20.10.2014 Views

youth change - youthXchange

youth change - youthXchange

youth change - youthXchange

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

y o u t h X c h a n g e 1<br />

www.<strong>youth</strong>ex<strong>change</strong>.net - tungo sa sustenableng pamumuhay<br />

<strong>youth</strong>X<br />

<strong>change</strong><br />

training kit para sa responsableng pagkonsumo - ANG GABAY<br />

2nd UPDATE edition


y o u t h X c h a n g e<br />

Copyright © 2008 UNESCO-UNEP<br />

2<br />

This publication may be reproduced in whole or in part and in any form for educational or nonprofit<br />

purposes without special permission from the copyright holder, provided acknowledgement<br />

of the source is made. UNESCO-UNEP would appreciate receiving a copy of any publication that<br />

uses this publication as a source.<br />

No use of this publication may be made for resale or for any other commercial purpose<br />

whatsoever without prior permission in writing from UNESCO-UNEP.<br />

First edition 2002<br />

Second edition 2008<br />

The designations employed and the presentation of the material in this publication do not imply<br />

the expression of any opinion whatsoever on the part of the United Nations Educational Scientifical<br />

and Cultural Organisation and the United Nations Environment Programme concerning the<br />

legal status of any country, territory, city or area or of its authorities, or concerning delimitation<br />

of its frontiers or boundaries.<br />

Moreover, the views expressed do not necessarily represent the decision or the stated policy<br />

of the United Nations Educational Scientifical and Cultural Organisation and the United Nations<br />

Environment Programme, nor does citing of trade names or commercial processes constitute<br />

endorsement.<br />

A United Nations Publication ISBN 92-807-2128-3


y o u t h X c h a n g e 3<br />

w w w . y o u t h x c h a n g e . n e t<br />

<strong>youth</strong><br />

X<br />

<strong>change</strong><br />

t u n g o s a s u s t e n a b l e n g p a m u m u h a y<br />

A N G G A B A Y<br />

training kit para sa responsableng pagkonsumo<br />

United Nations<br />

Educational,<br />

and Cultural<br />

Organization<br />

United<br />

Nations<br />

Environment<br />

Programme


y o u t h X c h a n g e<br />

P<br />

a<br />

u<br />

n<br />

a<br />

n<br />

g<br />

S<br />

a<br />

l<br />

i<br />

t<br />

a<br />

Ang UNESCO at UNEP ay nagpapasalamat nang lubos sa mga nagbuhos ng oras at<br />

lakas sa paglikha at pagbibigay ng komento sa YouthX<strong>change</strong>, Ang Gabay.<br />

Ang librong ito ay inihanda sa pamamahala ng UNEP Division of Technology, Industry<br />

and Economics (DTIE) at UNESCO Division of Secondary Technical and Vocational<br />

Education, na likha ng Méta (Media, Ecology and Technology Association) sa<br />

pakikipagtulungan ng Consumers International. Si Patrizia Lugo Loprieno ang nagsulat<br />

para sa, Ang Gabay, at namahala sa Grupo ng Méta (Madhavi Bhatt at Peter<br />

Williams) para sa edisyon ng 2002 at sa lumabas na 2006 update (Ilaria Alegrozzi<br />

at David Gerstein). Ang koordinasyon sa proyektong ito ay pinangasiwaan ni Isabella<br />

Marras, Programme Officer sa UNEP DTIE at Julia Heiss, Programme Specialist<br />

sa UNESCO- Education Sector. Sina Christine Knights at Alina Tugend mula sa<br />

Consumers International ay nagbigay gabay para sa unang edisyon ng Ang Gabay.<br />

Malaking pasasalamat din kina Bas de Leeuw, pinuno ng Integrated Resource Management,<br />

Sustainable Consumption and Production Branch, at sa lahat ng kawani<br />

at kabahagi ng proyektong ito sa UNEP DTIE, para sa kanilang tulong at suporta, at<br />

teknikal na kagalingan.<br />

Ang mga naunang salin nitong librong ito ay ipinamahagi rin sa mga naunang humikayat<br />

sa UNEP at UNESCO na magpasimula ng pagkukunang impormasyon at edukasyon<br />

ukol sa Sapat na Pagkonsumo para sa mga kabataan. Kabilang dito ang mga<br />

nakasama sa UNEP/UNESCO Expert Workshop on Youth, Sustainable Consumption<br />

and Lifestyles (Paris, 6-7 November 2000).<br />

Mula nang ito’y ilunsad noong 2002 ang YOUTHXCHANGE ay naisalin na sa higit<br />

15 wika at naipamahagi sa halos apat na sulok ng mundo sa pamamagitan ng<br />

mga organisasyong kapartner nito. Ang mga tagasalin para sa Youth X<strong>change</strong> ay<br />

masasabing mga aktibong organisasyon (pribado, gobyerno o NGO) at dahil dito,<br />

ang gabay na ito’y nababasa ng 400,000 tao. Sila ang mga tunay na ambasador<br />

at tagapagtaguyod nitong nasabing proyekto. Makikita ang buong listahan ng mga<br />

katuwang na organisasyon sa ibaba.<br />

4<br />

Ang paraan ng pagkakasulat ng pangalawang edisyon ng YOUTHXCHANGE ay kahalintulad<br />

ng nauna, kabilang ang mga mga bagong dagdag impormasyon at pagbabago.<br />

Ang ating daigdig ay humaharap sa matinding krisis. Sa punto<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Ang mga YXC partner sa<br />

buong mundo<br />

Sa ngayon ang YXC - Ang<br />

Gabay ay mababasa sa mga<br />

sumusunod na wika dahil sa<br />

tulong ng mga katuwang na<br />

organisasyon ng UNEP:<br />

Portuguese (2003) - Sonae<br />

Comercio e Servicios; Istituto do<br />

Consumidor [comunicacao@<br />

sonae.pt]; [dgc@dg.consumidor.<br />

pt]; [ana.cabral@ic.pt]<br />

Korean (Republic of South<br />

Korea, 2004) - Consumers Korea<br />

[jokim@consumerskorea.org]<br />

Spanish (Messico, 2004) -<br />

Secretaría de Medio Ambiente y<br />

Recursos Naturales (Semarnat);<br />

Procuraduría Federal del Consumidor<br />

(PROFECO) [tiahoga@<br />

semarnat.gob.mx]; [quejas@<br />

profeco.gob.mx]<br />

Catalan (Spain, 2004) - Ajuntament<br />

de Barcelona<br />

[recursos@mail.bcn.es]<br />

Castellano (Mexico, 2004) -<br />

Secretaría de Medio Ambiente<br />

y Recursos Naturales (Semarnat);<br />

Procuraduría Federal<br />

del Consumidor (PROFECO);<br />

[quejas@profeco.gob.mx]<br />

Hungarian (2004 and 2006)<br />

- Association of Conscious Consumers;<br />

Association for<br />

Environmentally Aware<br />

Management [lewis@tve.hu;<br />

toth@kovet.hu]<br />

Chinese (2005) - Cina Centre<br />

for Environmental Education;<br />

Broad Company [mayufei@<br />

chinaeol.net]<br />

Flemish (Belgium, 2004) -<br />

UNESCO Platform Vlaanderen<br />

[info@unescovlaanderen.be]<br />

Norwegian (Norway, 2005) -<br />

Ministry of Children and Equality;<br />

Ideebanken, Consumer Council<br />

[oey@bld.dep.no]; [kirsten@<br />

idebanken.no]; [post@forbrukerradet.no]


y o u t h X c h a n g e 5<br />

ng ekonomiya at kaunlarang panlipunan, nalalagay tayo ng dagdag na bigat sa pangangalaga<br />

sa kalikasan. Ang hindi maayos na produksyon at pagkonsumo, kasama<br />

ang hindi pantay na distribusyon ng yaman-pinagkukunan, ang siyang nagbunsod<br />

ng higit na agwat sa pagitan ng mga taga-Hilaga at Timog.<br />

Napagtantiya na kung ang lahat ng tao sa mundo ay kagaya ng mayayamang bansa<br />

sa pagkonsumo, mangangailangan pa tayo ng apat na dagdag na planetang daigdig.<br />

Ang mga kabataan ngayon ay mahalagang sektor ng ating populasyon bilang<br />

mga konsyumer, at ang kanilang paraan ng pagkonsumo ay may malaking kinalaman<br />

sa kahahantungan ng ating pagkonsumo sa kinabukasan. Ang kanilang desisyon<br />

bilang mga konsyumer ay may malaking impluwensiya sa paglaki at paglago<br />

ng ating consumer market at pamamaraan ng buhay. Samakatuwid, mahalagang<br />

bigyan ng atensyon ang kanilang pamumuhay upang mabawasan ang maaksayang<br />

uri ng pagkonsumo at mahikayat ang lahat tungo sa sustenableng pag-unlad.<br />

Bilang konsyensiyang pangkapaligiran ng UN, ang United Nations Environment Programme<br />

(UNEP) ay nagbibigay halaga sa mabilis na pagtugon upang baguhin ang<br />

pandaigdigang paraan at pagtingin sa pagkonsumo at produksyon.<br />

Sa bahagi naman ng United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization<br />

(UNESCO) higit nitong tinitingnan ang papel ng edukasyon sa paghubog ng<br />

ating pag-uugali, pagpapahalaga, at asal habang nagbibigay ng kapasidad, kakayahan<br />

at komitment sa mamamayan sa pagbuo ng isang sustenableng kinabukasan.<br />

P<br />

a<br />

u<br />

n<br />

a<br />

n<br />

g<br />

S<br />

a<br />

l<br />

i<br />

t<br />

a<br />

Sa pamamagitan nitong YOUTHXCHANGE, ang UNEP at UNESCO ay kumikilos<br />

upang ipakita sa mga kabataan na posibleng makamit ang ating mga mithiin para<br />

sa magandang kinabukasan kahit sa ating mumunti’t pang-araw-araw na pamumuhay.<br />

Executive Director UNEP<br />

Director-General UNESCO<br />

French (France, 2005) -<br />

EKWO Magazine with Ministère<br />

de l’écologie et du développement<br />

durable [monica@ekwo.<br />

org]<br />

Italian (Italy, 2005) - Veneto<br />

Region; Veneto Environment<br />

agency [psalmaso@arpa.veneto.<br />

it]<br />

Arabic (Dubai, 2005) - Emirates<br />

Diving Association; Ministry<br />

of Immigration; Knowledge and<br />

Human Development Authority<br />

[ibrahim.alzubi@khda.gov.ae]<br />

Basque (Basque Region -<br />

Spain, 2006) - Basque Regional<br />

Government Industry authority;<br />

IHOBE (Environment authority)<br />

[josebe-alonso@ej-gv.es]; [xabier.<br />

gonzalez@ihobe.net]<br />

Japanese (Japan, 2007)<br />

- Hakuhodo LTD with Nippon<br />

express LTD [satoru.mizuguchi@<br />

hakuhodo.co.jp]<br />

Greek (Greece, 2007) -<br />

Mediterranean Information Office<br />

[alampei@mio-ecsde.org]<br />

Slovenian (Slovenia, 2007) -<br />

Ministry of the Environment and<br />

Spatial Planning [Alenka.Burja@<br />

gov.si]<br />

Philippino (Philippines, 2009)<br />

- Young Artists Fellowship for the<br />

Environment [yafe2004@gmail.<br />

com]; [laiden@yafe.ph]<br />

Español (Argentina, 2008)-<br />

Instituto Argentina para el Desarrollo<br />

Sustentable (IADS);<br />

Consumidores Argentinos (CA);<br />

[matias@iadsargentina.org]<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net


6<br />

y o u t h X c h a n g e


y o u t h X c h a n g e 7<br />

06 Ang YXC<br />

Kabataan sa mundo; Ang Papel ng impormasyon;<br />

Inisyatibo ng UNEP / UNESCO sa Kabataan at<br />

SUSTENABLENG PAGKONSUMO<br />

09 Edukasyon Para Sa<br />

Pagbabago<br />

Ang Edukasyon para sa Sustenableng<br />

Pamumuhay<br />

11 Ang Sustenableng<br />

Pagkonsumo<br />

Konsepto ng Sustenableng Pagkonsumo;<br />

Salik 4 at 10; Pamamaraan ng pagbabago<br />

13 Pagpili ng Sustenableng<br />

Pamumuhay<br />

Suliraning may maraming anyo; Mga katotohanan<br />

at bilang; Pagsusuri ng mga paksa<br />

17 Pag-aalaga<br />

Krisis sa pagkain; Pangangailangan ng dagdag na<br />

impormasyon; Paano bawasan ng kemikal?<br />

21 Paglalakbay<br />

Mobilidad; Emisyong Karbon; Pagdepende sa<br />

sasakyan<br />

24 Paglayo<br />

Bugso ng malakihang turismo; Sustenableng<br />

Pagbabakasyon<br />

27 Pagbabawas Sa Basura<br />

Produksyon; mga katotohanan at bilang;<br />

Ecodesign; Ang kabutihan ng limang R<br />

33 Pagtitipid Sa Enerhiya<br />

Pagkonsumo; Mga katotohanan at bilang;<br />

Renewable Energy ; Pagtitipid sa kuryente<br />

35 Lagay Ng Panahon<br />

Pagbabago ng klima; pagkasira ng ozone; Mga<br />

katotohanan at bilang<br />

39 Magtipid sa Tubig, Ligtas<br />

Na Tubig<br />

Pagkonsumo; Mga katotohanan<br />

at bilang; Di pagkakapantay sa<br />

pagitan ng Hilaga at Timog;<br />

Isang isyung kritikal<br />

42 Pagbiling Walang Pasakit<br />

Child Labor; Karapatan sa<br />

edukasyon; Mga kondisyon sa<br />

pagawaan, di kapantayang<br />

pangkasarian, karapatang pantao<br />

48 Mabuhay at Mamuhay<br />

Kalupitan at testing sa hayop;<br />

Biodiversity; Endangered species<br />

53 Cool at Responsable<br />

Fashion; Matalinong Pamimili<br />

Sweatshop; Malinis na Damit<br />

61 Umaksyon<br />

Globalisasyon, Maalam na pagpili<br />

Pag-igting sa pagsiyasat ng<br />

mamimili;Mapagkawang<br />

pamumuhunan<br />

65 Pagtuklas Sa<br />

Pandaigdigang Komunidad<br />

Media; Bugso ng patalastas; Iyong<br />

Mga karapatan at obligasyon; Idolo<br />

at ojens<br />

69 ANG YXC Website<br />

70 Networking: Mga Gabay Sa Paggamit<br />

Bakit ang internet?; Networking bilang kagamitan<br />

sa pagsasanay;www.<strong>youth</strong>x <strong>change</strong>.net:<br />

ang aming website<br />

Mga Sanggunian<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net


y o u t h X c h a n g e<br />

8<br />

The YXC<br />

project<br />

“The starting point for a<br />

better world is the belief that<br />

it is possible.”<br />

[Norman Cousins,<br />

American writer]<br />

Ang kabataan ang pag-asa ng<br />

bayan - Dr. Gat Jose Rizal,<br />

Pambansang Bayani ng Pilipinas<br />

Ayon sa Second Quarter 2008<br />

Social Weather survey, 59% ng<br />

Pamilyang Pilipino o’ 10.6 milyon<br />

ang naniniwalang mahirap sila,<br />

24% ang nagsasabing na sa<br />

borderline sila at 17% lamang ang<br />

naniniwalang hindi sila mahirap.<br />

www.sws.org.ph<br />

Inaasahang lalaki nang higit sa 50% ang populasyon ng daigdig sa pagsapit ng<br />

2050 na bubuo ng humigit-kumulang ay 9 na bilyong tao sa buong mundo.<br />

Tinatayang karamihan sa mangyayaring pagbulusok ay magaganap sa mga papaunlad<br />

na bansa o’ developing countries.<br />

Nangangahulugan ito ng mas malaking hamon sa pagpapanatili ng<br />

likas-yaman, biodiversity, at balanseng ekolohikal ng ating planeta na siyang ating<br />

tahanan. Kailangan ng pagbabago sa pagtingin natin sa ating mga pinagkukunangyaman,<br />

higit sa lahat, ang mga paraan ng paggamit natin nito. Ang pagtataguyod<br />

sa Sustenableng Pagkonsumo ay higit na kailangan sa kasalukuyan at sa mga<br />

darating na panahon.<br />

Kalahati sa kabuuang populasyon ng mundo ay edad 20 pababa at 90% sa<br />

mga kabataang ito ay nakatira sa mga papaunlad na bansa o developing countries.<br />

Ang mga kabataan ay kritikal na tagapagtaguyod sa global na komunidad at siyang<br />

may pangunahing papel at makinarya para sa pagbabago sa hinaharap.<br />

Kung kaya’t ang sigla, motibasyon at pagkamalikhain ng mga kabataan ay mahalagang<br />

kakayahan nila sa pagtatamo ng pagbabago.<br />

Ang librong ito at ang mga kaugnay na website ay nakatuon bilang tool kit upang<br />

matulungan ang mga tagasanay (tulad ng guro) sa pakikisalamuha sa mga kabataan.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Nasa Iyo Ba ang<br />

Kinabukasan? Noong<br />

2000, kinapanayam ng<br />

UNEP at UNESCO ang<br />

10,000 kabataan na<br />

nasa pagitan ng 18-25.<br />

Layunin nitong buksan<br />

ang dayalogo sa kanila<br />

ukol sa:<br />

antas ng kanilang kamalayan<br />

at interest sa Sustenableng<br />

Pagkonsumo;<br />

bigat ng kanilang pangako sa<br />

pagtamo ng sustenableng<br />

pamumuhay;<br />

ang kanilang pananaw sa<br />

kinabukasan at ang kanilang<br />

maaaring papel bilang mga<br />

pinuno sa paghubog ng mga<br />

responsableng pamamaraan<br />

ng pagkonsumo.<br />

Batay sa survey, marami pa rin sa<br />

mga kabataan ang hindi malinaw<br />

sa kanilang pamamaraan ng<br />

pagkonsumo. Sa partikular, ang<br />

mga rumesponde ay:<br />

nagpahayag ng kanilang<br />

mabibigat na agam-agam<br />

para sa kanilang kinabukasan:<br />

kabilang ang sa kalikasan,<br />

karapatang pantao at<br />

kalusugan;<br />

nakakaintindi sa epekto<br />

ng kanilang paggamit at<br />

pagtatapon ng mga produkto<br />

sa kapaligiran subalit hindi<br />

kabilang dito ang asal nila sa<br />

pamimili; at<br />

karamihan sa kanila ay mas<br />

pipiliin ang pansariling aksyon<br />

kaysa sa kolektibong pagkilos<br />

para mapaunlad ang mundo.<br />

Mula sa mga resultang ito,<br />

ang UNEP at UNESCO ay<br />

nagbigay ng konklusyon na may<br />

pangangailangan sa isang<br />

maaasahan, malinaw at bukas<br />

na impormasyon sa paliwanag<br />

at mga pagsubok bunsod ng<br />

Sapat na Pagkonsumo sa mga<br />

kabataan. Makikita ang survey<br />

sa: www.unep.fr/pc/sustain<br />

<strong>youth</strong>/research-project.htm


y o u t h X c h a n g e 9<br />

Idinisenyo ito upang gabayan ang mga grupong pangkabataan, NGOs at guro sa<br />

pagbibigay-kaalaman ukol sa Sustenableng Pagkonsumo at mapasigla ang mga<br />

kabataang kumilos mula teorya tungo sa pagsasanay.<br />

Kinakailangan nating mabigyang-pansin ang mga paraan at kung ano ang ating<br />

mga nililikha at kinokunsomo. Ngunit upang ito’y maisakatuparan nang mas<br />

matipid, kailangan natin bilang mga konsyumer ang mga sumusunod:<br />

malinaw na impormasyon;<br />

mga sustenableng produkto at serbisyong na malayang<br />

nakukuha;<br />

sapat na imprastraktura.<br />

Binibigyang-diin din ng kit na ito ang relasyon sa pagitan ng mga isyung kultural,<br />

heograpikal, at pang-henerasyon. Partikular rito, binibigyang diin ng YOUTHX-<br />

CHANGE kung paanong ang Sustenableng Pagkonsumo ay may direktang kaugnayan<br />

sa kalidad ng buhay, mahusay na paggamit ng yaman (likas at pantao),<br />

pagbabawas ng basura, isyung etikal gaya ng child labor, kalupitan sa hayop, patas<br />

na kalakalan at kapantayang-panlahat.<br />

Sa mga bahaging tulad ng ‘Pag-aalaga,’ ‘Paglalakbay’, ‘Cool at Responsible’, malalaman<br />

ang tungkol sa kalusugan, paano ang ating pagkain o pananamit, ang epekto<br />

ng ating pagbabakasyon o pagbibyahe sa mga probinsya at syudad, at marami<br />

pang iba.<br />

Population aged 15-24<br />

Medium variant (2005-2010)<br />

Where 2005 % of total 2010 % of total<br />

/Thousands population /Thousands population<br />

Africa 188,597 20.8 207,688 20.6<br />

Europe 101,029 13.9 92,242 12.7<br />

Lat. America<br />

& Caribbean 105,665 18.8 107,543 18.0<br />

Asia 711,633 18.2 737,388 17.9<br />

Northern America 46,818 14.2 49,255 14.2<br />

Iba’t-iba ang kahulugan ng<br />

kabataan, sa iba’t ibang bansa.<br />

Sa Republic Act (RA) 8044 ng<br />

Pilipinas, ang kabataan ay may<br />

edad na 15-30 taon gulang. Sa<br />

Presidential Decree 603 ng Pilipinas<br />

naman, ang kabataan ay may<br />

edad 21 pababa. Sa World Health<br />

Organization (WHO), ang kabataan<br />

ay nasa edad 15-24. Ang<br />

RA 804 ang umiiral na batayan sa<br />

Pilipinas. (Mula sa Philippine<br />

Toolkit for Development ng National<br />

Youth Commission at<br />

UNFPA, na inilabas sa publiko<br />

noong taong 2005).<br />

Oceania 5,132 15.5 5,457 15.6 Mula sa: [http://esa.un.org/<br />

unpp/index.asp?panel=2]


y o u t h X c h a n g e<br />

Sa kasaysayan ng Pilipinas,<br />

nanguna ang mga kabataan<br />

upang lumaban sa mapaniil na<br />

pamahalaan. Naging dinamiko<br />

ang pakikibaka—mula sa panulat,<br />

tabak, pagmartsa sa kalye<br />

hanggang paggamit ng text o<br />

cellphone at internet upang<br />

malayang maipahayag ang<br />

kanilang saloobin sa kasalukuyang<br />

rehimen. Bagaman,<br />

nangungunang kritiko ng<br />

pamahalaan ang kabataang<br />

Pilipino, naging malikhain din<br />

sila upang maging pro-active na<br />

makipartner sa gubyerno, NGO<br />

at business community sa mga<br />

proyektong makakatulong sa<br />

bayan. Kung kaya’t naitatag ang<br />

Ten Accomplished Youth<br />

Organization (TAYO) upang<br />

taun-taun ay kilalanin ang mga<br />

angking proyekto ng kabataan sa<br />

buong Pilipinas.<br />

Tinatalakay din ng YXC ang ilang mas kilala nang isyu tulad ng pagbabago sa klima at<br />

ozone layer, problema sa enerhiya, tubig, child labor at karapatang pantao, kapakanan<br />

ng mga hayop at biodiversity. Ang gabay na ito ay tumutukoy sa mga paraan ng<br />

pagggamit at pang-aabuso natin sa ating pinanggagalingang-yaman, sa mga makabagong<br />

solusyon sa pangangasiwa sa nabanggit nang may higit na kalinawan, at<br />

sa kahalagahan ng pagrespeto sa mga tao at sa kanilang kakayahang baguhin at<br />

paunlarin ang ating lipunan.<br />

Isang malalimang pag-unawa sa ating lipunang malakas sa pagkonsumo, kaakibat<br />

ang mga mekanismo nito at ang maaaring taglay ng aktibong mamamayan bilang<br />

susi sa paghubog ng kinabukasan ay mababasa sa mga bahaging ’Umaksyon’ at<br />

‘Pagtuklas sa Pandaigdigang Komunidad’.<br />

www.<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

10<br />

Sa huling bahagi ng gabay na ito, malalaman mo ang mahahalagang link ng YOUTHX-<br />

CHANGE website. Ang huling kabanata ng tool kit na ito ay baha-bahaging paglalarawan<br />

upang matalakay ang mga interaktibong kakayahan ng website para sa edukasyon.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Need to know more on the YXC<br />

project? Have a look at the<br />

Trainer’s room section:<br />

- [what is YXC?]<br />

- [case-based knowledge]<br />

- [YXC approach]<br />

- [pedagogical guidelines]<br />

YXC Network –Ang sinumang<br />

may kakayahang mag-internet<br />

ay maaaring makasali sa<br />

programang ito. Hindi hadlang<br />

ang wika para makamit ang<br />

pababago.<br />

Mula pa 2002, ang YouthX<strong>change</strong><br />

bilang gabay ay naisalin na<br />

sa 15 wika at sa ngayon ay<br />

isasalin pa sa tatlo pang wika<br />

-- Japanese, Slovenian, Greek.<br />

Mula Tsina hanggang Italya, mula<br />

Dubai o sa Lima, Peru, tinataya<br />

ng UNEP at UNESCO na nababasa<br />

na ng 400,000 katao ang<br />

YouthX<strong>change</strong>.<br />

Ang proyektong YouthX<strong>change</strong>,<br />

sa pagdaan ng mga panahon<br />

ay nabuo bilang network<br />

ng mga organisasyon na<br />

aktibong ipinagpapatuloy<br />

ang edukasyon tungo sa<br />

Sustenableng Pagkonsumo<br />

at nakikipagtulungan sa<br />

antas ng lokal gamit ang<br />

parehong gabay at ayon sa<br />

maipagkukumparang lapit ng<br />

pagtuturo.<br />

Ang opisyal na YXC site ay<br />

mababasa rin sa French [www<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net/fr] at may YXC<br />

partners na may bersyong lokal,<br />

puntahan lamang ang [www<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.org] kung<br />

nakakaintindi ka ng Korean at<br />

kung ikaw naman ay taga<br />

Colombia, sumangguni sa<br />

[www.jovenesporelcambio.org].<br />

Ang mga katuwang na<br />

organisasyon sa YouthX<strong>change</strong><br />

ay nagpatunay na ang<br />

proyekto sa Sustenableng<br />

Pagkonsumo ay maaaring<br />

maging isang katotohanan,<br />

gaano man ito kakumplikado,<br />

at maisasabuhay ng mga<br />

kabataan sa paraang<br />

makabuluhan, at sa konteksto<br />

rin ng aktibong palitan ng mga<br />

ideya at mga karanasan.


y o u t h X c h a n g e 11<br />

Noong Disyembre 2002, Inaprubahan ng UN General Assembly ang United Nations Decade of<br />

