DANIA Poradnik dla polskiego przedsiębiorcy - Szu.pl

ok.szu.pl

DANIA Poradnik dla polskiego przedsiębiorcy - Szu.pl

Wydział Ekonomiczno – Handlowy

Ambasady RP w Kopenhadze

DANIA

Poradnik dla polskiego

przedsiębiorcy

Listopad 2005

1


Niniejsza publikacja ma charakter wyłącznie informacyjny oraz

uwzględnia stan prawny i faktyczny na dzień 30 września 2005r.

Poradnik został opracowany przez zespół pracowników Wydziału

Ekonomiczno – Handlowego Ambasady RP w Kopenhadze w

składzie:

Ryszard Kowalski

Tomasz Przygoda

Halina Uniwersał

Andrzej Żywień

2


SPIS TREŚCI

Wstęp 5

1. Informacje ogólne 6

1.1. Położenie i klimat 6

1.2. System polityczny 6

1.3. Stosunki międzynarodowe 8

1.4. Podział administracyjny kraju, samorząd terytorialny 9

1.5. Polityka społeczna, system oświaty i standard życia 10

1.6. Infrastruktura 11

1.7. Grenlandia i Wyspy Owcze 11

2. Informacje praktyczne 13

2.1. Przyjazd do Danii 13

2.2. Podróżowanie w Danii 14

2.3. Noclegi w Danii 14

2.4. Przepisy i formalności celne 15

2.5. Waluta i banki 15

2.6. Funkcjonowanie placówek handlowych i usługowych 16

2.7. Opieka medyczna dla obywateli polskich 16

2.8. Elektryczność 16

2.9. Język 17

2.10. Święta publiczne 17

2.11. Religia i kościoły 17

3. Gospodarka Danii 17

3.1. Sytuacja gospodarcza Danii 17

3.2. Krótka charakterystyka podstawowych sektorów gospodarki 22

3.2.1. Rolnictwo i przemysł spożywczy 22

3.2.2. Przemysł 23

3.2.3. Budownictwo 25

3.2.4. Usługi 25

3.3. Inwestycje zagraniczne w Danii 25

3.4. Samorząd gospodarczy w Danii 27

3.5. Ważniejsze imprezy targowe w Danii 29

4. Polsko – duńskie stosunki gospodarcze 30

4.1. Wymiana handlowa 30

4.2. Duńskie inwestycje w Polsce 34

4.3. Wprowadzanie towarów na rynek duński 35

4.4. Eksport do Danii 36

4.5. Certyfikacja wyrobów przemysłowych 38

4.6. Certyfikaty ekologiczne 39

4.7. Bazy teleadresowe, wywiadownie gospodarcze, doradztwo finansowe,

windykacja należności 40

4.7.1. Bazy teleadresowe 40

4.7.2. Wywiadownie gospodarcze 40

4.7.3. Doradztwo finansowe 41

4.7.4. Zawieranie kontraktów i windykacja należności 41

5. Ochrona własności przemysłowej w Danii 42

6. Ochrona praw autorskich w Danii 44

7. System bankowy w Danii 45

7.1. Charakterystyka ogólna 45

7.2. Główne instytucje sektora bankowego 46

8. System podatkowy w Danii 48

8.1. Rodzaje podatków 48

8.2. Prawne regulacje podatkowe 48

3


8.3. Instytucje podatkowe 49

8.4. Podatki bezpośrednie 49

8.5. Podatki pośrednie 51

8.6. Umowy podatkowe Danii 52

9. Prowadzenie działalności gospodarczej w Danii 52

9.1. Podstawy i formy prawne oraz rejestracja firm 52

9.1.1. Spółka akcyjna 53

9.1.2. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością 54

9.1.3. Oddział firmy zagranicznej 55

9.2. Koszty związane z działalnością firmy 56

9.3. Warunki funkcjonowania inwestorów 57

9.4. Przetargi publiczne 58

9.5. Zasady nabywania nieruchomości przez cudzoziemców 58

10. Regulacje prawne w zakresie delegowania pracowników firm

usługowych do wykonywania pracy na terenie Danii 60

10.1. Dyrektywa 96/71 o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia

usług 60

10.2. Instrukcja ws. zasad pobytu i zatrudnienia w Danii obywateli nowych

krajów członkowskich UE 63

10.2.1. Pobyt turystyczny 64

10.2.2. Utrzymanie się z przywiezionych z zagranicy środków finansowych 64

10.2.3. Pobyt studentów 64

10.2.4. Pobyt praktykantów/stażystów 64

10.2.5. Pobyt osób poszukujących pracy w Danii 65

10.2.6. Pobyt osoby pracującej 65

10.2.7. Pobyt pracowników delegowanych 66

10.2.8. Pobyt na zasadzie samozatrudnienia 68

10.2.9. Pobyt w ramach świadczenia usług 68

10.2.10.Pobyt członków rodziny 69

10.2.11.Podejrzenie o nielegalną pracę w Danii 70

10.3. SOLVIT 70

11. Praca obywateli polskich w Danii 72

11.1. Poszukiwanie pracy 72

11.2. Pozwolenie na pobyt i pracę 73

11.3. Inne formalności związane z podejmowaniem pracy 73

11.4. Urlop wypoczynkowy 74

11.5. Ubezpieczenie społeczne w Danii 74

11.6. Ubezpieczenie zdrowotne 75

11.7. Zasiłki chorobowe 75

11.8. Zasiłki chorobowe osób samozatrudnionych 76

11.9. Urlop macierzyński i związany z tym zasiłek 76

11.10. Świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych 76

11.11. Zasiłki rodzinne 77

11.12. Emerytura podstawowa 77

11.13. Renta z tytułu niezdolności do pracy osób niepełnosprawnych od

urodzenia 77

11.14. Emerytura uzupełniająca 78

11.15. Wcześniejsza emerytura 78

11.16. Powrót z Danii do kraju po dłuższym okresie zatrudnienia 78

11.17. Pracownicy tymczasowi 78

12. Samozatrudnienie 79

13. Przydatne adresy internetowe : urzędy państwowe, izby handlowe, 80

stowarzyszenia i związki, międzynarodowe targi i wystawy,

konsulowie honorowi, ambasady.

4


Załączniki – Tabele

Kopenhaga, 22.11.2005r.

Szanowni Państwo,

To już drugi poradnik dla przedsiębiorcy polskiego opracowany w Wydziale

Ekonomiczno-Handlowym Ambasady RP w Kopenhadze, pierwszy zaś po tak

historycznym wydarzeniu, jakim było dla Polski przystąpienie do Unii Europejskiej.

Dzień 1 maja 2004 roku zmienił mapę polityczną i gospodarczą naszego

kontynentu. Postawił także przed państwami Unii Europejskiej poważne wyzwania

poszerzenia wiedzy jaką powinny się posługiwać we wzajemnych relacjach, zarówno

gospodarczych, jak i międzyludzkich w nowej, powiększonej Europie.

Podjęliśmy tę próbę, rozszerzając znacznie objętość i zakres poradnika,

przede wszystkim zaś uzupełniając go o te zagadnienia, które stały się niezwykle

aktualne dla Polski, jako pełnoprawnego członka Unii Europejskiej. Szeroko

korzystaliśmy z pionierskiej pracy naszych poprzedników, głównie z tych rozdziałów,

których zawartość merytoryczna nie uległa zmianie.

Do nowych , a ważnych informacji zawartych w niniejszym opracowaniu

zaliczyć należy przede wszystkim kwestie rynku pracy i możliwości podejmowania

pracy przez obywateli polskich, wykonywanie usług eksportowych przez polskie

przedsiębiorstwa na rynku duńskim, ochrony własności przemysłowej i praw

autorskich, certyfikacji wyrobów i szeregu innych.

Powodzenie , z jakim firmy duńskie działają w naszym kraju już od lat, polscy

przedsiębiorcy mogą i powinni wykorzystać w swej aktywnej działalności w Danii.

Jesteśmy przekonani, iż proces ten już się rozpoczął, o czym świadczą sukcesy

polskich przedsiębiorców, na przykład w branży budowlanej .

Rolą Ambasady jest wspierać takie działania we wszystkich możliwych

formach . Jedną z nich jest właśnie niniejszy poradnik, który z przyjemnością

Państwu prezentujemy . Wyrażamy również nadzieję, iż spełni on oczekiwania

naszych czytelników i przyczyni się do większej niż dotychczas obecności polskich

przedsiębiorców na rynku duńskim.

Jakub Wolski

Ryszard Kowalski

Ambasador RP w Królestwie Danii I Radca

Kierownik Wydziału Ekonomiczno-

Handlowego Ambasady

5


1. INFORMACJE OGÓLNE

1.1. Położenie i klimat

Dania jest państwem skandynawskim położonym w Europie Północnej. Posiada

krótką granicę lądową z Niemcami (69 km), od Szwecji oddzielona jest Cieśniną

Øresund a Cieśninami Kattegat i Skagerrak od Norwegii. Terytorium obejmuje

Półwysep Jutlandzki oraz 405 wysp i wysepek, z których tylko 81 jest zamieszkałych.

Największe z nich to Zelandia i Fionia. Kraj posiada powierzchnię 43.092 kilometrów

kwadratowych. Większa część obszaru to tereny równinne, na których przeważają

grunty uprawne i pastwiska oraz w znacznej części lasy i jeziora. Najwyższe

wzniesienie ma 173 metry. Klimat jest łagodny, morski, z dużym oddziaływaniem

ciepłego prądu morskiego Golfsztrom, ze średnią temperaturą 0° zimą i 17° C latem.

Rzadko zdarza się by temperatura latem osiągała 30° C i bardzo rzadko występują

zimy, kiedy temperatura spada poniżej -20° C.

Dania liczy 5,41 milionów ludności, a gęstość zaludnienia wynosi 123 mieszkańców

na 1 kilometr kwadratowy. Około 1,4 miliona ludzi mieszka w Kopenhadze i na jej

przedmieściach a 0,6 miliona żyje w trzech innych największych miastach, którymi

są: Odense na wyspie Fionia (145 tys.), Århus (218 tys.) oraz Aalborg (120 tys.) na

Półwyspie Jutlandzkim. Ogółem w miastach zamieszkuje 85% ludności. Ludność w

wieku do 24 lat stanowi 30,4% populacji a 54,7 % mieszkańców jest w wieku między

24 a 64 lat. Językiem urzędowym kraju jest język duński. Powszechna jest

znajomość języka angielskiego (80% osób dorosłych) i w mniejszym stopniu języka

niemieckiego, głównie w Południowej Jutlandii.

Danię cechuje niski przyrost naturalny, około 0,2%. Kraj w ponad 90% zamieszkują

Duńczycy, poza tym Turcy, Norwegowie, Niemcy, Szwedzi, Anglicy, Irańczycy a także

Polacy ( oficjalne statystyki wykazują 7 tysięcy Polaków ).

W ramach Królestwa Danii znajdują się terytoria zamorskie: Grenlandia (2.166.086

km 2 i 56,1 tys. ludności) i Wyspy Owcze (1.399 km 2 i 46,9 tys. ludności). Szersza

informacja o tych terytoriach w punktach 1.7 i 1.8.

1.2. System polityczny

Dania jest najstarszą monarchią w Europie. Od 1849 roku jest monarchią

konstytucyjną z systemem parlamentarno-gabinetowym. Głową państwa jest królowa

Małgorzata II panująca od 1972 roku.

Wewnętrzna sytuacja społeczno-polityczna Danii charakteryzuje się stabilnością

gwarantowaną sprawnym funkcjonowaniem demokracji parlamentarnej oraz wysokim

autorytetem monarchii.

Jednoizbowy parlament Folketing liczy 179 posłów. Izbę wyższą zlikwidowano w

1953 roku. Po dwóch posłów wybieranych jest na Grenlandii i Wyspach Owczych.

Obowiązuje proporcjonalny system wyborczy z 2% progiem uzyskanych głosów dla

partii politycznych biorących udział w wyborach. Rząd jest formowany przez

zwycięską partię polityczną lub koalicję partii politycznych a formalnie powołuje go

królowa. Wybory odbywają się co cztery lata lub wcześniej, jeśli rząd utraci poparcie

w parlamencie. Poprzednie wybory parlamentarne zostały przeprowadzone w

listopadzie 2001 r. Zwyciężył w nich obóz centroprawicowy, który w sumie uzyskał

56,9% głosów, czyli 98 mandatów.

6


Obejmując urząd premier Anders Fogh Rasmussen zapowiedział m.in. kompleksową

reformę systemu podatkowego, zwiększenie wydatków na publiczną służbę zdrowia,

zaostrzenie polityki imigracyjnej państwa powiązane z usprawnieniem działań w

zakresie integracji cudzoziemców, reformę szkolnictwa, zwiększenie efektywności

polityki w dziedzinie ochrony środowiska, dążenie do ożywienia duńskiej gospodarki.

Głównymi założeniami programowymi rządu były m.in. przygotowanie reformy

systemu socjalnego i podatkowego, sądownictwa i policji oraz reformy

administracyjnej. Ponadto redukcja bezrobocia, zmniejszenie zadłużenia publicznego

oraz rozszerzenie zakresu kompetencji władz autonomicznych Grenlandii i Wysp

Owczych.

Premier Rasmussen zapowiedział rozwiązanie Folketingu i rozpisanie

przedterminowych wyborów parlamentarnych już na początku 2005 r. Decyzję o

rozpisaniu przedterminowych wyborów rząd uzasadnił koniecznością rozdzielenia

wyborów parlamentarnych od samorządowych. Związane jest to również z

koniecznością zatwierdzenia przez Folketing ustaw wprowadzających w życie

reformę administracyjną, a także wolnym tempem spadku bezrobocia. Przemawiały

za tym także korzystne notowania prawicy w sondażach przedwyborczych.

Planowane na styczeń wybory zostały przełożone na 8 lutego 2005r., ze względu

m.in. na katastrofę w Azji Południowo-Wschodniej. Ugrupowanie Premiera

Rasmussena wygrało wybory, a więc jest on pierwszym liberalnym premierem w

historii, któremu udało się utrzymać przy władzy po wyborach.

Wyniki wyborów przedstawiają się następująco:

Partia: Wynik procentowy: Liczba mandatów:

Partia Liberalna 29,0 % 52 (-4)

Partia Socjaldemokratyczna 25,9 % 47 (-5)

Duńska Partia Ludowa 13,2 % 24 (2)

Partia Konserwatywna 10,3 % 18 (2)

Socjalistyczna Partia Ludowa 6,0 % 11 (-1)

Partia Radykalnych Liberałów 9,2 % 17 (8)

Partia Jedności 3,4 % 6 (2)

Chrześcijańska Partia Ludowa 1,7 % 0 (-4)

Centrum Demokratyczne 1,0 % 0 (0)

Przedstawiciele Grenlandii

i Wysp Owczych (po 2) 4

R a z e m 179

Partia Liberalna straciła wprawdzie 4 mandaty w parlamencie, ale po 2 mandaty

zyskały Partia Konserwatywna i Duńska Partia Ludowa, co wyrównuje te stratę i

utrzymuje większość parlamentarną na niezmienionym poziomie.

W połowie roku 2005 badania opinii publicznej wykazują stałe poparcie dla rządzącej

koalicji, pozwalające utrzymać większość 9 miejsc w parlamencie w stosunku do

opozycji.

Głównym aktem prawnym Danii jest konstytucja uchwalona w 1952 roku z

późniejszymi poprawkami. Obowiązuje system prawa pisanego, stanowionego przez

parlament lub przez niego promulgowanego. W strukturze Folketingu działają 24

stałe komisje, których głównym zadaniem jest przygotowywanie aktów prawnych

przyjmowanych w debacie plenarnej, w trzech czytaniach. Wiodącą rolę odgrywają:

Komisja Finansów, w której dyskutowany jest rządowy projekt budżetu państwa i

Komisja Europejska, na forum której cotygodniowo zatwierdzane jest duńskie

stanowisko w sprawach dotyczących problematyki Unii Europejskiej.

7


Dania, która przoduje wśród krajów UE w zakresie wdrażania ustawodawstwa

związanego z jednolitym rynkiem europejskim jest jednocześnie krajem, który ma

najwięcej obszarów wyłączonych z zakresu działania wspólnego dorobku Unii tzw.

„opt-outs”. Należy do nich polityka obronna, wspólna polityka imigracyjna,

współpraca w zakresie spraw wewnętrznych i sądownictwa oraz unia walutowa.

W Danii ukształtowała się tradycja rozstrzygania najważniejszych kwestii

politycznych drogą referendum. W okresie powojennym odbyło się ich jedenaście. W

drodze referendum decydowano w 1972 roku o kwestii członkostwa tego kraju we

Wspólnotach Europejskich, dwukrotnie wypowiadano się w sprawie ratyfikacji

Traktatu z Maastricht (w 1992 i 1993 roku) oraz w sprawie ratyfikacji Traktatu

Amsterdamskiego. 28 września 2000 roku obywatele tego kraju wypowiedzieli się w

referendum przeciwko przystąpieniu Danii do unii walutowej, mimo, że rząd i

przeważająca większość ekonomistów była za przystąpieniem do strefy „euro".

Obawy związane z „euro” mieli przede wszystkim przedstawiciele starszego

pokolenia, a także kobiety. Grupy te obawiały się oprócz utraty tożsamości

narodowej również negatywnego wpływu wspólnej waluty na funkcjonowanie

duńskiego państwa socjalnego.

W połowie 2005r. poparcie dla zastąpienia duńskiej korony przez Euro jest najniższe

od czterech lat, gdyż spadło poniżej 50 %. W tej sytuacji nie oczekuje się, że rząd w

najbliższych latach podejmie decyzję o zorganizowaniu referendum w tej sprawie.

Na dzień 27 września 2005r. planowano przeprowadzenie referendum w sprawie

Traktatu Konstytucyjnego UE. Jednakże negatywny wynik referendum we Francji i

Holandii spowodował drastyczny spadek poparcia społeczeństwa duńskiego dla

Traktatu, które obecnie kształtuje się na poziomie jedynie 42%, według badania

przeprowadzonego w krajach UE przez unijny instytut Eurobarometr.

W Danii działa Biuro Ombudsmana czyli odpowiednika polskiego Rzecznika Praw

Obywatelskich. Rzecznik ten jest powoływany przez parlament. W 1974 roku

powołany został rzecznik konsumentów, który nadzoruje przestrzeganie prawa w

działalności gospodarczej i występuje w ochronie praw konsumentów.

1.3. Stosunki międzynarodowe

Dania jest członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych, NATO, OECD, Rady

Państw Morza Bałtyckiego i od 1973 roku Wspólnot Europejskich (od 1993 roku Unia

Europejska).

Od 1.01.2005r. do końca 2006r. Dania jest niestałym członkiem Rady

Bezpieczeństwa ONZ, gdzie działa aktywnie w Komitecie Sankcji oraz Przewodniczy

Komitetowi Anyterrorystycznemu.

Przedstawiciele tego kraju są bardzo aktywni w wielu agendach ONZ i innych

organizacjach międzynarodowych.

Dania udziela też znacznej pomocy międzynarodowej i jest jednym z najbardziej

hojnych płatników w przeliczeniu na mieszkańca. Ocenia się, że pomoc

międzynarodowa stanowi około 3% duńskich wydatków na cele publiczne.

Wprawdzie w roku bieżącym jej udział w PKB został zmniejszony z 1% do 0,84% ,

ale przy rosnącym dochodzie narodowym w wyrażeniu wartościowym pozostaje on

na zbliżonym poziomie. Badania opinii publicznej wykazują, że społeczeństwo Danii

w 47% popiera obecny poziom pomocy, a co trzeci Duńczyk jest za jej

zwiększeniem.

Dania aktywnie popierała poszerzenie UE o kraje bałtyckie oraz kraje Europy

Środkowej i Wschodniej a sprawa ta znajdowała się wśród priorytetów duńskiej

polityki zagranicznej. Stanowisko to cieszyło się szerokim poparciem społeczeństwa

duńskiego, które w porównaniu do pozostałych społeczeństw państw unijnych

znajdowało się na czele listy popierających nowych członków Unii Europejskiej.

8


Obecnie stanowisko Danii w sprawie dalszego rozszerzenia UE nie jest tak

entuzjastyczne, szczególnie w odniesieniu do Turcji. Premier Rasmussen po raz

pierwszy wyraził swoje wątpliwości publicznie, stwierdzając, że negocjacje akcesyjne

z Turcją niekoniecznie powinny prowadzić do jej pełnego członkostwa w UE i

sugerując formę stowarzyszenia.

Badania opinii publicznej przeprowadzone w połowie 2005r. wykazują, że 60%

społeczeństwa duńskiego jest przeciwne członkostwu Turcji w UE ( według

podobnych badań w innych krajach członkowskich UE przeciwna jest ponad połowa

obywateli UE ). Jednak ostatecznie Dania poparła decyzję KE o rozpoczęciu

negocjacji akcesyjnych z Turcją w październiku br.

Wśród priorytetów realizowanych przez Danię, od wielu lat niezależnie od charakteru

politycznego rządu, znajdują się problemy ochrony środowiska i zatrudnienia.

W kołach politycznych i gospodarczych tego kraju uważa się, że Polska jest

najważniejszym partnerem politycznym i gospodarczym spośród krajów Europy

Środkowej i Wschodniej, co potwierdzają zarówno obroty handlowe Danii z Polską,

jak i wielkość duńskiego kapitału zainwestowanego w naszym kraju.

1.4. Podział administracyjny kraju, samorząd terytorialny

Dania jest państwem o dużym stopniu decentralizacji. Posiada dwustopniowy podział

administracyjny. Kraj jest podzielony na 14 okręgów zwanych amtami, oraz dwa

obszary metropolitalne na prawach okręgów: Kopenhaga i Frederiksberg i 275

komun ( gmin ). Okręgi można porównać pod względem obszarowym jak i zakresu

kompetencji do polskich województw przed wprowadzeniem reformy administracyjnej

lub obecnych powiatów. Administracja państwowa obejmuje zakresem swojego

działania cały kraj. Przedmiotem jej wyłącznego działania są stosunki

międzynarodowe i polityka zagraniczna, problematyka obronności i bezpieczeństwa

wewnętrznego, telekomunikacja i szkolnictwo wyższe typu uniwersyteckiego.

Administrację samorządową stanowią wybierane na okres czterech lat rady amtów

(okręgów) i rady komun oraz stojący na ich czele merowie okręgów i burmistrzowie

komun. Na obydwu szczeblach administracji samorządowej znajdują się organy

wykonawcze realizujące ustalenia władz samorządowych, czyli rad okręgów i komun.

W gestii amtów znajdują się następujące obszary kompetencyjne: szpitale, ochrona

zdrowia, szkolnictwo średnie, budowa oraz utrzymanie autostrad i dróg, transport

publiczny, planowanie regionalne, ochrona środowiska.

Komuny zajmują się na swoim terenie: szkolnictwem podstawowym, opieką

społeczną, planowaniem lokalnym, oczyszczaniem ścieków i utylizacją śmieci,

budową i utrzymaniem dróg lokalnych.

Przedstawiony przez rząd projekt reformy administracyjnej przewiduje m.in.

zmniejszenie liczby komun (odpowiednik gmin) z 275 do 98 oraz likwidację 14 amtów

(odp. województw) i zastąpienie ich 5 większymi okręgami. Główną ideą projektu jest

znaczne uproszczenie struktury administracyjnej i wzmocnienie jej podstawowych

jednostek, tj. komun. Będą one obecnie zamieszkiwane przez 20 – 30 tysięcy osób,

a nie jak obecnie przez 10 tysięcy osób.

Komuny przejmą kompetencje w zakresie polityki socjalnej, ochrony środowiska,

szkolnictwa podstawowego, średniego i specjalnego oraz komunikacji autobusowej.

Okręgi ( Północna Jutlandia, Środkowa Jutlandia, Południowa Jutlandia wraz z Fionią

i szeregiem mniejszych wysp, Zelandia i okręg stołeczny, wraz z wyspą Bornholm )

będą obecnie odpowiedzialne jedynie za lecznictwo szpitalne, planowanie

przestrzenne, regionalny transport zbiorowy i niektóre instytucje opieki socjalnej.

Pozostałe ich funkcje zostaną rozdzielone miedzy komuny i administrację centralną.

Uproszczony będzie w związku z tym podatek dochodowy, który obecnie jest

pobierany na rzecz trzech podmiotów – komuny, amtu i administracji centralnej.

9


Nowe okręgi nie będą miały bezpośrednich wpływów podatkowych, lecz będą

finansowane z dotacji rządu.

Pewne kontrowersje wzbudziła decyzja o pominięciu trzech największych miast Danii

– Kopenhagi, Aarhus i Odense przy ustalaniu siedzib władz okręgów. Będą one

odpowiednio w Hillerod, Viborg i Vejle.

Do państwa należy odpowiedzialność za szkolnictwo wyższe i ściąganie podatków.

W wyniku reformy zwiększą się kompetencje komun, co uprości obowiązki

administracyjne i zapewni lepszą współpracę pomiędzy firmami, obywatelami i

władzami komun.

Projekt reformy administracyjnej został zatwierdzony przez Parlament, a jej wejście w

życie nastąpi 1 stycznia 2007r.

Podstawowym źródłem finansowania wydatków samorządów są wpływy z podatków

od dochodów osobistych, które mają charakter liniowy i wynoszą w zależności od

okręgu od 27,6% do 35,8%. Około 60% podatku dochodowego przekazywane jest do

budżetów lokalnych, a tylko 40% podatku trafia do budżetu centralnego.

W kraju obowiązuje trójinstancyjny system sądownictwa. Sądy grodzkie jako sądy

pierwszej instancji, sądy apelacyjne jako sądy drugiej instancji i Sąd Najwyższy.

Ponadto działają oddzielnie sądy podatkowe i sądy gospodarcze.

1.5. Polityka społeczna, system oświaty i standard życia

Dania jest krajem rozwiniętym gospodarczo o bardzo wysokim standardzie życia.

Niezależnie od sposobów obliczania dochodu na głowę mieszkańca kraj ten sytuuje

się wśród najbogatszych krajów świata.

Standard i zakres świadczeń socjalnych w Danii jest jednym z najwyższych na

świecie, co wyraża się wysokimi nakładami na poszczególne dziedziny opieki

socjalnej i na spożycie zbiorowe. Od wielu lat w tym kraju realizowany jest program

państwa socjalnego, z szeroko rozwiniętymi świadczeniami w zakresie ochrony

zdrowia, opieki medycznej, pomocy rodzinie, z bezpłatnym szkolnictwem na

wszystkich szczeblach i szeroko rozbudowanym systemem stypendialnym dla

uczącej się młodzieży, świadczeniami na wypadek bezrobocia, rozbudowanym

systemem opieki społecznej dla niepełnosprawnych i ludzi w podeszłym wieku.

Wydatki na szeroko rozbudowany program świadczeń socjalnych są pokrywane z

relatywnie wysokich podatków od dochodów osobistych, które niwelują różnice w

dochodach. Obciążenia podatkowe należą do jednych z najwyższych w Europie. Jak

wykazują badania opinii publicznej społeczeństwo godzi się na wysokie podatki pod

warunkiem efektywnego funkcjonowania systemu zabezpieczeń społecznych,

ochrony zdrowia i edukacji.

Bardzo dobrze zaspokajane są potrzeby mieszkaniowe. Ponad 60% ludności Danii

mieszka w domach jednorodzinnych. Bogato wyposażone są gospodarstwa

domowe. W kraju tym powszechne są tendencje egalitarne i dlatego eksponowanie

zamożności jest oceniane krytycznie.

Dania posiada rozwinięty system szkolnictwa na wszystkich szczeblach. Na naukę i

oświatę przeznacza się około 9 % wydatków publicznych. W 2004 roku 32% dorosłej

ludności legitymowało się wykształceniem podstawowym ( 10-klasowym ), a

pozostała część wykształceniem średnim i wyższym. Dania posiada 5 uniwersytetów:

w Kopenhadze, Århus, Odense, Aalborgu i Roskilde, oraz uczelnie uniwersyteckie

techniczne, rolnicze i medyczne.

10


1.6. Infrastruktura

Infrastruktura w Danii uważana jest za najbardziej rozwiniętą w świecie a kraj ten

według opinii specjalistów posiada najlepszą w Europie sieć dystrybucji. Przesyłki

pocztowe docierają do adresatów w ciągu 24 godzin.

Duńczycy uważają, że przyjęcie Szwecji i Finlandii do Unii Europejskiej w 1995 roku,

przemiany ustrojowe w Polsce, Rosji i krajach nadbałtyckich oraz otwarcie się tych

krajów na Europę Zachodnią spowodowało, że Dania stała się faktycznym centrum

Europy Północnej. Kosztem olbrzymich nakładów inwestycyjnych oddano do użytku

w czerwcu 1998 roku most drogowo-kolejowy łączący Zelandię z Fionią

umożliwiający bezpośredni transport drogowy z Niemcami i Europą Zachodnią. W

lipcu roku 2000 tunel i most kolejowo-drogowy połączyły Kopenhagę i Malmö -

miasto szwedzkie w południowej Skanii. Obydwa połączenia pozwalają na

bezpośredni transport drogowy z Finlandii, Szwecji i Norwegii do Europy Zachodniej.

Dania posiada 11 lotnisk. Największe znajduje się w Kopenhadze i obsługuje

wszystkie najważniejsze połączenia międzynarodowe będąc jednym z najbardziej

efektywnie obsługujących loty tranzytowe portów lotniczych w Europie.

W 2004r. obsłużyło ono 17 mln pasażerów, co daje mu 18 miejsce na liście

międzynarodowych portów lotniczych, na poziomie lotniska J.F.Kennedy w Nowym

Jorku, a przed lotniskami w Los Angeles, Toronto i Zurychu.

Poza lotniskiem kopenhaskim, na Jutlandii, Fionii i Bornholmie znajduje się 10 lotnisk

obsługujących połączenia lotnicze krajowe i zagraniczne.

Dania posiada również dużą liczbę portów morskich zdolnych do przyjęcia

wszelkiego rodzaju morskich jednostek pływających. Porty duńskie wyposażone są w

nowoczesne urządzenia do przeładunku towarów. W 2001 r. nastąpiło połączenie

portu Kopenhaga ze szwedzkim portem Malmö.

Liczba zarejestrowanych duńskich statków handlowych wynosi 287.

Dania posiada również rozwiniętą sieć połączeń drogowych i kolejowych. W tym

niewielkim kraju jest ponad 72 tysięcy km dróg publicznych z czego 918 km wysokiej

jakości autostrad. Linie kolejowe o długości ponad 2.600 km łączą wszystkie większe

miasta kraju.

Dzięki tak rozwiniętej infrastrukturze i uruchomionym ostatnio mostom Duńczycy

uważają, że kraj ten, a zwłaszcza Kopenhaga staje się głównym ośrodkiem

koordynacji działalności gospodarczej zarówno na terenie Skandynawii jak i w rejonie

morza Bałtyckiego i jednym z bardziej dynamicznie rozwijających się regionów w

Europie Północnej.

1.7. Grenlandia

W ramach Królestwa Danii znajdują się dwa terytoria zamorskie: Grenlandia i Wyspy

Owcze.

Grenlandia jest największą wyspą świata o powierzchni 2.166.086 kilometrów

kwadratowych, z czego 85% jest pokryte wiecznym lodem. Jest zamieszkała przez

około 56 tysięcy osób Stolicą jest miasto Nuuk (dawniej Godthåb) liczące 13.000

mieszkańców. Językiem urzędowym jest język grenlandzki.

Ramy autonomii wyspy zostały określone w akcie prawnym z 1 maja 1979 roku. Na

jego podstawie Kancelaria Premiera Danii jest odpowiedzialna za całokształt spraw

11


administracyjnych związanych z zewnętrznymi i niektórymi wewnętrznymi funkcjami

państwa. Stąd w gestii Ministerstwa Obrony znajduje się obszar wyspy, a

Ministerstwo Sprawiedliwości odpowiedzialne jest za wymiar sprawiedliwości, służbę

więzienną i policję, zaś Ministerstwo Spraw Zagranicznych nadzoruję stosunki

zagraniczne Grenlandii. Całość działań państwowych jest koordynowana przez

Wysokiego Komisarza. Grenlandia ma dwa stałe miejsca w parlamencie duńskim

Folketingu.

W ramach przyznanej autonomii mieszkańcy mają prawo wybierania własnego

parlamentu, który nazywa się Landsstyret (działają w nim: partia

socjaldemokratyczna Siumut, partia socjalistyczna Inuit Ataqatigiit i partia liberalna

Atassut. Parlament wyłania rząd, w skład którego wchodzi 8 ministrów. Administrację

lokalną tworzy 18 gmin. Prawo uchwalane przez duński parlament jest obowiązujące

na Grenlandii. Na wyspie działają sądy lokalne i Sąd Najwyższy. Apelacje składane

są do duńskiego Sądu Najwyższego.

Współpraca międzynarodowa Grenlandii skoncentrowana jest na problemach Arktyki

i krajów północnych. Kraj ten jest od 1984 roku członkiem Rady Nordyckiej i

uczestniczy w pracach Nordyckiej Rady Ministrów. Powołana w 1996 Rada Arktyczna

składająca się z przedstawicieli 8 narodów z rejonu Arktyki służyć ma aktywizacji

współpracy w zakresie ochrony środowiska, szkolnictwa, transportu i ochrony

zdrowia.

.

W wyniku referendum z lutego 1982 roku społeczeństwo Grenlandii zadecydowało o

rezygnacji z członkostwa w EWG. W rezultacie tego w lutym 1984 roku Wspólnoty

wraz z rządem duńskim podjęły wspólnie decyzję o pozwoleniu na opuszczenie

ugrupowania przez Grenlandię z początkiem 1985 roku, nadając jej status

zamorskiego terytorium stowarzyszonego. Status ten zapewnia wolny dostęp do

rynku unijnego dla eksportu wyspy, którego ponad 80% kierowane jest do krajów UE.

Gospodarka Grenlandii opiera się głównie na rybołówstwie i przetwórstwie ryb. Flota

rybacka liczyła w 2001 roku 450 jednostek o różnej wielkości.

Ze względu na niską opłacalność zaniechano wydobywania rud cynku i ołowiu.

Niemniej na terenie wyspy prowadzone są przez wiele międzynarodowych firm

poszukiwania geologiczne cennych surowców i minerałów. Ważną dziedziną jest

turystyka.

Szersza informacja na temat Grenlandii dostępna jest na stronie internetowej

www.nanoq.gl, www.visitnuuk.com

Wyspy Owcze

Wyspy Owcze /Faroe Islands/ to drugie terytorium zamorskie Danii. Składa się ono z

18 wysp, których obszar wynosi 1.399 kilometrów kwadratowych zamieszkałych

przez około 47 tysięcy osób. Stolicą Wysp jest miasto Tórshavn liczące 18 tysięcy

mieszkańców.

Wyspy uzyskały dużą autonomię już w 1948 roku. Prawo duńskie obowiązuje tu po

wcześniejszej jego akceptacji przez miejscowy parlament Løgting złożony z 32

posłów. Parlament wyłania rząd składający się z 8 ministrów. Lokalną administrację

tworzy 50 gmin. Na Wyspach obowiązują własne cła, akcyza, podatki, a nawet

własna waluta, oczywiście ściśle powiązana z koroną duńską. Do wyłącznej

legislacyjnej i administracyjnej kompetencji władz na Wyspach należą takie obszary

administracji jak: planowanie przestrzenne, dysponowanie zasobami naturalnymi

zarówno na lądzie jak i dnie morza, problemy ochrony środowiska, telekomunikacji,

gospodarki, rynku pracy, podatków. Problemy opieki społecznej, ochrony zdrowia i

12


szkolnictwa uzgadniane są z administracją centralną w Danii. W podobny sposób

regulowane są kwestie polityki zagranicznej, wymiaru sprawiedliwości i obrony.

Wyspy nie należą do Unii Europejskiej. W 1992 roku podpisana została z

ówczesnymi Wspólnotami umowa o wzajemnym wolnym handlu. W listopadzie 1998

roku umowa o wolnym handlu podpisana została również z Polską.

