„Analiza wielokryterialna „Analiza wielokryterialna – jej miejsce i ...

pkd.org.pl

„Analiza wielokryterialna „Analiza wielokryterialna – jej miejsce i ...

„Analiza wielokryterialna jej miejsce i rola

w fazie przedinwestycyjnej”

dr inŜ. Tomasz Thiel, Politechnika Poznańska

KONFERENCJA 17 XII 2009, Poznań

KOSZTY I KORZYŚCI ROZWIĄZAŃ ŚRODOWISKOWYCH W FAZIE PRZYGOTOWANIA

INWESTYCJI INFRASTRUKTURALNYCH


podejście oparte na rachunku kosztów i

wyników oraz analizy koszt - zysk, uwaŜane

są obecnie za zbyt wąskie (koszt lub

współczynnik C/B stanowią tylko jedno z

branych pod uwagę kryteriów);

inne podejścia oparte np. na syntetycznych

wskaźnikach jakości ocen oraz analizy

wartości są równieŜ niewystarczające;

występowanie kryteriów wymiernych i

niewymiernych (opisanych przez skale

jakościowe).


Czym jest wspomaganie decyzji:

„Wspomaganie decyzji przyczynia się do

konstrukcji, umocnienia i przekazania

przekonania, ale nie jest środkiem słuŜącym do

wykazywania optymalności jakiejś decyzji lub

dyktowania jaką decyzję naleŜy podjąć”

(B.Roy’85)


W metodyce Wielokryterialnego Wspomagania

Decyzji następuje wyraźne wyodrębnienie

uczestników procesu wspomagania decyzji

oraz określenie ich roli i udziału w tym

procesie.

Uczestnik procesu decyzyjnego to osoba lub

grupa osób, która "wpływa bezpośrednio lub

pośrednio na decyzje przez swój system

wartości, czy to z własnej woli, czy to

powodując określone interwencje innych osób"

(B.Roy’85).


Celem wspomagania decyzji moŜe być: wybór

najlepszego (-ych) wariantu (-ów), ranking

wszystkich analizowanych wariantów lub

przydział wariantów do wcześniej

zdefiniowanych klas.

Istotną rolę we wspomaganiu decyzji odgrywa

modelowanie preferencji i agregacja

preferencji.


W przypadku metod analizy wielokryterialnej

informacje odzwierciedlające preferencje,

podawane są przez poszczególnych

uczestników występujących w procesie

wspomagania decyzji, przed rozpoczęciem

procedury obliczeniowej.

W tym przypadku występuje tzw. globalny

model agregacji preferencji.


Dodatkowe pojęcia charakterystyczne dla

wspomagania decyzji, związane z metodami

analizy wielokryterialnej (B.Roy’85) :

wariant potencjalny, zbiór wariantów

potencjalnych,

spójna rodzina kryteriów spełniająca

określone wymagania logiczne,

zdolność dyskryminacyjna kryterium (progi

dyskryminacji)

koncepcja (model) pseudokryterium,

nieporównywalność wariantów.


Wspomaganiem decyzji zajmuje się analityk,

będący osobą zewnętrzną wobec problemu i

procesu decyzyjnego oraz odpowiedzialną za

przebieg całego procesu.

Jego rola polega, między innymi, na ukazaniu

modelu i wykorzystaniu go do uzyskania

elementów odpowiedzi, wyjaśnianiu

decydentowi konsekwencji takiego lub innego

zachowania oraz ewentualnie zalecaniu

jednego lub serii działań lub nawet określonej

metodyki.


Decydentem moŜe być pojedyncza osoba (np.

właściciel, osoba reprezentująca właściciela

(delegowana przez właściciela);

Decydentem moŜe być takŜe ciało kolegialne

grupa osób (np. zarząd firmy, zarząd

powołany dla realizacji określonego

przedsięwzięcia, zarząd władzy lokalnej

komunalnej, gminnej);


W pewnych sytuacjach niezbędne jest wzięcie

pod uwagę róŜnych grup, które są

zainteresowane określonym

przedsięwzięciem lub które znajdą się w

obszarze oddziaływania przedsięwzięcia.

Te grupy moŜna nazywać grupami interesu.