Education for Sustainable Development (2005-2014) at ang UNESCO ang natalagang pangunahing<br />

ahensya para sa malawakang pagpapakilala nito. Bilang pangunahing ahensya sa<br />

edukasyon ng United Nations, ang UNESCO ay may malaking bahagi sa pagtatalaga ng pamantayan<br />

ng edukasyon sa sustenableng pag-unlad o’ education for sustainable<br />

development (ESD).<br />

Ang pangunahing layunin ng Decade of Education for Sustainable Development ay mapakilos<br />

ang bawat isa at makita na ang ESD ay naisasakatuparan ng libu-libong institusyon sa mga<br />

lokal na komunidad, kasama ang pagsasanib ng mga prinsipyo ng sustanableng pag-unlad sa<br />

iba’t ibang bahagi ng sitwasyon ng edukasyon. Naimbitahan ang mga pamahalaan mula sa iba’t<br />

ibang panig ng mundo upang palakasin ang kanilang kontribusyon sa sustenableng<br />

pag-unlad sa pamamagitan ng edukasyon upang malawakang mapakilala ito.<br />

Edukasyon<br />

Para sa<br />

Pagbabago<br />

“The object of education is to<br />

prepare the young to educate<br />

themselves throughout their<br />

lives.”<br />

[Robert Maynard Hutchins,<br />

Americaneducator]<br />

Ang ESD ay tumutulong upang ang mga mamamayan ay maging mas handa sa pagharap<br />

sa mga pagsubok ng kasalukuyan at hinahanarap, at mabuting pinuno ng na kikilos ng<br />

responsible para sa mundo. Ang ESD ay isang masalimuot at nagbabagong konsepto, kung<br />

kaya limang uri ng pangunahing pag-aaral tungkol rito ang pinagbubuti: “learning to know,<br />

learning to do, learning to be, learning to live together, at learning to transform oneself and society.”<br />

Walang isang paraan ng edukasyon para sa sustenableng pag-unlad: Ang bawat isang<br />

bansa ay kailangang magtalaga ng kani-kaniyang sariling prayoridad at pagkilos. Ang layunin,<br />

prayoridad at proseso kung gayon ay dapat nakabatay sa lokal na komunidad, sa sitwasyon<br />

ng lipunan at ekonomiya na naipapatupad batay sa maayos na paraan. Ang ESD ay mahalaga<br />

para sa mauunlad at papaunlad na bansa. Ang mga prinsipyo ng ESD ay dapat nagtataguyod<br />

ng mga sumusunod:<br />

Pagrespeto sa dignidad at karapatang pantao ng lahat sa buong mundo at<br />

pangako sa pang-sosyal at pang-ekonomiyang hustisya para sa lahat;<br />

Pagrespeto sa karapatang pantao ng susunod na henerasyon at pangako na<br />

ang responsibilidad ay nakaatang sa lahat ng henerasyon;<br />

Pagrespeto ang pag-aalaga sa pagkakaiba-iba, at pangangalaga sa<br />

kapaligiran; at<br />

Pagrespeto sa pagkakaiba-iba ng kultura at pangako sa pagbubuo ng<br />

isang lokal na global na kultura ng pagtanggap na may kapayapaan, walang<br />

diskriminasyon o pag-aaway-away.<br />

Mula sa: [www.unesco.org/<br />

education/ desd]; [www.<br />

unesco.org/ccivs/New-SiteCC-<br />

SVI/ CcivsOther/esd/ esdpresentation.htm]


y o u t h X c h a n g e<br />

Ang ESD ay kumakatawan ng bagong hangarin ng edukasyon, na tumutulong sa<br />

lahat ng tao na higit na maunawaan ang mundong kanilang ginagalawan, na kumikilala<br />

sa masalimuot at pagkakaugnay-ugnay ng kahirapan, maaksayang pamumuhay, paglaki<br />

ng populasyon, kalusugan, pag-aaway at paglapastangan sa karapatang pantao na mga<br />

banta sa hinaharap.<br />

“NO BLACK OR WHITE.”<br />

Kelly Misa, Model and Fashion Columnist<br />

Photography by Ash Castro<br />

Ang bagong hangarin ng edukasyon ay nakatuon sa pangkalahatan at interdisciplinary<br />

na paraan sa paghuhulma ng kaalaman at kakayahan na kailangan para sa<br />

sustenableng hinaharap; bahagi rin nito ay pagbabago ng prinsipyo, pag-uugali at pamumuhay.<br />

Ito ay nangangailangan ng pagbabago ng sistema ng edukasyon, patakaran<br />

at nakagawian upang mabigyang lakas ang bawat isa, bata man o matanda, na<br />

gumawa ng desisyon at kumilos ng tama batay sa kultura at lokal na pamamaraan sa<br />

pagsagot sa problema na nagbabanta sa ating kinabukasan. Sa ganitong paraan, ang<br />

mga tao, anuman ang edad, ay nabibigyang lakas upang makagawa at masuri ang alternatibong<br />

hangarin ng sustenableng bukas at masagot ang hangarin na ito sa pamamagitan<br />

ng pagtutulungan.<br />

Ang pangunahing hangarin ng UN Decade of Education for Sustainable Development ay<br />

isang mundo na kung saan ang bawat isa ay may pagkakataong makamit ang mga<br />

benepisyo mula sa edukasyon at matutunan ang mga prinsipyo, pag-uugali, at pamumuhay<br />

na kailangan para sa isang sustenableng bukas at para sa positibong pagbabago ng<br />

lipunan. Ito ay may apat na layunin:<br />

Mapadali ang networking at pakikipag-ugnayan ng mga tao at<br />

institusyon sa ESD;<br />

Mapaunlad ang kalidad ng pagtuturo sa ESD;<br />

Matulungan ang mga bansa upang umunlad at makamit ang Millenium<br />

Development Goals;<br />

Mabigyan ang mga bansa ng bagong oportunidad upang maisama ang<br />

ESD sa pagpapaunlad ng edukasyon.<br />

Ang YouthX<strong>change</strong> ay nasa puso ng gawaing ito ng UN, sapagkat ang YouthX<strong>change</strong><br />

ito ay naglalayong maitaguyod ang sustenableng pamumuhay.<br />

“Making the abstract real, and developing the capacities of individuals and<br />

societies to work for a sustainable future is, essentially, an educational enterprise.”<br />

12<br />

mula sa: [www.unesco.org/education/desd]<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

How can you integrate<br />

sustainability issues into the<br />

class curricula? How do you put<br />

theory into action?<br />

Have a look at the Trainer’s<br />

room: this section is particularly<br />

addressed to teachers and<br />

trainers. The aim is to provide<br />

them with a ‘mini-guide’ for<br />

an integrated and educational<br />

approach to the website, making<br />

their task of introducing SC to<br />

students easier.<br />

By offering a series of class<br />

activities, trainers can raise<br />

interest and activate their<br />

students’ participation.<br />

Youngster are confronted with<br />

complex issues like healthy<br />

living, consumption check-up,<br />

media-literacy, etc.: they are<br />

asked to develop a concrete<br />

approach to sustainability’s main<br />

issues and to take action by<br />

increasing awareness, critical<br />

analysis and networking.<br />

[www.<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net/main/<br />

trainersroom.asp]


y o u t h X c h a n g e 13<br />

Ang Sustenableng Pagkonsumo ay paghahanap ng mga magagawang solusyon sa<br />

di-pagkakapantay-pantay – sa lipunan at kalikasan – sa pamamagitan ng mas responsableng<br />

asal para sa lahat. Partikular dito, ang Sustenableng pagkonsumo ay nakaugnay sa<br />

produksyon at pamamahagi, paggamit at pagtatapon ng mga produkto at<br />

serbisyo at higit na impormasyon upang mapag-isipan ang kanilang mga gamit. Nakatuon<br />

ito sa paninigurong ang mga pangunahing pangangailangan ng buong mundo ay nakakamit<br />

habang nababawasan ang hindi kailangan at naiiwasan ang pagkasira ng kalikasan.<br />

Ang Sustenableng pagkonsumo ay mahalagang sangkap ng sustenableng pag-unlad o’ sustainable<br />

development at ng isyung may kahalagahan para sa United Nations:<br />

“Ang sustenableng pag-unlad] ay pag-unlad, na nangangahulugang nakakamit sa kasalukuyan ang mga pangangailangan<br />

nang hindi nakokompromiso ang susunod na henerasyon sa pagkamit nila ng kanilang sariling mga<br />

pangangailangan.”<br />

Ang simulain sa pagbabago ay responsibilidad ng pamahalaan, institusyong nag<br />

reregularisa, non-government organizations (NGOs) at business community. Subalit, ang<br />

papel ng global na mamimili ay lubhang mahalaga sa pagtulak sa mga nasabing grupo<br />

upang kumilos nang mas mabilis at mahusay.<br />

“Ang sustenableng pagkonsumo ay tungkol sa kapangyarihan ng lahat ng mga indibidwal. Walang<br />

sinuman ang walang pag-asa. Lahat ay maaaring magdesisyon kung siya ay bibili o’ hindi ng mga<br />

maka-kalikasang produkto. Ito mismo ay huhubog sa sustenableng produkyon.”<br />

Kung kaya’t dalawang ahensya ng United Nations, ang UNESCO at UNEP, ay nagsanib<br />

puwersa upang maipamalay sa mga kabataan ang mga opurtunidad dulot ng sustenableng<br />

pamumuhay at higit na mabigyan sila ng kakayahan sa paglikha ng kaibahan kahit sa<br />

kanilang pang-araw-araw na pamumuhay.<br />

Ang<br />

Sustenableng<br />

Pagkonsumo<br />

“The object of education is to<br />

prepare the young to educate<br />

themselves throughout their<br />

lives.”<br />

[Robert Maynard Hutchins,<br />

Americaneducator]<br />

Patuloy na tinatalakay ng UNEP-<br />

DTIE ang implikasyon ng Sapat<br />

na Pagkonsumo sa mga eksperto<br />

sa lahat ng panig ng mundo.<br />

Ang SC-Net, na isang forum ng<br />

mga debate at palitan ng mga<br />

impormasyon, ay bukas sa mga<br />

kontribyusyon mula sa lahat:<br />

puntahan ito sa www.uneptie.org/<br />

sustain.<br />

Ang depinisyong ito ang<br />

malawakang tinatanggap ngayon,<br />

na pinaghanguan sa Brundtland<br />

Report [Gro Harlem Brundtland et<br />

al., Our Common Future, WCED,<br />

New York-Oxford, Oxford<br />

University Press, 1987, p.43]<br />

Kofi Annan, dating Secretary-<br />

General ng United Nations, New<br />

York, 29 Abril 2004.<br />

Teaching and Learning for a<br />

sustainable future - a multimedia<br />

professional development<br />

programme, UNESCO 2001<br />

Karamihan sa<br />

pakahulugan ng<br />

Sustenableng pagkonsumo<br />

ay nakakahalintulad sa<br />

mga<br />

sumusunod na katangian:<br />

pagtugon sa mga<br />

pangangailangan ng tao;<br />

pag-ayon sa<br />

de-kalidad na buhay<br />

sa pamamagitan ng<br />

maayos na paraan ng<br />

pamumuhay;<br />

pamamahagi ng yaman<br />

sa pagitan ng mayaman<br />

at mahirap;<br />

pagkilos na may<br />

malasakit sa susunod na<br />

henerasyon; at<br />

pag-iisip sa epekto<br />

ng ‘cradle-to-grave’<br />

(mula pagkapanganak<br />

hanggang kamatayan) sa<br />

tuwing komukonsumo;<br />

Cradle to Grave approach-<br />

Ito ay pagbibigay konsiderasyon<br />

sa anumang produkto o serbisyong<br />

tinatangkilik natin. Halimbawa,<br />

sa pagiging maluho sa mamahaling<br />

gadgets—kinakailangan mong<br />

pag-isipan kung saan galing ang<br />

mga hilaw o raw material sa<br />

paggamit nito, ang kalagayan ng<br />

mga manggagawang nagdisenyo<br />

nito, kung paano ito kinakalakal sa<br />

pamilihan hanggang makarating sa<br />

mga palad mo. At kapag<br />

pinagsawaan mo na, may maganda<br />

bang sistema na pagbabasura na<br />

maaring mangalaga sa mga parte<br />

ng gadget mo?<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

More on defining SC? Have<br />

a look at [www.unep.fr/pc/<br />

sustain]; [www.unesco.org/<br />

education/tlsf/theme]


y o u t h X c h a n g e<br />

Anumang kahulugan ng Sustenableng Pagkonsumo ay nagdidiin sa kung paanong<br />

ang pagkonsumong matitipid ay isang prayoridad. Gayunman, ang pagkonsumong kaiba<br />

sa nakasanayan ngunit episyente ay ang susing hamon sa lahat. Higit na kinakailangan<br />

ngayon ay pagbibigay ng kakayahan sa lahat ng oportunidad na makakonsumo ng sapat.<br />

Tinatayang may higit sa 2 bilyong tao sa mundo ang may higit na pangangailangan<br />

upang mabuhay nang maayos:<br />

UNEP, Youth and Sustainable<br />

Consumption, Nairobi/Paris,<br />

October 1999.<br />

Ernst von Weisacker, Amory B<br />

Lovins and L Hunter Lovins. Factor<br />

Four: Doubling Wealth, Halving<br />

resource use, Earthscan<br />

publications, UK 1998; www.<br />

factor10-institute.org<br />

“Maraming tao sa daigdig ang nangangailangan pa ng higit na pagkonsumo upang<br />

mabuhay lang. Ang iba naman ay nangangailangang maging responsible sa kanil<br />

ang pagpili. Sa bandang huli, ito’y nangangahulugang mas kaunting mapagkuku<br />

nan ng kailangan at mas kaunting buga [ng polusyon] ang nalilikha, habang nag<br />

sisilbi sa pangangailangan at kagustuhan ng populasyon<br />

ng daigdig.”<br />

Isang paraan ng pagtingin dito ay ang lapit na FACTOR 4 at FACTOR 10 na nagsasabing<br />

tayo ay dapat mamuhay nang makahigit dalawang beses pa sa inaasahan ngunit<br />

nakagagamit lamang ng kalahati ng mahahalagang yaman sa mga darating na dekada.<br />

Kinakailangan nating kumilos tungo sa pagpapahusay sa paggamit ng yaman ng mga<br />

industriyalisadong bansa bago sumapit ang 2050. Ang mga pamamaraan ng produksyon<br />

at pagkonsumo ay dapat maging episyente (nang 4 hanggang 10 beses) kung nais natin<br />

nang matagalan at mas pantay na pagtamo ng yaman para sa lahat.<br />

14<br />

UNEP Resource Kit<br />

on Sustainable<br />

Consumption and<br />

Production - Ito ay<br />

nasusulat sa Ingles at<br />

Pranses, at binubuo ng<br />

mga impormasyon<br />

tungkol sa advertising,<br />

ecodesign, enerhiya,<br />

pagkain, pabahay,<br />

pamumuhay, mobilidad,<br />

Information Technology,<br />

tela, turismo at tubig.<br />

Nagbibigay ito ng<br />

impormasyon para sa<br />

pangkalikasan at pang<br />

lipunang epekto ng<br />

mga nabanggit.<br />

Ikwinukwento rin nito ang<br />

magagandang karanasan<br />

sa buong mundo at mga<br />

payo sa indibidwal,<br />

kumpaya at lokal na<br />

pamahalaan na maaring<br />

isagwa ng bawat isa.<br />

[www.unep.fr/pc<br />

sustain/10year/SCP<br />

Resource_Kit.htm]<br />

Ang Millennium<br />

Development Goals<br />

ay ang walong mithiin<br />

na dapat makamit<br />

sa taong 2015 na<br />

tumutugon sa mga<br />

pangunahing pagsubok<br />

ng mundo. Ang mga<br />

aksyon at target ng<br />

MDGs ay nakapaloob sa<br />

Millennium Declaration<br />

na sinusunod ngayon<br />

ng 189 na bansa at<br />

nilagdaan ng 147 na<br />

pinuo ng bansa nuong<br />

UN Millennium Summit<br />

nuong September 2000.<br />

Ang walang MDG ay<br />

ang mga sumusunod:<br />

ay nahati sa 18 na<br />

target na nasusukat<br />

sa pamamagitan ng<br />

48 na pamantayan.<br />

Ang Sustenableg<br />

Pagkonsumo ay nabuo<br />

nuong 2002 World<br />

Summit for Sustainable<br />

Development (WSSD)<br />

bilang susing paraan<br />

upang makamit ang<br />

MDGs. Tingnan ang pahina<br />

16.<br />

[www.undp.org/mdg]


y o u t h X c h a n g e 15<br />

Ano nga ba ang ibig sabihin ng sustenable para sa ating lahat? Anong magagawa natin<br />

para maging higit na responsable? Anong dapat nating unahin, ang pangangalaga<br />

nga ba sa kalikasan o pagsugpo sa kahirapan? Ano ang dapat mauna, ang ating kalusugan<br />

o ang sa daigdig? Ilan lamang ito sa mga tanong na kay hirap sagutin.<br />

Ang Sustenableng Pagkonsumo ay isang isyu na patuloy na nagbabago at ang mga<br />

sagot sa mga tanong ukol dito ay hindi mga simpleng oo at hindi. Gayunpaman, napakaraming<br />

isyung bumubuo ng mas malaking larawan nito: ang mga susunod ay ilang<br />

pasada ukol sa mga paksa at hamon kaugnay nito.<br />

Sa lalong pagkasira ng ating kapaligiran, lalo tayong nanganganib - lalo atang susunod na<br />

mga henerasyon. Araw-araw, 50 klase ng halaman ang nalilipol o na-e-extinct . Ilan kaya<br />

iyon sa bawat linggo, buwan, taon? Naniniwala ang maraming syentipiko na karamihan<br />

sa mga halamang ito ay maaaring magpakukunan ng lunas para sa malulubhang sakit.<br />

Kaya’t sa bawat pagkawala ng isang klase ay nangangahulugan hindi lamang ng tuluyang<br />

pagkasira sa ating kapaligiran kundi isang malaking kawalan para sa kaligtasan<br />

ng ating kinabukasan.<br />

Ayon sa ulat ng GLOBAL FOOTPRINT NETWORK, ang isang mamamayan (ng daigdig) sa<br />

ngayon ay nangangailangan ng 2.2hektarya (ang isang hektarya ay katumbas ng isang<br />

palaruan ng football para malikha ang lahat ng pangangailangan ng nasabing indibidwal<br />

sa loob ng isang taon, at para rin maitapon nang maayos ang lahat ng nalikha niyang<br />

basura.<br />

Gaano ba tayo kayaman?<br />

Isipin mo ito: Ang Pilipinas ay itinuturing na isa sa 17 pinaka-diverse o mayamang bansa pagdating sa mga<br />

hayop o halaman. Ang mga bansang ito ang sinasabing nagmamay-ari ng 70% ng kabuuang biodiversity<br />

ng hayop at halaman sa buong mundo.<br />

Mayroong 52,000 species o klase ng nilalang sa ating bansa. Mula rito, 13,500 na klase ng halaman ang<br />

bumubuo sa 5% kabuuang fauna ng halaman ng mundo.<br />

Bukod sa yaman at dami ng mga nilalang, ang ating bansa ay kakikitaan rin ng mga hayop na endemic o<br />

dito lamang matatagpuan. Tinatayang 80% ng amphibian, 68% ng reptilia, 64% ng mammal, 44% ng ibon<br />

at namumulaklak na halaman ay sinasabing na dito lamang nabubuhay sa ating lugar.<br />

Mula sa: Second Philippines Progress Report on the Millennium Development Goals, United Nations, 2005<br />

Pagpili sa<br />

Sustenableng<br />

Pamumuhay<br />

“Current trends in<br />

consumption will swamp any<br />

gains technology does provide<br />

unless there are radical<br />

<strong>change</strong>s in the way we consume<br />

resources.”<br />

[Barbara Young, UK<br />

Environment Agency Chief<br />

Executive, 2003]<br />

[www.footprintnetwork. org].<br />

Tingnan rin: Living Planet Report<br />

2006 [www.panda.org /news_<br />

facts/publications/ living_planet_<br />

report/index.cfm]<br />

OPINYON<br />

Sa panahon ng kahirapan,<br />

hindi nagiging prayoridad<br />

ang isyu ng kalikasan. Mas<br />

mahalaga sa mamamayang<br />

Pilipino ang isyu ng kung ano<br />

ang kanilang kakainin, paano<br />

sila makakaraos sa mga<br />

pangunahing gastusin at iba<br />

pa. Ngunit napatunayan rin ng<br />

mga trahedyang dumaan sa<br />

bansa, na kung paano<br />

direktang nakakaapekto sa<br />

kabuhayan ng tao ang<br />

pagkasira ng kapaligiran.


y o u t h X c h a n g e<br />

16<br />

Mukha ng bata<br />

Iba-iba ang mukha ng kabataan<br />

sa Pilipinas. Sa Maynila, may<br />

mga kabataang nakakasunod<br />

sa bagong usong cellphone<br />

na maaring umabot hanggang<br />

P40,000 ang halaga. Marami rin<br />

namang kabataan ang<br />

tumatakas pa sa klase para<br />

lang makapag-shopping o’<br />

makapanood ng sine sa mall,<br />

o’ di kaya ay makapaglaro ng<br />

paborito nilang on-line game.<br />

Samantalang sa mahihirap na<br />

probinsya sa Pilipinas, may<br />

mga kabataang naggagapas ng<br />

palay upang may maipambayad<br />

sa gastusin sa paaralan. At<br />

habang naaliw ang ilang<br />

kabataan sa lungsod sa<br />

makukulay na ilaw ng disco<br />

tuwing Biyernes, may mga<br />

kabataan naman sa malalayong<br />

probinsya ang nabubuhay sa<br />

dilim sapagkat walang<br />

pagkukunan ng kuryente.<br />

Mapalad ka pa kung<br />

nakakatulog ka sa maliit na<br />

banig, sapagkat sa libo-libong<br />

kabataan sa ilang bayan sa<br />

Mindanao ang napipilitang<br />

tumira sa evacuation center at<br />

naiipit sa labanang tila walang<br />

katapusan.<br />

“May naririnig kami dyan ngayon<br />

na isuko raw namin ang titulo,<br />

bibigyan naman ng benepisyo.<br />

Pero ayaw ko, dahil ang katwiran<br />

ko dito kami nabubuhay, ito ay<br />

akin kailanman” --Tatay Pulo<br />

(Manalo) Calatagan Batangas sa<br />

gitna ng kanyang agam-agam na<br />

mabawi ang kanyang lupang<br />

sinasaka na dati’y ibinigay na sa<br />

kanya sa ilalim ng Comprehensive<br />

Agrarian Reform Program (mula<br />

sa panayam ng Probe para sa<br />

episode na Pina(nga)kong Lupa)<br />

www.probeTV.com<br />

Kung ganon, masasabi ba nating pantay-pantay ang ating mga responsibilidad<br />

upang makamit ang Sapat na Pagkonsumo? Hindi, dahil iba’t iba ang pamamaraan ng<br />

pagkonsumo sa iba’t ibang panig ng mundo.<br />

Ang mga nasa Hilagang Amerika ay komokonsumo ng 9.4 ektarya kada taon, ang mga<br />

taga-Europa naman ay 4.8 ektarya, ang mga taga-Aprika ay 1.1 ektarya at ang mga<br />

taga-India ay 0.8 ektarya. Ang pigurang ito ay ang pangkaraniwang pagtataya lamang,<br />

at hindi pa kasama ang malaking pagkakahati ng mayaman at mahirap ng mga tao sa<br />

isang partikular na bansa.<br />

Sa ngayon, 20% ng mga pinakamayamang tao ay kumokonsumo ng halos 75% ng<br />

likas na yaman ng ating planeta. Ang pag-aari naman ng 225 pinakamayamang<br />

indibidwal sa mundo ay may halagang katumbas ng kinikita ng mga taong nasa<br />

ibabang 47% ng pandaigdigang populasyon o 2.5 bilyong katao.<br />

Naipapakita rin nito na ang problema sa distribusyon at pagkonsumo (ng mga<br />

pangangailangan at kalakal) ay “out of balance”. Sa training kit na ito, makikita<br />

ang marami sa nabanggit na problemang ito at malalaman din ang mga solusyon na<br />

may kinalaman sa aspeto ng ating pamumuhay.<br />

Sa usapin naman ng pagbabahagi, marami ang nag-iisip na ang ating planeta ay hindi<br />

nakalilikha ng sapat upang mapakain ang lahat. Mali. Ang hindi patas na pamamahagi<br />

ng pagkain ang siyang dahilan kung bakit 800 milyon ang kulang sa nutrisyon sa buong<br />

mundo ngayon.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

How far from sustainable are<br />

your consumption habits? How<br />

many planets would we need if all<br />

humans consumed as you do?<br />

Go to the Test & play section and<br />

surf on the [Look out for your<br />

prints] page: YXC has gathered<br />

together a number of provocative<br />

games to help you answering<br />

these questions. Caution: some<br />

quizzes may surprise you, shock<br />

you, or make you think. Please<br />

remain calm... but not too calm!!<br />

Ang Ecological Footprints<br />

ay isang paraang upang<br />

malaman ang epekto<br />

ng ating mataas na<br />

pangangailagan sa yamang<br />

likas. Maaari itong gamitin<br />

para maikumpara ang mga<br />

pangangailangan ng ating<br />

lifestyle o’ pamumuhay<br />

(pagkain, pagmamaneho,<br />

pagbili ng mga produkto at<br />

iba pa) sa kakayahan ng<br />

kalikasan na maibigay ito<br />

sa atin.<br />

Halimbawa, sa<br />

pamamagitan ng Footprints<br />

na ito, masusukat ang<br />

ating inilalagay na<br />

bigat sa kalikasan sa<br />

paraan ng pagsukat ng<br />

kakailanganing lupain at<br />

karagatan para maibigay<br />

ang ating pangangailangan<br />

at malaman din ang<br />

sukat/lawak ng lupa<br />

para sa nililikha nating<br />

basura. Sa pamamagitan<br />

nito, maaaring nating<br />

mauunawaan ang<br />

kahahantugang ng ating<br />

desisyon kaugnay ang<br />

pagkonsumo, produksyon,<br />

paglalagay ng lupang<br />

tirahan, at pati ang<br />

pangangalaga sa basura.<br />

Ayon sa Living Planet<br />

Report 2006 na inilabas<br />

ng WWF at isinagawa ng<br />

Global Footprint Network,<br />

ang ating Ecological<br />

Footprints noong 2003 ay<br />

25% higit na malaki sa<br />

kapasidad ng ating planeta.<br />

Kung ito’y magpapatuloy,<br />

tinatayang sa pagdating ng<br />

2050, ang ating Ecological<br />

Footprints ay dodoble<br />

pa higit sa kaya ng ating<br />

planeta. Lumalabas na<br />

kakailanganin ng dalawang<br />

taon para makabawi ang<br />

ating planeta sa kung<br />

anung ating ginagamit<br />

at winawaldas sa loob ng<br />

isang taon.<br />

[www.footprintnetwork.org]


y o u t h X c h a n g e 17<br />

Sa kabilang banda, ang pag-aaksaya ng pagkain ay madalas na problema sa mga<br />

mayayamang lipunan. Isang ulat mula sa Britanya na nagsasabing 30-40% ng mga<br />

pagkain ay nasasayang lamang at hindi naman nakakain; sa Estados Unidos naman 40-<br />

50% n pagkain na handa nang anihin ay hindi naman ang nasasayang. Ang epekto ng<br />

mga basurang ito ay hindi lamang sa usaping ng gastos sa pera. Sa ating kalikasan, ito’y<br />

nagdudulot ng:<br />

maaksayang paggamit ng kemikal na pataba at pestisidyo<br />

mas malaking pangangailangan sa gasolina para sa transportasyon<br />

mas maraming nabubulok na pagkain, mas maraming methane gas na nalilikha<br />

ang methane ay isa sa mga mapanganib na greenhouse gas na nagdudulot ng<br />

pagbabago sa klima.<br />

Sa kabilang banda, maaari bang mabawasan ang pagka-aksaya ng pagkain at ang masamang<br />

dulot nito sa kapaligiran habang sinusulosyonan din ang problema ng kahirapan?<br />

