53i, 58At, 66a,c, 67d, 72i,

73c,h,i, 74b, 75i, 79b, 85a, obr. Pelplin

25h, 281a, 282c, obr. Starogard 137a, 171i,

195r

19. Lycopodium clavatum widłak goździsty ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Szczodrowo, obr.

Mestwinowo 9d, 15d,f, 19y, 26b, 27a,g,

44b, 55a, 83a, obr. Pelplin 149a

20. Lycopodium complanatum widłak spłaszczony ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

21. Lycopodiella inundata widłaczek torfowy ścisła /V ZPKChiN

22. Matteuccia struthiopteris pióropusznik strusi ścisła ZPKChiN

23. Osmunda regalis długosz królewski ścisła /V ZPKChiN

24. Polypodium vulgare paprotka zwyczajna ścisła rezerwat Wiosło Małe, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolina

Środkowej Wietcisy, SOO Dolna Wisła,

SOO Dolina Wierzycy, obr. Mestwinowo

31k, obr. Pelplin 19b, 48c,d,h, 51b,c, 52a,

191g, 232o, 276d,j, 285c, 286i, 301g,

302b,c, 303d, 309i, 310f, 320a

25. Salvinia natans salwinia pływająca ścisła /V ZPKChiN, SOO Dolna Wisła

SPERMATOPHYTA

NASIENNE

26. Aconitum variegatum tojad pstry ścisła ZPKChiN, obr. Pelplin 244

27. Adonis vernalis miłek wiosenny ścisła /V ZPKChiN

28. Allium ursinum czosnek niedźwiedzi ścisła /V obr. Starogard 51k,71a

29. Anemone sylvestris zawilec wielkokwiatowy (zawilec

leśny) (2)

ścisła

ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

30. Angelica archangelica dzięgiel litwor ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

31. Angelica palustris starodub łąkowy ścisła /EN SOO Dolna Wisła

32. Arctostaphylos uva-ursi mącznica lekarska ścisła OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

33. Aruncus sylvestris parzydło leśne ścisła obr. Pelplin 302b,c,g


62

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

34. Aquilegia vulgaris orlik pospolity ścisła rezerwat Wiosło Małe, ZPKChiN, obr.

Pelplin 225d, 278b ( 240, 243, 286, 288 )

35. Asarum europaeum kopytnik pospolity częściowa ZPKChiN, SOO Dolina Środkowej

Wietcisy, SOO Dolna Wisła, SOO Dolina

Wierzycy, SOO Grądy nad Jeziorami

Zduńskim i Szpęgawskim, obr.

Mestwinowo 25l,n, 26h,l,p, 28f,i, 29a,c,

30k, 37b, 45g,i,k,m,p,s,t, 74d, obr. Pelplin

15g, 22c, 24a,b, 31c, 32c, 38a,c,g, 117Aa,

148c,g,h, 149g,l, 155b, 219x,bx,fx, 222g,

223g, 247b,h, 248a,k,l,n, 285b,c, 286h,i,

287c,d,f,h, 288b,c,d, 289c,d,f, 290c, 300c,

obr. Starogard 198c,g,i, 199Bd, 200Aa

36. Aster amellus aster gawędka ścisła rezerwat Wiosło Małe, OSO Dolina Dolnej

Wisły, SOO Dolna Wisła

37. Bromus racemosus stokłosa groniasta /V SOO Dolina Wierzycy

38. Carex arenaria turzyca piaskowa częściowa ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

39. Carex limosa turzyca bagienna ścisła /LR OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła, SOO Szczodrowo

40. Carlina acaulis dziewięćsił bezłodygowy ścisła ZPKChiN, obr. Mestwinowo 83d

41. Centaurium umbellatum centuria pospolita częściowa ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły

42. Cephalanthera rubra buławik czerwony (2) ścisła /EN ZPKChiN

43. Cerastium brachypetalum rogownica drobnokwiatowa /E OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

44. Cerasus fruticosa wiśnia karłowata ścisła /VU OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

45. Chimaphila umbellata pomocnik baldaszkowy ścisła rezerwat Wiosło Małe, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna Wisła,

obr. Mestwinowo 86g, obr. Pelplin 134

46. Cimicifuga europaea pluskwica europejska ścisła rezerwat Wiosło Małe, ZPKChiN, SOO

Dolna Wisła


63

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

47. Convallaria majalis konwalia majowa częściowa rezerwat Brzęczek, rezerwat Wiosło Małe,

ZPKChiN, SOO Dolina Środkowej

Wietcisy, SOO Dolna Wisła, SOO

Szczodrowo, obr. Pelplin 22c, 25f, 27b,

29b, 31c, 115h,j,l, 116m, 117a,b, 126f,

134d,f,g,h, 143f,g,r, 144h,k, 155f, 197f,

223a,b, 285b,c, 286h,i, 287f

48. Corallorhiza trifida żłobik koralowy (2) ścisła /V ZPKChiN

49. Cypripedium calceolus obuwik pospolity (2) ścisła /VU SOO Dolna Wisła

50. Dactylorhiza incarnata kukułka krwista (2) ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

51. Dactylorhiza maculata kukułka plamista (2) ścisła OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

52. Dactylorhiza majalis kukułka szerokolistna (2) ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolina Środkowej Wietcisy, SOO

Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

53. Dactylorhiza rusowi storczyk Rusowa (2) ścisła storczyk

54. Dactylorhiza traunsteineri storczyk Traunsteinera (2) ścisła ZPKChiN

55. Daphne mezereum wawrzynek wilczełyko ścisła rezerwat Wiosło Małe, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna Wisła,

SOO Dolina Wierzycy, SOO Grądy nad

Jeziorami Zduńskim i Szpęgawskim, obr.

Mestwinowo 11d, 13a, 31g, 45c, 52Ai,r,

59d, 70a,c,d, 71c, 90d, 93a, 94h, 100f,

108Ci, 129d, 196b, 208d,f, obr. Pelplin

76fx,gx, 272c,g, 282a, 283n, 286h,i, 287h,

288b, 289a, 290b,d, 291a, 292a,b,c,d,f,g,

293a,h, 297g,i, 298a,c,f, 299f, 300a, obr.

Starogard 19k, 25i, 60c, 65c, 116c,g,h,

118g, 157a, 192a,b, 204f, 205i, 206k,

214b, 225d, 252g

56. Dianthus arenarius goździk piaskowy ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, obr. Pelplin 286i

57. Dianthus armeria goździk kosmaty ścisła ZPKChiN, SOO Dolna Wisła


64

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

58. Dianthus carthusianorum goździk kartuzek ścisła rezerwat Wiosło Małe, SOO Dolna Wisła,

obr. Pelplin 285b,c, 286h,i, 287f, 288c,d,

297j,k, 298d,f, 299b, 300c

59. Dianthus superbus goździk pyszny (2) ścisła /R ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

60. Dictamnus albus dyptam jesionolistny ścisła SOO Dolna Wisła

61. Digitalis grandiflora naparstnica zwyczajna ścisła rezerwat Wiosło Małe, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna Wisła,

SOO Dolina Wierzycy, obr. Mestwinowo

87n, 108Aa, obr. Pelplin 234b, 251a,

259h,k, 266a, 267a, 285c, 286h,i, 303c

62. Dracocephalum ruyschiana pszczelnik wąskolistny ścisła /E SOO Dolna Wisła

63. Drosera anglica rosiczka długolistna ścisła SOO Szczodrowo

64. Drosera rotundifolia rosiczka okrągłolistna ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy,

SOO Szczodrowo, obr. Mestwinowo 191i,

obr. Starogard 230r, 231c

65. Drosera x obovata rosiczka ścisła obr. Mestwinowo 87Dc,d,f,h,

87Fg,i,l,m,w,x,y, 191i, obr. Starogard

121h, 208Ar, 210c

66. Epipactis atrorubens kruszczyk rdzawoczerwony (2) ścisła ZPKChiN

67. Epipactis helleborine kruszczyk szerokolistny (2) ścisła rezerwat Wiosło Małe, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna Wisła,

obr. Pelplin 285b,c, 286h

68. Epipactis palustris kruszczyk błotny (2) ścisła /V ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

69. Frangula alnus kruszyna pospolita częściowa ZPKChiN, SOO Dolna Wisła, SOO

Waćmierz

obr. Mestwinowo – 608 stanowisk,

obr. Pelplin – 775 stanowisk,

obr. Starogard – 614 staniowisk

70. Galanthus nivalis śnieżyczka przebiśnieg ścisła ZPKChiN


65

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

71. Galium odoratum przytulia (marzanka) wonna częściowa rezerwat Brzęczek, rezerwat Wiosło Małe,

ZPKChiN, SOO Dolina Środkowej

Wietcisy, SOO Dolna Wisła, SOO

Waćmierz, obr. Mestwinowo 5a,b,d,g,l,

6a,b,c,d, 9g, 10a,b,f,g,j,k, 11a,c,d,h,

12a,c,d,n, 13a,b, 14b,c, 20c, 29d, 45s, obr.

Pelplin 6l, 9b,f,h, 10a,c,d, 17a,b,d, 18d,

20a,i, 21c,f, 22a,b,c,d, 23a,c,d,

24a,b,f,g,h,i, 25a,d,g, 26b, 27c, 28b,d,f,g,h,

29a,c,d,g, 30b, 31a,b,d, 32c,d,g, 38a,b,

148b,d, 149l, 247a,b,c,d,h, 248k, 277f,

282d, 283l,n,r, 285c, 286i, 287c,d,f,h,

288a,b,c,d, 289b,c,d,f, 291b, 292a,b,c,f,

293a, 298a,c, 299a

72. Gentiana amarella goryczka gorzkawa (2) ścisła /V ZPKChiN

73.

Gentiana cruciata goryczka krzyżowa (2)

ścisła

ZPKChiN, SOO Dolna Wisła, obr. Pelplin

302, 303

74. Gentiana pneumonanthe goryczka wąskolistna (2) ścisła /V ZPKChiN

75. Gentiana uliginosa goryczka błotna (2) ścisła /E ZPKChiN

76. Gentianella uliginosa goryczuszka błotna ścisła OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

77. Gypsophila paniculata łyszczec wiechowaty ścisła ZPKChiN

78. Hedera helix bluszcz pospolity częściowa ZPKChiN, SOO Dolina Środkowej

Wietcisy, SOO Dolna Wisła, obr.

Mestwinowo 58Ac, 87Ar, 93a, 94h, 201l,

obr. Pelplin 2Ad, 17a, 155d, 191g,

219x,fx, 220d,f,g,i, 221c, 222l, 223a,b,

288d, 289d, 321b, obr. Starogard 135m,

157a, 179b, 192a, 199Bd, 201j, 213m,

219d, 237l,m

79. Helichrysum arenarium kocanki piaskowe częściowa ZPKChiN, SOO Dolina Środkowej

Wietcisy, SOO Dolna Wisła


66

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

80. Hepatica nobilis przylaszczka pospolita (przelaszczka ścisła

trojanek)

rezerwat Brzęczek, OSO Dolina Dolnej

Wisły, SOO Dolina Środkowej Wietcisy,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy,

SOO Grądy nad Jeziorami Zduńskim

i Szpęgawskim, obr. Pelplin 272a,c,d,f,g,

273a, 275k, 276d, 277f, 279d, 280c,

283l,n,r, 284i, 285a,b,c, 286h,i, 287c,d,f,h,

288a,b,c,d, 289a,c,d,f, 290a,b,c,d,

291a,b,c,d, 292a,c,d,f,g,h, 293a,d,f,g,h,

294c, 297c,g,i,j,k, 298a,b,c,d, 299a,b,c,d,f,

300b,c, 301d,g,h,i, obr. Starogard 198c,g,i,

199Bd

81. Hierochloe australis turówka leśna częściowa /V ZPKChiN, SOO Dolna Wisła, SOO Grądy

nad Jeziorami Zduńskim i Szpęgawskim

82. Hierochloe odorata turówka wonna ścisła /V ZPKChiN, SOO Dolna Wisła

83. Hippophae rhamnoides rokitnik zwyczajny ścisła ZPKChiN, obr. Mestwinowo 112Bb, obr.

Pelplin 115t, obr. Starogard 22a

84. Iris sibirica kosaciec syberyjski ścisła /V ZPKChiN

85. Jovibarba sobolifera rojnik pospolity ścisła ZPKChiN

86. Lathyrus palustris groszek błotny /V OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła, SOO Dolina Wierzycy

87. Lathyrus pisiformis groszek wielkoprzylistkowy ścisła /VU /R rezerwat Wiosło Małe

88. Ledum palustre bagno zwyczajne ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Szczodrowo, obr.

Mestwinowo 58m, 58At, 66h, 73c,i,

87Dc,d,f,h, 87Fb,g,i,l,m,n,p,r,s,w,x,y,

151c,198c,218g, obr. Starogard 121h,

171i, 208Ar, 210c,213f,230r,252o,

89. Lilium martagon lilia złotogłów ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy,

SOO Grądy nad Jeziorami Zduńskim

i Szpęgawskim, obr. Pelplin 217i, 224f,i,

235b, 267d, 295m, 297g, 302c, 303a, obr.

Starogard 29g,139d, 170i, 191d

90. Listera cordata listera sercowata ścisła /V ZPKChiN


67

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

91. Listera ovata listera jajowata ścisła rezerwat Wiosło Małe, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna Wisła,

SOO Dolina Wierzycy

92. Lonicera periclymenum wiciokrzew pomorski ścisła obr. Pelplin 9b

93. Lythrum hyssopifolia krwawnica wąskolistna /LR OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

94. Menyanthea trifoliata bobrek trójlistkowy ścisła SOO Dolna Wisła

95. Najas minor jezierza mniejsza ścisła /V OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

96. Neottia nidus-avis gnieźnik leśny ścisła rezerwat Wiosło Małe, ZPKChiN, SOO

Dolna Wisła

97. Nuphar lutea grążel żółty częściowa ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Szczodrowo, obr.

Mestwinowo 89i, 100m, 105h

98. Nymphaea alba grzybienie białe częściowa ZPKChiN, SOO Dolna Wisła, obr.

Mestwionowo 76c

99. Nymphaea candida grzybienie północne (grzybienie

ścisła /VU ZPKChiN

zapoznane)

100. Ononis spinosa wilżyna ciernista częściowa ZPKChiN

101. Orchis coriophora storczyk cuchnący (2) ścisła ZPKChiN

102. Orchis militaris storczyk kukawka (2) ścisła /VU ZPKChiN

103. Orchis morio storczyk samiczy (2) ścisła /EN ZPKChiN

104. Orchis ustulata storczyk drobnokwiatowy (2) ścisła /EN ZPKChiN

105. Ornithogalum umbellatum śniadek baldaszkowy ścisła ZPKChiN, SOO Dolina Środkowej

Wietcisy, SOO Dolina Wierzycy

106. Oxytropis pilosa ostrołódka kosmata (2) ścisła ZPKChiN

107. Pedicularis sceptrum-carolinum gnidosz królewski ścisła /E obr. Pelplin 260n

108. Platanthera bifolia podkolan biały (2) ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Grądy nad

Jeziorami Zduńskim i Szpęgawskim

109. Platanthera chlorantha podkolan zielonawy (2) ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły


68

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

110. Primula elatior pierwiosnek (pierwiosnka) wyniosła częściowa obr. Mestwinowo 1a,b,c,f,h,j.k,l, 2a,b,g,

30g,k, 35 k,m, 74g, 79c, 87Am, obr.

Pelplin 213k, 225d, 226f, 228a, 271a,

302b,c, 308a, 310a, obr. Starogard 253d

111. Primula veris pierwiosnek (pierwiosnka) lekarski częściowa ZPKChiN, SOO Dolina Środkowej

Wietcisy, SOO Dolna Wisła, obr. Pelplin

(230, 232, 234, 240, 267, 295, 296, 302)

112. Pulsatilla patens sasanka otwarta ścisła /EN ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

113. Pulsatilla pratensis sasanka łąkowa ścisła /V rezerwat Wiosło Małe, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna Wisła

114. Ribes nigrum porzeczka czarna częściowa ZPKChiN, SOO Dolna Wisła, SOO Grądy

nad Jeziorami Zduńskim i Szpęgawskim,

0br. Mestwinowo 30k, 83b, 86f, 96a,

100c,d, 101a,b, obr. Pelplin 42g, 44b,r,

47Ag, 48a,b,c,d, 49b, 72a, 117Bs,

117Co,p, 192i, 196o,207b, 223g, 231l,

234f, obr. Starogard 3i 18bx, 69d,f, 70b,c,

102g,h, 103h,j, 107i,m, 110c,i, 180b

115. Salix myrtilloides wierzba borówkolistna ścisła ZPKChiN

116. Scheuchzeria palustris bagnica torfowa ścisła /E SOO Szczodrowo

117. Scorzonera purpurea wężymord stepowy ścisła /V ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

118. Sorbusintermedia jarząb szwedzki ścisła ZPKChiN

119. Sorbus torminalis jarząb brekinia ścisła rezerwat Wiosło Małe, SOO Dolna Wisła,

obr. Pelplin 183s, 228g,h, 229g, 232g,

236j, 237n,p, 238a,f, 251a, 269h (254, 285,

288,)

120. Stipa capillata ostnica włosowata ścisła /V ZPKChiN

121. Stipa joannis ostnica Jana ścisła /VU ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

122. Taxus baccata cis pospolity ścisła ZPKChiN

123. Thesium ebracteatum leniec bezpodkwiatkowy ścisła /VU OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła, SOO Dolina Wierzycy


69

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

124. Trollius europaeus pełnik europejski (2) ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

125. Veratrum album ciemiężyca biała ścisła obr. Pelplin 2Ac, 182a,c,j, 191At, 217h

126. Viburnum opulus kalina koralowa częściowa rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO Dolna

Wisła, obr. Mestwinowo 29a,c,d, 45m,

59d, 85c, obr. Pelplin 285c, 287f, 298f,

obr. Starogard 139b, 199Bg

127. Vinca minor barwinek pospolity częściowa ZPKChiN, obr. Mestwinowo 21b, 52a,f,

85c, obr. Pelplin 2Ac,d, 117Cg, 119g,

203a, 226a, 261i, 276c, 287f, 289d, 302b,

303g, 317a, obr. Starogard 21b, 135m,

180b,d, 198a, 237m, 259i

FUNGI

GRZYBY

128. Langermannia gigantea purchawica olbrzymia ścisła ZPKChiN

129. Morchellaceae smardzowate ścisła ZPKChiN

130. Phallaceae sromotnikowate ścisła ZPKChiN

131. Sparassis spp. szmaciak ścisła obr. Mestwinowo 33a

LICHENES

POROSTY

132. Cladonia spp. chrobotki częściowa ZPKChiN, obr. Mestwinowo 16g,h,j,k,

17g,i, 19cx,dx, obr. Pelplin 155j

ZWIERZĘTA

CYKLOSTOMATA

KRĄGŁOUSTE

1. Lampetra fluviatilis minóg rzeczny (2) ścisła /VU OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

2. Lampetra planeri minóg strumieniowy ścisła /NT SOO Dolina Wierzycy

PISCES

RYBY

1. Aspius aspius boleń ścisła OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

2. Barbus peloponnesius brzanka ścisła SOO Dolina Wierzycy

3. Barbatula barbatula śliz ścisła SOO Dolina Wierzycy

4. Cobitis taenia koza ścisła /EN ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

5. Cottus gobio głowacz białopłetwy (2) ścisła OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła, SOO Dolina Wierzycy


70

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

6. Misgurnus fossilis piskorz ścisła /NT ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

7. Noemacheilus barbatulus śliz ścisła /LC ZPKChiN

8. Pelecus cultratus ciosa ścisła /NT OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

9. Phoxinus percunurus strzebla błotna ścisła SOO Waćmierz

10. Phoxinus phoxinus strzebla potokowa ścisła SOO Dolina Wierzycy

11. Rhodeus sericeus różanka ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

12. Salmo salar łosoś szlachetny ścisła LC/CR SOO Dolna Wisła

AMPHIBIA PŁAZY - wszystkie gatunki (2)

1. Bombina bombina kumak nizinny ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Waćmierz

2. Bufo bufo ropucha szara ścisła rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolina

Wierzycy, SOO Szczodrowo, SOO

Waćmierz

3. Bufo calamita ropucha paskówka ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły

4. Bufo viridis ropucha zielona ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły

5. Hyla arborea rzekotka drzewna ścisła rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolina

Wierzycy, SOO Waćmierz

6. Pelobates fuscus grzebiuszka ziemna, huczek ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły

7. Rana arvalis żaba moczarowa ścisła rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy, SOO Waćmierz

8. Rana esculenta żaba wodna ścisła rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolina

Wierzycy, SOO Waćmierz

9. Rana lessonae żaba jeziorkowa ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolina Wierzycy, SOO Szczodrowo,

SOO Waćmierz

10. Rana ridibunda żaba śmieszka ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły


71

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

11. Rana temporaria żaba trawna ścisła rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolina

Wierzycy, SOO Szczodrowo, SOO

Waćmierz

12. Triturus cristatus traszka grzebieniasta ścisła /NT ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

13. Triturus vulgaris traszka zwyczajna ścisła ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolina Wierzycy

REPTILIA

GADY

1. Anguis fragilis padalec ścisła rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

2. Lacerta agilis jaszczurka zwinka ścisła rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy, SOO Szczodrowo

3. Lacerta vivipara jaszczurka żyworodna ścisła ZPKChiN

4. Natrix natrix zaskroniec zwyczajny ścisła rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

5. Vipera berus żmija zygzakowata (2) ścisła ZPKChiN

6. Zootoca vivipara jaszczurka żyworodna ścisła LC SOO Dolina Wierzycy

AVES

PTAKI

1. Accipiter gentilis jastrząb ścisła LC ZPKChiN

2. Accipiter nisus krogulec ścisła LC ZPKChiN

3. Acrocephalus arundinaceus trzciniak ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

4. Acrocephalus palustris łozówka ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

5. Acrocephalus schoenobaenus rokitniczka ścisła LC ZPKChiN

6. Acrocephalus scirpaceus trzcinniczek ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

7. Actitis hypoleucos brodziec piskliwy ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

8. Aegithalos caudatus raniuszek ścisła LC ZPKChiN

9. Alauda arvensis skowronek ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

10. Alcedo atthis zimorodek (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolina Środkowej Wietcisy, SOO

Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

11. Anas acuta rożeniec ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła


72

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

12. Anas clypeata płaskonos (2) ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

13. Anas crecca cyraneczka LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

14. Anas penelope świstun ścisła LC/CR OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

15. Anas querquedula cyranka (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

16. Anas strepera krakwa ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

17. Anser albifrons gęś białoczelna ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

18. Anser fabalis gęś zbożowa ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły

19. Anthus campestris świergotek polny ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

20. Anthus pratensis świergotek łąkowy ścisła LC ZPKChiN

21. Anthus trivialis świergotek drzewny ścisła LC ZPKChiN, rezerwat Brzęczek, SOO

Dolina Wierzycy

22. Apus apus jerzyk ścisła LC ZPKChiN

23. Aquila pomarina orlik krzykliwy (1) ścisła LC/LC ZPKChiN

24. Ardea cinerea czapla siwa częściowa LC/LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

25. Asio otus sowa uszata ścisła LC ZPKChiN

26. Aythya fuligula czernica ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

27. Aythya marila ogorzałka ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

28. Botaurus stellaris bąk ścisła LC/LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

29. Branta canadensis bernikla kanadyjska ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły

30. Branta leucopsis bernikla białolica ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

31. Bucephala clangula gągoł (2) ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła


73

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

32. Buteo buteo myszołów ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

33. Calidris alpina biegus zmienny (1) (2) ścisła LC/EN OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

34. Calidris canutus biegus rdzawy ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

35. Calidris falcinellus biegus płaskodzioby ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

36. Calidris ferruginea biegus krzywodzioby ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

37. Calidris minuta biegus malutki ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

38. Calidris temminckii biegus mały ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

39. Carduelis cannabina makolągwa ścisła LC ZPKChiN

40. Carduelis carduelis szczygieł ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

41. Carduelis chloris dzwoniec ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

42. Carduelis spinus czyż ścisła LC ZPKChiN

43. Carpodacus erythrinus dziwonia ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

44. Certhia familiaris pełzacz leśny ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

45. Charadrius dubius sieweczka rzeczna ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

46. Charadrius hiaticula sieweczka obrożna ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

47. Chlidonias albifrons rybitwa białoczelna (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

48. Chlidonias hybridus rybitwa białowąsa (2) ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

49. Chlidonias niger rybitwa czarna (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Waćmierz


74

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

50. Ciconia ciconia bocian biały (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolina Środkowej Wietcisy, SOO

Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

51. Ciconia nigra bocian czarny (1) (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

52. Circus aeruginosus błotniak stawowy (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolina Środkowej Wietcisy, SOO

Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

53. Circus cyaneus błotniak zbożowy (2) ścisła LC/VU OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

54. Circus pygargus błotniak łąkowy (2) ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

55. Clangula hyemalis lodówka ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

56. Coccothraustes coccothraustes grubodziób ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

57. Columba oenas siniak ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

58. Coracias garrulus kraska ścisła NC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

59. Corvus corax kruk częściowa LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

60. Corvus corone wrona siwa częściowa LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

61. Corvus monedula kawka ścisła LC ZPKChiN

62. Coturnix coturnix przepiórka ścisła LC SOO Dolina Wierzycy

63. Crex crex derkacz (2) ścisła NT ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolina Środkowej Wietcisy, SOO

Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

64. Cuculus canorus kukułka ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

65. Cyanistes caeruleus sikora modra ścisła LC rezerwat Brzęczek

66. Cygnus columbianus łabędź czarnodzioby ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

67. Cygnus cygnus łabędź krzykliwy ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła, SOO Waćmierz

68. Cygnus olor łabędź niemy ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy


75

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

69. Delichon urbica jaskółka oknówka ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

70. Dendrocopos major dzięcioł duży ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

71. Dendrocopos medius dzięcioł średni (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

72. Dendrocopos minor dzięciołek ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

73. Dryocopus martius dzięcioł czarny (2) ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna Wisła,

SOO Dolina Wierzycy

74. Egretta alba czapla biała ścisła LC/LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

75. Egretta garzetta czapla nadobna ścisła LC/LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

76. Emberiza citrinella trznadel ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

77. Emberiza hortulana ortolan ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

78. Emberiza schoeniclus potrzos ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

79. Erithacus rubecula rudzik ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

80. Falco columbarius drzemlik ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

81. Falco naumanni pustułeczka ścisła VU OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

82. Falco subbuteo kobuz (2) ścisła LC ZPKChiN

83. Falco tinunculus pustułka (2) ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

84. Ficedula hypoleuca muchołówka żałobna ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

85. Ficedula parva muchołówka mała ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

86. Fringilla coelebs zięba ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

87. Gallinago gallinago kszyk (2) ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła, SOO Dolina Wierzycy

88. Gallinula chloropus kokoszka ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy


76

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

89. Garrulus glandarius sójka ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

90. Gavia arctica nur czarnoszyi ścisła LC/EXP OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

91. Gavia stellata nur rdzawoszyi ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

92. Grus grus żuraw (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy,

SOO Szczodrowo, SOO Waćmierz

93. Haematopus ostralegus ostrygojad ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

94. Haliaeetus albicilla bielik (1) ścisła LC/LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

95. Hippolais icterina zaganiacz ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

96. Hirundo rustica jaskółka dymówka ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

97. Jynx torquilla krętogłów ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

98. Lanius collurio gąsiorek (dzierzba gąsiorek) ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolina

Środkowej Wietcisy, SOO Dolna Wisła,

SOO Dolina Wierzycy

99. Larus fuscus mewa żółtonoga ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

100. Larus marinus mewa siodłata ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

101. Larus melanocephalus mewa czarnogłowa ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

102. Larus minutus mewa mała (2) ścisła LC/LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

103. Larus ridibundus mewa śmieszka ścisła LC SOO Dolina Wierzycy

104. Limosa lapponica szlamik ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

105. Limosa limosa rycyk ścisła NT SOO Dolina Wierzycy

106. Locustella fluviatilis strumieniówka ścisła LC ZPKChiN

107. Locustella naevia świerszczak ścisła LC ZPKChiN


77

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

108. Lullula arborea lerka (skowronek borowy) ścisła LC ZPKChiN

109. Luscinia luscinia słowik ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

110. Lymnocryptes minimus bekasik ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

111. Melanitta fusca uhla ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

112. Melanitta nigra markaczka ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

113. Mergellus albellus bielaczek ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

114. Mergus merganser nurogęś (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

115. Mergus serrator szlachar (1) (2) ścisła LC/EN OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

116. Milvus migrans kania czarna (1) ścisła LC/NT OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

117. Milvus milvus kania ruda (1) ścisła NT/NT OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła, SOO Dolina Wierzycy

118. Motacilla alba pliszka siwa ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

119. Motacilla cinerea pliszka górska ścisła LC ZPKChiN

120. Motacilla flava pliszka żółta ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

121. Muscicapa striata muchołówka szara ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

122. Numenius arquata kulik wielki ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

123. Numenius phaeopus kulik mniejszy ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

124. Oenanthe oenanthe białorzytka ścisła LC ZPKChiN

125. Oriolus oriolus wilga ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

126. Pandion haliaetus rybołów(1)(2) ścisła LC/VU ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

127. Parus ater sikora sosnówka ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

128. Parus caeruleus sikora modra ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

129. Parus cristatus sikora czubatka ścisła LC SOO Dolina Wierzycy


78

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

130. Parus major sikora bogatka ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

131. Parus montanus sikora czarnogłówka ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

132. Parus palustris sikora uboga ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

133. Passer domesticus wróbel domowy ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

134. Passer montanus mazurek ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

135. Perdix perdix kuropatwa LC ZPKChiN

136. Pernis apivorus trzmielojad ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

137. Philomachus pugnax batalion ścisła LC/LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

138. Phoenicurus ochruros kopciuszek ścisła LC ZPKChiN

139. Phoenicurus phoenicurus pleszka ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

140. Phylloscopus collybita pierwiosnek ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

141. Phylloscopus sibilatrix świstunka leśna ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

142. Phylloscopus trochilus piecuszek ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

143. Pica pica sroka częściowa LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

144. Pluvialis apricaria siewka złota ścisła LC/EXP OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

145. Pluvialis squatarola siewnica ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

146. Podiceps cristatus perkoz dwuczuby ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

147. Podiceps nigricollis zausznik ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

148. Porzana parva zielonka (kureczka zielonka) ścisła LC/NT OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

149. Porzana porzana kropiatka (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły

150. Prunella modularis pokrzywnica ścisła LC ZPKChiN

151. Pyrrhula pyrrhula gil ścisła LC SOO Dolina Wierzycy

152. Rallus aquaticus wodnik ścisła LC ZPKChiN


79

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

153. Recurvirostra avosetta szablodziób ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

154. Regulus regulus mysikrólik ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

155. Remiz pendulinus remiz ścisła LC ZPKChiN

156. Saxicola rubetra pokląskwa ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

157. Serinus serinus kulczyk ścisła LC ZPKChiN

158. Sitta europaea kowalik ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

159. Sterna caspia rybitwa wielkodzioba (2) ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

160. Sterna hirundo rybitwa rzeczna (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

161. Streptopelia decaocto sierpówka ścisła LC ZPKChiN, SOO Dolina Wierzycy

162. Streptopelia turtur turkawka ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

163. Strix aluco puszczyk ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

164. Sturnus vulgaris szpak ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

165. Sylvia atricapilla kapturka (pokrzewka czarnołbista) ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

166. Sylvia borin gajówka (pokrzewka ogrodowa) ścisła LC ZPKChiN

167. Sylvia communis cierniówka ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

168. Sylvia curruca piegża ścisła LC ZPKChiN,

169. Sylvia nisoria jarzębatka ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła

170. Tachybaptus ruficollis perkozek ścisła LC ZPKChiN

171. Tadorna tadorna ohar ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

172. Tringa erythropus brodziec śniady ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

173. Tringa glareola łęczak ścisła LC/CR OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła


80

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

174. Tringa nebularia kwokacz ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

175. Tringa ochropus samotnik (2) ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła, SOO Dolina Wierzycy, SOO

Waćmierz

176. Tringa stagnatilis brodziec pławny ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

177. Tringa totanus brodziec krwawodzioby ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

178. Troglodytes troglodytes strzyżyk ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

179. Turdus merula kos ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

180. Turdus philomelos drozd śpiewak ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

181. Turdus pilaris kwiczoł ścisła LC SOO Dolina Wierzycy

182. Turdus viscivorus paszkot ścisła LC ZPKChiN

183. Upupa epops dudek (2) ścisła LC ZPKChiN

184. Vanellus vanellus czajka (2) ścisła LC ZPKChiN

185. Xenus cinereus terekia ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

MAMMALIA

SSAKI

1. Barbastella barbastellus mopek (2) ścisła VU OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

2. Canis lupus wilk ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna

Wisła

3. Castor fiber bóbr europejski częściowa NT ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły,

SOO Dolna Wisła, SOO Dolina Wierzycy

4. Crocidura suaveolens zębiełek karliczek ścisła LC

5. Eptesicus serotinus mroczek późny (2) ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły

6. Erinaceus europaeus e jeż (2) ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN


81

Lp. Nazwa łacińska Nazwa polska

Kategoria

ochronności

Czerwona Księga

Gatunków Zagrożonych

/Polska

Natura

2000

Występowanie i stan gatunku

1 3 2 4 5 6 7

7. Lutra lutra wydra częściowa NT rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna Wisła,

SOO Dolina Wierzycy

8. Mustela erminea gronostaj ścisła LC ZPKChiN

9. Mustela nivalis łasica ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

10. Myotis bechsteini nocek Bechsteina ścisła VU/NT rezerwat Brzęczek

11. Myotis daubentoni nocek rudy ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły

12. Myotis myotis nocek duży ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły, SOO Dolna Wisła

13. Myotis nattereri nocek Natterera ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły

14. Neomys anomalus rzęsorek mniejszy ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

15. Neomys fodiens rzęsorek rzeczny ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN

16. Nyctalus nactula borowiec wielki (2) ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły

17. Pipistrellus nathusii karlik większy (2) ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły

18. Pipistrellus pipistrellus karlik malutki (2) ścisła LC ZPKChiN, OSO Dolina Dolnej Wisły

19. Plecotus auritus gacek brunatny (2) ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, OSO

Dolina Dolnej Wisły

20. Plecotus austriacus gacek szary (2) ścisła LC OSO Dolina Dolnej Wisły

21. Sciurus vulgaris wiewiórka pospolita ścisła NT rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy, SOO Szczodrowo

22. Sorex araneus ryjówka aksamitna ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy, SOO Szczodrowo

23. Sorex minutus ryjówka malutka ścisła LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

24. Talpa europaea kret częściowa LC rezerwat Brzęczek, ZPKChiN, SOO

Dolina Wierzycy

(1) – gatunki, dla których nie stosuje się określonych w § 7 Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 roku w sprawie

gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną odstępstw od zakazów;

(2) – gatunki wymagające ochrony czynnej.


