Jacek Brandt

proinwestycje.pl

Jacek Brandt

Rynek energii elektrycznej

-model a polska rzeczywistość

Jacek Brandt

Towarowa Giełda Energii SA


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 2

Cechy prawidłowo funkcjonującego rynku energii (1) :

Nadmiar energii (czyli towaru) na rynku – ponad zapotrzebowanie i

niezbędną rezerwę techniczną;




Jednakowy dostęp do energii dla wszystkich uczestników;

Niwelowanie siły rynkowej największych podmiotów;

Płynność rynku wyrażająca się łatwością zawarcia transakcji;

Przejrzyste, jednakowe dla uczestników reguły rynku – w tym

metodologia wyznaczania cen.


Transparentność rynku wyrażająca się w łatwym i jednolitym dostępie

do informacji rynkowych (ceny, wolumeny) w czasie rzeczywistym i

przyszłym !!!;

Szeroka gama dostępnych produktów rynkowych zaspokajająca

potrzeby wszystkich uczestników rynku;


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 3

Cechy prawidłowo funkcjonującego rynku energii (2) :






Bezpieczeństwo finansowe zawieranych transakcji;

Likwidacja subsydiowania skrośnego pomiędzy poszczególnymi

rodzajami działalności lub grupami odbiorców;

Likwidacja wszystkich taryf w obrocie energią;

Łatwość zmiany handlowego dostawcy energii;

Racjonalne koszty związane z uczestnictwem w rynku;

Monitorowanie rynku przez uprawnione instytucje (URE, KNF,

UOKiK) i ich natychmiastowa interwencja w sytuacji istotnego

naruszenia reguł rynku przez uczestników.


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 4

Model rynku a polskie realia:

Jak scharakteryzować obecny rynek energii w Polsce?

Polski rynek energii charakteryzuje się brakiem

większości z powyższych cech modelowego rynku

energii.

Natomiast ma wiele wad, które istotnie wpływają na

zachowania uczestników i obserwowane wypaczenia

rynkowe.


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 5

Rynek bilansujący (1):

Wdrożony ponad 8 lat temu, jest jednym z podstawowych

problemów niewłaściwego funkcjonowania hurtowego rynku

energii elektrycznej Polsce.

Wadliwość mechanizmu bilansującego polega na

akceptowaniu niedozwolonego przez prawo

subsydiowania rynku bilansującego poprzez taryfę

przesyłową (zabrania tego zarówno prawo UE jak też polskie)

Bilansowanie energii nie ma nic wspólnego z

przesyłem energii. Są to całkowicie odrębne działalności, w

związku z tym jakiekolwiek subsydiowanie jednej działalności przez

drugą jest prawnie zabronione !!!


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 6

Rynek bilansujący (2):

Subsydiowanie skrośne odbywa się przez 2 elementy taryfy

przesyłowej:

(1) składnik jakościowy stawki systemowej

(2) stawkę rozliczeniową


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 7

Rynek bilansujący (3):

Składnik jakościowy stawki systemowej powinien być

ograniczony tylko i wyłącznie do kosztów zakupu niezbędnych

rezerw mocy i usług systemowych.

Stawka rozliczeniowa powinna być zlikwidowana w całości.

Wartość niedozwolonego prawem subsydiowania to

kilkaset milionów złotych rocznie, które mogą zostać

zaoszczędzone z korzyścią dla końcowych odbiorców

energii.

Likwidacja subsydiowania wymaga niewielkich zmian w

„Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 2 lipca 2007 w

sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz

rozliczeń w obrocie energią elektryczną”.


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 8

Rynek bilansujący (4):

Wdrożony w Polsce rynek bilansujący:

uniemożliwia prawidłowe ukształtowanie się

mechanizmów konkurencji w hurtowym obrocie energią

elektryczną;

uniemożliwia wykreowanie referencyjnych cen energii,

które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania rynku

i realizacji niezbędnych procesów inwestycyjnych w

podsektorze wytwarzania.

Brak odpowiedniej płynności giełdowego rynku spot

spowodowany jest podstawowo większą atrakcyjnością rynku

bilansującego jako miejsca zaopatrywania się w energię

tańszą niż na rynku konkurencyjnym.


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 9

Subsydiowanie skrośne rynku bilansującego przez opłaty sieciowe ogranicza rolę

i płynność konkurencyjnego rynku (giełda i platformy obrotu), gdyż taniej i bez

ryzyka można kupić subsydiowaną energię na rynku bilansującym.

100

Udział dni, dla poszczególnych godzin doby

w sierpniu 2008, kiedy cena na TGE jest

wyższa od ceny CROs na RB

% dni

31

300

Średnia cena dla poszczególnych godzin

doby w okresie od 01/08/2008 do

31/08/2008 zł/MWh

50

16

200

0

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

liczba dni kiedy cena na TGE jest wyższa od ceny CROs

0

100

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

śr. cena TGE

śr. cena RB

% dni kiedy cena na TGE jest wyższa od CROs


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 10

Rynek bilansujący (5):

Rynek bilansujący w Polsce kreuje bardzo duży wolumen

niezbilansowań, (ok. 10% krajowego zapotrzebowania na

energię elektryczną), co przekłada się na bardzo duże koszty

bilansowania.

Dla porównania łączne wolumeny niezbilansowań na innych

europejskich rynkach energii w stosunku do krajowego

zapotrzebowania w tych krajach wahają się pomiędzy 0,3% a 1%.

Wolumeny niezbilansowań w Polsce są 10-30 razy

większe niż w innych krajach europejskich !!!!!