Sa puntong ito makakatulong ang Food Bank.<br />

Ilan ba sa mga problema at solusyon ang maaaring hinaharap natin sa pang-araw-araw<br />

nating pamumuhay?<br />

Nuong taong 2000-2002, ang bilang ng mga taong undernourished sa buong mundo ay umabot sa 852<br />

million: 815 dito ay mula sa mga papaunlad na bansa (developing countries), 28 milyon mula sa bansang<br />

nasa transisyon, at 9 milyon mula sa mga industriyalisadong bansa. Mula sa [www.wfp.org/aboutwfp/<br />

introduction/hunger_what.asp?section=1&sub_section=1]<br />

Sa Pilipinas, noong taong<br />

2006, ang yaman ng sampung<br />

pinakamayayamang tao sa<br />

Pilipinas na nagkakahalaga ng<br />

US $ 12.4 bilyon ay katumbas<br />

sa sa pinagsamang taunang<br />

kita ng 9.8 milyong<br />

pinakamahirap na pamilya.<br />

Sanggunian: The Philippine<br />

Poverty Situation: Beyond<br />

Poverty Measures, Inequality<br />

Grows<br />

Lutong Fastfood / Pagpag<br />

Masarap kumain ng spaghetti<br />

sa mga fast food chain.<br />

Gayunpaman, may mga<br />

mahihirap na bata naman sa<br />

Pilipinas ang kumakain ng<br />

tira-tirang pagkain na itinapon<br />

sa basurahan ng mga fastfood<br />

chain na ito. Kinokolekta nila<br />

ang tira-tirang pagkain mula<br />

sa mga itinapong styrofore,<br />

niluluto sa lumang lata ang<br />

gatas, at pinagsasalusaluhan<br />

Ang Pilipino ay mabubuhay raw sa halagang P36 kada araw, ito ay ayon sa poverty threshold ng 2007 National Statistical Coordinating Board.<br />

Paano mo itataguyod ang maayos na pamumuhay sa halagang P36/ araw?<br />

P325-P350 – minimum wage ng isang manggagawa sa NCR<br />

P756- daily cost of living ayon sa National Wage and Productivity Board (NWPB) noong August 2007<br />

P662.93 – daily cost of living para sa isang pamilyang may limang miyembro ayon sa NWPB<br />

P403.34- daily cost of living para sa isang pamilya sa mga agrikultural na lugar<br />

P10.36 – kita kada oras ng isang taong nagtatrabaho sa palayan<br />

P4.69 – kita kada oras ng isang taong nagtatrabaho sa koprahan<br />

P140-150- isang kilo ng baboy sa pamilihan (at patuloy na tumataas....)<br />

P100-P110- isang kilo ng galunggong sa pamilihan (at patuloy na tumataas....)<br />

P250-P290- isang kilo ng baka (at patuloy na tumataas....)<br />

P40- presyo ng isang kilong bigas (special)<br />

P32.63 – presyo ng isang evaporated na gatas (at patuloy na tumataas....)<br />

P11 – presyo ng sardinas (at patuloy na tumataas....)<br />

P6 – presyo ng noodles<br />

P12- minimum na bayad sa bus<br />

P290 -callcard na kinokonsumo natin sa bawat tatlong araw<br />

Ipinalabas ang dokumentaryo tungkol sa P36 sa Sine Totoo ng GMA-7<br />

(Tala ng mga presyo at pigura ay mula sa www.bulatlat.com/news/6-49/6-49-wage.htm, www.nwpc.dole.gov.ph/pages/ncr/cmwr_table.html at www.marroxas.com/<br />

welcome/pricemonitoring.pdf)<br />

Global Food Banking<br />

Network (GFN) –<br />

Milyun-milyon sa<br />

pinakamahirap na tao sa<br />

mundo ay kinukulang sa<br />

pagkain, samantalang<br />

napakalaki naman ng<br />

mga sobrang pagkain ang<br />

nasasayang.<br />

Ang GFN ay naglalayong<br />

mabawasan ang kagutuman<br />

sa undo sa pamamagitan<br />

ng pagpapaayos ng<br />

pamamahagi ng pagkain<br />

sa pamamagitan ng ”food<br />

bank” at ng network nito sa<br />

buong mundo. Nagsimula<br />

ang operasyon ng GFN<br />

noong Hulyo 1, 2006 nang<br />

ito ay itatag ng America’s<br />

Second Harvest, Canadian<br />

Association of Food Baks,<br />

Mexican Association of<br />

Food Banks at ng Argentine<br />

Association of Food Banks.<br />

Sa pagtutulungan ng mga<br />

organisasyong ito, naitatag<br />

ang pinakamalaking<br />

pribadong network na<br />

lumalaban sa kagutuman<br />

sa buong mundo na<br />

nagdadala ng 2.6 bilyong<br />

libra ng pagkain sa higit<br />

32 milyong tao taun-taon.<br />

Naitatag ng GFN ang<br />

matibay na pagtutulungan<br />

sa mga bansang Argentina,<br />

Canada, Colombia, Ghana,<br />

Guatamela, Israel, Japan,<br />

Mexico, United Kingdom at<br />

Estados unidos.<br />

Sa ngayon, mayroong<br />

tinatayang 1,000 food<br />

bank sa buong mundo na<br />

namamahagi ng 3.5 bilyong<br />

pound taun-taon. (70% sa<br />

kanila ay mula sa myembro<br />

ng GFN). Ang isang<br />

foodbank ay tumutulong<br />

sa 40,000 katao, at<br />

namamahagi ng tinatayang<br />

75 libra sa bawat tao kada<br />

taon. Sa kabila nito, kaunti<br />

pa rin sa 50 milyon ng 852<br />

milyong taong nagugutom<br />

ang naabot ng mga food<br />

bank.<br />

Malinaw na may<br />

pangangailangan<br />

pa rin na palawakin ang<br />

naabot ng mga food bank<br />

na ito sa pamamagitan ng<br />

pagtatayo ng mga bagong<br />

food bank.<br />

[www.globalfoodbanking.org]


y o u t h X c h a n g e<br />

Putting priorities into perspective…<br />

MDGs: what we should achieve…<br />

(by 2015)<br />

US$*<br />

(billion)<br />

... compared to what we<br />

are spending now for:<br />

US$<br />

(billion)<br />

where<br />

year<br />

1. Eradicate extreme poverty and hunger<br />

TARGET 1: reduce by half the proportion of people living on less than a<br />

dollar a day<br />

54/62<br />

military equipment & services<br />

1,001<br />

worldwide<br />

2005<br />

TARGET 2: reduce by half the proportion of people who suffer from hunger<br />

halving the proportion of child malnutrition<br />

29.6<br />

pet food & pet care products<br />

37<br />

North America<br />

2006<br />

2. Achieve universal primary education<br />

TARGET 3: ensure that all boys and girls complete a full course of primary<br />

schooling<br />

11<br />

alcoholic drinks<br />

56<br />

UK<br />

2004<br />

3. Promote gender equality and empower women<br />

TARGET 4: eliminate gender disparity in primary and secondary education<br />

preferably by 2005, and at all levels by 2015<br />

0.4/0.6<br />

cosmetic surgery<br />

8.5<br />

USA<br />

2004<br />

4. Reduce child mortality<br />

TARGET 5: reduce by two thirds the mortality rate among children<br />

under five<br />

extending the coverage of maternal and newborn care<br />

6.1<br />

ice cream & frozen desserts<br />

36.6<br />

USA<br />

2004<br />

child and maternal immunisation in the poorest countries<br />

3.5<br />

baby clothing & footwear<br />

16.8<br />

USA<br />

2005<br />

5. Improve maternal health<br />

TARGET 6: reduce by three quarters the maternal mortality ratio<br />

providing universal access to sexual and reproductive health services<br />

23<br />

cosmetics & toiletries<br />

48.2<br />

Western Europe<br />

2005<br />

6. Combat HIV/AIDS, malaria and other diseases<br />

TARGET 7: halt and begin to reverse the spread of HIV/AIDS<br />

22.1<br />

weight-loss products<br />

49.2<br />

Europe<br />

2004<br />

TARGET 8: halt and begin to reverse the incidence of malaria and other<br />

major diseases<br />

3.2<br />

cut flowers<br />

40<br />

worldwide<br />

2005<br />

7. Ensure environmental sustainability<br />

TARGET 9: integrate the principles of sustainable development into national<br />

policies and programmes; reverse loss of environmental resources<br />

funding protected areas (PA) for biodiversity conservation<br />

12/13<br />

sea cruises<br />

28.3<br />

USA and Europe<br />

2005<br />

TARGET 10: halving the proportion of people without sustainable access to<br />

drinking water<br />

10<br />

bottled water<br />

100<br />

worldwide<br />

2006<br />

TARGET 11: improving lives of 100 million slum dwellers<br />

20<br />

jewellery & watches<br />

59.4<br />

USA<br />

2005<br />

8. Develop a global partnership for development<br />

TARGET 12: develop more fully an open trading and financial system that<br />

is rule-based, predictable and non-discriminatory, including a commitment<br />

to good governance, development and poverty reduction - nationally and<br />

internationally<br />

10.2<br />

online gambling<br />

12<br />

worldwide<br />

2005<br />

18<br />

TARGET 13: address the least developed countries’ special needs. This<br />

includes tariff- and quota-free access for their exports; enhanced debt relief<br />

for heavily indebted poor countries; cancellation of official bilateral debt; and<br />

more generous official development assistance for countries committed to<br />

poverty reduction<br />

TARGET 14: address the special needs of landlocked and small island<br />

developing States<br />

-80<br />

9.9<br />

farm subsidies<br />

personal travel & tourism<br />

321<br />

348<br />

USA, EU, Japan<br />

Europe<br />

2004<br />

2005<br />

TARGET 15: deal comprehensively with developing countries’ debt problems<br />

through national and international measures to make debt sustainable in the<br />

long term<br />

implementing the Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) Initiative<br />

63.2<br />

advertising<br />

451<br />

worldwide<br />

2007<br />

TARGET 16: In cooperation with the developing countries, develop decent<br />

and productive work for <strong>youth</strong><br />

no data<br />

video games<br />

23<br />

worldwide<br />

2006<br />

TARGET 17: In cooperation with pharmaceutical companies, provide<br />

affordable access to essential drugs in developing countries<br />

no data<br />

illicit drugs<br />

322<br />

worldwide<br />

2005<br />

TARGET 18: In cooperation with the private sector, make available the<br />

benefits of new technologies- especially information and communications<br />

technologies<br />

improving mobile phone infrastructure in developing countries<br />

56<br />

digital consumer electronics<br />

167<br />

worldwide<br />

2006<br />

* Estimated needed funds per annum.<br />

MDGs’ estimated budgets calculations are still controversial. The figures mentioned in this table were extracted from official statistics (see Sources, p. 82-83)<br />

but have no scientific ambition. The table simply aims at visualising the imbalances reported in this chapter higlighting some paradoxal comparisons between spending<br />

areas. The table does not make any value judgement and nor intends to suggest shifting of funds from one area to another. The research work was carried out between<br />

January and March 2007.


y o u t h X c h a n g e 19<br />

Pag-aalaga<br />

“No issue is more compelling<br />

than the air we breathe, be it<br />

hot or cold, be it hawk or<br />

human.”<br />

[Jack Nicholson, actor]<br />

Ang kalusugan ay kayamanan, ayon sa matandang kasabihan. Patuloy na<br />

dumarami ang mga taong pumipili ng malusog na uri ng pamumuhay. Ang paniniguro sa<br />

kalusugan ay paniniguro rin para sa isang malusog na planeta. Ang pagbabago sa ating<br />

pamumuhay ay kapakinabangan din ng ating planeta.<br />

Ang pagkain ay mahalagang salik sa kalusugan. Sa ngayon, may mga taong pumipili<br />

ng mga produktong pagkain na masustansya subalit nalikha sa paraang mas kaunti ang<br />

naidudulot na pinsala sa kapaligiran at hindi malupit sa mga hayop. Gayundin, marami rin<br />

ang nais ng mga pagkaing ligtas at walang mga di-inaasahanang pinsala.<br />

Ilang krisis na kaugnay ang pagkain – mad cow disease (Bovine Spongiform Encephalopathy<br />

o BSE), foot and mouth, dioxin sa manok – ang nagtutulak sa maraming mamimili<br />

na piliin ang mas sustenable at sertipikadong mapagpipilian (pagkaing organiko at GMO<br />

free).<br />

Ang mga mamimili sa mauunlad na bansa ay nagsisimula na ring sumuporta ng mga<br />

establisyamentong umiiwas sa pagkasayang ng pagkain. Sila rin ay humihingi ng mas<br />

maraming impormasyon ukol sa kung anong kanilang mapipili sa mga supermarket<br />

– gaya ng mayroon kayang GMO ang delatang ito ng tomato sauce? May hormone kayang<br />

nagpalaki sa hayop na pinanggalingan nitong karne? Ang mga ito’y nagpapakita ng<br />

konsepto ng mapagpipilian: may ibang walang pakialam kung may GMO sa kanilang<br />

kinakain, ngunit ang mas mahalaga’y may sapat na impormasyon ang naihahatid upang<br />

ang mga mamimili’y makapili.<br />

Isaw. Ito ang bituka ng manok<br />

o baboy na iniihaw at<br />

binebenta bilang streetfood<br />

sa Pilipinas, maaring kasama<br />

ng sikat na fishball at kwekkwek<br />

at sinasawsaw sa suka o<br />

matamis na sarsa. Dahil mura,<br />

kinagigiliwan itong kainin hindi<br />

lang ng mga bata, kung hindi<br />

maging ng mga matatanda.<br />

Ngunit may ilang pag-aaral<br />

na rin ang nagpapatunay sa<br />

masamang epekto nito sa ating<br />

kalusugan. Ang isaw na sana’y<br />

pantawid gutom sa nakakarami<br />

ay maaring pagmulan ng<br />

kanser at iba pang sakit.<br />

May mainit na debate tungkol sa<br />

GMO. Upang higit na maliwanagan<br />

tungkol dito, pumunta sa www.foodbiotech.org<br />

Itinatag ng Don Bosco<br />

Foundation for Sustainable<br />

Development, Inc. ang<br />

Bios Dynamis Health<br />

Food Center sa Davao<br />

City. Ito ang kaunaunahang<br />

tindahan ng<br />

mga organikong pagkain<br />

sa nasabing syudad. Ang<br />

mga produkto sa nasabing<br />

Center ay 100% ligtas sa<br />

kemikal, bukod pa rito<br />

tinutulugan ng Don Bosco<br />

ang mga magsasaka.<br />

Taliwas sa karaniwang<br />

paniniwala na ang mga<br />

organikong pagkain ay<br />

mahal, mabibili sa Center<br />

ang mga pagkain sa<br />

murang halaga. (Mula sa<br />

artikulo ni Jeffrey Tupas<br />

ng INQUIRER MINDANAO<br />

na pinamagatang “Putting<br />

money where the<br />

conscience, “ Hulyo 15,<br />

2007)<br />

Nutrition, health & beauty are<br />

the three pillars of ‘Respecting<br />

our bodies’, the first thematic<br />

room of the YXC website. A lot<br />

of disparities still exist around<br />

the globe concerning access to<br />

food and health care. We live in a<br />

world of strong contrasts!<br />

That’s why the Facts & figures<br />

section put together [hunger]<br />

and [globesity], [organic food]<br />

and [harmful eating], [meat<br />

production] and [clean water],<br />

food wastage [how much is<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

thrown away?] and [food<br />

miles], [indoor pollution]<br />

and [acid rain]... they are all<br />

interconnected issues!<br />

The world is complex but<br />

there are simple ways to start<br />

changing it! Have a look at the<br />

dep’t store to discover organic<br />

food & drink products - [organic<br />

ice cream], [soul food], an<br />

alternative to junk take-away<br />

food [Indian lunch box], and<br />

much more...


y o u t h X c h a n g e<br />

May mga kampanya sa ibang<br />

bansa na isinasagawa ng<br />

Sustainable Agriculture Food and<br />

Environment Alliance [www.<br />

sustainweb.org/chain_fm_index.<br />

asp]<br />

Upang higit na maunawaan ano<br />

ang mga E-numbers, tingnan ang<br />

www.hacsg.org.uk.<br />

Hakbang Pasulong<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

Umiwas sa mga pagkaing GM (genetically modified) hangga’t mapatunayang ang<br />

mga ito’y walang maidudulot na masama;<br />

Umiwas sa mga produktong nanggagaling pa sa malayong lugar at hindi naman<br />

regular na napapatubo o mga prutas na nilalako sa pamilihan ngunit wala sa<br />

panahon;<br />

Dapat na hikayatin ang ating mga pabrika ng pagkain at pamilihan na maglagay ng<br />

sapat na impormasyon sa mga tatak ng ating binibiling pagkain;<br />

Piliin ang mga bitamina at mga pampalusog na pagkain na gawa sa natural na<br />

sangkap at hindi sa kemikal.<br />

Alamin ng husto ang tungkol sa mga ”E-numbers” na siyang nagbibigay ng<br />

artipisyal na kulay at pampalasa sa mga pagkain.<br />

20<br />

Ang mga non-biodegradable ay<br />

hindi nabubulok. Pumili ng<br />

biodegradable. [http://glossary.<br />

eea.europa.eu/EEAGlossary]<br />

“AIM THE ORGANIC LIVING.”<br />

Corey Wills, Vegetarian/<br />

Yoga Instructor/ Model<br />

Photography by Ash Castro<br />

Ang pagkonsumo naman ng mga organikong pagkain at pagiging vegetarian<br />

ay mga klase ng pamumuhay na pinipili ng ibang tao, madalas dahil nais nila ng mas<br />

malusog na pangangatawan o dahil ito ay bahagi ng kanilang kultura. Kung tutuusin,<br />

ito’y kapaki-pakinabang sa ating kalikasan sapagkat ang pagkonsumo ng karne ay<br />

may mas malaking epekto sa kalikasan. Kinakailangan ng mas maraming lupa sa<br />

pag-aalaga ng mga hayop kaysa sa pagtatanim ng gulay.<br />

Kinakailangan ng 25/35 kg ng cereals upang makakuha tayo ng 1 kg ng karne:<br />

kung kaya’t sa hindi pagkain o pagbabawas ng pagkonsumo ng karne maaari ring<br />

makabawas o makaiwas sa mga suliraning pangkapaligiran dulot ng pagpaparami ng<br />

hayop na siyang pinanggagalingan ng nasabing karne. Mas kaunti nga ang naidudulot<br />

na problema ng pagpaparami ng manok: tinatayang kaunti ng 15 beses kumpara sa<br />

pagkain ng isang hain o’ serving ng karne.<br />

Ang pangangalaga ay hindi rin nalalayo sa pagpili ng mga produktong panlinis ng ating<br />

bahay at katawan. Maraming produkto ang may mga kemikal na nakadaragdag ng<br />

polusyon at non-biodegradable.<br />

Bocha - ito ang tawag sa<br />

double dead na baboy na<br />

napatunayang binebenta<br />

sa ilang pamilihan sa<br />

Metro Manila. Ang double<br />

dead na baboy ay iyong<br />

mga namatay sa sakit at<br />

kinatay para ibenta pa rin<br />

sa mga mamimili.<br />

Ang GMO o genetically<br />

modified organism<br />

(GMO) ay kung saan ang<br />

genetic na materyales<br />

ng isang oganismo ay<br />

nabago gamit ang mga<br />

stratehiya ng genetic<br />

engineering na mas kilala<br />

sa tawag na recombinant<br />

DNA technology. Sa<br />

pamamagitan nito,<br />

nababago ang natural na<br />

katangian ng nasabing<br />

organismo. (Sa ganang<br />

amin, ang pagpili ng mas<br />

masustansyang pagkain ay<br />

maaring mas laganap<br />

na sa mauunlad na bansa<br />

kaysa sa papaunlad pa<br />

lamang na bansa. May<br />

mga artikulo at pagaaral<br />

kung saan dahil sa<br />

kahirapan ay nabubuhay<br />

ang mga mahihirap na<br />

Pilipino sa pagdidildil<br />

ng asin o toyo sa kanin,<br />

o’ di kaya’y dahil mas<br />

mura ang noodles<br />

kaysa maghanda ng<br />

masustansyang pagkain.)


y o u t h X c h a n g e 21<br />

<br />

Hakbang Pasulong<br />

Narito ang mga maliliit na bagay na makakapagbawas sa atin sa paggamit ng kemikal:<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

Alamin kung ano ang laman ng mga produktong panlinis, pabango at kosmetiko,<br />

kabilang ang mga sangkap nito at ano ang nagagawa ng mga ito sa iyo at sa<br />

kapaligiran;<br />

Gumamit ng maka-kalikasan at di malupit o’ sinusubok (sa hayop) na mga produkto<br />

kung maaari, at laging gumamit nito sa paraang tamang-tama at di labis sa<br />

inaasahan;<br />

Isiping mabuti kung ilang beses ka naglalaba ng damit. Umiwas sa pag-dry clean<br />

ng damit, marami sa kemikal ng prosesong ito ay pollutants o nakakasira sa<br />

kapaligiran; at<br />

Kung kinakailangang gumamit ng pesticide o pestisidyo , gamitin ang pinakaligtas.<br />

Kung kokonsulta sa doktor, laging tanungin kung ang kanyang nireresatang gamot<br />

ay mabisang epekto kahit na ito’y nasa katamtamang dosage.<br />

Tingnan ang iyong lalagyanan ng mga gamot at itapon nang maayos ayon sa<br />

rekomendasyon ng eksperto. Ang mga hindi mo naman nagagamit subalit may bisa<br />

pa ay maaaring ibigay sa mga mangangailangan.<br />

Mga Kemikal: Tapusin ang<br />

kanilang masamang epekto!<br />

Para sa karagdagang<br />

impormasyon, [www.pmac.net/<br />

pestenv]; [www.ianr.unl.edu/<br />

pubs/pesticides/index]<br />

Ang Matepok sa Katol-<br />

Hindi lang mga lamok ang<br />

pwedeng mamatay dahil sa<br />

katol. Katumbas ng paninigarilyo<br />

ng 75-137 istik ang pagsindi at<br />

pag-ubos ng isang katol dahil sa<br />

naibubuga nitong particulates<br />

(particulate matter o PM) o<br />

mga nakakalasong kemikal na<br />

hindi nakikita ng mata, tulad<br />

ng aerosol. Nagtataglay din ito<br />

ng nakamamatay na kemikal<br />

na formaldehyde (formalin)<br />

na halos katumbas din ng<br />

naiilalabas sa paghithit ng 51<br />

istik ng sigarilyo. “Environmental<br />

Health Perspectives,” September<br />

2003 (Weili Liu, Junfeng<br />

Zhang, Jamal H. Hashim,<br />

Juliana Jalaludin, Zailina<br />

Hashim, and Bernard D.<br />

Goldstein). Ganunpaman, ang<br />

katol ay naging katuwang ng<br />

mga pangkaraniwang pamilya<br />

sa Pilipinas upang puksain ang<br />

lamok.<br />

Messy Bessy<br />

Para sa panglinis sa<br />

bahay na natural, ligtas,<br />

biodegradable<br />

at non-toxic, nariyan<br />

ang Messy Bessy. Ang<br />

mga produkto ng Messy<br />

Bessy ay gawa ng mga<br />

kababaihan na dating street<br />

children mula sa Virlanie<br />

Foundation. Dahil hindi pa<br />

nabibili ang Messy Bessy sa<br />

mga sikat na mall sa bansa,<br />

ang mga tagasunod<br />

ng produktong ito ay<br />

umoorder sa pamamagitan<br />

ng pagtawag o’ pageemail.<br />

Kung ikaw ay<br />

nasa bahagi lamang ng<br />

Kamaynilaan, asahan<br />

mong may messenger<br />

na nakabisikleta ang<br />

magdedeliver ng order<br />

mo. Maaring sumangguni<br />

sa www.messybessy.<br />

com o’ sa www.virlanie.<br />

org para sa karagdagang<br />

impormasyon.


y o u t h X c h a n g e<br />

Hakbang Pasulong<br />

May magagawa tayo upang malinis ang hangin:<br />

<br />

Kung maaari, maglakad na lamang kaysa magmaneho o sumakay sa kotse/taxi lalu<br />

na kung malapit lamang ang lugar na patutunguhan. Kapag mainit, gumamit ng<br />

payong. Kung hindi naman maiiwasang gamitin ang kotse, mag-carpool!<br />

<br />

<br />

<br />

Tigilan ang paninigarilyo . (Ayon sa World Health Organization, karamihan ng tao<br />

sa daigdig ay hindi naninigarilyo, kung kaya’t may karapatan ang mga ito na huwag<br />

makalanghap ng buga ng mga taong naninigarilyo. Mula sa: http://www.who.int/<br />

tobacco<br />

Regular na mag-ehersisyo; magagawa mong maging malusog ka habang hindi ka pa<br />

uugod-ugod.<br />

Magtanim!<br />

Marami ring mapanganib na kemikal ang ngayo’y nalalanghap natin sa hangin. Sa taong<br />

2030, sa kauna-unahang pagkakataon sa kasaysayan, mas maraming tao (61%) ay<br />

maninirahan sa siyudad kaysa sa probinsya. Sa kasawiang palad, ang maruming<br />

hangin ay bahagi na ng buhay sa syudad.<br />

Ang mababang kalidad ng hangin ay nagdudulot ng masamang epekto sa<br />

kalusugan ng mga tao sa mundo—sa mayaman man o’ mahirap na bansa. Nagdudulot<br />

sa pagtaas ng bilang ng mga may asthma/hika at allergy ang maruming hangin sa mga<br />

siyudad. Sa mga mayroong asthma/hika o’ allergy, laluna na iyong malulubha,<br />

napipilitan silang mamalagi sa loob ng bahay laluna’t mataas ang usok sa paligid.<br />

www.who.int/topics/air<br />

pollution - indoor/en/index.html<br />

Naapektuhan rin ng kemikal at bayolohikal na polusyon ang hangin sa loob ng bahay o’<br />

mga gusali (indoor air). Ayon sa pag-aaral ng World Health Report noong 2002, ang<br />

polusyon ng indoor air ay responsible sa 2.7% na pangdaigdigang sakit.<br />

22<br />

www.epa.gov/iaq/pubs/<br />

hpguide.html<br />

sumangguni rin sa:<br />

www.epa.gov/iaq/index.html<br />

Sa pag-aaral naman ng US Environmental Protection Agency (EPA) sa pagharap ng tao<br />

sa mga tinatawag na pollutants, may mga pagkakataong 2-5 beses na mas mataas, at<br />

kung minsan pa’y higit sa 100 beses na mas mataas, ang polusyon sa na dulot ng<br />

indoor air kaysa sa polusyon sa labas.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

CARPOOL!<br />

Isang carpool system ang nalikha ng mga<br />

mag-aaral ng Ateneo de Manila University<br />

na nakatira sa Alabang Muntinlupa upang<br />

mabawasan ang kotse sa kalsada, makatipid<br />

sa kani-kanilang gastos sa gas at tollgate at<br />

makatulong sa pagbawas ng pagbuga ng gas<br />

sa kapaligiran. Ang sistemang ito ay kanilang<br />

sinasagawa sa mahigit 20 taon na. Sa 160<br />

na myembro ng carpool system na ito,<br />

tinatayang nakakatipid ang mga kabataang<br />

ito ng P1.09 milyon kada buwan sa<br />

pinagsamahang gastos sa gasolina at tollgate<br />

at nakakatulong sa C02 emmission reduction<br />

ng 42 tonelada kada buwan. Sanggunian:<br />

“Carpool” sa panulat ni Angelo Bermudez sa<br />

Talk of the Town ng Philippine Daily Inquirer,<br />

A16, Enero 20, 2008.<br />

Magbisikleta!<br />

*Padyak Project<br />

Sinumulan naman ng mga myembro<br />

ng UP Mountaineers sa University<br />

of the Philippines Diliman ang UP<br />

Padyak Project. Sa Proyektong ito<br />

ang mga mag-aaral sa UP Diliman<br />

ay mamakarenta ng bisikleta<br />

sa loob ng isang semester na<br />

magagamit nila sa pagpasok imbes<br />

na mag-jeep o’ magkotse. Kasama<br />

ng pagpapaupa ng mga bisikleta,<br />

mayroon ding binibigay na training<br />

o pagsasanay sa pamimisikleta ang<br />

UP Mountaineers, at nagtalaga rin<br />

sila ng mga bike racks at kandado<br />

para sa mga bisikleta.<br />

*Tour of the Fireflies<br />

Kailan ka huling nakakita ng<br />

alitaptap? Sinasabing ang mga<br />

alitaptap ay naninirahan lamang sa<br />

lugar na may malinis na hangin. Sa<br />

Pilipinas, kilalang kilala ang Firefly<br />

Brigade dahil sa kanilang kampanya<br />

para sa paggamit ng bisikleta tungo<br />

sa malinis na hangin. Taun-taon,<br />

isinasagawa ng Firefly Brigade ang<br />

Tour of the Fireflies kung saan<br />

naglalakbay ang mga myembro nito<br />

ng 50 kilometro gamit ang bisikleta<br />

upang ikampanya ang mas murang<br />

paraan ng paglalakbay, na mas<br />

episyente at mas nakaktulong sa<br />

kalusugan.