82

Dane dotyczące lokalizacji pochodzą z opracowanych programów ochrony

rezerwatów, standardowych formularzy danych dotyczących Obszarów Natura 2000,

z projektu planu ochrony Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Wisły (ZPKChiN), na

podstawie obserwacji terenowych taksatorów podczas prac terenowych oraz informacji

z corocznej waloryzacji przyrodniczej Nadleśnictwa wykonywanej przez pracowników

Nadleśnictwa Starogard.

Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych – publikowana przez Międzynarodową

Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) to lista zagrożonych wyginięciem gatunków

organizmów. Ukazała się po raz pierwszy w 1963 roku. Ostatnia edycja Czerwonej Księgi

(rok 2007) zawiera spis 41415 gatunków, z których 16306 jest zagrożonych wyginięciem.

Liczba gatunków uznanych za wymarłe wzrosła w porównaniu z edycją 2006 do 785,

a wymarłych na wolności – do 65.

Edycja 2006 zawierała spis 7 700 gatunków zwierząt, około 8 400 gatunków roślin

oraz 3 gatunki grzybów, co łącznie daje ponad 16 tysięcy gatunków zagrożonych. Większość

z nich uzyskała status zagrożonych w wyniku działalności człowieka.

Informacje gromadzone w systemie IUCN są grupowane w kategoriach określających

stopień zagrożenia wyginięciem danego gatunku. Kryteria zaliczenia gatunku do danej

kategorii w roku 2001 określono w dokumencie 2001 Categories & Criteria (version 3.1).

oszacowane

rozpoznane

niedostatecznie

rozpoznane

zagrożone

wyginięciem

nie oszacowane według kryteriów

IUCN

Statystyki IUCN:

EX wymarłe (extinct), oznaczane znakiem †

EW

CR

EN

VU

NT

Liczba gatunków

wymarłe na wolności (extinct in the wild) – wymarłe w stanie

dzikim - klasyfikuje się jako wymarłe na wolności, co oznacza, że

pojedyncze okazy, czy nawet populacje mogą żyć jeszcze w

hodowlach i ogrodach zoologicznych

krytycznie zagrożone (critically endangered) – najbardziej

zagrożone gatunki

zagrożone (endangered) – przypisuje się im wysokie ryzyko

wymarcia w niedalekiej przyszłości

narażone (vulnerable) – gatunki, które mogą wymrzeć stosunkowo

niedługo, choć nie tak szybko jak zagrożone

bliskie zagrożenia (near threatened) – gatunki bliskie zaliczenia do

poprzedniej kategorii, ale jeszcze się do niej nie kwalifikujące

LC najmniejszej troski (least concern)

DD (data deficient) – taksony o nieokreślonym stopniu zagrożenia,

wymagającym dokładniejszych danych.

NE (not evaluated)

W tym w kategorii

opisanych oszacowanych zagrożonych EX EW CR EN VU

Ssaki 5416 4856 90% 1093 23% 70 4 162 348 583

Ptaki 9934 9934 100% 1206 12% 135 4 181 351 674

Gady 8240 664 8% 341 51% 22 1 73 101 167

Płazy 5918 5918 100% 1811 31% 34 1 442 738 631

Ryby 29300 2914 10% 1173 40% 80 13 232 212 614


83

Polska Czerwona Księga zawiera dla zwierząt: EX – gatunki wymarłe (2 gatunki),

EXP – gatunki zanikłe lub prawdopodobnie zanikłe w Polsce (14 gatunków), CR – gatunki

skrajnie zagrożone (22 gatunki), EN – gatunki bardzo wysokiego ryzyka, silnie zagrożone (24

gatunki), VU – gatunki wysokiego ryzyka, narażone na wyginięcie (15 gatunków), NT –

gatunki niższego ryzyka, ale bliskie zagrożenia (30 gatunków), LC – gatunki na razie nie

zagrożone wymarciem, z różnych powodów wpisane do Czerwonej Księgi (23 gatunki). Dla

roślin przedstawia się wykaz następująco: EX (extinct) – w Polsce całkowicie wymarłe lub

EW (extinct in wild) – wymarłe w naturze (38 gatunków), CR (critical) – krytycznie

zagrożone (74), EN (endangered) – zagrożone (59), VU (vulnerable) – narażone (102), LR

(low risk) – gatunki niskiego ryzyka (21), DD (data deficient) – stopień zagrożenia trudny do

określenia z braku danych (2).

Czerwona lista roślin i grzybów Polski – lista taksonów (w ogromnej większości

w randze gatunków) zagrożonych na terenie Polski wyginięciem, a także tych, które już

wyginęły. Obejmuje takie grupy organizmów, jak: rośliny naczyniowe, mchy, wątrobowce

i glewiki, porosty, glony, grzyby (wielkoowocnikowe) i śluzowce występujące w XIX i XX

wieku na terenie Polski w jej obecnych granicach. Jest to pełny rejestr gatunków

zagrożonych, wraz z ich klasyfikacją do odpowiednich kategorii zagrożenia opracowany

przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. W trzecim

wydaniu brak listy zagrożonych mchów. Opracowanie napisane jest w języku polskim

i angielskim.

W trzecim wydaniu z 2006 wprowadzono następujące kategorie zagrożenia:

Ex – Wymarłe i zaginione – gatunki, które nie występują już w Polsce na znanych

dawniej stanowiskach i nie znaleziono nowych ich stanowisk.

EW – Wymarłe i zaginione – gatunki wymarłe na stanowiskach naturalnych, istniejące

w uprawie lub na stanowiskach zastępczych.

E – Wymierające – krytycznie zagrożone – gatunki mocno zagrożone wymarciem,

przetrwanie których jest mało prawdopodobne, jeśli będą się utrzymywać istniejące

czynniki zagrożenia. Zaliczono tu gatunki określone jako CR, czyli krytycznie

zagrożone.

|E| – Wymierające krytycznie zagrożone – gatunki silnie zagrożone wymarciem na

izolowanych stanowiskach poza głównym obszarem swojego występowania.

V – Narażone- zagrożone wyginięciem – jeżeli nie znikną czynniki ich zagrożenia, to

w najbliższej przyszłości gatunki te przesunięte zostaną do kategorii wymierających.

|V| – Narażone – zagrożone na izolowanych stanowiskach poza głównym obszarem

swojego występowania.

R – Rzadkie (potencjalnie zagrożone) – występujące na małych obszarach oraz

występujące w dużym rozproszeniu. Zaliczono tu gatunki o małym zagrożeniu,

określane jako LR.

I – O nieokreślonym zagrożeniu – gatunki, dla których brak jest pewnych źródeł

informacji, by zaliczyć je do określonej kategorii, z różnych informacji jednak

wiadomo, że są zagrożone, wymierające lub już wymarłe.

Liczby gatunków w poszczególnych grupach organizmów wg autorów opracowania:

rośliny naczyniowe: Ex – 44, EW – 3, E – 144, V – 183, R – 107, |E| – 25. Razem 506

gatunków, co stanowi 21% rodzimej flory Polski.

wątrobowce i glewiki: Ex – 2, E – 21, V – 16, R – 38, I – 15. Razem 92 gatunki, co

stanowi 38,7% wszystkich gatunków rodzimej flory Polski.

grzyby (wielkoowocnikowe): Ex – 53, E – 425, V – 175, R – 270, I – 40. Razem 963

gatunki.


84

glony : 594 gatunki. Lista ma charakter tylko orientacyjny i prowizoryczny,

w znacznym stopniu jest niepełna.

porosty: 886 taksonów. Zastosowano do ich podziału inne kryteria zagrożenia.

śluzowce: 82 gatunki. Lista oparta jest na niewielkiej ilości danych.

Łącznie lista zawiera 3123 taksony.

Liczby te oczywiście nie są ostateczne. W miarę opracowywania danych na temat

kolejnych gatunków zagrożonych i upływu czasu powodującego zmiany stopnia zagrożenia

i stanu wiedzy zasobach roślin w środowisku – spodziewać się należy, że kolejne wydania

księgi będą coraz bardziej obszerne. Tworzenie i aktualizowanie księgi ma duże znaczenie nie

tylko w zakresie związanym z porządkowaniem wiedzy naukowej o florze Polski, ale jest

przydatne w działaniach związanych z ochroną przyrody oraz w szeroko pojętej edukacji

przyrodniczej.

Czerwona lista grzybów wielkoowocnikowych w Polsce obejmuje 963 gatunków,

tj. ok. ¼ wszystkich gatunków grzybów wielkoowocnikowych jakie prawdopodobnie

występują w Polsce. W stosunku do wcześniejszej listy z roku 1992 zawierającej 1013

gatunki, usunięto gatunki pospolite, częste i niezagrożone, a dodano liczne nowe, rzadkie lub

zagrożone gatunki, oraz wprowadzono zmiany kategorii zwykle uściślające przyczynę

zagrożenia gatunku.

Kategorie zagrożenia są spójne z tymi stosowanymi w stosunku do roślin.

Na terenie Nadleśnictwa występuje dużo gatunków chronionych, rzadkich roślin oraz

zwierząt. Liczebność wybranych grup organizmów w Nadleśnictwie przedstawia poniższa

tabela.

Tabela 10. Zestawienie liczbowe fauny i flory

Grupa

systematyczna

Gatunki objęte

ochroną

Gatunki

Natura 2000

Gatunki

zapisane

w Polskiej

Czerwonej

Księdze

Mchy 14

Paprotniki 10 2

Rośliny naczyniowe 102 4 36

Grzyby 4

Porosty 1

Krągłouste 2 2 2

Ryby 12 10 4

Płazy 13 1 1

Gady 6

Ptaki 185* 53 18

Ssaki 24 6 1

* w tym niektóre okresowo


85

3.9. Strefy ochrony

Na terenie Nadleśnictwa Starogard istnieje dziewięć strefy ochrony gatunków.

Dotyczą miejsc rozrodu i regularnego przebywania następujących gatunków chronionych:

dwie strefy orła bielika (Decyzja Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Gdańsku

RDOŚ-22-PN.II-6631-6-9/2009ek oraz Decyzja Wojewody Pomorskiego ŚR.VII.EK./6631-6-

22/2008) oraz siedem stref ochrony bociana czarnego (dwie zatwierdzone zarządzeniem

wojewody pomorskiego nr 5/2008, jedna zarządzeniem wojewody pomorskiego nr 5/2003

oraz pojedyncze zatwierdzone Decyzjami Wojewody Pomorskiego ŚR/Ś.VII.EK./6631-6-

12/2006, ŚR/Ś.VII.EK./6631-6-13/2006, ŚR/Ś.VII.EK./6631-4-30/2007, ŚR/Ś.VII.EK./6631-

6-13/2007). Powierzchnia stref ochrony wynosi: ścisła – 111,57 ha, okresowa – 369,75 ha.

Rysunek 22. Bielik – Haliaeetus albicilla [Andrzej Schleser]


86

Rysunek 23. Bocian czarny – Ciconia nigra [Małgorzata Gass-Pięta]

3.10. Projektowane i proponowane formy ochrony przyrody

3.10.1. Postulowane Rezerwaty Przyrody

Jest to projektowany przez Włodzimierza Mieńkę, jednego z autorów opracowania

„Inwentaryzacja i waloryzacja przyrodnicza” Gminy Bobowo, rezerwat „Grąd w Mysinku”

o łącznej powierzchni około 6 ha. Powinien on obejmować najlepiej zachowane płaty grądu

zlokalizowane na skarpie doliny Węgiermucy, gdzie występuje wielogatunkowy

i wielowarstwowy drzewostan z roślinami chronionymi i rzadkimi, między innymi z licznie

występującą lilią złotogłów.

Przeważająca część powierzchni tego projektowanego rezerwatu znajduje się w oddz.

69Cc obrębu Pelplin, leśnictwo Bielawki, reszta natomiast to grunty leśne innych właścicieli

z miejscowości Grabowiec.

Również tego autorstwa jest rezerwat projektowany „Potłowskie zbocza”, który

obejmuje strefę krawędziową Pojezierza z występującymi jarami. Jest to rozległy teren

zboczy ciągnących się wzdłuż doliny Wisły nie będących własnością Nadleśnictwa.

Położony jest na terenie gminy Gniew, a jego północna granica przylega do oddz. 180

w obrębie Pelplin (na wysokości wsi Tymawa), a południowa znajduje się około 0,6 km na

północ od miejscowości Jaźwiska. Zbocza wytypowane na rezerwat składają się z dwu części,

a ich łączna długość przekracza 1,5 km.


87

3.10.2. Postulowane Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe

Zgodnie z Ustawą o ochronie przyrody wyznacza się je dla ochrony i zachowania

cennych fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego. Na omawianym terenie nie ma

zatwierdzonych tego rodzaju obiektów. W „Inwentaryzacji i waloryzacji przyrodniczej” gmin

Skórcz, Morzeszczyn, Bobowo i Smętowo autor proponuje utworzenie następujących

Zespołów przyrodniczo-krajobrazowych:

Dolina Węgiermucy – obejmuje tereny w gminach Bobowo i Morzeszczyn o łącznej

powierzchni 1368 ha, a z gruntów Nadleśnictwa wchodzą: część oddz.147, część 150,

cały 151, cały 151A, część 154, część 155 o łącznej powierzchni około 63 ha.

Ostateczny kształt tego Zespołu ustalony zostanie po przeprowadzeniu waloryzacji

gminy Pelplin.

Kociołek – w gminie Skórcz o powierzchni około 60 ha i obejmuje on fragmenty

oddziału 168A o powierzchni około 4 ha.

Kulmaga – w gminie Smętowo i obejmuje powierzchnię około 267 ha. Z gruntów

Nadleśnictwa wchodzi tylko fragmencik oddziału 249 leżący w granicach tej gminy –

około 1 ha.

Zespoły te oprócz walorów krajobrazowych posiadają także pewne walory

przyrodnicze.

3.10.3. Projektowane pomniki przyrody

Na terenie Nadleśnictwa Starogard zostały zainwentaryzowane następujące

pojedyncze drzewa i grupy drzew, które spełniają parametry pozwalające uznać je za pomniki

przyrody:

Tabela 11. Wykaz projektowanych pomników przyrody

Lp. Leśnictwo

Oddział,

stan

Gmina gatunek obwód wysokość wiek

pododdział

zdrowotny

1 2 3 4 5 6 7 8 9

1 Borkowo 160-a Morzeszczyn Lp 346 26 140 1

2 Borkowo 160-a Morzeszczyn Md 315 27 140 1

3 Borkowo 152-a Morzeszczyn Md 280 39 150 1

4 Borkowo 152-m Morzeszczyn So 259 29 150 1

5 Borkowo 150-d Morzeszczyn Dg 272 38 115 1

6 Borkowo 150-d Morzeszczyn Dg 275 34 115 1

7 Borkowo 150-d Morzeszczyn Dg 261 38 115 1

8 Dębiny 308-d Gniew Db 320 29 1

9 Dębiny 316-a Nowe Db 380 28 1

10 Dębiny 316-a Nowe Db 345 27 1

11 Dębiny 316-a Nowe Db 427 26 1

12 Dębiny 316-c Nowe Db 414 27 1

13 Jastrzębce 146-c Skarszewy Db. sz. 480 28 210 1

14 Jastrzębce 146-f Skarszewy Db. sz. 407 31 210 2

15 Jastrzębce 146-f Skarszewy Db. sz. 510 31 210 1

16 Swarożyn 108-a Tczew Bk 314 32 200 1

17 Swarożyn 108-d Tczew Db. sz. 390 28 200 3

18 Swarożyn 50-c Tczew So 315 28 150 3

19 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 308 28 160 2

20 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 195 26 160 2

21 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 245 27 160 2


88

Lp. Leśnictwo

Oddział,

stan

Gmina gatunek obwód wysokość wiek

pododdział

zdrowotny

1 2 3 4 5 6 7 8 9

22 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 260 25 160 2

23 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 208 26 160 2

24 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 195 25 160 2

25 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 208 25 160 2

26 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 240 27 160 2

27 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 342 27 160 2

28 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 240 27 160 2

29 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 275 24 160 2

30 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 205 25 160 2

31 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 275 26 160 2

32 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 225 25 160 2

33 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 232 24 160 2

34 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 268 27 160 2

35 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 187 24 160 2

36 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 366 160 2

37 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 267 160 2

38 Swarożyn 109-h Tczew Db. sz. 295 160 2

39 Kochanki 137-a Starogard Db. sz. 370 27 150 1

40 Kochanki 138-d Starogard Db. sz. 350 25 110 1

41 Kochanki 173-d Starogard Db. sz. 370 30 250 1

42 Kochanki 181-w Starogard Db. sz. 410 26 150 1

43 Kochanki 200A-s Starogard Db. sz. 360 24 170 1

44 Bielawki 65-f Starogard Db. sz. 405 25 260 1

45 Bielawki 74-s Pelplin Db. sz. 365 28 200 2

46 Orle 178-b Liniewo Db. sz. 490 32 300 2

47 Orle 178-h Liniewo Db.bszcz. 335 30 250 2

48 Orle 177-i Liniewo Db. sz. 433 33 300 2

49 Orle 201-j Liniewo Db. sz. 432 30 240 3

50 Orle 201-j Liniewo Db. sz. 381 30 240 2

51 Orle 201-j Liniewo Db. sz. 416 30 240 3

52 Orle 201-j Liniewo Db. sz. 422 31 240 2

53 Orle 201-j Liniewo Bk 314 33 130 2

54 Orle 179-k Liniewo Robinia akacj 347 27 140 1

55 Bukowiec 9-d Subkowy Db 300 160 1

56 Bukowiec 9-d Subkowy Db 370 160 1

57 Bukowiec 9-d Subkowy Db 400 160 1

58 Bukowiec 9-d Subkowy Orzesznik 160 1

59 Bukowiec 9-f Subkowy Choina 160 1

kanadyjska

60 Bukowiec 9-f Subkowy Choina 140 1

kanadyjska

61 Bukowiec 9-f Subkowy Choina 90 1

kanadyjska

62 Bukowiec 9-f Subkowy Choina 110 1

kanadyjska

63 Bukowiec 9-f Subkowy Choina 120 1

kanadyjska

64 Bukowiec 9-f Subkowy Choina 190 1

kanadyjska

65 Bukowiec 8-h Subkowy Dg 310 105 1

66 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 300 110 1


89

Lp. Leśnictwo

Oddział,

stan

Gmina gatunek obwód wysokość wiek

pododdział

zdrowotny

1 2 3 4 5 6 7 8 9

67 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 210 110 1

68 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 240 110 1

69 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 190 110 1

70 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 270 110 1

71 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 220 110 1

72 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 200 110 1

73 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 220 110 1

74 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 280 110 1

75 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 260 110 1

76 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 260 110 1

77 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 280 110 1

78 Bukowiec 9-k Subkowy Dg 240 110 1

79 Bukowiec 24-a Subkowy Dg 210 100 1

80 Bukowiec 24-a Subkowy Dg 230 100 1

81 Bukowiec 24-a Subkowy Dg 220 100 1

82 Bukowiec 24-a Subkowy Dg 290 100 1

83 Bukowiec 24-a Subkowy Dg 280 100 1

84 Bukowiec 24-a Subkowy Dg 200 100 1

85 Bukowiec 24-a Subkowy Dg 220 100 1

86 Bukowiec 24-f Subkowy Dg 200 100 1

87 Dębowo 216-a Gniew Db 400 26 260 1

88 Dębowo 216-a Gniew Db 340 27 260 2

89 Dębowo 216-a Gniew Db 380 25 260 2

90 Dębowo 221-i Gniew Db 330 26 250 1

91 Dębowo 221-i Gniew Db 380 27 250 2

92 Dębowo 221-i Gniew Db 350 25 250 1

93 Dębowo 221-i Gniew Db 360 26 250 2

94 Dębowo 221-c Gniew Db 330 27 200 2

95 Dębowo 207-j Smętowo Db 200 26 150 1

96 Dębowo 183-s Gniew Jrz 100 25 90 2

97 Opalenie 235-f Gniew Db. sz. 290 35 200 2

98 Mestwinowo 58-i Skarszewy Bk 327 30 2

99 Mestwinowo 58-i Skarszewy Bk 303 30 2

100 Mestwinowo 58-i Skarszewy Bk 300 27 2

101 Mestwinowo 58-i Skarszewy Bk 338 29 2

102 Mestwinowo 78-i Starogard Bk 464 23 3

103 Mestwinowo 78-i Starogard Bk 480 21 3


90

4. WALORY PRZYRODNICZO-LEŚNE

Poszczególne komponenty przyrodnicze Nadleśnictwa są rozpoznane w różnym

stopniu. Dużo informacji można otrzymać z analizy planów urządzenia lasu oraz licznych

publikacji naukowych i popularnonaukowych wydawanych w różnym okresie czasu.

W programie podane zostały jedynie informacje już istniejące, które będę weryfikowane

w kolejnych pracach urządzeniowych.

Informacje o rzeźbie terenu, budowie geologicznej, opisie gleb, klimacie w zasięgu

terytorialnym Nadleśnictwa Starogard zawarte są w elaboracie.

4.1. Wody

Będące w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa grunty znajdują się w obszarze

dorzecza Wisły. Główną rzeką, która odprowadza większość wód z omawianego terenu jest

Wierzyca. Uchodzą do niej rzeki: Wietcisa, Piesienica, Węgiermuca, Janka. Część terenów

znajduje się w zlewni Szpęgawy, część bezpośrednio w zlewni Wisły.

Sieć tych rzek uzupełnia niezliczona ilość mniejszych bądź większych cieków

naturalnych, jeziora, spośród których wyróżniają się Zduńskie i Szpęgawskie, Godziszewskie,

Rokitki Duże i Małe, Płaczewo, Sumińskie, Orle, Piaseczno, Starowieckie, Jastrzębce,

Borówno Małe i Wielkie, Smarzewskie i Rakowieckie, a ponadto większość terenów

z wysokim poziomem wód gruntowych posiada sztuczną sieć rowów melioracyjnych, które

pozwalają na ich użytkowanie (łąki, pastwiska, siedliska wilgotne leśne i inne). Rzeki tutaj

przepływające charakteryzują się dość wartkim nurtem i z reguły zimą nie zamarzają.

Wody powierzchniowe odgrywają ważną rolę w środowisku przyrodniczym, a także

krajobrazowym. W stanie posiadania Nadleśnictwa zainwentaryzowano 20,36 ha wód jako

grunty nieleśne i 21,91 ha jako grunty związane z gospodarką leśną i są to:

na gruntach nieleśnych:

wody płynące

- 1,80 ha

wody stojące

- 18,56 ha

na gruntach związanych z gospodarką leśną:

rowy

- 21,91 ha

Rysunek 24. Przykład wody stojącej [Andrzej Schleser]


91

Rysunek 25. Zasięg zlewni w Nadleśnictwie


92

4.2. Ekosystemy wodno-błotne

Ekosystemy wodno-błotne to bardzo swoiste układy ekologiczne reprezentujące przez

szerokie spektrum bioróżnorodności. Ekosystemy te posiadają wybitne właściwości

akumulacyjne gdyż w swoim wnętrzu gromadzą przez siebie wytworzone utwory geologiczne

– torfy. Torfy zdolne są do magazynowania znacznej ilości wody, która wieledziesiąt razy

przekracza ciężar masy nagromadzonych torfów. Potrafią też przechowywać łatwo czytelne

informacje o genezie powstania oraz ekologicznej przeszłości poszczególnych obiektów

torfowiskowych.

W lasach Nadleśnictwa Starogard zainwentaryzowano 432 pododdziałów bagien

i mokradeł o łącznej powierzchni 409,74 ha w tym odpowiednio w:

obrębie Mestwinowo 158 sztuk 156,17 ha

obrębie Pelplin 99 sztuk 81,57 ha

obrębie Starogard 175 sztuk 172,00 ha

Jako powierzchnie nie stanowiące wydzieleń bagna zajmują łącznie 122,70 ha, w tym

odpowiednio w:

obrębie Mestwinowo 703 sztuk 70,41 ha

obrębie Pelplin 208 sztuk 22,00 ha

obrębie Starogard 284 sztuk 30,29 ha

Jako grunty podlegające szczególnej ochronie na terenie Nadleśnictwa występują

również grunty do naturalnej sukcesji. Ogólnie zainwentaryzowano 121 takich pododdziałów

o łącznej powierzchni 178,33 ha, w tym odpowiednio w:

obrębie Mestwinowo 39 sztuk 35,58 ha

obrębie Pelplin 48 sztuk 88,98 ha

obrębie Starogard 40 sztuk 53,77 ha

Naturalna sukcesja roślinności to rozciągnięty w czasie proces spontanicznego

pojawiania się kolejnych, następujących po sobie stadiów rozwojowych roślinności.

Końcowym etapem sukcesji naturalnej w naszych warunkach klimatycznych jest zbiorowisko

leśne.

Na utworach organogenicznych – torfach, rzadziej murszach wyodrębniono w trakcie

prac terenowych siedliska bagienne (Bb, BMb, LMb, Ol, OlJ) różnych stopni żyzności.

Występują w pradolinach, rynnach i obniżeniach wytopiskowych, przeważnie

bezodpływowych. Stanowią 1271,47 ha, to jest 6,3% powierzchni leśnej Nadleśnictwa.

Poza gruntami Nadleśnictwa największe torfowiska położone są w obniżeniach

pradolin rzek.

Swoistość hydrologiczna torfowisk tworzy z nich specyficzne zbiorniki retencyjne

doskonale funkcjonujące, korzystnie zlokalizowane, modyfikujące klimat.

Fitocenozy oraz powstałe z nich osady biogeniczne odznaczają się zdolnościami

filtracyjnymi i umiejętnością związania znacznych ilości dwutlenku węgla.

Ekosystemy wodno-błotne to obiekty niezwykłe pod względem geologicznohydrologicznym.

Świadomość istnienia tego faktu musi zostać włączona do strategii ochrony

tej grupy ekosystemów.

Dnia 6 stycznia 1977 roku Polska przystąpiła do Konwencji ramsarskiej (Ramsar

Convention on Wetlands) układu międzynarodowego dotyczącego ochrony przyrody, który

został podpisany 2 lutego 1971 roku podczas konferencji w irańskim kurorcie Ramsar nad

brzegiem Morza Kaspijskiego. Konwencja weszła w życie 21 grudnia 1975 roku. Pełna

nazwa tego aktu prawnego brzmi: Konwencja o obszarach wodno-błotnych mających

znaczenie międzynarodowe, zwłaszcza jako środowisko życiowe ptactwa wodnego.

Celem porozumienia jest ochrona i utrzymanie w niezmienionym stanie obszarów

określanych jako „wodno-błotne”. Szczególnie chodzi o populacje ptaków wodnych

zamieszkujących te tereny lub okresowo w nich przebywające.


93

Konwencja obejmuje 40 typów obszarów bagien, błot, torfowisk lub zbiorników

wodnych; naturalnych lub sztucznych, stałych lub okresowych, o wodach stojących lub

płynących, słodkich, słonawych lub słonych, wraz z wodami morskimi.

W lutym 2006 roku objęte konwencją ramsarską są 1634 obszary o łącznej

powierzchni ponad 145 mln hektarów. Do tej pory podpisały ją 154 kraje, a początkowymi

sygnatariuszami w 1971 roku było 18 państw. Najwięcej obszarów wykazanych w spisie

konwencji ma Wielka Brytania, a największą powierzchnię tych obszarów - Kanada.

Co trzy lata odbywają się spotkania uczestniczących w konwencji państw, a siedziba

organizacji mieści się w Szwajcarii w mieście Gland.

W Polsce jest 13 obszarów przyrody chronionej (łącznie ponad 125 tys. ha) wpisanych

na listę konwencji ramsarskiej.

Rysunek 26. Fragment mokradła na terenie leśnictwa Orle


94

4.3. Siedliska przyrodnicze

4.3.1. Zespoły leśne

Obszary leśne Nadleśnictwa Starogard charakteryzują się bardzo zróżnicowaną

konfiguracją, różnorodnością utworów geologicznych i gleb oraz obfitością cieków

i zbiorników wodnych. Czynniki te wpływają na mozaikową kompozycję szaty roślinnej oraz

bogactwo flory. Nagromadzenie różnorodnych siedlisk, przy stosunkowo niezłym stanie

zachowania siedlisk żyznych i bagiennych pozwoliło przetrwać wielu rzadkim gatunkom.

W obrębach Mestwinowo i Pelplin stosunkowo licznie występują fitocenozy bukowe

i grądowe w stanie zbliżonym do naturalnych.

W ramach prowadzonych prac siedliskoznawczych scharakteryzowano roślinność

runa i drzewostanu w poszczególnych typach siedliskowych lasu. Florystyczna

inwentaryzacja siedliskowa pozwala na określenie zakresu występowania zespołów

i podzespołów fitosocjologicznych w poszczególnych siedliskowych typach lasu. Określenie

zbiorowiska roślinnego w randze zespołu lub podzespołu, a następnie powiązanie z typem

siedliskowym lasu ma szczególne znaczenie przy ustalaniu docelowych hodowlanych typów

drzewostanów.

Na badanym terenie jednostkom siedliskowym w randze typu odpowiadają

następujące jednostki fitosocjologiczne w randze podzespołu.

Bśw - Leucobryo-Pinetum suboceaniczny bór świeży; acydofilne, oligotroficzne

zbiorowiska borowe z przewagą sosny w drzewostanie.

Bw - Leucobryo-Pinetum postać wilgotna suboceanicznego boru – sosnowego

z udziałem trzęślicy jednokolankowej (Molinia coerulea) w runie i brzozy

omszonej (Betula pubescens) w drzewostanie.

BMśw - Leucobryo-Pinetum postać mezotroficzna zbiorowiska borowego z przewagą

sosny w drzewostanie i z udziałem buka w warstwie krzewów.

- Fago-Quercetum petraeae – acydofilne oligo-mezotroficzne zbiorowisko

z udziałem dębu bezszypułkowego, buka i sosny.

BMw - Fago-Quercetum petraeae – postać wilgotna acydofilnego lasu dębowobukowo-sosnowego

często z udziałem świerka we wszystkich warstwach

zbiorowiska oraz trzęślicy jednokolankowej (Molinia coerulea) w warstwie runa.

LMśw - Fago-Quercetum petraeae – mezotroficzne zbiorowisko lasu dębowobukowego

z udziałem sosny.

- Luzulo pilosae-Fagetum – kwaśna buczyna niżowa, ubogie florystycznie

zbiorowisko z bezwzględną dominacją buka.

- Stellario holosteae-Carpinetum betuli – subatlantycki niżowy las dębowograbowy

– stosunkowo suchy i mezotroficzny las dębowo-grabowy z udziałem

buka i domieszką sosny, z obfitym występowaniem leszczyny w podszyciu, oraz

acydofilnych krzewinek i trzcinnika leśnego (Calamagrostis arundinacea)

w runie.

- Tilio cordatae-Carpinetum betuli – subkontynentalny grąd mezotroficzny las

lipowo-dębowo-grabowy z udziałem sosny. Reprezentuje wschodnio-europejską

postać grądu i występuje głównie w południowej części obrębu Pelplin (leśnictwa

Dębiny i Opalenie).