W gospodarce Wysp dominuje rybołówstwo i przetwórstwo rybne, co stanowi 98 %

eksportu. Pozostałe gałęzie gospodarki są ściśle powiązane z sektorem połowów i

przetwórstwa ryb. Prowadzone są rybne gospodarstwa hodowli łososia. Zwiększa się

też udział sektora wydobycia ropy naftowej i gazu

Największymi eksporterami na Wyspy są: Dania - 30% importu, Norwegia - 23% i

Niemcy - 8%. Największymi odbiorcami produktów z Wysp są: Dania - 25% eksportu,

następnie Wielka Brytania - 17%, Hiszpania - 12% i Francja - 10%. Szersza

informacja na temat Wysp Owczych dostępna jest na stronie internetowej

www.framtak.com.

2. INFORMACJE PRAKTYCZNE

2.1. Przyjazd do Danii

Na terytorium Danii można dojechać przy wykorzystaniu każdego rodzaju

transportu. Najczęściej odwiedzający Danię przybywają drogą lotniczą. Większość

międzynarodowych połączeń lotniczych do i z Danii obsługiwana jest przez

Międzynarodowy Port Lotniczy Kastrup usytuowany na obrzeżu Kopenhagi, będący

największym portem lotniczym w Skandynawii. Polskie Linie Lotnicze LOT

/www.lot.com.pl / oraz linie skandynawskie SAS / www.flysas.com / oferują

codzienne połączenia bezpośrednie pomiędzy Kopenhagą a Warszawą i innymi

miastami w Polsce. Lot trwa ok. 1,5 godziny, a do centrum miasta można dojechać

koleją /przejazd trwa 12 min., koszt biletu ok. 20,- DKK/ lub autobusem /przejazd

zajmuje ok. 45 minut, koszt biletu ok. 25,- DKK/.

Do Danii można też dotrzeć dzięki morskim połączeniom promowym. Polska

Żegluga Bałtycka / www.polferries.com.pl / oferuje całoroczne bezpośrednie

połączenia promowe między Świnoujściem a Kopenhagą oraz z Bornholmem w

okresie letnim. Rejs promem do Kopenhagi trwa około 9,5 godziny, a terminal

pasażerski jest usytuowany w pobliżu centrum miasta. Do Danii można dotrzeć także

przez Szwecję wykorzystując w tym celu połączenia promem między Świnoujściem a

Ystad /prom linii Unity Line – www.unityline.pl / lub miedzy Gdynią a Karlskrone

/prom linii Stena Line - www.stenaline.pl / a następnie nowoczesny most łączący

Malmoe i Kopenhagę przez cieśninę Sund. Z terytorium Niemiec można dostać się

na obszar Danii promem linii Scandlines / www.scandlines.dk /. Przeprawa promem z

Rostocku do Gedser trwa prawie 2 godziny, a promy odprawiane są co 2 godziny.

Natomiast z Puttgarden promy odpływają do Rodby w każdej 15 i 45 minucie

godziny, a przeprawa zajmuje ok. 45 minut.

Połączenie pociągiem z Danią zapewniają PKP od dworca Warszawa

Centralna przez Berlin i Hamburg do Kopenhagi. Podróż zajmuje ok. 14,5 godziny /

www.pkp.pl /. Połączenia autobusowe z Kopenhagą i 23 innymi miastami duńskimi

realizowane są przez firmy Eurolines Polska i Eurobus – rozkład jazdy i rezerwacja

biletów na stronie www.busnet.pl .

Lubiący podróżować samochodem mogą dostać się do Kopenhagi również z

obszaru Niemiec poprzez Półwysep Jutlandzki i most nad cieśniną Wielki Bełt

łączący wyspy Fionię i Zelandię. Przejazd przez most jest płatny / www.storebaelt.dk

/ Również płatny jest przejazd przez cieśninę Sund mostem łączącym Malmoe z

13


Kopenhagą – przeprawa ta długości 16 km składa się z mostu i tunelu dla

samochodów i pociągów / www.oresundbron.dk /.

2.2. Podróżowanie w Danii

- samochodem

W Danii honorowane jest ważne polskie prawo jazdy, jednoznacznie

określające na jaki typ pojazdu jest wystawione. Samochód musi być zaopatrzony w

tablice z numerem rejestracyjnym i znak kraju pochodzenia, a kierowca jest

zobowiązany legitymować się obowiązkowym ubezpieczeniem od odpowiedzialności

cywilnej. W trakcie jazdy kierowca oraz pasażerowie mają obowiązek zapięcia pasów

bezpieczeństwa, a dzieci do 3 lat muszą podróżować w specjalnych fotelikach

samochodowych. Przez cały rok obowiązuje jazda z włączonymi światłami mijania.

Na autostradach duńskich obowiązują ograniczenia prędkości do 110

km/godz., a na drogach poza terenami zabudowanymi do 80 km/godz. W miastach

prędkość poruszania się samochodem jest ograniczona do 50 km/godz. Korzystając

z parkingów niepłatnych należy ustawić odpowiednio krążek zegarowy /do nabycia

na każdej stacji benzynowej/ zamocowany po wewnętrznej stronie przedniej szyby

samochodu, zaś na parkingach płatnych należy wykupić bilet w najbliższym

parkomacie i umieścić go za przednią szybą samochodu. W przypadku awarii na

autostradzie należy wezwać pomoc drogową oferowaną przez firmę Falck – można

w tym celu skorzystać z telefonów awaryjnych usytuowanych przy autostradach.

Znane międzynarodowe oraz lokalne wypożyczalnie samochodów oferują

swoje usługi, pobierając zniżkowe ceny na okres weekendu oraz preferując zapłatę

kartą kredytową. Samochody wypożyczane są osobom, które ukończyły 20 lat życia.

Maksymalna zawartość alkoholu we krwi prowadzących pojazdy

samochodowe i jednośladowe może wynosić 0,5 mg/ml.

- pociągiem

Duńskie Koleje Państwowe /DSB/ tworzą gęstą sieć połączeń kolejowych na

terenie całej Danii. Podróżni mają do dyspozycji nowoczesne pociągi InterCity i

„Lytong”, oferujące szybkie połączenia Kopenhagi z głównymi miastami Zelandii oraz

Jutlandii i Fionii. Rezerwacja biletów nie jest konieczna, ale można jej dokonać w

biurach DSB – adres www.dsb.dk Duńskie Koleje oferują szybkie połączenie

Międzynarodowego Portu Lotniczego w Kopenhadze z centrum miasta oraz z

głównymi miastami w Danii.

2.3. Noclegi w Danii

- hotele

Większość hoteli duńskich jest zrzeszona w organizacji turystycznej

HORESTA i podlega klasyfikacji pod względem kategorii oznaczonej gwiazdkami od

1 do 5. Ceny za nocleg w hotelach zależą od ich kategorii i wynoszą od 499,- DKK

do ponad 2.000,-DKK. Ceny hoteli zawierają podatek VAT w wysokości 25% oraz

15% opłatę za obsługę, a w odniesieniu do zdecydowanej większości hoteli również

koszt śniadania.

Pełną informację o hotelach w Danii można uzyskać oraz ich rezerwacji

dokonać pod adresami www.danishhotels.dk lub www.visitdenmark.com

Kopenhaskie biuro informacji turystycznej również oferuje rezerwację hoteli on line

pod adresem www.visitcopenhagen.dk lub www.woco.dk

- ośrodki, zamki i kwatery prywatne

14


Również ośrodki wypoczynkowe oraz zamki i dworki szlacheckie, jak też

wiejskie zajazdy oferują możliwości zatrzymania się i wypoczynku podczas pobytu w

Danii. Bardziej szczegółowe informacje znajdują się na stronach internetowych

odpowiednio www.danskfolkeferie.dk oraz www.slotte-herregaarde.dk jak też

www.krohotel.dk .

Dość rozpowszechnione jest w Danii korzystanie z noclegów oferowanych

przez niedrogie prywatne kwatery, których rezerwacji można dokonać za

pośrednictwem internetu www.bbdk.dk lub www.bedandbreakfast.dk W regionie

Kopenhagi funkcjonuje organizacja Citilet Apartments oferująca elegancko

urządzone, nowoczesne apartamenty – rezerwacja za pośrednictwem internetu

www.citilet.dk .

2.4. Przepisy i formalności celne

- wizy

Obywatele polscy mogą przebywać w Danii bez wizy przez okres 90 dni. Planując

pobyt w Danii na okres dłuższy niż 90 dni obywatel polski winien z odpowiednim

wyprzedzeniem podjąć starania wobec miejscowych władz o uzyskanie pozwolenia

na pobyt.

W przypadku pobytu w Danii w celu poszukiwania pracy, obywatele polscy mogą bez

wizy przebywać na terytorium Danii przez okres 6 miesięcy. Jednakże fakt

poszukiwania pracy musi zostać udokumentowany, np. w formie zgłoszenia się do

lokalnego urzędu zatrudnienia, lub aplikowania o pracę stosownie do ogłaszanych

ofert zatrudnienia. Poza tym obywatel polski musi posiadać udokumentowane środki

na utrzymanie w okresie poszukiwania pracy.

- przepisy celne

Dania stosuje dość rygorystyczne przepisy dotyczące wwozu świeżej

żywności, zwłaszcza mięsa i wędlin. Nie wolno wwozić na obszar Danii m.in.

surowego mięsa i ryb, produktów zawierających mięso wieprzowe, dziczyzny. Łączna

waga produktów zwierzęcych wwożonych przez 1 osobę nie może być większa niż 1

kg.

Osoby wwożące leki winny posiadać zaświadczenie lekarskie potwierdzające

konieczność ich stosowania. Zabroniony jest wwóz do Danii noży i scyzoryków

sprężynowych niezależnie od długości ostrza oraz wszelkich innych noży o długości

ostrza powyżej 7 cm.

Należy wystrzegać się kupna towarów niewiadomego pochodzenia oraz zachowywać

paragony potwierdzające zakup towarów, albowiem policja celna może zażądać

okazania rachunków.

Z dniem 1 maja 2004r. wwóz papierosów i alkoholu przez obywateli polskich podlega

obowiązującym w Danii przepisom celnym, wynikającym z jej przynależności do Unii

Europejskiej.

2.5. Waluta i banki

- waluta

Jednostką monetarną w Danii jest korona duńska /DKK/ dzielona na 100 ore.

Kurs korony duńskiej do polskiej złotówki oscyluje wokół 0,54 PLN/1 DKK. W obiegu

znajdują się banknoty wartości 50 DKK, 100 DKK, 200 DKK, 500 DKK oraz 1000

15


DKK, oraz monety o nominale 20 DKK, 10 DKK, 5 DKK, 2 DKK, 1 DKK, 50 ore oraz

25 ore.

- banki

Duńskie banki czynne są każdego dnia tygodnia z wyjątkiem sobót i niedziel

w godzinach 10.00 – 16.00 /w czwartki do godz.18.00/. Punkty wymiany walut w

Kopenhadze są czynne do godz. 17.00. Osoby dysponujące kartami kredytowymi

mogą pobierać duńską walutę w bankomatach usytuowanych w dostępnych i

uczęszczanych miejscach. Międzynarodowe karty płatnicze nie wszędzie są

akceptowane, a posiadane euroczeki i czeki podróżne najkorzystniej jest wymienić w

banku na miejscową walutę. Czeki osobiste nie są akceptowane w Danii.

2.6. Funkcjonowanie placówek handlowych i usługowych

Sklepy i domy towarowe w Danii pracują od poniedziałku do czwartku w godz.

9.00 lub 10.00 do 17.30, a w piątki do godz. 19.00 lub 20.00 oraz w soboty do godz.

13.00 lub 14.00. W dużych miastach /w Kopenhadze również/ większość

supermarketów w dni powszednie pracuje do godz. 19.00 lub 20.00, a w soboty do

godz. 17.00 lub 18.00. Większość sklepów jest zamknięta w niedziele, a

supermarkety pracujące w niedziele czynne są nie dłużej niż do godz. 17.00.

Supermarkety w regionach turystycznych pracują sezonowo, także w niedziele.

Stacje benzynowe i kioski oferują ograniczony wybór artykułów i są czynne przez 7

dni w tygodniu, w większości do godz. 21.00 lub 22.00

Urzędy pocztowe są otwarte od poniedziałku do piątku w godzinach od 9.00

do 17.00, a w soboty od godz. 10.00 do godz. 13.00.

W całej Danii popularne jest spożywanie posiłków w porze lunchu lub

wieczornych kolacji w restauracjach – ceny w restauracjach wahają się w zależności

od klasy restauracji i rodzaju potrawy. Wręczanie napiwków, mile widziane, jest

pozostawione do uznania konsumenta.

2.7. Opieka medyczna dla obywateli polskich

Pracownicy wysłani przez polskiego pracodawcę do pracy w Danii uzyskali od

1 maja 2004 r. prawo do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych. Przysługują im

świadczenia zdrowotne niezbędne ze wskazań medycznych, biorąc pod uwagę

rodzaj świadczeń i planowany czas pobytu. Udzielane są świadczenia w zakresie

zapobiegającym przymusowemu powrotowi pracownika do kraju zamieszkania.

Kwalifikacji leczenia dokonuje lekarz, który udziela świadczenia. Prawo do świadczeń

w tym samym zakresie mają także członkowie rodzin delegowanych pracowników,

zgłoszeni przez nich do ubezpieczenia zdrowotnego i towarzyszący im podczas

pobytu w Danii.

Podstawą udzielenia świadczeń w państwie pobytu /w Danii/ pracownika

jest formularz E-111, wystawiany przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Placówki farmaceutyczne czynne są od poniedziałku do piątku w godzinach

od 9.00 do 17.00, a w soboty do godz.13.00 lub 14.00. Apteki dyżurne czynne są

codziennie przez 24 godziny.

2.8. Elektryczność

Napięcie prądu elektrycznego wynosi 220V/50Hz. Zdarza się, że wtyczki i

gniazdka są inne niż w Polsce, zatem przyjeżdżający winni zaopatrzyć się w

adaptory.

16


2.9. Język

Językiem urzędowym jest język duński, ale posługiwanie się językiem

angielskim jest szeroko rozpowszechnione. Wiele osób w Danii posługuje się także

językiem niemieckim i częściowo językiem francuskim.

2.10. Święta publiczne

W Danii obowiązują następujące święta publiczne i religijne: Nowy Rok,

Święta Wielkanocne, Święto Wniebowstąpienia, Święto Dziękczynienia, Dzień

Konstytucji /5 czerwca/, Zielone Świątki, Święta Bożego Narodzenia, Sylwester.

2.11. Religia i kościoły

Dominuje protestantyzm. Oficjalnym kościołem państwowym jest duński kościół

luterański. Należy do niego około 88% mieszkańców, którzy płacą podatek kościelny,

jednakże regularnie do kościoła uczęszcza jedynie 2% Duńczyków.

Najbardziej dynamiczną religią jest obecnie islam. Muzułmanie, którzy jeszcze

kilkanaście lat temu nie byli wymieniani w statystykach, dziś stanowią 3% ludności.

Inne grupy religijne to katolicy – 0,6% oraz wyznawcy judaizmu – 0,1%.

Każdy obywatel Danii ma swobodę wyboru wiary oraz uprawiania praktyk religijnych.

W rezultacie w duńskim społeczeństwie funkcjonuje wiele wyznań, a znaczącą część

społeczności stanowią ateiści. Dania jest krajem tolerancyjnym, przekonania religijne

uczestników życia gospodarczego są ich prywatną sprawą i nie wpływają na

działalność gospodarczą.

W większych miastach w kościołach protestanckich raz w tygodniu odbywają się

nabożeństwa w języku angielskim. Katolicy mogą wysłuchać mszy w j. włoskim w

soboty o godz. 18.00 w kopenhaskim kościele rzymsko – katolickim. Nabożeństwa w

języku polskim odbywają się w niedziele o godz. 12.00 w kościele Sankt Annae Kirke

przy ulicy Hansh Bogbindersalle 2 w Kopenhadze. Dla wyznawców judaizmu

nabożeństwa odbywają się codziennie o zachodzie słońca i w soboty o godz. 9.00 w

synagodze kopenhaskiej.

Więcej informacji praktycznych o Danii można uzyskać w języku polskim na

stronach www.visitdenmark.dk i www.denmark.dk

3. GOSPODARKA DANII

3.1. Sytuacja gospodarcza Danii

W latach 60-tych i 70-tych Dania dokonała bardzo szybkiej transformacji gospodarki

z opartej na rolnictwie na zdominowaną przez przemysł i usługi. Jeszcze w 1955

roku eksport wyrobów przemysłowych stanowił zaledwie 30% wpływów z eksportu.

Choć już w 1965 roku wartość eksportu wyrobów przemysłowych była większa niż

eksportu towarów rolnych, to jeszcze w 1980 r. raport Komisji Europejskiej określał

gospodarkę Danii jako bazującą głównie na rolnictwie. Obecnie rolnictwo wytwarza

tylko 3,6 % całkowitej produkcji, przemysł 18,9%, budownictwo 4,6 % a sektor usług

72,9 %.

Struktura gospodarki duńskiej jest typowa dla kraju wysoko rozwiniętego. Dominuje

w niej szeroko pojęty sektor usług.

Rolnictwo Przemysł Usługi

Produkcja (%) 3,6 23,5 72,9

Zatrudnienie 4,3 22,0 73,7

17


Dania jest krajem prowadzącym od lat otwartą gospodarkę - wartość wymiany

handlowej z zagranicą ( towary i usługi ) to ok. 81% PKB. Jest to wynikiem z jednej

strony ograniczonego rynku wewnętrznego – tylko niewiele ponad 5 mln ludzi, a z

drugiej strony położenia geograficznego – u wrót do Bałtyku i Skandynawii.

Choć mięso i przetwory mięsne to nadal jedna z najważniejszych pozycji w duńskim

eksporcie, to firmy duńskie znalazły dla siebie wiele nisz rynkowych w takich

dziedzinach, jak: farmaceutyki, wysoko przetworzone wyroby metalowe, elektronika,

zabawki, meble czy przetworzone produkty rolne. Około połowa produkcji

przemysłowej Danii jest przeznaczana na eksport, co stanowi niemal 80% wartości

całego duńskiego eksportu. Liczne firmy duńskie (na ogół małe i średnie, które

zatrudniają niemal 90% siły roboczej) są dostawcami części i komponentów dla wielu

producentów wyrobów finalnych w Niemczech, Szwecji i Wielkiej Brytanii.

Przyjęty przez Danię model państwa socjalnego sprawia, że rola sektora publicznego

jest bardzo duża. Zatrudnia on ok. 35% siły roboczej obejmując swym zakresem

szeroko pojętą sferę usług dla ludności. Jednocześnie udział państwa w sektorze

produkcyjnym jest niski w porównaniu z innymi krajami UE, a polityka przemysłowa

mało aktywna. Model duński to także spłaszczona struktura dochodów ludności,

wyrównywana transferami z budżetu państwa, bardzo wysokie podatki, najwyższe w

krajach OECD i wysoki poziom cen, przekraczający o 26% średni poziom cen w

krajach UE. Obciążenia podatkowe są ponoszone głównie przez pracowników.

Podatek dochodowy od przedsiębiorstw wynosi 30% i jest jak na warunki europejskie

niski. Również obciążenia pracodawców na ubezpieczenia socjalne i zdrowotne w

wysokości 1% funduszu płac są jednymi z najniższych w krajach OECD.

Jedną z cech charakterystycznych gospodarki duńskiej jest długoletnia tradycja

samorządu gospodarczego. Stowarzyszenia branżowe mają bardzo silną pozycję, a

ich wewnętrzne regulacje w zakresie poszczególnych zawodów i branż są często

ważniejsze niż oficjalna legislacja rządowa. Stowarzyszenia są zaangażowane w

ustalanie wspólnych norm, cen, warunków dostępu do wybranych zawodów,

kontrolują sprawy wewnętrznej konkurencji między członkami, w tym reklamowanie

towarów, czy działalności sieci handlowych. Stwarza to sytuację, w której pomimo

formalnej otwartości duńskiej gospodarki dostęp do wielu segmentów rynku, w tym

zwłaszcza do sektora usług zdominowanych przez przedsiębiorstwa publiczne jest

bardzo trudny.

Dania jest także jedynym krajem Unii Europejskiej, gdzie stosunki pracy nie są

uregulowane przepisami prawa lecz umowami zbiorowymi, zawieranymi między

związkami zawodowymi a związkami pracodawców. Warunki pracy wynegocjowane

w tych umowach obejmują wszystkich pracowników niezależnie od tego, czy są

członkami związków zawodowych, czy nie. W efekcie tworzy to trudną do pokonania

barierę dostępu do miejscowego rynku usług nawet dla firm z krajów Unii

Europejskiej, których obywatele nie muszą ubiegać się o zezwolenie na pobyt i

podjęcie pracy.

W przeglądach OECD Dania określana jest jako kraj prowadzący mało aktywną

politykę przemysłową. Konkurencja na rynku wewnętrznym została uznana za

niezadawalającą, zarówno w sektorze prywatnym, jak i szeregu usług publicznych,

głównie z powodu wielu ograniczeń w dostępie do rynku, związanych z:

silną koncentracją w wielu dziedzinach produkcji,

powszechną w Danii sytuacją, że wiele dziedzin gospodarki nie ma

szczegółowych uregulowań prawnych, tylko opiera się na przepisach

opracowanych przez izby i stowarzyszenia przemysłowe,

istniejącą siecią nieformalnych porozumień,

18


silną pozycją organizacji branżowych.

Mała skala rynku duńskiego i wysokie koszty dostępu do niego są też przyczyną

tego, że brak konkurencji wewnętrznej nie jest kompensowany konkurencją firm

zagranicznych. Za dziedziny o najbardziej ograniczonej konkurencji uznane zostały:

produkcja żywności i napojów, przemysł tytoniowy i produkcja materiałów

budowlanych. Niedostateczna konkurencja jest też w części przemysłu chemicznego,

elektronicznego, aparatury medycznej oraz publikacji książek, czasopism i gazet. W

zakresie usług jest to handel hurtowy i detaliczny, instalowanie urządzeń

elektrycznych i gazowych, transport i niektóre wolne zawody. W tych dziedzinach

poziom cen jest wyższy, niż w krajach UE o najwyższych dochodach.

Rząd podejmuje pewne działania, mające na celu złagodzenie istniejącej sytuacji. Z

uwagi jednak na silne w Danii przywiązanie do tradycji i mocną pozycję organizacji

branżowych, kompleksowe rozwiązanie tego problemu będzie możliwe dopiero w

dłuższym okresie czasu. Przede wszystkim zmieniona została ustawa Prawo

Konkurencji z 1 stycznia 1998 r. Poprawki, które weszły w życie 1 października 2000

roku umacniają pozycję Urzędu ds. Konkurencji, dając mu prawo kontroli fuzji i

przejęć przedsiębiorstw zgodnie z artykułami 81 i 82 Traktatu o UE. Urząd, który do

tej pory był tylko ciałem opiniodawczym uzyskał prawo do podejmowania decyzji

administracyjnych i nakładania kar. Zmienione zostało także rozporządzenie o czasie

pracy sklepów. Od 1 lipca 2005 r. sklepy mają prawo handlu przez 20 niedziel w

roku.

Inne dotychczasowe kroki podjęte w celu poprawy konkurencji to: ograniczenie

monopolu aptek na sprzedaż leków „bez recepty”, wprowadzenie możliwości

sprzedaży piwa i napojów bezalkoholowych w puszkach, a także deregulacja rynku

książek, które obecnie mogą być sprzedawane w supermarketach.

W czerwcu 2004 roku rząd duński przyjął nowy plan działania w zakresie polityki

konkurencyjności. Ma on na celu zrównanie do 2010 r. warunków konkurencji z

najbardziej rozwiniętymi krajami OECD poprzez:

- zwiększenie otwartości rynku duńskiego dla zagranicznych podmiotów

gospodarczych. W tym celu powołana została grupa d/s jednolitego rynku /TIM –

Task Force for the Internal Market/, której zadaniem jest zlikwidowanie technicznych

barier w duńskiej wymianie handlowej towarami i usługami z pozostałymi państwami

UE. Należy te działania rozumieć jako dalsze ograniczanie interwencjonizmu

państwa i ochrony własnego rynku przed konkurencją z zewnątrz.

- wprowadzenie poprawek do Ustawy o Konkurencji;

- organizację monitoringu warunków konkurencji;

- wprowadzenie nowych regulacji prawnych;

- rozszerzenie stosowania zasad konkurencji w sektorze publicznym.

Do strategicznych decyzji gospodarczych rządu duńskiego w 2004 roku zaliczyć

należy:

- zgodę na fuzję dwóch największych firm produkcji, dystrybucji i sprzedaży energii

elektrycznej ELSAM i ENERGY E-2;

- porozumienie między rządem a stowarzyszeniem firm przesyłowych energii ELFOR

w sprawie struktury kapitałowej sektora energetycznego oraz ochrony niezależności

infrastruktury energetycznej;

- liberalizację dostępu do rynku gazu, w wyniku której na rynku pojawili się

zagraniczni dystrybutorzy gazu a duńscy konsumenci korporacyjni uzyskali

możliwość zakupu gazu na potrzeby własne od dostawców zagranicznych /w efekcie

państwowy koncern wydobycia oraz dystrybucji ropy i gazu DONG A/S stracił około

8% duńskiego rynku konsumpcji gazu/;

19


- przyjęcie ustawy ograniczającej wyłączne prawo poczty duńskiej do doręczania

przesyłek listowych o wadze do 50 gram /nowa ustawa jest elementem liberalizacji

rynku usług pocztowych wprowadzanej w UE do 2009 roku/.

Należy podkreślić, iż stan duńskiej gospodarki i polityka gospodarcza rządu uzyskały

pozytywną ocenę na ostatnim przeglądzie ekonomicznym OECD, który odbył się w

końcu listopada 2004 roku w Paryżu. Raport podkreśla, iż wprowadzony pakiet

posunięć liberalizacyjnych nie naruszył stabilności finansów państwa, natomiast

przyczynił się do wzrostu konsumpcji i dalszej liberalizacji gospodarki. Wskazał

jednakże na potrzebę ograniczenia dalszego wzrostu płac, który może spowodować

pogorszenie konkurencyjności duńskich towarów i usług, szczególnie w sytuacji

znacznego osłabienia waluty amerykańskiej.

Podstawowe cele strategiczne polityki gospodarczej rządu duńskiego w ostatnich

latach to: stabilne, "zdrowe" finanse publiczne, stopniowa eliminacja zadłużenia

zagranicznego i redukcja długu publicznego, stabilny kurs korony, niska inflacja i

stopy procentowe, utrzymywanie dodatniego salda budżetu i nadwyżki bilansu

płatniczego, minimalizacja bezrobocia.

Realizacja tych celów, to powszechnie uznawany warunek sprawnego

funkcjonowania duńskiego modelu państwa socjalnego, zwłaszcza w perspektywie

niekorzystnych przemian demograficznych - starzenia się społeczeństwa.

Gospodarka Danii odnotowała w 2004r. spektakularny wzrost – po trzyletnim okresie

stagnacji PKB wzrósł o 2,4% w cenach stałych, co stwarza podstawy do

optymistycznej prognozy dalszego trwałego wzrostu gospodarczego.

Zgodnie z badaniem Urzędu Statystycznego przeprowadzonym w połowie 2005r.,

wskaźnik zaufania konsumentów do gospodarki jest na poziomie najwyższym od

trzydziestu lat. W ocenie gospodarstw domowych ich sytuacja finansowa jest bardzo

dobra, mimo wzrastających cen energii. Odczuwają to banki i instytucje kredytowe,

które odnotowują znaczny wzrost zapotrzebowania na kredyty konsumpcyjne.

Rośnie popyt na nieruchomości i dobra luksusowe ( samochody, jachty, alkohole,

elementy wyposażenia domów ).

Motorem rozwoju gospodarki jest więc wzrost popytu krajowego, zarówno inwestycji,

jak i konsumpcji indywidualnej, która wykazała wzrost najszybszy w ostatnich

dziesięciu latach. Wzrostowa tendencja popytu krajowego ma szanse utrzymać się w

2005r.

Konsumpcja indywidualna i budownictwo mieszkaniowe rosły stosunkowo szybko,

wspierane przez niskie stopy procentowe oraz obniżki podatku dochodowego i inne

inicjatywy objęte tzw. pakietem wiosennym. Wzrastały także inwestycje

przedsiębiorstw, natomiast wzrost eksportu był bardzo słaby. Eksport niestety nie

przyczyni się w dużym stopniu do wzrostu gospodarczego w następnych dwóch

latach.

Ten rozwój aktywności gospodarczej znalazł swoje odzwierciedlenie na rynku pracy.

Podobnie, jak w 2004r. zatrudnienie nadal rosło. W okresie od grudnia 2003r. do

końca maja br. zatrudnienie zwiększyło się o 20.000 osób, tj. 0,7% zasobów siły

roboczej.

Przewiduje się, że liczba bezrobotnych obniży się w 2006r. do około 150.000, a

liczba zatrudnionych zbliży się do poprzedniego rekordu odnotowanego w roku 2001.

Będzie to jednocześnie oznaczało wyczerpywanie się możliwości dalszego

zwiększania zatrudnienia, a ewentualny dalszy wzrost siły roboczej będzie wymagał

wprowadzenia strukturalnych reform rynku pracy.

Należy więc stwierdzić, ze gospodarka duńska przy niesprzyjającej koniunkturze u

głównych partnerów dobrze daje sobie radę, wykazując stosunkowo niskie

20


ezrobocie – 5,5% ( w roku 2006 przewiduje się 5,1% ), nadwyżkę bilansu

płatniczego i zdrowe finanse publiczne.

Wzrost PKB w 2005r. osiągnie prawdopodobnie 2,4%, a na 2006r. przewiduje się

również wzrost na poziomie 2,4%.

Oceny stanu gospodarki duńskiej w 2005r. wskazują, że jest ona stabilna,

zrównoważona, z dobrym stanem finansów publicznych, co daje wszelkie szanse na

systematyczny wzrost.

Wskazywane przez analityków wyzwania stojące przed gospodarka Danii to w

krótkim okresie czasu – wprowadzenie z sukcesem reformy administracyjnej kraju,

kontrola wydatków publicznych, szczególnie związanych z wdrażaniem reform

strukturalnych i tworzenie warunków dla długotrwałej ekspansji gospodarczej.

Natomiast w dłuższym okresie czasu - wymienia się zbyt duży rozmiar sektora

publicznego, problemy wynikające z relatywnie wysokiego poziomu podatków, a

przede wszystkim utrzymanie trwałości państwa dobrobytu.

Na siłę gospodarki Danii wskazuje także brak jakichkolwiek trudności w wypełnianiu

kryteriów konwergencji, określonych w Pakcie na rzecz Stabilizacji i Rozwoju.

Wypełnianie przez Danię w 2004 r. kryteriów konwergencji na tle pozostałych krajów

UE przedstawia poniższa tabela:

Inflacja (%)

Długoterminowe

stopy

procentowe

Bilans budżetu

(% PKB)

Dług publiczny

(% PKB)

Kryteria

2,3 7,4 -3,0 60,0

konwergencji

UE 25 1,9 4,2 -2,8 63,2

"Euroland" 2,1 4,1 -2,7 70,7

Dania 1,2 4,3 +2,3 42,3

Dania nie miała także jakichkolwiek problemów z utrzymaniem kursu korony wobec

euro w ramach ERM II.

Wpływ na stabilną sytuację gospodarczą Danii ma niewątpliwie fakt, że kraj ten, który

przez długie lata był importerem energii i boleśnie odczuł skutki kryzysów naftowych

lat 70-tych obecnie, po odkryciu i przystąpieniu do eksploatacji znacznych złóż ropy i

gazu na Morzu Północnym, jest jej eksporterem. Od 1997r. Dania jest eksporterem

netto ropy naftowej. Obecnie stanowi on 5,3 % całości eksportu duńskiego. Ma to

konkretny wymiar ekonomiczny , w sytuacji dynamicznie rosnących cen ropy

naftowej, czego skutki nie są przez gospodarkę duńską odczuwane tak boleśnie, jak

w innych krajach.

Jeśli chodzi o handel zagraniczny Danii, to przez cały okres powojenny aż do 1987r.

wykazywał on nadwyżkę importu nad eksportem, średnio w wysokości 4,5 % PKB.

Natomiast przez ostatnie 18 lat Dania ma dodatni bilans handlu zagranicznego,

średnio w wysokości 3,2 % PKB, a wiec eksport pozytywnie oddziaływuje na wzrost

PKB.

Eksport Danii w 2004r. wzrósł w ujęciu wartościowym o 3,3 %, zaś import o 6,5 %.

Szacuje się, ze w 2005r. eksport zwiększy się o 3,9 %, a import o 4,8 %.

Głównymi partnerami handlowymi Danii są kraje Unii Europejskiej, na które przypada

obecnie ok. 70 % obrotów, zarówno w odniesieniu do eksportu, jak i importu. Wśród

krajów Unii Europejskiej największy udział w wymianie handlowej z Danią mają:

Niemcy (ok. 22%), Szwecja (ok. 13%) i Wielka Brytania (ok. 8%).

21


Największymi partnerami z krajów spoza UE są tradycyjnie Stany Zjednoczone (5 %

obrotów ) i Norwegia (4,5 % obrotów).

W 2004r. duński import z Chin wzrósł o ponad 18 %, co dawało 8 miejsce wśród

krajów importu. Mimo iż duński eksport do Chin zwiększał się o ponad 20 % rocznie

w ciągu ostatnich 5 lat, to w 2004r. stanowił on jedynie1,3 % całości duńskiego

eksportu.

Połowę importu Danii stanowią towary wysoko przetworzone, natomiast zmniejsza

się udział w imporcie półfabrykatów, który wynosi obecnie ok.30 %.

Podobnie w eksporcie, rośnie udział towarów przetworzonych, który wynosi obecnie

43 %, spada natomiast udział produktów rolno spożywczych, które stanowią obecnie

ok. 17 % wartości eksportu. Udział półfabrykatów ma tendencję rosnącą i kształtuje

się na poziomie ok.25 %.

Sytuację gospodarczą Danii obrazuje Tabela nr 1 załączona do niniejszego

przewodnika.

Podstawowe wskaźniki handlu zagranicznego Danii przedstawia Tabela nr 2

załączona do niniejszego przewodnika.

Prognozy rozwoju gospodarczego Danii na lata 2005 i 2006 prezentuje Tabela

nr 3 załączona do niniejszego przewodnika.

Lista największych firm duńskich według przychodów w 2004 roku w mln DKK

przedstawiona jest w Tabeli nr 4 załączonej do niniejszego przewodnika.

3.2. Krótka charakterystyka podstawowych sektorów gospodarki

3.2.1. Rolnictwo i przemysł spożywczy

Choć Dania już od wielu lat jest krajem zindustrializowanym, to jednak rolnictwo i

przemysł z nim związany nadal odgrywają znaczną rolę w gospodarce tego kraju. W

Danii użytki rolne obejmują 61,5% powierzchni kraju, na których znajduje się ok. 60

tys. farm (przeciętna pow. 47,1 ha), a przemysł spożywczy zajmuje pierwsze miejsce

w gospodarce Danii dostarczając 24,3% produkcji przemysłowej. Duńskie rolnictwo

uważane jest za jedno z najbardziej nowoczesnych na świecie. W pełni korzysta ono

z możliwości jakie stwarza Wspólna Polityka Rolna zapewniająca znaczne i stabilne

dochody rolnikom. W rolnictwie dominuje hodowla. Produkcja zwierzęca, głównie

mięso wieprzowe oraz mleko i jego przetwory to ok. 70% wartości sprzedaży, a

produkcja roślinna to pozostałe 30%. Duńskie rolnictwo charakteryzuje trwałe

powiązanie rolników z odbiorcami ich produktów, mające korzenie w rozwiniętym

jeszcze w XIX wieku ruchu spółdzielczym. W ostatnim czasie po stronie przemysłu

spożywczego nastąpiła olbrzymia koncentracja produkcji. Dominują wielkie firmy,

powstałe w wyniku wieloletniego procesu fuzji i koncentracji, mające nadal formę

prawną spółdzielni. Danish Crown po fuzjach z Vestjyske Slagteriet (1998) i Steff

Houlberg (2002) dominuje na rynku mięsnym (94% udziału w rynku) i jest szóstą co

do wielkości przychodów firmą duńską. Na rynku mlecznym firma Arla, powstała w

wyniku fuzji dwóch największych mleczarni duńskich i podobnej (wywodzącej się ze

spółdzielczości) firmy szwedzkiej opanowała ponad 90% rynku mleka i jego

przetworów. Jest ona piątą co do wielkości przychodów firmą duńską. Rynek

napojów jest zdominowany przez Carlsberga, który przejął wiele lokalnych browarów.