Paglalakbay<br />

“It is transport that will make<br />

or break the sustainability<br />

of a city.”<br />

[Richard Rogers, architect]<br />

y o u t h X c h a n g e 23<br />

Ang mobilidad ay pangunahing katangian ng isang kondisyon na laging nagbabago<br />

at umuunlad sa mga gawain ng tao. Sa mga paglalakbay natin sa mga dantaong<br />

sibilisasyon, nasaksihan natin ang iba’t ibang uri at paraan ng pagbabyahe, lumaki ang<br />

mga ito’t dumami , higit sa lahat, ito’y bumilis. Subalit ang pag-unlad ay laging may<br />

kapalit.<br />

Ayon sa pagtataya ng World Bank, Development Indicators 2005, ang bilang ng mga<br />

kotse at pangkomersyal na sasakyan sa kasalukuyan ay 800 milyon, ngunit<br />

ang bilang na ito ay ay aabot sa 1.6 bilyon sa taong 2030. Base sa pagtataya sa<br />

popu¬lasyon, nangangahulugan na mayroong isang sasakyang de-motor sa bawat<br />

limang tao sa planeta.<br />

Kasabay ng pag-unlad ng mga bansang Brazil, China, India, Republic of South Korea,<br />

Mexico, Poland, Russia at Thailand ay ang pagnanais ng mga mamamayan nito na<br />

mapabilis ang kanilang mobilidad. Kung kaya malinaw na tumataas ang demand sa<br />

kotse. Kasabay pa nito, sa kabila ng mga isyung pangkalikasan, ang pagkakaroon ng<br />

sasakyan sa indutriyalisadong bansa ay patuloy na tumataas.<br />

Gayundin, sa kabila ng mga panlipunan at pangkalikasang alalahanin, higit pang<br />

tumataas ang bilang ng mga may sariling sasakyan sa mga industriyalisadong bansa.<br />

Bike for Life<br />

Sa Marikina, Layunin ng lokal na<br />

pamahalaan ng Marikina na<br />

ipakilala ang paggamit ng bisikleta<br />

sa publiko. Kaya naman, gumawa<br />

ng pinakamahabang bikeway sa<br />

Pilipinas ang Marikina upang<br />

mabawasan ang mga sasakyan sa<br />

kanilang mga kalye. Makikita rin<br />

sa website ng Marikina na ayon sa<br />

ulat ng Department of Health, isa<br />

ang Marikina sa may malulusog na<br />

residente sa Kamaynilaan.<br />

(Sumangguni sa www.marikina.<br />

gov.ph upang malaman ang<br />

proyekto ng lokal na pamahalaan<br />

ng Marikina sa bikeways)<br />

Sa Laguna, Ang Young Artists<br />

Fellowship for the Environment<br />

(YAFE) ay samahan ng mga<br />

kabataang nagsusulong ng sining—<br />

maaring sa literatura, pag-arte<br />

o pagguhit – para sa kalikasan.<br />

Noong Disyembere 3-7, 2006,<br />

nagsagawa ito ng Bike Tour kasama<br />

ang Otesha, isang pangkabataang<br />

organisasyon sa Canada. Habang<br />

sila ay namimisikleta, dala-dala<br />

nila ang kanilang mga iginuhit<br />

na larawan tungkol sa Fair Trade,<br />

Sweatshop, at Child Labor. Nais<br />

ipabatid ng YAFE na ang usaping<br />

pangkalikasan ay hindi lamang<br />

tungkol sa pagtatanim ng puno.<br />

Ito rin ay tungkol sa pagbibigay<br />

dignidad sa anumang nilalang sa<br />

kalikasan.Para sa karagdagang<br />

impormasyon, sumangguni sa<br />

www.yafe.ph at sa www.otesha.ca.<br />

Ang pangkaraniwang haba ng<br />

byahe ay humaba (apat na beses<br />

sa bawat kabisera): www.wbcsdmobility.org<br />

[www.oica.net/htdocs/Main.htm]<br />

Mobility Footprint<br />

Tinatayang 1/3 ng gawain<br />

ng tao na nagdudulot<br />

ng global warming at<br />

matinding kondisyon<br />

ng panahon ay dahil<br />

sa sasakyan. Ang mga<br />

sasakyan ay responsible<br />

sa 40% na pagbuga ng<br />

carbon dioxide (CO2<br />

emmission) sa Europa,<br />

kung saan karamihan<br />

ay nanggagaling sa sa<br />

sasakyang panglupa.<br />

Ang buga ng polusyon<br />

mula sa sektor ng mga<br />

sasakyan ay mas mabilis<br />

pa sa kahit anong sektor:<br />

ang greenhouse gas<br />

emission (GHG) sa lahat<br />

ng sasakyan ay lumalaki<br />

ng 2% kada taon simula<br />

1990 (ang kabuang<br />

laki: + 17% mula sa<br />

sasakyang panglupa, and<br />

+12% mula sa sasakyang<br />

panghimpapawid.<br />

[europa.eu.int/eur-lex/<br />

en/com/cnc/2004/<br />

com2004_0060en01.pdf];<br />

[www.uitp.com/Project/<br />

pics/susdev/BrochureUK.<br />

pdf]<br />

Paraming-paraming<br />

kotse<br />

Batay sa isang<br />

konserbatibong<br />

pagtataya, inaasahang<br />

sa pagdating ng 2020,<br />

ang bansang Tsina ay<br />

magkakaroon ng 140 milyon<br />

na kotse, pitong beses<br />

na mas marami noong<br />

2004. Sa India naman,<br />

inaasahang magkakaroon<br />

ng pinamalaking bilang<br />

ng kotse sa buong mundo<br />

sa tinatayang 611 milyon<br />

pagdating ng 2050.<br />

Ang passenger car density<br />

sa India ay patuloy na<br />

magiging 1/3 ng kabuuang<br />

bilang ng sasakyan sa<br />

China hanggang 2025.<br />

Subalit mahihigitan ng<br />

India ang mga karatig<br />

nitong bansa habang<br />

papalapit ang 2050,<br />

kung kailan ang nasabing<br />

bansa ay mayroon nang<br />

tinatayang 382 kotse<br />

kada isang libong tao<br />

kumpara sa sa China na<br />

magkakaroon ng 363 kada<br />

isang libong mamamayan<br />

sa parehong taon.<br />

[www.business-standard.<br />

com],Oktubre 23, 2004.


y o u t h X c h a n g e<br />

Tingnan rin ang European Local<br />

Transport Information Service –<br />

upang mabigyan kung anu naman<br />

ang mga batas at polisiya sa<br />

European Union para sa mga<br />

sasakyan- [www.eltis.org];<br />

Reducing Greenhouse Gas<br />

Emissions From US Transportation,<br />

Pew Center on Global Climate<br />

Change, May 2003 [www.<br />

pewclimate.org]; International<br />

Energy Agency,Information Center<br />

[www.iea.org].<br />

“COOL MAG CARPOOL.”<br />

Bam Aquino, Youth Leader<br />

Photography by Ash Castro<br />

Mga dagdag pang problema: ang usok mula sa carbon monoxide ay patuloy na<br />

tumataas sa antas kritikal sa mga syudad at karamihan sa mga daan rito ay matrapik.<br />

Ang mga drayber sa Bangkok ay tinatayang namamalagi sa trapik ng 44 na araw<br />

(average) sa loob ng isang taon. Ang pagbuga ng carbon dioxide (CO2 emmission) mula<br />

sa mga sasakyan at magagaang na trak sa Estados Unidos ay tinatayang 515 milyong<br />

tonelada noong 2000 na humigit ibinuga ng ilang bansa sa mundo. Dagdag pa rito, ang<br />

enerhiyang galing sa tradisyunal na gasolina ay isang bagay na nauubos.<br />

24<br />

Para sa karagdagang impormasyon: [www.wbcsd.org/web/publications/mobility/overview.pdf];<br />

[www.transport2000.org.uk/factsandfigures/Facts.asp];[www2.acnielsen.com/news/20050316_<br />

ap.shtml];[www.unep.org/GEO/geo3/english/376.htm];[http://observer.guardian.co.uk/carbontrust/<br />

story/0,16099,1511925,00.html];[www.worldcarfree.net/resources/stats.php #onecar]<br />

Sipatin ang mga<br />

pagpapaunlad sa<br />

teknolohiya para mapabuti<br />

ang paglalakbay:<br />

1.Solar Car<br />

Noong Oktubre 2007 sa<br />

Australia, matagumpay na<br />

natapos ang naimbentong<br />

kauna-unahang solar car<br />

ng Pilipinas, ang SINAG.<br />

Pinapurihan ng World<br />

Solar Challenge (WSC) ang<br />

sasakyang gawa ng mga<br />

inhinyero at estudyante ng De<br />

La Salle University na kung<br />

saan ay nalampasan ang<br />

40 pang kalahok sa buong<br />

mundo. (Tumungo sa www.<br />

sinag.dlsu.edu.ph upang lubos<br />

na kilalanin ang Sinag).<br />

2.Electric Jeep at Electric<br />

Tricycle<br />

Noong 2007, ipinakilala ng<br />

Greenpeace, isang organisasyon<br />

ng mga environmentalist, ang<br />

electric car. Sa pamamagitan na<br />

actor na si Richard Gutierrez,<br />

minaneho niya ang jeep na<br />

pinatatakbo ng kuryente. Ang<br />

bilis ng sasakyan ay umaabot<br />

sa 40 km kada oras. Sakaling<br />

suportahan ito ng gobyerno,<br />

mababawasan ang paggamit ng<br />

gasolina, at isang daan upang<br />

maging malinis at kaaya-aya<br />

ang ating paligid. Samantala,<br />

sa Puerto Princesa naman ay<br />

unang nilunsad ang electric<br />

tricycle na mas kilala sa tawag<br />

na e-tricycle.<br />

3. Hybrid Car<br />

Ang hybrid car ay sasakayang<br />

gumagamit ng parehong<br />

gasoline at de kuryenteng<br />

motor na higit na makatakbo<br />

nang mas matagal at malayo<br />

at hindi gaanong nagbubuga<br />

ng usok, nakakatipid ng<br />

pera at nakakabawas ng<br />

mapanganib ng usok sa ating<br />

atmospera. Ang isang hybrid<br />

car ay maaaring tumakbo<br />

sa katamtamang bilis na sa<br />

20-30 milya bawat galon ng<br />

gasolina kaysa sa ordinaryong<br />

sasakayan. Sa kasalukuyan,<br />

mabibili na ang 2007 Toyota<br />

Camry Hybrid sa Pilipinas sa<br />

halagang 2.2 milyong piso.<br />

Bagama’t may kamahalaan<br />

pa, higit naman itong<br />

nakakabawas ng polusyon sa<br />

hangin. Sanggunian: Business<br />

Mirror, May 16, 2007


y o u t h X c h a n g e 25<br />

Madali nang makabili ng sasakyan, at dahil dito nagiging palaasa na tayo sa mga<br />

sasakyang de-motor. Halos isa sa tatlong paglalakbay na hindi lalagpas ng 5 milya<br />

(8km) sa malalaking syudad ay sa pamamagitan ng kotse.<br />

Totoong mahalaga ang mga sasakyang de motor sa modernong pamumuhay.<br />

Subalit ang mas responsableng paggamit ang magdadala sa atin sa mas mainam na<br />

kalagayan, gaya ng mas malinis na mga syudad na ligtas at maalwang pamuhayan.<br />

Ang malalapit na paglalakbay ay nakadaragdag ng polusyon: ang 5km (kulang-kulang<br />

3 milya) na byahe ng isang tao gamit ang kotse ay naglalabas ng carbon dioxide 10<br />

beses na mas marami kaysa sa isang bus at 25 beses na mas marami kaysa sa isang<br />

tren.<br />

Ang bawat paraan ng paglalakbay ay may kanya-kanyang kagandahan. Sa pagkakaroon<br />

ng mas maraming paraan ng pagbibiyahe nangangahulgan rin ng matalinong pagpili<br />

ng pinaka-angkop at episyenteng paraan ng paglalakbay kaakibat ang<br />

isang partikular na sitwasyong pangtrapiko at sariling pangangailanga ng naglalakbay.<br />

Kung nais mo ng mas magadang kinabukasang iyong kabibilangan, dapat ay maging<br />

sustenable sa pamamagitan ng pag-iisip sa iyong paraan ng paglalakbay. Ang iyong<br />

gagawing pagbabago, gaano man kaliit, ay may malaking epekto. Subukan<br />

mo ito!<br />

Hakbang Pasulong<br />

May magagawa tayo upang malinis ang hangin:<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

Maglakad, Magbisikleta, magroller-blade. Ang bisikleta ay isa sa pinakamatipid sa<br />

enerhiya sa mga paraan ng paglalakbay, 80% ng enerhiya ng nagmamaneho ay<br />

napupunta sa pagkilos;<br />

Mag-carpool!;<br />

Magrenta na lang ng sasakyan sa panahon na iyong kailangang kailangan;<br />

Public Transport. Mag-jeep, mag-MRT. mag-bus, magtraysikel. Isang paraan upang<br />

makabawas sa polusyon sapagkat nagdadala sila ng mas maraming pasahero;<br />

Bumili ng environmentally friendly na sasakyan and pangalagaan itong mabuti; at<br />

<br />

Mag-ingat sa pagmamaneho. Kapag masyadong agresibo sa pagmamaneho, mas<br />

malakas ang konsumo sa gasoline, mas malaki rin ang polusyon. Patayin ang sasakyan,<br />

kapag ang paghihintay ay lalagpas ng 30 segundo.<br />

Caroline Clayton, op.cit. p.16. Ito<br />

ang mga kondisyon kung bakit<br />

ang paggamit ng sasakyan ay<br />

maaring hindi episyente.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

ANG ECO-FRIENDLY<br />

NA PARAAN NG DELIVERY!


y o u t h X c h a n g e<br />

Paglayo<br />

“There are no passenger on<br />

spaceship<br />

earth. We are all crew.”<br />

-Marshall McLuhan<br />

Sociologist<br />

26<br />

“Binyagan”- Para sa maraming<br />

kalalakihang Pilipino, “thrill” ang<br />

pagbibiyahe upang makahanap ng<br />

mga bagong karanasan. Tampulan<br />

ng tukso na hindi lang dapat isang<br />

beses “nabibinyagan” ang mga<br />

lalaki. Kaya naman, sa tuwing may<br />

“for the boys,” nagiging karaniwan<br />

na ang pagpasok nila sa mga casa<br />

na nagkakanlong ng mga babaeng<br />

biktima ng kahirapan at kawalan ng<br />

oportunidad. At ang masaklap,<br />

karamihan sa mga “bahay-aliwan” ay<br />

may mga batang babaeng biktima ng<br />

white slavery. Sa mga pagkakataong<br />

tinatangkilik natin ang mga lugar<br />

na bumubusog sa panandaliang<br />

kaligayahan,nagiging bahagi pa tayo<br />

ng isang malaking problema na<br />

pumapatay sa pag-asa ng bawat<br />

kababaihan na mamuhay ng<br />

marangal at may dignidad. Ang mga<br />

babaeng ito ay tulad rin ng ating<br />

mga ina at kapatid na babae, na<br />

nangangarap magkaroon ng isang<br />

ligtas at makatarungang komunidad.<br />

Tinatayang mahigit 10% ito ng pandaigdigang<br />

aktibidad sa ekonomiya na nagbibigay ng<br />

direkta o’ hindi direktang trabaho sa may 200<br />

milyong tao. Para sa karagdagang<br />

impormasyon:<br />

[www.unep.fr/tourism]<br />

[www.world-tourism.org]<br />

[www.wttc.org]<br />

“Kapag ang teritoryo at kalikasan ng katutubo<br />

ang nawasak, mawawasak ang kanyang<br />

kultura at kabuhayan, mawawala ang<br />

kanyang identidad bilang isang katutubo.<br />

Kadugtong ng kanyang buhay ang lupa”- Joan<br />

Carling ng Cordillera’s People Alliance.<br />

Ang mobilidad ay hindi lamang nangangahulugan ng paglalakbay. Ito rin ay<br />

paglayo, pamamasyal, ito man ay may kinalaman sa pag-aaral, trabaho, o<br />

pagliliwaliw. Ngunit ang ilang bagay ba na ating mapagpipilian ay sustenable<br />

kaysa sa iba? Narito’t ating pag-isipan.<br />

Ang turismo ay may napakalaking epekto sa ating planeta at ito ang pinakamalaking<br />

industriya sa lahat. Ayon sa World Tourism Organization, ang mga pandaigdigang<br />

paglalakbay ay aabot ng 1.6 bilyon sa taong 2020 (763 milyon noong 2004).<br />

Ang malakihang turismo ay maaaring makasira sa kalikasan. Tinataya ng mga<br />

syentipiko na sa pagdating ng 2015, kalahati ng taunang pagkasira ng ozone layer<br />

ay dahil sa mga byaheng pamhimpapawid. Gayunpaman, hindi lahat ng paglalakbay<br />

panghimpapawid ay masisisi sa mga turista, ganunpaman sila ay may malaking<br />

kontribusyon sa problema.<br />

Para sa karagdagang impormasyon sa isyung ito:<br />

www.ecotourism.org; www.sustravel.org; www.greenglobe21.com; www.green-travel.org; www.responsibletravel.com<br />

Sa episode ng Probe noong Nubyembre 7, 2007, Inilarawan ang buhay ng tatlong dalagitang sina KC, Anne<br />

at Leah na nagmula sa mahirap na probinsya ng Samar. Sila ay tatlo lamang sa 400,000 na babae at mga<br />

bata sa Pilipinas na nabibiktima ng human trafficking taun-taon. Nalinlang ng mga matatamis na pangako ng<br />

mga recruiter na makakapagtrabaho ng maganda sa Maynila subalit nasasadlak sa prostitusyon. (Maari ring<br />

mapanuod ang episode na ito sa www.probetv.com)


y o u t h X c h a n g e 27<br />

Sa mga lugar malapit sa dagat o tubig, kadalasan nang nararanasan ang polusyon<br />

at pagkasira ng katubigan at lupa. Idagdag pa rito ang kalunus-lunos na kalagayang<br />

dulot ng iresponsableng turista na binabago ang isang piraso ng paraiso tungo sa<br />

isang malawak na basurahan? Sa ngayon, may mapagpipilian ng mga paglalakbay at<br />

bakasyong sustenable (na may kaakibat na pangangalaga at pagpapanumbalik, mga<br />

gawain at proyektong boluntaryo, pagtuturo, at iba pa).<br />

Tingnan mo sa internet: makakahanap ka ng napakaraming ideya at pagpipilian, ngunit<br />

ingat ka rin dahil may ilang internet sites ang nagbibigay ng mga travel packages na<br />

hindi naman sustenable higit pa sa ating inaakala!<br />

Naghahanap ka ba ng lugar na para mag-relax? Hindi ito problema. May mga<br />

mapagpipiliang bakasyon na sustenable. Ang ilang maliliit na hotel, bahay-bakasyunan,<br />

resort, inn, camping site ay maaari rin namang gumagalang at nagtataguyod sa maliliit na<br />

lokal na ekonomiya, kalikasan at kultura kaysa sa mga naglalakihang international<br />

hotel at resort.<br />

Lumalaganap na rin bilang isang positibong aksyon ang turismong sustenable at<br />

makatao. Ang nabanggit sa taas ay maaaring isang mahabang isipin sa pagbabakasyon.<br />

Maaari pang madagdagan ang listahan ng dapat isaisip at gawin kapag naglalakbay sa<br />

ibang lugar. Dapat mong tandaan na sa paglalakbay sa ibang lugar ay humaharap ka sa<br />

kulturang iba sa nakagawian mo. Gayunpaman, dapat mong isipin na habang ikaw ay<br />

dumadayo sa ibang lugar, ikaw ay nasa ibang pamamahay at pamumuhay at dapat kang<br />

maging isang magalang na bisita.<br />

Bakit kailangang ang sustenableng paglalakbay/ turismong sustenable?<br />

• 60% ng pandaigdigang trapiko sa hangin ay dahil sa turismo<br />

• Ang mga cruise ship sa Carribean ay naglalabas ng 70,000 toneladang basura<br />

kada taon<br />

• Sa isang pag-aaral sa Thailand, tinatayang 70% ng pera na nagagastos ng mga<br />

turista ay lumalabas ng kanilang bansa (ibig sabihin ang mga establisyimento/<br />

serbisyo/produkto na may kinalaman sa paglalakbay tulad ng tour opera¬tor,<br />

airline,hotel, inumin at pagkain ay pagmamay-ari ng mga banyaga). Sa pagtataya sa<br />

papaunlad na bansa o’ developing country, ito ay umaabot mula 80% sa Carribean<br />

hanggang 40% sa India.<br />

• Tinatayang 13-19 milyong bata at kabataan, 18 taon pababa ay nagtatrabaho sa<br />

industriya ng turismo sa buong mundo (10-15% ng lahat ng empleyado). Kalimitan<br />

ang mga ito ay nasasadlak sa marahas at hindi magandang kondisyon.<br />

Ilan sa mga coastal area sa<br />

Mediterrenean ay nanganganib dahil<br />

sa dami ng turista kada taon: Batay<br />

sa pag-aaral ng EEA (2001) ay ¾<br />

ng coastal sand dune sa pagitan ng<br />

Espanya at Sicily ay naglaho na dahil sa<br />

urbanisasyong nakarugtong sa turismo.<br />

Nangangahulugan ito ng higit 10% ng<br />

pangkalahatang ekonomiya sa mundo<br />

at nagbibigay ng direkta at di direktang<br />

trabaho sa higit 200 milyong katao.<br />

Para sa mga detalye tingnan ang: www.<br />

uneptie.fr/tourism, www.world-tourism.<br />

org at www.wttc.org.<br />

OPINYON:<br />

Sa kulturang Pinoy, higit na<br />

mapagtiis at tapat ang mga<br />

kababaihan. Ngunit dahil sa<br />

mga malikot at risky behavior<br />

ng kanilang kaparehang lalake<br />

ay nagiging malaki ang<br />

posibilidad na mahawa ang<br />

mga kababaihan ng sexuallytransmitted<br />

diseases. Ang<br />

tunay na pagkakalaki ay<br />

mapapatunayan kung sensitibo<br />

ka para isaalang-alang ang<br />

kapakananng mga kababaihan.<br />

OPINYON:<br />

Para konkretong makatulong<br />

sa pagpapalaganap ng<br />

sustenableng paglalakbay,<br />

maari tayong sumulat sa mga<br />

lokal na opisyal na masigurong<br />

tanggalin ang mga bata at<br />

kabataan na may edad 18 tao<br />

pababa sa pagtatrabaho sa mga<br />

lugar pangturismo. Kailangang<br />

ibalik ang mga batang ito sa<br />

paaralan! Maglobby—gumawa<br />

ng kampanya na magtataguyod<br />

sa 100% Child-labor free na<br />

hotel, resort at iba pang tourist<br />

spot. Habang patuloy tayong<br />

tumatangkilik sa mga hotel o’<br />

resort na may batang<br />

trabahador, nagiging bahagi<br />

tayo ng patuloy nang<br />

pang-aalipin sa mga batang ito.<br />

Nagbibigay ang UNEP ng impormasyon<br />

tungkol sa sustenableng paglalakbay.<br />

[www.unep.fr/tourism]


y o u t h X c h a n g e<br />

Mula sa mga sumusunod:<br />

Tourism and Deserts [www.unep.fr/<br />

tourism]; Tourism Concern’s (UK)<br />

[www.tourismconcern.org.uk];Survival<br />

International’s code[www.survivalinternational.org];The<br />

Himalayan Tourist<br />

Code (Nepal) [www.farfrontiers.com<br />

/about-us/166/the-himalayantouristcode];<br />

Ecumenical Coalition of the Third<br />

World Tourism (Bangkok) [www.eed.<br />

de/fix/ten-tourism];Tourism with insight<br />

[www.tourisminsight.com];Sierra Club,<br />

America’s oldest environmental<br />

organisation [www.sierraclub.org]<br />

“TAKE PICTURES, NOT SHELLS”<br />

Luke Jickain, Model / Advocate<br />

Photography by Ash Castro<br />

Hakbang Pasulong<br />

Ilang bagay na maaari nating gawin upang mabawasan ang masamang epekto ng turismo:<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

Pumili ng paglalakbay na magdudulot ng pinakamainam na benepisyo sa mga<br />

residente sa lugar na yaon. Isaalang-alang na ang pakikipagtawaran sa mas<br />

mababang presyo ng tiket o souvenir ay maaring may nakapaloob na ekploytasyon<br />

sa mga nakatira rito;<br />

Iwasang maglaba o maghugas sa mga may ilog, lawa, dagat o katubigan;<br />

Huwag magtapon ng basura sa ibang lugar lalo na kung ito ay hindinabubulok<br />

tulad ng plastik;<br />

Huwag pitasin ang mga halaman o bulaklak;<br />

Tangkilikin ang mga lokal na produkto ngunit iwasang bumili ng mga<br />

produktong yari sa kabibe, o balat ng ligaw na hayop;<br />

Igalang ang karapatan ng mga katutubo. Kapag nasa kanilang teritoryo,<br />

igalang ang kanilang kaugalian at<br />

Magsaliksik tungkol sa bansa/lugar na iyong bibisitahin. Makakatulong ito upang<br />

maunawaan mo ang kultura ng lugar.<br />

Mula sa: Tourism Concern’s (UK); Survival International’s Code; The Himalayan Tourist<br />

Code (Nepal); Ecumenical Coalition of the Third World Tourism (Bangkok); Tourism with<br />

Insight (D); www.sierraclub.org<br />

28<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Kulang sa Budget? Mag-bird watching!<br />

Kung kulang ka sa budget, mag-birdwatching na lang. May sampung dahilan kung bakit, ayon sa WILD BIRD CLUB OF<br />

THE PHILIPPINES (WBCP) ay dapat tayong mag-birdwatching:<br />

1. It won’t cost you much<br />

2. Exercise<br />

3. Companionship<br />

4. Solitude<br />

5. The great outdoor<br />

6. Travel<br />

7. Discovery<br />

8. The birds!<br />

9. Fun and Adventure<br />

10. Happiness<br />

(Mula sa 10 Reasons to Go Birdwatching ng WBCP, at halaw kay Diane Porter, www.birdwatching.com)<br />

Ang WBCP ay isa mga napili ng World Bank bilang Environmental Champions for para sa kanilang “State of the<br />