- Potentillo albae-Quercetum – świetlista dąbrowa. Zbiorowisko mezo

i eutroficzne z dominacją dębów i stałą domieszką sosny. Występuje

fragmentarycznie w południowej części obrębu Pelplin (leśnictwo Dębiny).

LMw1 - Stellario holosteae-Carpinetum betuli postać wilgotna – degeneracyjne, silnie

antropogenicznie zmienione zbiorowiska grądowe.


95

LMw2 - Fraxino-Alnetum – ubogie postacie silnie zdegenerowanych łęgów jesionowoolszowych.

Lśw - Stellario holosteae-Carpinetum betuli – subatlantycki niżowy las dębowograbowy

na świeżych glebach eutroficznych; nizinny las dębowo-grabowy

z udziałem buka.

- Tilio cordatae-Carpinetum betuli – grąd subkontynentynentalny.

Wielogatunkowy eutroficzny las lipowo-dębowo-grabowy występuje w obrębie

Pelplin w kompleksach sąsiadujących z dolinę Wisły (leśnictwa: Dębiny,

Dębowo, Opalenie, Borkowo, Brody).

- Aceri platanoides-Tilia cordata – niżowe lasy zboczowe klonowo-lipowe –

wielogatunkowy las klonowo-lipowy występuje fragmentarycznie na skarpach

doliny Wisły.

- Luzulo pilosae-Fagetum – postać żyzna kwaśnej buczyny.

- Galio odorati-Fagenion – żyzna buczyna niżowa typu pomorskiego z przewaga

buka i udziałem dębu szypułkowego w drzewostanie, z mezo i eutroficznym

runem z perłówką jednokwiatową (Melica uniflora), kostrzewą leśną (Festuca

silvatica) i żywcem cebulkowym (Dentaria bulbifera).

Lw - Stellario holosteae-Carpinetum betuli – subatlantycki niżowy las dębowograbowy

na wilgotnych żyznych glebach z udziałem jesionu, wiązu i olszy czarnej

(nawiązujący do łęgów).

Lw2 - Fraxino-Alnetum – łęg jesionowo-olszowy odwodnionych dolin nawiązujący

do łęgu wiązowo-jesionowego Ficario-Ulmetum minoris. Wielogatunkowy las

z przewagą olszy czarnej i jesionu oraz z udziałem dębu szypułkowego.

Bb1-2 - Vaccinio uliginosi-Pinetum sylvestris – sosnowy bór bagienny. Zbiorowisko na

glebach torfowych i torfiastych z drzewostanem sosnowym niskiej bonitacji

z masowym udziałem bagna zwyczajnego (Ledum palustre) i borówki bagiennej

(Vaccinium uliginosum) oraz mchów torfowców (Sphagnum) i wełnianek

(Eriophorum vaginatum, Eriophorum angustifolium).

Bb3 - Ledo-Sphagnetum magellanici.

BMb1 - Degeneracyjna (odwodniona) postać Vaccinio uliginosi-Pinetum sylvestris –

nawiązująca do mezotroficznych brzezin bagiennych.

- Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis – brzezina bagienna. Zbiorowisko

mezotroficzne z potencjalnie panującą brzozą omszoną (Betula pubescens)

z udziałem sosny. Warstwy podszytowe wypełnia kruszyna i podrosty brzóz,

natomiast w runie licznie występują gatunki charakterystyczne zespołu jak:

narecznica szerokolistna (Dryopteris dilatata), widłak jałowcowaty (Lycopodium

annotinum).

BMb2 - Vaccinio uliginosi-Pinetum sylvestris – sosnowy bór bagienny. Żyźniejsza

postać zbiorowiska na glebach torfowych z drzewostanem sosnowym bonitacji

III-II i domieszką brzóz (Betula pendula, Betula pubescens). Warstwy

podszytowe dość licznie wypełnia kruszyna (Frangula alnus). W runie obok

gatunków typowych boru bagiennego występują gatunki charakterystyczne

brzeziny bagiennej, jak: narecznica szerokolistna (Dryopteris dilatata) i widłak

jałowcowaty (Lycopodium annotinum).

LMb1 - Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis – brzezina bagienna. Zbiorowisko

mezotroficzne na odwodnionych glebach torfowych i murszowych z panującą

brzozą omszoną (Betula pubescens) oraz z udziałem sosny i domieszką olszy

czarnej.

LMb2-3 - Sphagno squarrosi-Alnetum – ols torfowcowy. Ubogie mezotroficzne

zbiorowiska leśne na glebach torfowych torfowisk niskich i przejściowych


96

Ol1

Ol2-3

OlJ1-2


z panującą olszą czarną, z stałym udziałem brzozy omszonej i brodawkowatej

oraz domieszką sosny.

- Fraxino-Alnetum – łęg jesionowo-olszowy. Dość ubogie zbiorowisko łęgu

jesionowo-olszowego tworzące się na zdegenerowanych odwodnieniem dawnych

siedliskach olsu porzeczkowego (Ribo nigri-Alnetum).

- Ribeso nigri-Alnetum – ols porzeczkowy. Mezo i eutroficzne zbiorowisko leśne

z bezwzględną dominacją olszy czarnej i mozaikowo-kępkową strukturą runa.

- Fraxino-Alnetum – łęg jesionowo-olszowy. Eutroficzne i nitrofilne zbiorowiska

lasów jesionowo-olszowych na siedliskach zajmujących ogniwa pośrednie między

typowo łęgowymi i olsowymi.

- Ficario-Ulmetum minoris – łęg wiązowo-jesionowy. Wybitnie eutroficzne

zbiorowisko wielogatunkowych lasów wiązowo-jesionowych na tarasach

zalewowych dolin rzecznych.

- Fraxino-Alnetum – łęg jesionowo-olszowy.

Lasy Nadleśnictwa Starogard leżą w strefie dominujących wpływów suboceanicznych.

Jednak południowa część Nadleśnictwa w tym głównie obręb Pelplin leży w strefie

przenikania wpływów subkontynentalnych. Znajduje to potwierdzenie w obecności zespołów

z bezwzględną dominacją buka na północy (obręb Mestwinowo) oraz w obecności zbiorowisk

subkontynentalnych, w tym grądów i świetlistych dąbrów w południowej części obrębu

Pelplin.

4.3.2. Porosty

Porosty spotkać można na różnych siedliskach, ale ustalenie gatunków wymaga

odpowiedniego przygotowania naukowego i dla przeciętnego człowieka jest to niewykonalne.

Nie były one przedmiotem badań na tym terenie.

Najbardziej widocznymi są tu występujące na ziemi (epigeiczne) chrobotki (Cladina),

zajmujące najuboższe tereny sandrowe oraz na korze drzew (epifity) – obrostnice

(Anaptychia), włostka (Bryoria), liszajecznik (Candelariella), trzonecznica (Chaenotheka),

złociszek (Chrysothrix), złotorost (Xanthoria), brodaczka (Usnea), odnożyca (Ramalina),

otwornica (Petrusaria).

Występujące na terenie Nadleśnictwa głazy oraz słupy oddziałowe stanowią podłoże

dla porostów naskalnych (epility) gdzie najliczniej występują: liszajec (Lepraria), misecznica

(Lecanora), liszajecznik (Candelariella).

4.3.3. Mchy

Nie istnieje opracowanie pozwalające na stworzenie listy mchów na omawianym

terenie.

4.3.4. Rośliny naczyniowe

Dla omawianych terenów nie ma szczegółowych opracowań florystycznych,

a istniejące dotyczą rezerwatu oraz Zespołu Parków Krajobrazowych Chełmińskiego

i Nadwiślańskiego. Pewien zasób informacji zawierają opracowania „Inwentaryzacja

i waloryzacja przyrodnicza” gmin: Smętowo Graniczne, Skórcz, Bobowo, Morzeszczyn,

Gniew wykonane w latach 1994 – 1999 przez zespół: Włodzimierz Mieńko, Małgorzata

Grechuta, Dorota Siemion, Jacek Błażuk, Krzysztof Kowalski, Rafał Knitter z Wydziału

Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego, Operat glebowo siedliskowy wykonany

w latach 1972 – 1975 oraz operat urządzania lasu.


97

W oparciu o sporządzony wykaz roślin naczyniowych, należy stwierdzić, że na terenie

Nadleśnictwa występują 102 gatunki objęte ochroną. Z drzew ochroną ścisłą objęto

1 gatunek: cis pospolity – Taxus baccata występujący tylko z sadzenia. Wykaz chronionych

i rzadkich gatunków roślin, ich lokalizacja, sposób występowania, rodzaj ochrony, kategorię

zagrożenia zawarto w tabeli 9.

Gatunków wpisanych do „Czerwonej Księgi roślin polskich” jest 36.

W projekcie planu ochrony opracowanym dla Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej

Wisły według stanu na wrzesień 2000 roku stwierdzono występowanie 67 gatunków roślin

pod całkowitą ochroną i 14 pod częściową. Oprócz gatunków chronionych stwierdzono

występowanie 204 gatunków roślin naczyniowych.

4.3.5. Grzyby

Jako rośliny bezzieleniowe są one roztoczami lub pasożytami. Stanowią one bardzo

liczną grupę organizmów szacowaną na ponad 300000, z czego ponad 100000 gatunków już

opisano.

Większość grzybów to organizmy niedostrzegalne gołym okiem, a tych, które

wytwarzają widoczne owocniki jest w Europie ponad 5000 gatunków (B. Gumińska, Wł.

Wojewoda). Wiele z nich występuje w naszym kraju. Część grzybów należy do zagrożonych,

ich stanowiska są coraz rzadziej spotykane i dlatego objęto je ochroną całkowitą. Zaliczono

do nich rodziny smardzowatych i sromotnikowatych, wszystkie z rodzajów: szmaciak,

soplówka oraz modrzewnik lekarski, flagowiec olbrzymi, żagiew okółkowa, żagwica

listkowata, szyszkowiec łuskowaty, podgrzybek pasożytniczy i purchawica olbrzymia,

pozostałe grzyby objęto ochroną częściową dopuszczając do zbioru grzyby konsumpcyjne

oraz usuwanie grzybów szkodliwych gospodarczo i zagrażających zdrowiu.

Na terenach Nadleśnictwa nie prowadzono badań mikologicznych, stąd brak ścisłych

danych dotyczących stanowisk grzybów objętych ochroną ścisłą. Z obserwacji terenowych

wynika, że w różnorodnym środowisku leśnym wraz ze wzrostem żyzności siedlisk

i różnorodności gatunkowej drzewostanów wzrasta liczebność gatunków grzybów.

Wstępna lista grzybów została opisana w poprzednim Programie Ochrony Przyrody.

4.3.6. Fauna

Tereny zasięgu terytorialnego charakteryzują się zróżnicowanym układem szaty

roślinnej i wód, przy czym dominującymi są tu zbiorowiska roślinne rolnicze i lasy.

Występujące gatunki zwierząt oraz ich liczebność i rozmieszczenie pozostają w ścisłym

związku z tutejszymi warunkami panującymi na terenach rolniczych, leśnych,

zurbanizowanych, wodnych czy też innych.

Stan fauny nie jest w pełni rozpoznany. Występujące tutaj gatunki zwierząt

chronionych przedstawia się korzystając z opracowania „Inwentaryzacja i waloryzacja

przyrodnicza gmin: Bobowo, Skórcz, Smętowo Graniczne, Morzeszczyn, Gniew z lat 1995–

1999”, którego autorami są Włodzimierz Mieńko (koordynator), Jacek Błażuk, Rafał Knitter,

Joanna Jarosik, Małgorzata Grechuta, Dorota Siemion i Krzysztof Kowalski oraz informacji

uzyskanych w Nadleśnictwie i własnych.


98

4.3.6.1. Płazy i gady

Płazy i gady w lasach Nadleśnictwa Starogard podano w tabeli 9. Brak jest natomiast

konkretnych danych o wielkości populacji i rozmieszczeniu poszczególnych gatunków.

Wszystkie gatunki płazów i gadów podlegają ochronie ścisłej. Na terenie Nadleśnictwa

Starogard stwierdzono występowanie 13 z 18 krajowych gatunków płazów i 6 z 8 gatunków

gadów.

4.3.6.2. Ptaki

Ptaki nie uznają granic wyznaczonych przez człowieka. Przemieszczają się

z kontynentu na kontynent, zamieszkują niemal wszystkie siedliska, jakie istnieją na kuli

ziemskiej.

Znaczne bogactwo awifauny w Nadleśnictwie Starogard związane jest

z różnorodnością występujących tu siedlisk takich jak wody, bagna, pobrzeża, lasy.

Według dostępnych danych w zasięgu administracyjnym Nadleśnictwa Starogard

stwierdzono występowanie 191 gatunków ptaków w tym chronionych 185.

Do „Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt” wpisanych jest 18 gatunków.

Szczegółowe dane lokalizacji gniazd są poufne i zawarte w okresowych spisach

gniazd ptaków chronionych sporządzonych przez ornitologów.

Uzupełnieniem tabeli 9 zawierającej wykaz występujących gatunków chronionych

(w tym ptaków) jest zestawienie zestawiające gatunki łowne ptaków występujących na terenie

Nadleśnictwa Starogard.

Tabela 12. Wykaz ptaków łownych występujących na terenie Nadleśnictwa

Lp. Nazwa gatunkowa Nazwa łacińska Uwagi

1. Bażant Phasianus colchicus ZPKChiN

2. Czernica Aythya fuligula ZPKChiN, SOO

Waćmierz

3. Grzywacz Columba palumbus ZPKChiN

4. Krzyżówka Anas platyrhynchos ZPKChiN, SOO

Szczodrowo

5. Łyska Fulica atra ZPKChiN, SOO Dolina

Wierzycy

6. Słonka Scolopax rusticola ZPKChiN, SOO Dolina

Wierzycy


99

4.3.6.3. Ssaki

Fauna ssaków w obwodzie nadzorczym Nadleśnictwa Starogard jest bardzo

urozmaicona gatunkowo.

Na podstawie dostępnych materiałów określono 50 gatunków w tym chronionych 24

gatunków. Do zwierząt łownych zaliczono 13 gatunków.

Wykaz ssaków potencjalnie występujących w lasach Nadleśnictwa podano w tabeli 13

na podstawie pracy zbiorowej pod redakcją M. Przewoźniaka „Ochrona przyrody w regionie

gdańskim”. Gatunki chronione ujęto w tabeli 9.

Tabela 13. Wykaz ssaków

Lp. Nazwa gatunkowa Nazwa łacińska

1. Badylarka Micromys minutus

2. Borsuk Meles meles

3. Darniówka zwyczajna Pitymys subterraneus

4. Dzik Sus scrofa

5. Jeleń Cervus elaphus

6. Jenot Nctereutes procyonoides

7. Karczownik Arvicola terrestris

8. Królik Oryctalagus caniculus

9. Kuna domowa (kamionka) Martes foina

10. Kuna leśna(tumak) Martes martes

11. Lis Vulpes vulpes

12. Łoś Alces alces

13. Mysz domowa Mus musculus

14. Mysz leśna Apodemus flavicollis

15. Mysz polna Apodemus agrarius

16. Mysz zaroślowa Apodemus silvaticus

17. Nornica ruda Clethrionomys glareolus

18. Nornik bury Microtus agrestis

19. Nornik północny Microtus oeconomus

20. Nornik zwyczajny(Polnik) Microtus arvalis

21. Piżmak Ondatra zibethicus

22. Sarna Capreolus capreolus

23. Szczur śniady Rattus rattus

24. Szczur wędrowny Rattus norvegicus

25. Tchórz zwyczajny Mustela putorius

26. Zając szarak Lapus capensis

4.4. Zbiorowiska roślinne

Typologia leśna, która zajmuje się wyróżnianiem typów siedliskowych lasu jest jedną

z metod podziału szaty roślinnej. Inną, biorącą pod uwagę więcej elementów siedliska

przyrodniczego jest fitosocjologia, która wyróżnia i bada tzw. zbiorowiska roślinne, a w lesie

zbiorowiska (zespoły) leśne.

Zbiorowisko roślinne, zwane też fitocenozą, można zdefiniować jako zorganizowany

płat roślin, skupienie wielu gatunków występujących na jednej powierzchni, tworzących

skomplikowaną strukturę osobników współżyjących ze sobą i oddziaływujących na siebie

wzajemnie oraz na siedlisko w którym żyją. Ma ono określone właściwości, a mianowicie

swoistą fizjonomię, wewnętrzną strukturę przestrzenną, specyficzną rytmikę sezonową,

określoną różnorodność gatunków roślin czy pewną wielkość zajmowanej powierzchni.

Cechą roślin wpływającą na ich wzajemne grupowanie się w zbiorowiska są ich

predyspozycje socjalne. Jest to wynikiem złożonych interakcji, jakie pojawiają się między

roślinami, kiedy występują one obok siebie.


100

Wysoko zorganizowane zbiorowisko organizmów, jakim jest las zmienia swoje

podłoże, kształtuje jego wierzchnią warstwę oraz wpływa na mikroklimat (fitoklimat). Grupa

organizmów roślinnych tworząca zespół leśny ma też mechanizmy regulujące własny przyrost

naturalny. Ograniczają one zawczasu nadmierny wzrost populacji. Jest to spowodowane

zacieśnianiem wewnętrznych więzi i konkurencji między organizmami. Drzewa stwarzają

młodym siewkom odpowiednie warunki mikroklimatyczne i siedliskowe do wzrostu.

Jednocześnie jednak korony drzew ograniczają dostęp światła do dna lasu, a ich korzenie

konkurują z młodym pokoleniem o wodę w wierzchniej warstwie gleby. W rezultacie tylko

nieliczne młode rośliny przechodzą ten etap rozwoju.

Wykorzystując informację o typie siedliskowym lasu można próbować określić

potencjalne naturalne zbiorowisko roślinne. Istnieją bowiem relacje pomiędzy typem

siedliskowym lasu a zbiorowiskiem roślinnym, ale nigdy nie są one jednoznaczne. Jest to

spowodowane tym, że na jednym typie siedliskowym lasu spotykamy często więcej niż jedno

zbiorowisko leśne, także to samo zbiorowisko może występować na więcej niż jednym typie

siedliskowym lasu.

Każde zbiorowisko roślinne jest wyróżniane w oparciu o zestaw tzw. roślin

charakterystycznych, wyróżniających i towarzyszących. Uogólniając – gatunki

charakterystyczne cechują się najmniejszą amplitudą ekologiczną, czyli z dużą stałością

występują w danym zbiorowisku. Gatunki wyróżniające pozwalają odróżnić dwa blisko

spokrewnione zespoły od siebie. Gatunki towarzyszące mają największą zmienność

występowania.

Brak jest szczegółowych opracowań fitosocjologicznych dla całego Nadleśnictwa,

istnieją natomiast opisy zbiorowisk roślinnych dla szczególnie cennych fragmentów lasów np.

rezerwatów przyrody.

Ponieważ istnieje pewna korelacja pomiędzy typem siedliskowym lasu,

a zbiorowiskami roślinnymi, poniżej – w sposób uproszczony – podaje się te zależności.

Należy pamiętać, że korelacja pomiędzy zbiorowiskiem roślinnym, a siedliskowym typem

lasu nie jest ścisła, podajemy najczęściej występujące zbiorowiska na danym typie

siedliskowym lasu.

Wśród leśnych zbiorowisk roślinnych wyróżniono następujące zespoły:

KLASA: QUERCO-FAGETEA

Rząd: Fagetalia sylvaticae

Związek: Alno-Ulmion – lasy łęgowe

Podzwiązek: Alnenion glutinoso-incanae – łęgi olszowe

Grupa zespołów: Alnenion glutinoso-incanae – łęgi olszowe niżowe

Zespół: Fraxino-Alnetum W.Mat (1952) – łęg jesionowo-olszowy

Zespół: Stellario nemorum-Alnetum glutinosae Lohm. (1957) – łęg

olszowy gwiazdnicowy

Podzwiązek: Ulmenion minoris

Zespół: Ficario-Ulmetum minoris Knapp 1942 em. J.Mat. 1976 – łęg

wiązowo-jesionowy

Związek: Carpinion betuli

Grupa zespołów: Querco-Carpinetum – lasy dębowo-grabowe dawniej grądy

Zespół: Stellario holosteae-Carpinetum betuli Oberd. 1957 – subatlantycki

nizinny las dębowo-grabowy

Zespół: Tilio cordatae-Carpinetum betuli Tracz. 1962 – grąd

subkontynentalny


101

Grupa zespołów: Aceri-Tilietum – grądowe zespoły zboczowe

Zespół: Acer platanoides-Tilia cordata Jutrz.-Trzeb. 1993 – niżowe lasy

zboczowe klonowo-lipowe

Związek: Fagion sylvaticae

Podzwiązek: Luzulo-Fagenion – kwaśne buczyny

Zespół: Luzulo pilosae-Fagetum W. Mat. et A. Mat 1973 – kwaśna

buczyna niżowa

Podzwiązek: Galio odorati-Fagenion – żyzne buczyny niżowe

Zespół: Galio odorati-Fagetum Ruebel (1930) ex Sougnez et Thill (1959) –

żyzna buczyna niżowa typu pomorskiego

KLASA: QUERCETEA ROBORI-PETRAEAE – acydofilne, oligotroficzne i mezotroficzne

lasy liściaste z przewagą dębów, na ubogich, często piaszczystych

glebach

Rząd: Quercetalia roboris

Związek: Quercion robori-petraeae – dąbrowy acydofilne

Grupa zespołów: dąbrowy niżowe na glebach wilgotnych i mokrych –

zbiorowiska wilgotne i mokre na oglejonych glebach

wodogruntowych; runo z obfitym udziałem krzewinek

Zespół: Betulo pendulae-Quercetum roboris R. Tx. 1930 – drzewostan

dębowy

Zespół: Molinio caeruleae-Quercetum roboris (R. Tx. 1937) Scam. et

Pass. 1959 – środkowoeuropejska mokra dąbrowa trzęślicowa

Grupa zespołów: dąbrowy niżowe na glebach świeżych – zbiorowiska na

glebach świeżych, bez procesów glejowych; runo z obfitym

udziałem krzewinek

Zespół: Fago-Quercetum petraeae R. Tx. 1955 – subatlantycka

mezotroficzna kwaśna dąbrowa typu pomorskiego, drzewostan

bukowo-dębowy

KLASA: VACCINIO-PICEETEA – acydofilne, oligotroficzne i mezotroficzne zbiorowiska

z przewagą drzew szpilkowych, krzewinek i mezofilnych mszaków

Rząd: Cladonio-Vaccinietalia

Związek: Dicrano-Pinion

Podzwiązek: Dicrano-Pinion

Grupa zespołów: bory sosnowe na glebach mineralnych

Zespół: Leucobryo-Pinetum W.Mat. (1962) 1973 – suboceaniczny bór

świeży

Grupa zespołów: bory mieszane

Zespół: Querco roboris-Pinetum (W.Mat. 1981) J.Mat. 1988 –

kontynentalny bór mieszany

Podzwiązek: Piceo-Vaccinienion uliginosi

Zespół: Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis Libbert 1933 – brzezina

bagienna

Zespół: Vaccinio uliginosi-Pinetum sylvestris Kleist 1929 – sosnowy bór

bagienny


102

KLASA: ALNETEA GLUTINOSAE – lasy z panującą olszą czarną (Alnus glutinosa) lub

zarośla szerokolistnych wierzb z udziałem olszy; głównie na niżu

w zagłębieniach o utrudnionym odpływie, na mokrych glebach

torfowych i torfowo-mineralnych

Rząd: Alnetalia glutinosae

Związek: Alnion glutinosae

Grupa zespołów: Alnion glutinosae zbiorowiska leśne – olsy, drzewostan

olszowy, brzozowo-olszowy lub brzozowy, czasem ze znaczną

domieszką sosny

Zespół: Sphagno squarrosi-Alnetum Sol.-Górn. (1975) 1987 – ols

torfowcowy

Zespół: Ribeso nigri-Alnetum Sol.-Górn. (1975) 1987 – ols porzeczkowy

Poszerzoną tabelę zbiorowisk roślinnych w odniesieniu do typu siedliskowego lasu

z uwzględnieniem jednostki geologiczno-glebowej i pożądanego składu gatunkowego

drzewostanów zamieszcza się w aktualnym elaboracie urządzeniowym.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 sierpnia 2001 roku,

w sprawie określenia rodzajów siedlisk przyrodniczych podlegających ochronie (Dz. U.

Nr 92, poz. 1029, z 03.09.2001 r.) część zbiorowisk roślinnych podlega ochronie prawnej.

Wyżej wymienione rozporządzenie nie precyzuje jednak, na czym ta ochrona ma polegać

i czy ochronie podlegają tylko naturalne fragmenty, czy wszystkie płaty wymienionych

w rozporządzeniu siedlisk.

Inwentaryzacja przyrodnicza Natura 2000 wykonana w Nadleśnictwie w latach

2006/2007

Zgodnie z Decyzją nr 61 z dnia 25 lipca 2006 roku oraz Decyzją nr 63

z 7 sierpnia 2006 roku Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych (Biuletyn Informacyjny

Lasów Państwowych) na terenie Nadleśnictwa Starogard przeprowadzono w latach 2006 –

2007 inwentaryzacje przyrodniczą. Na omawianym terenie zinwentaryzowano 2345 ha

następujących zbiorowisk leśnych podlegających ochronie:

a) Bory i lasy bagienne - 3 ha

b) Bory bagienne na płytkich torfach i murszach - 1 ha

c) Brzeziny bagienne - 235 ha

d) Grąd subatlantycki - 1018 ha

e) Grąd subkontynentalny - 328 ha

f) Kwaśne buczyny niżowe - 49 ha

g) Łęgi olszowe, olszowo-jesionowe, jesionowe - 250 ha

h) Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe - 8 ha

i) Łęgi wierzbowe i topolowe - 14 ha

j) Łęgowe lasy wiązowo-dębowo-jesionowe - 30 ha

k) Pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy - 3 ha

l) Sosnowe bory bagienne typowe - 119 ha

m) Śródlądowe kwaśne dąbrowy - 103 ha

n) Żyzne buczyny niżowe - 92 ha

o) nieleśne - 91 ha


103

W trakcie inwentaryzacji przyrodniczej na terenie Nadleśnictwa Starogard

odnotowano ponadto występowanie gatunków chronionych, rzadkich roślin oraz zwierząt.

Zarejestrowano 8 miejsc lęgu bociana czarnego, 74 miejsca bytowania i lęgu żurawia

pospolitego, 24 – nietoperza, 78 stanowisk kumaka nizinnego, 3 wydry oraz 20 stanowisk

i miejsc żerowania bobrów.

Rysunek 27. Kwaśna buczyna niżowa [Andrzej Schleser]

Rysunek 28. Brzezina bagienna [Małgorzata Gass-Pięta]


104

Rysunek 29. Kumak nizinny Bombina bombina [Małgorzata Gass-Pięta]

Rysunek 30. Bóbr europejski Castor fiber [Andrzej Schleser]


105

4.5. Drzewostany

Obecna struktura gatunkowa drzewostanów jest w znacznej mierze wynikiem

gospodarczej działalności człowieka, zorganizowanej w lasach w końcu XVIII wieku.

Spośród różnych poglądów na sposoby zagospodarowania lasów przeważyły

zapewniające jak największe dochody, a więc względy ekonomiczne, spychając na plan

dalszy aspekty przyrodnicze. Protegowano więc gatunki najbardziej na rynku potrzebne oraz

dające duży przyrost masy. Warunki te spełniały sosna i świerk, dlatego gatunki te

wprowadzano powszechnie. Sprowadzano również gatunki obce także głównie ze względów

ekonomicznych. W Nadleśnictwie przeważają drzewostany mieszane, ale największy w nich

udział mają gatunki iglaste, głównie sosna. Jest również wiele drzewostanów

jednogatunkowych i to nie tylko na siedliskach najsłabszych, dotyczy to zwłaszcza zalesień

porolnych. Spotyka się coraz więcej drzewostanów młodszych klas wieku o bardzo

zróżnicowanym składzie gatunkowym, co świadczy o postępującej przebudowie

starodrzewów.

4.5.1. Gatunki drzew i krzewów występujące w lasach Nadleśnictwa

Na terenie Nadleśnictwa Starogard występują następujące gatunki drzew: sosna, sosna

banksa, modrzew, świerk, jodła, daglezja, buk, dąb, dąb czerwony, klon, jawor, wiąz, jesion,

grab, brzoza, olsza, olsza szara, akacja, topola, osika, wierzba, kasztanowiec, lipa.

Pojedynczo, miejscami oraz jako przestoje i zadrzewienia zainwentaryzowano również sosnę

czarną i wejmutkę, gruszę, wierzbę iwę, jabłoń, śliwę, czereśnię, cisa, wierzbę, wiąz, głóg

i żywotnik zachodni.

Poza zasięgiem występowania z gatunków lasotwórczych jest świerk, gatunkami

obcymi: sosna banksa, czarna i wejmutka, daglezja, dąb czerwony i akacja.

W niższych warstwach drzewostanu występuje również berberys, bez czarny

i koralowy, czeremcha, dereń, głóg, jałowiec, jarzębina, kalina koralowa, kruszyna, leszczyna,

ligustr, porzeczka, tarnina, śnieguliczka, trzmielina.

Jest to lista gatunków ujętych w opisie taksacyjnym.

4.5.2. Charakterystyka drzewostanów

Głównym gatunkiem panującym jest sosna zajmująca 76,4% powierzchni i mająca

76,2% udziału w miąższości drzewostanów Nadleśnictwa. Kolejne gatunki panujące to buk

(7,6% powierzchni i 5,9% miąższości), dąb (7,1% powierzchni i 5,5% miąższości), brzoza

(6,1% powierzchni i 5,0% miąższości), olsza (3,8% powierzchni i 2,4% miąższości),

modrzew (2,9% powierzchni i 2,2% miąższości), świerk (1,6% powierzchni i 1,4%

miąższości) pozostałe gatunki zajmują poniżej 1%.

Według gatunków rzeczywistych (rzeczywistego udziału w drzewostanie) najwięcej

jest sosny – 65,8% masy drzewostanów, buk – 8,1%, brzoza – 7,3%, dąb – 6,7%, modrzew –

3,2%, świerk – 2,6%, olsza – 2,5% i grab ponad 1,0%, pozostałe gatunki mają poniżej 1%

udziału w masie.


106

Tabela 14 (Wzór nr 1a) Porównanie wybranych cech taksacyjnych drzewostanów Nadleśnictwa

Jednostka

Średni wiek

[lat]

Przeciętny

zapas [m 3 /ha]

Przeciętny

przyrost

[m 3 /ha]

Udział %

siedlisk

borowych

Udział %

gatunków

iglastych

1 2 4 5 6 7

Mestwinowo 64 270 7,3 19,7 53,16

Pelplin 66 301 7,2 10,86 68,64

Starogard 64 296 7,8 11,76 59,63

Nadleśnictwo 65 291 7,4 13,59 61,25

RDLP 64 246 73,70

Województwo pomorskie 61,5 79,40

Lasy Państwowe 60 234 54,69 76,43

Przeciętny wiek i zasobność jest większy od średniej w Lasach Państwowych, udział

siedlisk borowych i udział gatunków iglastych jest zdecydowanie mniejszy od średniej w LP.

Rysunek 31. Drzewostan nasienny w L-ctwie Dębiny [Jan Banacki]


107

Tabela 15 (Wzór nr 1b) Porównanie wybranych cech taksacyjnych w ramach grup funkcji lasu

Obiekt, nazwa:

rezerwatu,

obrębu,

nadleśnictwa

Grupa funkcji

Przeciętny

wiek

[lat]

Przeciętny

zapas

[m 3 /ha]

Bieżący

przyrost

tablicowy

[m 3 /ha]

Udział

gatunków

liściastych

[%]

Udział

gatunków

iglastych

[%]

1 2 3 4 5 6 7

Rezerwat Brzęczek

110 441,5 6,9 93,91 6,09

Rezerwat Orle nad Obręb Mestwinowo

150 596 6,0 100

Jeziorem Dużym

Rezerwat Opalenie

150 404,9 2,8 90 10

Dolne

Rezerwat Opalenie

150 524,9 4,2 70 30

Górne

Obręb Pelplin

Rezerwat Wiosło

115 393,1 5,7 31,59 68,41

Duże

Rezerwat Wiosło

114 388,2 4,2 55,69 44,31

Małe

Ogółem rezerwaty 115 414,8 5,6 62,74 37,26

lasy ochronne ogólnego

przeznaczenia

Obręb Mestwinowo

lasy ochronne specjalnego 68 293,2 7,2 46,85 53,15

przeznaczenia

lasy wielofunkcyjne 58 262,8 7,3 46,44 53,56

Obręb Pelplin

Obręb Starogard

Ogółem obręb 64 270,0 7,3 46,84 53,16

lasy ochronne ogólnego

przeznaczenia

lasy ochronne specjalnego 67 314,7 6,9 35,27 64,73

przeznaczenia

lasy wielofunkcyjne 61 302,1 7,6 27,92 72,08

Ogółem obręb 66 301,0 7,2 31,36 68,64

lasy ochronne ogólnego

przeznaczenia

lasy ochronne specjalnego 64 307,5 7,8 40,29 59,71

przeznaczenia

lasy wielofunkcyjne 18 200,8 4,6 52,48 47,52

Ogółem obręb 64 295,0 7,8 40,37 59,63

Najwyższy przeciętny wiek i zasobność jest w obrębie Pelplin.