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 12

Opomiarowanie odbiorców końcowych:

•Właścicielami interwałowych liczników energii powinni być operatorzy

systemów sieciowych.

•Kosztami zakupu i utrzymania liczników powinni być obciążani odbiorcy

energii poprzez odpowiedni składnik taryfy sieciowej.

•Operatorzy systemów sieciowych (lub nowo powołani operatorzy usług

pomiarowych) świadczą usługi zdalnego odczytu liczników i dowolnej

agregacji danych pomiarowych dla grup odbiorców na rzecz tego

dostawcy energii elektrycznej, który od strony handlowej obsługuje daną

grupę odbiorców.

Rozwiązanie takie jest najtańsze i najprostsze. Z jednej strony powinno

umożliwić standaryzację liczników w skali całego kraju, a z drugiej strony

minimalizację kosztów budowy i utrzymania systemów pomiarowych i

informatycznych służących odczytowi i agregacji danych pomiarowych.


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 13

Model węzłowych cen energii elektrycznej – nie po drodze z UE (1)

Model cen węzłowych nie jest wdrożony w żadnym kraju

Unii Europejskiej, a więc wdrożenie go w Polsce

prawdopodobnie napotka na sprzeciw unijnych organów

regulacyjnych, gdyż uniemożliwi przyszłościowe

stworzenie jednego wspólnego europejskiego rynku

energii elektrycznej.


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 14

Model węzłowych cen energii elektrycznej – nie po drodze z UE (2):

Model węzłowych cen energii stosowany jest w niektórych rejonach USA i

Kanady, gdzie na rozległych obszarach występują duże odległości pomiędzy

źródłami wytwórczymi i dużymi przemysłowymi odbiorcami energii, a wybór ich

lokalizacji (ze względu na dostęp do paliwa lub surowców) ma istotne

znaczenie dla optymalnej pracy systemów elektroenergetycznych i kosztów

usług przesyłowych.

W modelu tym energia wprowadzana lub pobierana przez uczestników rynku

przyłączonych do poszczególnych węzłów wytwórczych i odbiorczych systemu

obciążana jest dodatkowo ujemnymi lub dodatnimi opłatami przesyłowymi w

zależności od miejsca ich usytuowania w systemie elektroenergetycznym, co w

istotny sposób zmienia koszt (a więc cenę) energii przez nich sprzedawanej lub

nabywanej, a więc stwarza nierówne warunki ich funkcjonowania na rynku .


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 15

Model węzłowych cen energii elektrycznej – nie po drodze z UE (3):

Polski system elektroenergetyczny jest systemem zwartym i skoncentrowanym

na stosunkowo niedużym obszarze. Model cen węzłowych generalnie nie

pasuje do polskiego systemu elektroenergetycznego.

Polskim problemem są częściowe ograniczenia w wyprowadzeniu pełnej mocy w

niektórych węzłach wytwórczych, co jest efektem braku (przez ostatnie kilkanaście

lat) niezbędnych inwestycji zarówno w nowe źródła wytwórcze jak też w istotne

elementy sieci przesyłowej, w tym zamknięcie oczek sieci przesyłowej.

Wprowadzenie modelu cen węzłowych w Polsce spowoduje, że część

uczestników rynku – niektórzy wytwórcy oraz podstawowo wszyscy odbiorcy

energii w obszarach o niższym stopniu rozwoju gospodarczego, zostaną

„ukarani” wzrostem lokalnych cen energii wynikającym, w warunkach polskich,

głównie z zaniedbań inwestycyjnych energetyki zawodowej.


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 16

Model węzłowych cen energii elektrycznej – nie po drodze z UE (4):

Model „cen węzłowych” spowoduje dodatkowy wzrost cen energii, ponieważ część

wytwórców obciążona dodatkowymi kosztami wynikającymi z nałożonych na nich

węzłowych opłat przesyłowych będzie odzyskiwać te koszty poprzez wzrost cen

sprzedawanej przez nich energii.

Problem ten uwidoczni się szczególnie w sytuacji grożącego nam niedoboru

energii, kiedy wszyscy wytwórcy będą wzywani do maksymalizacji swojej

produkcji.

Jedynymi beneficjentami takiego rozwiązania będzie ta część wytwórców i

odbiorców, która nie będzie obciążona opłatami węzłowymi (albo będzie

obciążona opłatami ujemnymi, czyli będzie otrzymywać dodatkowe przychody),

co wynikać będzie ze „szczęśliwych” dla nich decyzji lokalizacyjnych

podjętych kilkadziesiąt lat wcześniej. CZY TO JEST UCZCIWE?


Rynek energii w Polsce Debata „Nagroda czy kara – czyli jak regulować” , Lis_2008 17

Model węzłowych cen energii elektrycznej – nie po drodze z UE (5):

System cen węzłowych uniemożliwi także poprawne funkcjonowanie

konkurencyjnego rynku energii, poprzez obciążanie energii elektrycznej

sprzedawanej/kupowanej przez wytwórców i odbiorców post factum dodatkowymi, w

dużej części nieprzewidywalnymi opłatami sieciowymi.

Rozwiązanie rynkowe stosowane aktualnie w Polsce, a polegające na

określaniu przez OSP (na podstawie technicznych możliwości systemu):

minimalnych niezbędnych i maksymalnych dopuszczalnych obciążeń w

poszczególnych węzłach wytwórczych jako limitów handlowych dla

przyłączonych do nich wytwórców jest rozwiązaniem optymalnym kosztowo dla

wszystkich uczestników rynku (minimalizuje koszty usuwania ograniczeń

systemowych) i jednocześnie bardzo przejrzystym.

More magazines by this user
Similar magazines