Ta niemal monopolistyczna struktura pozwala na przeznaczanie przez wielkich

producentów żywności znacznych środków na prace badawcze i rozwojowe, których

wyniki, skoordynowane z wymaganiami firm przetwórczych, są wdrażane przez

22


olników. Obecnie np. wdraża się normy z serii ISO 9000 dla całego cyklu produkcji i

sprzedaży produktów spożywczych – od farmy do lady chłodniczej w sklepie. Taka

sytuacja powoduje z jednej strony uzależnienie rolników od firm przetwórczych, dając

im z drugiej strony gwarancję odbioru produktów spełniających wymagania

przemysłu spożywczego.

Rynek produktów spożywczych w Danii jest trudny do przeniknięcia dla dostawców z

zewnątrz, zwłaszcza w tradycyjnie duńskich dziedzinach, jak mięso, mleko czy

ziemniaki, a także piwo i napoje. Istotne znaczenie ma tu fakt, że oprócz historycznie

ukształtowanych powiązań, wywodzących się z ruchu spółdzielczego, wzmocnionych

tym, że znaczna część tych powiązań jest wyłączona spod działania ustawy o

konkurencji, istnieją silne powiązania producentów żywności z sieciami handlu

detalicznego.

3.2.2. Przemysł

Dania jest krajem ubogim w surowce mineralne i w związku z tym rozwój przemysłu,

który nastąpił dopiero po II wojnie światowej nie był, w przeciwieństwie do wielu

innych krajów uprzemysłowionych, związany z występowaniem konkretnych

surowców. Tradycyjne gałęzie przemysłu duńskiego, które rozwinęły się

najwcześniej, to te związane z obsługą rolnictwa, rybołówstwa i żeglugi, a także

przemysł tekstylny i odzieżowy. Ostatnie lata przyniosły tym przemysłom stagnację, a

nawet recesję, podczas gdy dynamicznie rozwijały się przemysły związane z

wyspecjalizowanym przetwórstwem (tworzywa sztuczne i metale), wykorzystujące

nisze rynkowe, a także oparte na osiągnięciach naukowych, jak np. produkcja

specjalistycznych chemikaliów i farmaceutyków, elektronika profesjonalna i projekty

inżynierskie. Najważniejsze przemysły Danii to:

- wydobycie ropy i gazu

Po odkryciu w latach 70-tych złóż ropy i gazu w duńskim sektorze Morza Północnego

Dania osiągnęła samowystarczalność w zakresie zaopatrzenia w ropę w 1992 r.

Wraz z wydobyciem rozwinął się przemysł towarzyszący tej dziedzinie, w tym

budowa platform wiertniczych, a także nowoczesne techniki poszukiwań i wydobycia

ropy i gazu jak np. wiercenie horyzontalne. Utworzona została krajowa sieć

dystrybucji gazu. Od 1997 r. Dania eksportuje ropę i gaz, przede wszystkim do

Niemiec i Szwecji. Głównymi firmami działającymi w tej dziedzinie są państwowy

koncern DONG i Mærsk Olie og Gas, filia największego konglomeratu duńskiego A.P.

Møller.

- przemysł stoczniowy

Duński przemysł stoczniowy swoje lata świetności ma już za sobą. Wprawdzie lista

firm zajmujących się budową pełnomorskich jednostek pływających liczy 32 pozycje,

to są to w większości małe stocznie rybackie i jachtowe lub produkujące

wyspecjalizowany sprzęt jak: platformy wiertnicze, holowniki czy sprzęt do robót

podwodnych. Dwie największe stocznie duńskie Burmeister & Wein (w hali której jest

obecnie największe w Europie kryte pole golfowe) i Århus Flydedok, a także wiele

mniejszych jak stocznie w Helsingør i Nakskov zostały zamknięte. Obecnie w Danii

jest jedna duża stocznia – Odense Staalskibsværft, budująca m.in. wielkie

zbiornikowce o podwójnym kadłubie, stocznia wojskowa Danyard w Aalborgu i

stocznia Ørskov Christensens Staalskibsværft we Frederikshavn, produkująca statki

rybackie, promy i statki specjalistyczne (holowniki, pożarnicze).

23


- przemysł odzieżowy i obuwniczy

Duński przemysł tekstylny i odzieżowy zajmował w przeszłości silną pozycję na

europejskim rynku. W ostatnich latach, na skutek silnej konkurencji krajów o niskich

kosztach siły roboczej (Europa Środkowa i Wschodnia, Azja), produkcja w Danii

została znacznie ograniczona. Obecnie duńskie firmy większość swoich wyrobów

wytwarzają w swych filiach zagranicznych lub zlecają do przerobu usługowego. Np.

w znanej firmie obuwniczej „ECCO” na ponad 8 tys. pracowników ponad 6 tys.

pracuje w jej filiach za granicą, głównie w Indonezji, Tajlandii, Portugalii i Słowacji.

Podobnie jest w przypadku firm odzieżowych. W Danii pozostała na ogół produkcja

wyspecjalizowana, krótkie serie ekskluzywnej odzieży, specjalne ubrania ochronne i

robocze, np. dla marynarzy, rybaków, czy nurków oraz specjalne materiały, jak np.

włókniny o dużej chłonności na podpaski i pieluchy. Przemysł tekstylny i odzieżowy

jest od wielu lat dziedziną o intensywnych kontaktach gospodarczych między Polską

a Danią. Wiele firm duńskich założyło swoje filie w Polsce. Liczne są też powiązania

kooperacyjne (przerób usługowy). Obecnie wartość polskiego eksportu tekstyliów i

odzieży spadła do poziom 169 mln Euro, a jej udział w całości polskiego eksportu

spadł do ok. 12%. Nadal jednak istnieją w tej dziedzinie możliwości rozszerzenia

współpracy, gdyż z jednej strony firmy duńskie są pod silną presją obniżenia kosztów

swoich produktów, z drugiej zaś strony liczne są w Danii firmy zajmujące się tylko

projektowaniem nowych kolekcji, a produkcję zlecają swoim poddostawcom.

- przemysł farmaceutyczny

Duński przemysł farmaceutyczny jest bardzo nowoczesny, rozwija się dynamicznie i

odnosi sukcesy na całym świecie. Oprócz firm dużych, jak przede wszystkim

NovoNordisk, wytwarzającej niemal 50 % światowej produkcji insuliny, H. Lundbeck,

filii Astra Zeneca czy Roche’a jest tu wiele małych firm, wykorzystujących niewielkie

nisze rynkowe. Specjalność duńskiego przemysłu, to oprócz insuliny leki

hormonalne, psychotropowe i antybiotyki. Rozwój przemysłu farmaceutycznego i

biotechnologicznego jest jednym z priorytetów duńskiej polityki przemysłowej. W

oparciu o bazę naukową w Kopenhadze (Uniwersytet, Państwowy Instytut

Serologiczny) i w Lund w Szwecji, przy wsparciu władz samorządowych jest

realizowany projekt „Medicon Valley”, którego celem jest wsparcie rozwoju nowych,

dynamicznych i innowacyjnych firm w tej dziedzinie. Utworzony też został duńskoszwedzki

fundusz inwestycyjny typu „venture capital” o nazwie „Medicon Valley

Capital”. Obecnie w tym regionie, oprócz gigantów jak „Novo Nordisk” czy

„H.Lundbeck” funkcjonują 94 firmy biotechnologiczne, zatrudniające 6500 osób, w

tym ok. 2000 naukowców, co przekształciło Øresund w miejsce o największym

nasyceniu firm biotechnologicznych w Europie.

Oprócz leków duński przemysł specjalizuje się w produkcji sprzętu medycznego, w

tym urządzeń dla niedosłyszących.

Farmaceutyki są dynamicznie rosnącą pozycją duńskiego eksportu do Polski. Ich

udział w całości duńskiego eksportu do Polski wynosi obecnie 5 %. Duńskie firmy

rozbudowały w Polsce sieć sprzedaży, jednak na razie bez poważniejszych

inwestycji produkcyjnych.

- przemysł maszynowy

Duński przemysł maszynowy charakteryzuje daleko posunięta specjalizacja.

Największe firmy to Danfoss, światowy lider w produkcji systemów klimatyzacyjnych,

systemów ciepłowniczych i kompresorów i Grundfoss, jeden z największych na

świecie producentów pomp. Firmy duńskie specjalizują się także w produkcji

urządzeń dla ochrony środowiska (FLS), maszyn i urządzeń dla rolnictwa i

24


przemysłu spożywczego (APV, Kongskilde, Skako), elektrownie wiatrowych (Vestas,

NEG Micon, ponad 50% światowej produkcji), a także urządzeń chłodniczych (York

Refrigeration, Vestfrost). Jednak o sile duńskiego przemysłu świadczy przede

wszystkim duża ilość małych i średnich firm, oferujących specjalistyczne produkty na

najwyższym poziomie światowym. W tym sektorze mamy jedyną większą inwestycję

z Polski. W grudniu 2001 r. Amica Wronki przejęła duńskiego producenta chłodziarek

domowych Gram Domestic i ma obecnie ponad 15% udziału w rynku tych produktów.

- przemysł elektroniczny

Duński przemysł elektroniczny jest również przykładem daleko posuniętej

specjalizacji. Praktycznie nie wytwarza się tu produktów masowych. W elektronice

konsumpcyjnej duńska firma Bang&Olufsen jest znana na całym świecie ze swego

oryginalnego wzornictwa i wysokich cen, na pewno nie zorientowanych na kieszeń

przeciętnego konsumenta. Dania jest też największym w Europie producentem

kolumn głośnikowych (firma JAMO) i głośników, które montowane są w kolumnach

wszystkich firm światowych (ScanSpeak/Vifa, Dynaudio, Peerless). Jednak

najsilniejszą pozycję ma Dania w zakresie elektroniki profesjonalnej. Prawie 30%

produkcji to elektronika medyczna, znaczną część zajmuje aparatura pomiarowa i

zelektronizowany sprzęt laboratoryjny. Duński przemysł elektroniczny eksportuje

ponad 75% swojej produkcji i przeznacza równowartość ponad 10% obrotów na

prace badawcze i rozwojowe.

3.2.3 Budownictwo

Wprawdzie Dania nie jest krajem wieżowców i wielkich metropolii, to jednak sektor

budownictwa odgrywa dużą rolę w życiu gospodarczym tego kraju. Już krótki pobyt

w Danii daje okazję do zapoznania się z wysoką jakością dróg i imponującymi

mostami, łączącymi duńskie wyspy, a także Danię ze Szwecją. Firmy duńskie, jak np.

MT Højgaard, TK Development czy Per Aarsleff reprezentują najwyższy światowy

poziom w dziedzinie budownictwa lądowego i są obecne na rynkach całego świata.

Dania jest także światowym liderem w dziedzinie technologii wytwarzania cementu –

firma F. L. Smidth & Co. na technologii której zostały zbudowane najnowocześniejsze

polskie cementownie, a także producentem i eksporterem gotowych elementów

budowlanych.

3.2.4. Usługi

Ten dział gospodarki odgrywa w Danii bardzo dużą rolę, znajduje w nim zatrudnienie

prawie 80% siły roboczej i tworzy on niemal 80% PKB. Dużą rolę odgrywa tu sektor

państwowy, w którym zatrudniona jest niemal połowa osób zatrudnionych w

usługach. Państwo jest głównym pracodawcą w rozbudowanym sektorze opieki

socjalnej, lecznictwie, szkolnictwie i administracji publicznej. Jednak dużą rolę

odgrywają też firmy prywatne. Znaczna część działalności największej duńskiej firmy,

konglomeratu A.P.Møller związana jest z usługami, transportem (Mærsk - największa

kontenerowa firma świata) czy handlem (Dansk Supermarked). W Danii znajduje się

także największa w Europie firma zajmująca się sprzątaniem – ISS International

Service Systems, której pracownicy są obecni niemal wszędzie, czy Sophus

Berendsen, gigant na rynku usług pralniczych. Światową renomę mają także duńskie

firmy doradcze i projektowe jak COWI Consult, Rambøll czy Niras. Dania z pomocą

oficjalnego programu rządowego „Invest in Denmark” stawia zdecydowanie na dalszy

rozwój usług, w tym na lokalizację w tym kraju centrów logistyczno-dystrybucyjnych,

rozwój usług software’owych oraz kompleksowe świadczenie usług, tzw. „Shared

Service Centers”.

25


3.3. Inwestycje zagraniczne w Danii

Dania, jako kraj o otwartej gospodarce oraz dużym stopniu zależności od handlu

zagranicznego i współpracy międzynarodowej prowadzi liberalną politykę

inwestycyjną , stwarzając korzystny klimat dla inwestorów zagranicznych, traktując

ich tak samo, jak własnych inwestorów. Dania nie wprowadziła specjalnych zachęt

dla inwestorów zagranicznych, uznając, że jest krajem o wysokiej atrakcyjności

inwestowania.

W przeprowadzonym w 2004r. badaniu atrakcyjności wybranych 56 regionów

europejskich Kopenhaga zajęła 6 miejsce, a pierwsze wśród krajów skandynawskich.

Wśród zalet Danii wymienia się:

- stabilność polityczną, ekonomiczną i legislacyjną,

- utrzymującą się nadwyżkę w bilansie handlowym i płatniczym,

- bardzo dobry stan finansów publicznych,

- łatwy dostęp do dużych potencjalnych rynków zbytu ( kraje skandynawskie,

kraje regionu Morza Bałtyckiego, Polska ),

- łatwość zakładania przedsiębiorstw,

- jeden z najwyższych w UE dochód na głowę mieszkańca,

- niską stopę inflacji,

- stosunkowo niski poziom podatku CIT – 30 %

- świetnie wyszkoloną i mobilną siłę roboczą,

- wysoką wydajność pracy,

- wysoki poziom innowacyjności, świetne wzornictwo i solidność w produkcji,

- stosunkowo niskie obciążenia socjalne, czyli koszty utrzymania pracownika,

- znakomicie rozwiniętą infrastrukturę.

Promocją Danii jako kraju inwestowania zajmuje się agencja rządowa „Invest in

Denmark”, usytuowana w strukturze Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Jej adres:

Asiatisk Plads 2

1448 Copenhagen K

tel: 0045 33921116

fax: 0045 33920717

E-mail: info@investindk.com

Dania w pełni zliberalizowała przepływy kapitału, w tym przepływy walutowe dla

celów inwestycji bezpośrednich i portfelowych. Duński system bankowy jest zdrowy i

ściśle kontrolowany przez Agencje Nadzoru Bankowego. Aktywa dwóch

największych banków Danske Bank i Nordea Danmark stanowią około 73 % całego

duńskiego sektora bankowego.

Dywidendy wypłacane przez filie zagranicznych firm w Danii nie są opodatkowane,

jeśli firma macierzysta posiada co najmniej 20 % udziałów w filii.

Rynek giełdowy funkcjonuje bardzo dobrze. Tylko w ciągu tego roku wartość akcji

firm notowanych na giełdzie wzrosła o 28%. Firmy notowane na giełdzie, według

opublikowanego ostatnio półrocznego raportu, zarejestrowały 15- procentowy wzrost

zysków.

Korupcja ma bardzo mały zasięg. Ranking prowadzony przez Transparency

International lokuje Danię na trzecim miejscu od dołu w świecie , pod względem

poziomu korupcji.

Na koniec 2004r. Dania miała podpisane bilateralne umowy o ochronie inwestycji z

41 krajami, w tym z Polską. Umowa o popieraniu i wzajemnej ochronie inwestycji z

1.05.1990r. weszła w życie 13.10.1990r.

Jedyną strefą wolnego handlu w Danii jest Wolny Port Kopenhaga, od 2001r.

połączony z Portem Malmoe, używany głównie do bezcłowego i bezpodatkowego

składowania towarów importowanych, kierowanych na eksport, w tranzycie i

26


przeznaczonych do dystrybucji. Dopuszcza się przetwarzanie i przepakowywanie

składowanych tam towarów.

Wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych brutto w Danii w 2003r. wyniosła

ok.356 mld DKK (54 mld USD ), czyli 25% PKB, natomiast wartość duńskich

inwestycji za granicą – 374 mld DKK ( 57 mld USD ), co stanowiło 27 % PKB.

Do największych inwestorów zagranicznych w Danii należą: USA, Szwecja, Wielka

Brytania , Norwegia i RFN. Najwięcej inwestycji lokowane jest w sektorze usług

handlowych i finansowych – 49 %, a następnie w produkcji przemysłowej – 13 %

oraz hotelarstwie i handlu – 12 %.

Natomiast bezpośrednie inwestycje Danii za granicą lokowane są głównie w krajach

europejskich – 76 %, w Wielkiej Brytanii, Norwegii, Szwecji, RFN. Duńczycy

inwestują głównie w sektorze usług finansowych i handlowych – 34 %, w produkcji

przemysłowej – 26 % oraz w hotelarstwie i handlu – 10 %.

Wśród poważnych firm światowych, które poczyniły duże inwestycje w Danii są:

Microsoft, IBM, Compaq, Hewlett-Packard, Intel, Motorola, Texaco, Tenneco, 3M,

Pfizer, Merck, Eli Lilly, L.M.Ericsson, APV, Bayer and Q8 Oil.

3.4. Samorząd gospodarczy w Danii

Samorząd gospodarczy ma w Danii bardzo silną pozycję. Należy do niego większość

duńskich firm, mimo, że w odróżnieniu od sąsiednich Niemiec przynależność jest

dobrowolna. Duńskie organizacje samorządu gospodarczego są bardzo aktywne w

życiu politycznym Danii, zwłaszcza przy opracowywaniu nowych ustaw i innych

regulacji prawnych związanych z działalnością gospodarczą i ocenie polityki

gospodarczej rządu. Organizacje te reprezentują duńskie środowisko gospodarcze w

negocjacjach ze związkami zawodowymi na temat umów zbiorowych oraz na forum

międzynarodowym, w tym w Unii Europejskiej i OECD, a także opracowują szereg

publikacji dla swoich członków i świadczą im szeroką gamę usług. Źródłem

finansowania tych organizacji są składki członkowskie i nie otrzymują one dotacji

rządowych na swą działalność statutową.

Konfederacja Pracodawców Duńskich - DA ( www.da.dk )

Główna organizacja duńskich pracodawców, zrzeszająca 13 organizacji

pracodawców prywatnych z sektorów: przemysłu, handlu, transportu, budownictwa i

usług ( 29.000 firm prywatnych ). Jej głównym zadaniem jest reprezentowanie

interesów pracodawców na forum politycznym oraz koordynacja i pomoc w

wypracowaniu wspólnego stanowiska przedsiębiorców w czasie negocjacji umów

zbiorowych. Głównym celem Konfederacji jest zapewnienie przedsiębiorcom takich

warunków działania, które wzmacniałyby ich zdolność do konkurowania na otwartym

europejskim rynku. DA reprezentuje środowisko przedsiębiorców na forum

parlamentu, w kontaktach z rządem i lokalną administracją oraz organizacjami

pracobiorców. DA ma swoje biuro w Brukseli, którego celem jest prowadzenie

lobbingu w interesie swoich członków oraz śledzenie zgłaszanych propozycji i

podejmowanych działań w zakresie rynku pracy przez Komisję Europejską, Radę

Europy i Międzynarodową Organizację Pracy.

Konfederacja Przemysłu Duńskiego - Dansk Industri - DI / www.di.dk /

Największa organizacja duńskiego samorządu gospodarczego – członek DA.

Powstała w 1992 r. z połączenia Federacji Duńskiego Przemysłu ze Związkiem

Pracodawców. Konfederacja składa się z 24 branżowych stowarzyszeń

pracodawców, do których należy ponad 6400 firm. Członkostwo w Konfederacji daje

również automatycznie członkostwo w 14 regionalnych organizacjach, które znajdują

27


się w każdym okręgu (amcie). Konfederacja świadczy swoim członkom szereg usług

konsultingowych w zakresie prawa pracy, ochrony środowiska, oszczędności energii,

wzrostu produktywności, nowoczesnych technik produkcji i zarządzania oraz

dostarcza informacje marketingowe i statystyczne. DI jest członkiem Europejskiej

Konfederacji Pracodawców Przemysłu (UNICE), Międzynarodowej Izby Handlu

Zagranicznego (ICC) oraz reprezentuje Danię w Doradczym Komitecie ds. Handlu i

Przemysłu OECD (BIAC).

Duńska Izba Handlowa / www.hts.dk /

Jest organizacją zrzeszającą firmy handlowe i usługowe zainteresowane

działalnością eksportową. Ma około 15.000 członków. Izba oferuje swoim członkom

informacje marketingowe i podstawowe dane statystyczne tak w zakresie rynków

zagranicznych, jak i o rynku duńskim. Jest w stałym kontakcie z rządem duńskim i

Komisją Europejską w zakresie warunków prowadzenia międzynarodowej

działalności gospodarczej i jest regularnie konsultowana we wszelkich sprawach

dotyczących zmian tych warunków, takich jak: stawki celne, kwoty i plafony oraz inne

restrykcje pozataryfowe. W związku z otwarciem mostu między Kopenhagą a Malmö,

Duńska Izba Handlowa wspólnie z Izbą Przemysłowo-Handlową Południowej Szwecji

utworzyły Izbę Przemysłowo-Handlową dla regionu Cieśniny Øresund

/www.bgoresund.com/, której celem jest wspieranie integracji życia gospodarczego w

tym regionie.

Zrzeszenie Agentów Handlowych i Wyłącznych Dystrybutorów

/www.commercial-agents.dk/

Organizacja ta jest integralną częścią Duńskiej Izby Handlowej. Zrzesza firmy

kupieckie w następujących branżach: odzież, tekstylia, sport i rekreacja, szkło i

porcelana, artykuły różne takie jak obuwie, żywność, wyroby z drewna, narzędzia i

armatura. Zrzeszenie jest członkiem Nordyckiej Federacji Agentów Handlowych i

Wyłącznych Dystrybutorów oraz Międzynarodowej Unii Agentów Handlowych i

Brokerów /IUCAB/. Przedstawiciele Zrzeszenia zapewniają, że członkostwo

otrzymują tylko firmy wiarygodne, godne zaufania, które reprezentują najwyższy

standard etyki biznesowej. Z punktu widzenia polskiego przedsiębiorcy członkowie

zrzeszenia mogą być traktowani jako potencjalni przedstawiciele na rynku duńskim.

Duńska Rada Rzemiosła / www.hvr.dk /

Jest główną organizacją małych i średnich firm, działających w regionach

zurbanizowanych. Założona w 1879 roku jako federacja cechów i organizacji

rzemieślniczych od 1910 r. zajmuje się wyłącznie reprezentowaniem małych i

średnich firm. Należy do niej 60 organizacji branżowych i 100 organizacji

terytorialnych, które w sumie zrzeszają ponad 26 tys. firm. Od pewnego czasu rośnie

także liczba firm „niezależnych”, które są bezpośrednio członkami Rady. Jej

zadaniem jest ochrona warunków działania małych firm i zakładów rzemieślniczych,

których interesy Rada reprezentuje w licznych komitetach, radach i zespołach

ekspertów zajmujących się sprawami polityki przemysłowej i handlowej, w tym

wspierania eksportu, ochrony środowiska i oszczędności energii, budownictwa (dużo

małych i średnich firm działa w tym sektorze) oraz szkolenia zawodowego. Rada

reprezentuje Danię w Europejskim Stowarzyszeniu Rzemiosła i Handlu (UEAPME).

Duńska Rada Rolnictwa / www.landbrug.dk /

28


Rada jest zrzeszeniem reprezentującym główne organizacje rolnicze, broniącym ich

interesów wobec parlamentu, rządu, innych grup zawodowych i społecznych oraz

zagranicy. Jest centralnym forum, na którym przygotowuje się, dyskutuje i koordynuje

główne aspekty krajowej i zagranicznej polityki rolnej. Członkami Rady są: Federacja

Związków Duńskich Rolników, Federacja Związków Posiadaczy Drobnych

Gospodarstw, Związek Właścicieli Posiadłości Ziemskich, Związek Spółdzielni

Duńskich i dziewięć kluczowych organizacji branż produkcji roślinnej i zwierzęcej.

3.5. Ważniejsze imprezy targowe w Danii

W Danii znajdują się trzy centra wystawienniczo-targowe, które organizują imprezy o

charakterze międzynarodowym. Są to Bella Center A/S w Kopenhadze oraz

MesseCenter w Herning i Fredericia Messecenter na półwyspie Jutlandzkim.

Kalendarze targów i wystaw dostępne są w internecie pod adresami:

www.bellacenter.dk, www.messecenter.dk i www.dmh.dk.

Pełny wykaz targów duńskich znajduje się na stronie www.xpo.dk. Informacje o

targach branżowych można znaleźć na stronie www.fagmesser.dk.

Duńskie targi mają na ogół charakter regionalny, a firmy zagraniczne są na nich

reprezentowane przez swoich duńskich dystrybutorów. Dlatego też decyzje

wystawiennicze należy podejmować po starannym rozeznaniu imprezy. Polecamy

natomiast wizyty na targach, które są dobrą okazją do nawiązania bezpośrednich

kontaktów z duńskimi dystrybutorami.

Poniżej przedstawiamy, krótką charakterystykę kilku imprez, które ze względu na

swój charakter oraz strukturę polsko-duńskiej wymiany handlowej mogą się cieszyć

zainteresowaniem polskich przedsiębiorców.

AGROMEK - międzynarodowe targi maszyn rolniczych, hodowli bydła i trzody

chlewnej /International Trade Fair for Agricultural Machinery, Cattle and Pigs/,

organizowane są tradycyjnie na początku roku kalendarzowego. Agromek jest

największą wystawą organizowaną przez Messecenter w Herning i jedną z

największych w całej Danii. Regularnie odwiedza ją 80-90 tysięcy osób z czego 15 %

stanowią goście zagraniczni. Biorą w niej udział również firmy polskie od lat

współpracujące z duńskimi dystrybutorami maszyn rolniczych (Praestbro Maskiner,

czy Grene A/S) jak również znanymi producentami, którzy część swojej produkcji

realizują w naszym kraju (Kongskilde Industries A/S i Brdr. Holst Sorensen A/S).

Adres internetowy targów Agromek jest następujący: www.agromek.dk.

Skandynawskie Targi Meblowe /Scandinavian Furniture Fair/ w Kopenhadze.

Odbywają się zazwyczaj w maju. Głównym organizatorem imprezy jest Duńskie

Zrzeszenie Przemysłu Meblowego /www.danishfurniture.dk/. Same targi mają

charakter międzynarodowy i przeznaczone są głównie dla profesjonalistów. Od

2000 roku w targach tych aktywnie uczestniczy Wydział Ekonomiczno-Handlowy

Ambasady RP w Kopenhadze, który poprzez własne stoisko promocyjne informuje

odwiedzających o polskim przemyśle meblarskim i poszczególnych zakładach

produkcyjnych. Firmy związane z branżą meblarską i przemysłem drzewnym

zainteresowane rynkiem duńskim, w szczególności zaś Skandynawskimi Targami

Meblowymi proszone są o kontakt z Wydziałem /www.polcom.dk/. Szczegółowe

dane dotyczące powyższej imprezy dostępne są w internecie:

www.scandinavianfurniturefair.com.

Kopenhaskie międzynarodowe targi odzieżowe połączone z targami obuwia i

wyrobów skórzanych /Copenhagen International Fashion Fair, Scandinavian Shoe

Fair, Bag and Leather Goods Fair/. Impreza ta odbywa się dwa razy w roku

29


zazwyczaj w lutym i sierpniu. Jej głównym organizatorem jest Federacja Duńskiego

Przemysłu Tekstylnego i Odzieżowego / www.textile.dk /. Uczestniczy w niej ponad

600 wystawców, a odwiedza ok. 15 tysięcy osób. Adres internetowy – www.ciff.dk.

FORMLAND + Danish Lighting + TEXPO – targi sprzętu oświetleniowego, wyrobów

tekstylnych, upominków i sztuki użytkowej /Trade Fair for Giftware, Lighting, Textiles

and Applied Arts/ w Herning odbywają się dwa razy w roku, w lutym i sierpniu. Targi

te gromadzą wystawców w takich dziedzinach jak: oświetlenie i dekoracja wnętrz,

porcelana stołowa i artystyczna, szkło użytkowe, upominki, artykuły biurowe i

papiernicze, materiały obiciowe do mebli, zasłony, firany, obrusy, odzież, wyroby ze

skóry, biżuteria i kosmetyki. Corocznie uczestniczy w nich 600 wystawców, a

odwiedza ok. 20 tys. gości. Adres internetowy – www.formland.dk.

Targi Przemysłowe HI FOR INDUSTRY

Targi Przemysłowe HI organizowane są raz na dwa lata w centrum wystawienniczym

w Herning. Są to największe skandynawskie targi przemysłowe. Gromadzą firmy z

następujących sektorów: automatyka przemysłowa, elektronika i robotyzacja,

przemysł opakowaniowy i transport wewnętrzny oraz urządzenia przemysłowe,

narzędzia i komponenty do produkcji przemysłowej. Z punktu widzenia polskich

interesów najciekawsza wydaje się ostatnia tematyka imprezy dotycząca

komponentów, półproduktów i szeroko pojętej kooperacji przemysłowej. W tej

dziedzinie istnieją bowiem możliwości nawiązania nowych, korzystnych form

współpracy z przedsiębiorcami duńskimi. Zwykle bierze w nich udział ponad 900

wystawców z 40 państw.

Adres internetowy – www.hi-industri.dk.

Wakacje dla wszystkich ( Ferie for Alle – Targi turystyczne ). Odbywają się

corocznie od 7 lat w centrum targowo-wystawienniczym Herning na Jutlandii.

Powierzchnia wystawowa 60.000 m. kw. Bierze w nich udział ponad 600 wystawców

z dwudziestu kilku krajów. Impreza jest podzielona na następujące bloki tematyczne:

turystyka zagraniczna, krajowa, campingowa, golf, zdrowie i wypoczynek.

W roku ubiegłym WEH we współpracy z Polskim Ośrodkiem Informacji Turystycznej

w Sztokholmie po raz pierwszy zorganizował stoisko na tych targach. W związku ze

wzrostem zainteresowania polskich firm, w roku bieżącym stoisko zostało dwukrotnie

powiększone.

Targi te są imprezą rozwijającą się bardzo dynamicznie. Mimo, iż organizowane są w

małej miejscowości w środkowej Jutlandii, przyciągają corocznie o ponad 10 tysięcy

więcej zwiedzających niż organizowane w Kopenhadze targi FERIE.

Adres internetowy – www.ferie-for-alle.dk

Targi turystyczne /International Travel Exhibition – Ferie/ odbywają się w

Kopenhadze zazwyczaj w pierwszych miesiącach roku kalendarzowego. W targach

tych uczestniczy rokrocznie ponad 600 wystawców z 40 krajów, a odwiedza je ponad

40 tys. gości z Danii i zagranicy. Impreza ta może być bardzo atrakcyjna dla polskich

firm i przedsiębiorców turystycznych w ich działalności marketingowej na terenie

Skandynawii, tym bardziej, że obserwuje się spore zainteresowanie Duńczyków

wyjazdami turystycznymi do Polski. Regularnie w kopenhaskich targach

turystycznych uczestniczy Polski Ośrodek Informacji Turystycznej w Sztokholmie,

www.tourpol.com. Internetowy adres targów – bcfair@bellacenter.dk

30


4. POLSKO-DUŃSKIE STOSUNKI GOSPODARCZE

4.1. Wymiana handlowa

Współpraca gospodarcza między Polską i Danią rozwija się od wielu lat bardzo

dynamicznie. Tylko w okresie ostatnich pięciu lat 2000 – 2004r. wymiana handlowa

wzrosła o prawie 82 %, w tym polski eksport o 92,4% a import o 70%. Wartość

obrotów handlowych per capita między naszymi krajami wyniosła w 2004 roku 552

USD. Pod tym względem Dania zdecydowanie wyprzedza pozostałe kraje

europejskie.

Dla Danii Polska jest 14-tym partnerem handlowym (1,6% eksportu i 1,8% importu) i

pierwszym wśród krajów Europy Środkowo-Wschodniej . Obroty towarowe z Polską

są większe, niż z takimi krajami, jak Austria, Grecja czy Irlandia, a także Kanada,

Szwajcaria, czy Korea Płd.

W 2004 r. Dania była dla Polski 14-tym partnerem gospodarczym w eksporcie i 17-

tym w imporcie. Wśród krajów UE Dania jest naszym 11-tym partnerem.

W 2004r. obroty handlowe Polski z Danią w wyrażeniu dolarowym wzrosły o

około 31 % .

W pierwszym kwartale 2005r. nastąpiło okresowe osłabienie aktywności w zakresie

wymiany handlowej miedzy Polska a Danią. Wskaźnik dynamiki eksportu w

porównaniu z analogicznym okresem roku ubiegłego w USD wyniósł 97,3%, zaś

wskaźnik dynamiki importu ukształtował się na poziomie 77,6%.

Wyniki po drugim kwartale wykazują pewna poprawę: eksport wzrósł o ok. 6 % w

porównaniu z analogicznym okresem roku ubiegłego, zaś import był niższy o ok. 9

%.

Wyjątkowo słabe wyniki w imporcie Polski z Danii są odbiciem ogólnej sytuacji w

eksporcie Danii do krajów wschodnioeuropejskich UE , który w przeciągu ostatnich

dziesięciu lat spadł o około 25%, w porównaniu z pozostałymi krajami UE. Od 2003r.,

kiedy to odnotowano negatywny wskaźnik wzrostu eksportu, jak i importu, rosną one

w bardzo słabym tempie. Prognozy przewidują na 2005r. około 4 –procentowy wzrost

eksportu i importu.

Polsko-duńskie obroty handlowe w latach 2000-2004 i po 6 miesiącach 2005 r.

kształtowały się następująco:

w mln USD

2000 2001 2002 2003 2004*

Dynamika

2004:2003

2003=100

6 mies.

2005 **

Dynamika

6 mies.2004

= 100

Obroty 1.641 1.814 2.089 2.273 2.982 131,2 1.541, 99,1

9

Eksport 857 933 1.134 1.268 1.649 130,1 904,8 105,8

Import 784 881 955 1.005 1.333 132,6 637,1 90,9

Saldo +73 +52 +179 +263 +316 - +267,7 -

* odpowiednio w € : eksport: 1.333,5 mln Euro; import 1.079,6 mln Euro; saldo 253,9

mln Euro. Dynamika odpowiednio: 118,6 i 121,5.

** odpowiednio w €: obroty 1.184,1 mln Euro, eksport 694,8 mln Euro, import 489,3

mln Euro; saldo 205,5 mln Euro. Dynamika odpowiednio: obroty 93,3, eksport 99,8,

import 85,5.

Pod względem wartości dodatniego salda obrotów Polski, Dania znajduje się na

czwartym (po Wielkiej Brytanii, RFN i Litwie ) miejscu wśród krajów unijnych.

31


W polskim eksporcie towarowym do Danii w pierwszym półroczu 2005r. największą

grupę stanowią towary sekcji XVI – maszyny i urządzenia – udział w eksporcie 15,6

%. Kolejne miejsca zajmują produkty sekcji XVII – pojazdy i statki – udział 13,3 %,

sekcji XV – metale nieszlachetne i wyroby z nich – udział 10,5%, sekcji XI – materiały

i wyroby włókiennicze – udział 10,2 %, a także zwierzęta żywe i produkty

pochodzenia zwierzęcego, drewno i wyroby z drewna, wyroby różne, w tym meble

oraz produkty mineralne.

Uwagę zwraca bardzo poważny 107 procentowy w stosunku do roku 2004 wzrost

udziału eksportu zwierząt żywych i produktów pochodzenia zwierzęcego. Grupa ta

obejmuje mięso i wyroby mięsne, ryby i skorupiaki ( ponad 100 – procentowy wzrost

udziału w eksporcie ), produkty mleczarskie, jaja, miód.

Istotnie, bo o 39 % wzrósł udział w eksporcie przyrządów, narzędzi i aparatów

optycznych, fotograficznych i pomiarowych.

Należy również odnotować znaczny 26 – procentowy wzrost udziału w eksporcie

maszyn i urządzeń mechanicznych oraz sprzętu elektrycznego, jak również 29 –

procentowy wzrost udziału wyrobów z kamieni, gipsu, cementu i podobnych

materiałów budowlanych.