Environment Annual Publication”noong 2004. Para sa karagdagang impormasyon kung paano mag-enjoy sa pagtingin sa<br />

mga ibon, sumangguni sa www.birdwatch.ph.


y o u t h X c h a n g e 29<br />

Pagbabawas<br />

sa Basura<br />

“Every product we consume has<br />

a similar hidden story,<br />

unwritten inventory of its<br />

materials, resources, and<br />

impacts. It also has attendant<br />

waste generated by its use and<br />

disposition.”<br />

Sa mga nakaraang taon, nagkaroon ng dramatikong pagtaas ang pagtatapon<br />

natin ng basura. Sa katamtamang bilis, ang isang tao sa maunlad na bansa o<br />

developed country ay nagtatapon ng 1 kilong basura araw-araw.<br />

Ayon sa pag-aaral ng EEA (European Environment Agency) noong 2005, ang<br />

katamtamang bilang ng basura mula sa mga munisipalidad na nalikha sa maraming<br />

mauunlad na bansa sa Europa ay umaabot sa higit 500kg. Nangangahulagan ito na<br />

hindi nakuha ng mga Europeo ang kanilang target na sa taong 2000 na mabawasan<br />

ang kanilang basura sa timbang na 300kg kada kapita kada taon.<br />

Malinaw na malinaw na kailangan natin itong itigil at mabaligtad ang proseso nang<br />

hindi tayo mismo ang matabunan ng basura. Kailangan nating makahanap ng mga<br />

paraan para iwasang magtapon dahil sa dalawang napakahalagang dahilan:<br />

mas maraming kalat o basura, mas dagdag na posibleng polusyon;<br />

maraming bagay pa ang magagawa sa basura sa pamamagitan ng<br />

pagrerecycle – at sa pagbawas ng basura, may dagda pang kita!<br />

Sa Estados Unidos, halos 113 bilyong tasa/baso, 39 bilyong utensil (kutsara/tinidor/<br />

kutsilyo) at 29 na bilyong plato ang nagagamit at itinatapon taun-taon – kalahati ng<br />

mga ito’y gawa sa plastik. Sa India naman ay nakalilikha ng 4.5 milyong toneladang<br />

plastik na basura. Ang hindi mainam na sangkap rito ay polyethylene (na siyang<br />

pinagmumulan din ng mga plastik bag) na kailangan pa ng 100 taon para lamang<br />

mabulok.Ang paggamit ng mga disposable na plastik (bag, cup at mga lalagyan<br />

ng pagkain) at ang pagtatapon nito pagkatapos gamitin ay nangangahulugan ng<br />

malawak na pagkasira sa kapaligiran at makikita kahit pa sa mga lugar na hindi pa<br />

nagagalaw halos ng tao.<br />

[Paul Hawken,<br />

environmental expert]<br />

Noong Hulyo 10, 2000, gumuho<br />

ang tone-toneladang basura sa<br />

ilang bahagi ng Payatas dumpsite<br />

sa Quezon City na tinatawag na<br />

Lupang Pangako, at ibinaon ang<br />

mahigit 100 kabahayan.<br />

Tinatayang mahigit 200 ang<br />

nasawi. Ang bundok ng basurang<br />

pinagkukunan ng kabuhayan ng<br />

mga residente ng Payatas ang<br />

ang siya ring kumitil sa maraming<br />

buhay sa nasabing kalusnos-lunos<br />

na lugar.<br />

[http://themes.eea.eu.int/<br />

Environmental_issues/waste/<br />

reports]<br />

http://europa.en.int.comm/<br />

environment/waste/facts_en<br />

Inilunsad ng Board of Investment,<br />

sa pakikipagtulungan ng JICA,<br />

Department of Trade and<br />

Industry (DTI) at Department<br />

of Environment and Natural<br />

Resources (DENR) ang Cell<br />

Phone Wastes Collection and<br />

Recycling Pilot Project noon<br />

Setyembre 14, 2007. Kung saan<br />

naglagay sila ng 18 collection<br />

bin o lalagyan ng mga lumang<br />

cellphone, baterya, charger at iba<br />

pang gamit sa cellphone sa ilang<br />

piling mall at shopping center<br />

sa Metro Manila, at maging sa<br />

opisina ng DTI at DENR.<br />

Ang lahat ng makokolekta ay<br />

kinikuha ng isa pang katuwang<br />

sa proyektong ito—ang HMR<br />

Envirocycle, para sa tama at<br />

wastong pagpoproproseso<br />

ng duming nanggagaling<br />

sa cellphone. Layunin ng<br />

proyektong ito na ituro sa mga<br />

tao ang wastong pagtatapon<br />

ng mga lumang cellphone at<br />

mga accessory nito. Dahil ang<br />

cellphone ay nagtataglay ng<br />

mga nakakalasong elemento<br />

tulad ng asuhe (mercury) at<br />

lead, kinakailangan lamang ang<br />

tamang pagtatapon nito.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Huwag Magsisiga! -<br />

Sa ilalim ng Section 48,<br />

paragraph 3 ng Republic<br />

Act 9003 o ng Ecological<br />

Solid Waste Management<br />

Act of 2000, may<br />

nakaambang parusa mula<br />

P300 hanggang P1,000 o<br />

pagkakakulong ng hindi<br />

bababa sa 1 araw at hindi<br />

tataas sa 15 araw ang<br />

pagsisiga.


y o u t h X c h a n g e<br />

[www.mindfully.org/Plastic/Ocean/<br />

Moore-Trashed-PacificNov03.htm]<br />

[www.plasticdebris.org]<br />

[www.algalita.org]<br />

“NO TO PLASTICS. USE ECO-BAGS”<br />

Sam Oh, TV and Radio Host<br />

Photography by Ash Castro<br />

Halimbawa, sa mga tagong lugar sa Karagatang Pasipiko na aakalain mong wala pang<br />

nakagagalaw, makikitang malawakang nakalutang ang mga plastik. Pinakamalaki<br />

rito ay singlaki ng estado ng Texas sa Estados Unidos na tinatawag ring ‘eastern<br />

garbage patch’. Sa katunayan, ang plastik ang sinasabing pinakamarami o 90% sa<br />

bahagi ng lumulutang na basura sa dagat, samakatuwid, banta sa buhay ng mga sea<br />

plankton, ibon, isda at mga halamang-dagat.<br />

Samantala, ang mga kompyuter ay may malaking tulong rin sa Sustenableng<br />

Pagkonsumo, laluna sa pagpabilis ng komunikasyon sa mga tao. Nakatutulong rin<br />

ito sa tinatawag na networking ng mga grupo na nagtataguyod sa Sustenableng<br />

Pagkonsumo. Ngunit, maaari ring magdulot ang mga elektronikong kagamitan ng<br />

nakasasamang basura. Ang tinatawag na E-waste ay maaaring pagkunan ng<br />

mahahalagang hilaw na materyales, ngunit kung maitatapon nang di maayos ay<br />

lason sa kapaligiran. Mga halimbawa nito: computer, TV, telepono, cellphone, air<br />

conditioner, elektronikong laruan, at iba pa. Iba-iba ang komposisyon ng mga E-waste<br />

bawat bansa. Halimbawa, sa Estados Unidos, mas maraming E-waste mula sa mga<br />

sirang telebisyon na maliit naman ang bahagi sa mga bansang tulad ng Germany at<br />

Gran Britanya.<br />

TUNGO SA SAPAT NA PAGKONSUMO:<br />

30<br />

Alam naming hindi maiiwasan ang pagkain sa mga fastfood chain, ngunit tangkilikin ang mga kainang<br />

gumagamit ng pinggan kaysa styrofore. Hikayatin rin ang iyong barkada o organisasyon na sulatan<br />

ang mga may-ari ng mga kainang ito na bawasan ang paggamit ng styrofore. Kung mas marami sa<br />

atin ang magsusulat, makikita ng kanilang pamunuan ang kapangyarihan nating mga kabataan na<br />

magdesisyon ng mas mainam.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Mabuting pamamaraan -<br />

May mga kumpanya nang<br />

gumagamit ng mabubuting<br />

pamamaraan upang<br />

matulungan ang kalikasan<br />

tulad ng pag-rerecycle.<br />

Halimbawa dito ang Epson<br />

na may programang magrecycle<br />

ng mga gamit<br />

ng produktong ibinabalik<br />

ng mga konsyumer nito<br />

(ipinapadala ng mga<br />

konsyumer ang mga<br />

pinaglagayan o materyales<br />

ng mga produkto ng<br />

nasabing kompanya).<br />

Ang mga konsyumer<br />

ay nagbabayad para sa<br />

pagpapadala (sa barko o<br />

eroplano) ng mga sira o<br />

gamit nang produkto upang<br />

ma-recycle ng Epson.<br />

Kabilang dito ang mga<br />

computer or peripheral nito,<br />

tulad ng printers, scanners,<br />

digital cameras, laptop,<br />

at projector. Sa pagsali<br />

sa programang ito,<br />

makakatanggap ang<br />

konsyumer ng $5 coupon<br />

kada gamit na maibabalik<br />

at ang coupon na ito<br />

ay maaaring magamit<br />

sa pagbili ng produkto<br />

ng Epson. Lahat ng<br />

ibinalik na produkto<br />

ay ipinapadala sa mga<br />

lisensyadong recycling<br />

facility kung saan ang<br />

mga ito’y pinaghihiwalay<br />

upang gayatin para muling<br />

magamit sa paglikha ng<br />

mga produkto.<br />

[www.epson.com/cgi-bin/<br />

Store/Recycle/Recycle]


y o u t h X c h a n g e 31<br />

Ang mabilisang pagbabago ng teknolohiya ay nagdulot ng lumalalang problema sa<br />

buong mundo. Noong 2003, may E-waste na nakakahalaga ng US$1.5 bilyon<br />

ang nalikha sa India. Sa Estados Unidos, tinatayang may e-waste na humigitkumulang<br />

1% ng kabuaang municipal solid waste ng bansa. Samantala, 4 na<br />

milyong computer ang itinatapon sa Tsina taon-taon.<br />

Isa sa mga dahilan ng pagdami ng e-waste ay maaaring sisihin sa paglaki ng<br />

pagkonsumo ng napakaraming electronic na gamit at mabilisan ding pagpapalit<br />

nito batay sa nauuso o bagong modelo. Sa pagitan ng 1990 at 1997, ang bilang<br />

ng telebisyon sa Asya ay lumaki mula 42 hanggang 672 milyon. Ang karaniwang<br />

buhay ng telebisyon ay sampung taon. Nangangahulugan itong higit sa 1 bilyong<br />

telebisyon sa Asya noong dekada 90 ang itinuturing na luma o basura na.<br />

Paano natin ngayon hahanapan ng solusyon ang mga kalat na ito? Una, gumamit ng<br />

matipid o mas konti. Pangalawa, isipin mo muna ang disenyo ng produkto. Ang<br />

pagdidisenyong muli ng mga produkto nang makabawas o makaiwas sa paglikha ng<br />

kalat ay malaking bahagi ng solusyon. Upang higit pang malinawan ukol sa isyu ng<br />

ecodesign.<br />

bisitahin ang mga sumusunod:<br />

[www.o2.org/index.php];<br />

[www.cfd.rmit.edu.au];<br />

[www.wastewatch.org.uk];<br />

[www.unep.fr/pc/sustain<br />

/design/design.htm]<br />

OPINYON<br />

Eco-bags! Ang makabagong bag para sa kalikasan!<br />

Naglipana ang mga eco-bag ngayon sa mga mall; hinihikayat ang mga mamimili na gumamit ng katsa<br />

kaysa plastik. Maganda ang ganitong adhikain upang mabawasan ang mga plastik na hindi naman<br />

basta-basta natutunaw sa kapaligiran. Ngunit kung kasabay ng kampanya sa paggamit ng eco-bag<br />

ang kampanya para sa mas madalas na pagshoshopping, nawawalan ng saysay ang adhikain nitong<br />

makabawas sa paggamit ng plastik.<br />

Sa paggamit ng eco-bags, laging tatandaan kung bakit ito isina-konsepto sa simula, maging responsable<br />

sa pamimili, bilin lamang ang tunay na kailangan at bawasan/iwasan ang paggamit ng disposable<br />

plastics. Wag gawing panakip butas ang paggamit ng eco-bag para sa walang habas na pamimili.<br />

GIYERA LABAN SA<br />

BASURA<br />

Pinatunayan ng mga<br />

kabataan ng Zamboanga<br />

na hindi kinakailangang<br />

maging biktima na lamang<br />

palagi. Nang pumutok ang<br />

giyera at sunod-sunod na<br />

kaso ng kriminalidad sa<br />

probinsya ng Basilan sa<br />

Mindanao, marami ang<br />

nawalan ng tirahan at<br />

kabuhayan, kabilang dito<br />

ang maraming kabataan<br />

na nawalan din ng mga<br />

magulang. Bunga nito ay<br />

inilunsad noong 2004 ng<br />

Ateneo de Zamboanga<br />

ang programang<br />

Recycling War Trash<br />

for Peace para sa<br />

mga kabataang hindi<br />

nakapag-aaral (out-ofschool<br />

<strong>youth</strong> o OSY)<br />

na biktima ng giyera.<br />

Layunin ng programa na<br />

palaguin ang kakayahan<br />

sa malikhaing sining<br />

at paggawa habang<br />

isinusulong ang<br />

pangkapayapaang<br />

adhikain sa mga<br />

komunidad.<br />

Kwarta sa Basura (Cash in<br />

Trash or KSBP)<br />

Taong 2002 pa lamang ay<br />

sinimulan na ng Barangay Luz<br />

sa Cebu City ang Programang<br />

Kwarta sa Basura. Ang<br />

nasabing programa ang<br />

nakitang solusyon ng<br />

mga taga Barangay Luz<br />

sa lumalalang basura sa<br />

kanilang lugar. Mula sa mga<br />

balat ng tetra pack, at mga<br />

lumang papel, nakakalikha<br />

ang Barangay Luz ng mga<br />

bag, flower vase at iba pang<br />

palamuti sa bahay at opisina.<br />

Ang produkto ng Barangay<br />

ay naibebenta sa bansa sa Asya,<br />

Europa at Estados Unidos. Ang<br />

Programang ito ay nagbigay<br />

ng kabuhayan sa maraming<br />

kababaihan sa Barangay Luz.<br />

Kinokolekta rin ng barangay<br />

ang mga basura mula sa Ayala<br />

Center Cebu, Asiatown IT Park at<br />

Cebu Business Park (CBP) upang<br />

gawing pataba o’ compost. Nagaalaga<br />

rin ang barangay ng mga<br />

bulati para sa kanilang programa<br />

sa vermiculture. Ang mga<br />

pataba na nalilikha ng Barangay<br />

ay binebenta na sa Ormoc at<br />

Mindanao. [http://www.sunstar.<br />

com.ph/cebu/editorials-greenchristmas]


y o u t h X c h a n g e<br />

Para masuri ang mga halimbawa<br />

ng mga produktong may<br />

disensyong sustenable, tingnan<br />

ang UNEP’s webpage tungkol sa<br />

sustainable design: www.unep.<br />

org/pc/sustain/design/design<br />

Ano ang ecodesign?<br />

Ito ay pagdidisenyo ng mga produkto gamit ang ‘circular approach’ – o ang tinatawag na<br />

mula ‘pagkapanganak hanggang kamatayan.’ Sa prosesong ito binibigyang konsiderasyon<br />

ang buong siklo ng buhay o gamit ng isang bagay, lalo na sa kung paano ito mainam na<br />

itatapon. Narito ang ilan sa mga adhikain ng ecodesign:<br />

Paggamit ng materyales, mga pinagkukunan at enerhiya nang mas episyente o<br />

mahusay;<br />

Ang paggamit ng mga materyales o sangkap sa paggawa mula sa mga lugar na<br />

hindi nanganganib sa pagkasira;<br />

Ang pagdidisenyo upang makaiwas sa polusyon at kalat;<br />

Ang pagpili sa mga recyclable o nare-recylce na mga bagay, maging ang mga<br />

teknolohiyang nakakatipid ng enerhiya;<br />

Pagpapasimple! – Sa paraang gumagamit ng mas konting materyales upang<br />

mapadali ang pagkakalas at pagrerecycle;<br />

<br />

<br />

<br />

Pagpapahusay sa mga lohistika ng pagbyabyahe (ng kalat o basura);<br />

Pag-iwas sa panganib sa paggamit ng ligtas at di-nakakalasong mga gamit;<br />

Pagrespeto sa karapatang-pantao (pag-iwas sa mga di makatarungang pagawaan at<br />

child labor).<br />

Ang ecodesign, kung tutuusin, ay hindi ang muling pag-iimbento o pagpapalamuti sa<br />

mga produkto. Ito’y isang pag-unawa na ang kailangan ng tao ay hindi sandamukal na<br />

mga produkto kundi mga solusyon. Kung madidisenyo nang mas mahusay, ang takure<br />

na painitan ng tubig ay hindi na kailangang palitan ng mga electric boiler o heater.<br />

Ang ecodesign rin ay paghahanap ng mga alternatibong paraan para matapos ang mga<br />

gawain natin nang may kabawasan sa masamang epekto nito sa kalikasan at may higit<br />

pang kahusayan. Nangangahulugan din ito na ang kagandahan ng produkto ay hindi<br />

taliwas sa etika o makataong usapin sa paggawa ng produkto, sa kabilang banda, ito’y<br />

magkasalikop pa nga.<br />

32<br />

LuzViMinda Eco-House<br />

project<br />

Ang LuzViMinda Eco-<br />

House Initiative ay<br />

proyekto ng ModernA,<br />

isang organisasyon ng<br />

mga arkitekto na kung<br />

saan myembro din ng<br />

United Architects of<br />

the Philippines. Ang<br />

LuzViMinda ay isang<br />

disenyo ng bahay na<br />

mas energy efficient<br />

ng 25% kaysa sa isang<br />

tipikal na bahay. Ito<br />

rin ay mas murang<br />

gawin ngunit binuo<br />

batay sa pamantayan<br />

ng United Kingdom sa<br />

pagtatayo ng bahay.<br />

Para sa karagdagang<br />

impormasyon, magemail<br />

sa L.A. DUCUT AND<br />

COMPANY, INC. sales@<br />

Laducut.com


y o u t h X c h a n g e 33<br />

Isa pa sa mahahalagang hamon sa atin ay pagbabawas sa pagkonsumo ng<br />

pinagkukunang-yaman. Ibig sabihin, kailangan nating pakatandaan na ang mga yaman<br />

ng daigdig tulad ng krudo/gasolina, malinis na tubig, puno ay hindi magpakailanman<br />

nariyan. Kaya’t dito pumapasok ang mahalagang papel ng pagre-recycle.<br />

Kung ayaw nating agad na maubos ang supply ng ating mga pinagkukunang-yaman,<br />

ang pag-aayos, paggamit-muli at pagre-recycle ay kinakailangang maging bahagi ng<br />

ating pamumuhay, maging sa pang-araw-araw man o sa komersyal na aspeto. Ito’y<br />

makakatulong sa:<br />

Pag-iwas at pagbawas sa lalong pagkasira ng kalikasan;<br />

Pag-iwas sa paggamit ng mga pinagkukunang yaman na hindi akma o<br />

ka<br />

Pagtipid ng enerhiya at pagbaba ang lebel ng polusyon.<br />

Sa pagre-recycle, nagagawa rin nating bawasan ang mga kalat o basura sa paglikha<br />

pa natin ng bagong produkto. Sa bawat toneladang papel na<br />

nare-recycle, 17 puno at 21,000 litro ng tubig ang ating natitipid. Dagdag<br />

pa rito, nakakabawas tayo ng 30 kilo ng polusyon sa hangin at 2.3m³ na lawak sa<br />

landfill na pinagtatapunan ng basura.<br />

Ang paggamit muli at pagbabawas ay mga susi upang bumaba ang tinatawag na<br />

packaging waste. Sa Estados Unidos, halimbawa, 64 milyong tonelada ng<br />

packaging ang itinatapon taon-taon. Ngunit marami na ring kumpanya ang nagbabago<br />

ng kanilang pamamaraan.<br />

Tulad ng pagkasira ng kagubatan<br />

at pagkuha ng mga hilaw na<br />

materyales mula rito.<br />

Para sa karagdagang impormasyon<br />

: [www.wastewatch.org.<br />

uk];[www.recycle.net] at [www.<br />

grn.com/grn/library/gloss].<br />

Ang PHILIP DESIGN, halimbawa,<br />

ay nagtatag ng “global design<br />

programme” para sa mahigit<br />

80,000 nitong produkto na<br />

makikita sa Philips Consumer<br />

Electronics portfolio. Noong 2005,<br />

tinatag nito ang 50 na bagong<br />

‘Green Flagships’ na produkto.<br />

Kapag ang produkto ay kabahagi<br />

ng Green Flagship, kinakailangang<br />

mas mainam ang gamit nito sa<br />

kalikasan kaysa sa pinakamalapit<br />

na kalabang modelo sa mga<br />

batayan ng pagkonsumo, pagbabalot<br />

o’ packaging, konsentrasyon<br />

ng nakakalason o’ mapanganib<br />

na materyales, bigat, pagrerecycle<br />

at pagtatapon, at tagal<br />

ng produkto. [www.philips.com/<br />

about/sustainability]<br />

“Too Much Gadgets???<br />

Too much Wastes.”<br />

Paolo Paraiso, Model/Actor<br />

Photography by Ash Castro<br />

Tungo sa Sapat na Pagkonsumo:<br />

Kalimitang problema ng mga samahang pangkabataan ay<br />

kakulangan ng pondo upang pakilusin ang mga community<br />

project. Maaari tayong kumuha ng inspirasyon sa ginagawa ng<br />

Ayala Foundation—ang Waste Market. Ang Waste Market ay isang<br />

lingguhang aktibidad kung saan maaring ibenta ng mga tao ang<br />

kanilang mga basura sa mga kumpanyang maaring bumili nito.<br />

Kalimitan kasi may mga basura tayo sa bahay na maari pa palang<br />

irecycle tulad ng ink cartridge, glossy magazine at mga metal.<br />

Para sa karagdagang impormasyon tungkol rito, mag-email sa:<br />

swm@ayalafoundation.org o tumawag sa (02) 7521084.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Reducing waste is a horizontal<br />

issue cutting across different<br />

thematic rooms: for instance,<br />

‘Packaging yourself’ displays<br />

fashion-related cases: [Waste<br />

to taste] - [Rethinking luxury] -<br />

[Committed sportswear] - [2nd<br />

chance to clothes].<br />

Find other relevant cases in<br />

‘Clean up your fun’ [Don’t waste<br />

your party], or in ‘Looking for a<br />

place’ [From waste to houses].


y o u t h X c h a n g e<br />

Hakbang Pasulong<br />

May mga simpleng bagay kang magagawa upang makabawas sa kalat at basura. Tandaan<br />

lamang ang limang R ng recycling:<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

Refuse o umiwas sa paggamit ng mga balutan na hindi kailangan (maraming supot<br />

o malalaking balot sa produkto) at hikayatin ang mga pabrika na itigil ang paglikha<br />

ng mga produktong sobrang marami ang pagkakabalot.<br />

Return o ibalik ang mga boteng maaari pang gamitin o lagyang-muli at bumili<br />

lamang ng mga ganitong klase ng bote.<br />

Reuse o gamiting-muli, kung maaari, ang mga bagay-bagay tulad ng papel, sobre,<br />

bag, o supot. Ipamigay ang mga damit na hindi naisusuot sa mga nangangailangan.<br />

Sa pamamagitan nito, hindi ka lang nagre-recycle kundi nakakatulong ka pa sa<br />

ibang tao.<br />

Repair o ayusin ang mga bagay sa halip na ito’y itapon.<br />

Recycle o gamiting muli ang mga papel, dyaryo at bote sa pagdadala nito sa mga<br />

junk shops o recycling centers. Gayundin, gawing pataba ang mga nabubulok na<br />

basura kaysa isama ito sa mga di nabubulok.<br />

Hanapin ang recycling logo. Bilang mamimili makakatulong ang iyong kakayahang<br />

pumili at lumikha ng kaibahan. Paalala: Kung ang sa etiketa o’ product label,<br />

sinasabing ilang bahagi o’ porsyento lamang ng produkto ang na-rerecycle,<br />

o’ nagsasabing na ang produkto ay madaling lamang ma-recycle, ang ibig sabihin<br />

lamang ang produkto ay hindi naman talaga nare-recycle.<br />

Para sa mga matatalinong mamimili, ang paghahanap ng produktong mula sa<br />

recycle na gamit ay naging bahagi na ng kanilang pamimili. Halimbawa, maaari kang<br />

makahanap ng mga gamit – kabilang ang mga damit, kasangkapan sa bahay, maging<br />

laruan – na gawa sa papel na narecycle.<br />

34<br />

Noong taong 2007 nang<br />

magkaroon ng eleksyon<br />

sa Pilipinas at binaha ng<br />

maraming banner at<br />

poster ng ating bansa.<br />

Dahil dito, sinimulan ng<br />

Earthday Network<br />

Philippines ang kampanya<br />

na maisaayos ang mga<br />

basurang ito sa<br />

pamamagitan sa<br />

pagrerecycle ng mga ito,<br />

imbes na itapon lamang<br />

sa basurahan.<br />

Dito nabuo ang Earthday<br />

Village sewing facility sa<br />

Antipolo upang magawang<br />

bag ang mga lumang<br />

tarpaulin banner, poster at<br />

billboard na ginamit ng mga<br />

kumandidato sa panahon<br />

ng halalan. Sinimulan<br />

ng Earthday Village ang<br />

paggawa ng bag sa tulong<br />

ng mga residente sa Sitio<br />

Sampaguita, Brgy. Sta.<br />

Cruz, Antipolo City.<br />

Nagbigay sila ng libreng<br />

pagsasanay sa paggawa<br />

ng bag sa mga residente,<br />

at ang mga ito ay<br />

binabayaran din sa bawat<br />

bag na nalilikha. Nagkaroon<br />

ng pinagkukunan ng<br />

kabuhayan ang mga<br />

residente ng Sitio<br />

Sampaguita. Nakakautang<br />

pa ang mga ito para<br />

makabili ng sarili nilang<br />

makina upang sila ay<br />

makapagtrabaho sa bahay.<br />

Nakipag-ugnayan rin ang<br />

Earthday Village sa mga<br />

kumpanya,socio-civic<br />

organization at local na<br />

pamahalaan upang<br />

maipamahagi ng mga ito<br />

ang mga gamit nilang<br />

tarpaulin at magawang<br />

bag para sa mga batang<br />

nag-aaral sa pampublikong<br />

paaralan.


y o u t h X c h a n g e 35<br />

Pagtitipid<br />

sa<br />

Enerhiya<br />

“It is up to us as individuals to<br />

do what we can, however little<br />

that may be. Just because<br />

switching off the light on<br />

leaving the room seems<br />

inconsequential, it does not<br />

mean that we should not do it.”<br />

Sa mga nagdaang siglo, ang tao’y gumagamit likas-yaman ng daigdig na tila wala<br />

nang bukas. Simula ng Industrial Revolution, kaakibat ng paglago ng ekonomiya ang<br />

pagtaas ng konsumo sa enerhiya. Sa nakaraang 30 taon, tumaas ang pagkonsumo<br />

ng 85%. Sa susunod na 30 taon, tinataya pang tataaas ito ng dagdag na 60%<br />

-- may average annual growth rate na 1.7%, mas mababa lang ng kaunti sa<br />

tinatayang gross domestic product (GDP).<br />

Ang krudo at langis ang mga pangunahin nating pinagkukunan ng enerhiya ay<br />

tinatawag ring fossil fuels. Galing ito sa mga nabulok na bahagi ng mga hayop<br />

at halaman sa loob ng milyong-milyong taong pagkakabaon sa lupa. Ang mga fossil<br />

fuel, laluna ang langis, ay tinatayang magiging pangunahing pagkukunan ng enerhiya<br />

sa darating pang mga dekada, kung hindi magbabago ang nakagawiang pagkonsumo<br />

natin sa ngayon. Alinsunod sa sitwasyong ito, ang sektor ng enerhiya ay mananatilng<br />

pangunahing dahilan ng greenhouse gasses sa ating atmospera. Ang pagsunog sa<br />

mga fossil fuel ang nagdudulot ng carbon dioxide – tingnan ang tungkol dito sa<br />

susunod na bahagi – at sanhi rin ng tinatawag na acid rain.<br />

Ang sobrang paggamit din ng mga nasabing fuels ang nagdudulot ng<br />

dramatikong paglaki ng bilang ng Greenhouse Gasses (GHG) concentration<br />

sa ating kalawakan, na siya ring nagdudulot sa malawakang pagbabago ng klima.<br />