Bogactwo gatunkowe drzewostanów analizowano pod kątem pochodzenia, ilości

gatunków w składzie gatunkowym warstwy górnej (zapisanych w składzie gatunkowym

I piętra) oraz budowy pionowej z podziałem na jedno, dwu, wielopiętrowe oraz w klasie

odnowienia i do odnowienia. Szczegółowe dane dla poszczególnych obrębów i Nadleśnictwa

podane są w tabelach 15, 16, 17, 18.


108

Tabela 16. (Wzór nr 15) Zestawienie powierzchni [ha] i miąższości [m 3 ] drzewostanów według rodzajów i

pochodzenia drzewostanów oraz grup wiekowych

Obręb, Struktura drzewostanów,

Wiek [lata]

Nadleśnictwo drzewostany do 40 41 do 80 powyżej 80

Ogółem %

1 2 3 4 5 6 7

obręb

plantacje drzew

81,27 81,27 1,5

Mestwinowo szybkorosnących

19164 19164 1,3

odroślowe

9,79 1,11 10,90 0,2

2472 501 2973 0,2

z samosiewu

89,72 84,70 61,33 235,75 4,3

4629 22011 19144 45784 3,1

z sadzenia

1354,81 1481,95 1082,81 3919,57 71,2

188525 491442 396300 1076267 71,9

brak informacji

204,38 529,24 607,89 1341,51 24,4

23859 143985 204312 372156 24,9

obręb Pelplin plantacje drzew

66,11 18,74 84,85 1,1

szybkorosnących

18732 4665 23397 1,0

odroślowe

1,12 10,49 2,59 14,20 0,2

319 3043 518 3880 0,2

z samosiewu

38,55 57,95 84,28 180,78 2,2

4414 18877 30245 53536 2,2

z sadzenia

271,86 485,56 365,56 1122,98 13,9

36629 161487 134847 332962 13,5

brak informacji

1344,20 3198,89 2192,93 6736,02 83,6

205304 1012588 851685 2069578 84,1

obręb Starogard plantacje drzew

2,78 2,78 0,0

szybkorosnących

751 751 0,0

odroślowe

2,00 28,26 30,26 0,5

222 8689 8911 0,5

z samosiewu

124,73 166,73 80,98 372,44 5,9

14922 48429 31676 95027 5,0

z sadzenia

802,66 1598,70 954,09 3355,45 52,9

112024 556963 376090 1045077 55,3

brak informacji

683,22 1149,68 755,76 2588,66 40,8

85281 392336 262334 739951 39,2

Razem

plantacje drzew

150,16 18,74 168,90 0,8

Nadleśnictwo szybkorosnących

38647 4665 43312 0,7

Starogard

3,12 48,54 3,70 55,36 0,3

odroślowe

541 14204 1019 15764 0,3

z samosiewu

253,00 309,38 226,59 788,97 4,0

23964 89318 81066 194348 3,3

z sadzenia

2429,33 3566,21 2402,46 8398,00 42,2

337177 1209892 907237 2454306 42,0

brak informacji

2231,80 4877,81 3556,58 10666,19 53,6

314445 1548909 1318331 3181685 54,4

W lasach Nadleśnictwa jest stosunkowo niewiele drzewostanów o charakterze

naturalnym bądź zbliżonym do naturalnych, a do tego większość z tych, które powstały

z odnowień naturalnych uzupełniono poprzez sadzenie gatunkami iglastymi. Pochodzenia

naturalnego są zasadniczo drzewostany bukowe, częściowo brzozowe (powstałe przeważnie

wbrew oczekiwaniom), nieliczne sosnowe na siedliskach zwłaszcza bagiennych oraz olszowe.

Naturalnego pochodzenia są także domieszki lipy, graba, osiki, świerka, jaworu. Wyjaśnić

należy, że według istniejącej dokumentacji historycznej z 1858 r. nie notowano buka na

terenie dawnego Nadleśnictwa Dębowo, a więc istniejące tam drzewostany tego gatunku są

z sadzenia.


109

Tabela 17. (Wzór nr 13) Zestawienie powierzchni [ha] i miąższości [m 3 ] drzewostanów według grup

wiekowych i bogactwa gatunkowego

Obręb, nadleśnictwo

Bogactwo gatunkowe,

drzewostany

Powierzchnia [ha]/ miąższość [m 3 ]

Wiek

Ogółem

80 lat

Ogółem

[%]

Obręb Mestwinowo jednogatunkowe 234,24 281,06 268,98 784,28 14,2

42901 89064 98523 230488 15,4

dwugatunkowe 376,56 576,05 517,81 1470,42 26,7

58790 171231 200152 430174 28,7

trzygatunkowe 468,94 551,35 549,87 1570,16 28,5

57755 173021 192065 422840 28,2

czter- i więcej gatunkowe 569,17 697,22 416,48 1682,87 30,6

57566 226594 129518 413678 27,6

Obręb Pelplin jednogatunkowe 273,03 902,79 346,70 1522,52 18,9

53507 287725 142816 484048 19,7

dwugatunkowe 397,56 988,51 785,53 2171,60 27,0

62884 313346 338528 714759 29,1

trzygatunkowe 483,44 1027,68 894,33 2405,45 29,9

68639 336711 317932 723282 29,4

czter- i więcej gatunkowe 501,70 833,91 618,80 1954,41 24,3

61635 258213 218019 537867 21,9

Obręb Starogard jednogatunkowe 208,35 504,50 135,51 848,36 13,4

41726 172518 50313 264557 14,0

dwugatunkowe 372,29 629,02 370,26 1371,57 21,6

54396 209476 141964 405836 21,5

trzygatunkowe 447,25 752,09 625,65 1824,99 28,8

51213 261786 231679 544678 28,8

czter- i więcej gatunkowe 584,72 1057,76 659,41 2301,89 36,3

65113 362638 246145 673896 35,7

Nadleśnictwo Starogard jednogatunkowe 715,62 1688,35 751,19 3155,16 15,8

138134 549308 291651 979093 16,7

dwugatunkowe 1146,41 2193,58 1673,60 5013,59 25,2

176071 694053 680644 1550768 26,5

trzygatunkowe 1399,63 2331,12 2069,85 5800,60 29,1

177608 771518 741675 1690800 28,9

czter- i więcej gatunkowe 1655,59 2588,89 1694,69 5939,17 29,8

184315 847444 593682 1625441 27,8

Dominują drzewostany wielogatunkowe w III i IV klasie wieku. Najbardziej

zróżnicowanym pod względem bogactwa gatunkowego jest obręb Starogard.


110

Tabela 18. (Wzór nr 14) Zestawie powierzchni [ha[ i miąższości [m 3 ] drzewostanów według grup

wiekowych i struktury

Obręb, nadleśnictwo

Struktura drzewostanów,

drzewostany

Powierzchnia [ha]/ miąższość [m 3 ]

Wiek

Ogółem

80 lat

Ogółem

[%]

Obręb Mestwinowo jednopiętrowe 1627,01 1880,93 906,40 4414,34 80,1

213242 581396 342973 1137611 76,0

dwupiętrowe 189,08 290,30 479,38 8,7

70282 139250 209532 14,0

wielopiętrowe

o budowie przerębowej

w KO i KDO 21,90 35,67 556,44 614,01 11,1

3770 8233 138034 150037 10,0

Obręb Pelplin jednopiętrowe 1638,11 3720,86 1732,73 7091,70 88,1

243322 1186733 754566 2184621 88,8

dwupiętrowe 11,22 157,67 168,89 2,1

4783 80657 85441 3,5

wielopiętrowe

o budowie przerębowej

w KO i KDO 17,62 20,81 754,96 793,39 9,9

3344 4479 182072 189894 7,7

Obręb Starogard jednopiętrowe 1607,67 2375,94 585,69 4569,30 72,0

211026 799133 228913 1239072 65,6

dwupiętrowe 4,94 270,56 544,36 819,86 12,9

1423 127514 257159 386096 20,4

wielopiętrowe

o budowie przerębowej

w KO i KDO 296,87 660,78 957,65 15,1

79770 184029 263799 14,0

Nadleśnictwo jednopiętrowe 4872,79 7977,73 3224,82 16075,34 80,7

Starogard 667590 2567262 1326452 4561304 78,0

dwupiętrowe 4,94 470,86 992,33 1468,13 7,4

1423 202579 477066 681068 11,6

wielopiętrowe

o budowie przerębowej

w KO i KDO 39,52 353,35 1972,18 2365,05 11,9

7114 92482 504134 603730 10,3

Dominującymi są drzewostany jednopiętrowe z występującymi często formami

okapowymi oraz podrostami o charakterze dolnego piętra w różnej fazie rozwoju pochodzenia

naturalnego i sztucznego, które z upływem czasu stanowić będą dolne piętro. Jest tutaj wiele

powierzchni z podsadzeniami produkcyjnymi wykonywanymi z myślą o stworzeniu drugiego

piętra w drzewostanach przeważnie sosnowych na żyznych siedliskach. Nie spotyka się

drzewostanów wielopiętrowych, dwupiętrowe najliczniej występują w obrębie Starogard

i Mestwinowo. W dolnym piętrze najczęściej spotyka się lipę, klon, jawor, rzadziej dąb, buk,

grab i niekiedy jesion, świerk.


111

Znaczny odsetek stanowią drzewostany w klasach odnowienia i do odnowienia,

w których procesy przebudowy rozłożone są na dłuższy okres czasu.

W wielu wyłączeniach spotyka się przestoje różnych gatunków drzew, które wpływają

bardzo korzystnie nie tylko na krajobraz, ale także na otaczające środowisko przyrodnicze.

4.5.3. Cenne drzewostany

Do cennych fragmentów lasów możemy zaliczyć wyłączone drzewostany nasienne

zlokalizowane w obrębie Pelplin o powierzchni 5,50 ha w oddz. 152g, 262c (drzewostan

został usunięty, pozostał młodnik po rębni złożonej), 283n, r oraz drzewostany doświadczalne

zlokalizowane w obrębie Pelplin o powierzchni 370,96 ha w oddz. 46b, d, h, 73o, 268b, d, g,

272 – 275, 280 – 284, 289 – 293.

Lista cennych drzewostanów obejmuje również drzewostany ponad 100-letnie bez

drzewostanów w KO i KDO (które zajmują powierzchnię 2374,81 ha). Według stanu na

1.01.2010 roku powierzchnia tych drzewostanów wynosi 1529,53 ha, w tym:

— dla obrębu Mestwinowo – 428,53 ha;

— dla obrębu Pelplin – 671,14 ha;

— dla obrębu Starogard – 429,86 ha.

Najwięcej drzewostanów ponad 100-letnich jest w obrębie Pelplin. Jedną z przyczyn

takiego rozkładu jest duża powierzchnia drzewostanów w lasach ochronnych.

Rozmieszczenie ich zostanie przedstawione na mapie będącej załącznikiem do Programu

ochrony przyrody.

4.5.4. Lasy ochronne

Tabela 19. Podział na kategorie ochronności

Lp. Kategorie lasu

Powierzchnia leśna ha

Mestwinowo Pelplin Starogard Nadleśnictwo

1 Rezerwaty 26,47 47,94 74,41 0,4

2 lasy glebochronne 29,57 208,35 7,96 245,88 1,2

3 lasy wodochronne 907,38 599,14 1147,71 2654,23 13,2

4 lasy ochronne nasienne 6,07 6,07

5 lasy stanowiące ostoję

zwierzyny chronionej

140,05 140,05 0,7

6 lasy na stałych pow.

badawczych

374,07 374,07 1,9

7 lasy wokół miast 1580,86 2527,58 5190,70 9299,14 46,3

8 Lasy ochronne

(razem 2, 3, 4, 5, 6,7)

2657,86 3715,21 6346,37 12719,44 63,3

9 Lasy gospodarcze 2866,34 4386,88 58,45 7311,67 36,3

Razem 5550,67 8150,03 6404,82 20105,52 100

Lasy ochronne w Nadleśnictwie Starogard zajmują ponad 63% powierzchni

Nadleśnictwa, rezerwaty 0,4%, 36,4% stanowią lasy gospodarcze. Największy procent

stanowią lasy ochronne w obrębie Starogard, najmniejszy w obrębie Pelplin. Główną

kategorię ochronności stanowią lasy wokół miast Tczew i Starogard. Szczegółowa lokalizacja

znajduje się w Elaboracie.

%


112

5. WALORY HISTORYCZNO-KULTUROWE

5.1. Obiekty wpisane do rejestru zabytków

Wykaz obiektów wpisanych do rejestru zabytków, znajdujących się w obszarze

terytorialnego zasięgu Nadleśnictwa znajduje się poniżej. Pewne walory zabytkowe posiadają

jednostki osadnicze, które powstawały w miarę organizowania gospodarstwa leśnego.

Zabudowania tych osad ulegały z upływem czasu zmianom (remonty), niektóre utraciły swoje

funkcje, bądź ulegały likwidacji, niemniej są one trwałym elementem krajobrazu i bez

względu na wartości architektoniczne stanowią o rozwoju materialnym, pewnej kulturze

materialnej. Na uwagę zasługują zwłaszcza osady leśnictw powstałe w drugiej połowie XIX

i początku XX wieku.

Natomiast na terenach pozaleśnych będących w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa

znajdują się następujące obiekty zabytkowe:

Rysunek 32. Widok na zamek w Gniewie


113

Tabela 20. Wykaz obiektów zabytkowych w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Starogard

nr rejestru

zabytków

województwa

pomorskiego

nr

dawnego

rejestru

zabytków

organ wpisujący do

rejestru zabytków

data wpisu

do rejestru

zabytków

obiekt ul adres nr miejscowość gmina powiat

728 605 Wojewódzki Konserwator 1972-12-21 kościół parafialny p.w. Św. Andrzeja Garczyn 1 Garczyn Liniewo kościerski

Zabytków w Gdańsku

1338 1068 Wojewódzki Konserwator 1990-12-29 kościół parafialny p.w.Wszystkich Świętych wraz z cmentarzem, Wysin Wysin Liniewo kościerski

Zabytków w Gdańsku

murem i bramami

259 159 Wojewódzki Konserwator 1961-12-08 kościół parafialny p.w.Św.Mikołaja Stare Polaszki Stare Polaszki Stara

kościerski

Zabytków w Gdańsku

Kiszewa

260 160 Wojewódzki Konserwator 1961-12-08 dwór Stare Polaszki Stare Polaszki Stara

kościerski

Zabytków w Gdańsku

Kiszewa

996 855 Wojewódzki Konserwator 1981-10-02 kuźnia Wilcze Błota Wilcze Błota Stara

kościerski

Zabytków w Gdańsku

Kiszewa

1781 1268 Wojewódzki Konserwator 2006-03-21 zespół dworsko-parkowy ( dwór i park) Wilcze Błota Wilcze Błota Stara

kościerski

Zabytków w Gdańsku

Kiszewa

319 234 Wojewódzki Konserwator 1962-09-08 kościół parafialny p.w. Św. Wojciecha Bobowo Bobowo Bobowo starogardzki

Zabytków w Gdańsku

840 725 Wojewódzki Konserwator 1975-11-07 zespół dworski z folwarkiem /dwór,spichlerz,obora/ Szteklin 24 Szteklin Lubichowo starogardzki

Zabytków w Gdańsku

1542 1125 Wojewódzki Konserwator 1995-05-30 zespół dworsko-parkowy z częścią folwarku : / dwór, magazyn

Bączek Bączek Skarszewy starogardzki

Zabytków w Gdańsku

zbożowy, stajnia , magazyn -( d.kościół ?) , park/

1489 1113 Wojewódzki Konserwator 1994-11-17 zespół dworsko-parkowy z folwarkiem (park, dwór, mieszkalny

Bolesławowo Bolesławowo Skarszewy starogardzki

Zabytków w Gdańsku

budynek podworski,obora, owczarnia, kuźnia-stolarnia, budynek

inwentarski; budynek obecnych warsztatów szkolnych, stodoła,

chlewnia,magazyn zbożowy,gorzelnia,wieża ciśnień, lodownia)

602 478 Wojewódzki Konserwator 1972-05-30 kościół parafialny p.w. Św.Jana Nepomucena ul Tczewska Godziszewo Skarszewy starogardzki

Zabytków w Gdańsku

256 156 Wojewódzki Konserwator 1961-12-04 kościół filialny p.w.Św.Michała Archanioła Obozin Obozin Skarszewy starogardzki

Zabytków w Gdańsku

257 157 Wojewódzki Konserwator 1961-12-04 kościół parafialny p.w.Św.Apostołów Piotra i Pawła Pogódki Pogódki Skarszewy starogardzki

Zabytków w Gdańsku

729 606 Wojewódzki Konserwator 1972-12-21 dwór ul Jeziorna 12 Pogódki Skarszewy starogardzki

Zabytków w Gdańsku

1116 960 Wojewódzki Konserwator 1986-06-10 kościół ewangelicki z cmentarzem ul Sambora Pogódki Skarszewy starogardzki

Zabytków w Gdańsku

258 158 Wojewódzki Konserwator 1961-12-08 kościół parafialny p.w.Św.Michała Archanioła ul Ks.Ściegiennego 3 Skarszewy Skarszewy starogardzki

Zabytków w Gdańsku

724 601 Wojewódzki Konserwator 1972-12-21 zespół średniowiecznych obwarowań miejskich-ciąg wschodni i ul Rzeczna, Ogrodowa, Zduńska, Skarszewy Skarszewy starogardzki

Zabytków w Gdańsku

południowy

Szkolna

725 602 Wojewódzki Konserwator 1972-12-21 zamek joannitów ul Zamkowa 1 Skarszewy Skarszewy starogardzki

Zabytków w Gdańsku

726 603 Wojewódzki Konserwator 1972-12-21 ratusz-ob.dom mieszkalny pl Plac Gen. Hallera ( d. Plac 8 14 i Skarszewy Skarszewy starogardzki


114

nr rejestru

zabytków

województwa

pomorskiego

nr

dawnego

rejestru

zabytków

organ wpisujący do

rejestru zabytków

727 604 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

866 750 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

867 751 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

868 752 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

869 753 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

870 754 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

871 755 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

903 792 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1289 1063 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

126 14 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1428 1106 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

318 233 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

306 240 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1026 878 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

298 237 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

300 239 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1130 976 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

854 738 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

862 746 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1671 1191 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1131 977 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

data wpisu

do rejestru

zabytków

obiekt ul adres nr miejscowość gmina powiat

Zabytków w Gdańsku Marca) 15

1972-12-21 kaplica cmentarna ul Kościuszki Skarszewy Skarszewy starogardzki

1977-04-25 dom pl Plac Gen. Hallera ( d. Plac 8

Marca)

8 Skarszewy Skarszewy starogardzki

1977-04-25 dom pl Plac Gen. Hallera ( d. Plac 8 9 Skarszewy Skarszewy starogardzki

Marca)

1977-04-25 dom pl Plac Gen. Hallera ( d. Plac 8 10 Skarszewy Skarszewy starogardzki

Marca)

1977-04-25 dom pl Plac Gen. Hallera ( d. Plac 8 11 Skarszewy Skarszewy starogardzki

Marca)

1977-04-25 dom pl Plac Gen. Hallera ( d. Plac 8 12 Skarszewy Skarszewy starogardzki

Marca)

1977-04-25 dom pl Plac Gen. Hallera ( d. Plac 8 13 Skarszewy Skarszewy starogardzki

Marca)

1978-04-07 układ urbanistyczny miasta Skarszewy Skarszewy Skarszewy Skarszewy starogardzki

1989-10-16 cmentarz żydowski Skarszewy-Bączek Skarszewy- Skarszewy starogardzki

Bączek

1959-11-21 kościół parafialny p.w. Św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza Szczodrowo Szczodrowo Skarszewy starogardzki

1993-12-07 zespół dworsko-parkowy(dwór,park) Zapowiednik Zapowiednik Skarszewy starogardzki

1962-09-07 kościół parafialny p.w. Św. Marcina Barłożno Barłożno Skórcz starogardzki

1962-08-13 kościół parafialny p.w. Zwiastowania NMP Pączewo Pączewo Skórcz starogardzki

1983-06-24 zespół pałacowo-parkowy (pałac,park) Kopytkowo 2 Kopytkowo Smętowo

Graniczne

1962-08-06 kościół parafialny p.w. Św. Trójcy Kościelna Jania Kościelna Jania Smętowo

Graniczne

1962-08-06 kościół parafialny p.w. Św.Barbary Lalkowy Lalkowy Smętowo

Graniczne

1986-08-26 zespół dworsko-parkowy (dwór, spichlerz, park) Leśna Jania Leśna Jania Smętowo

Graniczne

1977-01-15 pałac Rynkówka Rynkówka Smętowo

Graniczne

1977-04-25 piwnice dworu i oficyny wraz z łącznikiem Smarzewo Smarzewo Smętowo

Graniczne

1998-08-04 zespół kościoła parafialnego p.w. Ciała i Krwi Pańskiej z plebanią Smętowo Graniczne Smętowo Smętowo

Graniczne Graniczne

1986-08-26 zespół dworsko-parkowy z folwarkiem (dwór; park, kurnik,

Stara Jania Stara Jania Smętowo

piwniczka, lodownia,magazyn, oficyna, dom, 3 obory,stodoła,

Graniczne

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki


115

nr rejestru

zabytków

województwa

pomorskiego

nr

dawnego

rejestru

zabytków

organ wpisujący do

rejestru zabytków

data wpisu

do rejestru

zabytków

brama)

obiekt ul adres nr miejscowość gmina powiat

320 235 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

321 236 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

739 618 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

299 238 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1674 1193 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1014 775 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1167 1005 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1167 1005- Wojewódzki Konserwator

decyzja Zabytków w Gdańsku

zmieniająca

1206 1028 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

108 80 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

301 242 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1019 856 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1081 928 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1095 948 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1193 1015 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1485 1111 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1962-09-08 kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Św. Dąbrówka Dąbrówka Starogard

Gdański

1962-09-08 kościół parafialny p.w. Św. Wawrzyńca Jabłowo Jabłowo Starogard

Gdański

1972-12-21 kościół parafialny p.w. Św. Katarzyny Klonówka Klonówka Starogard

Gdański

1962-08-06 kościół parafialny p.w. Św. Barbary Kokoszkowy Kokoszkowy Starogard

Gdański

1998-09-23 kościół parafialny p.w. NMP z budynkiem ubikacji Krąg Krąg Starogard

Gdański

1982-07-07 zespół pałacowo-parkowy (pałac,park) Nowa Wieś Rzeczna Nowa Wieś Starogard

Rzeczna

Gdański

1987-05-25 zespół dworsko-parkowy (dwór;park;dwa budynki gospodarcze na Owidz Owidz Starogard

dziedzińcu folwarcznym i budynek mieszkalny przy dworze)

Gdański

2001-06-11 *** Owidz Owidz Starogard

Gdański

1988-02-15 zespół dworsko-parkowy (dwór;park) Rokocin 13 Rokocin Starogard

Gdański

1959-07-08 układ urbanistyczny Starego Miasta Starogardu Gdańskiego Starogard Gdański Starogard Starogard

Gdański

Gdański

1962-08-06 kościół parafialny p.w. Św. Mateusza Starogard Gdański Starogard Starogard

Gdański

Gdański

1983-03-30 zespół murów obronnych wraz z Basztą Młyńską, Basztą

Starogard Gdański

Starogard Starogard

Narożną, basztą Bramy Gdańskiej

Gdański

Gdański

1985-02-02 cmentarz żydowski ul Bohaterów Getta Starogard Starogard

Gdański

Gdański

1985-07-04 synagoga ul Rycerska 2 Starogard Starogard

Gdański

Gdański

1987-11-27 dom ul Piłsudskiego ( d.Rybińskiego) 3 Starogard Starogard

Gdański

Gdański

1994-10-17 zespół Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych wraz z

Kocborowo Skarszewska

Starogard Starogard

wszystkimi obiektami oraz ogrodzeniem murowanym od południa i Kryzana

Gdański

Gdański

zielenią ozdobną ,cmentarzem przyszpitalnym; folwarkiem ;

parkiem ; budynkami mieszkalnymi dla pracowników szpitala

24

2;

4,

6;

8;

10;

12

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

starogardzki

1611 1156 Wojewódzki Konserwator 1996-12-10 kamienica ul Rynek 16 Starogard Starogard starogardzki

Zabytków w Gdańsku

Gdański

Gdański

1616 1158 Wojewódzki Konserwator 1996-12-17 zespół pałacowy ( pałac;budynek administracyjny; brama;budynek ul Kanałowa 21 Starogard Starogard starogardzki


116

nr rejestru

zabytków

województwa

pomorskiego

nr

dawnego

rejestru

zabytków

organ wpisujący do

rejestru zabytków

data wpisu

do rejestru

zabytków

obiekt ul adres nr miejscowość gmina powiat

Zabytków w Gdańsku gospodarczy) Gdański Gdański

1640 1174 Wojewódzki Konserwator 1997-08-07 kamienica ul Hallera 22 Starogard Starogard starogardzki

Zabytków w Gdańsku

Gdański

Gdański

1668 1190 Wojewódzki Konserwator 1998-07-06 założenie przestrzenne Stada Ogierów wraz z budynkami ( 27 ul Mickiewicza 13 Starogard Starogard starogardzki

Zabytków w Gdańsku

obiektów ): budynek administracyjny;.budynek mieszkalnydyrekcyjny;

kantyna; budynki mieszkalne pracownicze (9

obiektów); stajnie (4 obiekty);mała stajnia z powozownią; budynki

gospodarcze w zespole domów pracowniczych ( 9 obiektów);

stacja transformatorowa

Gdański

Gdański

1744 1234 Wojewódzki Konserwator 2003-08-05 kościół parafialny p.w. Św. Katarzyny wraz z działką przykościelną ul Tczewska 1 Starogard Starogard starogardzki

Zabytków w Gdańsku

Gdański

Gdański

1777 1232 Wojewódzki Konserwator 2002-08-08 kościół parafialny p.w. Św.Wojciecha Starogard Gdański Starogard Starogard starogardzki

Zabytków w Gdańsku

Gdański

Gdański

1788 Wojewódzki Konserwator 2006-07-27 mleczarnia wraz z działką ul Norwida 4 Starogard Starogard starogardzki

Zabytków w Gdańsku

Gdański

Gdański

861 745 Wojewódzki Konserwator 1977-04-25 zespół pałacowo-parkowy (pałac,park, spichlerz-chlewnia,

Sucumin Sucumin Starogard starogardzki

Zabytków w Gdańsku

gorzelnia, dwie stajnie; dom zarządcy)

Gdański

1185 1014 Wojewódzki Konserwator 1987-10-20 kościół parafialny p.w.Św.Jana Chrzciciela Sumin Sumin Starogard starogardzki

Zabytków w Gdańsku

Gdański

740 619 Wojewódzki Konserwator 1972-12-21 zespół dworsko-parkowy/dwór,park/ Szpęgawsk Szpęgawsk Starogard starogardzki

Zabytków w Gdańsku

Gdański

1296 1073 Wojewódzki Konserwator 1989-12-28 zespół dworsko-parkowy (dwór,park) Cierzpice Cierzpice Gniew tczewski

Zabytków w Gdańsku

114 84 Wojewódzki Konserwator 1959-07-30 układ urbanistyczny Starego Miasta Gniewu z terenem zamkowym Gniew Gniew Gniew tczewski

Zabytków w Gdańsku

144 42 Wojewódzki Konserwator 1960-01-18 kamienica ul Plac Grunwaldzki 36 Gniew Gniew tczewski

Zabytków w Gdańsku

327 249 Wojewódzki Konserwator 1962-09-11 kościół parafialny p.w. Św. Mikołaja ul Ks.Kursikowskiego 1 Gniew Gniew tczewski

Zabytków w Gdańsku

506 340 Wojewódzki Konserwator 1971-02-20 zespół obwarowań miejskich ul Dolny Podmur i Górny Podmur Gniew Gniew tczewski

Zabytków w Gdańsku

507 341 Wojewódzki Konserwator 1971-02-20 kamienica pl Plac Grunwaldzki 8 Gniew Gniew tczewski

Zabytków w Gdańsku

508 342 Wojewódzki Konserwator 1971-02-20 kamienica pl Plac Grunwaldzki 9 Gniew Gniew tczewski

Zabytków w Gdańsku

509 343 Wojewódzki Konserwator 1971-02-20 kamienica pl Plac Grunwaldzki 16 Gniew Gniew tczewski

Zabytków w Gdańsku

510 344 Wojewódzki Konserwator 1971-02-20 kamienica pl Plac Grunwaldzki 26 Gniew Gniew tczewski

Zabytków w Gdańsku

511 345 Wojewódzki Konserwator 1971-02-20 ratusz pl Plac Grunwaldzki 1 Gniew Gniew tczewski

Zabytków w Gdańsku

628 493 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1972-08-24 ruina kamienicy pl Plac Grunwaldzki 7 Gniew Gniew tczewski


117

nr rejestru

zabytków

województwa

pomorskiego

nr

dawnego

rejestru

zabytków

organ wpisujący do

rejestru zabytków

629 494 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

630 495 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

631 496 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

632 497 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

633 498 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

634 499 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

635 500 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

636 501 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

637 502 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

638 503 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

639 504 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

640 505 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

641 506 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

642 507 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

643 508 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

644 509 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

645 510 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

646 511 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

647 512 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

648 513 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

649 514 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

data wpisu

do rejestru

zabytków

obiekt ul adres nr miejscowość gmina powiat

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 10 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 11 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 12 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 13 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 14 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 15 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 17 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 18 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 20 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 22 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 28 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 30 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 32 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 33 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 34 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 35 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 39 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 40 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 41 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 42 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 kamienica pl Plac Grunwaldzki 44 Gniew Gniew tczewski


118

nr rejestru

zabytków

województwa

pomorskiego

nr

dawnego

rejestru

zabytków

organ wpisujący do

rejestru zabytków

650 515 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

651 516 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

652 517 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

653 518 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

654 519 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

655 520 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1117 962 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1118 963 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1331 1092 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

782 663 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

780 661 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

781 662 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

326 248 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

872 756 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

11 181 Konserwator Poznański i

Pomorski

808 708 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

809 709 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1340 1087 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1293 1071 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1166 1000 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

data wpisu

do rejestru

zabytków

obiekt ul adres nr miejscowość gmina powiat

1972-08-24 dom ul Sambora 4 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 dom ul Sambora 5 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 dom ul Sambora 6 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 dom ul Sambora 7 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 dom ul Sambora 8 Gniew Gniew tczewski

1972-08-24 dom ul Sambora 9 Gniew Gniew tczewski

1986-06-10 spichlerz ul Lotnicza 12 Gniew Gniew tczewski

1986-06-10 spichlerz ul Lotnicza 13 Gniew Gniew tczewski

1990-09-26 kamienica pl Plac Grunwaldzki 6 Gniew Gniew tczewski

1973-10-27 dwór -tzw. Nowy Nicponia 55 Nicponia Gniew tczewski

1973-10-27 zespół dworsko-parkowy ( dwór,park) ul Jakuba Hutten-Czapskiego 49 Opalenie Gniew tczewski

1973-10-27 kościół parafialny p.w.Św.Apostołów Piotra i Pawła ul Kościelna 1 Opalenie Gniew tczewski

1962-09-11 kościół parafialny p.w. Narodzenia NMP Piaseczno Piaseczno Gniew tczewski

1977-04-25 wiatrak Piaseczno Piaseczno Gniew tczewski

1936-07-13 zespół kościoła parafialnego p.w. Św.Jana Chrzciciela z

plebanią,organistówką, budynkiem gospodarczym wraz z murem i

terenem przykościelnym

Pieniążkowo Pieniążkowo Gniew tczewski

1974-11-17 kościół parafialny p.w.Św.Michała Archanioła Tymawa 39 Tymawa Gniew tczewski

1974-11-17 kościół parafialny p.w.Św.Jana Chrzciciela Wielkie Walichnowy 32 Wielkie

Gniew tczewski

Walichnowy

1990-12-29 zespół dworsko-parkowy(dwór-ob.sanatorium;park) Wielkie Wyręby Wielkie Wyręby Gniew tczewski

1989-11-24 zespół parkowo-folwarczny ( park, budynek gospodarczy ;relikty

budynków gospodarczych)

1987-05-25 zespół kościoła p.w.Św.Jakuba Starszego Apostoła wraz z

cmentarzem przykościelnym i kostnicą

Bielsk Bielsk Morzeszczyn tczewski

Dzierżążno Dzierżążno Morzeszczyn tczewski


119

nr rejestru

zabytków

województwa

pomorskiego

nr

dawnego

rejestru

zabytków

organ wpisujący do

rejestru zabytków

1790 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

863 747 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1310 1091 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

807 707 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1751 1243 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

911 794 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1047 887 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1059 889 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1748 1241 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1807 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1814 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1817 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1821 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1800 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

810 710 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

505 339 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

data wpisu

do rejestru

zabytków

obiekt ul adres nr miejscowość gmina powiat

2007-03-02 kościół parafialny p.w. św.Mikołaja wraz z cmentarzem w obrębie

działki , kostnicą oraz odcinkami muru wzdłuż granicy zach.,płn (z

bramą) i fragmentu wsch.