Jeśli chodzi o dynamikę wzrostu eksportu w stosunku do pierwszego półrocza 2004r.

( czyli pierwszy rok polskiego członkostwa w UE ), to najszybciej rośnie eksport

produktów pochodzenia zwierzęcego ( głównie mięsa ) – o 192%, wyrobów z

kamieni, gipsu, cementu i podobnych materiałów budowlanych ( w tym głównie szkła

i wyrobów ze szkła ) – o 74 %, maszyn i urządzeń mechanicznych – o 46 %,

przyrządów, narzędzi i aparatów optycznych, fotograficznych i pomiarowych ( w tym

głównie instrumentów muzycznych ) – o 45 %, gotowych artykułów spożywczych

( głównie przetworów z mięsa i wyrobów cukierniczych ) – o 44 % oraz obuwia – o

42% i produktów pochodzenia roślinnego (głównie zbóż i warzyw ) – o 39 %.

Spada eksport do Danii tłuszczów i olejów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego – o

89 % ( jest to trwała tendencja ), skór futerkowych i futer – o 44 %, i kamieni

szlachetnych – o 33 % . Utrzymuje się też spadkowa tendencja w eksporcie

materiałów i wyrobów włókienniczych – o 8 % ( z wyjątkiem dywanów i wykładzin

podłogowych, tkanin wełnianych i włókien chemicznych ciętych ).

Wśród towarów dominujących w polskim eksporcie do Danii na pierwszym miejscu

są oleje z ropy naftowej i z minerałów bitumicznych – ok.5 % wartości eksportu,

dynamika wzrostu 13 %. Następne miejsca zajmują: krany, kurki, zawory i armatura –

ok. 4 % wartości eksportu, dynamika wzrostu 71 %, pojazdy samochodowe osobowe

– 3 % udziału w eksporcie, dynamika wzrostu 112 %, wyroby stolarskie i ciesielskie

dla budownictwa – 3 % udziału w eksporcie, 42 % wzrostu oraz pojazdy

samochodowe do transportu towarowego – ok. 2 % udziału, 311 % wzrostu eksportu.

Największa dynamikę wzrostu w tym półroczu wykazało mięso wołowe świeże lub

schłodzone 823 % wzrostu, mięso wieprzowe 252 % wzrostu oraz sery i twarogi –

220 % wzrostu.

Jak wiec widać po wejściu do UE zdecydowanie zmienia się struktura naszego

eksportu do Danii, szybko rośnie udział artykułów rolno-spożywczych, maszyn i

urządzeń oraz pojazdów samochodowych. Wśród trzydziestu najważniejszych

towarów w naszym eksporcie do Danii jest 6 pozycji rolno-spożywczych. Z listy tej

wypadł węgiel, do niedawna poważna pozycja eksportowa. Nadal spada udział

wyrobów tekstylnych i odzieży.

Tabela poniżej przedstawia wartość eksportu, dynamikę wzrostu eksportu oraz udział

w polskim eksporcie na rynek duński 10 głównych sekcji towarowych w połowie 2005

roku.

32


wartość dynamika udział /w %/

Sekcja towarowa

/w mln USD/ /w %/

Sekcja I – zwierzęta żywe; produkty zwierzęce 79,3 292,5 8,1

Sekcja IV – gotowe art. spożywcze, tytoń, alkohol 40,0 144,0 4,42

Sekcja V – produkty mineralne 54,1 86,5 6,0

Sekcja VII – tworzywa sztuczne i wyroby z nich 31,1 113,6 3,4

Sekcja IX – drewno i wyroby z drewna 71,7 120,1 7,9

Sekcja XI – materiały i wyroby włókiennicze 92,6 91,9 10,2

Sekcja XV – metale nieszlachetne i wyroby z nich 95,2 132,7 10,5

Sekcja XVI – maszyny i urządzenia 141,4 145,8 15,6

Sekcja XVII – pojazdy, statki, jednostki pływające 120,8 51,2 13,4

Sekcja XX – wyroby różne 54,3 121,3 6,0

W polskim imporcie towarowym z Danii w pierwszym półroczu 2005r. największą

grupę stanowią produkty sekcji XVI – maszyny i urządzenia – udział w imporcie 19,7

%. Kolejne co do wielkości grupy towarów importowanych z Danii stanowią produkty

sekcji XV – metale nieszlachetne i wyroby z nich – ich udział w całości importu

wynosi 13,6%; sekcji I – zwierzęta żywe i produkty pochodzenia zwierzęcego –

udział 12,9 % i produkty przemysłu chemicznego, w tym farmaceutyki – udział 12,6

%.

Udział w imporcie z Danii produktów sekcji XI materiały i wyroby włókiennicze

wynosi 9,7 %. a sekcji VII – tworzywa sztuczne, kauczuk i wyroby z nich wynosi 6,2

%.

Na uwagę zasługuje ponad 50-procentowy w stosunku do 2004r. wzrost udziału

importu zwierząt żywych i mięsa oraz 40-procentowy wzrost udziału importu metali

nieszlachetnych i wyrobów z nich.

Jeśli chodzi o dynamikę wzrostu w stosunku do pierwszego półrocza 2004r. ( czyli

pierwszy rok polskiego członkostwa w UE ), to najszybciej rośnie import zwierząt

żywych i mięsa – o ok.190%, obuwia – 59%, drewna i wyrobów z drewna – 53 %,

metali nieszlachetnych i wyrobów z nich – 51 % oraz tłuszczów i olejów – 48 %.

Spada import z Danii kamieni szlachetnych i półszlachetnych o 74% oraz produktów

pochodzenia roślinnego o ok.50 %.

Wśród towarów dominujących w polskim imporcie z Danii pierwsze miejsce zajmuje

mięso wieprzowe świeże lub mrożone ( 9% wartości importu, dynamika wzrostu 174

% ). Na drugiej pozycji plasują się wyroby walcowane z żeliwa lub stali ( 4 %

wartości importu, dynamika wzrostu 329% ). Następne pozycje zajmują leki oraz

armatura i zawory.

Tabela poniżej przedstawia wartość importu, dynamikę wzrostu oraz udział w polskim

imporcie z Danii 10 głównych sekcji towarowych w połowie 2005 roku.

wartość dynamika udział /w %/

Sekcja towarowa

/w mln USD/ /w %/

Sekcja I – zwierzęta żywe, produkty zwierzęce 82,3 290,7 12,9

Sekcja II – produkty pochodzenia roślinnego 13,6 47,8 2,1

Sekcja IV - gotowe art. spożywcze, tytoń, alkohol 32,1 141,3 5,0

Sekcja VI – produkty przemysłu chemicznego 80,3 110,0 12,6

Sekcja VII – tworzywa sztuczne i wyroby z nich 39,7 96,7 6,2

Sekcja XI – materiały i wyroby włókiennicze 61,5 120,7 9,7

Sekcja XV – metale nieszlachetne 86,9 151,3 13,6

Sekcja XVI – maszyny i urządzenia 125,6 90,1 19,7

33


Sekcja XVII – pojazdy, statki, jednostki pływające 17,7 9,9 2,8

Sekcja XVIII – przyrządy i narzędzia 28,7 129,8 4,5

Zainteresowanie przedstawicieli biznesu duńskiego dalszym rozwojem kontaktów

gospodarczych z Polską jest duże. Świadczy o tym poziom inwestycji duńskich w

Polsce, omówiony poniżej, a także znaczna ilość zgłaszających się do Wydziału

Ekonomiczno-Handlowego Ambasady RP w Kopenhadze firm duńskich,

poszukujących partnerów w Polsce.

Największe firmy duńskie eksportujące do Polski powołały w 1995 r. Duńsko-Polską

Izbę Handlową, która liczyła ponad 70-ciu członków. W 2004r została powołana

Skandynawsko-Polska Izba Gospodarcza, która odgrywa poważną rolę w rozwoju

bilateralnych stosunków polsko-duńskich.

Powstała ona w 2004r. w wyniku połączenia Duńsko-Polskiej Izby Gospodarczej,

Szwedzkiego Klubu Biznesu, Norweskiego Forum Biznesu, i Fińskiej Izby Handlowej.

Organizacje te funkcjonowały niezależnie od 10 lat na polskim rynku. Zadaniem Izby

jest reprezentowanie inwestorów skandynawskich w Polsce, wsparcie przedsięwzięć

biznesowych firm członkowskich i promocja skandynawsko-polskich stosunków

ekonomicznych.

Członkami Izby jest 250 firm z 4 krajów, reprezentujących szeroki zakres działalności

w Polsce. Zapewniają one łącznie 62.000 miejsc pracy , co stanowi 2/3 wszystkich

miejsc pracy w skandynawskich firmach działających na polskim rynku.

Izba organizuje spotkania biznesowe, konferencje i seminaria dotyczące

najważniejszych tematów prawnych, podatkowych i administracyjnych. Organizuje

również spotkania z politykami oraz przedstawicielami rządu. Izba posiada

regionalne przedstawicielstwa w Gdyni i Poznaniu.

Corocznie Izba wydaje katalog członkowski oraz redaguje comiesięczny biuletyn

informacyjny, zawierający aktualne informacje przydatne dla członków -

www.spcc.pl.

Skandynawsko-Polska Izba Gospodarcza nie ma odpowiednika w Danii w

postaci organizacji polskich firm zainteresowanych prowadzeniem działalności

gospodarczej i współpracy z Danią. Jest to spowodowane z jednej strony nikłą

obecnością firm polskich w Danii, a z drugiej znaną niechęcią polskich

przedsiębiorców do tworzenia i finansowania organizacji reprezentujących ich

wspólne interesy.

Praktycznie jedynym niekorzystnym zjawiskiem w bardzo dobrych wzajemnych

stosunkach gospodarczych są trudności, jakie napotykają polskie firmy realizujące

kontrakty na dostawę sprzętu inwestycyjnego, związane z pracą ekip montażowych.

Konieczność przestrzegania ustaleń wynikających z umów zbiorowych i postawa

branżowych związków zawodowych stwarza poważne i trudne do pokonania bariery

dla polskich eksporterów sprzętu i usług inwestycyjnych. Naszym zdaniem nie jest to

uzasadnione obecną sytuacją na duńskim rynku pracy.

4.2. Duńskie inwestycje w Polsce

Dania, relatywnie do swego potencjału gospodarczego, jest znaczącym inwestorem

zagranicznym w Polsce. Zgodnie ze statystyką Państwowej Agencji Inwestycji

Zagranicznych zajmuje pod tym względem 10 miejsce, a łączna, skumulowana suma

duńskich inwestycji w Polsce wyniosła na koniec 2004r. 2.096 mln USD, co stanowi

3% wartości wszystkich inwestycji zagranicznych zrealizowanych w Polsce.

Dania utrzymała dziesiątą pozycję w rankingu krajów inwestujących w naszym kraju

najwięcej. Liderem nadal pozostają Francuzi (20% wartości wszystkich inwestycji

zagranicznych). Drugim największym inwestorem zagranicznym w Polsce jest

Holandia (14%), a trzecim USA ( 13% ).

34


Wraz ze zwiększającym się napływem kapitału zagranicznego do Polski

obserwujemy wzrost kapitału pochodzącego z Danii. Od końca lat 90-tych wartości

skumulowane duńskich inwestycji w Polsce wykazują tendencję rosnącą. W roku

2004 firmy duńskie zainwestowały w Polsce 33,2 mln USD, co stanowi 0,4% wartości

napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski.

Struktura kapitału, jaki napłynął z Danii do Polski w 2004 roku wskazuje, iż

korporacje duńskie są zainteresowane inwestycjami jedynie w formie greenfield.

Prawie 100% inwestycji, które zrealizowały się w zeszłym roku miały właśnie tę

formę.

Biorąc pod uwagę liczbę inwestorów duńskich na liście PAIiIZ należy zwrócić uwagę,

że od początku prowadzonych badań wzrasta ona sukcesywnie. Ponadto ich

zaangażowanie kapitałowe na rynku polskim zwiększa się od kilkunastu do

kilkudziesięciu procent w skali roku od początku lat dziewięćdziesiątych do roku

2004. W początkowym okresie duńskie firmy inwestowały w Polsce w sektory

gospodarki, które charakteryzują się niską wartością dodaną, takie jak produkcja

żywności i jej przetwarzanie oraz materiały budowlane. Jednak wraz ze wzrostem

zaufania do polskiego rynku oraz coraz lepiej wykwalifikowanej siły roboczej, duńskie

firmy rozpoczęły stopniowo inwestycje w bardziej dochodowe i wyżej przetworzone

gałęzie polskiej gospodarki, takie jak: produkcja maszyn i urządzeń, produkcja

wyrobów chemicznych i farmaceutyków oraz tkanin i ubrań.

W statystykach PAIiIZ znajduje się 50 inwestorów duńskich, którzy zainwestowali

powyżej 1 miliona USD. Szacuje się, że ogółem liczba firm duńskich prowadzących

działalność na rynku polskim wynosi około 400.

Istotnym jest również fakt, że w Polsce zainwestowały najważniejsze duńskie firmy,

które nasz kraj wybrały jako lokalizację dla swoich zakładów produkcyjnych.

Liderem wśród duńskich inwestorów w Polsce jest oddział koncernu Statoil w Danii,

który zrealizował inwestycje o wartości 430 mln USD w branży dystrybucji paliw.

Drugą pozycję zajmuje House of Prince Denmark A/S, który zainwestował 348 mln

USD w produkcję wyrobów tytoniowych. Na kolejnych miejscach uplasowali się :

Carlsberg Breweries A/S – 110 mln USD,

TDC Mobile International A/S – 100,5 mln USD ( telefonia komórkowa ),

NETTO A/S - 100 mln USD ( sieć sprzedaży detalicznej ),

Icopal A/S - 87 mln USD ( materiały budowlane ),

Foras Holding A/S - 85 mln USD ( nieruchomości ),

TK Holding – 83 mln USD ( budownictwo ),

Rockwool – 67 mln USD ( materiały izolacyjne ),

Polen Invest A/S – 60,5 mln USD ( hodowla świń ),

Danfoss A/S – 59 mln USD ( automatyka przemysłowa ),

Nordisk Wavin A/S – 37 mln USD ( materiały budowlane z plastiku ),

NKT Cables A/S – 33 mln USD ( kable i łącza ),

Elsam A/S – 31 mln USD ( produkcja i dystrybucja elektryczności ).

Jak wynika z powyższych danych duńskie firmy szczególną aktywność wykazują w

sektorach: produkcji materiałów instalacyjnych i budowlanych, telekomunikacji,

przetwórstwa rolno-spożywczego i hodowli.

Firmy duńskie w Polsce odgrywają coraz większą rolę w eksporcie do Danii. Wśród

20 największych eksporterów do Danii jest 6 firm o duńskim rodowodzie między

innymi firma Danfoss sp. z o.o. z Grodziska Mazowieckiego, Sauer – Danfoss sp. z

o.o. z Wrocławia, Sanita PL ze Strzelec Krajeńskich, Arla Foods z Gocina i

Espersen Polska z Koszalina.

4.3. Wprowadzanie towarów na rynek duński

35


Sposoby dystrybucji towarów na rynku duńskim różnią się w zależności od rodzaju

towaru. Środki produkcji i surowce przemysłowe wchodzą na rynek najczęściej za

pośrednictwem agentów handlowych. Artykuły specjalistyczne oraz wyroby high-tech

często są sprzedawane za pośrednictwem duńskich oddziałów firm zagranicznych.

Towary konsumpcyjne wchodzą na rynek najczęściej poprzez agentów importowych i

dystrybutorów lecz coraz częściej za pośrednictwem sieci handlu detalicznego i

domów towarowych.

Sektor handlu detalicznego jest w Danii zdominowany przez dwie duże sieci

handlowe - Dansk Supermarked i Coop Danmark, posiadające łącznie ponad 50

procentowy udział w rynku detalicznym żywności. W Danii działa około 30

znaczących, niezależnych importerów produktów żywnościowych.

Obecna łatwość komunikacji i jej niskie koszty wyeliminowały wiele istniejących do

niedawna barier handlowych, lecz wciąż znaczna część firm duńskich preferuje

zakup towarów importowanych za pośrednictwem lokalnych agentów lub

dystrybutorów niż import bezpośredni. Duże znaczenie odgrywa bowiem zaufanie do

bezpośrednich importerów (agentów, dystrybutorów), którzy swoją pozycję na rynku

budowali przez wiele lat. Zaznacza się jednak tendencja w zakresie bezpośredniego

importu, szczególnie w odniesieniu do towarów spożywczych importowanych

bezpośrednio przez sieci detaliczne z krajów europejskich. W tym kontekście

zarysowuje się możliwość rozwoju eksportu polskiej żywności do Danii, co miało

miejsce już w 2004r. Tendencja ta utrzymuje się w roku bieżącym, gdyż w pierwszym

półroczu eksport artykułów rolno-spożywczych pochodzenia zwierzęcego do Danii

wzrósł o 192 %, w porównaniu z analogicznym okresem roku ubiegłego.

Równolegle zaznacza się tendencja do zakładania przez firmy zagraniczne

oddziałów na terenie Danii. Przepisy dotyczące tworzenia oddziałów omówione są w

jednym z następnych rozdziałów niniejszego przewodnika.

Mimo, że czynniki wpływające na import mają w zasadzie przede wszystkim

charakter komercyjny (cena, jakość towaru, termin dostawy, dogodne sposoby

płatności itd.), firmy duńskie zmieniają swoich wypróbowanych dostawców rzadko i

niechętnie. Ogromne znaczenie odgrywa bowiem zaufanie do dostawcy towaru,

które budowane jest latami. Dlatego potencjalni eksporterzy na ten rynek powinni

wykazać się dużą cierpliwością, starannością i konsekwencją w swych działaniach.

Nowi eksporterzy spotkają się na rynku duńskim z ogromną konkurencją zarówno

firm duńskich jak i zagranicznych mających ogromne doświadczenie na lokalnym

rynku. Zdarza się, że świadomi tej sytuacji duńscy agenci i dystrybutorzy odmawiają

współpracy albo żądają ponoszenia przez eksportera znacznych kosztów

związanych z wprowadzeniem produktu na tutejszy rynek. Dlatego często firmy

zagraniczne zainteresowane wejściem na rynek decydują się na utworzenie w Danii

biura sprzedaży, co z punktu widzenia niewielkich firm polskich jest rozwiązaniem

drogim.

Konserwatyzm duńskich konsumentów oraz dobrze rozbudowana sieć sklepów

powodują, że nie odniosły tu powodzenia próby prowadzenia sprzedaży

bezpośredniej. Sprzedaż domokrążna uważana w Danii za naruszenie prywatności

jest prawnie zakazana. Dozwolony jest "tele-marketing", ale próby podjęte w tej

dziedzinie przez kilka firm, głównie amerykańskich, zakończyły się niepowodzeniem.

4.4. Eksport do Danii

Po akcesji Polski do UE od 1.05.2004r. funkcjonujemy w ramach jednolitego rynku

wewnętrznego, bez barier administracyjnych ( kontroli celnej, procedur kontroli

36


weterynaryjnej , czy fitosanitarnej ), co oznacza dla polskich przedsiębiorców istotne

ułatwienie w wymianie handlowej i znaczne obniżenie jej kosztów.

Taryfa celna UE oraz TARIC, zawierający dodatkowo informacje o kontyngentach,

zawieszeniach ceł i środkach ochronnych, znajduje się na stronie internetowej

Ministerstwa Gospodarki i Pracy www.mgip.gov.pl Krajowe przepisy celne, tj.

ustawa Prawo celne i przepisy wykonawcze do ustawy są opublikowane na stronie

Ministerstwa Finansów www.mf.gov.pl

Akcesja do UE oznacza przeniesienie kompetencji w zakresie prowadzenia polityki

handlowej ze szczebla krajowego na szczebel wspólnotowy, gdzie należy to do

kompetencji Komisji Europejskiej.

Środkami polityki handlowej w odniesieniu do towarów przemysłowych zarządza

Ministerstwo Gospodarki i Pracy, Departament Polityki Handlowej. Szczegółowe

informacje na temat środków taryfowych ( kontyngenty taryfowe, plafony,

zawieszenia poboru ceł ), pozataryfowych ( nadzór obrotu, kontyngenty ilościowe,

zakazy eksportu/importu ) oraz środków ochronnych ( antydumpingowe,

antysubsydyjne, środki ochronne przed nadmiernym przywozem ) znajdują się na

stronie internetowej www.mgip.gov.pl/clo

Środkami polityki handlowej w odniesieniu do towarów rolno-spożywczych zarządza

Agencja Rynku Rolnego. W UE dla każdego rynku towarowego obowiązują

odmienne zasady handlu zagranicznego. Tak więc ustalono zróżnicowane zasady

odnośnie rynków: mleka i przetworów mlecznych, zbóż, cukru, wołowiny i cielęciny,

wieprzowiny, baraniny i koziny, drobiu i jaj, olejów i tłuszczów, ryżu, świeżych

owoców i warzyw, bananów, przetworzonych owoców i warzyw, wina, lnu i konopi,

alkoholu etylowego pochodzenia rolniczego, nasion oraz towarów przetworzonych.

Wszystkie niezbędne informacje dotyczące zasad handlu zagranicznego towarami

rolno-spożywczymi znajdują się na stronie internetowej www.arr.gov.pl

Należy jednak pamiętać, że aby móc eksportować firmy przetwórcze musza uzyskać

uprawnienia eksportowe. Zależy to od przestrzegania zasad bezpieczeństwa

żywności i spełnienia wymogów określonych w dyrektywach UE oraz wyników

kontroli przeprowadzonych przez odpowiednie służby UE. Najsurowsze są

uregulowania dotyczące wyrobów przemysłu mięsnego i mleczarskiego. Wszelkie

niezbędne informacje na temat wymogów eksportowych w stosunku do tych towarów

oraz rodzajów dokumentów wymaganych przy wprowadzaniu tych towarów na rynek

(świadectwa zdrowia, zaświadczenia i certyfikaty ) można znaleźć na stronie

internetowej Głównego Inspektoratu Weterynarii www.wetgiv.gov.pl

Kontrolę fitosanitarną roślin, produktów roślinnych i nasion przeprowadza Państwowa

Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa, www.piorin.gov.pl

Kontrola jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych w produkcji i w obrocie , w

tym wywożonych na eksport i importowanych z zagranicy, jak również wydawanie

świadectw jakości leży w kompetencji Inspekcji Jakości handlowej Artykułów Rolno-

Spożywczych, www.ijhar-s.gov.pl

Odpowiednią instytucją w Danii jest Inspektorat ds. Weterynarii i Żywności ( The

Danish Veterinary and Food Administration ), znajdujący się w strukturze

Ministerstwa ds. Rodziny i Konsumentów. Stoi on na straży wprowadzania dyrektyw

unijnych w zakresie obrotu towarami spożywczymi. Kontrola żywności i inspekcje

weterynaryjne dokonywane są przez 10 regionalnych jednostek, które weryfikują i

wydają dokumenty związane z importem artykułów pochodzenia zwierzęcego do

Danii. Są one także odpowiedzialne za nadzorowanie składów i magazynów firm

importujących żywność.

Adres Inspektoratu: Morkhoj Bygade 19, 2860 Soeborg, tel: 0045 33956000, fax:

0045 33956001 , www.fvst.dk

37


4.5. Certyfikacja wyrobów przemysłowych

Wyroby przemysłowe sprowadzane do Danii winny być zgodne z wymogami

określonymi przez przepisy UE dla poszczególnych wyrobów i usług. Dla

swobodnego przepływu towarów podstawowe znaczenie ma zasada wzajemnego

uznawania, oznaczająca, że towar legalnie wyprodukowany i dopuszczony do obrotu

na terytorium jednego państwa członkowskiego musi być dopuszczony do obrotu na

terytorium pozostałych państw. Żaden kraj członkowski nie może nakładać na

produkt znajdujący się już na rynku UE dodatkowych wymagań, np. obowiązku

przeprowadzenia wskazanych przez siebie badań.

Odpowiedzialność za produkt, tj. przyjęcie na etapie projektowania i produkcji

całkowitej odpowiedzialności za zgodność procesu technologicznego z wymaganiami

odpowiednich dyrektyw spoczywa wyłącznie na producencie. Dokumentem

wystarczającym dla wprowadzenia towarów na rynek wewnętrzny UE jest deklaracja

producenta. Należy jednak podkreślić, ze odpowiedzialność za wadliwy wyrób,

włączając w to wypłatę odszkodowań, spoczywa na producencie i dotyczy również

podwykonawców w zakresie wykonanych przez nich prac. Polscy przedsiębiorcy

maja wiec obowiązek dostosowania się do standardów rynku unijnego.

Obowiązek ten dotyczy zarówno towarów objętych dyrektywami „starego podejścia”,

charakteryzującymi się bardzo szczegółowymi przepisami technicznymi ( np. wyroby

przemysłu motoryzacyjnego, chemicznego, farmaceutycznego i spożywczego ) jak

również towarów objętych dyrektywami „nowego podejścia”, określającymi

podstawowe wymagania, jakie musi spełniać produkt aby był uznany za bezpieczny i

dopuszczony na rynek.

Każdy towar objęty dyrektywami „nowego podejścia” musi być oznaczony znakiem

CE, potwierdzającym spełnienie wszystkich wymagań, po uprzednim

przeprowadzeniu oceny zgodności z wynikiem pozytywnym. Dotyczy to produktów z

takich dziedzin jak:

niskonapięciowe wyroby elektryczne,

proste zbiorniki ciśnieniowe,

zabawki,

wyroby budowlane,

kompatybilność elektromagnetyczna,

maszyny,

środki ochrony indywidualnej,

nieautomatyczne urządzenia wagowe,

aktywne implanty medyczne,

urządzenia gazowe,

sprawność energetyczna kotłów wodnych,

materiały wybuchowe do użytku cywilnego,

urządzenia medyczne,

wyposażenie używane w atmosferach potencjalnego wybuchu,

jachty i łodzie rekreacyjne,

dźwigi,

sprawność energetyczna chłodziarek i zamrażarek,

urządzenia ciśnieniowe,

wyposażenie terminali telekomunikacyjnych,

urządzenia diagnostyczne „in vitro”,

instalacje linowe do przewozu osób.

aparatura pomiarowa

opakowania i odpady opakowaniowe

38


Wybór procedury oceny zgodności pozostaje w gestii producenta – może ją

przeprowadzić samodzielnie, lub przy udziale jednostki notyfikowanej. Polskie

jednostki oceny zgodności ( laboratoria badawcze i pomiarowe, jednostki

certyfikujące i jednostki kontrolujące ) uzyskały status jednostek notyfikowanych po

przystąpieniu do UE.

Wykaz jednostek notyfikowanych znajduje się na stronie internetowej Polskiego

Centrum Akredytacji www.pca.gov.pl

Szczegółowe informacje na ten temat można również znaleźć na stronie internetowej

Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji www.pcbc.gov.pl

Obowiązek oceny czy produkt podlega dyrektywie „nowego podejścia” ciąży na

producencie. W przypadku, gdy dany produkt objęty jest jedną z tych dyrektyw ,

producent lub w jego imieniu importer dokonują notyfikacji wyrobu w jednej z

akredytowanych przez UE jednostek certyfikujących, przy czym nie musi to być

jednostka działająca w Danii. Raz uzyskany znak CE w jednym z państw unijnych

obowiązuje na terenie całej Unii Europejskiej.

Informacje na temat norm "nowego podejścia" można znaleźć na stronie Unii

Europejskiej www.newapproach.org oraz

http://europa.eu.int/comm/enterprise/newapproach.

Instytucją zajmującą się w Danii sprawami certyfikacji i standaryzacji jest Duńskie

Centrum Standaryzacji ( Danish Standards Association ) w Kopenhadze, Kollegievej

6 , Charlottenlund, tel: 45 – 39966101, E-mail: ds@ds.dk

Większość niezbędnych informacji można znaleźć na stronie internetowej

www.en.ds.dk

4.6. Certyfikaty ekologiczne

W Danii coraz powszechniejsze są wymagania, by produkty będące w obrocie miały

świadectwo, że ani one same, ani procesy ich wytwarzania nie są groźne dla

środowiska naturalnego. Są dwa rodzaje takich "eko-certyfikatów" - europejski

"kwiatek" (eco-flower) i nordycki "łabędź" (nordic swan). Nie są one obowiązkowe,

ale w przypadku wielu produktów brak takiego oznakowania praktycznie zamyka

drogę do tutejszego rynku. O wydanie certyfikatu występuje duński importer danego

produktu i dlatego większość informacji w tej sprawie jest dostępna tylko w języku

duńskim.

Europejski „kwiatek” jest systemem certyfikacyjnym, który powstał w 1992r., aby

pomagać konsumentom w wyborze towarów i usług przyjaznych dla środowiska

naturalnego. Wszystkie produkty oznaczone tym znakiem są dokładnie przebadane

przez niezależne organy pod kątem spełniania kryteriów ekologicznych. Systemem

objęte są obecnie 23 grupy produktów, jak np. obuwie, tekstylia, materace, farby,

żarówki, środki czyszczące, detergenty, środki uzdatniania gleby, wyroby

papiernicze, sprzęt AGD, sprzęt elektroniczny, a w zakresie usług baza hotelowa dla

turystów. Nie obejmuje on jednak produktów żywnościowych i farmaceutyków.

System ten jest administrowany przez European Eco-Labelling Board i

koordynowany przez Komisję Europejską , DG Environment, E-mail:

ecolabel@cec.eu.int , strona internetowa www.ecolabel.com

Certyfikat „łabędzia” został wprowadzony przez Nordycką Radę Ministrów. Zakres

towarów objętych systemem jest zbliżony do „kwiatka”. Wydana licencja jest ważna

przez 3 lata, po upływie których ponownie sprawdzana jest zgodność towaru z

kryteriami. W ten sposób uzyskuje się pewność, że produkty lepiej służą środowisku i

są ciągle ulepszane.

39


Na stronie internetowej duńskiego Sekretariatu ds. Certyfikatów Ekologicznych

(Miljømærkesekretariatet) znajduje się wykaz produktów, na które są wydawane

"eko-certyfikaty" wraz z tekstami w języku angielskim odpowiednich przepisów,

zawierających szczegółowe wymagania dotyczące danego produktu -

www.ecolabel.dk/inenglish .

O informację można tez zwrócić się bezpośrednio do Sekretariatu:

Miljømærkesekretariatet, Dansk Standard, Kollegievej 6 2920 Charlottenlund,

Denmark, tel.: +45-72300450, fax: +45-72300451, e-mail: info@ecolabel.dk.

4.7. Bazy teleadresowe, wywiadownie gospodarcze, doradztwo finansowe,

windykacja należności

4.7.1. Bazy teleadresowe

W Danii istnieje kilka baz tele adresowych, umożliwiających bezpłatny dostęp do

podstawowych danych firm duńskich. Glówną z nich jest centralny rejestr firm,

znajdujący się na stronie internetowej www.cvr.dk . Baza zawiera dane wszystkich

firm duńskich zarejestrowanych w Agencji do Spraw Działalności Gospodarczej i

Przedsiębiorstw. Są tam zarejestrowane zarówno firmy mające formę spółek

kapitałowych jak i małe firmy rejestrowane przez osoby fizyczne na zasadzie

samozatrudnienia. W bazie można dodatkowo zamówić płatne informacje na temat

bilansów handlowych spółek, informacje finansowe i inne dane o statusie

poszczególnych firm. CVR funkcjonuje w sieci podobnych firm z kilku krajów

europejskich. Informacje na jej temat można znaleźć w Internecie pod adresem:

www.ebr.org .

Bardzo dobrą, lecz płatną bazą teleadresową jest baza firmy Dun & Bradstreet.

Informacje na jej temat znaleźć można na stronie: www.dnb.com/dk . Wspomniana

firma funkcjonuje także jako wywiadownia gospodarcza.

Inne (bezpłatne) bazy danych teleadresowych to:

WWW.krak.dk

WWW.eniro.dk

WWW.degulesider.dk

WWW.danishexporters.dk

4.7.2. Wywiadownie gospodarcze

Informacje o kondycji finansowej firm duńskich, ich zadłużeniu oraz inne dane

przydatne przy ocenie wiarygodności potencjalnego partnera duńskiego można

zamówić w następujących firmach:

Coface Danmark

Kompass Danmark A/S

Centrale Virksomhedsregister (CVR)

Dan & Bradstreet

Intrum Justitia A/S

Koebmandstandens Oplysnings Bureau A/S

Online Inkasso

RKI Kredit Information A/S

WWW.coface.dk

WWW.kompass.dk

www.cvr.dk

www.dnb.com/dk

WWW.intrum.com

www.kob.dk

www.online-inkasso.dk

WWW.rki.dk

Firma DUN & BRADSTREET posiada także biuro w Polsce:

40


DUN & BRADSTREET ,

ul. Jana Olbrachta 94,

01-102 Warszawa,

tel.: 5332400,

fax: 5332424,

e-mail: info@dnb.com.pl,

www.dnb.com.pl.

4.7.3. Doradztwo finansowe

W Danii istnieje wiele renomowanych firm zajmujących się szeroko pojętym

doradztwem finansowym dla firm. Ich usługi obejmują także całkowity lub częściowy

outsourcing funkcji księgowo-finansowych i płacowych firm, doradztwo podatkowe,

konsulting w zakresie reorganizacji firm, czy obsługę teleinformatyczną systemów

finansowych.

Ważniejsze firmy doradcze to:

Amicorp

Kresten Foged

Visma Service A/S

BDO ScanRevision

Deloitte & Touche

Ernst & Young

Grothen & Parregaard

KPMG Denmark

PriceWaterhouseCoopers

Revisorerne

KOPP Advokatfirma

WWW.amicorp.dk

WWW.krestenfoged.dk

www.vismaservice.dk

WWW.bdo.dk

WWW.deloitte.dk

WWW.ey.dk

WWW.grothen.dk

WWW.kpmg.dk

WWW.pwc.dk

WWW.revisor.com

WWW.kopp-law.com

4.7.4. Zawieranie kontraktów i windykacja należności

W prawie duńskim sprawy związane z zawieraniem kontraktów, warunkami wejścia w

życie, interpretacją, a także związane z ich unieważnieniem, regulowane są przez

odrębną ustawę - Prawo o Kontraktach. Dania, która podobnie jak Polska jest

sygnatariuszem Konwencji ONZ w sprawie Kontraktów na Międzynarodową

Sprzedaż Towarów (Konwencja Wiedeńska), złożyła derogacje odnośnie rozdziału II

tej Konwencji, dotyczącego sporządzania kontraktów. W związku z tym sprawy te na

terenie Danii regulują przepisy ww. ustawy. Ustalenia rozdziału II Konwencji są tylko

wtedy obowiązujące, jeśli w kontrakcie jest jasno sprecyzowane, że w sprawie

sporządzania kontraktu nie obowiązują przepisy duńskie.

Prawo duńskie nie precyzuje żadnych wymagań co do formy umowy (kontraktu),

który może mieć obok formy pisemnej także formę ustną, jednak w tym ostatnim

przypadku problematyczne staje się udowodnienie swoich racji. Wydział

Ekonomiczno-Handlowy Ambasady RP w Kopenhadze spotyka się z przypadkami, w

których firmy polskie realizują eksport na podstawie ustnych zamówień partnerów

duńskich bez określania szczegółowych warunków dostawy i płatności. W tych

przypadkach współpraca układa się pomyślnie do momentu, w którym jedna ze stron

przestanie wywiązywać się z przyjętych na siebie zobowiązań. Trudno jest wtedy

dochodzić swoich praw nie mając argumentów w ręku. Sytuacje, w których firmy

duńskie nie regulują swoich należności nie są częste, na ogólną liczbę kilkunastu

41


tysięcy polskich przedsiębiorstw eksportujących do Danii informowani jesteśmy o

kilku lub kilkunastu przypadkach niesolidnych podmiotów duńskich w ciągu roku

kalendarzowego. Aby uniknąć kłopotów związanych ze ściąganiem nie płaconych

przez podmioty zagraniczne, w tym duńskie, należności za zrealizowany eksport

należy przestrzegać kilku podstawowych zasad. Przede wszystkim, eksport

powinien następować w oparciu o pisemne zamówienie /traktowane jako odpowiedź

na ofertę/ lub kontrakt między dostawcą polskim i odbiorcą zagranicznym, w którym

określone zostaną między innymi warunki płatności i sposób rozstrzygania

ewentualnych sporów, tzw. klauzula arbitrażowa.