Paano? Kapag maraming init galing sa araw ang hindi makalabas sa ating atmospera<br />

ay nag-iinit ang ating planeta at sumisira sa natural na sistema ng klima – dulot<br />

nito’y mga negatibong konsekwensya sa pangkalahatang antas.<br />

[the 14th Dalai Lama,<br />

religious leader]<br />

International Energy Agency<br />

[www.iea.org]; Energy<br />

Information Administration<br />

[www.eia.doe.gov]<br />

Ang krudo ay isa sa<br />

pinakamahalagang pinagkukunan<br />

ng enerhiya sa buong mundo at<br />

nagbibigay ng humigit-kumulang<br />

na 36.4% ng pandaigdigang<br />

komersyal na pangangailangan sa<br />

enerhiya noong 2005. Mula sa :<br />

International Energy Agency,<br />

Energy Outlook 2006 [www.eia.<br />

doe.gov/oiaf/ieo/pdf/highlights.<br />

pdf].<br />

Mula sa International Energy<br />

Agency [www.iea.org]<br />

Sa pangunguna ng World<br />

Wildlife Fund, naitatag<br />

ang PARE NI JUAN o’<br />

Positibong Alternatibo<br />

ang Renewable Energy<br />

ni JUAN. Ang PARE ni<br />

JUAN ay isang signature<br />

campaign ng mga<br />

kabataan at iba pang<br />

NGO sa buong bansa<br />

upang mahikayat ang<br />

mambabatas na isabatas<br />

na ang RENEWABLE<br />

ENERGY BILL.<br />

Ganuonpaman, bagaman<br />

naging matagumpay ang<br />

signature campaign na ito,<br />

hindi naipasa ang<br />

RENEWABLE ENERGY BILL<br />

sa 13th Congress.<br />

Kailangang maging mas<br />

masigasig ang mga<br />

kabataan sa paghahanap<br />

ng mga mambabatas na<br />

magtataguyod ng mga<br />

batas pangkalikasan.<br />

Sumulat tayo sa mga<br />

senador o mga kongresista<br />

upang higit nilang makita<br />

na may ”voting power” ang<br />

isyung pangkalikasan.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

May 2,400 na komunidad pa sa<br />

Pilipinas ang walang kuryente.<br />

Dahil dito, sinimulan ng ilang<br />

kabataan ang Rural Light (www.<br />

rurallight.com) upang magbigay<br />

ng kuryente ilang komunidad<br />

sa pamamagitan ng renewable<br />

energy.


y o u t h X c h a n g e<br />

Kailangan nating bawasan ang ating pangangailangan sa papaubos ng pinagkukunang<br />

likas-yaman ng daigdig. Kailangan natin ng mga alternatibong pinagkukunan<br />

na tinatawag na renewable energy sources. Sa kasamaang palad, ang<br />

pinagkukunang-enerhiya tulad ng hangin, solar, geothermal, biomass, at hydroelectric<br />

ay hindi pa nagagamit nang malawakan. Bakit?<br />

36<br />

WORLD RESOURCES INSTITUTE:<br />

www.wri.org/wri/trends/index<br />

[http://rredc.nrel.gov/tidbits];<br />

[www.solardome.com];<br />

[www.solarnow.org/glossary];<br />

[http://solstice.crest.org/<br />

sustainable/index];<br />

[www.eren.doe.gov];<br />

[www.renewables.ca/main/<br />

main.php]; [www.fedarene.org];<br />

[www.energystar.gov]<br />

www.fuelcellpark.com<br />

Ang space at water heating ay<br />

kalimitan lamang sa malalamig<br />

na bansa. At ang 75% na bayad<br />

sa kuryente ay pagtataya sa mga<br />

bansang ito at hindi sa Pilipinas.<br />

Ganuonpaman, maari tayong<br />

makakuha ng aral tungkol sa<br />

isyung ito.<br />

Sa ibang bansa, tinatangkilik na<br />

ang paggamit ng mga “Green<br />

Building Materials” [www.<br />

designinggreen.com/english /<br />

index.htm]. Sa Pilipinas, nariyan<br />

ang Green Building Council na<br />

nagtataguyod ng mga materyales<br />

na environment-friendly.<br />

Ang mekanismong nangangasiwa sa presyo ng enerhiya ay isang kumplikado at<br />

marahas na usapin: ang halaga ng fossil fuel tulad ng langis ay masasabing mura<br />

laluna’t hindi ikinokonsidera ang ilang mga pangkalikasan at panlipunang<br />

halaga kaugnay sa pagkuha, distribyusyon, at paggamit nito. Sa kabilang banda, ang<br />

mga pinagkukunang-enerhiya na “carbon-free” (mga maka-kalikasang pamamaraan<br />

na tulad ng mga renewable energy) ay mas mahal dahil ito’y bago pa lamang at hindi<br />

pa ganuon karami ang gumagamit para mapababa ang gastos (sa pagpapagawa at<br />

pangangasiwa). Ngayon, paano ba natin masasagot ang kabalintunaang ito?<br />

Kailangan natin ng mga polisiya o batas na hihikayat sa pribadong sektor na<br />

mamuhunan sa mga renewable sources upang sa ganoon, lumawak sa merkado ang<br />

mga ito at bumaba ang halaga. Gayundin, dapat na bigyang presyo ang mga fossil<br />

fuel batay sa totoong halaga nito alinsunod sa banta sa ating lipunang lumilikha<br />

at gumagamit nito.<br />

Ang enerhiya ay mahalaga sa halos lahat ng ating ginagawa, kasama ang pagluluto<br />

ng pagkain, pagpapatakbo sa mga airconditioner sa ating mga bahay o establisyemento<br />

o pagbibigay ng kuryente sa mga industriya. Ngunit, ang paggamit ng enerhiya<br />

ng ating planeta, paglikha nito at pagtapon ay may kaakibat na masamang resulta.<br />

Sunod sa kotse, ang mga power plant ang pinakamalaking sanhi ng polusyon<br />

sa mundo.<br />

Ang pagtitipid ng enerhiya ay isang malaking isyu na nangangailangan ng<br />

global at indibidwal na solusyon. Marami tayong magagawa araw-araw para mapababa<br />

ang konsumo ng ating enerhiya. Tandaan natin na ang pagtitipid sa kuryente ay<br />

pagtitipid din sa ating salapi!<br />

Ang pagpapainit (o pagpapalamig) sa tubig at lugar ay bumubuo ng 75% ng ating<br />

bayad sa kuryente. Ang pagtaas ng halaga ng kuryente ay dapat magpaalala sa atin<br />

ukol sa wastong paggamit ng enerhiya.<br />

Hakbang Pasulong<br />

Narito ang ilang puntos upang mapababa ang kuryente sa bahay:<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

Palitan ang bombilya ng compact fluorescent lamp, at ang makakapal na fluorescent lamp (T12) ng maninipis<br />

na fluorescent lamp (T8);<br />

Sa pagbili ng aircon o refrigerator, hanapin ang “Energy Efficient factor” (EEF) label, mas mataas ang EEF,<br />

mas mahusay at mas matipid sa konsumo ng kuryente;<br />

Gumamit ng mas maliit na electric fan sa kwarto kung kinakailangan at kung kinakailangan, sa isang direksyon<br />

lang ang hangin;<br />

Huwag hayaaang kumapal nang labis sa ¼ pulgada ang yelo sa freezer;<br />

Mainam na gawin ang pamamalantsa sa umaga kung kalian malamig ang panahon at maliwanag; at<br />

Huwag gumamit ng maliit na kawali sa malaking electric stove. Ang sobrang apoy na sumusobra sa laki ay<br />

nawawala lamang sa hangin.<br />

Sanggunian: Brochure na “Cutting your Electric Bills”, “ at “Tipid Tips Sa Bahay”, mula sa Department of Energy<br />

Consumer Welfare and Promotion Office (www.doe.gov.ph)


y o u t h X c h a n g e 37<br />

Lagay ng<br />

Panahon<br />

“Those who still claim that<br />

global warming is not caused by<br />

the greenhouse effect through<br />

human activities are a bit like<br />

people still believing that the<br />

earth is flat.”<br />

[Gerhard Berz, scientist]<br />

Ang pinsala sa ating hangin at klima ay tilang malaking problema, kung kaya’t ang<br />

ating unang reaksyon ay magtanong: ano ang malaking magagawa ng indibidwal?<br />

Ngunit ang pagbabago ay kinakailangan sa lalong madaling panahon. Ang Global<br />

Warming at ang pagninipis ng ozone layer ay dalawang magkaibang<br />

problema. Sila ay napag-uugnay sapagkat pareho itong may kinalaman sa kalidad<br />

ng atmospera at may direktang epekto sa ating kalusugan at sa kalusugan ng<br />

ating planeta. Kung wala tayong gagawin, tayo ay nahaharap sa isang malaking<br />

trahedya.<br />

Ang butas sa ozone layer. Ang ozone ay isang uri ng nakalalasong elemento<br />

kapag nasa lupa. Ngunit kapag ito’y nasa nakapailanlang 25 kilometrong sa taas,<br />

ito’y pumapalibot sa planeta bilang proteksyon natin sa init ng araw. Ang layer na<br />

ito ay mahalaga sa ating buhay sa daigdig. Hinahadlangan nito ang mapaminsalang<br />

ultraviolet na liwanag (UV rays) mula sa araw na siyang nagdudulot ng kanser sa<br />

balat at kapansanan sa mata. Ito rin ay nakakapaminsala sa mga halaman<br />

at hayop. May mga gas na nakakasira sa ozone at patuloy na nagiging aktibo at<br />

mapaminsala sa ating stratosphere sa loob ng 111 taon.<br />

Ang mga gas na nakakasira sa<br />

ozone ay unang ginamit sa ating<br />

mga refrigerator at sumunod<br />

ay sa airconditioner.Ang ibang<br />

gamit ng CFCs ay sa mga aerosol.<br />

Para sa karagdagang kaalaman,<br />

sumangguni sa UNEP DTIE Energy<br />

and OzonAction Unit- www.unep.<br />

fr/ozonaction.<br />

“Limilipas ang panahon<br />

kasabay ng ating gunita ang mga<br />

puno’t halaman bakit kailangang<br />

lumisan”<br />

- mula sa kantang “Kanlungan”<br />

ni Noel Cabangon<br />

Hakbang Pasulong<br />

Sa pamamagitan ng maliliit na pamaraan, makokontrol natin ang pagbabago ng klima at<br />

pagnipis ng ozone:<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

*Tigilan ang paggamit ng aerosol o spray—Bagaman hindi na ito nagtataglay ng<br />

CFC, nagtataglay pa rin ito ng mga kemikal na nagdudulot ng polusyon at hindi rin ito<br />

mare-recycle.<br />

*Siguraduhin na ang bagong refrigerator ay nagtataglay ng nabawasang dami ng<br />

CFC o mas mabuti ay walang CFC.<br />

*Bawasan ang paggamit ng kotse o sasakyang de-motor. Ang kotse ang<br />

pinakamalaking pinagkukunan ng sobrang Carbon dioxide at iba pang greenhouse gas.


y o u t h X c h a n g e<br />

Ang UNEP, UNESCO at WHO ay<br />

nakagawa ng isang programa<br />

upang maituro ang mga<br />

simpleng pamamaraan ng<br />

pangangalaga sa ozone layer.<br />

[www.unep.fr/ozonaction/topics/<br />

children.htm]<br />

Taong 1985 nang matuklasan ng mga syentipiko ang butas sa ozone layer. Ang butas<br />

na ito ay nasa itaas na bahagi ng Antartika at patuloy na lumalaki. Sa ngayon,<br />

tinatayang 10% ng ozone ng mundo ay nasira na. Ang mga CFCs ang dahilan ng<br />

pagkasirang ito ng ozone layer.<br />

Ang mga mauunlad na bansa ay nagkasundong bawasan ang mga mapaminsalang<br />

kemikal sa ozone. Ito ay sa pamamagitan ng pagbabawal sa mga ito o tuluyang<br />

pagtigil sa produksyon nito. Bagaman sa mga papaunlad pa lamang na bansa<br />

(developing countries), maaaring gamitin ang mga kemikal na ito hanggang 2010.<br />

38<br />

Para sa karagdagang<br />

impormasyon:<br />

Intergovernmental Panel on<br />

Climate Change[www.ipcc.ch];<br />

UN Framework Convention on<br />

Climate Change [http://unfccc.<br />

int/2860.php]; World<br />

Metereological Organisation<br />

[www.wmo.ch/index-en.html];<br />

UNEP/GRID [www.grida.no].<br />

Tingan rin ang mga sumusunod:<br />

[http://pacinst.org/global<strong>change</strong>.<br />

org]; [www.greenpeace.org/<br />

international/campaigns /<br />

climate<strong>change</strong>].<br />

Hindi pa lubos na huli para kumilos. Ang nasirang ozone layer ay maaaring mapalitan<br />

kung babawasan natin ang paggamit ng mga kemikal na magpapanipis sa ozone.<br />

Subalit, kung lahat ng kemikal na ito ay ipagbabawal sa lalong madaling panahon,<br />

kakailanganin pa rin nating maghintay ng 40 taon para muling bumalik sa dati ang<br />

ozone layer.<br />

Global Warming. Sa nagdaang 100 taon, ang ang pangkaraniwang temperature<br />

sa mundo ay tumaas ng humigit-kumulang ½ºC. Ang pinakamakikitang epekto nito<br />

ay ang pagkatunaw ng mga yelo: ang mga glacier ay natutunaw at lumiliit – sa<br />

Antartica, Chile, Peru, sa bulubudukin ng Alps at Himalayas.<br />

Ang Intergovernmental Panel On Climate Change (IPCC) ay nagsasabing ang planeta<br />

natin ay nagiging mas mainit dahil sa mga taong gumagamit ng fossil fuel para sa<br />

mga milyon-milyong pagawaan at pabrika, mga sasakyan, mga plantang nagpapainit<br />

o nagpapalamig. Ang mga ito’y nagbubuga ng Greenhouse Gasses (GHG)<br />

tulad ng carbon dioxide (CO2), methane, nitrous oxide at fluorinated gas sa ating<br />

atmospera.<br />

Tinataya ng IPCC na kapag hindi tayo kumilos, ang surface temperature ng ating<br />

planeta ay tataas pa ng 6.4ºC sa pagtatapos ng siglong ito. Ang temperaturang<br />

ito’y magiging sanhi ng seryosong pagkawasak ng mundo tulad ng pagkatunaw ng<br />

mga glacier. Ang pagtaas naman ng sea level ng 18-59 cm ay magdudulot ng mga<br />

pagbaha sa mga mabababa at baybaying lugar. Magkakataliwas na sama ng panahon<br />

ang susunod: ang mga bagyo, pagbaha, tagtuyot ay magiging madalas,<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

‘Looking ahead’, the 9th<br />

thematic room, collects most of<br />

the energy-related case studies<br />

[choose positive energy!] -<br />

[lighting up lives] - [Soweto’s<br />

house]. Also see ‘Looking for<br />

a place’ for an interesting case<br />

study on sustainable building<br />

[Bedzed].<br />

In the Dep’t store you’ll find<br />

plenty of energy-saving products<br />

& services. To mention just a<br />

few: [portable solar system] -<br />

[ecological wall boilers] - [solar<br />

camp fridge] - [solar-dynamo<br />

radios].<br />

The Trainer’s room offers two<br />

classwork activities focused on<br />

energy: [household energy<br />

audit] and [burn it up!]. This last<br />

one has been designed to raise<br />

students’ awareness about the<br />

huge gap between industrialised<br />

and developing countries in<br />

terms of energy access and<br />

consumption.<br />

‘Working for a better world’ is<br />

not just a slogan. In the Career<br />

compass section get examples of<br />

people/orgs that focus on energy<br />

for tomorrow: [Fabio Rosa]<br />

- [Ashden awards] - [Smart<br />

municipality].


y o u t h X c h a n g e 39<br />

malawakan at matindi. Higit na maapektuhan dito ang Aprika. Sa darating na 2085,<br />

sa pagitan ng 25% hanggang 40% na species habitat ay maaaring mawalan nang<br />

tuluyan.<br />

Kaya’t ang Kyoto Protocol ay nalikha at tumatayo sa pandaigdigang pangako na<br />

bawasan ang CO2 sa hangin ng 5% (kumpara sa 1990) sa pagitan ng 2008-2012.<br />

Nagkaroon ito ng higit na puwersa noong Pebrero ng 2005 at sa pagtatapos ng 2006,<br />

ito’y naratipika ng 168 na bansa.<br />

Maaari pa nating mabawasan ang pagkasira dulot ng pagbabago ng klima kung<br />

mababago lamang nating ang ating pamamaraan ng paglikha at pagkonsumo.<br />

Pagbabawas sa pagkonsumo ang isa sa pangunahin nating magagawa. Ayon sa<br />

mga dalubhasa, ang pandaigdigang pagbabawas ng CO2 ng 60% hanggang<br />

80% (gamit ang 1990 bilang pamantayan) ay talagang kinakailangan pagdating<br />

ng 2050. Ang halaga para magawa ito ay dapat na maging bahagi ng 3% ng<br />

pandaigdigang GDP sa pagdating ng 2030. Mas magiging mahal ang kawalan ng<br />

aksyon dahil kapag hindi tayo kumilos, ang 2.5ºC na pagtaas ng temperatura ay<br />

hihila ng 0.5 hanggang 2% ng kabuang GDP, mas mataas pa sa mga mga<br />

mayayamang bansa.<br />

Subalit dahil marami sa mga pagbabago ang hindi na maibabalik pa sa dati, maraming<br />

eksperto sa pampubliko at pribadong sektor ay nagsusulong ng ‘adaptation’<br />

bilang tugon. Sa madaling salita, ito ay ang paglikha ng mga stratehiya at inisyatiba<br />

upang mapangasiwaan ang mga dulot na epekto likha ng pagbabago ng klima na<br />

kinaharap na ngayon ng ating lipunan.<br />

Dahil sa matagal na panahon na tayo’y gumagamit ng fossil fuel, hindi gaanong<br />

naisulong ang pagbabago ng ating pananaw tungo sa paggamit ng mas malilinis at<br />

alternatibong pagkukunan ng enerhiya. Kung kaya’t patuloy pa rin ang ating pagasa<br />

sa mga datihang mapagkukunan ng enerhiya at dahil dito nakararanas tayo ng<br />

mga problema sa kalusugan at sa ating planeta. Kinakailangan nating mamuhunan ng<br />

mas maraming panahon, pera, at kakayahang pantao upang ang renewable energy<br />

ay maging kapaki-pakinabang at alternatibo sa mga fossil fuel.<br />

Para sa karagdagang<br />

impormasyon tungkol sa Kyoto<br />

Protocol, Kyoto Protocol: [http://<br />

unfccc.int/essential_ background/<br />

kyoto_protocol/items/2830.php]<br />

Ayon sa UN IPCC, ang<br />

pagbabawas ng CO2 ay<br />

imposible, ngunit tinutukoy nito<br />

ang uri ng pagbabawas ng<br />

polusyon na kinakailangan upang<br />

mahinto ang global warming.<br />

[www.hm-treasury.gov.uk/<br />

media/8AC/F7/Executive_<br />

Summary.pdf];[http://unfccc.<br />

int/files/press/backgrounders/<br />

application/pdf/factsheet_<br />

adaptation.pdf];[http://<br />

ipcc-wg1.ucar.edu/wg1/<br />

Report/AR4WG1_Pub_SPM-v2.<br />

pdf]Summary for policy makers<br />

of IPCC’s AR IV, p.12 table 10.7,<br />

and [http://news.bbc.co.uk/2/hi/<br />

science/nature/6620909.stm].<br />

Yosi Kadiri<br />

Binigyan rin ng papuri ng<br />

World Health Organization<br />

ang lungsod ng Makati<br />

para sa epektibong<br />

implementasyon ng<br />

Revised Anti-Smoking<br />

Ordinance of Makati, o ng<br />

Ordinance No. 2002-090.<br />

Ang nasabing ordinansa<br />

ay nagbabawal sa<br />

paninigarilyo sa lungsod<br />

sa lahat ng pampublikong<br />

lugar, at kahit pa sa loob<br />

ng pampublikong<br />

sasakyan. Bahagi rin ito<br />

sa ulat ng WHO na anim<br />

na tao ang namamatay<br />

kada minuto sa sakit na<br />

Tubercolosis. Sa talang<br />

ito, 40% ang kabataan na<br />

nasa edad 19 hanggang<br />

32. Dahil dito, hinuhuli<br />

at pinagmumulta ang<br />

sinumang nahuhuling<br />

lumabag sa ordinansa. Kaya<br />

para sa mga yosi kadiri,<br />

lumayo sa siyudad ng<br />

Makati. O mas mabuting<br />

tumigil na lang sa<br />

paninigarilyo nang hindi<br />

ma-trobol. Nawa’y maging<br />

ehemplo ito sa maraming<br />

lungsod sa bansa.<br />

(Maaring isangguni sa<br />

www.makati.gov.ph/portal/<br />

news/view_news.jsp?news_<br />

id=623)<br />

Sa ibang bansa, ang NIKE ay isa<br />

sa mga kumpanyang tumulong<br />

sa programa ng World Wildlife<br />

Fund na Climate Savers<br />

Program.(www.nikebiz.com;<br />

www.panda.org/climate/<br />

savers). Sa Pilipinas, patatag<br />

nang patatag ang partisipasyon<br />

ng business community sa<br />

usaping pangkalikasan—nariyan<br />

ang League of Corporate<br />

Foundations (LCF) na<br />

nakikilahok hindi lamang sa<br />

isyung may kinalaman sa<br />

edukasyon, kalusugan,kabataan<br />

at kabuhayan, ngunit maging sa<br />

kalikasan. Sa ginanap na CSR<br />

Expo 2007 ng LCF, malaking<br />

bahagi ng naitampok na usapin<br />

ang isyung pangkalikasan


y o u t h X c h a n g e<br />

40<br />

“Energy Technology Perspectives -<br />

scenarios and strategies to 2050”,<br />

International Energy Agency, Paris<br />

2006. [www.iea.org/Textbase/<br />

npsum/ enertech 2006SUM.pdf]<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Hakbang Pasulong<br />

Narito ang ilang puntos upang mapababa ang kuryente sa bahay:<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

Iwasang Gumamit ng aerosol o’ spray. Bagaman hindi na ito nagtataglay ng CFCs,<br />

nagtataglay pa rin ito ng mga nakakapolusyong kemikal na hindi naman pwedeng<br />

i-recycle;<br />

Kapag bibili ng bagong refrigerator, Siguraduhing ito ay nagtataglay ng mas<br />

mababang antas ng CFC, o’ mas mabuti ay walang CFCs. Tawagan o’ sulatan<br />

ang mga gumagawa ng refrigerator, at hingin sa kanila na gawing CFC-free ang mga<br />

refrigerator natin. Kinakailangang nare-recycle din ang ating mga refrigerator;<br />

Bawasan ang paggamit ng kotse o’ sasakyang de-motor. Malaki ang binubugang<br />

CO2 at greenhouse gas ng kotse;<br />

Bumili ng lokal at napapanahon (seasonal) na produkto, kung maari. Mas maraming<br />

polusyon ang nalilikha ng mga pagkaing wala sa panahon sapagkat maaring pinalaki<br />

ito sa pilit sa pamamagitan ng artipisyal na kemikal o’ kinuha pa sa malayong lugar;<br />

Kapag hindi naman gaanong mainit, huwag nang gumamit ng airconditioner;<br />

Patayin ang ilaw! Ang pagpapailaw sa isang walang taong opisina magdamag ay<br />

katumbas ng enerhiyang kinakailangan upang painitin ang 1,000 na baso ng kape;<br />

Tanggalin sa pagkakasaksak sa kuryente ang mga gamit sa bahay na hindi naman<br />

ginagamit.<br />

Sa ngayon, dahil sa mga negosyo ng ilang kumpanya at sa dumaraming bilang ng<br />

mamimili, ang renewable energy ay kabahagi na ng 18% ng energy mix.<br />

Inaasahan pa itong lalaki ng 23% sa taong 2050 at 34% sa pinakapositibong senaryo<br />

sa mga darating na taon.<br />

Mapa tungkol man ito sa ozone o sa pagbabago ng klima, bilang responsableng<br />

mamimili, mayroon kang malaking papel: sa pamamagitan ng iyong positibong<br />

aksyon, ang mga tagahanga ng sustenableng pamumuhay ay lalago pa! Ang mga<br />

makakapangyarihang kumpanya ay mahihirapang panatilihin ang kanilang posisyon<br />

kung hindi nila tayo papansinin. Makialam ka, magtanong tungkol sa mga polisiya<br />

ukol CO2! At huwag kalilimutang pansinin ang iyong pamumuhay.<br />

Do you know what the link is<br />

between global warming and<br />

depletion of the ozone layer?<br />

How can your consumption habits<br />

contribute to reducing/increasing<br />

global warming?<br />

Go to the Test & play section and<br />

test your knowledge on such a<br />

complex issue [Global warming].<br />

What are people trying to do<br />

to reduce the damage? In<br />

‘Carrying the torch’, you<br />

will find case studies where<br />

environmental education plays a<br />

key role [educar forestando] -<br />

[environment’s caretakers].<br />

Climate <strong>change</strong>s have another<br />

terrible consequence: the swollen<br />

ranks of environmental refugees<br />

could double to 50 million in just a<br />

few years time... See [a rest far<br />

from home] in the ‘Looking for a<br />

place’ thematic room.


y o u t h X c h a n g e 41<br />

Magtipid<br />

sa Tubig,<br />

Ligtas na<br />

Tubig<br />

“Many of the wars in this<br />

century were about oil,<br />

but those of the next century<br />

will be over water.”<br />

[Ismail Seragelgin,<br />

World Bank, 1995]<br />

Umiinom tayo, naliligo, naghuhugas ng pinggan, damit, bahay at kotse. Ang katawan<br />

ng tao ay binubuo halos ng tubig. Ang mga tanim ay hindi lalago kung walang tubig.<br />

Sa katunayan, ito ay mahalaga upang mabuhay ang lahat ng nilalang. Tayo ay<br />

maaaring mabuhay ng isang buwan na walang pagkain, ngunit kung walang tubig,<br />

tayo’y aabot lamang hanggang 5-7 araw.<br />

97% ng tubig sa mundo ay nagmumula sa karagatan, hindi ito nagagamit ng tao.<br />