Królów Las Królów Las Morzeszczyn tczewski

1977-04-25 dwór Lipia Góra Lipia Góra Morzeszczyn tczewski

1990-04-24 kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia NMP wraz z cmentarzem Nowa Cerkiew Nowa Cerkiew Morzeszczyn tczewski

1974-11-17 kościół parafialny p.w.Św.Marcina i Małgorzaty Lignowy Szlacheckie ( d.

Lignowy)

Lignowy

Szlacheckie

Pelplin tczewski

2004-12-14 cmentarz menonicki i ewangelicki wraz z murem, starodrzewem, Międzyłęż Międzyłęż Pelplin tczewski

nagrobkiem z 1807 r. oraz pozostałościami układu grobów

1978-04-09 układ urbanistyczno-krajobrazowy miasta Pelplina Pelplin Pelplin Pelplin tczewski

1983-12-30 zespół kościoła filialnego p.w. Bożego Ciała wraz ze szpitalem i

cmentarzem z ogrodzeniem

pl Plac Mariacki 3 Pelplin Pelplin tczewski

1984-07-11 zespół klasztoru cystersów ( Bazylika Katedralna p.w.

ul Mestwina 4, Pl.Mariacki 7,

Pelplin Pelplin tczewski

Wniebowzięcia NMP; klasztor ; kaplica p.w.św. Barbary; Wyższe Cystersów 1 i 4

Seminarium Duchowne : / budynek główny, kuchnia, skrzydło

zachodnie / ; Collegium Marianum; wieża ustępowa; budynek

bramny; mały młyn ;stajnia przy młynie)

2004-09-21 zespół kanonii i sufraganii w Pelplinie położonych przy:1- ul. ul Kanonicka, Przystań

1, Pelplin Pelplin tczewski

Kanonickiej nr 1,2,3,4, i 5 ; 2-ul.Przystań Sobieskiego nr 1; 3-Placu Sobieskiego Pl.Mariacki 2,

Mariackim nr 5 i 6 ; 4-Placu Mariackim nr 1 i 2 łącznie z budynkami

3,

gospodarczymi i terenami ogrodowymi oraz terenem ul.

4,

Kanonickiej w granicach oznaczonych na zał. graf.

5

2007-06-27 kamienica-siedziba wydawnictwa "Pielgrzym" pl Plac Grunwaldzki 9 Pelplin Pelplin tczewski

2007-08-07 kamienica wraz z terenem , na którym jest posadowiona ul Mickiewicza 2a Pelplin Pelplin tczewski

2007-10-22 kamienica wraz z dwiema oficynami i terenem, na którym jest ul Mickiewicza 2b Pelplin Pelplin tczewski

posadowiona

2007-12-18 willa wraz z działką ul Mickiewicza 32 Pelplin Pelplin tczewski

2007-01-10 1.kościół parafialny p.w.Św.Bartłomieja wraz z otaczającym go

cmentarzem przykościelnym i zachowanym starodrzewem, kaplicą

grobową rodziny Maniów oraz murem cmentarnym z bramą;

2.plebania ; 3.organistówka -ob.kaplica przedpogrzebowa;

4.otoczenie w/w zabytków wraz ze znajdującym się na nim

starodrzewem

Rajkowy 56,

66 i

67

Rajkowy Pelplin tczewski

1974-11-17 wieża kościoła -relikt barokowego kościoła z 1761 r. Rudno Rudno Pelplin tczewski

1971-02-20 kościół parafialny p.w.Niepokalanego Poczęcia NMP Wielki Garc Wielki Garc Pelplin tczewski


120

nr rejestru

zabytków

województwa

pomorskiego

nr

dawnego

rejestru

zabytków

organ wpisujący do

rejestru zabytków

1165 1006 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1207 1032 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1144 994 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1145 995 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1075 923 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

324 246 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

811 711 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1169 1011 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1205 1027 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1740 1235 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

130 31 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

601 477 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1122 973 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1204 1026 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

147 93 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1194 1016 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1308 1088 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

109 18 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

112 81 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

143 41 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

563 430 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

data wpisu

do rejestru

zabytków

obiekt ul adres nr miejscowość gmina powiat

1987-04-30 zespół dworsko-parkowy (dwór;park) Gorzędziej Gorzędziej Subkowy tczewski

1988-02-15 kościół parafialny p.w.Św.Wojciecha wraz z cmentarzem

Gorzędziej Gorzędziej Subkowy tczewski

przykościelnym

1987-03-03 zespół dworsko-parkowy (dwór ;kuźnia;gołębnik;park ) Mały Garc Mały Garc Subkowy tczewski

1987-03-03 zespół dworsko-parkowy(dwór ;kuźnia, spichlerz;park) Radostowo Radostowo Subkowy tczewski

1984-12-21 zespół dworsko-parkowy /dwór;dom mieszkalny;stodoła;2 budynki

bramne;park/

Rybaki Rybaki Subkowy tczewski

1962-09-10 kościół parafialny p.w. Św.Stanisława Biskupa Męczennika z ul Kościelna Subkowy Subkowy tczewski

cmentarzem, murem cmentarnym i kaplicą

1974-11-17 dwór ul Zamkowa 2 ( d. Subkowy 89) Subkowy Subkowy tczewski

1987-05-28 zespół dworsko-parkowy (dwór; dwa budynki gospodarcze;park) Subkowy 12

0

Subkowy Subkowy tczewski

1988-02-15 zespół dworsko-parkowy z folwarkiem (dwór, budynek

ul Cicha ( d. Subkowy 88) 8 Subkowy Subkowy tczewski

gospodarczy przy dworze, budynek gospodarczy ze

spichlerzykiem, park)

2003-02-18 kościół filialny p.w. Św. Mikołaja wraz z otaczającym go terenem Dalwin 37 Dalwin Tczew tczewski

d.cmentarza przykościelnego i grobowcem fundatorów kościoła

1959-12-04 zespół zamkowy Plac Zamkowy Gniew Tczew tczewski

1972-05-30 kościół parafialny p.w. Trójcy Św. Lubiszewo Lubiszewo Tczew tczewski

1986-06-21 zagroda ( dom,stodoła, obora) Lubiszewo 8 Lubiszewo Tczew tczewski

1988-02-15 zespół dworsko-parkowy (dwór, park) Łukocin Łukocin Tczew tczewski

1960-01-18 kościół parafialny p.w. Macierzyństwa NMP z plebanią ul Pamięci Narodowej 23 Miłobądz Tczew tczewski

1987-11-27 zespół dworsko-parkowy ( dwór, park) Stanisławie Stanisławie Tczew tczewski

1990-04-24 zespół kościoła parafialnego p.w.Św. Andrzeja Boboli wraz z

Swarożyn Swarożyn Tczew tczewski

plebanią

1959-07-12 park podworski Szczerbięcin Szczerbięcin Tczew tczewski

1959-07-16 układ urbanistyczny Starego Miasta Tczewa Tczew Tczew Tczew tczewski

1960-01-18 wiatrak ul Wojska Polskiego 18

B

Tczew Tczew tczewski

1972-01-04 kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Św. ul Kardynała Wyszyńskiego ( d.1 6 Tczew Tczew tczewski

Maja 32)


121

nr rejestru

zabytków

województwa

pomorskiego

nr

dawnego

rejestru

zabytków

organ wpisujący do

rejestru zabytków

564 431 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

565 433 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

566 434 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1129 970 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1486 1112 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1552 1126 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1553 1127 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1554 1132 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1644 1176 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1705 1210 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1189 1012 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

1620 1164 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Gdańsku

data wpisu

do rejestru

zabytków

obiekt ul adres nr miejscowość gmina powiat

1972-01-04 zespół klasztoru dominikańskiego / kościół filialny p.w.

pl Plac Św. Grzegorza ( d. 1 Tczew Tczew tczewski

Św.Stanisława Kostki, klasztor/

Plac Komuny Paryskiej)

1972-01-04 zespół obwarowań miejskich-fragmenty murów i baszty przy ul Podmurna Tczew Tczew tczewski

ul.Podmurnej

1972-01-04 dom ul Mickiewicza 17 Tczew Tczew tczewski

1986-08-26 browar ul Zamkowa 2/3 Tczew Tczew tczewski

1994-10-18 cmentarz żołnierzy austriackich wraz z obeliskiem i zielenią oraz Suchostrzygi Tczew Tczew tczewski

szpalerem brzóz

1995-07-04 dom Wojska Polskiego 15 Tczew Tczew tczewski

1995-07-04 kamienica Wojska Polskiego 27 Tczew Tczew tczewski

1995-07-11 willa Obrońców Westerplatte 10 Tczew Tczew tczewski

1997-09-29 zespół Fabryki Wyrobów Metalowych- / budynek biurowoprodukcyjny

, budynek produkcyjny; kotłownia; magazyn /-

ob.siedziba Muzeum Wisły

ul 30 Stycznia 4 Tczew Tczew tczewski

2000-03-21 most drogowy- trzy środkowe przęsła (4,5,6) wraz z filarami (3,4,5) Tczew-Lisewo Tczew Tczew tczewski

mostu drogowego w Tczewie-Lisewie

1987-11-11 zespół dworsko-parkowy z kościołem parafialnym p.w. Matki

Turze Turze Tczew tczewski

Boskiej Nieustającej Pomocy (dwór, kościół, park)

1997-02-17 zespół dworsko-parkowy /dwór,park/ Zajączkowo Tczewskie Zajączkowo Tczew tczewski

Tczewskie


122

nr rejestru

zabytków

województwa

kujawskopomorskiego

Dec.

organ wpisujący do

rejestru zabytków

IE 2391 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Bydgoszczy

386 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Bydgoszczy

IE 2392 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Bydgoszczy

KOK 5/50 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Bydgoszczy

370 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Bydgoszczy

438 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Bydgoszczy

119/A Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Bydgoszczy

A/323/1 Wojewódzki Konserwator

Zabytków w Bydgoszczy

data wpisu

do rejestru

zabytków

obiekt ul adres nr miejscowość gmina powiat

1930 kościół św. Mateusza Nowe Nowe świecki

1957 Zamek Nowe Nowe świecki

1930 kościół franciszkanów Nowe Nowe świecki

1936 kaplica św. Jerzego Nowe Nowe świecki

1957 stare miasto Nowe Nowe świecki

1960 mury obronne Nowe Nowe świecki

1983 wiatrak „holender” Nowe Nowe świecki

1992 cmentarz św. Mateusza Nowe Nowe świecki


123

5.2. Stanowiska archeologiczne

Na terenach będących w zarządzie Nadleśnictwa znajdują się następujące obiekty

archeologiczne wpisane do rejestru.

Obręb Mestwinowo

oddz. 2g - cmentarzysko płaskie z wczesnej epoki żelaza,

oddz. 8j - cmentarzysko z wczesnej epoki żelaza,

oddz. 44o - cmentarzysko płaskie z okresu wpływów rzymskich Dec.nr 242/Archeol.

z 07.12. 1972 r.,

oddz. 61a - cmentarzysko grobów skrzynkowych z wczesnej epoki żelaza,

oddz. 93d/94c - cmentarzysko kurhanowe; chronologia nieokreślona Dec. 280/Archeol.

z 30.03.1977 r.,

oddz. 105l - punkt osadnictwa z okresu wczesnośredniowiecznego,

oddz. 112Aa - cmentarzysko płaskie z wczesnej epoki żelaza,

Obręb Pelplin

oddz. 2Ag - punkt osadnictwa z młodszej epoki kamiennej,

oddz. 43i/36c,d - grodzisko z okresu wczesnośredniowiecznego Dec. nr 20/Archeol.

z 03.09.1962 r.,

oddz. 46d - osada otwarta z okresu wczesnośredniowiecznego,

oddz. 107l,m - punkt osadnictwa (cmentarzysko) z wczesnej epoki żelaza,

oddz. 115r - grodzisko (osada) z okresu wczesnośredniowiecznego Dec. nr 31/Archeol.

z 05.12.1968 r.,

oddz. 116w - osada otwarta; obiekt wielokulturowy,

oddz. 126a - osada otwarta; obiekt wielokulturowy,

oddz. 133d - osada otwarta; obiekt wielokulturowy,

oddz. 139a - osada otwarta; obiekt wielokulturowy,

oddz. 143r - otwarta, z okresu wczesnośredniowiecznego i średniowiecznego,

oddz. 157i,h - grodzisko i osada przygrodowa z okresu wczesnośredniowiecznego Dec.

nr.11/Archeol. z 5.12.1970 r., Dec. nr 24/Archeol. z 6.12.1972 r., Dec. nr

307/Archeol. z 6.12.1976 r.,

oddz. 158j,k,l - osady otwarte wielokulturowe,

oddz. 168i - punkt osadnictwa z okresu wczesnej epoki żelaza,

oddz. 192a - punkt osadnictwa, z młodszej epoki kamiennej,

oddz. 199g w sąsiedztwie - cmentarzysko grobów skrzynkowych, z wczesnej epoki

żelaza.

Obręb Starogard

oddz. 1p - grodzisko z okresu wczesnego średniowiecza Dec. nr 27/Archeol.

z 26.11.1963 r.,

oddz. 29f,g - grodzisko okresu wczesnego średniowiecza Dec. nr 57/Archeol.

z 29.11.1969 r.,

oddz 90 A - punkt osadnictwa;obiekt wielkokulturowy,

oddz. 95a, 90h - cmentarzysko grobów skrzynkowych, z wczesnej epoki żelaza,

oddz. 95g - punkt osadnictwa pradziejowego; obiekt wielokulturowy,

oddz. 150a - grodzisko i osada przygrodowa z wczesnego średniowiecza i neolitu Dec. nr

26/Archeol. z 26.11.1968r., Dec. nr 173/Archeol. z 22.11.1971r.,

oddz. 163g - grodzisko z okresu wczesnośredniowiecznego Dec. nr 25/Archeol.

z 25.11.1968r.,


124

Większość z wymienionych obiektów nie posiada decyzji o wpisaniu do rejestru

zabytków. Są to obiekty płaskie, nie wyróżniające się w krajobrazie. Tereny na których

występują mogą być przeznaczone na różne formy użytkowania, ale po uprzednim zbadaniu

przez archeologów. Lokalizację zabytków archeologicznych przeniesiono z mapy 1:25000

opracowanej przez Muzeum Archeologiczne w Gdańsku. W wyszczególnionych

wyłączeniach występują one na mniejszej bądź większej ich części, nielicznie tylko obejmują

całe ich powierzchnie.

5.3. Parki wiejskie

W oddziale 72 i 250 obrębu Pelplin znajdują się parki, z których pierwszy jest

w spisie parków zabytkowych województwa (jeszcze nie wpisany do rejestru zabytków).

Występują w nich następujące gatunki: dąb, lipa, brzoza, grab, jesion, świerk, sosna,

kasztanowiec, klon w wieku 60 – 95 lat, z pomnikami przyrody: lipą 180 lat uszkodzoną

przez wiatr i dębem 400 lat. Założenie tych parków wiąże się z osadzonymi tu ongiś

zabudowaniami dworskimi stanowiącymi obecnie siedzibę leśnictwa i pracowników

administracji.

Parki wiejskie wpisane do rejestru zabytków:

Gmina Gniew

wieś Cierzpice - 2.00 ha - pocz. XX w. - dzierżawa AWRSP

wieś Opalenie - 3,10 ha - XVIII/XIX w. - Bałtycki Uniw. Ludowy

wieś Wielkie Wyręby - 6,10 ha - 2 poł. XIX w. - Sanatorium

Gmina Lubichowo

wieś Szteklin - 0.85 ha - XIX w. - prywatny

Gmina Morzeszczyn

wieś Bielsk - 10,70 ha - XIX w. - prywatny

wieś Lipia Góra - 1,20 ha - XIX w. - prywatny

Gmina Skarszewy

wieś Bączek - 2,70 ha - XIX w. - prywatny

wieś Bolesławowo - 6,50 ha - XIX w. - Zespół Szkół

wieś Zapowiednik - pocz. XX w. - „Monar”

Gmina Stara Kiszewa

wieś Czerniki - 3,50 ha - XIX w. - prywatny

Gmina Starogard Gdański

wieś Mysinek - 3,60 ha - XIX w. - prywatny

wieś Nowa Wieś Rrzeczna - 4,30 ha - XIX w. - dzierżawa AWRSP

wieś Owidz - 2,70 ha - XVIII/XIX w. - Szkoła Rolnicza

wieś Rokocin - 4,20 ha - XIX w. - Państw. Dom Pomocy Społ.

wieś Szpęgawsk - 19,60 ha - XIX w. - Państw. Dom Pomocy Społ.

wieś Sucumin - 3,00 ha - XIX w. - Zakłady Mięsne Gdańsk

Gmina Subkowy

wieś Gorzędziej - 4,00 ha - XIX w. - dzierżawa AWRSP

wieś Mały Garc - 5,60 ha - XIX w. - prywatny

wieś Radostowo - 8,20 ha - XIX w. - prywatny

wieś Rybaki - 2,80 ha - XIX w. - prywatny

wieś Subkowy nr 88 - 3,00 ha - XIX w. - Gmina

wieś Subkowy nr 89 - 2,30 ha - XIX w. - Szkoła

wieś Subkowy nr 120 - 2,60 ha - XIXw. - prywatny

Gmina Tczew

wieś Łukocin - 6,60 ha - XIX w. - Rol. Spółdz. Prod. Usług.

wieś Stanisławie - 5,80 ha - XVIII/XIX w. - Państw. Dom Opieki Społ.


125

wieś Szczerbięcin - 4,60 ha - XVIII/XIX w. - prywatny

wieś Turze - 6,30 ha – XIX w. - Szkoła

wieś Zajączkowo - 3,50 ha - k. XVIII w. - Wspólnota mieszk.

Wspomnieć należy o parkach w Pelplinie (8,30ha) i Starogardzie Gdańskim (przy

Szpitalu w Kocborowie oraz przy Państwowym Stadzie Ogierów)

Zabytkowe parki wiejskie nie wpisane do rejestru zabytków

Gmina Liniewo

wieś Garczyn - 3,00 ha - poł. XIX w. - Zakład Rolny Orle

wieś Stary Wiec - 1,30 ha - poł. XIX w. - PGR Głodowo

Gmina Morzeszczyn

wieś Borkowo - 8,10 ha – XVIII w. - KPGR Kociewie

wieś Nowa Cerkiew - Hasowie - 1,50 ha - 2 poł. XIX w. - Urząd Gminy

Gmina Pelplin

wieś Józefowo - 5,00 ha - pocz. XX w. - RSP Rajkowy

wieś Ornasowo - 1,60 ha - pocz. XX w. - UNIMOR Gdańsk

wieś Ropuchy - 10,00 ha - XIX w. - Nadleśnictwo Starogard

wieś Wola Pelplińska - 3,00 ha - XIX w. - Urząd Miasta i Gminy

Gmina Skarszewy

wieś Mirowo - 5,20 ha – XIX w. - Szkoła

Gmina Smętowo Graniczne

wieś Smętówko - 3,50 ha - XIX w. - Urząd Gminy

Gmina Starogard Gdański

wieś Jabłowo - 10,50 ha - XIX w. - AWRSP dzierżawa

wieś Klonówka - 7,80 ha - XIX w. - AWRSP dzierżawa

wieś Krąg - 3,00 ha - XVIII,XX w. - Szkoła Podstaw.

wieś Sumin - 3,60 ha - XIX w. - Szkoła Podstaw.

Gmina Tczew

wieś Boroszewko - 4,30 ha - poł. XIX w. - Zakład Rolny Małżewko

wieś Gniszewo - 3,40 ha - XVIII/XIX w. - Szkoła Zbiorcza

wieś Małżewko - 1,80 ha - XIX w. - AWRSP

wieś Mieścin - 3,50 ha - poł.XIX w. - AWRSP

wieś Swarożyn - 1,50 ha - XIX w - AWRSP

wieś Waćmierek - 5,60 ha - XIX/XX w. - AWRSP

Na terenie Obrębu Pelplin, w oddz. 250 (siedziba dawnego Nadleśnictwa Dębowo)

znajduje się niewielki park założony na początku XX w., natomiast wyszczególniony w tym

wykazie to park w oddz.72.

Przedstawione zabytki oraz parki przyjęto z zasobów Państwowej Służby Ochrony

Zabytków – Oddział Wojewódzki w Gdańsku.


126

5.4. Miejsca pamięci

Na terenach będących w zarządzie Nadleśnictwa jest tych miejsc dość dużo i wiążą

się one w zasadzie z wydarzeniami II wojny światowej. Są to pomniki i groby upamiętniające

ofiary, jakie poniosła ludność miejscowa, a także innych narodowości w latach 1939 – 1945.

A oto ich lokalizacja:

Obręb Mestwinowo

oddz. 15c, d - Groby masowe z czasów ostatniej wojny

oddz. 47b - Grób masowy z czasów ostatniej wojny z pomnikiem

oddz. 58g

oddz. 190c

Obręb Pelplin

oddz. 115o

- Grób masowy z czasów ostatniej wojny z pomnikiem

- Grób posła na Sejm II RP Piotra Szturmowskiego zamordowanego

14.09.1939

- Obelisk upamiętniający pomordowanych w 1941 – 1942 jeńców radzieckich

– około 200 osób

oddz. 250k - Pomnik upamiętniający zamordowanych w lesie Szpęgawskim leśników –

Nadleśniczego Czechowskiego i sekretarza Kijka.

Obręb Starogard

oddz. 22c - Kamień z napisem POLEGŁYM CZEŚĆ 1945 r. Zginęli w wypadku

wjeżdżając na minę.

oddz. 125a - Grób masowy 39 z okresu ostatnej wojny

oddz. 125h (obok) - na obcym gruncie tablica ku upamiętnieniu zamordowanych 10 osób

oddz. 138a - 32 groby masowe z czasów ostatniej wojny

oddz. 171w - Groby masowe 34 – 37 z czasów ostatniej wojny

oddz. 172n - Grób masowy 33 z czasów ostatniej wojny

oddz. 185b - Grób masowy 38 z czasów ostatniej wojny

oddz. 245b - Grób masowy 49 z czasów ostatniej wojny

Rysunek 33. Grób posła na Sejm II RP Piotra Szturmowskiego (l-ctwo Orle oddz. 190c)


127

Nie wiadomo dokładnie ile istnień ludzkich kryją w sobie wymienione groby

masowe. W lesie Szpęgawskim określa się liczbę 5 – 7 tysięcy (J. Milewski – Przewodnik

z 1984 r.), w lesie pod Skarszewami nie ustalono. Wymieniony wyżej autor podaje, że ze

Skarszew i okolic wymordowano łącznie 1800 – 2000 osób. W roku 1944 (jesienią), usiłując

zatrzeć ślady zbrodni, spalono zwłoki z 31 grobów w lasach Szpęgawskich. Po wojnie groby

uporządkowano, a w 1954 r. postawiono pomnik ku czci ofiar ludobójstwa.

Inne wydarzenia, odleglejsze w czasie, które miały dla tych terenów ogromne

znaczenie (wojny z Krzyżakami, szwedzkie, napoleońskie, I wojna światowa, pożary, zarazy)

przesunęły się na plan dalszy i gdyby nie zostały opisane uległyby zapomnieniu.

Przypomnieć tu można konflikt o zachowanie przywilejów między Gdańskiem a Stefanem

Batorym, który zakończył się bitwą stoczoną 17 kwietnia 1577 r. nad jeziorem Lubiszewskim

pod Tczewem (dzisiejsze jezioro Rokitki). Gdańszczanie ponieśli zupełną klęskę

pozostawiając na polu walki kilka tysięcy zabitych. Podczas działań wojennych przyjęte jest

grzebanie zmarłych w mogiłach zbiorowych, ale jest na tym terenie zbiorowa mogiła nieco

inna, bowiem w czasie wojen szwedzkich w jednym ze starć 20 stycznia 1657 r. wojska

Stefana Czarnieckiego zepchnęły jazdę szwedzką na jezioro Godziszewskie, w którym

wskutek załamania lodu utonęło 1800 wojowników.

Spotyka się także na terenach leśnych miejsca pamięci związane z tragicznymi

wydarzeniami dotyczącymi pojedynczych osób, a także niekiedy upamiętniające dawnych

właścicieli, którzy odeszli śmiercią naturalną. Znajdują się one w następujących

pododdziałach:

Obręb Mestwinowo

oddz. 15m - Pomnik upamiętniający zamordowanego taksówkarza Czesława

Kołądkiewicza,

oddz. 134a - Grób nieznanego żołnierza z czasów ostatniej wojny,

oddz. 184b - Grób zamordowanych żydówek z czasów ostatniej wojny;

Obręb Pelplin

oddz. 7c - Grób nieznanego żołnierza z czasów ostatniej wojny,

oddz. 182j - Kapliczka tzw.”Bożamęka”, symbol wiary i polskości tych ziem – często na

tych terenach spotykane,

oddz. 285b - Pomnik murowany poświęcony pamięci zasłużonego dla sprawy regulacji

Wisły – Gotlieb Schmid 1800 – 1880;

Obręb Starogard

oddz. 192b - Grób nieznanej osoby z czasów ostatniej wojny,

oddz. 250p - Głaz pamiątkowy – August Grams – 1859 – 1926.

W lasach Nadleśnictwa znajdują się nieczynne od lat cmentarze, przeważnie

zapomniane, zarośnięte, często zniszczone: w obrębie Mestwinowo oddz.3b (0,20 ha), 201l

(w rezerwacie); w obrębie Pelplin oddz. 5f (ślady trzech grobów), 115o, 115p (0,16 ha),

119c, 119g, 143f, 159c, 193f; w obrębie Starogard oddz. 135m (0,84 ha), 212d, 243g (0,23

ha), 262dx (0,17 ha).


128

6. ZAGROŻENIA I PRZEKSZTAŁCENIA ŚRODOWISKA

PRZYRODNICZEGO

Zespół czynników biotycznych i abiotycznych ujemnie oddziaływuje na lasy

Nadleśnictwa Starogard. Za najważniejsze zagrożenie lasów uznać należy ujemne

oddziaływanie emisji przemysłowych, obniżenie poziomu wód gruntowych, szkody

powodowane przez czynniki atmosferyczne, rozwój szkodliwych owadów leśnych i chorób

grzybowych drzew.

Celem działań winno być zminimalizowanie lub wyeliminowanie przyczyn zagrożeń.

6.1. Formy przekształcenia ekosystemów leśnych

6.1.1. Borowacenie

Jest to forma degradacji siedliska. Określa się je dla borów mieszanych, lasów

mieszanych i lasów. Wyróżnia się następujące stopnie borowacenia:

słabe – jeżeli udział sosny lub świerka w składzie gatunkowym drzewostanu wynosi:

o ponad 80 % na siedliskach borów mieszanych,

o 50 – 80 % na siedliskach lasów mieszanych,

o 10 – 30 % na siedliskach lasowych;

średnie – jeżeli udział sosny lub świerka wynosi:

o ponad 80 % na siedliskach lasów mieszanych,

o 30 - 60 % na siedliskach lasowych;

mocne – jeżeli udział sosny lub świerka w składzie gatunkowym drzewostanu wynosi

ponad 60 % na siedliskach lasowych.

Tabela 21. (Wzór nr 22) Zestawienie powierzchni [ha] według form degradacji – borowacenie

Powierzchnia [ha]

Obręb, Stopień

Wiek

nadleśnictwo borowacenia

Ogółem

Ogółem

80 lat

[%]

Obręb brak 544,86 528,05 481,86 1554,77 28,2

Mestwinowo słabe 677,95 779,66 574,55 2032,16 36,9

średnie 351,58 500,58 408,87 1261,03 22,9

mocne 74,52 297,39 287,86 659,77 12,0

Obręb Pelplin brak 541,11 438,23 256,98 1236,32 15,4

słabe 650,87 1433,97 787,06 2871,90 35,7

średnie 390,46 1360,34 1016,95 2767,75 34,4

mocne 73,29 520,35 584,37 1178,01 14,6

Obręb Starogard brak 509,52 411,79 174,13 1095,44 17,3

słabe 739,02 987,38 362,22 2088,62 32,9

średnie 296,15 964,48 734,22 1994,85 31,4

mocne 67,92 579,72 520,26 1167,90 18,4

Nadleśnictwo brak 1595,49 1378,07 912,97 3886,53 19,5

słabe 2067,84 3201,01 1723,83 6992,68 35,1

średnie 1038,19 2825,40 2160,04 6023,63 30,3

mocne 215,73 1397,46 1392,49 3005,68 15,1


129

W lasach tutejszych borowacenie występuje dość powszechnie i jest następstwem

stosowanych w przeszłości sposobów zagospodarowania (rębnie zupełne i odnawianie

gatunkami iglastymi), a także zalesienia gruntów porolnych głównie sosną. Należy jednak

w tym miejscu oddać sprawiedliwość, bowiem Nadleśnictwo od dłuższego już czasu

stopniowo przebudowuje drzewostany dostosowując ich składy gatunkowe do

przewidzianych w typach gospodarczych.

6.1.2. Monotypizacja

Monotypizacja polega na ujednoliceniu gatunkowym i wiekowym drzewostanu,

uproszczeniu struktury warstwowej oraz nieznacznym zubożeniu gatunkowym zbiorowisk.

Główną przyczyną monotypizacji jest zrębowy sposób zagospodarowania lasu, odnawianego

sztucznie lub z częściowym wykorzystaniem odnowienia naturalnego.

W Nadleśnictwie Starogard drzewostany z przejawami monotypizacji to zbiorowiska

głównie monokultur sosnowych występujące na terenie całego Nadleśnictwa.

Zestawienia takie wykonuje się dla kompleksów powyżej 200 ha z uwzględnieniem

grup wiekowych drzewostanów (od 1 – 40 lat, od 41 – 80 lat oraz powyżej 80 lat), oraz

podziału drzewostanów na: sosnowe + świerkowe i pozostałe. Monotypizację wyróżnia się w

tym przypadku, gdy drzewostany jednogatunkowe lub jednowiekowe występują w zasadzie

na zwartych powierzchniach (ok. 100 ha).

Wyróżniamy:

monotypizację częściową, gdy:

o udział drzewostanów jednego gatunku i jednej (20-letniej) klasy wieku wynosi

50-80%

o udział jednej klasy wieku drzewostanów różnych gatunków w jednej klasie

wieku przekracza 80%

monotypizację pełną, gdy udział drzewostanów jednego gatunku i jednej klasy wieku

wynosi ponad 80%

Na terenie Nadleśnictwa brak odpowiadających tym kryteriom fragmentów lasów.

W obrębie leśnym Starogard istnieją kompleksy, które w poprzednim Programie Ochrony

Przyrody zostały zakwalifikowane do monotypizacji częściowej. Na podstawie analizy GIS,

w tej rewizji nie zaliczają się do obszarów objętych monotypizacją.

6.1.3. Neofityzacja

Neofityzacja czyli wnikanie lub wprowadzanie gatunków obcego pochodzenia do

składu gatunkowego drzewostanów jest formą degeneracji, która występuje w Nadleśnictwie

Starogard na nieznacznej powierzchni. Głównie jako drzewostany z gatunkami obcymi

w składzie (dąb czerwony, daglezja, akacja, topola). Najwięcej jest takich drzewostanów w

obrębie Pelplin, potem w obrębie Starogard i Mestwinowo. Spotyka się dość często gatunki

obcego pochodzenia w drzewostanach w formie niewielkiej domieszki, a także sporadycznie

w podsadzeniach. Rzadko występują w podszytach. W uzupełnieniu dodać należy, że

niektóre z nich w tutejszych warunkach odnawiają się np. akacja, czeremcha amerykańska.


130

6.1.4. Formy aktualnego stanu siedliska

Ocenę aktualnego stanu siedlisk oparto o opracowania glebowo-siedliskowe

sporządzone przez Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Gdyni.