W dwóch pierwszych sytuacjach decydent

wprost określa swoje preferencje, podając

określone informacje wymagane w przyjętej

metodzie obliczeniowej. Tym samym decydent

bezpośrednio uczestniczy w procesie

wspomagania decyzji.

Natomiast w trzeciej sytuacji decydent

(pojedyncza osoba lub ciało kolegialne) chce

poznać preferencje poszczególnych grup

interesu. Swoją rolę ogranicza jedynie do

podjęcia ostatecznej decyzji.


Pozyskiwanie informacji od decydenta

(będącego ciałem kolegialnym) lub od

przedstawicieli poszczególnych uczestników

występujących w procesie decyzyjnym,

reprezentujących róŜne grupy interesu.

Najlepszym sposobem jest przeprowadzenie

bezpośredniej ankietyzacji, podczas specjalnie

zorganizowanych spotkań, dla kaŜdej grupy

oddzielnie. Ankietyzację powinno poprzedzać

odpowiednie przygotowanie uczestników

spotkań.


1. Ocena róŜnych wariantów rozwoju systemu

komunikacji miejskiej, w jednym z miast w

Polsce.

Decydent: Zarząd Miasta (ciało kolegialne);

decydent nie był zainteresowany podaniem

informacji odzwierciedlających jego

preferencje;

Decydent oczekiwał uzyskania informacji o

preferencjach i wskazania określonych

wariantów rozwoju systemu komunikacji,

biorąc pod uwagę 2 grupy interesu.


Jedną grupą byli przedstawiciele pasaŜerów, w

tym osób nie w pełni sprawnych ruchowo.

Drugą grupę stanowili przedstawiciele

przewoźnika czyli Miejskiego Przedsiębiorstwa

Komunikacji.

Informacje dotyczące preferencji

przedstawicieli obydwóch grup interesu,

pozyskano na drodze ankietyzacji

bezpośredniej, w ramach odbytych spotkań.


Przeprowadzenie obliczeń, przy zastosowaniu

wybranej uprzednio metody wielokryterialnego

wspomagania decyzji (metoda ELECTRE III), z

wykorzystaniem informacji o preferencjach,

uzyskanych oddzielnie od przedstawicieli

kaŜdej grupy interesu, pozwoliło na wskazanie

wariantu, uznanego za najlepszy.

Zarządowi Miasta został zarekomendowany

jeden wariant spośród 4 analizowanych

(branych pod uwagę i ocenianych).


Wariant ten, był z punktu widzenia

przewoźnika pewnym kompromisem,

Natomiast w rankingach uzyskanych w oparciu

o informacje podane przez przedstawicieli

obydwóch grup interesu znalazł się na 1

miejscu.

Wszystkie wymienione działania zostały

wykonane dla Biura Projektów, które dla

ostatecznie przyjętego wariantu wykonywało

projekt techniczny.


Kryteria wzięte pod uwagę przy dokonywaniu

analizy porównawczej:

( pasaŜerowie i przewoźnik ):

CZAS OCZEKIWANIA [ min ];

CZAS PRZEJAZDU [min ];

PUNKTUALNOŚĆ KURSOWANIA [ liczba kursów

niepunktualnych na 1000 kursów ];

NIEZAWODNOŚĆ KURSOWANIA [ liczba

kursów wypadających na 1000 kursów ];

BEZPIECZEŃSTWO SYTUACYJNE [ liczba

zagroŜeń na 100 przejazdów ];


WSPÓŁCZYNNIK PRZESIADEK [ liczba jazd /

liczba podróŜy ];

KOMFORT PRZEJAZDU [ % podróŜy

komfortowych - bez zatłoczenia i w

pojazdach niskopodłogowych ];

EFEKTYWNOŚĆ FINANSOWA [ % stosunek

wpływów do kosztów];

RENTOWNOŚĆ INWESTYCJI [% stopa zwrotu -

IRR] (wyłącznie w ocenie wg modelu

preferencji przewoźnika).


Jak widać w analizowanym problemie wzięto

jednocześnie pod uwagę aspekty: techniczny,

społeczny i ekonomiczny. Nie uwzględniono

natomiast aspektu związanego z

oddziaływaniem na środowisko.


2. Ocena róŜnych wariantów przebiegu

modernizowanych odcinków 3 dróg

krajowych, w ramach dojazdu i ominięcia

jednej z aglomeracji miejskich w Polsce.