Mas maliit pa sa 1% ang tubig ng mundo ang pwedeng inumin at gamitin sa iba<br />

pang kadahilanan, tulad ng agrikultura at industriya. Ang mga tubig na ito ay galing<br />

sa ilog, dam, at ilalim ng lupa.<br />

Tumataas ang pagkonsumo ng tubig sa buong mundo. Ang pangangailangan natin<br />

sa malinis na tubig at pinagkukunan nito ay maaaring maging isang napakahalagang<br />

isyu sa mga darating na taon.<br />

Rainforestation ng Haribon:<br />

Rainforest, hindi reforestation.<br />

Madalas sumasagi sa ating isipan<br />

na ang Reforestation ay simpleng<br />

pagtatanim lamang ng puno.<br />

Lingid sa ating kaalaman, mas<br />

mahalaga sa pagtatanim ang<br />

pagtukoy sa mga likas na puno na<br />

tumutubo sa isang partikular na<br />

gubat. Rainforestation ang<br />

iminungkahing solusyon ng<br />

Haribon na nagpapanukalang mga<br />

puno lamang na likas (native) sa<br />

isang gubat ang pinakamainam<br />

itanim Bukod sa mas madaling<br />

pamilyar sa sariling gubat,<br />

nakatutulong din ang native na<br />

puno para patatagin ang lifesupport<br />

system ng nasabing<br />

gubat. Sa susunod na mag-tree<br />

planting, alamin ang puno na likas<br />

sa lugar na tamtamnan nyo. Mula<br />

sa: A Forest is More than Just a<br />

Collection of Tress:<br />

RAINFORESTATION:Haribon<br />

Foundation Interactive Kit<br />

“FROM THE RIVER OF YOUR<br />

GARBAGE JUICE.”<br />

Stephanie Tan, Youth Leader and<br />

Environmentalist<br />

Photography by Ash Castro<br />

Patubig Para Sa Bohol<br />

Kumpara sa ibang<br />

estudyanteng kaedad nila,<br />

mas maliit daw ang mga<br />

kabataan ng Baclayon sa<br />

Bohol, ayon sa kanilang<br />

guro. Dala marahil ito ng<br />

masaklap na sitwasyon na<br />

ang mga bata sa Baclayon<br />

na kailangang tumulong<br />

sa kanilang pamilya sa<br />

pagkuha ng tubig sa<br />

bayan sa pamamagitan ng<br />

pag-iipon at pagbubuhat<br />

ng galon-galong tubig<br />

tuwing sila’y uuwi mula<br />

paaralan. Sa bayan ng<br />

Baclayon, matagal nang<br />

suliranin ang kawalan ng<br />

pagkukunan ng malinis<br />

na tubig. Kilu-kilometro<br />

ang tinatahak ng mga nais<br />

makasalok ng tubig mula<br />

sa karatig-bayan. : Walang<br />

poso, gripo, balon o ipunang<br />

tangke sa mga liblib na<br />

lugar ng Baclayon.<br />

Nagkaroon ng pag-asa ang<br />

mga mamayan dito nang<br />

tumulong ang grupong<br />

MAMA (Mangool Active<br />

Mother’s Association)<br />

mga nanay na humiling<br />

ng tulong sa PEF para sa<br />

pagkakaroon ng patubig sa<br />

Baclayon. Taong 2005 ay<br />

napagbigyan ang kanilang<br />

hiling na pondo para sa<br />

paglalatag ng daluyan<br />

ng tubig at pagtatayo<br />

ng water tank. Umani<br />

ang proyekto ng suporta<br />

at tulong mula sa ibang<br />

NGO at ng pamahalaan.<br />

(Halaw mula sa panulat<br />

ni Michael Cañares, PEF<br />

Visayas. Inilimbag sa<br />

Creating Access Through<br />

Partnerships: PEF Report<br />

2005)


y o u t h X c h a n g e<br />

A karaniwang golf course sa<br />

mainit na bansa tulad ng Thailand<br />

ay nangangailangan ng 1,500 kg<br />

ng kemikal na pampataba/fertilizer,<br />

pestisidyo at herbicides kada<br />

taon at gumagamit ng tubig na<br />

maaring nang gamitin ng 60,000<br />

residente.<br />

[www.waterweb.org]<br />

Base sa lumalaking pangangailangan, ang tubig na ating ginagamit ay maaaring<br />

mawala sa ilang kritikal na lugar sa mga darating na panahon. Sa taong 2025, 2/3 ng<br />

kabuang populasyon ng mundo ay maaaring humarap sa seryosong kakulangan<br />

sa patubig.<br />

Malaking bahagi ng populasyon ng mundo na humigit kumulang na 2.4 bilyong<br />

katao ay walang pinagkukunan ng malinis at ligtas na tubig. Mahigit sa apat na<br />

bilyong tao sa buong daigdig ang walang dumadaloy na tubig sa kanilang bahay. Sa<br />

ibang bahagi ng Aprika, ang mga kababaihan at bata ay nagdadala ng 20 litrong<br />

tubig sa loob ng limang oras mula sa pinakamalapit na pinagkukunan nila ng<br />

tubig. Samantalang sa mga industriyalisadong bansa, ang karaniwang bahay na may<br />

limang katao ay gumagamit ng 640 litro tubig araw-araw.<br />

Ang bilang na ito ay nakakagulat, at may posibilidad na magkaroon tayo ng ‘di<br />

mapipigilang trahedya kung hindi tayo magtitipid sa tubig at seryosong mangangalaga<br />

rito.<br />

Noong 1960, nagsimulang<br />

bumaba ang daloy ng tubig sa<br />

dagat na ito. Kinain ng irigasyon<br />

ang 90% ng natural na daloy ng<br />

tubig mula sa Tian Shan sa<br />

Sentral Asya. Dahil dito,<br />

naapektuhan ang Dagat Aral.<br />

[http://enrin.grida.no/aral/<br />

main_e.htm]<br />

Ilang mga pag-aaral ang ngayo’y nagbibigay atensyon sa ekonomikong kahalagahan<br />

ng freshwater ecosystem tulad ng wetlands (tubig na may bakawan), lawa at mga<br />

ilog. Sa kabila ng kanilang kahalagahan, marami sa mga freshwater ecosystem sa<br />

daigdig ay nanganganib na mawala. Sa loob lamang ng 30 taon, ang dagat Aral –<br />

ang dating pang-apat sa pinakamalalaking lawa sa buong mundo – ay lumiit ng mas<br />

maliit sa kalahati nitong sukat at naging sing-alat na ng dagat.<br />

Ang mga mayayamang bansa ay sinasabi ring regular na nagdudumi ng mga<br />

katubigan, ilog, at dagat at nagdadala sa mga lugar na ito sa higit pang panganib.<br />

42<br />

Tunay na presyo ng<br />

Bottled Water<br />

Ang<br />

pandaigdigang<br />

konsumo ng<br />

bottled<br />

water ay<br />

umabot sa<br />

154 bilyong<br />

litro (41<br />

bilyon galon) noong<br />

2004, tumaas ng 57%<br />

mula sa 98 bilyong litro<br />

na nakonsumo noong<br />

1999. Kahit sa mga<br />

lugar kung saan ang<br />

tubig mula sa gripo ay<br />

ligtas namang inumin,<br />

patuloy na tumataas ang<br />

demand ng bottled water,<br />

na nagdudulot nang hindi<br />

naman kailangang basura<br />

at enerhiya. Bagaman<br />

sa mayayaman at<br />

industriyalisadong bansa,<br />

ang bottled water ay hindi<br />

naman mas mainam o<br />

ligtas kaysa sa tubig sa<br />

gripo, mas mahal pa rin ito<br />

ng 10,000 ulit. Sa halagang<br />

US$2.50 kada litro ($10<br />

kada galon), ang bottled<br />

water ay mas mahal pa sa<br />

gasolina.<br />

Ang Estados Unidos ang<br />

nangungunang konsyumer/<br />

mamimili ng bottled water,<br />

ang mga Amerikano ay<br />

umiinom ng 26 bilyong litro<br />

noong 2004 o’ tinatayang<br />

isang baso kada tao kada<br />

araw. Ang Mehiko ang<br />

sumunod na malakas<br />

komonsumo sa tayang 18<br />

bilyong litro. Ang Tsina<br />

at Brazil ang sumunod,<br />

malapit sa 12 bilyon<br />

pareho. Panglima ang<br />

Italya at pang-anim ang<br />

Alemanya, na gumagamit<br />

ng mahigit 10 bilyon.<br />

Kabaligtaran ng tubig<br />

na galing sa gripo o tap<br />

water na napapamahagi<br />

sa pamamagitan ng<br />

episyenteng imprastruktura,<br />

ang pagdadala at paglalako<br />

ng ng bottled water sa<br />

malalayong lugar ay<br />

nangangailangan ng<br />

pagsunog ng malaking<br />

bahagi ng fossil fuel. Mahigit<br />

¼ ng lahat ng bottled<br />

water ay lumalabas ng mga<br />

bansa para makarating sa<br />

mga konsyumer nito sa<br />

pamamagitan ng bangka,<br />

tren o trak.


y o u t h X c h a n g e 43<br />

Araw-araw, ang mga tao ay nagpapakawala ng polusyon sa iba’t ibang bahagi ng<br />

water cycle: mula sa pagdaloy ng tubig sa mga estero’t kanal hanggang sa paglabas<br />

nito sa dagat mula sa mga ilog dala-dala ang mga mapanganib na kemikal.<br />

Ang kalidad ng tubig ay singhaliga sa dami nito sa mga papaunland at mauunlad<br />

nang bansa. Ayon pa sa pag-aaral ng World Health Organization, ang<br />

bansang United Kingdom ay lumagpas sa sinasabing ‘Acceptable Daily Intake’ sa<br />

mga pestisidyong ginamit nito sa kapaligiran. Mahaba ang listahang ito kabilang<br />

ang herbicide (pamatay damo), nitrates, phosphates, lead, oil at iba’ ibang pang<br />

kemikong industriyal.<br />

World Health Organization,<br />

Guidelines for Drinking-water<br />

Quality, Third Edition 2004, ISBN<br />

92 4 154638 7 o’ [www.who.int/<br />

water_sanitation_health/dwq/<br />

guidelines/en]. Tingnan rin ang<br />

Pesticides Action Network UK<br />

[www.pan-uk.org].<br />

Hakbang Pasulong<br />

Makakagawa tayo ng pagbabago kung babaguhin natin ang paggamit ng tubig. Kapag mas kaunti ang<br />

tubig sa ilog, mas mataas ang konsentrasyon ng polusyon. Ano ang dapat nating gawin para maligtas<br />

ang tubig?<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

Gumamit ng tabo at balde imbes na mag-shower. Mas nakokontrol natin ang paggamit ng tubig<br />

sa ganitong paraan.<br />

Madalang labhan ang mga damit, laluna ang pantalon. Kung minsan, hindi naman talaga<br />

marumi ang ating damit. Kailangan lang itong pahanginan. Sa ganoong paraan, magtatagal<br />

pa ang ating damit.<br />

Huwag itapon sa indoro ang mga sanitary napkin o pasador, diaper at condom. Gayunpaman,<br />

itapon ito nang maayos, laluna kung nakatira ka sa lugar malapit sa ilog o estero.<br />

Iwasang itapon basta-basta sa lababo ang mga kemikal sa bahay tulad ng langis, turpentine o<br />

pangtanggal ng pintura.<br />

Gumagamit rin ng fossil<br />

fuel sa pagrerepake ng mga<br />

bottled water. Ang<br />

pinakapalasak na plastik na<br />

ginagamit sa paggawa ng<br />

plastik na bote ng bottled<br />

water ay ang polyethylene<br />

terephthalate (PET),na<br />

mula sa krudo. Para<br />

masagot ang malaking<br />

demand ng mga Amerikano<br />

sa bottled water,<br />

kinakailangan ng higit 1.5<br />

milyong bariles ng langis<br />

kada taon (katumbas nito<br />

ang langis na kailangan<br />

para 100,000 na kotse sa<br />

Amerika kada taon). Sa<br />

buong mundo, kailangan ng<br />

2.7 milyon na toneladang<br />

plastik para malagyan ng<br />

bote ang tubig kada taon.<br />

Ang United Nations<br />

Millennium Development<br />

Goal for environmental<br />

sustainability ay<br />

naglalayong kalahatiin ang<br />

proporsyon/bilang ng mga<br />

taong walang sapat na<br />

akses sa malinis at ligtas na<br />

tubig na maiinom sa taong<br />

2015. Para makamit ito,<br />

kailangang doblehin ang<br />

$15 milyon kada taon na<br />

ginagastos ng mundo para<br />

sa malinis na suplay ng<br />

tubig. Bagaman mukhang<br />

malaki ang halagang ito,<br />

maliit ito kung tutuusin sa<br />

tinatayang $100 bilyong<br />

Tungo sa Sapat na<br />

Pagkonsumo : Imbes na<br />

bumili nang bumili ng<br />

mineral water, magbaon na<br />

lang ng water jug.<br />

ginagastos kada taon para<br />

sa bottled water.<br />

[www.earth-policy.org/<br />

updates/2006/Updates51.<br />

htm] Tingnan rin ang<br />

[www.panda.org/<br />

about_wwf/what_we_do/<br />

freshwater/news/index.<br />

cfm?uNewsID=2250]<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Tungo sa Sapat na<br />

Pagkonsumo :<br />

Imbes na bumili nang bumili<br />

ng mineral water, magbaon<br />

na lang ng water jug.


y o u t h X c h a n g e<br />

44<br />

Pagbiling<br />

walang<br />

hapdi<br />

Injustice anywhere is a threat<br />

to justice everywhere.<br />

[Martin Luther King,<br />

civil rights leader]<br />

[www.ilo.org/public/english/<br />

standards/ipec/simpoc/others/<br />

globalest.pdf]<br />

Batang Kasambahay<br />

Ang Republic Act 9231 o Anti-<br />

Child Labor Law ay nangangalaga<br />

sa kapakanan at karapatan ng<br />

kabataan. Sa batas na ito, isang<br />

kriminal na opensa ang<br />

pang-aalipin sa mga bata sa<br />

anumang mabigat na trabaho. May<br />

katulong o kasambahay ba kayo<br />

na menor-de-edad pa lamang? Sa<br />

Catanduanes na itinuturing na isa<br />

sa pinakamahirap na probinsya ng<br />

bansa, maraming mga recruiter<br />

ang nagsasamantala sa pagkuha<br />

ng mga menor de edad na<br />

katulong na inilalako sa Maynila.<br />

Sa ulat ng Visayas Forum,<br />

karamihan ng mga batang<br />

manggagawa ay mula sa<br />

pinakamahihirap na probinsya<br />

sa Pilipinas. Ang iba sa kanila ay<br />

walong taong gulang hanggang<br />

disi-sais anyos. Iligal ang pagkuha<br />

ng menor de edad na<br />

kasambahay, maaring makasuhan<br />

ng RE 9231 na may habambuhay<br />

na pagkabilanggo.(Para sa<br />

karagdagan impormasyon,<br />

tumungo sa website na www.<br />

visayanforum.org, may mga<br />

estadistika at tala ang<br />

organisasyon ukol sa mga batang<br />

kasambahay)<br />

Hindi naman makatotohanan na hindi na tayo bibili, ngunit ang pagtigil sa labis<br />

na pagbili ay mahalaga. Ang isyu ng Sustenableng Pagkonsumo ay hindi lamang<br />

sa pinsalang dulot sa kapaligiran ng ating paglikha at pagkonsumo. Ito rin ay may<br />

kaugnayan sa mga isyu ukol sa pinsalang dulot sa tao at lipunan ng labis na<br />

pagkonsumo.<br />

Hindi mabilang na kagamitan sa mga tindahan at tahanan ay gawa sa mga mahihirap<br />

na bansa dahil mas mababa ang pasahod ng mga multinasyonal na kumpanya sa mga<br />

manggagawa rito. Ngunit ang isyu rito ay kailangang maging patas sa bawat isa. Ang<br />

Sapat na Pagkonsumo ay nagsusulong sa panlipunang hustisya at pagrespeto sa<br />

pangunahing karapatan ng tao. Walang dapat ibukod sa isyung ito.<br />

Ang child labor ay isang malinaw na halimbawa kung bakit ang Sustenableng<br />

Pagkonsumo ay kailangang tingnan ang kondisyon at pangunahing karapatan ng<br />

taong bahagi sa produksyon ng mga produkto. Batay sa pagtataya ng International<br />

Labour Organization (ILO), sa buong mundo ay humigit-kumulang 211 milyong mga<br />

bata na nasa 5-14 taong gulang ang nagtatatrabaho na.<br />

Ayon sa ILO, dalawa sa limang bata sa Aprika (32% ng kabuuang populasyon o’ kp<br />

ng mga batang nagtatrabaho sa mundo), isa sa limang bata sa Asya (61% sa kp),<br />

isa sa anim sa Latin Amerika at isa sa tatlo sa Oceania. Sa Aprika, ang bilang<br />

ay lumalaki ng 1 milyon kada taon at tinatayang magiging 100 milyon sa taong<br />

2015.<br />

Ang tunay na pasabog<br />

Mahilig tayong bumili<br />

ng mga paputok tuwing<br />

sasapit ang Bagong<br />

Taon. Ngunit, sa likod<br />

ng nakakamanghang<br />

pasabog ay isang mapait<br />

na karanasan. Si Gerard,<br />

(di tunay na pangalan),<br />

ay limang taong gulang<br />

na taga-Bocaue, Bulacan.<br />

Nagtrabo sa pabrika<br />

ng paputok si Gerard<br />

dahil maliit lamang ang<br />

kinikitang pera ng kanyang<br />

ina. Bawat pulburang<br />

binabalot ng kanyang<br />

maliit na kamay, may<br />

katumbas na isang sentimo.<br />

Buong araw, lima hanggang<br />

anim na piso ang kanyang<br />

kinikita. Ngunit isang araw,<br />

nasunog ang pabrika dahil<br />

sa pagsisigarilyo ng isang<br />

katiwala. Nasunog ang ina<br />

ni Gerard. Pumutok ang<br />

ibinabalot na paputok ni<br />

Gerard. Sumabog ito sa<br />

kanyang mukha. Ngayon,<br />

walang paningin si Gerard.<br />

Madilim na ang kanyang<br />

pangarap. Bulag na ang<br />

kanyang pag-asa.<br />

(Ang kuwento ni Gerard<br />

ay tunay na nadokumento<br />

ng World Vision,<br />

isang organisasyon na<br />

tumutulong sa mga<br />

kabataan na makamit<br />

ang kanilang pangarap<br />

sa pamamagitan ng<br />

edukasyon. May pag-aaral<br />

ang www.visayanforum.org<br />

at World Vision ukol sa mga<br />

batang biktima ng child<br />

labor)


y o u t h X c h a n g e 45<br />

Sa India, libu-libong bata ang nagtatrabaho sa pagawaan ng posporo at paputok.<br />

Sila ay binabayaran sa halagang 48 hanggang 57 sentimong dolyar araw-araw. Sila<br />

ay nagtatrabaho ng 10-12 oras sa loob ng isang linggo. Sa Pakistan, tinatayang<br />

75% ng gumagawa ng karpet sa bansa ay mga batang babae na may edad 14<br />

pababa.<br />

Sa Zimbabwe, ang mga bata ay nagtatrabaho sa minahan. Maraming kumpanya<br />

ng minahan ang nagpapatrabaho sa mga bata upang minahin ang chromium at ginto.<br />

Walang Safety Standard ang mga kumpanyang ito at walang mga kagamitang<br />

pangproteksyon para sa mga manggagawa.<br />

Subalit, ito ay hindi lang problema sa mahihirap na bansa. Batay sa pag-aaral ng<br />

UNICEF, tinatayang 2.5 milyong and 2.4 milyong bata ang nagtatrabaho sa mga<br />

insutriyalisadong bansa at mga bansang nasa transisyon. Noong 2000, 170 milyong<br />

bata ang nasa mga mapapanganib na trabaho sa buong mundo.<br />

Ang mga kabataan ang kalimitang bahagi ng mahihirap na trabaho na hindi<br />

masyadong nangangailangan ng partikular na kakayahan (paggawa ng karpet,<br />

pananahi, paggawa ng posporo). Sila ang mas malapit sa mapanganib na<br />

kondisyon sa paggawa at kalimitang mas madaling masaktan. Mahabang oras silang<br />

pinagtatrabaho, at kumikita nang maliit at hindi pa nakakapag-aral.<br />

“Research on Girl Child Weavers<br />

in the Carpet Industry”, Rugmark<br />

Society Pakistan, 1999:<br />

[www.rugmark.org /news_facts]<br />

[www.unicef.org/ protection/files/<br />

child_labour.pdf]; [www.<br />

solidar.org/Document.asp?<br />

DocID=173&tod=44735]<br />

Tingnan din ang website ng US<br />

Department of Labor<br />

[www.dol.gov] at ng USA Bureau<br />

of Labor Statistics [www.bls.gov]<br />

Para sa karagdagang<br />

impormasyon sumangguni sa<br />

[www.ilo.org/public/english/<br />

standrads/ipec/simpoc/others/<br />

globalest.pdf]<br />

Inday! Palasak na pangalan<br />

ng katulong ang Inday sa<br />

pelikula o pangtelebisyon<br />

programang Pinoy. Kapag<br />

heavy drama, sinasaktansaktan,<br />

kapag naman<br />

comedy, binabatukan.<br />

Madalas pangit ang mukha<br />

ni Inday-mahina ang ulo,<br />

nakakatawa. ganito mo ba<br />

tratuhin ang mga katulong<br />

nyo sa bahay?<br />

Sa Pilipinas, 2 milyong bata<br />

na nasa edad 5-17 gulang<br />

ang nagtatrabaho sa isang<br />

delikadong kondisyon—mula<br />

sa media kit ng ABK<br />

Initiative na sinusuportahan<br />

ng United States<br />

Department of Labor.<br />

Pag-iskor laban sa child labor. Ang FIFA ay nagbibigay ngayon<br />

ng higit na suporta upang maitaguyod ang kahalagahan ng<br />

karapatang pangtao at edukasyon sa mga kabataan sa<br />

pamamagitan ng ilang nitong insentibo sa pandaigdigan nitong<br />

operasyon na nangangalaga sa kahalagahan ng karapatang<br />

pantao and edukasyon ng mga bata sa buong mundo. Isa sa<br />

mga programa nito ay may kaugnayan sa pagpapaba ng bilang<br />

ng kaso ng child labor. Ang International Labour Organisation<br />

(ILO) ay naglunsad ng programang ‘Elimination of Child<br />

Labour in the Soccer Ball Industry’ sa Atlanta noong<br />

1997 sa pakikipagtulungan ng gubyerno,manufacturer,<br />

FIFA, trade unions, at NGOs. [www.fifa.com/en/fairplay/<br />

index/0,1255,113478,00.html?articleid=113478]


y o u t h X c h a n g e<br />

Ang malungkot na katotohanan ay maraming mahihirap na pamilya sa buong mundo ang umaasa sa<br />

kinikita ng kanilang mga anak. Ang ilan pa ngang mambabatas ay naniniwala sa halaga ng trabaho sa buhay ng<br />

mga bata at kanilang pamilya, ngunit hindi para wakasan ang child labor. Kinakailangang mabigyang pansin<br />

ang isyu ng child labor.<br />

LUMAMPAS NA PAGKAKATAON<br />

Hindi lamang ang pisikal na kalusugan at kaligtasan ng bata ang nasasakripisyo dahil sa pagtatrabaho, maging<br />

ang karapatan nila. Isa sa mga ito ay ang pagkakataon nilang makapag-aral. Noong 2001, 115 milyon<br />

na bata ang lumiliban sa pag-aaral sa elementarya bago pa man sila magtapos ng ika-aapat na baytang. Layunin<br />

ng United Nations Millenium Development Goals na makapag-aral ang lahat ng bata bago mag 2015.<br />

Ang kawalan ng edukasyon ang simula ng mapaniil na siklo ng kahirapan. Kung walang edukasyon, wala ring<br />

pagkakataong makalaya sa sitwasyon ng mababang pasahod at kahirapan. Ang mas matagalang resulta ng child<br />

labor ay hindi nakakabuti. Ang mga kabataan ang kumakatawan sa pag-asa at kinabukasan ng anumang bansa.<br />

Ang ipagkait sa kanila ang edukasyon ay pagkakait rin sa yamang-pantao ng bansa. Ang mga nakapagtapos<br />

ng pag-aral at may mahusay na kasanayan pa naman ang kailangan ng isang umuunlad na bansa.<br />

46<br />

Ang World Vision<br />

Development<br />

Foundation (WVDF)<br />

at Plan International<br />

Philippines ay ilan<br />

lamang sa mga NGOs na<br />

tumutulong sa mga batang<br />

mahihirap upang matupad<br />

nila ang kanilang pangarap<br />

na makapagtapos ng<br />

pag-aaral.Hindi naman<br />

kailangan ng malaking<br />

halaga upang makatulong.<br />

Ang WVDF, halimbawa,<br />

ay may proyektong<br />

Sponsor-A-Child kung saan<br />

sa halagang P600 kada<br />

buwan<br />

ay makakatulong ka na<br />

sa pagpapaaral ng isang<br />

bata. Para sa karagdagang<br />

impormasyon, sumangguni<br />

sa mga sumusunod na<br />

website: www.worldvision.<br />

org.ph at http://www.<br />

plan-international.org/<br />

wherewework/asia/<br />

philippines/.


y o u t h X c h a n g e 47<br />

Sa 773 milyong tao, isa sa apat na mamamayan sa umuunlad o’ developing na bansa ay hindi marunong<br />

magbasa at magsulat. 2/3 sa kanila ay kababaihan. Nagkakahalaga ng karagdagang $6 bilyong dolyar<br />

ang kailangan para mabigyan ang bawat bata sa mundo ng pangunahing edukasyon, katumbas ito ng apat na<br />

araw na paggastos sa gawaing pangmilitar sa mundo o’ global military spending.<br />

Makakagawa tayo ng pagbabago sa pamamagitan ng pagmumulat sa mga mamimili, paghamon sa mga patakaran<br />

ng gobyerno at kumpanya at hindi pagbili sa mga produktong nakakasagasa ng isyung etikal. Ang mga<br />

mamimili ay maaari ring pumanig sa mga lumalakas na presensya ng mga fair trade organization. Ang mga<br />

ganitong organisasyon ay nagbibigay garantiya na ang mga produkto ay makakalikasan at nilikha nang walang<br />

pananamantala sa mga manggagawa.<br />

Ang child labor ay isa lamang sa mga malilinaw na aspeto ng mas malaking isyu ng kondisyon sa paggawa,<br />

karapatang pantao, hindi pagkakapantay-pantay sa kasarian at pangangailangan na kilalanin<br />

ang karapatan ng mga papaunlad at mahihirap na bansa upang magkaroon ng buhay na may dignidad at<br />

sustenable.<br />

[www.uis.unesco.org/ev_fr.php? ID=5275_201&ID2=DO_TOPIC]<br />

Sa pag-aaral ng<br />

Philippine Business for<br />

Social Progress noong<br />

2003, wala pa sa kalahati<br />

ng mga bata sa Mindanao<br />

ang nakakatapos ng<br />

elementary at wala pa<br />

sa 35% ang natatapos<br />

ng highschool. Dahil dito<br />

nabuo ang Education and<br />

Livelihood Skills Alliance<br />

(ELSA). Layunin ng ELSA<br />

na magbigay ng suporta<br />

sa edukasyon sa mga<br />

bata ng mahihirap na<br />

pamilya at ihanda naman<br />

ang mga out-of-school<br />

<strong>youth</strong> na magkaroon ng<br />

marangal na trabaho. Isa sa mga programa ng ELSA ay<br />

ang Integrated Technical Education Program kung saan<br />

10-buwan na pag-aaral sa mga out-of-school <strong>youth</strong> ng<br />

Reflexology, Hair Science, Garments, Electronic, Food<br />

Technology at Welding. Para sa karagdagang impormasyon,<br />

sumangguni sa www.elsa.org.ph.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Find all the case studies on<br />

child labour & sweatshops in<br />

‘Packaging yourself’.<br />

Other stories on the key role<br />

played by education are<br />

displayed in ‘Carrying the<br />

torch’: [education for all<br />

movement] - [edu on boats] -<br />

[solidarity in literacy].