Tabela 22. (Wzór nr 21) Zestawienie powierzchni [ha] według grup typów siedliskowych lasu, stanu

siedliska i grup wiekowych

Powierzchnia/ miąższość

Obręb, nadleśnictwo Grupa siedlisk Forma stanu siedliska

Wiek

Ogółem

Ogółem

80 lat

[%]

1 2 3 4 5 6 7 8

Obręb Mestwinowo bory naturalne 10,97 18,41 29,38 0,5

1641 2897 4538 0,3

zniekształcone 4,63 3,00 7,63 0,1

809 934 1743 0,1

zdegradowane

silnie zdegradowane

bory naturalne 203,69 208,24 405,86 817,79 14,8

mieszane 26629 61198 128242 216069 14,4

zniekształcone 90,57 121,78 17,77 230,12 4,2

16344 37419 5041 58804 3,9

zdegradowane

silnie zdegradowane

lasy mieszane naturalne 174,18 126,93 275,94 577,05 10,5

16735 40696 95618 153049 10,2

zniekształcone 438,78 590,46 104,00 1133,24 20,6

69803 182718 37829 290350 19,4

zdegradowane 0,74 0,74

152 152

silnie zdegradowane

lasy naturalne 274,43 376,72 623,30 1274,45 23,1

27598 111894 218849 358341 23,9

zniekształcone 405,37 596,91 324,17 1326,45 24,1

53247 204858 133873 391978 26,2

zdegradowane

silnie zdegradowane

ogółem naturalne 702,73 788,53 1307,20 2798,46 50,8

76654 232575 443514 752743 50,3

zniekształcone 945,44 1317,15 445,94 2708,53 49,2

140207 427336 176743 744285 49,7

zdegradowane 0,74 0,74

152 152

silnie zdegradowane

Obręb Pelplin bory naturalne 0,53 0,53

zniekształcone 7,42 7,42 0,1

1249 1249 0,1

zdegradowane

silnie zdegradowane

bory naturalne 125,40 165,12 199,86 490,38 6,1

mieszane 14259 53573 73429 141260 5,7

zniekształcone 94,13 262,57 18,94 375,64 4,7

16767 70405 7432 94604 3,8

zdegradowane 0,89 0,89

106 106

silnie zdegradowane

lasy mieszane naturalne 300,31 830,57 1211,14 2342,02 29,1

40249 297844 477518 815611 33,2

zniekształcone 418,75 1267,18 129,69 1815,62 22,5

76787 385751 47784 510322 20,7


131

Powierzchnia/ miąższość

Obręb, nadleśnictwo Grupa siedlisk Forma stanu siedliska

Wiek

Ogółem

Ogółem

80 lat

[%]

1 2 3 4 5 6 7 8

zdegradowane

silnie zdegradowane

lasy naturalne 322,67 402,46 560,49 1285,62 16,0

41495 123803 203437 368735 15,0

zniekształcone 303,55 711,81 508,14 1523,50 18,9

45195 234836 201711 481742 19,6

zdegradowane

silnie zdegradowane

ogółem naturalne 819,16 1509,49 1988,59 4317,24 53,6

106374 504479 760369 1371221 55,7

zniekształcone 835,68 2243,40 656,77 3735,85 46,4

140186 691516 256927 1088630 44,3

zdegradowane 0,89 0,89

106 106

silnie zdegradowane

Obręb Starogard bory naturalne 4,05 14,24 1,24 19,53 0,3

479 2896 372 3748 0,2

zniekształcone

zdegradowane

silnie zdegradowane

bory naturalne 72,72 164,55 138,29 375,56 5,9

mieszane 7394 54971 46260 108625 5,8

zniekształcone 101,71 238,13 11,59 351,43 5,5

20010 77895 2669 100575 5,3

zdegradowane

silnie zdegradowane

lasy mieszane naturalne 398,94 539,92 648,75 1587,61 25,0

46627 196505 221964 465097 24,6

zniekształcone 363,34 941,97 44,43 1349,74 21,3

64163 306890 14040 385093 20,4

zdegradowane

silnie zdegradowane

lasy naturalne 302,45 176,05 411,63 890,13 14,0

26369 64575 168051 258995 13,7

zniekształcone 288,33 758,28 489,82 1536,43 24,2

39517 271164 202444 513124 27,2

zdegradowane 0,95 0,95

48 48

silnie zdegradowane 0,32 0,32

ogółem naturalne 836,87 1004,99 1244,99 3086,85 48,6

87944 350469 450947 889361 47,1

zniekształcone 774,47 1938,38 545,84 3258,69 51,3

124457 655948 219153 999558 52,9

zdegradowane 0,95 0,95

48 48

silnie zdegradowane 0,32 0,32

Nadleśnictwo bory naturalne 15,55 32,65 1,24 49,44 0,2

Starogard 2120 5793 372 8285 0,1

zniekształcone 12,05 3,00 0,00 15,05 0,1

2058 934 0 2992 0,1

zdegradowane

silnie zdegradowane


132

Powierzchnia/ miąższość

Obręb, nadleśnictwo Grupa siedlisk Forma stanu siedliska

Wiek

Ogółem

Ogółem

80 lat

[%]

1 2 3 4 5 6 7 8

bory naturalne 401,81 537,91 744,01 1683,73 8,5

mieszane 48282 169742 247930 465955 8,0

zniekształcone 286,41 622,48 48,30 957,19 4,8

53121 185719 15142 253983 4,3

zdegradowane 0,89 0,89

106 106

silnie zdegradowane

lasy mieszane naturalne 873,43 1497,42 2135,83 4506,68 22,6

103611 535045 795101 1433757 24,5

zniekształcone 1220,87 2799,61 278,12 4298,60 21,6

210753 875359 99652 1185764 20,3

zdegradowane 0,74 0,74

152 152

silnie zdegradowane

lasy naturalne 899,55 955,23 1595,42 3450,20 17,3

95463 300272 590337 986071 16,9

zniekształcone 997,25 2067,00 1322,13 4386,38 22,0

137959 710857 538028 1386844 23,7

zdegradowane 0,95 0,95

48 48

silnie zdegradowane 0,32 0,32

ogółem naturalne 2358,76 3303,01 4540,78 10202,55 51,2

270972 1087523 1654830 3013325 51,5

zniekształcone 2555,59 5498,93 1648,55 9703,07 48,7

404850 1774800 652823 2832473 48,5

zdegradowane 2,58 2,58

305 305

silnie zdegradowane 0,32 0,32

Zniekształcenie siedlisk borowych (Bśw, BMśw) oznacza obniżenie aktualnego stanu

siedliska o mniej niż jedną jednostkę taksonomiczną (BMśwz = Bśw/BMśw), natomiast dla

siedlisk lasowych (LMśw, Lśw) oznacza obniżenie aktualnego stanu siedliska o jedną

jednostkę taksonomiczną (LMśwz = BMśw).

Degradacja siedlisk borowych (Bśw, BMśw) oznacza obniżenie aktualnego stanu

siedliska o jedną jednostkę taksonomiczną, natomiast siedlisk lasowych (LMśw, Lśw) o dwie

jednostki taksonomiczne.

Szczegółowe dane o aktualnym stanie siedlisk Nadleśnictwa podane są w tabeli 21,

z której wynika, że siedliska naturalne w niewielkim stopniu przeważają nad siedliskami

zniekształconymi. Tylko na obrębie Pelplin przeważają siedliska zniekształcone. Duża

powierzchnia siedlisk zniekształconych spowodowana jest zaliczeniem wszystkich siedlisk

porolnych do siedlisk zniekształconych.

6.1.5. Zgodność składu gatunkowego drzewostanów z siedliskiem

Jednym z ważniejszych wskaźników wykorzystania zdolności produkcyjnych siedlisk

leśnych jest ocena zgodności składu gatunkowego drzewostanów z siedliskowym typem lasu.

Jest to interesujący wskaźnik bogactwa przyrodniczego, a głównie stopnia naturalności

ekosystemów leśnych. Zgodność składu gatunkowego wszystkich drzewostanów

nadleśnictwa Starogard z siedliskiem ustalono zgodnie z wytycznymi podanymi w instrukcji

urządzania lasu.


133

Tabela 23. (Wzór nr 20) Zestawienie powierzchni [ha] według zgodności składu gatunkowego

drzewostanów z siedliskiem

Obręb,

nadleśnictwo

Siedliskowy

typ lasu

Gospodarczy

typ

drzewostanu

Drzewostany o składzie gatunkowym

zgodnym częściowo zgodnym niezgodnym obojętnie

ha % ha % ha %

1 2 3 4 5 6 7 8 9

Obręb Mestwinowo BB SO 5,60 36,7 7,00 45,9 2,66 17,4

BMB SO 30,94 38,8 48,88 61,2

ŚW BRZ SO 75,62 42,5 100,05 56,2 2,30 1,3

BMŚW DB SO 410,26 57,7 292,65 41,2 7,71 1,1

SO 8,86 100,0

BMW ŚW SO 10,88 81,4 2,48 18,6

BŚW SO 21,75 100,0

LŁ DB 4,39 34,2 8,45 65,8

JS DB 0,84 100,0

LMB BRZ OL 4,53 10,9 26,63 64,2 10,32 24,9

LMŚW BK DB SO 564,57 40,4 740,43 52,9 94,07 6,7

DB SO BK 2,24 2,0 87,18 77,1 23,62 20,9

SO BK 5,71 100,0

LMW SO DB 8,07 31,6 17,45 68,4

LŚW BK 58,61 97,6 1,43 2,4

BK DB 119,88 33,1 55,70 15,4 186,12 51,5

DB BK 713,44 34,4 559,28 27,0 800,22 38,6

LW DB 5,27 29,1 1,34 7,4 11,52 63,5

OL OL 73,66 80,4 17,96 19,6

OLJ OL JS 8,24 85,9 1,35 14,1

Obręb Pelplin BMB SO 1,46 100,0

ŚW BRZ SO 3,76 34,1 6,46 58,5 0,82 7,4

BMŚW DB SO 600,53 74,3 200,53 24,8 7,28 0,9

BŚW SO 7,42 93,3 0,53 6,7

LŁ DB 2,93 13,8 0,48 2,3 17,85 84,0

JS DB 6,26 12,1 8,77 17,0 36,62 70,9

LMB BRZ OL 3,00 16,8 5,03 28,1 9,88 55,2

LMŚW BK DB SO 879,80 36,0 1492,63 61,0 74,18 3,0

DB SO BK 59,70 3,8 1200,50 76,1 317,93 20,1

LMW SO DB 13,55 52,1 12,44 47,9

LŚW BK 0,72 100,0

BK DB 139,65 14,0 251,79 25,3 603,70 60,7

DB BK 254,93 15,9 518,23 32,4 826,46 51,7

LW DB 4,40 9,7 8,47 18,8 32,30 71,5

OL OL 120,13 80,4 10,34 6,9 18,95 12,7

OLJ OL JS 1,31 2,6 26,25 52,9 22,04 44,4

Obręb Starogard BB SO 10,05 94,6 0,57 5,4

BMB SO 10,32 64,0 5,80 36,0

ŚW BRZ SO 13,64 23,7 41,46 72,2 2,35 4,1

BMŚW DB SO 576,13 91,4 41,67 6,6 12,77 2,0

BMW ŚW SO 1,59 35,8 2,25 50,7 0,60 13,5

BŚW SO 8,91 100,0

LŁ DB 2,35 100,0

JS DB 0,94 100,0

LMB BRZ OL 42,57 47,5 39,91 44,6 7,10 7,9

LMŚW BK DB SO 764,96 53,5 560,51 39,2 104,05 7,3

DB BK 1,16 100,0

DB SO BK 479,53 37,8 737,02 58,1 51,34 4,0

SO BK 1,37 46,0 1,61 54,0

LMW SO DB 12,90 22,3 36,18 62,5 8,83 15,2

LŚW BK 18,08 100,0

BK DB 122,19 33,2 94,29 25,7 151,12 41,1

DB BK 217,59 11,5 674,43 35,6 1000,16 52,9

DB SO BK 12,23 100,0

LW DB 2,42 4,3 25,16 44,3 29,16 51,4

OL OL 148,98 77,4 6,14 3,2 37,37 19,4

OLJ OL JS 5,92 21,8 11,80 43,4 9,46 34,8

Nadleśnictwo BB SO 5,60 21,6 17,05 65,9 3,23 12,5

Starogard BMB SO 41,26 42,4 56,14 57,6

ŚW BRZ SO 93,02 37,7 147,97 60,0 5,47 2,2

BMŚW DB SO 1586,92 73,8 534,85 24,9 27,76 1,3

SO 8,86 100,0

BMW ŚW SO 12,47 70,1 2,25 12,6 3,08 17,3

BŚW SO 38,08 98,6 0,53 1,4


134

Obręb,

nadleśnictwo

Siedliskowy

typ lasu

Gospodarczy

typ

drzewostanu

Drzewostany o składzie gatunkowym

zgodnym częściowo zgodnym niezgodnym obojętnie

ha % ha % ha %

1 2 3 4 5 6 7 8 9

LŁ DB 2,93 8,0 4,87 13,4 28,65 78,6

JS DB 6,26 11,7 9,71 18,2 37,46 70,1

LMB BRZ OL 50,10 33,6 71,57 48,0 27,30 18,3

LMŚW BK DB SO 2209,33 41,9 2793,57 53,0 272,30 5,2

DB BK 1,16 100,0

DB SO BK 541,47 18,3 2024,70 68,4 392,89 13,3

SO BK 1,37 15,8 7,32 84,2

LMW SO DB 12,90 11,8 57,80 52,8 38,72 35,4

LŚW BK 76,69 97,3 1,43 1,8 0,72 0,9

BK DB 381,72 22,1 401,78 23,3 940,94 54,6

DB BK 1185,96 21,3 1751,94 31,5 2626,84 47,2

DB SO BK 12,23 100,0

LW DB 12,09 10,1 34,97 29,1 72,98 60,8

OL OL 342,77 79,1 16,48 3,8 74,28 17,1

OLJ OL JS 7,23 8,4 46,29 53,6 32,85 38,0

W Nadleśnictwie Starogard 41,4% powierzchni stanowią drzewostany częściowo

zgodne z siedliskowym typem lasu, 34,3% – drzewostany zgodne, drzewostany niezgodne

stanowią 24,3%.

6.2. Zagrożenia abiotyczne

Wśród zagrożeń abiotycznych lasów Nadleśnictwa Starogard najważniejszymi

i najgroźniejszymi są silnie wywalające wiatry, opady śniegów, okiść, przymrozki późne oraz

anomalia termiczne. W ostatnim czasie znaczenia nabierają powtarzające się lokalnie

podtopienia i susze, które mają negatywny wpływ na kondycję zdrowotną drzewostanów.

Znaczne szkody w lasach powstają także w okresie śnieżnych i bardzo mroźnych zim,

kiedy spada mokry śnieg i spadają temperatury. Oblodzone drzewa nie wytrzymują obciążeń

i pod wpływem silnych wiatrów łamią gałęzie i korony. Powyższe zjawisko zwane okiścią

śniegową jest bardzo groźne dla drzewostanów młodszych klas wieku. Częstym zjawiskiem

po silnych mrozach jest powstawanie pęknięć a następnie tzw. listew mrozowych na pniach

dębów, buków.

Na okresy wysokich temperatur powietrza i dłuższych okresów bezdeszczowych

najsilniej reagują drzewostany świerkowe, bukowe i dębowe. Szczególnie mocno cierpi

świerk wykazując znaczne osłabienie i zamieranie licznych drzew, dobijanych przez

szkodniki wtórne.

W starszych drzewostanach podczas długotrwałych upałów cierpią drzewa bukowe,

rzadziej świerka wskutek gwałtownego odsłonięcia pni. Zjawiskiem wtórnym są martwice,

pękanie i odpadanie skóry.

Duże znaczenie gospodarcze na terenie Nadleśnictwa mają lokalne zakłócenia

stosunków wodnych. Rocznie odnotowuje się około 100 ha drzewostanów uszkodzonych

w wyniku podtopień, zalania ale również obniżenia poziomu wody gruntowej i co za sobą

niesie – suszy.

Podczas inwentaryzacji urządzeniowej zaewidencjonowano 102,96 ha drzewostanów

uszkodzonych przez zmianę stosunków wodnych (najwięcej w obrębie Mestwinowo

60,17 ha), 17,01 ha drzewostanów, których główną przyczyną uszkodzeń są niesprzyjające

warunki klimatyczne oraz 1,74 ha drzewostanów uszkodzonych przez pożar.


135

6.3. Zagrożenia biotyczne

Do zagrożeń biotycznych należą szkody powodowane przez szkodliwe owady leśne,

zwierzynę łowną, gryzonie oraz patogeniczne grzyby powodujące choroby lub zamieranie

drzew. Problemy te na bieżąco śledzone są przez służby specjalistyczne Zespołu Ochrony

Lasu w Gdańsku.

6.3.1. Owady

Owady są najliczniejszą gromadą zwierząt zarówno pod względem liczby gatunków,

jak i liczby osobników. Wśród owadów jest wiele gatunków, które są dla ludzi pożyteczne

bądź bezpośrednio (miododajne pszczoły, gatunki zapylające kwiaty itp.) bądź też pośrednio

przyczyniając się do utrzymania biologicznej równowagi w przyrodzie i zapobiegając

rozmnażaniu się szkodników (drapieżcy, pasożyty). Dość znaczna jest także liczba gatunków

szkodników owadzich. Są one groźne zwłaszcza wtedy, gdy znajdują sprzyjające warunki

rozwoju. Znane są liczne gatunki niszczące najróżniejsze materiały w magazynach, budowle,

uprawy rolne, drzewa owocowe i owoce a także gatunki szkodników drzew leśnych.

Szkodniki owadzie drzew leśnych są przedmiotem badań i treścią praktycznej

działalności ochrony lasu, której zadaniem jest utrzymanie drzewostanów w dobrym stanie

zdrowotnym począwszy od nasienia, poprzez sadzonkę, młodnik aż do wieku rębności.

Tabela 24. Powierzchnie występowania i zwalczania szkodników owadzich na terenie Nadleśnictwa

Powierzchnia występowania [ha]

Gatunki

Charakterystyka

w latach

szkodników drzewostanów

Powierzchnia zwalczania [ha]

2004 2005 2006 2007 2008 2009

1 2 3 4 5 6 7 8

barczatka

25,00

sosnówka

brudnica mniszka d-stany 50,00 150,00 150,00 125,00 162,00 162,00

cetyńce d-stany 438,00 657,9 683,73 684,26 718,22 1139,33

350,00 399,26 295,94 1163,67

chrabąszczowate uprawy

0,55 0,75 0,10 0,31 0,44 0,50

(pędraki) i szkółka

0,35 0,65 0,10 0,31 0,50

czerwiec bukowy

1,00

i dębowy

czterooczak św. młodniki

22,08 14,90 32,85 37,85 46,71 47,47

i rytownik posp. Św

10,00 10,00 47,47

guniak czerwczyk

2,00

(owad doskonały)

hurmak olchowiec

i rynnice

d-stany Ol 7,90 16,90 26,98 13,50 9,70 11,20

6,00

igłówka sosnówka 20,00

kornik drukarz d-stany Św 472,56 122,80 176,18 178,66 193,49 205,31

122,80 176,18 178,66 193,49 205,31

krobik

d-stany Md 159,27 116,8 57,65 53,42 46,95 44,50

modrzewiowiec

mszyca bukowa 20,20 18,20 16,52 53,75

osnuja

gwiaździsta

piędzik przedzimek

i inne miernikowce

przędziorki

przypłaszczek

granatek

d-stany 50,00

9,00 8,00

odnowienie 1,00

natur. Św

d-stany So 220,91 136,36 354,88 401,12 410,25 349,37

136,36 354,88 401,12 410,25 349,37


136

Powierzchnia występowania [ha]

Gatunki

Charakterystyka

w latach

szkodników drzewostanów

Powierzchnia zwalczania [ha]

2004 2005 2006 2007 2008 2009

1 2 3 4 5 6 7 8

smolik

d-stany II 11,20 10,00 98,00 93,00 61,00 56,00

drągowinowiec i III kl.w.

90,00 2,50

smolik znaczony d-stany II 62,96 68,96 66,46 66,46 2,50

i III kl.w.

33,23

strzygonia d-stany 50,00 50,00 125,00

choinówka

susówka dębowa 3,14 6,20 5,36 6,40

szeliniaki uprawy 18,31 5,00 12,79 8,84 3,55

0,66 3,25 94,19 8,84

szerszenie 5,00

szrotówek

kasztanowcowniaczek

0,10 0,10 0,10 0,10 0,10

włochatka 6,00

zasnuje

5,00 1,86

świerkowe

15,55

zawodnica

0,10

modrzewiowa

zawodnice

8,55 7,50 5,00 5,10 3,97

świerkowe

zdobniczka sp. 2,90 4,20 2,30

wzjeżdżka

rokitnica

rytownik

pospolity

6,00

2,50

W wyniku corocznej prognozy prowadzonej na podstawie partii kontrolnych można

wnioskować, iż na dzień dzisiejszy nie ma zagrożenia ze strony szkodników pierwotnych na

terenie Nadleśnictwa. Większym problemem są szkody ze strony szkodników wtórnych –

głównie kornika drukarza. Do szkodników występujących na terenie nadleśnictwa zalicza się

także kornik zrosłozębny, drukarczyk, rytowniki, cetyniec i przypłaszczek granatek.

Nadleśnictwo w ramach walki ze szkodnikami prowadzi zabiegi profilaktyczne –

utrzymywanie właściwego stanu sanitarnego lasu, jak i doraźne działania zapobiegające:

wyznaczanie drzew trocinowych, wykładanie pułapek oraz korowanie surowca.

Podczas prac terenowych stwierdzono występowanie szkód spowodowanych przez

owady na powierzchni 844,87 ha, głównie na obrębie Starogard – 674,38 ha.

6.3.2. Szkody powodowane przez ssaki

W lasach Nadleśnictwa największe szkody wyrządza zwierzyna płowa. W trakcie

prac urządzeniowych zainwentaryzowano drzewostanów uszkodzonych przez zwierzynę –

635,33 ha. Żeby ograniczyć spałowanie intensyfikowano zabiegi pielęgnacyjne w okresie

zimy i wiosny w pobliżu ostoi jeleniowatych celem rozszerzenia bazy żerowej.

Uprawy i gatunki szczególnie zgryzane zabezpieczano poprzez palikowanie, osłonki,

repelenty oraz grodzenie. W ubiegłym 10-leciu średnio rocznie stosowano paliki i osłonki

drzewek na powierzchni 17,49 ha. Repelenty stosowano na powierzchni 172,27 ha,

grodzeniem objęto powierzchnię 57,46 ha (27,47 km ogrodzenia).


137

Największe szkody czynione są w uprawach, a ich sprawcą jest głównie sarna, przy

czym rozmiar tych szkód zamyka się na poziomie szkód gospodarczo znośnych. Z racji tego,

iż w Nadleśnictwie nie osiągnięto docelowych stanów zwierzyny, należy się spodziewać, że

jej presja na określone powierzchnie będzie rosła, a co za tym idzie szkody w drzewostanach

mogą być wyższe.

Ochrona przed szkodami wyrządzanymi przez zwierzynę w uprawach i młodnikach

polegać powinna na utrzymaniu liczebności zwierzyny odpowiadającej możliwościom

pokarmowym danego biotypu. Bardzo ważnym zagadnieniem jest zwiększenie bazy żerowej

poprzez: poletka łowieckie, sprawność łąk śródleśnych, przycinanie preferowanych przez

zwierzynę krzewów i krzewinek, odśnieżanie runa leśnego (jagodziska, wrzosowiska).

Uszkodzenia drzewostanów powoduje również bóbr oraz gryzonie.

6.3.3. Szkody powodowane przez patogeniczne grzyby

Najistotniejszym problemem w warunkach Nadleśnictwa Starogard jest

występowanie chorób związanych z grzybami korzeniowymi. Znaczny rozmiar powierzchni

drzewostanów założonych na gruntach porolnych (5601,10 ha) powoduje, że największe

znaczenie, jeżeli chodzi o grzyby patogeniczne mają: Heterobasidion annosum oraz grzyby

z rodzaju Armillaria. Ograniczanie występowania powyższych patogenów odbywa się

poprzez zabezpieczanie pni szczepem grzybni Phlebia Gigantea. Średniorocznie

Nadleśnictwo zabezpiecza preparatem PGIBL powierzchnię 331,17 ha.

W minionym 10-leciu zwalczanie, pojawiających się ognisk chorobowych na

uprawach wywołanych przez grzyby patogeniczne polegało na mechanicznym usuwaniu

porażonych drzewek. Łącznie zabieg ten wykonano na powierzchni 84,19 ha głównie

w leśnictwach Boroszewo, Swarożyn, Szpęgawsk, Semlin, Szczodrowo i Brody.

Ponadto na nowo zakładanych uprawach ograniczono szkody powodowane przez

hubę korzeni oraz opieńkową zgniliznę korzeni, poprzez stosowanie odpowiedniego składu

gatunkowego.

Kolejnym gatunkiem grzyba patogenicznego, który występuje w drzewostanach

Nadleśnictwa Starogard jest Endoconartium Pini, powodujący rdzę kory sosny zwyczajnej

zwaną obwarem. Drzewostany z objawami porażenia występują na powierzchni około

160 ha. Zwalczanie patogena odbywa się poprzez usuwanie z drzewostanu osobników

porażonych oraz wprowadzanie domieszek gatunków liściastych.

Szczegółowe dane o występowaniu chorób grzybowych znajdują się w corocznych

sprawozdaniach Nadleśnictwa i Zespołu Ochrony Lasu w Gdańsku.


138

Tabela 25. Powierzchnie zagrożone przez grzyby patogeniczne na terenie Nadleśnictwa

Nazwa choroby

lub jej sprawcy

1 Pasożytnicza

zgorzel siewek

2 Osutki sosny

3 Osutki innych gat.

iglastych

4 Rdza na igłach

i liściach So,Brz

5 Mączniak dębu

6 Skrętak sosny

7 Zamieranie

pędów sosny

8 Rdza kory sosny

9 Opieńka

zgnilizna korzeni

10 Huba korzeni

10 Huba sosny

11 Holenderska

choroba wiązów

12 Zamieranie dębów

13 Zamieranie buka

14 Zamieranie brzozy

15 Zamieranie olszy

16 Zamieranie

jesiona

Powierzchnia występowania [ha] lata

2004 2005 2006 2007 2008 2009

0,44 0,52 1,14 1,14 1,10

31,09 10,00 5,00 3,50 1,35 0,64

1,55

1,50 1,00 1,20 1,50 1,04

319,72 295,99 222,31 267,60 270,77 221,94

4,00

17,52 0,08

174,94 264,43 159,34 233,34 185,46 124,61

1296,00 1972,50 1801,58 1869,80 1584,98 1391,74

502,75 211,38 125,38 134,38 132,96 159,66

60,53 11,00 27,85 33,53 22,53

2,00

0,10

45,66 35,92 29,28 25,76

64,00 57,66 55,99 54,54 54,65 50,79

Podczas prac terenowych stwierdzono występowanie szkód spowodowanych przez

grzyby na powierzchni 1401,11 ha, głównie na obrębie Starogard – 612,16 ha.

Należy pamiętać, że „szkody” powodowane przez czynniki abiotyczne i biotyczne są

to „szkody” jedynie w pojęciu gospodarczym. W aspekcie przyrodniczym pojęcie „szkodnik”

nie istnieje.

6.4. Zagrożenia antropogeniczne

Do istotnych bezpośrednich negatywnych skutków oddziaływania ludzi na lasy

Nadleśnictwa należy:

powszechne wywożenie do lasu śmieci przez okolicznych mieszkańców. Zmniejszeniu

ilości śmieci w lesie niestety nie są w stanie zapobiec okresowe sprzątania podejmowane

przez nadleśnictwo jak i podczas akcji ogólnopolskich inicjowanych przez środowiska

proekologiczne.

ogromna penetracja lasów w okresach zbioru jagód, grzybów przez ludność miejscową

i osoby wypoczywające (oraz przyjezdne z Trójmiasta). Wynikiem tych masowych

zbiorów jest zniszczenie na wielu hektarach ściółki leśnej, zdeptanie runa, płoszenie

zwierzyny, a także wiele śmieci, z których najgroźniejsze są wszelkiego rodzaju

pozostałości plastikowe i szklane;

nielegalne pozyskanie choinek i stroiszu świerkowego.


139

6.4.1. Stan, zanieczyszczenie i zagrożenia powierzchni ziemi

Grunty, na których położone jest Nadleśnictwo Starogard, ze względu na brak dużych

emitentów związków organicznych (pestycydy, detergenty, retardanty), metali ciężkich

(ołów, miedź, rtęć, kadm, arsen) i soli (azotany, siarczany, chlorki), nie są w sposób

szczególny narażone na zanieczyszczenia. Strefa granicy polno-leśnej może być miejscem

kumulacji w glebie związków pochodzących ze środków ochrony roślin i nawozów.

Stosowanie gnojowicy może również negatywnie wpływać na ten ekoton.

Zakwaszenie gleb, będące skutkiem kwaśnych deszczy (mokra depozycja), powoduje

wymywanie z wierzchnich warstw gleby trudno rozpuszczalnych substancji mineralnych

łącznie z rozpadem minerałów. Narusza również równowagę składników pokarmowych

i uruchamia substancje toksyczne. Jest to aktualnie w Polsce zjawisko powszechne, jednak na

terenie Nadleśnictwa nie przybiera wielkości budzących niepokój. Pewne zagrożenie

powierzchni ziemi występuje w czasie wykonywania czynności gospodarczych w lesie

(zakładanie zrębów, ciężki sprzęt). Skutki tego zjawiska, dzięki nadzorowi doświadczonych

pracowników Nadleśnictwa, są minimalizowane. Częstym problemem nasilającym się

systematycznie w ostatnich latach jest penetracja lasów przez poszukiwaczy z wykrywaczami

metali. Rozkopywanie na terenie Nadleśnictwa nie stanowi jednak dotąd istotnego

zagrożenia. Śladowy wpływ na stan powierzchni ziemi ma erozja. Erozja wodna występuje w

dolinach większych rzek, a wietrzna na odkrytych powierzchniach w miejscach najuboższych

siedliskowo. Źródłem zanieczyszczeń mogą być również składowiska odpadów.

6.4.2. Stan i zanieczyszczenie powietrza

Większość terenów Nadleśnictwa położonych jest w strefie kwidzyńsko-tczewskiej

według podziału stosowanego przy ocenie powietrza przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony

Środowiska w Gdańsku. Obejmuje ona swym zasięgiem powiaty tczewski i starogardzki.

Według danych pomiarowych za rok 2008 dla tej strefy (na terenie powiatu starogardzkiego

i tczewskiego istnieje 10 stacji pomiarowych) średnie stężenie dwutlenku siarki wahało się

w granicach 3,8 – 9,8 g/m 3 (maksymalne dobowe 18,7–42,8 g/m 3 ), dwutlenku azotu 11,6–

28,4 g/m 3 (maksymalne dobowe 33,2–75,0 g/m 3 ), pyłu zawieszonego 14,8–34,9 g/m 3

(maksymalne dobowe 78–192 g/m 3 ), tlenku węgla średnio rocznie 350,8–619,4 g/m 3

(maksymalne średnie z 8 godzin 2830,5 g/m 3 ), benzenu 0,3–3,0 g/m 3 , ołowiu 0,02 g/m 3 ,

kadmu 0,4 g/m 3 , niklu 5,1 g/m 3 , arsenu 1,3 g/m 3 . Poziomy stężeń przekraczają

dopuszczalne tylko dla pyłów zawieszonych. Powyższe parametry oceny jakości powietrza

posłużyły do zaliczenia ze względów na ochronę zdrowia terenów Nadleśnictwa do klasy

jakości C – poziom jednej substancji przekracza poziom dopuszczalny. Ze względu na

ochronę roślin tereny Nadleśnictwa zostały zaliczone do klasy A, jak cały teren

województwa.

6.4.3. Stan i zanieczyszczenie wód

W 2007 roku nastąpiła zmiana w sposobie prowadzenia monitoringu wód

powierzchniowych. Badania prowadzone były w ramach nowo zaprojektowanej sieci

punktów diagnostycznych i operacyjnych. Podstawowym elementem całego systemu wód

powierzchniowych jest obecnie jednolita część wód przyporządkowana do określonego typu

abiotycznego w obszarze dorzecza. Kryteria wyboru jednolitych części wód dla

poszczególnych rodzajów monitoringu określa projekt rozporządzenia Ministra Środowiska

w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych wód powierzchniowych

i podziemnych. Lokalizacja i ilość punktów zależy między innymi od rangi cieku i wielkości

jego zlewni, oddziaływań wynikających z działalności człowieka (zanieczyszczenia


140

punktowe i obszarowe), sposobu wykorzystania wód zgodnie z wykazami RZGW (wody

przeznaczone do bytowania ryb, do spożycia, do celów rekreacyjnych etc.), umów lub

zobowiązań międzynarodowych. Zmianie uległy również zakres i częstotliwość

prowadzonych badań.

Jakość wód powierzchniowych przedstawia stan rzeki Wisły, Wierzycy oraz

Wietcisy. Wody Wierzycy i Wietcisy prezentowały (w roku 2007 na podstawie raportu

o stanie środowiska) – niezadawalającą jakość – IV klasa (pod względem sanitarnym jest

jeszcze gorzej). Wody Wisły odznaczały się zadowalającą jakością – III klasa. Oceny wód

dokonano w oparciu o 42 wskaźniki chemiczne i 3 wskaźniki biologiczne. Ich stan sanitarny

również był zadowalający. Charakteryzowały się one wysokim natlenieniem, niskim

poziomem zawiesiny ogólnej, substancji biogennych, metali, fenoli i fluorków. Nie wykryto

w nich pestycydów, substancji powierzchniowo czynnych ani wielopierścieniowych

węglowodorów aromatycznych – WWA. O jakości wód zadecydowały: barwa, obciążenie

ich materią organiczną, zawartość substancji rozpuszczonych oraz stężenie rtęci notowane

w kwietniu (IV klasa) i selenu w lipcu (III klasa). Ponadto w sezonie wegetacyjnym

oznaczono w nich wysokie stężenie chlorofilu „a” (V klasa).