Dania jest stroną Konwencji Nowojorskiej o uznawaniu i egzekwowaniu wyroków

zagranicznych sądów arbitrażowych, jednak sądy duńskie mogą w przypadku nawet

drobnych uchybień zakwestionować taki wyrok i nie dopuścić do egzekucji. Dlatego

należy zawsze przestrzegać podstawowych zasad ostrożności przy zawieraniu

kontraktu, a przede wszystkim sprawdzać, czy osoba podpisująca kontrakt ma

aktualne pełnomocnictwo firmy, którą reprezentuje.

Jeżeli jednak przypadek niesolidnego partnera wystąpi, to rozwiązanie zaistniałego

sporu po wyczerpaniu drogi polubownej nastąpić może w dwojaki sposób.

Pierwszym jest skierowanie sprawy do sądu arbitrażowego, pod warunkiem, że w

kontrakcie istnieje odpowiedni zapis, zaś drugim jest zaangażowanie

wyspecjalizowanej instytucji /na ogół firmy prawniczej lub wywiadowni handlowej/,

zajmującej się windykacją należności. W przypadku Danii przekazanie sprawy

adwokatowi powoduje wszczęcie procedury, która obejmuje kilka etapów działania,

począwszy od wezwania do zapłaty w ustawowym terminie 10 dni do ewentualnego

skierowania pozwu przeciwko dłużnikowi do sądu rejonowego. Firmy zajmujące się

windykacją pobierają za swoje usługi opłatę, najczęściej w wysokości 10-15% kwoty

będącej przedmiotem windykacji oraz stałą stawkę przed rozpoczęciem procedury

tzw. start-up - ok. 100€ (750 DKK).

Poniżej podajemy adresy internetowe firm duńskich zajmujących się windykacją

należności:

Advokaterne I Centergaarden A/S

Advokathuset Eegholm A/S

Aktiv Kapital Danmark A/S

Advokatfirmaet Dahl, Koch & Boll Herning A/S

IKANO Finans A/S

Incassoservice Danmark A/S

Intrum Justitia A/S

Koebmandstandens Inkasso Service A/S

Lindorff Taastrup A/S

PI Konsulentservice ApS

Transcom A/S

Valdal Advokatfirma

KOPP Advokatfirma

www.centergaarden.dk

www.adv-eegholm.dk

www.aktivkapital.dk

www.dkblaw.dk

www.ikano.dk

www.incassoservice.dk

www.intrum.com

www.kis.dk

WWW.lindorff.com

www.pi-konsulent.dk

www.transcomcms.com

www.valdal.com

www.kopp-law.com

5. OCHRONA WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ W DANII

Duński Urząd Patentów i Znaków Towarowych ( Danish Patent and Trademark

Office ), podległy Ministerstwu Gospodarki, jest organem administracji państwowej

odpowiedzialnym za rejestrację patentów, wzorów użytkowych, zdobniczych i

42


znaków towarowych, ochronę praw ich właścicieli, legislację w tym zakresie oraz

udzielanie informacji zainteresowanym.

Współpracuje on z Urzędami Patentowymi w innych krajach, jest aktywny na arenie

międzynarodowej i doświadczony we współpracy. Utrzymuje również kontakty z

zagranicznymi klientami.

Oprócz wydawania patentów, wzorów użytkowych, zdobniczych i znaków

towarowych świadczy w szerokim zakresie usługi komercyjne związane z ochroną

własności przemysłowej. Specjalizuje się w ekspertyzach prawnych i technicznych z

tego zakresu.

Działający w ramach Urzędu serwis internetowy PVS on-line daje elektroniczny

dostęp do wszystkich opublikowanych duńskich praw z zakresu IPR i możliwość ich

przeglądania. W ramach tego serwisu mogą również być wypełniane aplikacje o

patenty, wzory użytkowe, zdobnicze i znaki towarowe.

Urząd ma za zadanie przyczyniać się do promocji kreatywności i innowacyjności i

podnoszenia konkurencyjności duńskich przedsiębiorstw na rynku krajowym i

międzynarodowym.

Należy tutaj zaznaczyć, ze firmy duńskie należą do najbardziej aktywnych w UE pod

względem zabezpieczania swoich praw własności przemysłowej, a w skali światowej

pod względem wzrostu aktywności patentowej plasują się na trzecim miejscu. W

okresie od 1990r. do 2002r. ilość duńskich aplikacji patentowych potroiła się, co daje

Danii 3 miejsce za Kanadą i Finlandią.

Istotne jest również, że w Danii nakłady na badania i rozwój procentują w postaci

większej ilości patentów niż w innych krajach europejskich.

Duński Urząd Patentów i Znaków Towarowych szczyci się wydajnością swojej pracy.

Podczas gdy w Europejskim Urzędzie Patentowym, w USA i w Japonii przeciętny

czas oczekiwania przed rozpoczęciem właściwego procesu aplikacyjnego trwa od 17

do 24 miesięcy, w Danii wynosi on 7 miesięcy.

W lutym 2005r. Urząd opublikował interesujący raport „Podstawowa przewaga

społeczeństwa opartego na wiedzy. Nowe perspektywy praw własności

przemysłowej w duńskim biznesie” ( www.dkpto.dk/int/publications ).

Duński Urząd Patentów i Znaków Towarowych

Helgeshoej Alle 81

2630 Taastrup, Denmark

tel: 45 43508000 fax: 45 43508001

E-mail: pvs@dkpto.dk www.dkpto.dk/int

Ustawa o patentach z dnia 22.09.2000r. z późniejszymi zmianami.

Na mocy tej ustawy osoby będące autorami wynalazków nadających się do

zastosowania przemysłowego mogą występować o wydanie patentu i otrzymać

wyłączne prawo używania go w celach komercyjnych.

Ustawa określa definicję wynalazku, zakres ochrony, zasady i tryb składania

aplikacji, procedurę wydawania patentu.

Cudzoziemcy aplikujący o wydanie patentu są zobowiązani do wyznaczenia

przedstawiciela prawnego z terenu Danii.

Ustawa zawiera też postanowienia odnośnie rejestracji zagranicznych patentów.

Dania ratyfikowała w 1978r. Waszyngtoński Układ o Współpracy Patentowej z 1970r.,

który upraszcza procedury aplikacyjne prowadzone w więcej niż jednym kraju. Wraz

z 15 innymi krajami europejskimi Dania ratyfikowała także Europejską Konwencję

Patentową z Monachium z 1973r., która weszła w życie w 1990r. Na podstawie

jednej europejskiej aplikacji Europejski Urząd Patentowy może wydać patent we

wszystkich krajach sygnatariuszach konwencji.

Wydane patenty są wpisywane do rejestru patentów prowadzonego przez Duński

Urząd Patentów i Znaków Towarowych.

Patenty są chronione przez 20 lat, o ile regularnie są wnoszone coroczne opłaty.

43


Ustawa reguluje wydawanie i transfer licencji na wykorzystanie patentu, kary za

naruszenie praw patentowych oraz wydawanie „patentów Wspólnotowych”.

Ustawa o wzorach użytkowych z dnia 9.06.1998r, z późniejszymi zmianami.

Ustanawia ona zasady ochrony nowych wytworów nadających się do zastosowania

przemysłowego, stanowiących rozwiązanie problemu technicznego, które mogą być

zarejestrowane jako wzór użytkowy, co daje prawo do wyłącznego używania w

celach komercyjnych.

Ustawa określa definicję wzoru użytkowego, wymogi aplikacyjne, procedurę

rejestracji, wydawanie i transfer licencji itp.

Wzory użytkowe rejestrowane są na 3 lata, z możliwością przedłużenia na kolejne 3

lata i ostatecznie na 4 lata ( razem 10 lat ), po wniesieniu odpowiednich opłat.

Ustawa zawiera podobne uregulowania jak ustawa o patentach odnośnie

aplikujących cudzoziemców,

Ustawa o znakach towarowych z dnia 21.02.1997r., z późniejszymi zmianami z

2000r. Na mocy tej ustawy osoby prywatne i firmy mogą otrzymać wyłączne prawo

do używania znaku towarowego ( nazwy handlowej, firmowej, etykiety, opakowania ).

Ustala ona definicję znaku towarowego oraz określa, z jakich elementów może się on

składać , sposób jego rejestracji i zakres prawa do znaku towarowego. Określa też

zakres praw właściciela znaku i sposób rozwiązania ewentualnych konfliktów,

wynikających z wykonywania praw do podobnych znaków.

Znak towarowy jest chroniony przez 10 lat od daty rejestracji, z możliwością

przedłużania na kolejne 10 lat. Jeśli rejestracja nie zostaje odnowiona, następuje

wykreślenie z rejestru.

Ustawa zawiera też postanowienia odnośnie rejestracji zagranicznych znaków

towarowych.. Cudzoziemcy są zobowiązani do wyznaczenia przedstawiciela

prawnego z terenu Danii. Dania jest sygnatariuszem Porozumienia Madryckiego z

1891r. oraz Protokołu Madryckiego z 1989r. o międzynarodowej rejestracji znaków

towarowych.

Ustawa o wzorach zdobniczych z dnia 20.12.2000r. ustala definicję wzoru

zdobniczego, zasady jego ochrony i składania wniosku o rejestrację w Duńskim

Urzędzie Patentów i Znaków Towarowych oraz trybu jego rejestracji.

Rejestracja jest publikowana. Chroni ona prawo właściciela wzoru zdobniczego przez

okres 5 lat, z możliwością odnowienia na następne okresy pięcioletnie aż do 25 lat.

Ustawa ta zawiera przepisy dostosowujące do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego

i Rady UE o ochronie prawnej wzorów zdobniczych.

Urząd Patentowy ma prawo żądać od aplikującego o rejestrację wzoru zdobniczego

z innego kraju, wyznaczenia przez niego przedstawiciela prawnego z terenu Danii do

reprezentowania go w procesie rejestracji.

Dania jest sygnatariuszem Porozumienia Genewskiego z 1999r. o międzynarodowej

rejestracji wzorów zdobniczych.

6. OCHRONA PRAW AUTORSKICH W DANII

Problematyka ochrony praw autorskich jest nadzorowana przez Ministerstwo

Kultury, Departament Praw Autorskich – Dyrektor Peter Schoenning.

Danish Ministry of Culture

Nybrogade 2, 1015 Copenhagen K

Tel: 45 33923370 E-mail: kum@kum.dk www.kum.dk

Kontakt: Martin Kyst tel: 33923502 E-mail: mk@kum.dk

44


Ustawa o prawie autorskim ( tekst skonsolidowany ) z 12.03.2003r. definiuje

podlegające ochronie dzieło jako wytwór literacki lub artystyczny w formie pisanej lub

mówionej, graficznej, plastycznej, muzycznej, dramatycznej, filmowej, fotograficznej,

jako dzieło architektury i sztuki stosowanej oraz w innych formach, np. programy

komputerowe.

Ustawa określa zakres ochrony dzieła, przypadki i cele, w których wykonywanie kopii

jest dozwolone ( np. w celach edukacyjnych, dla własnych potrzeb, w instytucjach do

ich użytku wewnętrznego, w szpitalach i zakładach opieki społecznej, z

przeznaczeniem dla inwalidów, itp. ), specjalne postanowienia dotyczące audycji

radiowych i telewizyjnych, specjalne postanowienia dotyczące programów

komputerowych.

Szczegółowo omówione są prawa autora do pobierania tantiemów w wysokości 5%

ceny sprzedaży, z wyłączeniem VAT.

Prawa autorskie są chronione przez okres życia autora i 70 lat po jego śmierci ( lub

ostatniego z żyjących autorów ).

Ustawa zawiera również szereg szczegółowych przepisów odnośnie nagrywania

występów artystycznych, produkcji nagrań dźwiękowych, filmów, audycji

telewizyjnych, fotografii, katalogów, itp.

Omówione są również kary za naruszanie praw autorskich i sposoby wyrównania

szkód.

7. SYSTEM BANKOWY W DANII

7.1. Charakterystyka ogólna

Duński system bankowy obsługuje działalność gospodarczą firm oraz potrzeby

finansowe osób fizycznych w Danii i na rynkach zagranicznych, rozwijając

wykorzystywanie nowych technik zarządzania pieniądzem w transakcjach krajowych

i zagranicznych. Działalność sektora bankowego w Danii jest regulowana ustawą o

bankowości /Banking Act/. Oficjalną walutą Danii jest duńska korona /DKK/.

Ustawa definiuje krajowe i zagraniczne podmioty gospodarcze korzystające z usług

bankowych. Podmiot krajowy prawa bankowego to firma posiadająca siedzibę lub

efektywnie zarządzana na terytorium Danii, zaś podmiot zagraniczny to firma

umiejscowiona poza terytorium Danii. Krajowe podmioty prawa bankowego mogą

otwierać i posiadać konta bankowe w walucie krajowej oraz zagranicznej w Danii i

zagranicą. Zasoby kont bankowych w walucie krajowej są w całości wymienialne na

waluty zagraniczne. Zagraniczne podmioty także mogą posiadać konta w bankach

duńskich w walucie duńskiej lub zagranicznej. Nie istnieją prawne lub

administracyjne ograniczenia dla podmiotów zagranicznych w dostępie do usług

duńskiego sektora bankowego. Wwóz do lub wywóz z Danii pieniędzy lub papierów

wartościowych o wartości przewyższającej 117 tys. DKK /tj. 15.000 euro/ podlega

obowiązkowemu zgłoszeniu.

Wszystkie transakcje między podmiotami krajowymi i zagranicznymi, otwarcie

rachunków za granicą oraz wszelkie płatności otrzymane lub dokonane przez

podmioty krajowe muszą być zgłaszane do Narodowego Banku Danii, dla potrzeb

bieżącej analizy bilansu płatniczego kraju. Dla transakcji o wartości równej lub

poniżej 250 tys. DKK stosowana jest procedura uproszczona zgłoszenia /w terminie

miesięcznym banki dokonują zgłoszeń w imieniu obsługiwanych klientów/. Natomiast

transakcje o wartości powyżej 250 tys. DKK podlegają zgłoszeniu do banku

centralnego przez podmiot krajowy na podstawie dostarczonych dokumentów, za

pośrednictwem banku.

45


Będąc członkiem Unii Europejskiej Dania zaprzestała stosowania mechanizmów

kontroli wymiany walut. Transfery kapitałowe zostały całkowicie zliberalizowane w

1988 roku. Od 1 stycznia 1999 roku Dania uczestniczy w systemie ERM II – średni

kurs wymiany DKK do euro wynosi 7,46038 DKK/1 euro.

Duńskie banki zaadoptowały Międzynarodowy Numer Rachunku Bankowego /IBAN/

oraz przyjmują i przekazują transfery pieniężne stosownie do jego wymogów. Duński

numer rachunku bankowego składa się z 14 cyfr, z których pierwsze cztery stanowią

identyfikację filii banku, a pozostałe są właściwym numerem konta. IBAN banku

duńskiego jest poprzedzony kodem ISO - dla Danii literami DK, zaś w przypadku

Grenlandii i Wysp Owczych odpowiednio literami GL i FO.

W okresie ostatnich kilkunastu lat banki wprowadzały na szeroką skalę nowe

technologie usług bankowych, dążąc jednocześnie do zmniejszenia kosztów oraz

redukcji liczby filii i pracowników. Trend ten kontynuowany jest wraz z rozwojem

usług bankowych, a w szczególności bankowości internetowej.

Firmy, instytucje publiczne i osoby fizyczne powszechnie korzystają z dobrze

funkcjonującego systemu płatności giro. Zmniejsza się wykorzystanie czeków.

Powszechnie wykorzystywane są bankowe karty płatnicze systemu Dankort i

automatyczny system płatności PBS - Danish Payment System Ltd. / www.pbs.dk /.

Wraz z rozwojem zastosowania elektroniki systematycznie rozszerza się korzystanie

z internetowych usług bankowych.

Duński sektor bankowy jest przesycony ilością placówek bankowych w porównaniu

do innych rynków regionu nordyckiego.

7.2. Główne instytucje sektora bankowego

Bank Centralny

Funkcję banku centralnego w Danii pełni Duński Bank Narodowy /The Danish

National Bank – www.nationalbanken.dk /. Duński Bank Narodowy jest

odpowiedzialny za stabilność systemu finansowego państwa oraz reguluje

funkcjonowanie rynku pieniężnego i kredytowego, będąc jednocześnie doradcą

finansowym i bankierem rządu. Podstawą prawną funkcjonowania banku centralnego

w Danii jest Ustawa o Banku Narodowym z 1936 roku.

Będąc członkiem Europejskiego Systemu Banków Centralnych /European System of

Central Banks/ Duński Bank Narodowy jest całkowicie niezależny, ale decyzje o

szczególnym wpływie na gospodarkę narodowa jest zobowiązany konsultować z

rządem przed ich podjęciem. Bank centralny reprezentuje Danię w Radzie

Europejskiego Banku Centralnego.

Instytucje kontrolno – doradcze

W ramach duńskiego sektora bankowo – finansowego funkcjonuje kilka instytucji

kontrolnych i doradczych, których działalność ma na celu rozwój systemu usług

bankowych. Podstawę prawną dla funkcjonowania nadzoru bankowego stanowi

Ustawa Finansowo – Gospodarcza z czerwca 2001 roku oraz Ustawa o Bankach

Komercyjnych i Depozytowych z września 2001 roku.

Zarząd Nadzoru Finansowego /Financial Supervisory Authority - www.ftnet.dk

– podlega Ministerstwu Gospodarki; monitoruje operacje finansowe, formułuje

46


propozycje regulacji prawnych, gromadzi podstawowe dane statystyczne

sektora.

Rada Finansowo – Gospodarcza /Financial Business Council/ – jest organem

doradczym powołanym przez Ministerstwo Gospodarki. W pracach Rady

uczestniczą przedstawiciele rządu, przedsiębiorców i organizacji

konsumentów. Zadaniem Rady jest doradzanie Zarządowi Nadzoru

Finansowego w kwestiach dotyczących kontroli sektora.

Stowarzyszenie Duńskich Banków /Danish Bankers’ Association -

www.finansraadet.dk / - organizacja branżowa zrzeszająca i reprezentująca

interesy duńskich banków komercyjnych, oddziałów i przedstawicielstw

banków zagranicznych oraz instytucji finansowych sektora. Stowarzyszenie

odgrywa istotną rolę w rozwoju usług sektora bankowego.

Giełda walutowa

Kopenhaska Giełda Walutowa /Copenhagen Stock Exchange – www.xcse.dk / jest

jedyną w Danii giełdą walutową, na której dokonywany jest obrót handlowy papierami

wartościowymi. Funkcjonowanie giełdy walutowej w Danii reguluje Ustawa o Handlu

Papierami Wartościowymi /Securities Trading Act/ oraz zarządzenia wykonawcze

/Statutory Orders/.

Funkcjonowanie giełdy kopenhaskiej zostało zmodernizowane – w pełni

skomputeryzowane są transakcje giełdowe oraz rejestracja papierów wartościowych.

Obrót akcjami na giełdzie jest stosunkowo niewielki /notowanych jest około 260 firm/.

Znacznie większy udział w transakcjach giełdowych mają obligacje hipoteczne i

rządowe – pod względem wartości obrotu nimi giełda kopenhaska plasuje się na 7

miejscu w świecie.

Banki komercyjne

W duńskim sektorze bankowym, podobnie jak w kilku innych państwach UE,

dokonała się znacząca konsolidacja w okresie ostatnich 10 lat. W efekcie tego

procesu łączna wartość aktywów dwóch największych duńskich banków - Danske

Bank / www.danskebank.dk / i Nordea Bank / www.nordeabank.dk / stanowi około

75% aktywów wszystkich duńskich banków. Całkowita liczba banków obecnych na

rynku duńskim wynosiła na koniec 2004 roku 196, w tym 17 oddziałów banków

zagranicznych i 4 banki Wysp Owczych.

Stowarzyszenie Duńskich Banków szacuje, że banki zagraniczne mają około 15%

udział w rynku usług bankowych w Danii.

Pozostałe większe banki duńskie to Jyske Bank / www.jyskebank.dk /, FIH /Instytut

Finansowy Przemysłu i Handlu – www.fih.dk / i Sydbank / www.sydbank.dk /.

Wszystkie banki w Danii oferują usługi bankowe, ubezpieczeniowe i hipoteczne za

pośrednictwem 2.025 placówek usługowych zatrudniających ponad 41 tys. osób.

Duńskie banki oferują kompleksowe usługi finansowe, a największe wśród nich

również usługi ubezpieczeniowe. W sektorze finansowo – bankowym Danii

funkcjonują także wyspecjalizowane instytucje finansowe zajmujące się

ubezpieczeniami, funduszami powierniczymi oraz kredytami hipotecznymi.

Przedsiębiorstwa leasingowe w Danii oferują pełny zakres usług leasingowych i w

większości stanowią własność ważniejszych banków.

47


Większe banki duńskie posiadają oddziały w innych krajach, lub dokonały fuzji z

bankami głównie w państwach regionu nordyckiego, dążąc do rozszerzenia

działalności na skalę globalną.

W Polsce usługi oferują oddziały Danske Bank, Nordea Bank, Jyske Bank i Nykredit

Bank / www.nykredit.dk /.

8. SYSTEM PODATKOWY W DANII

8.1. Rodzaje podatków

W Danii funkcjonuje rozbudowany system podatkowy, w którym obowiązują podatki

bezpośrednie i pośrednie. Ponad 60% wpływów do budżetu państwa pochodzi z

podatków bezpośrednich, a pozostała część z podatków pośrednich.

Podstawowe podatki bezpośrednie to podatki od dochodów osób prawnych oraz

osób fizycznych. Pozostałe podatki bezpośrednie to podatek pobierany od firm

uczestniczących w wydobyciu gazu ziemnego i ropy na podstawie ustawy

/Hydrocarbon Tax Act/ oraz podatek od dochodów od kapitału pobierany od osób

prawnych i fizycznych.

Podatki pośrednie to przede wszystkim podatek od towarów i usług /VAT/, podatek

akcyzowy stosowany wobec wielu towarów, opłaty rejestracyjne samochodów oraz

kilka innych.

W Danii pobierany jest także podatek od dochodu z nieruchomości, natomiast

posiadany majątek nie podlega opodatkowaniu.

8.2. Prawne regulacje podatkowe

Funkcjonowanie systemu podatkowego regulowane jest ok. 40 ustawami

uchwalonymi przez duński parlament. Prawne podstawy funkcjonowania systemu

podatkowego są przedmiotem bieżących prac parlamentu duńskiego i stosunkowo

często ulegają zmianom. Interpretacja ustaw podatkowych opiera się na

rozporządzeniach wykonawczych i werdyktach sądowych. Orzeczenia podatkowe

posiadające moc wiążącą wydawane są przez duńską Radę Orzecznictwa

Podatkowego /Tax Assessment Council/, do której wnioski o wydanie orzeczenia

należy składać przed powstaniem zobowiązania podatkowego.

Dochód podlegający opodatkowaniu jest równoważny całości uzyskanego przychodu

w roku podatkowym, pomniejszonego o dozwolone odpisy. Całość dochodu

uzyskiwanego przez osoby prawne i fizyczne posiadające siedzibę/miejsce pobytu w

Danii podlega duńskim ustawom podatkowym, niezależnie od miejsca uzyskania

dochodu. Natomiast jeśli osoby prawne i fizyczne nie posiadają w Danii

siedziby/miejsca pobytu, to duńskie regulacje podatkowe mają zastosowanie tylko

wobec uzyskanego przez te osoby dochodu na obszarze Danii.

Przepisy o podatku dochodowym mają zastosowanie wobec firm, oddziałów firm

zagranicznych, osób fizycznych /łącznie z obcokrajowcami przy spełnionych

warunkach/, fundacji oraz nieruchomości.

Dyrektywy unijne oraz rekomendacje duńskiego stowarzyszenia autoryzowanych

księgowych publicznych /Institute of State Authorized Public Accountants – FSR –

www.fsr.dk / określają zawartość dokumentów finansowych i podatkowych firm.

Kontrola finansowa firm przeprowadzana jest przez 2 niezależnych rewizorów

48


podatkowych, z których jeden musi posiadać autoryzację państwową. Powyższe

wymogi oraz duży stopień złożoności duńskiego systemu podatkowego sprawiają, iż

firmy są zobowiązane korzystać z usług niezależnych rewizorów księgowo –

podatkowych, zarejestrowanych i posiadających uprawnienia państwowe.

Rok podatkowy w Danii koresponduje z rokiem kalendarzowym.

8.3. Instytucje podatkowe

Pobierane w Danii podatki stanowią wpływy do budżetu państwa, regionu oraz władz

municypalnych. Wprowadzanie przepisów podatkowych i ich administrowanie

stanowi domenę Ministerstwa Podatków /Ministry of Taxation/. Nadzór nad

stosowaniem ustaw podatkowych pełnią duńska Rada Orzecznictwa Podatkowego

/wydawane dyrektywy i przepisy wykonawcze/ oraz Centralny Urząd Podatków i Ceł

/Central Customs and Tax Administration/, którego rolą jest bieżące egzekwowanie

przepisów podatkowych i celnych.

Instytucją odwoławczą w zakresie obciążeń podatkowych jest Narodowy Trybunał

Podatkowy /National Tax Tribunal/.

8.4. Podatki bezpośrednie

- podatek od dochodów osób prawnych

Wszystkie duńskie osoby prawne jak również oddziały firm zagranicznych, mające

stałą siedzibę w Danii, są zobowiązane do rozliczenia podatku dochodowego nie

później niż 6 miesięcy po zakończeniu roku podatkowego. Możliwe jest przedłużenie

terminu złożenia rozliczenia podatkowego przez firmę, na podstawie złożonego

wniosku.

Stawka podatku od dochodów osób prawnych w Danii wynosi 30%. Podstawę

naliczenia podatku stanowi całkowity dochód firmy, łącznie z dochodem od kapitału.

System podatku dochodowego dla osób prawnych jest stosowany w jednakowym

zakresie dla firm posiadających prawną formę spółek akcyjnych i z ograniczoną

odpowiedzialnością, związków spółdzielczych i stowarzyszeń. System tego podatku

jest stosowany także wobec oddziałów i innych stałych przedstawicielstw oraz

nieruchomości stanowiących całkowitą lub udziałową własność zagranicznych

przedsiębiorstw.

Dochody osób prawnych w całości podlegają duńskiemu systemowi podatkowemu,

jeśli osoby te są podmiotami zarejestrowanymi w Danii lub firmami zagranicznymi,

których rzeczywisty zarząd znajduje się w Danii. Całość dochodów /łącznie z

dochodami kapitałowymi oraz dochodami z nieruchomości/ stałych przedstawicielstw

w Danii prowadzących działalność handlową w imieniu firm zagranicznych nie

posiadających siedziby w Danii, podlega opodatkowaniu zgodnie z duńskim

systemem podatku dochodowego od osób prawnych.

Firmy uczestniczące w wydobyciu gazu ziemnego i ropy na obszarze Danii, łącznie z

wodami terytorialnymi i szelfem kontynentalnym, są zobowiązane na podstawie

ustawy /Hydrocarbon Tax Act/ do odprowadzania 30% podatku liczonego od

uzyskiwanych dochodów.

Dochody zagranicznych oddziałów firm duńskich podlegają opodatkowaniu łącznie z

dochodami firmy macierzystej w Danii, aczkolwiek jest możliwe wyłączenie z

opodatkowania w Danii dochodów oddziału zagranicznego firmy.

49


- podatek od dochodów osób fizycznych

Każda osoba fizyczna w wieku powyżej 15 lat oraz osoba poniżej 15 lat, jeśli

uzyskuje własny dochód, jest zobowiązana złożyć zeznanie podatkowe za

zakończony rok podatkowy w terminie do 1 lipca, jeśli termin ten nie został

przedłużony na wniosek zainteresowanej osoby.

Ogólną zasadą jest oddzielne rozliczanie podatku dochodowego przez żonę i męża

pozostających we wspólnym związku małżeńskim.

Osoby fizyczne, które w wyniku działalności zarobkowej uzyskują dochody wyłącznie

na terytorium Danii, lub nie uzyskują żadnego dochodu, są zobowiązane do złożenia

zeznania podatkowego w uproszczonej formie do 1 maja po zakończonym roku

podatkowym.

Obywatele państw obcych posiadający stałe miejsce pobytu w Danii podlegają tym

samym regulacjom podatkowym co obywatele duńscy.

Duński system podatku od dochodów osób fizycznych rozróżnia ich całkowite i

ograniczone zobowiązania podatkowe. Osoba podlegająca całkowitemu

obowiązkowi podatkowemu w Danii jest zobowiązana do zapłacenia podatku od

wszystkich dochodów, łącznie z dochodami od kapitału, uzyskanymi we wszystkich

krajach świata. Natomiast osoba podlegająca ograniczonemu obowiązkowi

podatkowemu opłaca podatek od dochodu uzyskanego w Danii. Podstawowe kryteria

określające całkowity lub ograniczony obowiązek podatkowy to pobyt stały w Danii,

okres pobytu, miejsce zatrudnienia, miejsce stałej siedziby pracodawcy, rodzaj

uzyskiwanego wynagrodzenia. Obowiązek podatkowy osoby fizycznej wobec

duńskiego wymiaru podatkowego wygasa z dniem opuszczenia przez tę osobę

terytorium Danii. Obywatelstwo osoby fizycznej nie wpływa na rodzaj posiadanego

obowiązku podatkowego.

Wynagrodzenie oraz dochody od kapitału osób fizycznych podlegają progresywnemu

opodatkowaniu. Dozwolone odpisy od podstawy opodatkowania nie mogą

przekraczać 33% wartości należnego podatku od dochodu w danym roku

podatkowym.

Podatek od dochodów osób fizycznych składa się z dwóch części:

- liniowego podatku municypalnego płaconego na rzecz władz lokalnych,

zróżnicowanego w zależności od regionu – średnia jego stawka wynosi ok.

33%;

- progresywnego podatku płaconego na rzecz skarbu państwa, którego stawka

jest różna, w zależności od wartości uzyskiwanego dochodu:

- 5,5% dla dochodów wyższych od kwoty wolnej od

podatku 37.600,- DKK, powiększonych o dochody od

kapitału;

- 6% dla dochodów wyższych od kwoty 259.500,- DKK,

powiększonych o dochody od kapitału;

- 15% dla dochodów wyższych od kwoty 311.500,- DKK,

powiększonych o dochody od kapitału.

Ponadto od dochodów osób fizycznych pobierany jest podatek w wysokości 9% na

rzecz ubezpieczenia socjalnego.

50


Dochody osób fizycznych mogą być obciążone podatkami do poziomu 59%

ustalonego jako maksymalny. Na każdy okres podatkowy ustalana jest kwota wolna

od podatku oraz maksymalny pułap obciążeń podatkowych.

Pracownicy zagraniczni nie posiadający stałego miejsca pracy lub nie przebywający

w Danii przez okres dłuższy niż 6 miesięcy, są zobowiązani do opodatkowania

dochodów uzyskiwanych tylko w Danii. Natomiast pracownicy zagraniczni

przebywający w Danii ponad 6 miesięcy podlegają duńskiemu obowiązkowi

podatkowemu. Przy spełnieniu określonych w ustawie warunków pracownicy

zagraniczni zatrudnieni czasowo w Danii mogą opodatkować uzyskiwane dochody

wg liniowej stawki 25%, jednak wówczas nie mają zastosowania dopuszczalne

odpisy od podstawy opodatkowania. Obowiązująca stawka 9% podatku od dochodu

na ubezpieczenie socjalne ma zastosowanie wobec wszystkich pracowników

zagranicznych w Danii.

Dochody osób fizycznych od kapitału podlegają opodatkowaniu wg stawek zależnych

od rodzaju kapitału i okresu jego posiadania. Zgodnie z ustawą niektóre dochody

kapitałowe są wolne od podatku, część tych dochodów podlega opodatkowaniu wg

specjalnych stawek 28% lub 43%, a pozostałe są opodatkowane do pułapu 59% jako

element opodatkowania całego dochodu osoby fizycznej.

8.5. Podatki pośrednie

- podatek od towarów i usług /VAT/

Dania przyjęła wprowadzony przez Unię Europejską system podatku od wartości

dodanej VAT /w języku duńskim Moms/, stosowanego przy sprzedaży/dostawach

towarów i usług. Duński system podatku VAT przewiduje stosowanie jednakowej

stawki 25% dla importu oraz wszystkich dostaw towarów i usług podlegających temu

podatkowi. Transakcje eksportowe nie są obciążone podatkiem VAT.

Niektóre transakcje są wyłączone z systemu podatkowego VAT, a mianowicie:

- sprzedaż lub wynajem nieruchomości wraz z dostawą gazu, wody, energii i

ogrzewania;

- wygrane na loteriach i grach liczbowych;

- usługi bankowe i transakcje ubezpieczeniowe;

- usługi socjalne i opieka medyczna;

- działalność kulturalna, edukacja i sport amatorski;

- transport osób środkami publicznymi.

Wszystkie duńskie firmy łącznie z oddziałami i przedstawicielstwami firm

zagranicznych, dostarczające towary i usługi podlegające podatkowi VAT oraz

realizujące roczny obrót o wartości ponad 50.000 DKK, są zobowiązane dokonać

wpisu w rejestrze podatkowym i posiadać numer VAT. Dla firm zagranicznych nie

została wyznaczona minimalna wartość obrotu, zatem są one zobowiązane do

rejestracji VAT wraz z realizacją w Danii pierwszej transakcji podlegającej podatkowi

od towarów i usług.

Firmy wpisane do rejestru VAT w Danii mogą odzyskiwać podatek zapłacony ich

dostawcom w ustawowym okresie podatkowym:

- firmy o rocznym obrocie powyżej 15 mln DKK – do 25 dnia każdego

miesiąca;

- firmy o rocznym obrocie poniżej 15 mln DKK – 4 razy w roku /do 10 maja,

51


do 10 sierpnia, do 10 listopada, do 10 lutego/;

- firmy o rocznym obrocie do 1 mln DKK – 2 razy w roku /do 1 września za I

półrocze i do 1 marca za II półrocze/.

Firmy nie posiadające w Danii numeru VAT mogą aplikować o zwrot podatku

stosownie do VIII Dyrektywy UE oraz XIII Dyrektywy UE.

- podatek akcyzowy

Podatki akcyzowe są nakładane na różnorodne towary, np. piwo, wino, wszelkie

mocne alkohole, wodę mineralną, tytoń, czekoladę, kawę, herbatę, lody, nagrania

fonograficzne, kasety video, żarówki elektryczne, paliwa silnikowe. Płatność podatku

akcyzowego staje się wymagalna z chwilą sprzedaży towaru końcowemu nabywcy.

Ponadto podatek akcyzowy jest nakładany na olej opałowy, gaz, węgiel, energię

elektryczną, w połączeniu z podatkiem od dwutlenku węgla. Podatki te mogą być

częściowo odzyskiwane przez firmy.

- opłaty rejestracyjne samochodów

Przy zakupie samochodów w Danii pobierane są bardzo wysokie opłaty

rejestracyjne, których wartość wynosi 105% od pierwszych 50.800 DKK ceny

samochodu z podatkiem VAT łącznie, a 180% od pozostałej części ceny samochodu.

- inne podatki pośrednie

Jako podatek pośredni w Danii stosowany jest podatek od listy płac, płacony przez

firmy sektora finansowego, fundacje, stowarzyszenia i większość firm nie będących

płatnikami VAT; podatek od dochodów funduszy ubezpieczeniowych i powierniczych

oraz opłata skarbowa.

8.6. Umowy podatkowe Danii

W duńskim systemie podatkowym ma zastosowanie zasada dochodu globalnego, w

związku z czym Dania przyjęła również jako zasadę unikanie podwójnego

opodatkowania. Dania zawarła w tym celu około 80 bilateralnych umów podatkowych

/m.in. z Chinami i Rosją/ w formie przewidzianej konwencją OECD.

W stosunkach między Polską i Danią obowiązująca Umowa o unikaniu podwójnego

opodatkowania zawarta w kwietniu 1976 roku, ze zmianami przyjętymi w Protokole z

1992 roku, została zastąpiona przez Konwencję w sprawie unikania podwójnego

opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków

od dochodu i majątku z grudnia 2001 roku.

9. PROWADZENIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ W DANII

9.1. Podstawy i formy prawne oraz rejestracja firm

Dania należy do państw realizujących w gospodarce zasadę wolnego rynku,

swobodnej konkurencji i braku ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej.