W analizie problemu uwzględniono zarówno

uŜytkowników (korzystających) z tych dróg,

jak i mieszkańców obszarów (w obrębie

korytarzy), przez które będą przebiegały

proponowane warianty dróg.


Jednak w tym problemie nie przyjęto tych grup

w celu modelowania ich preferencji.

To biuro projektu, po uzyskaniu niezbędnych

informacji, przedstawiało (rekomendowało)

określone warianty (dla kaŜdej drogi

oddzielnie) do ostatecznej decyzji

podejmowanej przez GDDKiA. To takŜe

projektant proponował określone wartości dla

informacji dotyczących preferencji. W tym

przypadku jedynie określił róŜne układy

znaczenia dla przyjetych kryteriów oceny.


Informacje uzyskane na drodze ankietyzacji

uŜytkowników dróg zostały wykorzystane na

etapie przyjmowania rozwiązań technicznych,

wyposaŜenia i bezpieczeństwa dla

projektowanych wariantów przebiegu w

przyjętych korytarzach.

Natomiast informacje uzyskane (ankiety) od

mieszkańców w obrębie w.w. korytarzy

stanowiły podstawę przyjęcia do analizy

następującego kryterium: akceptacja dla

danego wariantu drogi ze strony mieszkańców

korytarza (% akcept. bezwarunk. i warunkowej).


Pozostałe kryteria przyjęte do oceny wariantów:

liczba kolizji z infrastruktura typu

magistralnego;

powierzchnia zabudowy w ha, która znajdzie

się w pasie oddziaływania projektowanego

odcinka drogi (przyjęto pas szer. 150 m);

uciąŜliwość kolizji z mpzp (skala pkt.);

uciąŜliwość kolizji z obszarami o określonych

walorach środowiskowych i przyrodniczych.


W przypadku tego ostatniego kryterium wzięto

pod uwagę obszary: doliny rzeki i strefy ujęcia

wody oraz parku krajobrazowego (przyjęto

wartość 2 w skali pkt), lasów, uŜytków

ekologicznych (przyjęto wartość 1 w skali pkt).

Ponadto uwzględniono 3 sytuacje:

projektowany odcinek drogi będzie omijał takie

obszary (wówczas wartość 0 pkt) lub będzie

przechodził skrajem takiego obszaru (wówczas

wartość 1 pkt) lub będzie przecinał taki obszar

(wówczas wartość 3 pkt).


W analizowanym problemie uwzględniono

aspekty: techniczny, ekonomiczny,

oddziaływania na środowisko i społeczny.

Przeprowadzone eksperymenty obliczeniowe

przy zastosowaniu metody TOPSIS pozwoliły

projektantowi na zarekomendowanie

decydentowi (wraz z uzasadnieniem)

określonych wariantów (jednego lub dwóch) dla

kaŜdego korytarza, dla kaŜdej z 3

analizowanych dróg.


Zaprezentowane przykłady problemów

decyzyjnych, jak i wiele innych rozwiązanych

przy zastosowaniu metod analizy

wielokryterialnej pozwalają na stwierdzenie, Ŝe

bardzo szerokie są zarówno moŜliwości

zastosowań , jak równieŜ praktyczna

przydatność (skuteczność) omawianej

metodyki.


NaleŜy podkreślić, Ŝe coraz częściej w

Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia

pojawia się punkt dotyczący przeprowadzenia

oceny wielokryterialnej proponowanych

wariantów realizacji inwestycji.

Przeprowadzenie takiej analizy jest bardzo

waŜne zarówno dla Biura Projektów, jak i dla

Zamawiającego. Dostarcza bowiem obydwu

stronom dodatkowych informacji i argumentów

przed podjęciem ostatecznej decyzji.


Stąd tak istotna jest przynajmniej podstawowa

wiedza Decydentów i Biur Projektów na temat

moŜliwości zastosowania analizy

wielokryterialnej oraz zainteresowanie

wykonaniem takiej analizy przed przyjęciem

określonego wariantu realizacji.

Zaprezentowany sposób postępowania

funkcjonuje w państwach rozwiniętych od

początku lat 70-tych XX wieku.

More magazines by this user
Similar magazines