Tabela 26. Wartości stężeń podstawowych wskaźników eutrofizacji wód w rzekach (2007 rok)

Stężenie średnie roczne

Stężenie maks.

rzeka punkt kontrolny Fosfor og.

mg P/dm 3

Azot og.

mg N/dm 3

Azotany

mg NO 3 /dm 3

Chlorofil „a”

µg/dm 3

Azotany

mg NO 3 /dm 3

Wierzyca Nowa Kiszewa 0,32 1,98 4,03 9,52

Czarnocin 0,21 1,99 4,34 8,62 11,00

Starogard Gd. 0,22 2,19 5,07 11,40

Brody Pomorskie 0,35 3,21 8,02 13,90

Gniew 0,40 3,24 8,17 8,16 13,70

Wisła Kiezmark 0,18 2,51 5,93 29,47 13,40

wartości graniczne, powyżej

których występuje eutrofizacja

>0,25 >5 >10 >25

40-50 – zagrożone

>50 zanieczyszcz.

Sieć jezior wyznaczonych do badań w 2007 roku na terenie województwa

pomorskiego obejmowała jeziora diagnostyczne wśród których znajduje się jezioro

Sumińskie (jako reperowe) leżące na terenie Nadleśnictwa.

Zakres badań prowadzonych na jeziorze obejmował:

1. elementy biologiczne:

a. zawartość chlorofilu „a” oraz skład taksonomiczny, liczebność i biomasę

fitoplanktonu

b. skład taksonomiczny i liczebność fitobentosu

c. skład taksonomiczny i liczebność makrofitów

d. skład taksonomiczny, obfitość i zróżnicowanie makrobezkręgowców

bentosowych

2. elementy fizykochemiczne obejmujące grupy wskaźników charakteryzujących:

a. stan fizyczny, w tym warunki termiczne wody

b. warunki tlenowe (natlenienie) i zanieczyszczenia organiczne

c. zasolenie wody

d. zakwaszenie wody

e. warunki biogenne (substancje biogenne).

Stan biologiczny jeziora Sumińskiego określono w dwóch punkach kontrolnych

i został określony na III klasę, stan fizykochemiczny:


141

Stan ekologiczny wód jezior był najczęściej umiarkowany lub słaby. O gorszej

jakości wód jezior przesądzał poziom chlorofilu „a”, wskaźnik ESMI wskazywał na dobry

lub umiarkowany stan wód. Wody badanych zbiorników charakteryzowały się zbyt niskim

natlenieniem warstw przydennych w okresie letnim (do 0,3 mg O 2 /l) – znaczny udział wśród

nich stanowiły zbiorniki o słabej przejrzystości wód (0,47 – 0,85 m) oraz z nazbyt wysokim

poziomem fosforu (0,062 – 0,60 mg P/l) i azotu ogólnego (1,40 – 2,69 mg N/l). Wody

wszystkich dopływów nie spełniały wymogów stanu dobrego. Były one nadmiernie

obciążone materią organiczną, a w części z nich notowano ponadto spadki natlenienia wody

i nadmierny poziom stężeń azotu ogólnego Kjeldahla i fosforu ogólnego.

Ocena na podstawie „Wytycznych Monitoringu Podstawowego Jezior” (Kudelska,

Cydzik, Soszka, 1994 r.), zaleconych do stosowania przez Głównego Inspektora Ochrony

Środowiska w latach poprzednich, nie jest już możliwa ze względu na wprowadzone od 2007

roku zmiany w sposobie prowadzenia monitoringu. Ocena jezior przedstawiona powyżej jest

natomiast niepełna z uwagi na brak możliwości dokonania pełnej oceny biologicznej.

6.4.4. Inne zniekształcenia i zagrożenia środowiska leśnego

Według „Raport o stanie środowiska w województwie pomorskim w 2007 roku” na

terenie Nadleśnictwa znajdują się następujące składowiska odpadów komunalnych: Gminne

Składowisko Odpadów Komunalnych w Bobrowcu, Skład Odpadów w Linowcu, Wysypisko

Miejsko-Gminne Skarszewy, w których planuje się zaprzestanie przyjmowania odpadów do

31.12.2009 roku; oraz Składowisko Odpadów Komunalnych w Nicponi, w Rokitkach,

Wysypisko Odpadów Komunalnych w Ropuchach. Łącznie wyżej wymienione składowiska

odpadów przyjmują 239,608 Mg/250 dni rob. Większość wymaga dostosowania do

wymogów obowiązującego prawa, chodzi głównie o wyposażenie w instalacje do odzysku

biogazu, uzupełnienie sieci piezometrów, prowadzenie obserwacji monitoringowych,

zainstalowanie wag do przyjmowania odpadów. Tylko składowisko w Nicponi spełnia

wymogi przepisów o odpadach.

Na terenie Nadleśnictwa Starogard znajdują się następujące większe zakłady

produkcyjne:

Fabryka Opakowań Różnych "Forcan" S.A. w Tczewie

"Eaton" S.A. w Tczewie (producent skrzyni biegów do samochodów dostawczych

i ciężarowych)

"Metrix - Metal" Sp. z o.o. w Tczewie (producent gazomierzy, reduktorów do butli

gazowych oraz sprzętu AGD)

Pomorska Fabryka Drożdży "Polmos" S.A. w Tczewie

"Elwit" w Tczewie (usługi elektroenergetyczne)

Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane "Budom" w Tczewie

Zakład Produkcji Opakowań "Post Pack" s.c. w Tczewie

Cukrownia "Pelplin" S.A. w Pelplinie

PPU "Arbet" Sp. z o.o. w Gniewie (producent materiałów betonowych i keramzytobetonowych)

Zakłady Farmaceutyczne "Polpharma" w Starogardzie Gdańskim (branża

farmaceutyczna)

Fabryka Wódek Gdańskich "Polmos" w Starogardzie Gdańskim (branża spirytusowa)

Zakład Produkcyjny "Pakmet" w Starogardzie Gdańskim (branża metalowa)

Zakłady Spożywczo-Młynarskie "Stamo Agros" w Starogardzie Gdańskim (branża

zbożowo-młynarska)

Fabryka Mebli Okrętowych "Famos" w Starogardzie Gdańskim (branża meblowa)


142

"Dora - Eko" Sp. z o.o. w Starogardzie Gdańskim (branża budowlana)

Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "Iglotex" w Skórczu (branża spożywcza)

"Glaspol" Ltd. w Starogardzie Gdańskim (huta szkła)

Zakład Produkcyjno-Handlowy "Niertech" w Starogardzie Gdańskim (branża

metalowa)

Według Inspekcji Ochrony Środowiska Zakłady Farmaceutyczne „Polpharma” S.A.

w Starogardzie Gdańskim należą do grupy zakładów dużego i zwiększonego ryzyka poważną

awarią ze względu na magazynowanie substancji niebezpiecznych.

Tak zwana niska emisja, czyli indywidualne ogrzewanie domów i małych obiektów,

wtórne pylenie z podłoża i pochodząca ze stale zwiększającego się ruchu kołowego, przy

niekorzystnych warunkach pogodowych może stanowić poważne źródło zanieczyszczenia

powietrza pyłem.

Coraz większym problemem badanym przez Inspekcję Ochrony Przyrody jest hałas.

Duże niebezpieczeństwo jakie niesie z sobą hałas komunikacyjny, stwarza konieczność

ochrony mieszkańców terenów, które znajdują się pod jego wpływem. Służyć temu celowi

będą, opracowane po sporządzeniu map akustycznych, programy ochrony przed hałasem dla

obszarów z przekroczeniami jego dopuszczalnych poziomów. W trakcie przeprowadzanych

remontów dróg i przy budowie nowych stosowane są tzw. ciche nawierzchnie, powodujące

zmniejszenie hałasu o około 3 – 4 dB w zależności od prędkości poruszających się pojazdów.

Wzdłuż nowych i remontowanych dróg budowane są coraz częściej ekrany dźwiękochłonne

od strony zabudowy. Jednak stały wzrost natężenia ruchu, w tym znaczny udział

samochodów ciężarowych, powoduje utrzymywanie się hałasu na wysokim poziomie.

W zakresie hałasu przemysłowego, jak wykazują kontrole, obserwujemy wyraźnie

obniżenie emisji z zakładów produkcyjnych. Zawdzięczamy to głównie wprowadzaniu

nowych technologii oraz warunkom, jakie musi spełniać inwestor w zakresie ochrony przed

hałasem w przypadku nowych inwestycji. Obowiązujące w kraju procedury lokalizacyjne

pozwalają na skuteczne egzekwowanie ograniczeń emisji hałasu w nowo powstających

obiektach przemysłowych oraz drogowych. Dotyczy to również obiektów modernizowanych

i rozbudowywanych. Wszystko to skutecznie eliminuje powstawanie nowych obiektów

emitujących ponadnormatywny hałas do środowiska.


143

7. TURYSTYKA I EDUKACJA

Racjonalna ochrona przyrody jest ściśle związana z udostępnianiem lasu do rekreacji

i wypoczynku. Zagadnienia te nie wchodziły w zakres prac nad programem. Zostały one

omówione w planie urządzenia lasu Nadleśnictwa Starogard na okres 20102019 (w planie

zagospodarowania turystycznego), a wybrane zagadnienia także na mapie przeglądowej

walorów przyrodniczych będącej częścią składową programu.

Wychodząc naprzeciw zapotrzebowaniu społeczeństwa Nadleśnictwo przystosowało

kilka obiektów do prowadzenia edukacji leśnej. Największym zainteresowaniem cieszą się te

z nich, które umożliwiają połączenie zajęć kameralnych z wycieczką w teren. Takim

miejscem jest Izba Edukacji Ekologicznej w Leśnictwie Opalenie. Powstała ona w 2006 roku

przy współudziale WFOŚiGW w Gdańsku. Ośrodek ten jest wyposażony w szereg

interesujących i nowoczesnych materiałów dydaktycznych, gwarantujących przeprowadzenie

ciekawych lekcji. Sala przyjazna jest osobom niepełnosprawnym. Izba usytuowana jest w

bogatym przyrodniczo terenie, w pobliżu czterech rezerwatów. Rezerwat Wiosło Małe

udostępniono do ruchu turystycznego wytyczając w nim ścieżkę dydaktyczną z licznymi

stanowiskami ciepłolubnych i światłożądnych roślin pochodzenia stepowego. Zlokalizowano

tam również punkt widokowy z możliwością podziwiania widoków Doliny Dolnej Wisły.

Ponadto do prowadzenia zajęć dydaktycznych przystosowane są wiaty w leśnictwach: Brody,

Bukowiec, Szpęgawsk i Kochanki.

7.1. Edukacja przyrodnicza na terenie Nadleśnictwa

Jednym z podstawowych warunków umożliwiających pełną realizację programu jest

w miarę szeroka jego prezentacja społeczeństwu.

Powinno to odbywać się poprzez różne formy edukacji. Do najważniejszych zadań z tego

zakresu należy zaliczyć:

ustawienie tablic informacyjnych objaśniających poszczególne zagadnienia związane

z ochroną przyrody i w razie potrzeby z zakresu gospodarki leśnej;

wyraźne oznaczenie granic obiektów, szczególnie cennych (np. granic rezerwatów

przyrody);

unikanie ustawiania tablic z zakazami wstępu (raczej informować gdzie można wejść,

gdzie wjechać i pozostawić samochód);

komunikaty w prasie lokalnej, miejscowym radio i TV oraz na tablicach ogłoszeń.

Ważnym jest by podejmowane przez Nadleśnictwo działania propagandowe w jak

najszerszym zakresie odbywały się na terenach szkół, urzędów gminnych, dworców PKP,

PKS, ośrodków wypoczynkowych itp., tam gdzie jest duże grono odbiorców tych informacji.

Przekazywane informacje muszą być napisane językiem przystępnym i zawierać jak

najmniej terminów fachowych.

Wspomnieć należy o programach emitowanych w telewizji ogólnopolskiej,

regionalnej; współpracy z radiem oraz lokalną prasą.


144

Prace z zakresu edukacji były traktowane przez Nadleśnictwo, jako zadania ciągłe.

Rokrocznie leśniczowie terytorialnie przydzieleni do szkół, na swoim terenie, przeprowadzali

pogadanki. Najczęściej jesienią o dokarmianiu zwierzyny i na wiosnę, jako profilaktyka

przeciwpożarowa oraz akcje uświadamiające, jakie zagrożenie niesie za sobą zaśmiecanie

lasu. Od 2001 obowiązki i koordynacje nad edukacja leśną zostały przydzielone specjaliście

służby leśnej nadleśnictwa. Pozwoliło to na usystematyzowanie zakresu materiału i na

wprowadzanie na każdym spotkaniu nowych elementów. Spotkania z leśnikiem w szkołach

i wspólne wyjazdy w teren cieszą sie dużym zainteresowaniem. Do nadleśnictwa wpływają

zaproszenia i prośby o współudział w lokalnych imprezach np. Dzień Kociewia w 2006,

Dzień Otwarty Polpharmy w 2009 roku gdzie zaprezentowano szereg rożnych edukacyjnych

gier i zabaw dla dzieci i młodzieży, które cieszyły się ogromnym zainteresowaniem nie tylko

najmłodszych. Organizowane akcje były bardzo pozytywnie opisane w lokalnej prasie.

Nadleśnictwo uczestniczy w konkursach dla dzieci i młodzieży oraz akcjach w czasie

wrześniowego „Sprzątania Świata”, „Akcja zwalczania szrotówka kasztanowcowiaczka”,

„Drzewko za makulature” itp.

Nadleśnictwo w 2004 roku wykonało przy pomocy PFOSiGW w Tczewie miedzy

rezerwatami Wiosło Małe i Wiosło Duże Punkt Widokowy, dzięki któremu można podziwiać

przepiękny widok na dolinę dolnej Wisły. W tym samym czasie powstała również przy

pomocy PFOSiGW ścieżka przyrodnicza w rezerwacie Wiosło Małe.

Głównym partnerem Nadleśnictwa w zakresie edukacji leśnej społeczeństwa są

miejscowe szkoły podstawowe i gimnazja oraz domy kultury. Współpraca nawiązywana jest

bezpośrednio z nauczycielami przedmiotów przyrodniczych. To ich autorskie programy są

rozszerzane o wiedzę leśną. Planowane są całościowe programy obejmujące poszczególne

fazy prac leśnych, w zależności od pory roku, prezentowane cyklicznie przez cały rok

szkolny. Odwiedzane klasy długo pamiętają lekcje z leśnikiem, zbierają karmę dla zwierząt,

sadzą drzewa przy szkołach oraz czynnie uczestniczą w rożnego rodzaju akcjach

porządkowych lasu.

Nadleśnictwo współpracuje także z Ogniskiem Pracy Pozaszkolnej udostępniając im

wiatę edukacyjna, w której realizują swój program, który został poszerzony o stały punkt

pt. „Pogadanka z leśnikiem”.

Nadleśnictwo podjęło starania o współprace z Gniewskim Centrum Edukacji

Ekologicznej przy Fundacji Zamek w Gniewie. Wspólne posiedzenia dają nadzieje na dalszą

działalność i rozszerzenie możliwości finansowania edukacji leśnej – stowarzyszenia

pozarządowe mają większą możliwość pozyskiwania Śródków „funduszowych”

i pomocowych.

W ostatnich latach Nadleśnictwo związało sie z Grupą Badawczą Ptaków Wodnych

KULIG przy pomocy, których społeczeństwo ma możliwość poznania obyczajów ptactwa.

Zostały zorganizowane wraz z GBPW KULIG szkolenia dla nauczycieli i leśników na temat

„Ptaki Wodne” i „Sowy Polski”.

Nadleśnictwo Starogard utrzymuje kontakt z lokalną prasą: Gazetą Kociewską

i Dziennikiem Bałtyckim.

W Nadleśnictwie powstał „Program edukacji leśnej społeczeństwa w Nadleśnictwie

Starogard na lata 20102019, który w ramach działalności edukacyjnej przewiduje:

— stałą współpracę służb terenowych – leśniczych, podleśniczych przy prowadzeniu

lekcji terenowych. Przejście przez las, wyjaśnienie podstawowych pojęć i prac

widocznych dla stałych bywalc6w lasu z zakresu hodowli i ochrony, pogadanki

i odpowiedzi na pytania przy ognisku;

— pracowanie i stworzenie ścieżki edukacyjnej przy izbie edukacji ekologicznej

w leśnictwie Opalenie;


145

— konserwację i doposażenie miejsc przeznaczonych do prowadzenia zajęć w terenie

(wiata w Kochankach, Szpęgawsku i Jastrzębcach). Zakup i ustawienie tablic,

postawienie lub odnowienie ławek i stołów;

— konserwację i utrzymanie punktu widokowego w leśnictwie Dębiny;

— doposażenie izby edukacji ekologicznej w rożnego rodzaju materiały dydaktyczne

uatrakcyjniające prowadzone zajęcia, jak i utrzymanie izby i otoczenia w należytym

stanie;

— odświeżenie wystawy edukacyjno-przyrodniczej na zamku w Gniewie;

— prelekcje i pogadanki cykliczne w szkołach:

o ochrona przeciwpożarowa – jak się zachować w razie spostrzeżenia pożaru,

akcja ma na celu uświadomienie jak ważna jest szybka reakcja i ile przyroda

może zyskać na naszej wiedzy (termin kwiecień – sierpień);

o śmieci w lesie – szereg lekcji traktujących o zagrożeniach płynących

z bezmyślności ludzi wyrzucających rożnego rodzaju śmieci do lasu (lekcje

kameralne w połączeniu z wyjściem w teren przez cały okres letni),

przeprowadzenie akcji „Sprzątanie Świata” i „Dzień Ziemi”;

— akcja „Święto drzewa” – przekazanie sadzonek i sadzenie drzew w pobliżu szkół,

parkach, miejskich alejach; akcja będzie prowadzona przy współpracy z klubem

GAJA i Gniewskim Centrum Edukacji Ekologicznej;

— przeprowadzenie corocznych konkursów dla dzieci i młodzieży w leśnictwie Wygoda

i Opalenie.

7.1.1. Poznanie i prezentacja programu

W celu szerokiego wdrożenia do praktyki Nadleśnictwa Starogard rozwiązania

i informacje zawarte w „Programie” muszą:

a) być znane pracownikom Nadleśnictwa. Szczególnie dokładnie znać powinni je

pracownicy inżynieryjni oraz leśniczowie i podleśniczowie. W tym celu należy

przeprowadzić szkolenia pracowników. Treścią tych szkoleń winny być zagadnienia

ochrony przyrody i kształtowania środowiska na terenie Nadleśnictwa wynikające z:

niniejszego „Programu”,

planu zagospodarowania przestrzennego gmin leżących w zasięgu terytorialnego

działania Nadleśnictwa,

związane z przygotowaniem pracowników nadleśnictwa do prezentacji

zagadnień leśnictwa i ochrony przyrody społeczności lokalnej.

b) być prezentowane w:

publikacjach naukowych i popularno-naukowych publikowanych w czasopismach

leśnych przyrodniczych i ogólnotematycznych;

w prasie lokalnej i w miarę możliwości krajowej;

w lokalnych stacjach radiowych i telewizyjnych;

wydawnictwach Nadleśnictwa i RDLP;

wystawach, gazetkach, plenerach, imprezach rekreacyjnych organizowanych

w Nadleśnictwie;

w trakcie corocznych spotkań leśników z mieszkańcami poszczególnych wsi.


146

Spotkania takie zorganizowane z pomocą władz gminy i sołtysa powinny pozwolić

mieszkańcom zorientować się w problematyce aktualnych zagadnień nadleśnictwa;

w walorach, bogactwie przyrodniczym oraz zagrożeniach lasów i środowiska

przyrodniczego.

Leśnikom z kolei spotkania takie powinny umożliwić poznanie oczekiwań lokalnej

społeczności.

7.1.2. Z doświadczeń Zespołu Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego

Zespół Parków Krajobrazowych utworzono Zarządzeniem nr 349/2005 Wojewody

Kujawsko-pomorskiego. Celem utworzenia Parku jest zapewnienie warunków dla aktywnych

form ochrony i kształtowania środowiska przy rozległym rozwoju funkcji rekreacyjnych.

Pracownicy Zespołu Parków podejmują następujące działania edukacyjne:

Prelekcje z pokazami przeźroczy:

o Dzieci młodsze:

• Co to jest przyroda i dlaczego należy ją chronić?

• Na czym polega praca Strażnika Ochrony Przyrody?

• Na czym polega praca w parkach narodowych i parkach

krajobrazowych?

• Cztery pory roku w parku.

o Dzieci starsze i młodzież:

• Walory przyrodnicze, historyczne i kulturowe doliny Dolnej Wisły;

• Fauna i flora doliny Dolnej Wisły;

• Rezerwaty przyrody w ZPKChiN;

• Korytarz ekologiczny doliny Dolnej Wisły;

• Historia i zabytki doliny Dolnej Wisły;

• Formy ochrony przyrody w Polsce;

• Parki narodowe i krajobrazowe w Polsce;

• Parki krajobrazowe województwa kujawsko-pomorskiego.

o Dorośli:

• Rady pedagogiczne – szkoleniowe;

• Szkolenia dla kandydatów na Strażników Ochrony Przyrody;

• Sesje terenowe z wykładami;

• Wykłady szkoleniowe dla nauczycieli.

Zajęcia terenowe:

o Wycieczki piesze:

• Ścieżka dydaktyczna „Diabelce” – z Sartowic do Świecia – ok. 10 km,

czas przejścia ok. 3 – 4 godz.;

• Ścieżka przyrodnicza „Łunawy” – ok. 2 km, czas przejścia ok. 1 godz.;

• Ścieżka dydaktyczna: „Grodzisko Góra Jana – Stary Młyn – Rezerwat

Parowy”;

• „Ostnicowe Gruczna” ok. 2 km, czas przejścia ok. 2 godz.;

• Ścieżka dydaktyczna „Parów Cieleszyński”.

o Wycieczki autokarowe:

• Szkoleniowe dla nauczycieli;

• Szlakiem rezerwatów;

• Chełmno (miasto) – Góra Św. Wawrzyńca – Kiełp (wypas owiec

w rezerwacie Zbocza Płutowskie);

• Ośrodek Muzealno-Dydaktyczny w Chrystkowie i kolekcja starych

odmian jabłoni;


147

• Wycieczka nad rzekę – fauna, flora, procesy geomorfologiczne;

• Wycieczka do lasu – fauna, flora, typy lasów;

• Wycieczka ogólnogeograficzna dla szkół: Bydgoszcz – Chełmno –

Świecie – Bydgoszcz około 130 km w przeciągu 8 godz.

o Wycieczki rowerowe

Dla wszystkich miłośników dwóch kółek co roku organizowany jest cykl wycieczek

rowerowych pt. „Rowerem po Parku”. Terminy i trasy wycieczek są każdorazowo ogłaszane

w internecie i w prasie lokalnej. Wycieczki przeznaczone są dla młodzieży szkolnej i osób

dorosłych, przebiegają po terenie ZPKChiN i okolicach. Celem wyjazdów jest przede

wszystkim poznanie najbliższej okolicy, pokazanie piękna otaczającego środowiska,

propagowanie turystyki rowerowej i upowszechnianie form czynnego wypoczynku.

Konkursy ekologiczne

Od początku funkcjonowania Dyrekcja ZPKChiN organizuje konkurs dla dzieci

i młodzieży szkół podstawowych i gimnazjów „Przyroda regionu i ochrona środowiska”.

Współorganizatorami konkursu są: Urząd Miejski w Świeciu, Liga Ochrony Przyrody,

Towarzystwo Przyjaciół Dolnej Wisły i Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

i Gospodarki Wodnej w Toruniu. Konkurs odbywa się wiosną i składa się z dwóch etapów.

Pierwszy – pisemny, i drugi – ustny (finał). Dla uczestników, którzy zakwalifikowali się do

finału, organizowana jest całodniowa wycieczka. Wszyscy biorący udział w konkursie (w I

i II etapie) otrzymują nagrody w postaci wydawnictw promujących dolinę Dolnej Wisły. Do

udziału w Konkursie zapraszane są wszystkie szkoły i gimnazja z terenu ZPKChiN.

„Eko-Prezenter i Szkoła Eko-Prezenterów”, którego głównym celem jest wykreowanie

i zintegrowanie uczniów klas V i VI, zainteresowanych ekologią i ochroną środowiska

zdolnych do swobodnej, rzeczowej i publicznej prezentacji tych tematów.

7.1.3. Ścieżki dydaktyczne

Edukacyjna rola programu ochrony przyrody w Nadleśnictwie Starogard realizowana

będzie w wielu różnych formach. Najważniejszymi z nich będą formy realizowane

bezpośrednio w terenie umożliwiające zarówno indywidualne (o każdej porze) jak

i zorganizowane poznanie przyrody i innych ciekawych zakątków Nadleśnictwa Starogard.

Jedną z nich będą ścieżki dydaktyczne.

Zaletami ścieżek są: łatwa dostępność, estetyczny sposób oznakowania, właściwy

dobór tematyczny poszczególnych zajęć, ściśle związany z terenem, dzięki czemu możliwe

jest przekazanie charakterystycznych elementów naturalnego środowiska. Uczestnicy zajęć

mają także możność bezpośredniego zapoznania z różnymi zjawiskami zachodzącymi

w przyrodzie. Dzięki temu kształtowana jest umiejętność obserwacji oraz wyrabiane są

nawyki obcowania z przyrodą i zachowania się w lesie. Właściwie zorganizowane zajęcia

dydaktyczne w terenie umożliwiają wyposażenie uczniów w wiedzę, umiejętności

i wyobrażenia, których nie można zrealizować w szkole.


148

7.2. Turystyka

Większość terenów Nadleśnictwa położonych jest w regionie zwanym Kociewiem.

Kociewie jest drugim, po Kaszubach, zwartym etnicznie regionem Pomorza Gdańskiego,

obejmującym tereny leżące nad doliną Wisły, w dorzeczu Wierzycy, Wdy i Mątawy.

Pierwsze źródła pisane dotyczące tych terenów, określanych mianem SCURGEON,

pojawiają się na mapach Ptolemeusza z II wieku n.e. przedstawiających tzw. szlak

bursztynowy. Przez Kociewie biegła również droga, którą zmierzał św. Wojciech,

ewangelizując Prusy.

Po raz pierwszy określenia Kociewie użyto dopiero w 1807 roku w „Źródłach

wojskowych do dziejów Pomorza”, a szerzej spopularyzowano w II poł. XIX wieku. Od

dawna ziemia ta była gościnna, zarówno dla kupców z krajów egzotycznych, jak i dla

osiedlających się tu licznie od XII wieku przybyszów z Europy Zachodniej. Czasy dominacji

Krzyżaków na tych ziemiach zaowocowały rozwojem przestrzennym i gospodarczym

Kociewia, a istniejące do dziś gotyckie zabytki z tego okresu stanowią jedną z największych

atrakcji turystycznych. Jednak najsilniejszym atutem Kociewia jest jego położenie –

z przepięknymi krajobrazami i malowniczymi terenami.

7.2.1. Zabytki na terenie Nadleśnictwa

Jednym z najpiękniejszych miast Kociewia jest bez wątpienia Gniew, który nie od

dziś zwany jest Kazimierzem Północy. Zawdzięcza to malowniczej lokalizacji, pięknie

zachowanym i odrestaurowanym średniowiecznym zabytkom, wśród których prym wiedzie

górujący nad miastem i tętniący życiem zamek krzyżacki. Odbudowany w ciągu czterech lat

przyciąga dziś turystów z całej Europy i Stanów Zjednoczonych. Co roku w okresie letnim

można w Gniewie uczestniczyć w imprezach organizowanych przez Zamek w Gniewie Sp.

Z o.o. i Bractwo Rycerskie Zamku Gniewskiego. Na zamku czynne jest muzeum. W jednej

z sal staraniem RDLP w Gdańsku i Nadleśnictwa Starogard urządzono stałą ekspozycję

o tematyce przyrodniczej. Poza sezonem turystycznym na zamku organizuje się sympozja

naukowe i spotkania okazjonalne. Do rejestru zabytków wpisany został także cały układ

urbanistyczny miasta w obrębie murów obronnych, zachowany jako relikt czasu lokacyjnego.

Ponadto na uwagę zasługują: kamienice mieszczańskie wokół rynku, kamienice plebejskie,

kościół parafialny pod wezwaniem św. Mikołaja, zabudowa Wzgórza Zamkowego (zamek

pokrzyżacki, pałac Marysieńki, budynek bramny, pałacyk myśliwski, mury zamkowe).

Zabytki, które warto zobaczyć:

Gotycki kościół p.w. św. Mateusza (XIV w.) w Starogardzie Gdańskim;

Pałac Wiechertów z końca XIX wieku w Starogardzie Gdańskim;

Zamek Joannitów wraz z kompleksem murów obronnych w Skarszewach;

Zespoły pałacowo-parkowe (Miradowo, Kopytkowo, Bolesławowo, Mysinek,

Pinczyn, Radziejewo, Rokocin, Rynkówka, Sucumin, Szpęgawsk);

Gotycka katedra pocysterska w Pelplinie z kompleksem gmachów seminaryjnych

i przebogatą biblioteką, szczycącą się posiadaniem skarbu w postaci unikatowego

egzemplarza Biblii Gutenberga;

Kościół farny pod wezwaniem Bożego Ciała w Pelplinie;

Muzeum Diecezjalne i jego skarbiec w Pelplinie;

XIX-wieczny pałac Biskupi w Pelplinie;

Kościół i Sanktuarium Maryjne w Piasecznie, wybudowane w 1348 roku

i rozbudowane w XVIII w., z cudowną figurą czczoną od 1380 roku;

Sanktuarium św. Wojciecha w Gorzędzieju (gmina Subkowy) – w późnogotyckim

kościele zgromadzono liczne skarby malarstwa i rzeźby sakralne;


149

Obiekty XIX-wiecznej techniki – zabytkowe przepompownie wód wraz z zespołem

śluz wałowych we wsi Rajkowy;

Zamek Joannitów z 1305 r. – obecnie siedziba Gminnego Ośrodka Kultury

w Skarszewach,

gotycki kościół farny p.w. św. Michała Archanioła z XV w. w Skarszewach

z zachowanym barokowym wyposażeniem;

drewniany kościół w Szczodrowie z XV – XVI w.;

średniowieczny układ urbanistyczny starego miasta z zabytkowymi kamieniczkami

z XVII i XVIII w. oraz fragmenty kamiennych murów obronnych z XIV wieku

w Skarszewach;

późnogotycki kościół w Obozinie;

barokowy kościół w Godziszewie;

barokowy kościół p.w. Apostołów Piotra i Pawła w Pogódkach;

poewangelicki kościół p.w. św. Maksymiliana z XIX w.;

zespoły dworsko-parkowe z zabudowaniami folwarcznymi w Bolesławowie,

Mirowie, Szczodrowie, Pogódkach, Nowym Wiecu i Obozinie.

Rysunek 34. Gotycka katedra pocysterska w Pelplinie [Andrzej Schleser]


150

Miejscem szczególnym, skłaniającym do zadumy i zastanowienia są liczne stare

cmentarzyska rozsiane po lasach i w pobliżu okolicznych wiosek. Największe wrażenie

pozostawia jednak miejsce kaźni ok. 7000 Polaków zamordowanych przez hitlerowców na

początku II wojny światowej w Lasach Szpęgawskich.

7.2.2. Szlaki turystyczne

Rysunek 35. Miejsce pamięci w Szpęgawsku [Maciej Szychta]

Terytorium województwa pomorskiego przemierza ponad 2500 km znakowanych

szlaków turystyki pieszej PTTK. Znajdują się one w zasadzie na całym jego terenie, ale

koncentrują się na obszarach o najwyższych walorach turystycznych czyli na terenach

nadmorskich, w centralnej części Pojezierza Kaszubskiego, w Borach Tucholskich, w okolicy

Trójmiasta. Szlaki na terenie województwa są bardzo zróżnicowane zarówno jeśli chodzi

o ich długość, sposób wykorzystania i atrakcyjność. Obok szlaków bardzo krótkich

o charakterze łącznikowym występują trasy bardzo długie, reprezentatywne dla obszarów,

przez które prowadzą. Są też szlaki, które można traktować jako trasy spacerowe.

Przez teren Nadleśnictwa Starogard przebiegają szlaki turystyczne, zarówno piesze

jak i rowerowe. Do najciekawszych należy zaliczyć zielony szlak Ziemi Tczewskiej im.

Romana Klima, który biegnie od miasta Tczew, przez kompleks Waćmierek, Leśnictwo

Bukowiec, Bielawki, Borkowo, Dębowo i kończy się w miejscowości Opalenie. Jednym ze

starszych szlaków jest żółty szlak Kociewski. Łączy on Tczew z Czarną Wodą, przecinając

leśnictwa Swarożyn, Boroszewo, Szpęgawsk i Semlin. Omówione szlaki są szlakami

pieszymi i rozpoczynają swój bieg od dworca PKP w Tczewie. W tym samym miejscu

rozpoczyna się również rowerowy szlak Doliny Dolnej Wisły. Przebiega on przez Leśnictwa

Brody i Dębiny. Kolejnym interesującym szlakiem jest szlak Jezior Kociewskich

(czerwony) – odcinek północny – długość 36,2 km rozpoczynający się w miejscowości

Skarszewy (PKS) – Obozin – Trzcińsk – Jezioro Zduńskie – Szpęgawsk (PKS) – Kolincz –

Starogard Gdański (PKP).