Wszystkie formy prawne prowadzenia działalności gospodarczej są dostępne w

jednakowym stopniu dla podmiotów krajowych i zagranicznych.

52


Podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej na terenie Danii określają

następujące przepisy:

- ustawa o podejmowaniu i prowadzeniu działalności gospodarczej w celach

zarobkowych /The Carrying on Bussines for Profit Act z czerwca 1996 r./

- ustawa o spółkach akcyjnych /The Public Limited Companies Act z czerwca

1973r. ze zmianami wprowadzonymi w styczniu 2002 r. i czerwcu 2003 r./

- ustawa o przedsiębiorstwach prywatnych /The Private Companies Act z maja

1996 r. ze zmianami wprowadzonymi w kwietniu 2003 r./

- ustawa o rachunkowości spółki /The Company Accounts Act z czerwca

1996r./.

Zagraniczni przedsiębiorcy mają swobodę wyboru formy prawnej tworzonej firmy

/zezwolenie wymagane jest dla utworzenia oddziału przez cudzoziemców spoza Unii

Europejskiej/. Najbardziej powszechnie stosowane są formy prawne spółki akcyjnej

/A/S/ i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością /ApS/ oraz oddziału zagranicznego

firmy /Filial/.

Funkcjonowanie spółek akcyjnych w Danii jest określone przez Ustawę o Spółkach

Akcyjnych, a funkcjonowanie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością jest

regulowane Ustawą o Przedsiębiorstwach Prywatnych. Poza tym Dania wprowadziła

w życie Dyrektywy Unii Europejskiej /od I-ej do IV-ej oraz od VI-ej do VIII-ej/

dotyczące przedsiębiorstw. Spółki A/S i ApS mają pełne prawo do podejmowania

zobowiązań we własnym imieniu.

Działalność produkcyjna lub handlowa podejmowana w Danii przez duńskie lub

zagraniczne osoby fizyczne lub prawne podlega obowiązkowej rejestracji. Zakładane

firmy i oddziały firm zagranicznych muszą zostać zarejestrowane w Agencji

Przedsiębiorstw i Handlu /Danish Commerce and Companies Agency - DCCA -www

.eogs.dk/. Agencja nadaje firmom numer Centralnego Rejestru Firm /CVR –

www.cvr.dk /. Rejestracja firm dla celów podatkowych jest również obowiązkowa i

dokonuje się jej w Duńskim Urzędzie Ceł i Podatków / www.toldskat.dk / za

pośrednictwem Agencji Przedsiębiorstw i Handlu.

9.1.1. Spółka akcyjna /Aktieselskab – A/S/

Spółka akcyjna A/S jest najbardziej rozwiniętą formą prawną duńskiej firmy i jedyną

w Danii, która może być notowana i sprzedawać udziały na giełdzie papierów

wartościowych. Zagraniczni przedsiębiorcy podejmujący działalność gospodarczą w

Danii często stosują tę formę prawną. W celu ustanowienia spółki akcyjnej A/S jest

wymagane, aby:

- założyciele sporządzili i podpisali umowę założycielską;

- sporządzony został statut spółki;

- dokonano emisji kapitału akcyjnego;

- spotkanie statutowe udziałowców zatwierdziło wniosek o założeniu spółki

akcyjnej A/S oraz wybrało zarząd i radę nadzorczą;

- zarząd wystąpił o rejestrację spółki A/S w Agencji Przedsiębiorstw i Handlu,

nie później niż 6 miesięcy od daty podpisania umowy założycielskiej.

Przynajmniej jeden z założycieli musi być osobą fizyczną lub prawną stale

zamieszkałą w Danii, lub w którymkolwiek państwie Unii Europejskiej. Ustawa nie

wymaga, aby założyciele byli właścicielami akcji spółki. Spółka akcyjna A/S może

zostać utworzona również przez jednego założyciela. Spółka może mieć minimum 1

udziałowca; nie ma limitu maksymalnej liczby udziałowców. Ustawa nie określa ilości

akcji spółki będących w posiadaniu obywateli Danii oraz cudzoziemców. Jednakże

53


indywidualni udziałowcy muszą zawiadomić spółkę w ciągu miesiąca od dnia wejścia

w posiadanie minimum 5% całkowitego kapitału akcyjnego spółki.

Utworzenie spółki akcyjnej A/S nie zajmuje wiele czasu natomiast zazwyczaj 1 – 2

tygodnie trwa rejestracja spółki w Agencji Przedsiębiorstw i Handlu. Spółka może

podjąć działalność od daty podpisania umowy założycielskiej, przy założeniu, że do

nazwy firmy dodane są słowa „w trakcie rejestracji” /under stiftelse/. Możliwe jest

kupno akcji już utworzonej spółki, która nie podjęła jeszcze działalności /tzw. spółka z

półki/. Jednakże jest to rozwiązanie bardziej kosztowne i nie daje oszczędności

czasu, albowiem organ zarządzający spółki w każdym przypadku podlega rejestracji.

Nazwa firmy musi wskazywać jej formę prawną /zawierać skrót A/S/.

Minimalna wartość akcyjnego kapitału założycielskiego wynosi 500 tys. DKK. Kapitał

założycielski musi być wniesiony w całości przed rejestracją spółki. Rejestracja spółki

jest bezpłatna .

Dokumenty założycielskie spółki są publikowane i dostępne do publicznej

wiadomości. Kopie tych dokumentów można uzyskać z Agencji Przedsiębiorstw i

Handlu za niewielką odpłatnością.

9.1.2. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością /Anpartsselskab - ApS/

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ApS jest jedną z najczęściej stosowanych

form prawnych firm w Danii. Ta forma prawna wymaga mniej formalności, a

procedura jej zakładania jest tańsza. Jest ona stosowana najczęściej przez tych

przedsiębiorców, którzy chcą sprawować ścisły, osobisty nadzór nad działalnością

spółki /np. w przypadku firm rodzinnych/.

W celu założenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ApS wymagane jest, aby:

- udziałowcy sporządzili i podpisali umowę założycielską;

- sporządzony został statut spółki;

- dokonana została wpłata kapitału założycielskiego;

- rejestracja spółki w Agencji Przedsiębiorstw i Handlu nastąpiła nie później niż

dwa miesiące od daty podpisania umowy założycielskiej.

W przeciwieństwie do spółki A/S w przypadku spółki ApS nie jest wymagane

spotkanie statutowe udziałowców oraz nie istnieje wymóg, aby przynajmniej jeden z

udziałowców spółki miał stałe miejsce zamieszkania w którymkolwiek z państw UE.

Spółka ApS może zostać ustanowiona również przez jednego założyciela. Kapitał

akcyjny spółki ApS może być w całości własnością jednego udziałowca.

Minimalna wartość kapitału założycielskiego spółki ApS wynosi 125 tys. DKK. Koszty

związane z tworzeniem spółki ApS są niższe niż w przypadku spółki A/S. Rejestracja

spółki ApS w Agencji Przedsiębiorstw i Handlu jest bezpłatna.

Możliwe jest także kupno akcji już utworzonej spółki, która nie podjęła jeszcze

działalności /tzw. spółka z półki/, ale nie jest to rozwiązanie oszczędzające czas i

koszt założenia firmy.

Pozostałe stosowane formy prawne firm na rynku duńskim to:

- spółka jawna /Interesselskab – I/S/

54


Spółkę jawną mogą utworzyć dwie lub więcej osób fizycznych lub prawnych

podejmujących wspólne zobowiązania. Umowa założycielska określa zależności

między nimi. Nazwa firmy musi zawierać skrót I/S wskazujący jej formę prawną. Dla

rejestracji spółki należy przedstawić umowę założycielską.

- spółka komandytowa /Kommanditselskab – K/S/

Spółkę komandytową może utworzyć jedna lub więcej osób fizycznych lub prawnych

podejmujących wspólne zobowiązania. Odpowiedzialność za zobowiązania spółki

spoczywa na wszystkich założycielach, przy czym jeden lub więcej z nich ponosi

odpowiedzialność ograniczoną. Spółka komandytowa jest tworzona na podstawie

umowy założycielskiej wymaganej przy jej rejestracji. Nazwa spółki musi zawierać

skrót K/S wskazujący na jej formę prawną oraz nie może zawierać nazwy

któregokolwiek z partnerów posiadających ograniczoną odpowiedzialność.

- stowarzyszenie spółdzielcze /andelsforening/brugsforening/

Stowarzyszenie spółdzielcze jest osobą prawną ustanawianą na podstawie umowy

stowarzyszeniowej osób fizycznych, w celu przetwarzania i sprzedaży produktów

stanowiących własność tych osób, lub w celu zakupu produktów i ich sprzedaży tym

osobom. Członkowie stowarzyszenia spółdzielczego ponoszą odpowiedzialność

ograniczoną za zobowiązania firmy. Nazwa stowarzyszenia musi zawierać skrót

określający jej formę prawną /A.m.b.a. – stowarzyszenie spółdzielcze z ograniczoną

odpowiedzialnością/.

- przedstawicielstwo firmy zagranicznej /Salgskontor/

Firma zagraniczna może ustanowić przedstawicielstwo w celu podejmowania działań

promujących produkty i usługi firmy. Przedstawicielstwo nie ma osobowości prawnej,

a wszelkie jego zobowiązania podejmowane są w imieniu i na rzecz firmy

macierzystej, która całkowicie odpowiada za działalność swojego przedstawicielstwa.

9.1.3 Oddział firmy zagranicznej /Filial af udenlandsk selskab/

Oddział firmy zagranicznej /Filial af udenlandsk selskab/ stanowi szczególnie

interesującą dla firm polskich formę prawną funkcjonowania na rynku duńskim.

Utworzenie oddziału nie wymaga angażowania środków finansowych /wpłaty

założycielskiego kapitału akcyjnego/, tak jak to jest w przypadku spółki akcyjnej A/S

lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ApS. Firma polska może utworzyć

oddział w Danii pod warunkiem, że jest zarejestrowana w kraju w formie prawnej

zbliżonej do występujących na rynku duńskim form prawnych spółek A/S i ApS

/odpowiednio spółka akcyjna i spółka z ograniczoną odpowiedzialnością/. Nazwa

oddziału musi zawierać słowo „oddział” /filial/ wraz z nazwą firmy zagranicznej i kraju

jej siedziby.

Rejestracji oddziału dokonuje się w Agencji Przedsiębiorstw i Handlu. Wniosek o

rejestrację oddziału firmy zagranicznej musi zawierać:

- nazwę firmy zagranicznej i jej formę prawną, adres siedziby, numer

rejestracyjny, przedmiot działalności, wartość kapitału akcyjnego oraz roczne

sprawozdanie finansowe;

- nazwę, adres siedziby i przedmiot działalności oddziału, jak również pełną

informację o danych personalnych, działalności oraz miejscu zamieszkania

osób upoważnionych do podejmowania zobowiązań w imieniu oddziału;

- następujące dokumenty:

55


1. oficjalne zaświadczenie potwierdzające prawne

funkcjonowanie firmy zagranicznej;

2. statut firmy zagranicznej;

3. notarialnie potwierdzone pełnomocnictwo udzielone osobie

pełniącej funkcję dyrektora oddziału.

Na życzenie Agencji Przedsiębiorstw i Handlu firma zagraniczna musi przedstawić

autoryzowane tłumaczenie wymaganych dokumentów na język duński.

Jedna lub więcej osób zarządzających oddziałem firmy zagranicznej musi mieszkać

w Danii, krajach nordyckich lub którymkolwiek państwie UE. Założenie oddziału firmy

zagranicznej zajmuje zaledwie kilka dni, natomiast jego rejestracja trwa zazwyczaj

kilka tygodni. Opóźnienia rejestracji oddziału najczęściej występują z powodu różnicy

między nazwą oddziału i firmy macierzystej. Rejestracja oddziału jest bezpłatna.

Wszelkie spory oddziału z klientami i duńskimi instytucjami muszą być rozwiązywane

stosownie do duńskiego prawa, a założycielska firma zagraniczna ponosi

odpowiedzialność za zobowiązania oddziału.

W związku z dużą ilością aktów prawnych regulujących podejmowanie i prowadzenie

działalności gospodarczej na rynku duńskim oraz z uwagi na aspekty językowe i

praktyczne zaleca się, aby zagraniczne podmioty podejmując tę działalność

korzystały ze wsparcia usług lokalnych firm doradczych i prawnych.

9.2. Koszty związane z działalnością firmy

Utworzenie firmy w Danii jest stosunkowo kosztowne i zależy od stopnia złożoności

oraz ilości wymogów z tym związanych. Koszty towarzyszące założeniu firmy

najczęściej wahają się w granicach od 10 tys. do 25 tys. DKK. Składają się na to

opłaty za usługi firm doradczych, prawników, notariuszy, itp. Planując podjęcie

działalności gospodarczej na rynku duńskim należy także uwzględniać koszty

związane z usługami przysięgłych tłumaczy języka duńskiego.

Rejestracja firmy musi być poprzedzona wniesieniem założycielskiego kapitału

akcyjnego w wymaganej ustawowo minimalnej wysokości. W przypadku spółki

akcyjnej A/S wartość minimalna kapitału wynosi 500 tys. DKK, a dla spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością ApS minimalny wymagany kapitał wynosi 125 tys.

DKK. Natomiast rejestracja firmy w Agencji Przedsiębiorstw i Handlu jest bezpłatna.

Utworzenie oddziału firmy zagranicznej w Danii nie wymaga wpłaty kapitału

założycielskiego. Przedsiębiorcy planujący otwarcie oddziału muszą kalkulować

koszt wynajmu pomieszczenia, którego wysokość zależna jest od jego lokalizacji i

wielkości. W ostatnim okresie nastąpił wzrost cen na rynku nieruchomości

powodujący także wzrost cen wynajmu pomieszczeń. Koszt wynajmu musi być

negocjowany indywidualnie z firmą pośrednictwa najmu i obrotu nieruchomościami.

Forum firm branży nieruchomości stanowią targi nieruchomości / www.nepix.dk /.

Koszty związane z funkcjonowaniem firmy na rynku duńskim są różne w zależności

od przedmiotu, skali i zakresu terytorialnego jej działalności. Dania jest krajem o

wysokich kosztach robocizny i dlatego płace są zazwyczaj najważniejszym

składnikiem kosztów działalności biznesowej. W wielu przypadkach płace

przewyższają koszt materiałów zakupionych dla potrzeb produkcji. Jednakże siła

robocza w Danii posiada wysokie kwalifikacje. Związki zawodowe mają silną pozycję

na rynku pracy i nie są skłonne do rezygnacji z wynegocjowanych warunków pracy.

56


Administracja centralna podejmuje działania na rzecz obniżenia kosztów pracy oraz

utrzymywania tempa wzrostu płac na umiarkowanym poziomie.

Stosunki między pracodawcami i zatrudnionymi są regulowane Ustawą o

Zatrudnionych /Salaried Employees Act/ oraz umowami zbiorowymi /łącznie z

Główną Umową Zbiorową - Main Agreement - z 31 października 1973 r./ między

duńskimi organizacjami pracodawców / www.da.dk / i związków zawodowych /

www.lo.dk /. Umowy te są negocjowane mniej więcej co 4 lata. W Danii nie jest

stosowana określona prawnie płaca minimalna w gospodarce, a wysokość

wynagrodzenia jest określana w pracowniczych umowach zbiorowych.

Stosunkowo wysoki poziom płac w Danii jest porównywalny do płac w pozostałych

krajach skandynawskich. Duński tydzień pracy wynosi 37 godzin. W zależności od

warunków układu zbiorowego, zatrudnionym na drugiej i trzeciej zmianie może

przysługiwać dodatkowy okres płatnego urlopu. Wynagrodzenie za pracę w

nadgodzinach jest wyższe zazwyczaj o 50% za pierwsze trzy godziny oraz 100% za

następne godziny i za pracę w niedziele i święta państwowe. Zatrudnieni mają

prawnie zagwarantowany 5-tygodniowy okres płatnego urlopu w skali roku. Warunki

przyznawania urlopu i wysokość wynagrodzenia za okres urlopu są prawnie

określone. Dodatkowo pracodawcy zapewniają do 5 dni w skali roku wolnych od

pracy, płatnych jak w przypadku choroby. Stosownie do Ustawy o Zatrudnionych

/Salaried Employess Act/ pracownik jest uprawniony do wynagrodzenia za okres

choroby. W przypadku ponad 2-tygodniowej nieobecności pracownika z powodu

choroby pracodawca otrzymuje rekompensatę za okres jego nieobecności powyżej

2 tygodni, ale w maksymalnej wysokości 3.203 * DKK tygodniowo.

Pracownicy firm duńskich muszą być ubezpieczeni przez pracodawcę w uznanej

firmie ubezpieczeniowej od nieszczęśliwych wypadków w godzinach pracy i ich

następstw. Osoby zatrudnione w Danii podlegają duńskiemu systemowi składek na

ubezpieczenie socjalne. Wpłata pracownika na fundusz uzupełniający rynku pracy

/ATP/ wynosi 74,55 ** DKK miesięcznie /894,60** DKK rocznie/ a wpłata pracodawcy

na fundusz ATP wynosi 149,10** DKK miesięcznie /1789,20** DKK rocznie/.

Pracodawca jest zobowiązany do zapewnienia pomieszczeń przeznaczonych do

spożywania posiłku przez zatrudnionych. Wiele średnich i dużych firm duńskich

posiada stołówki oferujące posiłki i napoje po umiarkowanych cenach.

9.3. Warunki funkcjonowania inwestorów

Zagraniczne przedsiębiorstwa są często spotykane i akceptowane na rynku duńskim.

Nie występują żadne regulacje prawne mające na celu kontrolę lub przeciwdziałanie

podejmowaniu inwestycji lub zagranicznej własności. Zagraniczne przedsiębiorstwa

na rynku duńskim nie mają specjalnych ułatwień, jak również nie są podmiotem

dyskryminacyjnych regulacji prawnych. Firmy duńskie i zagraniczne korzystają z

jednakowych uprawnień i posiadają jednakowe obowiązki. Ograniczenia dla

inwestorów prywatnych nie występują w żadnym obszarze działalności, z wyjątkiem

branży nieruchomości.

Duńska polityka proinwestycyjna przewiduje korzystne dla inwestorów prywatnych

ułatwienia, oznaczające raczej zachęcanie przedsiębiorców do inwestowania w

specyficznych regionach i rodzajach działalności, aniżeli będące udogodnieniami o

*

dane z 2004 roku

**

dane z 2002 roku

57


ogólnym charakterze. Wsparcie regionalne ma zastosowanie na obszarach o

wysokim bezrobociu, zaś wsparcie określonych rodzajów działalności odnosi się do

produkcji proeksportowej oraz inwestycji służących rozwojowi technologicznemu. Z

uwagi na obowiązującą regułę, iż działalność gospodarcza musi opierać się o zdrowe

zasady ekonomiczne, większość ułatwień dla inwestorów prywatnych jest pomocą

finansową w formie korzystnych warunków kredytowych i udzielanych gwarancji

rządowych.

Dania nie oferuje wakacji podatkowych ani ulg podatkowych dla inwestorów. Usługi

świadczone przez banki są dostępne w jednakowym zakresie dla przedsiębiorców

duńskich oraz inwestorów zagranicznych. Swoboda działalności gospodarczej na

rynku duńskim obejmuje także sferę przekazów kapitałowych. W Danii nie

funkcjonują ograniczenia w przekazywaniu za granicę zainwestowanego kapitału i

dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, po ich

wymaganym ustawowo opodatkowaniu.

Inwestorzy prywatni mogą oczekiwać wsparcia ze strony władz lokalnych w formie

wynegocjowanych udogodnień oraz poradnictwa i pomocy organizacyjnej na

szczeblu lokalnym. Poradnictwo i pomoc oferowane są inwestorom zagranicznym

także przez agencję Invest in Denmark / www.investindk.dk /, będącą częścią

Duńskiej Rady Handlu wchodzącej w skład MSZ Danii. Usługi prawne i porady

podatkowo – finansowe są świadczone także przez dość licznie występujące na

rynku duńskim firmy konsultingowe krajowe i międzynarodowe.

9.4. Przetargi publiczne

Dania zaadoptowała unijne regulacje prawne dotyczące przetargów publicznych.

Organem rządowym odpowiedzialnym za stosowanie oraz przestrzeganie procedur

przetargowych jest Duńska Agencja Konkurencyjności /Danish Competition Authority

– www.ks.dk / .

Regulacje wyszczególniają dwa podstawowe rodzaje przetargów: konstrukcyjno

-budowlane oraz usługowo - handlowe. Przetargi konstrukcyjno – budowlane o

wartości powyżej 44 mln DKK podlegają unijnym procedurom przetargowym, zaś o

wartości od 300 tys. DKK do 44 mln DKK są podmiotem duńskich regulacji

narodowych. Przetargi usługowo – handlowe o wartości powyżej 1 mln DKK /w

przypadku inwestorów sektora państwowego/ oraz powyżej 1,7 mln DKK /w

przypadku inwestorów sektora regionalnego lub lokalnego/ podlegają unijnym

regulacjom prawnym dot. przetargów publicznych. Przetargi usługowo – handlowe o

wartości od 500 tys. DKK do 1,0/1,7 mln DKK podlegają duńskim regulacjom

narodowym.

Wszystkie przetargi publiczne organizowane wg procedur unijnych i część

przetargów podlegających regulacjom duńskim są ogłaszane na stronie internetowej

www.udbudsportalen.dk należącej do Narodowej Agencji Budownictwa i

Przedsiębiorstw /National Agency for Enterprise and Construction – www.ebst.dk /.

Wielu inwestorów - organizatorów przetargów podlegających duńskim regulacjom

narodowym preferuje jednakże ich ogłaszanie na własnych stronach internetowych

lub/i w regionalnych gazetach.

9.5. Zasady nabywania nieruchomości przez cudzoziemców

Zasady nabywania nieruchomości w Danii określone zostały przez kilka aktów

prawnych – ustawę ws. nabywania ziemi z 1969 r., ustawę o nabywaniu

nieruchomości przez cudzoziemców, rozporządzenie dot. nabywania nieruchomości

58


przez obywateli i firmy pochodzące z Unii Europejskiej, ustawę o domkach

letniskowych i kempingach oraz ustawę o zagospodarowaniu przestrzennym. W

Traktacie z Maastricht przyjęto Protokół 1 stanowiący derogację od zasad zawartych

w Traktacie i uwzględniający przepisy obowiązujące w Danii w tym zakresie.

Zgodnie z wymienionymi regulacjami prawnymi w Danii obowiązuje ogólna zasada

wydawania zezwoleń cudzoziemcom na nabycie nieruchomości, chyba że dana

osoba mieszka lub dana firma ma siedzibę w tym kraju od minimum 5 lat.

Obowiązują odrębne przepisy dla tzw. pierwszych i drugich rezydencji.

Nabycie pierwszej rezydencji jest możliwe wtedy, gdy zainteresowany jej nabyciem

/cudzoziemiec lub obywatel Danii/ posiada aktualne prawo pobytu oraz uzyska

pozytywną opinię gminy w tej sprawie. Ministerstwo Sprawiedliwości sprawdza

powyższe dokumenty i na ich podstawie decyduje o wydaniu zezwolenia na zakup

ziemi lub innej nieruchomości. Przed upływem 5 lat od wydania powyższego

zezwolenia weryfikuje się status nabywcy, jeśli zaś okres zamieszkania przekracza 5

lat, nie jest potrzebne zezwolenie na dokonanie tego rodzaju zakupu.

W przypadku obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej prowadzących

działalność gospodarczą, zezwolenie na zakup nie jest wymagane, jeżeli

nieruchomość ma stanowić stałe zamieszkanie dla pracowników lub ma być

wykorzystywana dla działalności firmy.

W przypadku drugich rezydencji /np. domków letniskowych/ zarówno Duńczycy,

obywatele państw członkowskich Unii Europejskiej oraz osoby spoza UE muszą

uzyskać zezwolenie na nabycie takiej nieruchomości. Zezwolenia w tym przypadku

wydaje Narodowa Agencja Lasów i Przyrody. W przypadku niespełnienia warunków

użytkowania nieruchomości /gdy nie jest ona użytkowana jako druga rezydencja/

Ministerstwo Sprawiedliwości wydaje nakaz sprzedaży posiadłości w ciągu 6 – 12

miesięcy. Karze podlega zakup nieruchomości przez osobę podstawioną oraz

wynajmowanie lub wydzierżawianie nieruchomości bez odpowiedniej zgody. Zgodnie

z ustawą o zagospodarowaniu przestrzennym domy położone na terenie

przeznaczonym do rekreacji mogą być jedynie domami letnimi.

Ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców i ustawa o nabywaniu

ziemi muszą być czytane łącznie z ustawą o domkach letniskowych i kempingach

oraz ustawą o zagospodarowaniu przestrzennym.

Reguły nabycia gospodarstw rolnych określa ustawa ws. gospodarstw rolnych z 1967

roku, wielokrotnie nowelizowana. W 1973 roku wprowadzono wymóg stałego

zamieszkania nabywcy gospodarstwa rolnego na terenie Danii, a w 1994 roku

zaostrzono jej przepisy poprzez wzmocnienie zasady pierwokupu w nabywaniu

nieruchomości rolnych, wprowadzenie limitu produkcji zwierząt hodowlanych oraz

obszaru gruntu w przypadku hodowli zwierząt, określenie maksymalnego obszaru w

przypadku łączenia gospodarstw /maks. 150 ha/ i liczby nabywanych gospodarstw

/maks. 3/.

Na mocy ustawy podejmowana jest decyzja o tym, kto może nabyć lub wydzierżawić

gospodarstwo rolne, grunty rolne, jak można łączyć poszczególne parcele, ile

zwierząt może być hodowanych w ramach posiadanych gruntów. Ustawa ta ma być

gwarantem odpowiedniego wykorzystania ziemi rolnej. Odnosi się ona do wszystkich

gospodarstw powyżej 2 ha zarejestrowanych w krajowym rejestrze katastralnym.

Nabywca ziemi rolnej musi być pełnoletni, posiadać obywatelstwo jednego z państw

członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego,

59


zadeklarować osiedlenie się w gospodarstwie rolnym nie później niż w ciągu 6

miesięcy po jego nabyciu. Ponadto powinien wykazać się odpowiednim

wykształceniem i sam prowadzić gospodarstwo w przypadku powierzchni powyżej

30 ha.

Wszystkie zawarte w ustawie przepisy odnoszą się zarówno do cudzoziemców jak i

Duńczyków. Każda osoba ubiegająca się o prawo do kupna gospodarstwa rolnego

musi uzyskać zezwolenie, jeśli mieszka w Danii krócej niż 5 lat, oraz wykazać się

odpowiednim wykształceniem.

10. REGULACJE PRAWNE W ZAKRESIE DELEGOWANIA

PRACOWNIKÓW FIRM USŁUGOWYCH DO WYKONYWANIA PRACY

NA TERENIE DANII

Podstawowymi dokumentami określającymi zasady delegowania pracowników firm

usługowych do pracy w Danii są:

- na poziomie UE - Dyrektywa 96/71 z dnia 16 grudnia 1996 o delegowaniu

pracowników w ramach świadczenia usług

- na poziomie krajowym – w Danii - ustawa nr 993 z 15 grudnia 1999 roku o

delegowaniu pracowników (Act concerning posting of workers) wprowadzająca w

życie zapisy w/w dyrektywy UE.

10.1. Dyrektywa 96/71 o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia

usług

Dyrektywa 96/71 z dnia 16 grudnia 1996 roku jest podstawowym dokumentem Unii

Europejskiej dającym polskim firmom usługowym prawo do działalności na terenie

Danii w ramach swobodnego przepływu usług. Przepisy dokumentu nie mają

zastosowania do przedsiębiorstw marynarki handlowej w odniesieniu do personelu

pływającego.

Dyrektywa stanowi, że na terenie Unii Europejskiej zabronione są wszelkie

ograniczenia w zakresie świadczenia usług oparte o przynależność państwową lub

miejsce zamieszkania. Świadczenie usług w ujęciu Dyrektywy polegać może na

wykonywaniu prac przez przedsiębiorstwo na własny rachunek i pod kierownictwem

własnych pracowników, w ramach realizacji umowy zawartej z odbiorcą usług,

delegowaniu pracowników zakładu należącego do grupy przedsiębiorców lub też na

wynajmowaniu pracowników polskiej firmy delegującej mających pracować na rzecz

usługobiorcy przez polskie przedsiębiorstwo pracy czasowej lub agencję

wynajmującą personel. Warunkiem podstawowym we wszystkich przypadkach jest

fakt istnienia stosunku pracy między firmą delegującą a delegowanym pracownikiem

przez cały okres delegowania.

Dyrektywa nie jest przeszkodą dla krajów członkowskich Unii Europejskiej w

stosowaniu swojego ustawodawstwa i układów zbiorowych zawieranych w danym

kraju przez pracodawców i pracowników. Jeżeli układy te mają charakter

powszechny, czyli odnoszą się do wszystkich zatrudnionych, obejmują także

pracowników z zagranicy, mimo, że ich pracodawca prowadzi działalność

gospodarczą na terenie innego państwa członkowskiego. Warto dodać, że zgodnie z

interpretacją Komisji Europejskiej, funkcjonujące w Danii układy zbiorowe nie mają

charakteru powszechnego. Bardziej szczegółowe informacje na ten temat

umieszczone są w dalszej części niniejszego przewodnika w punkcie omawiającym

60


zasady funkcjonowania w Danii firm usługowych delegujących do tego kraju swoich

pracowników.

Wiele zapisów Dyrektywy koncentruje się na przysługujących delegowanym

pracownikom prawach na poszczególnych krajowych rynkach pracy w zakresie płac,

urlopów wypoczynkowych, równości w traktowaniu pracowników itd. Państwa

członkowskie UE powinny współpracować ze sobą w celu rozwiązywania problemów

wynikających ze stosowania Dyrektywy. Dokument przywołuje przepisy o tzw.

ochronie minimalnej, które bezwzględnie obowiązują, lecz nie powinny stanowić

przeszkody w uzyskiwaniu przez pracowników delegowanych korzystniejszych dla

nich warunków zatrudnienia.

W części dotyczącej warunków zatrudnienia Dyrektywa nakazuje krajom, na których

terytorium odbywa się świadczenie usług przez pracowników delegowanych,

zagwarantowanie tym pracownikom określonych warunków zatrudnienia ustalanych

poprzez przepisy prawne, rozporządzenia lub przepisy administracyjne oraz/lub

umowy zbiorowe oraz orzeczenia arbitrażowe uznawane za powszechnie

stosowane, jeżeli dotyczą one następujących dziedzin:

- wykopy

- roboty ziemne

- prace budowlane w wąskim znaczeniu

- montowanie i demontowanie elementów prefabrykowanych

- wyposażanie lub instalowanie

- przebudowa

- renowacja

- naprawy

- demontowanie

- rozbiórka

- konserwacja

- utrzymanie (prace malarskie lub porządkowe)

- ulepszanie

Wspomniane przepisy prawne, umowy zbiorowe i orzecznictwo dotyczyć ma

zagadnień takich, jak:

- maksymalny okres pracy i minimalny okres wypoczynku

- minimalny wymiar płatnych urlopów rocznych

- minimalne stawki płacowe wraz ze stawką za nadgodziny

- warunki wynajmu pracowników

- zdrowie, bezpieczeństwo i higiena pracy

- środki ochronne w odniesieniu do kobiet, dzieci i młodzieży

- równość w traktowaniu kobiet i mężczyzn

W przypadku wstępnego montażu oraz pierwszej instalacji wyrobów, kiedy jest ona

integralną częścią kontraktu na dostawę tych wyrobów, przy wykonywaniu montażu

lub instalacji przez wyspecjalizowanych pracowników firmy będącej dostawcą

wyrobów- nie mają zastosowania zapisy dotyczące minimalnych stawek płacowych

oraz wymiaru płatnych urlopów, jeżeli okres delegowania nie przekroczy 8 dni. Zapis

ten nie ma zastosowania do prac budowlanych (wymienionych powyżej). Informacja

o stawkach minimalnych w tym kontekście ważna jest dla polskich firm usługowych

funkcjonujących w krajach o określonych prawnie lub przez powszechne układy

zbiorowe stawkach minimalnych. W rozumieniu Dyrektywy oraz zgodnie z

interpretacją Komisji Europejskiej zawartą w Raporcie Komisji z 16 grudnia 1996, na

temat wprowadzania na poszczególnych rynkach UE dyrektywy 96/71, w Danii

układy zbiorowe nie mają charakteru powszechnego, gdyż nie muszą być

61


przestrzegane przez wszystkie przedsiębiorstwa w danym obszarze geograficznym,

zawodzie lub przemyśle.

Dyrektywa 96/71 wspomina o konieczności wyznaczenia przez kraje członkowskie

jednego lub więcej tzw. biur łącznikowych w celu koordynacji realizacji w/w

dyrektywy.

Pełny tekst Dyrektywy 96/71 znajduje się w Dzienniku Urzędowym (Unii Europejskiej)

L 018 z 21 stycznia 1997 roku

Wprowadzająca omawianą dyrektywę duńska ustawa nr 993 z 15 grudnia 1999 roku

o delegowaniu pracowników (Act concerning posting of workers) wymienia duńskie

regulacje prawne, które muszą być przestrzegane przez firmy unijne spoza Danii

świadczące w tym kraju usługi w oparciu o Dyrektywę 96/71. Wszystkie te regulacje

– a mianowicie:

- Ustawa o środowisku pracy

- Ustawa o równym traktowaniu mężczyzn i kobiet w zakresie zatrudnienia i urlopu

rodzicielskiego

- Ustawa o równości płac

- Ustawa o stosunkach prawnych

- Ustawa zakazująca dyskryminacji na rynku zatrudnienia

mówią m. in. o ochronie praw pracowniczych, bezpieczeństwie pracy,

przewidzianych prawem urlopach, czasie pracy czy zakazie dyskryminacji

pracowników ze względu na ich płeć. Żaden z wymienionych dokumentów nie

określa minimalnego wynagrodzenia pracowników, gdyż wynagrodzenia minimalne

negocjowane są w Danii przez związki zawodowe z organizacjami pracodawców

danej branży. System układów zbiorowych funkcjonuje w Danii od 100 lat i wpisał się

na stałe w duński system zatrudnienia. Dlatego, aby uniknąć, jak to często określają

związkowcy „dumpingu płacowego” ze strony przybywających z nowych krajów

członkowskich UE firm usługowych, duńskie związki zawodowe stosując różne formy

zachęt starają się skłonić takie firmy do przystąpienia do układu zbiorowego

określającego płace minimalne w danej branży.

Ustawa jest bardzo zwięzła (zawiera jedynie 2 strony tekstu ), ponieważ w niewielkim

zakresie podaje definicje dotyczące rynku pracy, w większości odwołując się do

istniejących już duńskich przepisów dotyczących zatrudnienia. Należy zaznaczyć, że

mnogość dokumentów na które powołuje się Ustawa wynika z faktu, że w Danii nie

istnieje Kodeks Pracy określający w sposób kompleksowy prawa i obowiązki

pracownicze. Jedną z definicji zawartych w Ustawie jest definicja pracownika

delegowanego, którym w rozumieniu tego dokumentu jest osoba na stałe

wykonująca pracę w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, a jedynie

czasowo wykonująca tę pracę na terenie Danii. Ustawa omawia także zasady

dotyczące przysługujących pracownikom urlopów wypoczynkowych.

Dyrektywa 96/71 wspomina o konieczności wyznaczenia przez kraje członkowskie

jednego lub więcej tzw. biur łącznikowych w celu koordynacji realizacji w/w

dyrektywy. W przypadku Danii instytucją tą - wymienioną w Ustawie nr 993, jest

Narodowa Agencja do Spraw Rynku Zatrudnienia (The National Labour Market

Authority), adres internetowy www.ams.dk .

Agencja ta ma za zadanie koordynowanie działań informacyjnych dotyczących zasad

delegowania pracowników do Danii. Zadaniem Agencji jest także współpraca z

analogicznymi instytucjami w innych krajach członkowskich UE w celu rozwiązywania

problemów wynikających z delegowania pracowników.

62


10.2. INSTRUKCJA WS. ZASAD POBYTU I ZATRUDNIENIA W DANII

OBYWATELI NOWYCH KRAJÓW CZŁONKOWSKICH UE

Na początku 2005 roku duńskie Ministerstwo Zatrudnienia we współpracy z policją,

Ministerstwem Integracji, Urzędem Imigracyjnym, Urzędem Celno-Podatkowym,

Narodową Agencją Ubezpieczeń Społecznych oraz władzami municypalnymi

Kopenhagi przygotowało instrukcję pod tytułem: „Zasady Pobytu i Zatrudnienia w

Danii obywateli nowych, wschodnioeuropejskich krajów członkowskich Unii

Europejskiej”. Instrukcja ta była odpowiedzią między innymi na zgłaszane przez

WEH w Kopenhadze propozycje usystematyzowania i udostępnienia wiedzy na

temat przysługujących zainteresowanym pracą w Danii obywatelom i firmom nowych

krajów członkowskich praw dotyczących rynku zatrudnienia i swobodnego przepływu

usług. Dokument dotyczy nowych członków UE – poza Maltą i Cyprem.

W marcu 2005 roku, dostępna wcześniej jedynie w języku duńskim instrukcja została

przetłumaczona na język angielski i udostępniona w internecie.

Oprócz wymienionych wyżej zagadnień, instrukcja dość szczegółowo omawia

przepisy w zakresie pobytu w Danii:

- turystów

- osób utrzymujących się w Danii z przywiezionych z zagranicy własnych środków

finansowych

- praktykantów i stażystów

- osób poszukujących pracy

- osób zatrudnionych

- pracowników delegowanych przez firmy polskie do pracy w Danii

- osób samozatrudnionych

- usługodawców

- członków rodzin w/w grup

Instrukcja w bardzo szczegółowy sposób definiuje poszczególne wymienione wyżej

kategorie, powołując się jednocześnie na dotyczące danej grupy przepisy Unii

Europejskiej. Wiele uwagi instrukcja poświęca porównaniu działalności legalnej i

nielegalnej, którą niektóre firmy z nowych krajów członkowskich UE prowadzą na

terenie Danii, często z braku dostatecznych informacji. Dla przykładu – pracownicy

delegowani przez firmę usługową do pracy w Danii powinni wykonywać określone

usługi pod kierownictwem pracownika firmy delegującej, używając do tego celu

narzędzi stanowiących własność firmy. Praca pod kierownictwem pracownika

reprezentującego zleceniodawcę oraz używanie jego narzędzi do wykonywania

usługi jest naruszeniem przepisów a firma, mimo spełnionych wszelkich innych

warunków formalnych, takich jak rejestracja w Urzędzie Celno-Podatkowym, naraża

się na zatrzymanie pracowników oraz wstrzymanie robót, ewentualnie kary

finansowe.

Pełną wersję instrukcji w języku duńskim oraz angielskim znaleźć można na stronie

internetowej duńskiego Ministerstwa Zatrudnienia pod następującym adresem:

http://www.bm.dk/ophold/bm_manual_omgaaelse.pdf - j. duński

http://www.bm.dk/english/residence/residence-april05.pdf - j. angielski

Zgodnie z informacjami duńskiego Ministerstwa Zatrudnienia, instrukcja wkrótce

ukaże się także w języku polskim.

63


Poniżej przedstawiamy informacje o zasadach pobytu w Danii poszczególnych

kategorii osób przybywających do tego kraju w celach zarobkowych oraz poza

zarobkowych (kształcenie, pobyt turystyczny itd.) Podane informacje oparte są na

danych zawartych w omówionej powyżej instrukcji. W dalszej części przewodnika

podajemy dodatkowe informacje na temat zasad i szczegółów funkcjonowania na

tutejszym rynku osób samozatrudnionych oraz pracowników najemnych i

tymczasowych.

10.2.1. Pobyt turystyczny

Obywatele 8 nowych krajów członkowskich UE, podobnie jak wszyscy inni obywatele

UE, mogą bez uzyskiwania zezwolenia na pobyt pozostawać w Danii jako turyści

przez okres nie przekraczający trzech miesięcy. Turysta nie może stanowić

obciążenia dla przyjmującego go kraju, dlatego nie przysługują mu żadne

świadczenia z jego strony. Turystom takim przysługuje jednak prawo do pomocy

medycznej/hospitalizacji w nagłych wypadkach. Turyści muszą posiadać dokument

tożsamości (dowód osobisty/paszport) i okazywać go na żądanie policji duńskiej.

Osoby zamierzające przebywać na terenie Danii dłużej niż 3 miesiące podlegają już

pod inne kategorie pobytowe, opisane w dalszej części instrukcji.

10.2.2. Utrzymanie się z przywiezionych z zagranicy środków finansowych

Osoby objęte tą kategorią, zamierzające przebywać na terenie Danii przez okres

ponad trzymiesięczny, muszą wystąpić o certyfikat pobytowy obywatela UE/EOG 1 do

duńskich władz regionalnych. Władze te po uzyskaniu wglądu w dokumenty

świadczące o tym, że występująca o certyfikat pobytowy osoba jest w stanie

zapewnić utrzymanie na terenie Danii sobie i ew. swojej rodzinie przez okres 15

miesięcy, wydają odpowiedni certyfikat. Stwierdza on, że w przypadku niespełnienia

tego warunku, dokument może być jego posiadaczowi odebrany. Osoba objęta

niniejszą kategorią nie ma prawa podejmować w Danii pracy bez uzyskania

pozwolenia na pobyt, zgodnie z zapisami okresu przejściowego.

10.2.3. Pobyt studentów

Duński Urząd Imigracyjny (Udleninge Styrelsen spr. ) wydaje pozwolenia na pobyt

uczniom i studentom oraz uczestnikom kursów edukacyjnych. Osoba starająca się o

wydanie pozwolenia musi zadeklarować posiadanie środków wystarczających na

utrzymanie się w Danii, w związku z tym, że nie ma ona na terenie tego kraju prawa

do otrzymywania żadnych świadczeń socjalnych.

10.2.4. Pobyt praktykantów/stażystów

Duński Urząd Imigracyjny może wydać pozwolenie na pobyt dla obywatela jednego

z 8 nowych krajów członkowskich UE, jeżeli zamierza on odbywać w Danii

staż/praktykę.

Maksymalny okres na który pozwolenie na pobyt może zostać wydane wynosi 18

miesięcy. Może ono zostać przedłużone o kolejne 6 miesięcy w przypadku, kiedy

1

EOG – Europejski Obszar Gospodarczy

64


osoba występująca o przedłużenie odbywa aktualnie zajęcia teoretyczne np. w

szkole technicznej lub rolniczej.

Pozwolenie na pobyt dla stażystów/praktykantów może zostać wydane jedynie w

przypadku, kiedy osoba starająca się o takie pozwolenie ma zamiar osiągnąć w Danii

określone cele szkoleniowe udokumentowane ofertą stażu/praktyki otrzymaną z

określonej, duńskiej instytucji. Spełnione muszą być także następujące warunki:

- zadaniem praktyki jest uzupełnienie programu edukacyjnego, który praktykant

rozpoczął lub ukończył. Musi ona być bezpośrednio związana z w/w programem.

- praktykant musi mieć ukończone 18 lat, lecz nie może przekroczyć wieku 35 lat.

- miejsce odbywania praktyki musi być przystosowane do przyjęcia praktykanta/

stażysty przez okres stażu/praktyki – także w odniesieniu do realizacji jej celów

edukacyjnych.

- płaca i zasady zatrudnienia praktykanta/stażysty muszą być analogiczne do zasad

obowiązujących w tym zakresie, dotyczących praktykantów/stażystów duńskich w

danej dziedzinie.

10.2.5. Pobyt osób poszukujących pracy w Danii

Obywatele ośmiu nowych krajów członkowskich UE, podobnie jak inni obywatele Unii

Europejskiej mogą przebywać na terenie Danii w poszukiwaniu pracy przez okres do

6 miesięcy – bez pozwolenia na pobyt. Obywatele ci muszą być w stanie sami się

utrzymać. W przypadku zwrócenia się przez osobę szukającą pracy o pomoc

socjalną – prawo do pobytu w Danii wygasa. Osoby poszukujące pracy mają prawo

przekazywać przysługujące im w krajach ich pochodzenia zasiłki socjalne do Danii i

tutaj je odbierać (jednak dokładnie w wysokości przyznanej im w kraju pochodzenia).

Podczas poszukiwania pracy, osoby takie mogą także korzystać z usług duńskich

służb zatrudnienia.

Należy pamiętać, że w przypadku znalezienia pracy w Danii nie można jej legalnie

podjąć do momentu uzyskania pozwolenia na pobyt, na bazie otrzymanej od

przyszłego pracodawcy oferty. Więcej szczegółów na ten temat można znaleźć w

punkcie opisującym zasady „pobytu osoby pracującej”.

10.2.6. Pobyt osoby pracującej

Obywatel każdego z ośmiu nowych krajów członkowskich UE może otrzymać z

duńskiego Urzędu Imigracyjnego (Udleninge Styrelsen – www.udlst.dk ) pozwolenie

na pobyt, w przypadku, jeżeli otrzyma on ofertę zatrudnienia w pełnym wymiarze

godzin, a jego wynagrodzenie i inne warunki pracy będą zgodne z obowiązującym w

danej branży układem zbiorowym. Jeżeli warunki zatrudnienia odbiegają od zapisów

układu zbiorowego, muszą mieścić się w określonych granicach akceptowalnych na

terenie Danii. Przyszły pracodawca musi być zarejestrowany w Urzędzie Celno-

Podatkowym (ToldSkat).

Istotne jest, że osoba starająca się o pracę nie może jej rozpocząć bez uzyskania

pozwolenia na pobyt. Pozwolenie takie może być cofnięte w przypadku stwierdzenia

odstępstw od zasad zatrudnienia deklarowanych przy składaniu podania. Osoba,

której pracodawca w istotny sposób zmienia warunki zatrudnienia, ma obowiązek

zgłosić te zmiany Urzędowi Imigracyjnemu. Tak samo należy postąpić w przypadku

zakończenia umowy o pracę.

65


Pozwolenie dotyczy wyłącznie zatrudnienia, którego warunki były zgłaszane przy

występowaniu o pozwolenie na pobyt. Stwierdzenie przez organy kontrolne

wykonywania pracy bez ważnego pozwolenia klasyfikowane jest jako nielegalne

zatrudnienie i podlega sankcjom określonym w Ustawie o Cudzoziemcach (Alians

Act). Podobnie traktowane jest, nawet w przypadku posiadania ważnego pozwolenia

na pobyt, wykonywanie pracy znacznie odbiegającej od warunków zatrudnienia oraz

warunków płacowych określonych w umowie o pracę.

Jeżeli obywatel któregoś ośmiu nowych krajów członkowskich UE straci wykonywaną

legalnie pracę, ma prawo, jako osoba poszukująca pracy pozostawać w Danii przez

następne 6 miesięcy. Warunkiem takiego pobytu jest jednak posiadanie

wystarczających środków na utrzymanie się przez cały okres poszukiwania pracy.

10.2.7. Pobyt pracowników delegowanych

Pobyt pracowników delegowanych przez polskie firmy w ramach swobodnego

przepływu usług umożliwia Dyrektywa UE 96/71. Nowych krajów członkowskich UE,

w tym Polski nie obejmują okresy przejściowe, więc omawiane przepisy dotyczą

zarówno starych jak i nowych krajów członkowskich.

Na bazie w/w dyrektywy, każda firma usługowa kraju wysyłającego, tzn. kraju

pochodzenia firmy, ma prawo delegować do wykonania określonej usługi do innego

kraju członkowskiego UE swoich pracowników, w tym także tych, którzy nie

posiadają obywatelstwa Unii Europejskiej.

Aby wykonywanie usług na terenie Danii odbywało się zgodnie z prawem, muszą być

spełnione następujące warunki:

- Pracownik firmy delegującej musi być na stałe zatrudniony w danej firmie. Żadna

inna forma zatrudnienia (zatrudnienie na czas próbny, czas określony, na umowę o

dzieło czy umowę zlecenia) nie wchodzi tutaj w grę.

- Pracownik przed wyjazdem do Danii musi mieć prawo stałego pobytu w kraju

wysyłającym oraz prawo do wykonywania pracy w tym kraju.

- Pracownik musi zgodnie z duńską Ustawą o Cudzoziemcach być zwolniony z

konieczności posiadania wizy albo posiadać wizę lub pozwolenie na pobyt. Jeżeli

okres zatrudnienia na terenie Danii jest krótszy niż 3 miesiące wymagania te są

spełnione automatycznie przez pracowników będących obywatelami Unii

Europejskiej, ponieważ na terenie żadnego z krajów UE (łącznie z Danią) nie muszą

oni posiadać wizy.

- Pracownik po zakończeniu oddelegowania do pracy na terenie Danii musi mieć

możliwość oraz zamiar powrotu do kraju z którego został delegowany.

Firma delegująca pracowników do Danii w ramach świadczenia usług musi

zarejestrować się jako płatnik podatku VAT na terenie Danii w duńskim Urzędzie do

Spraw Celno-Podatkowych. Urząd ten jest odpowiednikiem polskiego Urzędu

Skarbowego. Rejestracji trzeba dokonać na co najmniej 8 dni przed rozpoczęciem

świadczenia usług w oddziale Urzędu w miejscowości Sønderborg na Jutlandii.

Niezbędny kwestionariusz (który można znaleźć na stronie internetowej

www.toldskat.dk) można przesłać do Urzędu za pomocą faksu lub pocztą. Po

otrzymaniu wypełnionego kwestionariusza Urząd na podany w nim adres przesyła

zwykle prośbę o przesłanie dodatkowych informacji, takich jak:

- przewidywane obroty na terenie Danii

66


- kopie kontraktów zawartych z duńskimi zleceniodawcami

- przewidywana liczba pracowników zatrudnionych przez firmę na terenie Danii

- rodzaj wykonywanych usług oraz na czyją rzecz będą one świadczone

- kopia dokumentu rejestracji firmy jako płatnika VAT na terenie kraju delegującego.

Delegowani przez firmę pracownicy powinni otrzymać przed wyjazdem druki E-101,

stwierdzające opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne oraz określające jakie

przepisy kraju wysyłającego w zakresie ubezpieczeń społecznych odnoszą się do

pracowników delegowanych. Zaświadczenia te – wydawane w Polsce przez Zakład

Ubezpieczeń Społecznych zawierają następujące informacje:

- imię i nazwisko delegowanego pracownika

- datę urodzenia

- narodowość

- nazwę i numer statystyczny firmy delegującej

- informacje o miejscu pracy w okresie delegowania

- okres, na jaki zaświadczenie jest wydawane.

Pracownicy delegowani do Danii na okres dłuższy niż 3 miesiące muszą otrzymać

duńskie pozwolenie na pobyt, o które należy się zwrócić do tutejszego Urzędu

Imigracyjnego. Przed udzieleniem pozwolenia, Urząd może zwrócić się do

występującego o nie pracownika o przedstawienie dokumentu stwierdzającego fakt

zatrudnienia w firmie delegującej na czas nieokreślony. Udzielenie pozwolenia nie

jest uzależnione od spełnienia dodatkowych warunków takich jak np. uzyskiwanie

określonego, minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Okres 3 miesięcy pracy bez posiadania pozwolenia na pobyt w Danii nie odnosi się

do pracowników przysłanych do Danii przez agencje pracy czasowej, które nie są

wykonawcą określonych usług, lecz dostawcą siły roboczej. Pracownicy tacy muszą

otrzymać pozwolenie na pobyt w Danii przed rozpoczęciem zatrudnienia. W/w

agencje są natomiast zwolnione z rejestrowania się w Urzędzie Celno-Podatkowym.

W przypadku firmy usługowej pracownicy wykonują swoje obowiązki pod

kierownictwem pracownika tej firmy, zaś pracownicy agencji pracy czasowej pod

kierownictwem duńskiego zleceniodawcy. Duński zleceniodawca wynajmujący

pracowników agencji jest zobowiązany płacić podatek związany z ich

wynagrodzeniem. Musi także odprowadzać składki na fundusz zatrudnienia oraz

składkę emerytalną.

Skonstruowana w oparciu o Dyrektywę 96/71 duńska Ustawa o Delegowaniu

Pracowników z 15 grudnia 1999 roku nie wyznacza minimalnych stawek zarobków

płaconych przez polskie firmy usługowe swoim delegowanym do Danii pracownikom.

W w/w ustawie nie wspomina się także o konieczności przystępowania przez firmy z

nowych krajów członkowskich UE do układów zbiorowych z tutejszymi związkami

zawodowymi. Powodem takiego stanu rzeczy jest fakt, że Dania nie posiada

określonego przepisami prawnymi minimalnego wynagrodzenia. Stawki płacowe są

ustalane w negocjowanych przez związki zawodowe z organizacjami pracodawców

układach zbiorowych. Prawem zwyczajowym w Danii jest podejmowanie przez

związki zawodowe działań w postaci strajków i bojkotów w celu skłonienia określonej

firmy duńskiej czy zagranicznej do przystąpienia do układu zbiorowego. Spory w

zakresie zdefiniowania legalności lub nielegalności konkretnej akcji strajkowej czy

innych działań związków zawodowych rozstrzygane są w trybie przyspieszonym

przez specjalny organ sądowniczy (Industrial Court).

W instrukcji przedstawione są szczegółowe pytania, które pozwalają ustalić i

rozgraniczyć, czy wykonywana przez daną firmę czy osobę praca jest świadczeniem

67


usług w rozumieniu Dyrektywy 96/71 (bez konieczności występowania o pozwolenie

na pobyt przez okres 3 miesięcy), czy też jest świadczeniem pracy i pozwolenie na

pobyt jest wymagane od dnia podjęcia pracy.

10.2.8. Pobyt na zasadzie samozatrudnienia

Regulacje unijne dają każdemu obywatelowi nowych krajów członkowskich Unii

Europejskiej prawo do utworzenia firmy na zasadzie samozatrudnienia i przebywania

na terenie Danii w celu prowadzenia tej firmy. W tym przypadku przepisy są takie

same dla obywateli starych i nowych krajów członkowskich.

Firma musi być zarejestrowana w duńskiej Agencji do Spraw Handlu i

Przedsiębiorstw najpóźniej na 8 dni przed rozpoczęciem działalności podlegającej

opodatkowaniu lub innym opłatom. Wspomniana Agencja wysyła złożone przez

określoną osobę podanie o rejestrację firmy do Urzędu do Spraw Celno-

Podatkowych w celu stwierdzenia, czy planowana działalność ma znamiona

samozatrudnienia. W przypadku wątpliwości w tym zakresie Urząd zwraca się do

osoby składającej podanie z prośbą o złożenie dodatkowych wyjaśnień.

Obywatele z nowych krajów członkowskich UE, którzy zamierzają pozostać w Danii

przez okres dłuższy niż 3 miesiące muszą starać się o certyfikat pobytowy obywatela

UE/EOG w urzędzie regionalnym. Zgodnie z wyjaśnieniem Ministerstwa Zatrudnienia

certyfikat taki należy otrzymać przed rozpoczęciem działalności gospodarczej w

Danii na zasadzie samozatrudnienia. Do podania o certyfikat należy dołączyć

podanie o rejestrację firmy złożone w Agencji do Spraw Handlu i Przedsiębiorstw

oraz plan finansowy działalności firmy na pierwszy rok budżetowy, sporządzony

przez dyplomowanego księgowego, lub umowę wynajmu lokalu, gdzie firma będzie

miała swoją siedzibę. Jeżeli władze regionalne, po otrzymaniu w/w dokumentów

stwierdzą, że prowadzona działalność nie ma charakteru samozatrudnienia, lecz

zatrudnienia u duńskiego pracodawcy, składający podanie powinien wystąpić do

Urzędu Imigracyjnego o wydanie pozwolenia na pobyt. W sprawie negatywnej

decyzji władz regionalnych odwołać się można do Urzędu Imigracyjnego. Do czasu

rozstrzygnięcia odwołania zainteresowana osoba nie ma prawa podejmować pracy.

10.2.9. Pobyt w ramach świadczenia usług

Zgodnie z prawodawstwem Unii Europejskiej, osoby prowadzące działalność

gospodarczą na zasadzie samozatrudnienia w którymś z krajów UE mogą

wykonywać usługi w innym kraju Unii Europejskiej, w tym także w Danii. W kraju tym

nie istnieją w tym zakresie okresy przejściowe, tak jak w przypadku zatrudniania

osób z nowych krajów członkowskich UE w duńskich firmach.

Osoby świadczące usługi objęte omawianą kategorią muszą mieć zarejestrowaną

działalność gospodarczą w innym kraju członkowskim (np. Polsce) i być w tym kraju

płatnikiem podatku VAT. W Danii należy podobnie jak firmy delegujące pracowników

do świadczenia usług w tym kraju zarejestrować się jako płatnik podatku VAT w

Urzędzie do Spraw Celno-Podatkowych (ToldSkat) w Sønderborgu. Konieczność

takiej rejestracji obejmuje wszystkich usługodawców zagranicznych, nawet tych

wykazujących niewielkie obroty, mimo że w przypadku firm duńskich w ToldSkat nie

muszą się rejestrować usługodawcy o obrotach nie przekraczających rocznie 50.000

DKK.

W związku z rejestracją omawianego podmiotu gospodarczego jako płatnika podatku

VAT, Urząd Celno- Podatkowy może zwrócić się (podobnie jak ma to miejsce w

68


przypadku rejestracji firmy delegującej pracowników) z prośbą o przedstawienie

dodatkowych dokumentów, takich jak:

- informacji o przewidywanych obrotach na terenie Danii

- kopie kontraktów zawartych z duńskimi zleceniodawcami

- przewidywana liczba pracowników zatrudnionych przez firmę na terenie Danii

- rodzaj wykonywanych usług oraz na czyją rzecz będą one świadczone

- kopa dokumentu rejestracji firmy jako płatnika VAT na terenie kraju delegującego.

Powyższe dane są potrzebne w celu ustalenia, czy określony przypadek ma

charakter samozatrudnienia, czy też zatrudnienia u duńskiego pracodawcy. Poprzez

system VIES (VAT Information Exchange System) będący systemem wymiany

informacji o podatku VAT , ToldSkat może uzyskać informacje od polskich władz

fiskalnych o danym, polskim podmiocie gospodarczym mającym zamiar świadczyć

usługi w Danii.

Osoba prowadząca w Polsce działalność gospodarczą, przyjeżdżająca do Danii w

celu świadczenia usług powinna ubiegać się w ZUS przed wyjazdem o druk E-101,

stwierdzający opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne oraz dostarczający

informacji o poszczególnych osobach i prowadzonych przez nich firmach. W

przyszłości planuje się, że kopie tych druków wydawane w Polsce, czy innym kraju

członkowskim UE będą przesyłane do Danii w celu rejestracji ilości napływających

usługodawców oraz stwierdzenia, czy naprawdę mamy do czynienia z

samozatrudnieniem.

Usługodawcy z innych krajów członkowskich UE świadczący w Danii usługi i

zamierzający przebywać w tym celu w Danii przez okres dłuższy niż 3 miesiące,

muszą starać się o certyfikat pobytowy obywatela UE/EOG w duńskich regionalnych

urzędach samorządowych. Osoby takie muszą wykazać (np. na podstawie

załączonych, podpisanych w Danii umów, oraz planu finansowego firmy) że

rzeczywiście będą na terenie Danii świadczyć usługi.

Jeżeli władze regionalne, po otrzymaniu w/w dokumentów stwierdzą, że prowadzona

działalność nie ma charakteru samozatrudnienia, lecz zatrudnienia u duńskiego

pracodawcy, składający podanie powinien wystąpić do Urzędu Imigracyjnego o

wydanie pozwolenia na pobyt. W sprawie negatywnej decyzji władz regionalnych

odwołać się można do Urzędu Imigracyjnego. Do czasu rozstrzygnięcia odwołania

zainteresowana osoba nie ma prawa podejmować pracy.

10.2.10. Pobyt członków rodziny

Członkowie rodzin osób mających obywatelstwo któregoś z krajów UE lub EOG

legalnie przebywających na terenie Danii, w tym członkowie rodzin obywateli nowych

krajów członkowskich Unii Europejskiej mogą starać się o pobyt w Danii po

spełnieniu określonych warunków.

Muszą one otrzymać w regionalnym urzędzie samorządowym certyfikat pobytowy

jako członkowie rodzin osób samozatrudnionych, utrzymujących się na terenie Danii

z własnych środków finansowych, wykonawców usług lub studentów. Certyfikat ten

wygasa automatycznie wraz z wygaśnięciem ważności certyfikatów pobytowych lub

pozwoleń na pobyt ich członków rodziny przybyłych do Danii w ramach którejś z

wyżej wymienionych kategorii.

Członkowie rodzin osób zatrudnionych w duńskich firmach muszą starać się w

Urzędzie Imigracyjnym o pozwolenia na pobyt.

69


W przypadku migracji zarobkowej pracowników do Danii, możliwość osiedlenia się

członków ich rodzin jest uzależniona od zapewnienia im warunków pobytu

(zamieszkania) nie odbiegających od przeciętnych warunków zamieszkania w

określonym rejonie Danii

10.2.11. Podejrzenie o nielegalną pracę w Danii

W przypadku podejrzenia, że obywatel któregoś z nowych krajów członkowskich UE

pracuje na terenie Danii z naruszeniem zasad dotyczących zatrudnienia, objętych

Ustawą o Cudzoziemcach, konkretny przypadek będzie rozpoznany przez policję.

Policja kontaktując się z właściwymi organami (Urząd Imigracyjny, Urząd do Spraw

Celno-Podatkowych, regionalny urząd samorządowy) stwierdza, czy osoba, której

dotyczy podejrzenie o nielegalną pracę posiada niezbędne dokumenty wymagane,

aby można było uznać ją za wykonującą pracę legalnie.

Obcokrajowcowi pracującemu na terenie Danii nielegalnie grozi kara pozbawienia

wolności do 1 roku oraz kara finansowa w wysokości 1.000 DKK za pierwszy

miesiąc nielegalnej pracy. Kara wzrasta o 500 DKK miesięcznie za każdy kolejny

miesiąc.

Pracodawcy zatrudniającemu pracowników na terenie Danii nielegalnie grozi kara do

2 lat pozbawienia wolności oraz kary finansowe w wysokości do 20.000 DKK za 1

nielegalnie zatrudnioną osobę miesięcznie.

10.3. SOLVIT

SOLVIT jest systemem nieformalnego rozwiązywania problemów zatrudnienia na

jakie napotykają osoby fizyczne i firmy na rynku wewnętrznym UE, a wynikających z

nieprawidłowego stosowania prawa wspólnotowego przez organy administracji

publicznej w państwach członkowskich (jak również w Islandii, Lichtensteinie i

Norwegii). W przypadku uznania, że w wyniku niezgodnego z regułami rynku

wewnętrznego działania administracji jednego z państw członkowskich, zanegowano

czyjeś prawo do osiedlenia się, podjęcia nauki, pracy, czy prowadzenia działalności

gospodarczej na terytorium jednego z państw Unii Europejskiej, należy skontaktować

się z Centrum Koordynacyjnym SOLVIT, które funkcjonuje w Polsce ( w Ministerstwie

Gospodarki i Pracy ), podobnie jak w innych, wymienionych wyżej krajach.

System funkcjonuje w oparciu o sieć Centrów Koordynacyjnych utworzonych w

każdym państwie członkowskim, współpracujących ze sobą za pośrednictwem

internetowej bazy danych, aby szybko i skutecznie znaleźć rozwiązanie zgłoszonego

do SOLVITu problemu. Zadaniem systemu nie jest zastąpienie istniejących

mechanizmów rozwiązywania problemów na rynku zatrudnienia, takich jak

postępowanie sądowe na szczeblu krajowym lub wspólnotowym. SOLVIT stanowi dla

nich alternatywę. Dochodzenie swoich praw na drodze sądowej jest często bardzo

kosztowne i długotrwałe. SOLVIT oferuje możliwość uzyskania szybkiego

rozwiązania. Krajowe Centrum Koordynacyjne przekazuje skargę do bliźniaczego

Centrum Koordynacyjnego w innym państwie członkowskim, w którym pojawił się

problem. Centrum to potwierdza przyjęcie sprawy w ciągu tygodnia, a następnie,

współpracując z administracją swojego kraju – autorem/źródłem problemu,

przedstawia ostateczne rozwiązanie w ciągu 10, najpóźniej 14 tygodni.

Zaproponowane rozwiązanie nie jest wiążące i nie istnieje możliwość jego

formalnego zakwestionowania.

70


Chcąc zwrócić się do SOLVITU o pomoc w rozwiązaniu problemu, należy pamiętać,

że organizacja ta nie może zająć się sprawą, jeśli:

- nie ma ona charakteru „transgranicznego”, czyli dotyczy sytuacji czysto

wewnętrznej (problem wynikł z niewłaściwego stosowania prawa europejskiego

przez organ administracji krajowej)

- problem pojawił się w relacjach przedsiębiorca – przedsiębiorca, konsument –

przedsiębiorca

- gdy postępowanie sądowe zostało już wszczęte.

W Danii nie odnotowuje się przypadków niewłaściwego stosowania prawa unijnego w

zakresie rynku zatrudnienia przez duńskie organy administracji publicznej.

Podstawowym problemem na jaki napotykają polskie firmy usługowe na tutejszym

rynku są działania tutejszych związków zawodowych, które stosując różne formy

nacisku starają się skłonić firmy do przystąpienia do układów zbiorowych

określających minimalne stawki płac. Podpisanie takiego układu nie jest

obowiązkowe z prawnego punktu widzenia, lecz w związku z faktem, iż pracownicy

polscy akceptując niższe niż określone układami zbiorowymi zarobki zdaniem

związków naruszają zasady funkcjonowania tutejszego rynku pracy, zdarza się, że

związki zawodowe stosują wobec firm polskich manifestacje i blokady placów

budowy. Sprawa nacisku na polskich usługodawców w szczególności w sektorze

budowlanym przez duńskie związki zawodowe, zmierzającego do wymuszenia

przystąpienia do duńskich umów zbiorowych była już przedmiotem interwencji

SOLVIT. Niestety sprawa została odrzucona przez duńskie Centrum SOLVIT jako

zbyt „delikatna politycznie”. Poza tym, problemy dotyczą związków zawodowych,

które nie są organami administracji publicznej.

Z opinii duńskiego Ministerstwa Zatrudnienia w omawianej sprawie wynika, że

domagając się przystąpienia do układu zbiorowego, związki zawodowe mają prawo

do strajku, blokady lub bojkotu określonego pracodawcy, niezależnie od tego, czy

jest to firma duńska czy zagraniczna. Działania te należą do podstawowych praw na

tutejszym rynku pracy. Sprawy w których kwestionowana jest legalność

podejmowanych przez związki działań mogą być wnoszone do Sądu Rynku Pracy,

który powinien wydać orzeczenie w trybie pilnym. Ministerstwo informuje, że fizyczna

blokada placu budowy nie jest działaniem legalnym.

W przypadku podjęcia decyzji o złożeniu skargi do w/w Sądu, w skardze polski

przedsiębiorca może bezpośrednio odwołać się do uregulowań unijnych w zakresie

transgranicznego świadczenia usług (głównie art. 49 Traktatu Wspólnot Europejskich

oraz Dyrektywa 96/71 o delegowaniu pracowników), a nawet zasugerować złożenie

pytania prejudycjalnego do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

Problem działania związków zawodowych w niektórych krajach był omawiany na

spotkaniu krajowych koordynatorów SOLVIT z przedstawicielami Komisji

Europejskiej. Zasugerowali oni, aby w przypadku zgłaszania podobnych problemów

proponować przedsiębiorcom składanie oficjalnych skarg do Komisji Europejskiej.

Z informacji przekazanych przez polskie biuro SOLVIT wynika, że przedsiębiorcy

unijni (w tym również z innych nowych państw członkowskich, np. Estonii), składali

już podobne skargi. Wydaje się, że duża ilość podobnych skarg może przyczynić się

do podjęcia stosownej interwencji przez Komisję Europejską i wszczęcia oficjalnej

71


procedury przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości o naruszenie przez Danię

prawa UE.

Podobna sprawa łotewskiego przedsiębiorstwa budowlanego przeciwko szwedzkim

związkom zawodowym jest już przedmiotem analizy przez ETS w ramach pytania

prejudycjalnego przedstawionego przez szwedzki sąd pracy.

Bardzo prosimy o pisemne zgłaszanie do WEH wszelkich problemów związanych ze

swobodnym świadczeniem usług przez polskie firmy na rynku duńskim.

11. PRACA OBYWATELI POLSKICH W DANII

11.1. Poszukiwanie pracy

Poszukiwanie pracy w Danii można rozpocząć jeszcze przed przyjazdem do tego

kraju korzystając z różnych portali internetowych. Kompleksowym portalem tego

rodzaju jest portal organizacji EURES, który pomaga zarówno pracodawcom jak i

osobom poszukującym pracy w Europejskim Obszarze Gospodarczym skupiającym

kraje członkowskie Unii Europejskiej oraz Islandię, Lichtenstein, Szwajcarię i

Norwegię. EURES to skrót od angielskiego European Employment Services czyli

Europejskie Służby Zatrudnienia

EURES jest siecią współpracy publicznych służb zatrudnienia i ich partnerów na

rynku pracy. Wspiera mobilność w dziedzinie zatrudnienia na poziomie

międzynarodowym i transgranicznym.

Sieć EURES została powołana przez Komisję Europejską aby ułatwiać swobodny

przepływ pracowników na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego poprzez:

- międzynarodowe pośrednictwo pracy,

- informowanie na temat warunków życia i pracy w krajach członkowskich oraz

sytuacji na rynkach pracy tych krajów.

EURES nastawiony jest na informowanie, doradztwo i wspomaganie poszukujących

pracy z Europejskiego Obszaru Gospodarczego, którzy chcą pracować w innym

kraju członkowskim oraz pracodawców, którzy chcą rekrutować pracowników z

innych krajów członkowskich.

Do dyspozycji poszukujących pracy oraz pracodawców pozostają:

- baza ofert pracy pracodawców zainteresowanych rekrutacją pracowników z

zagranicy,

- baza CV osób poszukujących pracy, zainteresowanych pracą za granicą.

oraz wiele innych użytecznych informacji, znajdujących się na stronie internetowej

EURES Komisji Europejskiej: www.europa.eu.int/eures

Portal duńskiego EURES-u znaleźć można pod adresem: www.eures.dk

Szukając pracy sezonowej w Danii warto skorzystać z portalu www.seasonalwork.dk

Można tam znaleźć informacje na temat pracy w rolnictwie, ogrodnictwie, czy

leśnictwie. Na tej stronie znajduje się także formularz zgłoszeniowy, który można

wypełnić za pomocą internetu.

72


Największa duńska baza ofert pracy znajduje się pod adresem www.jobnet.dk Jest

to baza duńskiego Urzędu Pośrednictwa Pracy (Arbejdsformidlingen - AF). Drogą

internetową można przesłać tam swój życiorys, który będzie dostępny dla

pracodawców.

W Kopenhadze urząd ten znajduje się przy:

Vesterbrogade 123,

1620 Kopenhaga V

Tel. 33 55 10 20

Inne interesujące bazy danych o zatrudnieniu w Danii to: www.jobindex.dk oraz

www.job-guide.dk Pod tym ostatnim adresem znajdują się linki do prasy z

ogłoszeniami o pracy oraz firm poszukujących pracowników.

Odpowiadając na ofertę pracy należy przygotować zwięzłe podanie, które odnosi się

do zawartej w ofercie treści, opisuje kwalifikacje zainteresowanego, przekazuje

informacje na temat jego indywidualnych predyspozycji mogących mieć pozytywny

wpływ na wykonywanie określonej pracy. Do podania załączyć należy życiorys (CV),

posiadane referencje z poprzednich miejsc zatrudnienia, kopie dokumentów

potwierdzających kwalifikacje.

Przydatność posiadanych dyplomów i innych uprawnień zawodowych na terenie

Danii warto sprawdzić w Duńskim Centrum Oceny Kwalifikacji Zagranicznych

(CVUU). Strona internetowa tej instytucji to www.cvuu.dk

11.2. Pozwolenie na pobyt i pracę

Starając się o legalną pracę w Danii obywatele nowych krajów członkowskich Unii

Europejskiej, z wyłączeniem Malty i Cypru, muszą, w związku z obowiązującym w

Danii okresem przejściowym w tym zakresie, uzyskać pozwolenie na pobyt.