151

Przez teren Nadleśnictwa przebiega trasa rowerowa – szlak Grzymisława. Szlak rozpoczyna

się w Tczewie, kończy w Nowem – cały szlak liczy 95,2km. Przebiega w okolicy

leśniczówki – Brody Pomorskie, gdzie warto zobaczyć Muzeum Leśne oraz Mini ZOO. Dalej

szlak prowadzi przez Gniew polnymi drogami do Piaseczna – Sanktuarium Matki Bożej

Królowej Pomorza i Matki Jedności, której koronacji koronami papieskimi dokonał

ówczesny kardynał Karol Wojtyła – metropolita krakowski. W Piasecznie możemy jeszcze

zwiedzić Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

o

o

o

o

W roku 2005 na terenie Gmin Pelplin i Gniew utworzono cztery nowe szlaki piesze:

Szlak Rzeki Wierzycy koloru niebieskiego rozpoczynający się w Gniewie,

a kończący przy przystanku PKP w Pelplinie o długości 22 km;

Szlak Doliny Wisły koloru czarnego, łączący miejscowość Wielkie Walichnowy

z miastem Nowe o długości 46 km;

Szlak Lasów Dębińskich koloru niebieskiego rozpoczynający się przy Zajeździe

Gniewko (przy drodze nr 1), a kończący się w miejscowości Opalenie;

Szlak Opaleński koloru żółtego łączący po krótszej trasie Opalenie i Zajazd Gniewko

o długości 7 km.

Rysunek 36. Punkt widokowy w L-ctwie Dębiny [Jan Banacki]


152

8. PLAN DZIAŁAŃ

8.1. Ogólne wytyczne i zalecenia prowadzenia racjonalnej gospodarki

leśnej

Gospodarka leśna w Nadleśnictwie Starogard prowadzona będzie w oparciu

o wytyczne w sprawie doskonalenia gospodarki leśnej na podstawach ekologicznych

(Zarządzenie nr 11, 11a Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych).

Podstawą prowadzenia trwale zrównoważonej gospodarki leśnej w Nadleśnictwie

Starogard jest plan urządzenia lasu na lata 20102019. Poprzez pojęcie trwale

zrównoważonej gospodarki rozumie się „działalność zmierzającą do ukształtowania struktury

lasów i ich wykorzystania w sposób i w tempie zapewniającym trwałe zachowanie ich

bogactwa biologicznego, wysokiej produkcyjności oraz potencjału regeneracyjnego,

żywotności i zdolności do wypełniania teraz i w przyszłości, wszystkich ważnych

ochronnych, gospodarczych i socjalnych funkcji na poziomie lokalnym, narodowym

i globalnym, bez szkody dla innych ekosystemów”. Poszczególne postulaty tak rozumianej

gospodarki leśnej są realizowane poprzez szczegółowe wskazania planu urządzenia lasu

i dotyczą:

zachowania i odpowiedniego wzmacniania zasobów leśnych i ich udziału w globalnym

bilansie węgla,

utrzymania zdrowia i żywotności ekosystemów leśnych,

utrzymania i wzmocnienia produkcyjnych funkcji lasu,

zachowania, ochrony i wzbogacenia biologicznej różnorodności ekosystemów leśnych,

zachowania i odpowiedniego wzmocnienia funkcji ochronnych w zagospodarowaniu

lasów,

utrzymania innych funkcji i uwarunkowań społeczno-ekonomicznych,

wyróżnienia i realizacji celów perspektywicznych i średniookresowych dla gospodarki

leśnej.

8.2. Kształtowanie stref ekotonowych

Biocenozy mogą mieć w przyrodzie wyraźnie wykształcone granice lub przechodzić

jedna w drugą stopniowo, szerszym lub węższym pasem przejściowym. Ta strefa

przejściowa, zwana inaczej ekotonem oznacza się zazwyczaj większym bogactwem flory

i fauny, niż podstawowe graniczące ze sobą ekosystemy. Szczególnie korzystne są szerokie

strefy ekotonowe będące miejscem bytowania gatunków charakterystycznych dla obu

sąsiadujących biocenoz oraz tzw. gatunków stykowych.

Do głównych zaleceń w zakresie kształtowania strefy ekotonowej w lasach

nadleśnictwa w okresie 20102019 należy zaliczyć:

dążenie do tego by zewnętrzne obrzeże lasu oraz lasy wzdłuż dróg, cieków wodnych

szlaków turystycznych itp. w pasie o szerokości 10 – 30 m były maksymalnie wypełnione;

by tworzyła się ściana lasu ograniczająca wnikanie i penetrację wielu czynników do

wnętrza lasu. Ściana ta winna składać się z wielu warstw roślinnych nakładających się

zarówno w pionie jak i w poziomie obejmujących roślinność drzewiastą, krzewiastą

i runa.

stosowanie na obrzeżach lasu silniejszych cięć pielęgnacyjnych umożliwiających

wnikanie światła do wnętrza lasu, ściany ochronnych drzewostanów – w tym także

popieranie drzew silnie korzeniących się oraz drzew silnie ugałęzionych i krzewów.


153

Przy sztucznym kształtowaniu tej strefy stosowanie luźniejszej więźby sadzenia,

wprowadzanie możliwie dużej gamy gatunków o dużych walorach estetycznych (barwnie

kwitnących, z liśćmi przebarwiającymi się jesienią).

Realizacja wymienionych zaleceń powinna odbywać się etapami przy okazji

wykonywania bieżących zadań gospodarczych w poszczególnych drzewostanach.

8.3. Kształtowanie stosunków wodnych

Woda jest jednym z podstawowych elementów ochrony środowiska. Zasady jej

ochrony i racjonalnego kształtowania środowiska są uregulowane w ustawie z dnia 3 lutego

1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, a zasady gospodarowania zasobami wodnymi

w ustawie z dnia 18 lipca 2001 r. (Dz.U. Nr 115, poz. 1229) – Prawo wodne.

Obie te ustawy tworzą ograniczoną jedność. Wzajemny ich stosunek kształtuje się

w ten sposób, że ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska zawiera kierunkowe ustalenia

tych spraw, prawo wodne zaś szczegółowo reguluje problematykę gospodarki wodnej wraz

z ochroną wód przed zanieczyszczeniami. Zagrożenia wywołane zmianami stosunków

wodnych omówione zostały w rozdziale 6.4.1. i 6.4.2.

Dla zachowania naturalnej zmienności przyrodniczej będzie się dążyć do utrzymania

w stanie zbliżonym do naturalnego śródleśnych zbiorników i cieków wodnych. Melioracje

wodne (odwodnienie) na terenie nadleśnictwa nie będą wykonywane.

W szczególnych wypadkach powinny być one ograniczone do minimum. Zalecane

jest natomiast lokalne zbieranie wód (np. w rowach bez odpływu). Podmokłe grunty trudne

do odnowienia, odnawiane będą poprzez sukcesję naturalną samosiewem (bez ścisłego

przestrzegania zalecanego składu gatunkowego), lub wielolatkami, bez przygotowania gleby

ciężkim sprzętem i bez stosowania rabatowałków.

Wszelkie występujące w krajobrazie lasu gospodarczego małe oczka wodne

i torfowiska są bardzo cennym elementem podnoszącym bogactwo gatunkowe ekosystemu,

szczególnie fauny. Należy zatem kontynuować obecną dobrą praktykę w tym zakresie i nie

odwadniać ich ani nie zmieniać w inny sposób. W celu zachowania specyficznego

mikroklimatu powinno się też zaniechać wycinania drzew w odległości kilkunastu metrów od

torfowiska.

8.4. Postępowanie w obiektach objętych różnymi formami ochrony

Ustawa o ochronie przyrody z 16 kwietnia 2004 roku za szczególne formy ochrony

uznaje m.in.: rezerwaty przyrody, gatunki chronione, pomniki przyrody oraz użytki

ekologiczne. Prowadzone w ramach programu prace przyczyniły się do poznania pełnego

aktualnego bogactwa obiektów w Nadleśnictwie (tabele 4 – 16, 22, 23, 25. A także gruntów

leśnych godnych ochrony rezerwatowej omówionych w rozdziale 3.10.

Nadleśnictwo Starogard w ramach realizacji niniejszego programu powinno:

dążyć do wykonania zaleceń zawartych w planie ochrony rezerwatu „Brzęczek”;

dążyć do wykonania planów ochrony rezerwatów nie posiadających planów;

szczególną opieką otoczyć wszystkie istniejące pomniki przyrody;

wyszukiwać i otaczać opieką drzewa i inne cenne twory przyrody, które w przyszłości

mogą być pomnikami przyrody;

wykonać zalecenia ochronne w obiektach przyrody objętych ochroną prawną,

prowadzić i aktualizować katalog (listę) gatunków cennych, rzadkich i chronionych

z uwzględnieniem miejsca i sposobu ich występowania;


154

Katalog taki wraz z mapą rozmieszczenia (przynajmniej gatunków najcenniejszych)

winien być prowadzony przez wyspecjalizowanych pracowników Nadleśnictwa. W pracach

tych powinni uczestniczyć leśniczowie i podleśniczowie.

8.5. Ochrona różnorodności biologicznej

Ochrona różnorodności biologicznej w lasach realizowana jest na podstawie

obowiązujących w Lasach Państwowych zarządzeń i instrukcji.

W oparciu o wymienione dokumenty w celu ochrony różnorodności biologicznej

w lasach nadleśnictwa można sformułować następujące zalecenia:

a) dla zachowania różnorodności genowej należy dążyć, by pozyskiwany materiał

siewny (głównie drzew i krzewów leśnych) pochodził z jak największej liczby

osobników oraz różnych miejsc nadleśnictwa;

b) dla zachowania różnorodności gatunkowej należy w lasach zwracać uwagę zarówno

na skład gatunkowy warstw drzewiastych jak i podszytów runa i mchów. W tym celu

należy dążyć do stosowania zalecanych składów odnowieniowych upraw, właściwych

gospodarczych typów drzewostanów. W lasach na siedliskach żyźniejszych należy

dążyć do zapewnienia dostępu światła do dolnych warstw lasu. Należy między

innymi dążyć do stworzenia warunków dla rozwoju wszystkich warstw ekosystemu

leśnego.

c) W celu zachowania różnorodności ekosystemowej należy jak najszerzej wykorzystać

zmienność w ramach mikrosiedlisk wprowadzając na te niewielkie powierzchnie

właściwe im gatunki. Bardzo ważnym elementem zachowania omawianej zmienności

jest dążenie do poprawy stosunków wodnych na terenie nadleśnictwa

d) W celu zachowania bogactwa i różnorodności krajobrazowej należy unikać zalesiania

śródleśnych łąk, bagien, nieużytków, wydm i innych otwartych powierzchni. Granice

lasów powinny natomiast mieć charakter łagodny i w miarę możliwości posiadać jak

najmniej załamań pod kątem prostym lub ostrym.

8.6. Propozycje ochrony i metody ochrony rzadkich i chronionych

gatunków

W ramach realizacji wytycznych zrównoważonego rozwoju, wniosków

wypływających z „Programu ochrony przyrody w Nadleśnictwie” oraz „Zasad hodowlanoochronnych”

wykonano już wiele przedsięwzięć gospodarczych i technicznych.

Za najważniejsze działania proekologiczne Nadleśnictwa należy uznać:

postulowane rezerwaty przyrody lokalizacja rozdział 3.10.1.

grunty leśne o szczególnych walorach przyrodniczych rozdział 3.10.2.

projektowane pomniki przyrody rozdział 3.10.3.

W celu zachowania i poprawy środowiska przyrodniczego w trakcie wykonywania

prac leśnych szczególną uwagę należy zwracać na:

zachowanie naturalnego zróżnicowania ekosystemów leśnych poprzez:

o indywidualizowanie zasad postępowania gospodarczego w konkretnych

drzewostanach,

o pozostawienie w stanie nienaruszonym śródleśnych zbiorników wodnych,

bagien, cieków i innych gruntów szczególnie cennych z punktu widzenia

zachowania bioróżnorodności,

o zachowanie na torfowiskach, w dolinach rzek i potoków siedlisk bagiennych,

łęgów, olsów i innych naturalnych zbiorowisk roślinnych jako ostoi rzadkich

i chronionych gatunków roślin i zwierząt;


155

regenerację zbiorowisk zniekształconych i zdegradowanych przy wykorzystaniu w miarę

możliwości odnowienia naturalnego;

ochronę różnorodności biologicznej oraz bogactwa genetycznego zbiorowisk dziko

żyjących roślin i zwierząt oraz mikroorganizmów np. poprzez kształtowanie stref

ekotonowych, unikanie chemizacji przy prowadzeniu zabiegów ochronnych;

umiejętne użytkowanie zasobów leśnych i ich odnawianie;

wytyczanie i wykorzystanie stałych szlaków zrywkowych;

stosowanie maszyn i urządzeń napędzanych przez silniki spalinowe z katalizatorami;

stosowanie bioolei jako smarów silnikowych;

unikanie zniszczeń runa i ściółki leśnej m. in. poprzez wykonywanie zrywki drewna zimą

przy pokrywie śnieżnej lub przy użyciu urządzeń zabezpieczających;

ochronę stanowisk gatunków chronionych, rzadkich i cennych podczas trzebieży i innych

zabiegów, m. in. poprzez zwracanie uwagi na miejsca obalania drzew, przebieg szlaków

zrywkowych itp.

8.7. Ochrona siedlisk przyrodniczych

W latach 2006 – 2007 przeprowadzona została w Nadleśnictwie w ramach ogólno

polskiej akcji powszechna inwentaryzacja siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory,

która pozwoliła na ustalenie liczby cennych przyrodniczo siedlisk leśnych i nieleśnych oraz

stanowisk roślin i zwierząt.

Inwentaryzacji przyrodniczej siedlisk poddano łącznie 5316 ha powierzchni

Nadleśnictwa (ponad 26%), w tym siedlisk leśnych 4654 i nieleśnych 662 ha.

Jako siedliska naturowe uznane zostało 2346 ha (co około 11% wszystkich

zainwentaryzowanych gruntów leśnych i nieleśnych), w tym siedlisk leśnych 2255 ha (około

11% wszystkich zainwentaryzowanych gruntów leśnych) oraz siedlisk nieleśnych 91 ha.

Jako zadanie ciągłe, na bieżąco jest aktualizowana baza danych, dotyczących

waloryzacji przyrodniczo – leśnej, monitorowanie stanu siedlisk, zwłaszcza obszarów Natura

2000. Leśniczowie składają informację o cennych przyrodniczo obiektach występujących na

swoim terenie.

8.9. Inne zagadnienia

8.9.1. Odnowienia gruntów leśnych

Przy projektowaniu składów gatunkowych upraw należy korzystać z opracowania

glebowo-siedliskowego, które określa potencjalne składy odnowieniowe. Należy też

posiłkować się mapą potencjalnej roślinności naturalnej.

W zalesieniach i odnowieniach należy unikać wprowadzania gatunków obcego

pochodzenia takich jak: robinii, dębu czerwonego, czeremchy amerykańskiej, sosny

wejmutki, klonu jesionolistnego, śnieguliczki, ligustru, karagany, tawliny i róży

pomarszczonej. Dotyczy to także tzw. domieszek biocenotycznych. Do tego celu doskonale

nadają się rodzime gatunki krzewów.

8.9.2. Zwiększanie lesistości regionu

Celowe i zgodne z krajowym programem zwiększania lesistości jest zalesianie

gruntów nieleśnych a niewykorzystywanych w inny sposób. Ewentualne zalesienia powinny

optymalizować strukturę lasów: tworzyć połączenia pomiędzy ich rozproszonymi

fragmentami, korygować kształt istniejących kompleksów oraz tworzyć strefy buforowe

wokół np. uciążliwych zakładów, większych miejscowości itp.


156

Warto też wykorzystać możliwość pozostawienia gruntu porolnego czy połąkowego

sukcesji wtórnej. Szczególnie grunty na uboższych siedliskach zarastają lasem stosunkowo

łatwo. Aby jednak takie działanie było merytorycznie uzasadnione grunt przeznaczony do

sukcesji musi sąsiadować z dobrze zachowanym lasem rosnącym na takim samym siedlisku.

Bliskie sąsiedztwo ma umożliwić przedostawanie się gatunków leśnych. Jeśli np.

powierzchnia przeznaczona do sukcesji jest zadarniona trzcinnikiem to będzie on w tym

wypadku tzw. inhibitorem sukcesji. Aby stworzenie zbiorowiska leśnego nastąpiło

w rozsądnym czasie można więc trzcinnik usunąć.

Mimo, że powstanie lasu drogą sukcesji naturalnej trwa dłużej niż jego sztuczne

ukształtowanie, powstałe zbiorowisko cechuje się bogactwem gatunków i zróżnicowaniem

struktury przestrzennej.

8.9.3. Przebudowa drzewostanów na gruntach porolnych

W ubiegłym dziesięcioleciu w Nadleśnictwie Starogard praktykowano wprowadzanie

docelowego drugiego piętra w porolnych drzewostanach. W planie na następne 10-lecie ta

wielkość jest podobna. Wynika to głównie z zasobności siedlisk, większość gruntów

porolnych występuje na siedliskach lasowych.

Dostrzegając przejaw regeneracji ekosystemu leśnego, którym może być np.

spontaniczne pojawianie się w drzewostanie porolnym nalotu dębowego czy bukowego

należy zastanowić się nad możliwością zostawienia go do samoistnej „przebudowy” i nie

wprowadzania tam sztucznie innych gatunków.

Problem przebudowy drzewostanów będzie aktualny przez najbliższe dziesięciolecia,

warto więc także śledzić rozwój wiedzy leśnej w tym zakresie.

8.9.4. Pozostawianie drzew do naturalnego rozkładu

Jest formą zachowania miejsca życia wielu ksylobiontów. Nie jest obojętne jakie

drzewa się w lesie zostawia. Biorąc pod uwagę biologię chrząszczy i ich wymagania

należałoby pozostawiać leżące kłody i strzały (ochrona biegaczowatych), żywe drzewa

stojące z martwicami bocznymi, zwłaszcza w miejscach silnie nasłonecznionych, drzewa

dziuplaste oraz martwe drzewa stojące z grubą korą lub jej fragmentami i owocnikami

grzybów.

Należy też pamiętać, że na pozostawionym grubym drewnie dębowym i bukowym

żyje najwięcej gatunków chrząszczy. Nie można jednak jednoznacznie stwierdzić ile i jakie

drzewa należy w lesie pozostawić. W § 220 „Instrukcji Ochrony Lasu” w czynnościach

nieobowiązkowych mówi się o pozostawieniu 5 drzew na 1 ha lasu. Zapis jednak jak

przystało na instrukcję jest ogólny i nie precyzuje, czy mają to być drzewa cienkie czy grube

oraz nie odnosi się do zasobności czy siedlisk. Wydaje się zatem, że optymalnym

rozwiązaniem byłoby indywidualne podejście odpowiednio przeszkolonego leśniczego do

każdego kompleksu leśnego.

Zgodnie z „Zasadami Hodowli Lasu” na zrębach także należy pozostawiać fragmenty

starodrzewu o powierzchni łącznej nie mniejszej niż 5% powierzchni manipulacyjnej

i powierzchni jednostkowej nie mniejszej niż 5 – 10 arów.

Wymienione wyżej działania są już przez pracowników Nadleśnictwa Starogard

realizowane – dobra praktyka wymaga więc kontynuacji.

8.9.5. Gospodarka łowiecka

Wielu leśników jest jednocześnie myśliwymi, dlatego Nadleśnictwo powinno mieć

wpływ na np. gatunki roślin jakie są obsiewane na tzw. poletkach łowieckich.


157

Należy też z rozmysłem ustawiać infrastrukturę łowiecką, aby niepotrzebnie nie

powodować złej opinii w społeczeństwie o myśliwych a pośrednio i o leśnikach. Powinno się

zatem unikać lokalizowania ambon w sąsiedztwie tzw. poletek łowieckich – w szczególności

w lasach penetrowanych przez turystów.

8.9.6. Szkolenia personelu z zakresu ochrony przyrody

Aby ochrona przyrody była skuteczna myślenie o niej powinno towarzyszyć leśnikom

podczas podejmowania jakiegokolwiek działania mającego wpływ na ekosystem leśny.

Warunkiem koniecznym takiej postawy jest poznanie walorów przyrodniczych i ich

możliwych zagrożeń.

Poza tym wiedza z zakresu ochrony przyrody ciągle się rozwija. Kolejne badania

dostarczają odpowiedzi na nierozwiązane dotychczas zagadnienia. W szczególności dotyczy

to pytania „jak chronić”, aby było skutecznie. Z upływem czasu zmieniać się też mogą

obiekty podlegające ochronie np. jakiś gatunek rośliny czy zwierzęcia przestaje być

chroniony prawem, natomiast egzystencja innego staje się zagrożona i dlatego wymaga

ochrony. Bardzo ważne jest, aby personel leśny, jako gospodarujący w ekosystemie

dotychczas najmniej przekształconym przez człowieka wiedział o tym możliwie szybko.

Pozwoli to na odpowiednio szybką reakcję.

Szkolenia takie powinny być prowadzone systematycznie i przyczynić się do

odświeżenia wiedzy, kiedyś nabytej, a obecnie może trochę zapomnianej.

Program opracował:

Program sprawdził:

inż. Piotr Kurek

mgr inż. Antoni Licow


158

9. LITERATURA

Borowik J. (1964)

– Województwo gdańskie – Zarys geograficzno-gospodarczy;

Fałtynowicz W. i inni (1997) – Dynamika i ochrona roślinności Pomorza – Bogucki Wydawnictwo

Naukowe – Gdańsk-Poznań;

Gierszewski S. (1982)

– Wisła w dziejach Polski

Gorczyńska B., Nowak Z. (1992) – Ochrona środowiska – poradnik pracownika samorządu terytorialnego

– Fundacja Warta – Poznań;

Kistowski M. (1998)

– Cyfrowy atlas środowiska przyrodniczego województwa gdańskiego;

Kondracki Jerzy (1994)

– Geografia Polski;

Matuszkiewicz J. M. (1993) – Atlas Rzeczypospolitej Wydawnictwo PPWK;

Matuszkiewicz W. (2001) – Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski – PWN –

Warszawa;

Milewski J. (1984)

– Pojezierze Kociewskie i okolice

Mieńko W. – zespół autorski (1995, 1996, 1999) – Waloryzacja przyrodnicza Gmin: Bobowo, Smętowo

Graniczne, Morzeszczyn, Skórcz;

Przewoźniak M. i inni (1995) – Ochrona przyrody w regionie gdańskim;

Rychling A., Solor J.(1996)

– Ekologia krajobrazu – PWN – Warszawa;

Szafer W., Kulczyński St., Pawłowski B. (1953) – Rośliny Polskie – opisy i klucze – PWN – Warszawa;

Tomiałojć L. (1990)

– Ptaki Polski;

Trampler T. i inni (1990)

– Regionalizacja przyrodniczo-leśna na podstawach ekologicznofizjograficznych;

Zielony R. (1995)

– Kierunki ochrony przyrody w lasach zagospodarowanych – Fundacja

Rozwój SGGW - Warszawa

Żukowski W., Jackowiak B. (1995) – Ginące i zagrożone rośliny naczyniowe Pomorza Zachodniego

i Wielkopolski – Wydawnictwo Naukowe – Poznań;

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gdańsku (2008) – Raport o stanie środowiska w

województwie pomorskim w 2007 roku;

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gdańsku (2009) – Ocena jakości powietrza w województwie

pomorskim za rok 2008;

Instrukcja sporządzania programu ochrony przyrody w nadleśnictwie (1996);

Instrukcja urządzania lasu (2003);

Prawo wodne – ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. (Dz. U. 2001 nr 115 poz. 1229);

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 maja 2005 r. w sprawie typów siedlisk przyrodniczych oraz

gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony w formie

wyznaczenia obszarów Natura 2000 (Dz. U. 2005 nr 94 poz. 768);

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 w sprawie gatunków dziko występujących

zwierząt objętych ochroną (Dz. U. Nr 220, poz. 2237);

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 września 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie

obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (Dz. U. Nr 179

poz. 1274, 1275);

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 w sprawie gatunków dziko występujących roślin

objętych ochroną (Dz. U. Nr 168, poz. 1764);

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 w sprawie gatunków dziko występujących grzybów

objętych ochroną (Dz. U. Nr 168, poz. 1765);

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 października 2008 zmieniające rozporządzenie w sprawie

obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (Dz. U. Nr 198,

poz. 1226);

Strategia ochrony obszarów wodno-błotnych w Polsce wraz z planem działań na lata 2006-2013, zatwierdzonej

przez Ministra Środowiska w 2006 r.;

Ustawa o lasach z dnia 28 września 1991 r. (Dz.U. Nr 101 poz. 444 z późniejszymi zmianami);

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych z dnia 3 lutego 1995 r. (Dz.U. Nr 16 poz. 78z późniejszymi

zmianami);

Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz.U. Nr 92, poz. 880 z póżniejszymi zmianami)

Ustawa o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw z dnia 3 paździrnika 2008 r. (Dz.U.

Nr 201, poz. 1237),

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska

oraz o ocenach oddziaływania na środowisko z dnia 3 paździrnika

2008 r. (Dz.U. Nr 199, poz. 1227),


159

SPIS TABEL:

Tabela 1. Struktura użytkowania gruntów ................................................................................. 8

Tabela 2 Rozmieszczenie lasów różnych własności w gminach w zasięgu terytorialnego

działania Nadleśnictwa Starogard ......................................................................... 19

Tabela 3. Obiekty chronione w Nadleśnictwie ........................................................................ 21

Tabela 4. (Wzór nr 3) Ogólna charakterystyka rezerwatów .................................................... 28

Tabela 5. (Wzór nr 4) Możliwości realizacji celów ochrony w rezerwatach częściowych ..... 30

Tabela 6. Obszary Natura 2000 występujące w zasięgu Nadleśnictwa Starogard ................... 39

Tabela 7. (Wzór nr 5a) Wykaz istniejących pomników przyrody ........................................... 49

Tabela 8. Zestawienie istniejących pomników przyrody ......................................................... 54

Tabela 9. (Wzór nr 11 i 12 – zmodyfikowany) Wykaz chronionych gatunków roślin i

zwierząt zainwentaryzowanych podczas prac urządzeniowych, inwentaryzacji

przyrodniczej Natura 2000 lub odnotowanych w opracowaniach dla obszarów

chronionych na terenie Nadleśnictwa .................................................................... 60

Tabela 10. Zestawienie liczbowe fauny i flory ........................................................................ 84

Tabela 11. Wykaz projektowanych pomników przyrody ........................................................ 87

Tabela 12. Wykaz ptaków łownych występujących na terenie Nadleśnictwa ......................... 98

Tabela 13. Wykaz ssaków ........................................................................................................ 99

Tabela 14 (Wzór nr 1a) Porównanie wybranych cech taksacyjnych drzewostanów

Nadleśnictwa ....................................................................................................... 106

Tabela 15 (Wzór nr 1b) Porównanie wybranych cech taksacyjnych w ramach grup

funkcji lasu .......................................................................................................... 107

Tabela 16. (Wzór nr 15) Zestawienie powierzchni [ha] i miąższości [m 3 ] drzewostanów

według rodzajów i pochodzenia drzewostanów oraz grup wiekowych .............. 108

Tabela 17. (Wzór nr 13) Zestawienie powierzchni [ha] i miąższości [m 3 ] drzewostanów

według grup wiekowych i bogactwa gatunkowego ............................................ 109

Tabela 18. (Wzór nr 14) Zestawie powierzchni [ha[ i miąższości [m 3 ] drzewostanów

według grup wiekowych i struktury .................................................................... 110

Tabela 19. Podział na kategorie ochronności ......................................................................... 111

Tabela 20. Wykaz obiektów zabytkowych w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa

Starogard ............................................................................................................. 113

Tabela 21. (Wzór nr 22) Zestawienie powierzchni [ha] według form degradacji –

borowacenie ......................................................................................................... 128

Tabela 22. (Wzór nr 21) Zestawienie powierzchni [ha] według grup typów siedliskowych

lasu, stanu siedliska i grup wiekowych ............................................................... 130

Tabela 23. (Wzór nr 20) Zestawienie powierzchni [ha] według zgodności składu

gatunkowego drzewostanów z siedliskiem ......................................................... 133

Tabela 24. Powierzchnie występowania i zwalczania szkodników owadzich na terenie

Nadleśnictwa ....................................................................................................... 135

Tabela 25. Powierzchnie zagrożone przez grzyby patogeniczne na terenie Nadleśnictwa .... 138

Tabela 26. Wartości stężeń podstawowych wskaźników eutrofizacji wód w rzekach (2007

rok) ...................................................................................................................... 140


160

SPIS ILUSTRACJI:

Rysunek 1. Mapa zasięgu administracyjnego ............................................................................ 7

Rysunek 2. Położenie N-ctwa w RDLP Gdańsk ........................................................................ 9

Rysunek 4. Podział Nadleśnictwa na Mezoregiony ................................................................. 11

Rysunek 5. Mapa podziału na regiony geobotaniczne ............................................................. 12

Rysunek 6. Mapa podziału na krajobrazy roślinne .................................................................. 13

Rysunek 7. Zestawienie poszczególnych typów siedliskowych w Nadleśnictwie ................... 16

Rysunek 8. Roślinność grądu [Jan Banacki] ............................................................................ 17

Rysunek 9. Mapa potencjalnej roślinności naturalnej (na podstawie Atlasu

Rzeczpospolitej) .................................................................................................. 18

Rysunek 10. Widok na rezerwat od strony szosy ..................................................................... 23

Rysunek 11. Rezerwat Brzęczek [Andrzej Schleser] ............................................................... 24

Rysunek 12. Groszek wielkoprzylistkowy (Lathyrus pisiformis) [Andrzej Schleser] ............. 25

Rysunek 13. Pomnik Gottlieba Schmid’a w rezerwacie Wiosło Małe [Jan Banacki] ............. 27

Rysunek 14. Korekta granicy SOO Waćmierz ......................................................................... 39

Rysunek 15. Zasięgi obszarów Natura 2000 ............................................................................ 40

Rysunek 16. Zasięg Obszarów Chronionego Krajobrazu na terenie Nadleśnictwa

Starogard ............................................................................................................. 47

Rysunek 17. Dąb pomnikowy (l-ctwo Boroszewo oddz. 22j) [Małgorzata Gass-Pięta] ........ 48

Rysunek 18. Głaz (l-ctwo Jastrzębce oddz.132b) [Małgorzata Gass-Pięta] ........................... 55

Rysunek 19. Głaz (l-ctwo Mestwinowo oddz.53d) [Małgorzata Gass-Pięta] ......................... 55

Rysunek 20. Lipa pomnikowa (l-ctwo Dębiny oddz.285b) [Małgorzata Gass-Pięta] ............ 56

Rysunek 21. Dąb pomnikowy (l-ctwo Mestwinowo oddz.55b) [Małgorzata Gass-Pięta] ...... 57

Rysunek 22. Grubodziób zwyczajny (Coccothraustes coccothraustes) [Małgorzata

Gass-Pięta] .......................................................................................................... 59

Rysunek 23. Bielik – Haliaeetus albicilla [Andrzej Schleser] ................................................. 85

Rysunek 24. Bocian czarny – Ciconia nigra [Małgorzata Gass-Pięta] ................................... 86

Rysunek 25. Przykład wody stojącej [Andrzej Schleser] ......................................................... 90

Rysunek 26. Zasięg zlewni w Nadleśnictwie ........................................................................... 91

Rysunek 27. Fragment mokradła na terenie leśnictwa Orle ..................................................... 93

Rysunek 28. Kwaśna buczyna niżowa [Andrzej Schleser] ..................................................... 103

Rysunek 29. Brzezina bagienna [Małgorzata Gass-Pięta] .................................................... 103

Rysunek 30. Kumak nizinny Bombina bombina [Małgorzata Gass-Pięta] ........................... 104

Rysunek 31. Bóbr europejski Castor fiber [Andrzej Schleser] .............................................. 104

Rysunek 32. Drzewostan nasienny w L-ctwie Dębiny [Jan Banacki] ................................... 106

Rysunek 33. Widok na zamek w Gniewie.............................................................................. 112

Rysunek 34. Grób posła na Sejm II RP Piotra Szturmowskiego (l-ctwo Orle oddz. 190c) ... 126

Rysunek 35. Gotycka katedra pocysterska w Pelplinie [Andrzej Schleser] ........................... 149

Rysunek 36. Miejsce pamięci w Szpęgawsku [Maciej Szychta] ............................................ 150

Rysunek 37. Punkt widokowy w L-ctwie Dębiny [Jan Banacki] .......................................... 151

Autor opracowania jest autorem rysunków i zdjęć, przy których nie ma informacji

o źródle pochodzenia.


KRONIKA:

161


162


163


164


165


166


167


168


169


170


171


172


173


174


175


176


177


178

More magazines by this user
Similar magazines