Warunkiem udzielenia takiego pozwolenia jest otrzymanie od przyszłego pracodawcy

oferty pracy z określonymi ściśle warunkami przyszłego zatrudnienia, na warunkach

objętych określonym układem zbiorowym pracy, lub innych nie odbiegających od

duńskich warunków pracy i płacy. Zatrudnienie to musi być zaoferowane w pełnym

wymiarze - tj. 37 godzin tygodniowo. Dodatkowo przyszły pracodawca nie może być

w sporze ze związkami zawodowymi (np. w formie strajku czy blokady).

Do momentu otrzymania pozwolenia na pobyt i pracę starający się nie może podjąć

pracy. Pozwolenie jest wydawane na określony ściśle czas, nie dłuższy niż

proponowany przez potencjalnego pracodawcę okres zatrudnienia. Na początku jest

to okres maksymalnie jednego roku. Pozwolenie może zostać przedłużone na okres

do trzech lat. W przypadku naukowców, nauczycieli, osób pełniących funkcje

kierownicze oraz różnego rodzaju specjalistów, pozwolenia wydawane być mogą na

okres do 3 lat i przedłużane na okres do 4 lat. Utrata pracy skutkuje natychmiastową

utratą ważności pozwolenia, a osobom które utraciły pracę nie przysługują zasiłki dla

bezrobotnych.

Podanie o pozwolenie na pobyt i pracę w Danii składać można w Duńskim Urzędzie

Imigracyjnym, w komisariacie policji, lub duńskiej placówce dyplomatycznej za

granicą.

11.3. Inne formalności związane z podejmowaniem pracy

Po otrzymaniu pozwolenia na pobyt i pracę należy osobiście zwrócić się do rejestru

ludności (Folkeregisteret) o nadanie numeru CPR, który jest odpowiednikiem

73


naszego numeru PESEL. Zgłaszając się w urzędzie należy zabrać ze sobą

pozwolenie na pobyt i pracę, paszport, ewentualne świadectwo ślubu oraz

świadectwa urodzenia dzieci. Złożenie dokumentów o nadanie CPR jest

równoznaczne z przyznaniem duńskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego.

Niezbędną formalnością jest wystąpienie do departamentu podatkowego lokalnego

urzędu gminy o wyrobienie karty podatkowej. Karta ta powinna zostać przekazana

pracodawcy, umożliwiając mu prawidłową kalkulację wysokości podatku, o który

będą pomniejszane zarobki danej osoby. Duński system podatkowy, który

obowiązuje także pracujących w zarejestrowanych w Danii firmach obcokrajowców,

w tym posiadających pozwolenie na pobyt i pracę obywateli nowych krajów

członkowskich UE, opisany został w rozdziale 8 niniejszego przewodnika.

Informacje na temat szczegółowych zasad występowania o kartę podatkową, zwrotu

podatku, rodzajów i progów podatkowych, warunków dotyczących odpisów

podatkowych można znaleźć na stronie internetowej duńskiego Urzędu do Spraw

Celno-Podatkowych (ToldSkat) pod adresem: www.toldskat.dk . Znajdują się tam

także przykładowe kalkulacje podatkowe.

Duński rok podatkowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym. Na początku roku

otrzymuje się formularz podatkowy, który po wypełnieniu należy zwrócić do w/w

Urzędu. Formularz można wypełnić także w internecie. Jest on dostępny pod

podanym wyżej adresem.

11.4. Urlop wypoczynkowy

Pracownikom przysługuje w Danii urlop w wymiarze 5 tygodni rocznie (licząc z

sobotami), z czego 18 dni nieprzerwanego urlopu musi przypadać na okres od 1

maja do 30 września. Wynagrodzenie za okres urlopu pobierane jest ze specjalnej

kasy urlopowej. Rok urlopowy zaczyna się 2 maja danego roku i trwa do 1 maja roku

następnego. Prawo do urlopu oraz związanego z nim wynagrodzenia jest

zagwarantowane w Danii ustawowo, a wszelkie odstępstwa od tej zasady są

bezprawne.

11.5. Ubezpieczenia społeczne w Danii

W Danii ubezpieczenia społeczne dotyczą:

- zabezpieczenia w przypadku bezrobocia

- rent i emerytur

- wcześniejszych emerytur

- zabezpieczenia chorobowego

- zasiłków porodowych

- chorób zawodowych

- wypadków przy pracy

- zasiłku pogrzebowego

- zasiłków rodzinnych

Podstawowa część duńskiego systemu opieki socjalnej finansowana jest z podatków.

Fakt ten tłumaczy tak wysoki poziom opodatkowania w Danii.

Zarówno pracownicy jak i osoby funkcjonujące w Danii na zasadzie

samozatrudnienia muszą oprócz płaconych określonych podatków na rzecz skarbu

państwa i gminy, płacić 8 procentową składkę na tzw. fundusz rynku pracy, z którego

płacone są zasiłki dla bezrobotnych. Odprowadzenie tych składek (do ToldSkat) jest

obowiązkiem pracodawcy. Zasiłki te płacone są w przypadku bezrobocia w

74


jednakowej wysokości, niezależnie od tego, jak wysoką kwotę stanowi w/w 8 % od

zarobków.

Pracobiorcy z nowych krajów członkowskich UE mają prawo do świadczeń

socjalnych w okresie ważności pozwolenia na pobyt i pracę. Po utracie ważności

pozwolenia (np. w przypadku utraty pracy) nie przysługują im jednak zasiłki dla

bezrobotnych. W związku z funkcjonującym w tym obszarze okresem przejściowym,

są oni taktowani jako osoby poszukujące pracy bez prawa do zasiłku. Przez okres

poszukiwania pracy muszą się ona same utrzymać.

Dodatkowym, nieobowiązkowym zabezpieczeniem w przypadku utraty pracy są

ubezpieczenia od bezrobocia. Dobrowolne składki na w/w ubezpieczenie wpłaca się

do funduszy celowych, które zazwyczaj funkcjonują przy związkach zawodowych.

Aby wpłacać składki na taki fundusz nie trzeba być jednak członkiem związku, przy

którym on funkcjonuje.

11.6. Ubezpieczenia zdrowotne

Podobnie jak ubezpieczenia społeczne, w Danii ubezpieczenia zdrowotne są także

finansowane poprzez system podatkowy. Kartę ubezpieczenia zdrowotnego

(sygesikringskort) otrzymuje się automatycznie po zarejestrowaniu się w rejestrze

ludności, w celu uzyskania numeru CPR. Kartę należy okazywać podczas wszystkich

wizyt u lekarza i w przypadku innych wizyt związanych z szeroko pojętą ochroną

zdrowia.

W Danii można wybrać jedną z dwóch kategorii ubezpieczeń w zakresie ochrony

zdrowia. Kategoria pierwsza, w której wszystkie świadczenia są bezpłatne a wizyta u

specjalisty jest możliwa jedynie po otrzymaniu skierowania od wybranego przez

siebie wcześniej lekarza rodzinnego, oraz druga, gdzie świadczenia lekarskie są

częściowo płatne, natomiast istnieje wolny dostęp do lekarzy specjalistów. Decyzję

co do zmiany kategorii podejmować można raz w roku.

Ubezpieczenia zdrowotne pokrywają część wydatków na leki, zabiegi dentystyczne

czy fizykoterapię (w przypadku otrzymania skierowania od lekarza rodzinnego).

Pobyt w szpitalu jest bezpłatny dla osób należących do obu w/w kategorii. Istnieje

także wolny wybór szpitala, ale jedynie w określonym rejonie. Karta ubezpieczenia

zdrowotnego jest ważna także w niektórych krajach za granicą, jeśli pobyt nie

przekracza 4 tygodni. Na stronie internetowej: http://sygesikring.netborger.dk można

dokonać takich czynności jak zmiana kategorii, zmiana lekarza rodzinnego,

zamówienie nowej karty ubezpieczenia zdrowotnego.

11.7. Zasiłki chorobowe

Pracodawca wypłaca zasiłek chorobowy przez okres 2 tygodni. Po tym okresie

wypłatę zasiłków przejmuje gmina. Prawo do zasiłku nabywa się po przepracowaniu

co najmniej 13 tygodni i minimum 120 godzin. Warunki w zakresie zasiłków

chorobowych różnią się w zależności od układu zbiorowego, w którym są określone.

W razie wypadku przy pracy czy chorób zawodowych, pracodawca w niektórych

przypadkach wypłaca zasiłek przez okres nawet 4 miesięcy. Wypłata zasiłku

chorobowego ustaje, jeśli przekroczony jest limit 12 miesięcy w ciągu 1,5 roku. W

takich sytuacjach gmina decyduje, czy przedłużyć okres wypłacania zasiłku.

75


11.8. Zasiłki chorobowe osób samozatrudnionych

Osoba pracująca na zasadzie samozatrudnienia może otrzymać zasiłek chorobowy

od gminy po 3 tygodniach choroby, ale jedynie w przypadku, kiedy prowadzi

działalność gospodarczą nie krócej niż 6 miesięcy. Osoby z tej kategorii, które płacą

dodatkowe, dobrowolne składki na ubezpieczenia chorobowe, otrzymują zasiłek od

pierwszego dnia choroby. W roku 2004, maksymalny zasiłek chorobowy wynosił

3205 DKK tygodniowo.

11.9. Urlop macierzyński i związany z tym zasiłek

Kobieta posiadająca pozwolenie na stały pobyt w Danii jest uprawniona do

bezpłatnej pomocy w postaci konsultacji lekarskich, pobytów w szpitalu i pomocy

położnej.

Rodzice mają prawo łącznie do 52 tygodni urlopu związanego z urodzeniem dziecka.

Kobieta ciężarna może otrzymać 4 tygodnie urlopu przed planowanym terminem

porodu oraz ma obowiązek przebywania przez co najmniej 2 tygodnie na urlopie po

urodzeniu dziecka. Kobieta może przebywać na urlopie przed porodem dłużej na

podstawie zwolnienia lekarskiego.

Po porodzie matka przez 14 tygodni przebywać może na urlopie macierzyńskim,

pobierając pełne świadczenia. W okresie tym ojciec dziecka może przebywać na

urlopie przez wybrane dowolnie 2 tygodnie.

Po ukończeniu przez dziecko 14 tygodni rodzice mogą przebywać na urlopie

wychowawczym przez kolejne 32 tygodnie – dzieląc ten okres w sposób dowolny

między siebie.

Zasiłek macierzyński jest płatny przez gminę lub pracodawcę, któremu gmina zwraca

następnie kwotę wypłaconego pracownikowi zasiłku.

Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie www.eures.dk

11.10. Świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

Wszyscy zatrudnieni w Danii objęci są obowiązkowym ubezpieczeniem wypadkowym

w zakresie wypadków przy pracy. Niektóre osoby pracujące na zasadzie

samozatrudnienia – jak np. rybacy i właściciele statków – muszą ubezpieczyć się

osobno. Do ubezpieczenia można wybrać którąkolwiek z funkcjonujących na rynku

firm ubezpieczeniowych. Koszty ubezpieczenia ponosi pracodawca. Musi on zgłosić

wypadek przy pracy w ciągu 8 dni od daty wypadku. Jeżeli tego nie uczyni, rodzina

lub sam poszkodowany mogą zgłosić wypadek do firmy ubezpieczeniowej w ciągu

roku od wystąpienia wypadku. Wypadki w drodze do i z pracy nie są objęte

niniejszym ubezpieczeniem.

Ubezpieczenie obejmuje wypadki, oraz wiele chorób zawodowych. Świadczenia z

ubezpieczenia obejmują:

- leczenie i rehabilitację

- rekompensatę za niezdolność do wykonywania pracy

- odszkodowanie za trwałe kalectwo

- rentę

- czasowe wsparcie dla członków rodziny w wypadku śmierci

76


Świadczenia te wypłaca firma ubezpieczeniowa. Renta jak i odszkodowania mogą

być także wypłacane w innym kraju członkowskim UE lub EOG.

Szczegóły dotyczące wypadków przy pracy znaleźć można na stronie internetowej

www.ask.dk

11.11. Zasiłki rodzinne

Wszyscy pracujący w związku z płaconymi przez siebie podatkami mają prawo do

zasiłków rodzinnych na każde dziecko, które nie ukończyło 18 roku życia. Jeżeli

zarówno dziecko jak i rodzice są zarejestrowani w Rejestrze Ludności, zasiłek jest

wypłacany automatycznie. Jeżeli dziecko przebywa w innym kraju, należy wystąpić

do urzędu gminy o przyznanie zasiłku. Zasiłki nie są związane z wysokością

przychodów rodziców i nie są opodatkowane. Zależą natomiast od wieku dziecka. Im

dziecko jest starsze, tym zasiłek niższy. Wysokość zasiłków kształtuje się

następująco w poszczególnych grupach wiekowych:

0 – 2 lat - 8.300 DKK rocznie

3 – 6 lat - 7.500 DKK rocznie

7 – 17 lat - 5.900 DKK rocznie

Zwykle zasiłek przelewany jest na konto bankowe matki dziecka.

11.12. Emerytura podstawowa (nieskładkowa)

Pełna emerytura przysługuje osobom, które ukończyły 65 rok życia i mieszkają w

Danii przez co najmniej 40 lat po przekroczeniu 15 roku życia. Jeżeli dana osoba

mieszka w Danii krócej, jej emerytura będzie zmniejszana o 1/40 za każdy rok

krótszego pobytu. Omawiana emerytura jest świadczeniem bezskładkowym .

Emerytura składa się z kwoty podstawowej 50.204 DKK rocznie (przy spełnionym

warunku zamieszkiwania w Danii przez 40 lat), jednakowej dla wszystkich i może być

pomniejszana, jeżeli emeryt uzyskuje jeszcze dochody ze świadczenia pracy.

Emerytura uzupełniana jest dodatkiem w wysokości 25.464 DKK, uzależnionym od

łącznej sumy dochodów emeryta i jego współmałżonka.

Minimalna emerytura wynosi 5978 DKK rocznie i jest równowartością 3/40 pełnej

emerytury wraz z dodatkiem.

Szczegóły na temat emerytur znaleźć można na stronie internetowej:

http://www.workindenmark.dk/National_scheme

11.13. Renta z tytułu niezdolności do pracy osób niepełnosprawnych od

urodzenia

Renta ta jest przyznawana na innych niż w Polsce zasadach i przysługuje osobom w

wieku pomiędzy 18 a 65 rokiem życia o ograniczonej zdolności do pracy w zakresie

większym niż 50 %, lub które z innych względów wymagają opieki. Do każdego

przypadku podchodzi się indywidualnie. Renta taka nie jest wypłacana, jeżeli

niezdolność do pracy jest skutkiem wypadku podczas jej wykonywania, lub choroby

zawodowej. O w/w formę renty występuje się do gminnego ośrodka opieki

społecznej.

77


Ubezpieczeniem z tytułu niezdolności do pracy w systemie powszechnym objęci są

wszyscy mieszkańcy Danii.

Świadczenia waloryzowane są corocznie w zależności od wzrostu przeciętnego

wynagrodzenia. Świadczenia można łączyć z pracą, ale wówczas są one obniżane.

Władze subsydiują pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne.

11.14. Emerytura uzupełniająca

Emerytury uzupełniające pochodzą z dodatkowych programów emerytalnych, które

są obowiązkowe dla osób pracujących więcej niż 9 godzin dziennie. Poziom tej

emerytury jest wprost proporcjonalny do płaconych składek emerytalnych. Są one

opłacane w 1/3 przez pracownika a w 2/3 przez pracodawcę, a ich poziom zależy od

ilości przepracowanych tygodniowo godzin.

Dokładniejsze informacje w tym zakresie znaleźć można na stronie: www.atp.dk

11.15. Wcześniejsza emerytura

Mimo, że wiek emerytalny w Danii to 65 lat, można starać się o przejście na

wcześniejszą emeryturę po ukończeniu 60 roku życia. Spełnione być przy tym muszą

następujące warunki:

- należy mieć stały pobyt na terenie Danii

- być członkiem któregoś z funduszy ubezpieczeń od bezrobocia przez co najmniej

25 lat

Omawiana tu emerytura nie jest wypłacana osobom mieszkającym przez dłuższy

czas za granicą. Aby ją otrzymać należy złożyć podanie do w/w funduszu

ubezpieczeń od bezrobocia.

Więcej informacji na ten temat znajduje się w Internecie pod adresem: www.adir.dk

11.16. Powrót z Danii do kraju po dłuższym okresie zatrudnienia

Przed powrotem do kraju po dłuższym okresie zatrudnienia w Danii, należy pobrać

druk E-301, który ewidencjonuje okres zatrudnienia oraz opłacania składek na

fundusz ubezpieczenia przed bezrobociem.

Jeżeli pracownik był członkiem w/w funduszu, z podaniem o wydanie druku E-301

należy zwrócić się do tego funduszu. W przypadku nieuczestniczenia w funduszu,

druk E-301 będzie jedynie dokumentował okresy zatrudnienia, a z podaniem o jego

wystawienie należy zwrócić się do Narodowej Dyrekcji Pracy (Arbejdsdirektoratet) –

WWW.adir.dk

11.17. Pracownicy tymczasowi

W Danii funkcjonują agencje pracy czasowej dające możliwość zatrudnienia krótko

lub średniookresowego. Kontrakty na pracę między agencją a pracownikiem

podpisywane są na okres od 3 do 18 miesięcy. W ciągu tego czasu można zebrać

pewną sumę pieniędzy, lub podjąć decyzję o przeprowadzeniu się na stałe do Danii.

78


Przed podjęciem pracy w Danii osoba starająca się o nią musi uzyskać pozwolenie

na pobyt z prawem do pracy w Urzędzie Imigracyjnym. System pracy czasowej

polega na tym, że agencja podpisuje kontrakt ze specjalistami określonej branży, a

następnie wynajmuje ich firmom zainteresowanym takimi pracownikami na okres od

kilku dni do kilku miesięcy. Praca czasowa wiąże się więc z częstą zmianą miejsca

świadczenia pracy.

12. SAMOZATRUDNIENIE

Samozatrudnienie jest w Danii najprostszą i najbardziej popularną formą

prowadzenia działalności gospodarczej. Jest ona prowadzona przez osobę prywatna

na własny rachunek. Działalność prowadzona jest pod własnym nazwiskiem lub

nazwą przyjętą dla firmy przez jej założyciela.

Podobnie, jak ma to miejsce w przypadku spółek kapitałowych, rejestracji

działalności gospodarczej w opisywanej formie dokonuje się w Agencji do Spraw

Działalności Gospodarczej i Przedsiębiorstw. Firma może prócz założyciela

(właściciela) zatrudniać także inne osoby. Jednak w przypadku zatrudniania

pracowników niezbędne jest poręczenie finansowe innej osoby, lub firmy duńskiej.

Przy rejestracji firmy na zasadzie samozatrudnienia przez obcokrajowca, niezbędne

jest, prócz wypełnienia formularza okazanie się paszportem oraz dokumentem

informującym o miejscu siedziby firmy.

Taki rodzaj działalności gospodarczej jest łatwy w prowadzeniu i nie wymaga

zgromadzenia kapitału zakładowego. Z drugiej strony działalność w tej formie

obarczona jest ryzykiem związanym z nieograniczoną odpowiedzialnością majątkiem

osobistym za zobowiązania firmy.

Z punktu widzenia prawa, działalność na zasadzie samozatrudnienia wiąże się ściśle

z założycielem (właścicielem) firmy. W przypadku jego śmierci firma zaprzestaje

działalności, pozostawiając po sobie w określony majątek trwały. Ponieważ majątek

ten nie jest wydzielony z całości majątku właściciela, trudno jest zbyć firmę jako

całość.

Przychody z prowadzenia działalności na zasadzie samozatrudnienia są traktowane

jako przychody właściciela firmy. Firma nie może opodatkować swoich przychodów

osobno. Podatek od działalności gospodarczej jest w tym przypadku deklarowany na

jednym zeznaniu podatkowym właściciela. Taki stan rzeczy powoduje, że przychód

jest opodatkowany tylko raz, w przeciwieństwie do przychodów spółek kapitałowych,

które opodatkowane są osobno jako podmioty gospodarcze, a następnie ma miejsce

opodatkowanie dochodów otrzymywanych przez udziałowców lub akcjonariuszy w

formie dywidend.

Osoba prowadząca firmę odprowadza analogiczne składki oraz uiszcza takie same

podatki jak pracobiorcy. W związku z tym przysługują jej takie same, jak w przypadku

pracobiorców świadczenia zdrowotne, emerytalne itd.

Duńska administracja maksymalnie ułatwia załatwienie wszystkich niezbędnych

formalności związanych z rejestracją i prowadzeniem firmy. Agencja do Spraw

Działalności Gospodarczej i Przedsiębiorstw, po przyjęciu podania o rejestrację sama

przesyła dokumenty do Urzędu Celno-Podatkowego w celu nadania numeru

identyfikacji podatkowej. Deklaracje podatkowe VAT i w zakresie podatku

dochodowego składane są raz na kwartał, a dokumentację płacową pracowników

małej firmy można prowadzić na stronie internetowej Urzędu w specjalnym systemie

LetLon, który po wpisaniu stawki godzinowej pracownika automatycznie oblicza

79


wszelkie składniki podatkowe i odnotowuje wyliczone dane do późniejszego

rozliczenia rocznego. Omawiana usługa jest bezpłatna.

Firmy działające na zasadzie samozatrudnienia nie muszą wynajmować do

prowadzenia ksiąg rachunkowych i rozliczeń podatkowych wyspecjalizowanych

księgowych, choć robią to dość często w celu uniknięcia ewentualnych pomyłek.

Co kwartał odprowadza się zaliczki na podatek dochodowy. Kwota podatku zależy

wyłącznie od właściciela firmy. W związku z tym, że kwoty nadpłacone w stosunku do

wynikającego z kalkulacji rocznej poziomu podatków są oprocentowane, zdarza się,

że właściciele firm decydują się na wpłacanie wyższych zaliczek podatkowych, aby

otrzymać zwrot podatku z odsetkami, które często przewyższają odsetki bankowe.

13. PRZYDATNE ADRESY INTERNETOWE

urzędy państwowe, izby handlowe, stowarzyszenia i związki, międzynarodowe

targi i wystawy, konsulowie honorowi,ambasady

13.1. Adres internetowy Parlamentu Danii – www.ft.dk

13.2. Adresy internetowe ministerstw rządu Danii zajmujących się

problematyką gospodarczą:

Ministerstwo Gospodarki - www.oem.dk

Ministerstwo Spraw Zagranicznych – www.um.dk

Ministerstwo Finansów – www.fm.dk

Ministerstwo Podatków – www.skat.dk

Ministerstwo Zatrudnienia – www.bm.dk

Ministerstwo Sprawiedliwości – www.jm.dk

Ministerstwo Transportu i Energii – www.trm.dk

Ministerstwo Żywności, Rolnictwa i Rybołówstwa – www.fvm.dk

Ministerstwo Nauki, Technologii i Innowacyjności – www.fsk.dk

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Zdrowia – www.im.dk

Ministerstwo Ochrony Środowiska i Współpracy Nordyckiej – www.mim.dk

Ministerstwo Uchodźców, Imigracji i Spraw Integracyjnych – www.inm.dk

Linki do wszystkich resortów rządu duńskiego znajdują się na głównej stronie

internetowej Kancelarii Premiera Danii www.stm.dk

13.3. Adresy internetowe lokalnych władz administracyjnych –

www.statsamt.dk

13.4. Adresy internetowe agencji rządowych

Duński Urząd Statystyczny – www.dst.dk

Agencja Inwestycji Zagranicznych – www.investindk.dk

Duńska Rada Eksportu – www.eksportraadet.dk

Duńscy Eksporterzy – www.danishexporters.dk

Duńskie Biuro Patentów i Znaków Handlowych – www.dkpto.dk

Duńska Służba Celna – www.toldskat.dk

Duńska Agencja Handlu i Przedsiębiorstw – www.eogs.dk

Narodowa Agencja Przedsiębiorczości i Budownictwa – www.naec.dk

Duńska Rada Rolnictwa – www.landbrugsraadet.dk

Duński Zarząd Energetyki – www.ens.dk

Duński Zarząd Regulacji Energetyki - www.energitilsynet.dk

80


Duńska Agencja Konkurencji – www.ks.dk

Narodowa Agencja Konsumentów – www.forbrug.dk

Duński Nadzór Budowlany – www.etadanmark.dk

Duńska Agencja Bezpieczeństwa Drogowego i Transportu – www.fstyr.dk

Duński Zarząd Morski – www.dma.dk

Duńska Agencja Ochrony Środowiska – www.mst.dk

Narodowy Nadzór Opieki Zdrowotnej – www.sundhedsstyrelsen.dk

Duńska Służba Imigracyjna – www.udlst.dk

13.5. Adresy internetowe izb handlowych

Duńska Izba Handlowa w Kopenhadze – www.hts.dk

- regionalne izby handlowe

Duńska Izba Handlowa w Aarhus – www.hts.dk

Duńska Izba Handlowa w Aanberaa – www.erhvervsforum.net

Duńska Izba Handlowa w Aalborgu – www.aih.dk

Duńska Izba Handlowa w Odense – www.ihk-odense-fyn.dk

Duńska Izba Handlowa w Vejle – www.hts.dk

13.6. Adresy internetowe branżowych stowarzyszeń i organizacji

gospodarczych

Konfederacja Duńskiego Przemysłu – www.di.dk

Duńskie Stowarzyszenie Agentów Handlowych i Wyłącznych Dystrybutorów –

www.commercial-agents.dk

Duńska Federacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw – www.hvr.dk

Duńska Federacja Przemysłu Farb i Lakierów – www.fdlf.dk

Duńska Federacja Przemysłu Tworzyw Sztucznych – www.plast.dk

Zrzeszenie Duńskiego Przemysłu Meblarskiego – www.danishfurniture.dk

Federacja Duńskiego Przemysłu Tekstylnego i Odzieżowego – www.textile.dk

Zrzeszenie Duńskiego Przemysłu Turbin Wiatrowych – www.windpower.dk

Duńskie Centrum Wzornictwa – www.ddc.dk

Duńskie Zrzeszenie Budownictwa – www.danskbyggeri.dk

Duńskie Centrum Standaryzacji – www.ds.dk

Duńskie Zrzeszenie Transportu i Logistyki – www.dtl-dk.dk

Duńska Agencja Leków – www.dkma.dk

Duński Urząd Zatrudnienia – www.af.dk

Duńska Konfederacja Związków Zawodowych – www.lo.dk

Zrzeszenie Duńskiej Prasy Specjalistycznej – www.danskfagpresse.dk

Przydatne informacje znajdują się także w internetowej książce telefonicznej pod

adresem www.degulesider.dk

13.7. Adresy internetowe organizatorów targów i wystaw

Centrum Targowo – Konferencyjne w Kopenhadze Bella Center – www.bellacenter.dk

Centrum Targowe w Herning – www.messecenter.dk

Centrum Wystawienniczo – Konferencyjne w Kopenhadze –

www.forumcopenhagen.dk

Centrum Targowe we Fredericii – www.dmh.dk

Centrum Kongresowe w Aalborg – www.akkc.dk

Informacje o targach organizowanych w Danii znajdują się również na stronie

specjalizującej się w problematyce targowo - wystawienniczej - www.fagmesser.dk

81


13.8. Konsulowie honorowi RP w Danii

konsul honorowy RP w Svendborg /Fionia/

Jan Krossteig

Skarup

e-mail: diana@diana.dk

konsul honorowy RP w Aarhus /Jutlandia Północna/

Ole Lykke Ravnsbo

Aarhus

e-mail: office@interlex-aarhus.dk

konsul honorowy RP w Roenne /Bornholm/

Roar Bendtsen Schou

Roenne

e-mail: r.b.schou@beck-liner.com

konsul honorowy RP w Kolding /Jutlandia Środkowa/

Peter Taeroe Nielsen

Kolding

e-mail: tnh@tnh.dk

13.9 Ambasady

Ambasada RP w Kopenhadze - www.ambpol.dk

Wydział Ekonomiczno - Handlowy Ambasady RP w Kopenhadze -

www.polcom.dk

Ambasada Królestwa Danii w Warszawie - www.ambasadadanii.pl

Skandynawsko-Polska Izba Gospodarcza – www.sp.cc.pl

82


Załączniki

Tabela nr 1 obrazująca sytuację gospodarczą Danii.

Wyszczególnienie

Jednos

tka

2001 r. 2002 r. 2003 r. 2004 r. 2005 r.

(prog.)

Wielkość PKB

w mld. 1334,8 1360,7 1366,1 1460,4 1495,4

(nominalna, ceny bieżące)

DKK

Dynamika PKB

W % 1,6 1,0 0,4 2,4 2,4

(realna, ceny porównywalne)

Wielkość PKB

W tys. 251,3 253,1 253,6 267,8 276,9

Na 1 mieszkańca

DKK

Dynamika produkcji przemysłowej W % 1,5 -0,7 1,5 -3,2 1,5

(ceny porównywalne)

Dynamika nakładów inwestycyjnych W % 4,8 -0,7 -0,7 2,9 6,1

ogółem (ceny porównywalne)

Dynamika konsumpcji indywidualnej W % -0,2 0,6 1,1 3,9 3,6

Wielkość nadwyżki budżetowej

w stosunku do PKB

Wielkość długu publicznego

w stosunku do PKB

Wielkość zadłużenia zagranicznego

(wartość bezwzględna)

Saldo bieżących obrotów płatniczych

Napływ BIZ (brutto)

w roku sprawozdawczym

Wielkość inwestycji

za granicą

Średni kurs walutowy DKK/USD

w roku sprawozdawczym

Wskaźnik inflacji

(średnioroczny)

Wzrost płac

(stawek godzinowych)

Liczba bezrobotnych

na koniec okresu (tys.)

Stopa bezrobocia na koniec okresu

(wg metodologii UE)

W % 2,8 1,6 1,2 2,3 2,6

W % 47,8 47,2 44,8 42,3 35,6

w mld.

DKK

229,0 241,0 210,0 159,8 130,1

w mld. +40,5 +27,6 +40,5 +35,8 +36,7

DKK

w mld. 137,2 169,8 135,0 182,1

DKK

W mld 273,7 179,8 147,7 120,2

DKK

DKK 8,32 7,88 6,59 6,0 6,0

W % 2,4 2,4 2,1 1,2 1,7

W % 4,2 4,2 3,8 2,8 3,2

tys.

osób

145 145 171 176 158

W % 5,0 5,0 5,9 6,1 5,5

(4,3) (4,6) (5,6) (5,4) (4,8)

Przewiduje się, że inflacja w najbliższych latach tylko nieznacznie przekroczy 2%,

saldo budżetu będzie stale dodatnie w wysokości ponad 2% PKB, także saldo na

rachunku bieżącym będzie dodatnie - 2,4 % PKB, a bezrobocie będzie się dalej

zmniejszać do umiarkowanego poziomu ok. 5%.

83


Tabela nr 2 przedstawiająca podstawowe wskaźniki handlu zagranicznego

Danii.

Wyszczególnienie

Wielkość obrotów hz (towary i

usługi) Ogółem (ceny bieżące)

Wielkość eksportu towarów

i usług (ceny bieżące)

Dynamika eksportu

(ceny realne)

Wielkość importu towarów

i usług (ceny bieżące)

Dynamika importu

(ceny realne)

Saldo bilansu

handlu zagranicznego

Wielkość obrotów handlu

zagranicznego z Polska

Wielkość eksportu do Polski

(ceny bieżące)

Dynamika eksportu do Polski

(ceny bieżące)

Wielkość importu z Polski

(ceny bieżące)

Dynamika importu z Polski

(ceny bieżące)

Jednos

tka

w mld

DKK

w mld

DKK

2001 rok 2002 rok 2003 rok 2004 rok 2005r.

(prog)

1084,68 1128,5 1128,2 1261,3 1315,8

573,8 602,7 604,5 667,3 693,3

w % 4,4 4,8 0,3 3,3 3,9

w mld

DKK

510,8 525,8 523,7 594,0 622,5

w % 3,5 7,3 -0,4 6,5 4,8

w mld

DKK

w mln

DKK

w mln

DKK

63,0 76,9 80,8 73,3 70,8

14880,5 14497,6 13481,7 14306,7

7199,9 7077,2 6816,9 7052,4

w % +7,1 (-1,7) (-3,7) +1,0

w mln

DKK

W

%

7680,6 7420,4 6664,8 7254,3

+16,3 (-3,4) (-10,2) +1,9

Źródła: Ministerstwo Finansów Danii, Danmarks Statistik, Narodowy Bank Danii

84


Tabela nr 3 przedstawiająca prognozy rozwoju gospodarczego Danii na lata

2005 i 2006.

Wyszczególnienie 2004 2004 2005 2006

mld DKK

procentowa zmiana w stosunku do roku

poprzedniego

Spożycie indywidualne 710,1 3,9 3,6 2,5

Popyt krajowy 1387,1 3,3 2,8 2,5

PKB 1460,4 2,4 2,4 2,4

Inwestycje sektora

przedsiębiorstw

189,8 2,9 6,1 4,3

Eksport towarów i usług 667,3 3,3 3,9 4,6

Import towarów i usług 594,0 6,5 4,8 4,9

Finanse publiczne, bilans płatniczy, rynek pracy

Dług publiczny

- mld DKK

- % PKB

Saldo budżetu państwa

- mld DKK

- % PKB

Saldo rachunku bieżącego

- mld DKK

- % PKB

Bezrobocie

- tys. osób

- (%)

2004 2005 2006

618,4

42,3

16,2

1,1

35,8

2,5

543,8

35,6

38,9

2,5

36,7

2,4

507,5

31,8

30,8

1,9

38,0

2,4

176

6,1

158

5,5

147

5,1

Stopa inflacji w % 1,2 1,7 2,1

Wydajność pracy w sektorze prywatnym

pozarolniczym – zmiana w %

2,9 1,9 2,4

Godzinowa stawka (w ramach umów

zbiorowych) – wzrost w %

2,8 3,2 3,7

Oprocentowanie

- 10-letnie obligacje rządowe

- 30-letnie kredyty hipoteczne

4,3

5,3

3,5

4,4

3,9

4,7

Dane Danmarks Statistik i prognozy Ministerstwa Finansów

85


Tabela nr 4 - Lista największych firm duńskich według przychodów w 2004

roku w mln DKK.

Nazwa firmy

Działalność

Przychody

2004

Procent

zmian

do ub.r

Wynik

finansowy

netto

2004

Kapitał

własny

2004

www.

1

A.P. Møller

Gruppen

Koncern 157112 3,7 17 392 92 720 apmoller.com

2 Danske Bank Finanse 75 501 5,5 9 286 60 460 danskebank.dk

3 TDC Telekomunikacja 50 263 - 1,7 2 009 34 204 tdc.dk

4 Dansk Handel

Supermarked detaliczny

43 295 5,8 1 438 10 596 dsg.dk

5 Arla Foods Spożywczy 40 647 3,1 1 091 7 199 arla.dk

6 Danish

Crown

Spożywczy 40 368 - 5,8 1 221 2 462 danishcrown.dk

7 ISS Usługi 36 165 - 4,8 316 7 741 iss.dk

8 Carlsberg Spożywczy 34 626 - 2,6 1 719 17 906 carlsberg.dk

9 Group 4

Falck

Usługi 34 522 7,2 501 5 147 falck.dk

10 Nykredit

Holding

11 Coop

12

Danmark

Nordea Bank

Danmark

Finanse 32 390 9,6 3 281 40 833 Nykredit.dk

Handel

detaliczny

32 170 3,6 19 1 673 coop.dk

Finanse 28 738 - 1,3 3 249 19 438 nordea.dk

13 Borealis

Tworzywa

sztuczne

27 328 4,7 119 9 576 Borealis.dk

14 Novo Nordisk Farmaceutyczny 26.541 5,4 4 858 25 224 novonordisk.dk

15 Skandinavisk

Holding

Koncern 22 384 3,5 1 439 4 479

16 Codan Finanse 19 329 34,1 826 9 519 codan.dk

17 Dagrofa Spożywczy 18 011 9,3 145 587 dagrofa.dk

18 DSV Transport 17 676 - 1,4 325 2 477 dsv.dk

19 Danisco Spożywczy 16 397 - 0,9 1 032 11 651 Danisco.dk

20 Danfoss

Automatyka

przemysłowa

15 434 3,4 757 7 295 Danfoss .dk

86

More magazines by this user
Similar magazines