y o u t h X c h a n g e<br />

48<br />

Maganda ring sumangguni sa<br />

www.antislavery.org, bagaman<br />

kadalasang kumpanya na nasa<br />

listahan ay nakabase sa ibang<br />

bansa.<br />

Tingnan rin<br />

[www.amnesty.org/actnow];<br />

[www.hrw.org]<br />

May ilang kampanya laban sa<br />

child labor: [www.icftu.org]<br />

On successful boycotts, see:<br />

[www.ethicalconsumer.org/<br />

boycotts/successfulboycotts.htm]<br />

Opinyon: Pangit na trabaho at<br />

maliit magpasweldo o walang<br />

trabaho? Ano ba ang mas mahalaga?<br />

Madalas kasi parang wala<br />

nang pagpipiliin an gating mga<br />

kababayan at kung hindi nya<br />

gusto ang sistema ng isang<br />

kumpanya ay maari siyang<br />

umalis. Ganoon lang bang kadali?<br />

May malakas na pagkakaugnay ang Sustenableng Pagkonsumo at<br />

ang pangangailangang mabigyan ng pangunahing karapatan ang mga<br />

tao para sa pagtataguyod ng pagbabago. Ang kahirapan at pagkasira ng kapaligiran<br />

(dulot halimbawa ng iligal na pagtotroso) ay may tuluy-tuloy na epekto sa karapatang<br />

pantao at pag-unlad ng kasalukuyan at hinaharap na henerasyon.<br />

Ang pamahalaan ay may tungkuling pangalagaan ang karapatan ng mga<br />

mamamayan. Nakakalungkot nga lang na sa maraming pagkakataon, ang karapatang<br />

pantao ay inaabuso at pinababayaan. Kapag nagsimula nang tumutol ang mga tao<br />

ang di-makatarungang pamamaraan sa lipunan, nangangahulugang mas lumalawak<br />

na ang kanilang kamalayan bilang mamamayan.<br />

Tumataas na ang popularidad sa internet ng pagboboykot ng ilang piling<br />

produkto bilang isang uri ng kampanya. Ngunit bago mo simulan ang pagboykot,<br />

mahalagang maunawaan mo muna kung ano ang posibleng epekto nito at sino<br />

ang tunay na magdurusa sa gagawin mo—ang kumpanya ba o ang mga taong nais<br />

mong protektahan? Ang paghingi ng malinaw at tapat na ulat mula sa<br />

kumpanya ay pangunahing salik upang makasiguro na ang mga ito ay hindi<br />

nagsasagawa ng mga hindi makatarungang gawain. Ang panawagan para sa tapat<br />

na pag-uulat ng mga kumpanya ay magiging daan para sa pagkilos ng mga mamimili<br />

tungo sa pakikibahagi sa responsibilidad.<br />

“Women Go Beyond”, Sri Lanka<br />

- Karamihan ng kumpanyang may<br />

Corporate Social Responsibility<br />

Program ay walang kaugnayan sa<br />

tunguhin ng kompanya. Ngunit,<br />

iba ang MAS – isang $650 milyong<br />

halagang garment manufacturer sa<br />

Colombo, Sri Lanka – na pinipilit<br />

maiba ang sarili sa mga low cost<br />

competitor sa buong mundo.<br />

Ang MAS ang lumikha ng bagong<br />

pamantayan sa industriya ng<br />

pananamit sa pamamagitan ng<br />

Women Go Beyond, isang programa<br />

upang mabigyang edukasyon ang<br />

92% ng kababaihang manggagawa<br />

ng kumpanya. Sinimulan noong<br />

1986, ang MAS ay may siyam pang<br />

ibang planta sa ibang bahagi ng<br />

mundo.<br />

Sa pagdaan ng panahon, ang MAS ay<br />

nakalikha na ng pagtaas sa taunang<br />

kita nito habang iniiwasan ang<br />

marahas na kondisyong paggawa,<br />

nagbibigay ng 3-4% dagdag na<br />

benipisyo kada manggagawa at<br />

lumilikha pa ng mga pilantropong<br />

programa. Nagbibigay ang kumpanya<br />

ng allowance para sa pamasahe,<br />

libreng pagkain, medical care at<br />

on-site banking na matatagpuan<br />

sa mga planta nito. Nagpopondo<br />

rin ang kumpanya para sa mga<br />

hospital, paaralan, at scholarship<br />

sa mga kanayunan kung saan ito<br />

ay may planta. Ginagawa ng MAS<br />

ang operasyon nito malapit sa<br />

mga rural area nang sa ganoon,<br />

ang kababaihang manggagawa ay<br />

hindi na lalayo sa kanilang pamilya<br />

at dadayo pa sa lungsod para<br />

magtrabaho.<br />

Sa pamamagitan ng Go Beyond<br />

Champion sa bawat planta, ang lahat<br />

ay nakakapag-aral sa mga klase ng<br />

English, Information Techonology<br />

at financial management. Kalakip<br />

din ng programa ang beauty,<br />

health at hygiene certificate sa<br />

pakikipagtulungan ng Unilever,<br />

maliban pa sa mga klase ukol sa<br />

reproductive health, domestic<br />

violence, traditional craft at paano<br />

magsimula ng negosyong pambahay.<br />

Sa pamamagitan ng Go Beyond,<br />

patuloy na lumakas ang ugnayan sa<br />

pakikipagnegosyo ng MAS sa apat na<br />

mahalagang kliyente nito - Victoria’s<br />

Secret, Gap, Marks & Spencer and<br />

Nike. Ang Gap ay nangako na ng<br />

US$150,000 para sa tatlong taon<br />

upang likhain ang Gap Go Beyond,<br />

para sa mga klase ng sustenableng<br />

pag-unlad sa 20 paaralan, university<br />

scholarships para sa mga kabataan,<br />

at entrepreneurship workshops para<br />

sa mga kababaihang nagnenegosyo<br />

sa lokalidad. Sa ngayon, ang Nike at<br />

Marks & Spencer Go Beyond program<br />

ay sinisimula na ring trabahuhin.<br />

[www.managementtoday.co.uk/<br />

article/600660]


y o u t h X c h a n g e 49<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

<br />

Hakbang Pasulong<br />

Pumili ng mga produkto ng mga kumpanyang nangangalaga sa<br />

kapakanan ng mga empleyado nito;<br />

Maging mapanuri sa mga tatak ng paborito mong damit.<br />

(Maganda ba ang pagpapasweldo sa mga empleyado? May<br />

kasaysayan ba ang kumpanya sa pang-aapi sa mga tao o<br />

pagsira sa kapaligiran?) Sumali sa mga kampanya o samahang<br />

nagtataguyod sa karapatan ng mga manggagawa;<br />

Iwasang bumili ng mga produktong mula sa kumpanyang may<br />

kasaysayan ng pagsasamantala. Iboykot ang mga ito ;<br />

Huwag bumili ng mga produktong mula sa child labor, o kaya<br />

naman ay sinubok sa hayop; at<br />

Iboykot rin ang mga produkto o serbisyong nag-aanunsyo ng<br />

mga di-makatoto hanang o mapagligaw na patalastas .<br />

Halimbawa, may kasaysayan<br />

ng pagsasamantala,<br />

nang-aabuso sa mga kababaihan,<br />

at iba pa.<br />

[www.antislavery.org]<br />

“MIND THE SHIRT YOU’RE IN.”<br />

Enchong Dee, Actor / Model / Athlete<br />

Photography by Ash Castro<br />

Endo - Ito ang maikling<br />

kataga para sa end-ofcontract.<br />

Sikat itong kataga<br />

para sa mga kabataang<br />

nagtatrabaho sa mga pabrika.<br />

Kalimitan kasing kalakaran<br />

sa kasalukuyan ay<br />

natatapos ang kontrata ng<br />

isang empleyado bagu pa<br />

man ito mag-limang buwan<br />

sa kumpanya. Sa ganitong<br />

paraan, naiiwasan ng mga<br />

kumpanya na magkaroon<br />

ng ”regular employee,” na<br />

obligasyon nilang bigyan<br />

ng mga benepisyo. Sa ilang<br />

kumpanya sa mga industrial<br />

park sa Pilipinas, kalakaran<br />

na magtapos ang kontrata<br />

ng isang empleyado sa loob<br />

ng isang buwan lamang.<br />

Noong Hulyo 3, 2003, ibinalita<br />

ng Philippine Daily Inquirer ang<br />

kalagayan ng mga kababaihang<br />

empleyado ng isang pabrika ng<br />

mga damit sa bayan ng Taytay.<br />

Ayon sa balita, tuloy-tuloy na<br />

pinagtatrabaho nang walang uwian<br />

ang mga empleyado nito mula<br />

48 hanggang 72 na oras. Ayon<br />

sa nagsumbong na supervisor ng<br />

kumpanya, gumagamit siya ng<br />

makapal na kahoy para ihampas<br />

sa lamesa kapag nakikita na nyang<br />

inaantok ang mga empleyado. Isa<br />

pang paraan upang mapanatiling<br />

gising ang mga empleyado ay<br />

ang pagpapainom ng “Duromine,”<br />

isang gamot na pampapayat na<br />

nagpapanatili ring gising sa mga<br />

empleyado. Ang mga damit sa<br />

nasabing pabrika ay pinapadala<br />

sa isang sikat na kumpanya ng<br />

mga damit sa Hilagang Amerika ,<br />

samantalang ang mga mananahi ay<br />

kumikita lamang 100 hanggang<br />

190 na piso kada araw, mas mababa<br />

pa sa minimum wage.<br />

Harapan man o patago, nagagamit ang babae bilang paksa<br />

ng mga anunsyo komersyal sa alak. Noong Pebrero 2004<br />

nagkaroon ng isang kontrobersyal na patalastas ng alak kung<br />

saan ay may slogan na ”Nakatikim ka ba ng kinse-anyos?”.<br />

Para sa GABRIELA, isang organisasyon ng mga kababaihan,<br />

isa itong panghahalay at pangsasamantala sa isang<br />

batang babae. Para naman sa kumpanya ng alak, isa lamang<br />

itong pangbenta sa kanilang kinse-anyos na inumin. Naging<br />

matagumpay ang Gabriela sa pagpapatigil ng nasabing ad, sa<br />

desisyon ang korte noong 2004, kailangang itigil ang<br />

anunsyo sa radyo at billboard dahil malinaw na may iba pa<br />

itong kahulugan tungkol sa pakikipagtalik sa isang batang<br />

babae.


y o u t h X c h a n g e<br />

Mabuhay<br />

at<br />

Mamuhay<br />

“The cruel wild beast<br />

is not behind the bars<br />

of the cage. He stands<br />

in front of it.”<br />

[Axel Munthe, physician,<br />

psychiatrist, and writer]<br />

Ang karapatan para sa isang marangal na pamumuhay ay hindi lang para sa tao. Ang<br />

pagiging mulat sa pagkakaugnay sa kalikasan at ang epekto ng mga gawain ng tao<br />

sa kapaligiran ay isang susing elemento para maunawaan natin ang Sustenableng<br />

pagkonsumo.<br />

Ang pagtrato sa mga hayop, ang isyu ng kalikasan at pagpapanatili ng balanse sa<br />

kapaligiran ay magkakaiba ngunit magkakaugnay na isyu. Ang seksyong ito ay<br />

naglalayong magbigay kaalaman tungkol rito. Ngunit nasa indibidwal na pagpapasya<br />

ang pagpili ng uri ng pamumuhay sa konteksto ng Sustenableng pagkonsumo.<br />

ANG SAKAHAN NG MGA HAYOP<br />

Patuloy na nababahala ang mga tao kung paanong ang mga hayop ay minamaltrato<br />

sa proseso ng produksyon.Mababawasan ang kalupitan sa mga hayop kung susundin<br />

ang mga sumusunod na panuntunan: pagbibigay respeto sa mga hayop, pagbibigay<br />

sa mga ito ng sapat na pagkain at matitirahan, pagtitiyak na nabibigyan ng<br />

pangunahing kalinga mula sa beterinaryo at malinis na tirahan at pagtitikyak na hindi<br />

sila sinasaktan o pinipilit pakainin.<br />

50<br />

Ang produksyon ng pagkain ay nakakaapekto sa ating lahat. Maaari nating tanggihan<br />

na tangkilikin ang mga produktong nalikha sa di-makatarungang pamamaraan. Ang<br />

paghahanap ng mga sertipikadong produkto ay nakabubuti sa mga hayop at<br />

Naisabatas ang Philippine<br />

Welfare Act o Republic Act<br />

No. 8485 noong Pebrero<br />

1998. Layunin ng batas<br />

na ito na pangalagaan ang<br />

mga hayop at maiwasan<br />

na dumaan ang mga ito<br />

sa kapabayaan o labis na<br />

paghihirap. Ang sinuman<br />

na mapatunayan na may<br />

sala laban sa batas na<br />

ito ay maaring magbayad<br />

ng P5,000 o makulong sa<br />

loob ng dalawang taon.<br />

Hindi ipinagbawal ng batas<br />

na ito ang pagsasabong<br />

ng manok bilang iligal<br />

na gawain, gayung ito<br />

ang pinakatalamak na<br />

pamamaraan ng<br />

pag-abuso sa hayop.<br />

(Mula sa panayam sa<br />

PETA-Asia Pacific)


y o u t h X c h a n g e 51<br />

sa mga mamimili. Ang kalinisan at kalidad ng mga karne at iba pang produkto<br />

galing sa mga sakahan ay maaring hindi maganda o’ substandard. Ang mad cow<br />

disease, halimbawa, ay nagbigay liwanag sa atin ng pagkakaugnay ng kalinisan at<br />

ng pagpapakain sa mga hayop sa ating sariling kalusugan.<br />

Nauunawaan na ng mga kumpanya na ang mga mamimili ay umiiwas sa hindi<br />

kinakailangang pang-aabuso sa hayop.Taong 1997, isang pangdaigdigang koalisyon<br />

ng nga grupong nangangalaga sa hayop mula Hilagang Amerika at European Union<br />

ang nagbigay daan para sa bagong “Not Tested on Animal Standards”. Ang tumatalong<br />

kuneho na logo ay kinikilala ng Amerika, Canada at United Kingdom, at karamihan<br />

sa bansa sa Europa.<br />

Taong 1979 nang pondohan ng REVLON COSMETICS ng 750,000 dolyar ang<br />

Rockerfeller University para sa pagsasaliksik ng alternatibo sa pagsusubok sa<br />

hayop o animal-testing. Nagkaroon din ng katulad na programa ang Johns Hopkins<br />

Center for Alternatives to Animal Testing (CAAT). Talamak pa rin ang animal testing<br />

sa mga malalaking kumpanya, ngunit may ilan rito ang masasabing gumagawa na<br />

ng “cruel-free” na produkto.<br />

Ang pag-eeksperimento gamit ang hayop ay isang kontrobersyal na isyu. Ang opinyon<br />

ng mga tao tungkol rito ay hindi laging malinaw, at madalas nakabatay sa indibidwal<br />

na pang-unawa at karanasan.<br />

Halimbawa , may produktong<br />

sertipikado na “organically<br />

produced” or “certified organic”.<br />

[www.leapingbunny.org]<br />

http://hometwon.aol.com/<br />

cfinews/index.htm<br />

Para sa listahan ng mga<br />

kumpanya, bisitahin ang www.<br />

allforanimals.com / cruelfree1.<br />

htm, o’ hindi kaya ay ang www.<br />

naturewatch.org para sa<br />

karagdagang impormasyon.<br />

Ang Battery-cage egg<br />

production ay isang<br />

malupit na paraan ng<br />

produkyon ng itlog kung<br />

kaya ito ay tinatanggal na<br />

sa mga bansa sa Europa,<br />

bagaman patuloy pa ring<br />

isinasagawa sa ibang parte<br />

ng mundo.<br />

bodega. Ang mga inahin<br />

ay tinatanggalan ng tuka<br />

upang mabawasan na<br />

magkasakitan. Ang mga<br />

inahin kasi ay nanunuka<br />

ng labis kapag sila ay<br />

nilagay sa maliit na lugar,<br />

nabagot at nagiging<br />

agresibo.<br />

Kapag ito ay dinala sa<br />

pamilihan para ibenta sa<br />

meat section, madalas<br />

nang naitatago ang mga<br />

pasa at sugat ng mga<br />

inahin na ito.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Sa isang battery farm, apat<br />

na inahin ang nagsisiksikan<br />

sa isang alambreng<br />

kulungan na may lapad na<br />

40.64 sentimetro o 16 na<br />

pulgada. Nakahanay ang<br />

mga ganitong kulungan<br />

sa loob ng isang malaking<br />

Ang mga inahin ay<br />

nangigitlog nang mahigit<br />

250 itlog sa isang taon. At<br />

matapos ang isang taon,<br />

ang mga inahin na ito<br />

ay maaring gamitin muli<br />

upang mangitlog o hindi<br />

kaya ay kinakatay na.


y o u t h X c h a n g e<br />

Malupit ba ang fashion sense mo?<br />

Rumampa na parang wala ng<br />

bukas. Malimit nating nakikita sa<br />

mga style network ang mga high<br />

fashion model sa kanilang mga fur<br />

coat. O kaya’y paglakad sa runway<br />

ng mga bagong labas na disenyo<br />

ng mga signature designer na<br />

mula sa balat ng mga eksotikong<br />

hayop. Wallet. Belt. Pitaka. Bag.<br />

Ang mga presyo, umaabot sa<br />

tatlo hanggang limang taong kita<br />

ng isang minimum wage earner<br />

sa Pilipinas. Maaari na rin nitong<br />

mapag-aral ang limang daang<br />

kabataan sa bansa. Ngunit ang<br />

pinakamasakit sa reyalidad ng<br />

mga fashionistang ito, ay ang ‘di<br />

makataong (walang malasakit<br />

na) pagtrato sa mga hayop sa<br />

pamamagitan ng paggamit sa<br />

kanilang bahagi ng katawan<br />

bilang damit o palamuti sa ating<br />

katawan. Ang mga hayop ay may<br />

karapatan din tulad ng tao. Bawat<br />

isa sa atin ay may karapatan sa<br />

dignidad at respeto.<br />

Isipin mo na lang na balatan<br />

ka. Masakit ‘di ba? (para sa<br />

impormasyon ng mga produktong<br />

umaapak sa karapatan ng bawat<br />

tao, sumangguni sa www.peta.<br />

org).<br />

ANG LAKAS SA PAGKAKAIBA<br />

Nakikihati ang tao sa planetang ito sa tinatayang 15 milyong iba pang uri ng nilalang. Lahat<br />

ng nilalang ay may kani-kanilang parteng ginagampanan sa pagbubuo at pagpapanatili ng<br />

sali-salimuot na kapaligiran na sumusuporta sa lahat ng anyo ng buhay. Ang mga nilalang ay<br />

namamatay at nawawala nang mabilisan. Ang kasalukuyang bilis ng pagkalipol o’ extinction ng<br />

mga nilalang ay hindi malinaw, ngunit ayon sa mga siyentipiko ang pagkalipol ay tinatayang<br />

nasa 1,000 hanggang 10,000 na ulit kaysa kung wala ang pag-unlad sa industriya.<br />

Ang banta ng pagkalipol ay sanhi na rin ng iba’t ibang kadahilanan. Ang labis na pag-aani<br />

ng mga halaman at hayop at pagpapapakilala ng ilang dayuhang nilalang sa kapaligiran pati<br />

ang pagbabago ng klima, polusyon at mga sakit—ang lahat ng ito ay nagbabanta sa balanse sa<br />

kapaligiran at nilalang.<br />

Tingnan [www.iucn.org]<br />

Ang pagkakaiba-iba ay isang mahalagang yaman, ang pagkakaugnay at pagtutulungan ng<br />

iba’t ibang nilalang ay nangangailangan ng maingat na pamamahala. Humigit-kumulang 30%<br />

ng lahat ng medisina sa mga pagamutan ay nabuo dahil sa mga ligaw na halaman at hayop.<br />

Marami rito ay nabubuhay sa isang di-pangkaraniwang kapaligiran. Isang kabalintunaan na<br />

ang mga lugar na may pinakamayamang likas na yaman ay kadalasang may mga pinakamahirap<br />

na populasyon sa mundo. Ang hamon para sa panahong ito ay mapangalagaan ang kapaligiran<br />

habang tinatanggal ang kahirapan.<br />

Binuo ng mga siyentipiko ay CONVENTION ON BIOLOGICAL BIODIVERSITY (CBD) na<br />

sinang-ayunan ng 180 na bansa. Ang nasabing Convention ay nanawagan para sa isang<br />

pandaigdigang pagkakaisa sa pangangalaga ng likas na yaman, paggamit ng likas na yaman sa<br />

52<br />

Sumikat ang maliit na<br />

bayan ng Donsol sa<br />

probinsya ng Sorsogon<br />

bilang “Butanding Capital”<br />

ng mundo. Normal nang<br />

makakita sa karagatan ng<br />

Donsol ang grupo ng mga<br />

palakaibigang Butanding.<br />

Ngunit mahigit sampung<br />

taon na ang nakalilipas<br />

ay talamak ang pagkatay<br />

sa mga Butanding para<br />

gawing kabuhayan ng mga<br />

lokal na mamamayan.<br />

Sa tulong ng Fisheries<br />

Administrative Order 193<br />

mula sa Kagawaran ng<br />

Agrikultura noong Marso<br />

1998, ay ipinagbawal<br />

ang paghuli, pagbebenta,<br />

pagbili, pagbabyahe, at<br />

pag-e-export ng mga<br />

Butanding. Sa tulong ng<br />

mga organisasyon tulad<br />

ng World Wildlife Fund,<br />

Haribon at Conservation<br />

International, napaunlad<br />

ang community-based<br />

Eco-tourism. Nakatulong<br />

ito para makatulong sa<br />

kabuhayan ng komunidad<br />

habang pinangangalagaan<br />

ang mga Butanding ng<br />

Donsol. Naging bida<br />

ang mga butanding sa<br />

pelikulang Donsol na<br />

pinagbidahan<br />

nina Sid Lucero at Angel<br />

Aquino. Ang pelikulang<br />

Donsol na likha ni Adolfo<br />

Alix Jr. ay lubos na<br />

hinangaan sa ikalawang<br />

Cinemalaya Film Festival.<br />

Sila’y may dignidad rin<br />

Kadalasan, sa Antipolo,<br />

sikat na sikat ang pitbull<br />

fighting o ang pagsasabong<br />

ng mga aso. Marahas ang<br />

labanan. Maraming aso ang<br />

nasasaktan<br />

at namamatay sa sugal na<br />

ito na karaniwang<br />

umaabot sa milyon-milyong<br />

pisong taya. Maraming<br />

aso ang naaapakan ang<br />

karapatan sa pamamagitan<br />

ng bisyong ito. (Maaring<br />

tingnan ang http://<br />

newsinfo.inquirer.net/<br />

inquirerheadlines/metro/<br />

view_article.php?article_<br />

id=104682 para sa artikulo<br />

ng pitbull<br />

fighting.)


y o u t h X c h a n g e 53<br />

sumasapat na paraan at pagsisigurado na ang lahat ng benepisyo mula sa pangangalagang ito<br />

ay napapamahagi nang makatarungan para sa lahat.<br />

Kailangang isaisip ng bawat sektor ang epektibong pangangalaga sa kapaligiran. Ang<br />

pangangalaga sa kapaligiran ay nagtataguyod ng isang sustenableng lipunan, partikular sa<br />

mga katutubong tao na higit na nakakaalam kung ano ang mainam.<br />

Isang paraan nang pangangalaga sa kapaligiran ay pagbabawal sa pangangalakal ng mga<br />

hayop sa kagubatan. Ang CONVENTION ON THE INTERNATIONAL TRADE IN ENDANGERED<br />

SPECIES (CITIES) ay naglalayong masiguro na ang kalakalan sa ligaw na halaman at hayop ay<br />

hindi nagbabanta sa buhay nito. Sa ngayon, tanging ang pagpuslit ng iligal na droga at armas<br />

pa lamang ang humihigit sa pandaigdigang iligal na kalakalan ng mga wildlife, o’ mababangis<br />

at ligaw na nilalang. Ang pangangailangan para sa mga di-pangkaraniwang hayop, pagkain<br />

at medisina (tulad ng buto ng tigre at sungay ng Rhinoceros) at kuryusidad ang dahilan sa<br />

pagpapatuloy ng ganitong kalakalan.<br />

May mga kwento ng tagumpay kung saan ay napigilan o napababa ang bilis ng pagkalipol<br />

ng ilang nilalang. Halimbawa na rito ay ang itim na rhinoceros at elepante ng Aprika. Sa pagitan<br />

ng 1979-1989, pinababa ng mga mangangaso ang bilang ng mga elepante sa Aprika mula<br />

1.3 milyon sa 625,000 na lamang. Ngunit dahil sa pagtutulungan ng pamahalaan at ng mga<br />

samahang nangangalaga sa mga mababangis na hayop sa kagubatan, lumalaki muli ang bilang<br />

ng elepante sa Aprika. Gayunpaman, nababadya pa rin ang banta sa buhay ng maraming hayop<br />

roon.<br />

Para sa karagdagang impormasyon,<br />

bisitahin ang www.<br />

traffic.org/news/salaw<br />

Tungo sa Sapat na Pagkonsumo.<br />

Iwasan ang pagbili ng mga<br />

produktong galing sa hayop<br />

tuwing mamasyal sa malayong<br />

lugar.<br />

Time Europe, Abril 17, 2000 Vol.<br />

155 No. 15<br />

[www.eia-international.org];<br />

[www.eia-international.org/<br />

Campaigns/Elephants/Updates/<br />

t0000053]; [www.ecocrimes.org]<br />

Ang Philippine Eagle o Pithecophaga jefferyi ang pinakamalaking raptor na matatagpuan lamang sa<br />

Pilipinas. Siya ay isa sa pinakamalaki at pinakamalakas na agila sa buong mundo. Ang Philippine<br />

Eagle ay monogamous, at tapat sa kanilang kaparehas. 1965, nuong mapansin ng isang Pilipinong<br />

siyentipiko na si Dr. Dioscoro Rabor, ang pagkaubos ng Philippine Eagle. Ang mga sumunod na taon<br />

ay panahon ng pakikibaka at pakikipag-ugnayan sa gubyerno at ilang samahan para makatulong sa<br />

adhikaing ito. Nuong 1987, nabuo ang Philippine Eagle Foundation at nuong 1992, matagumpay na<br />

naisilang ang unang dalawang Philippine Eagle na inilagaan ng Foundation. Sila ay sina Pag-asa at<br />

Pagkakaisa.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

In the ‘Respecting our<br />

bodies’ thematic room, see:<br />

[committed beauty] - [EU<br />

ban on antibiotics]. Other<br />

cases relevant to this chapter<br />

of the guide can be found in<br />

‘Packaging yourself’: [100%<br />

endangered specie] - [anti-fur<br />

TV spot] and in ‘Pay the right<br />

price’: [respect the Amazon].


y o u t h X c h a n g e<br />

Bagaman, wala pang ganitong<br />

sistema sa Pilipinas hindi katulad<br />

sa mayayamang isda,<br />

magandang maunawaan na hindi<br />

dapat ihiwalay ang mga isda<br />

sa mga hayop na kailangang<br />

bigyang paggalang at<br />

pagpapahalaga. Na ang mga<br />

isda, tulad din ng mga manok na<br />

naiipit sa masikip sa<br />

kulungan, ay naiipit rin sa<br />

masikip na lambat o’ aquarium.<br />

“CHECK FOR BLOOD.<br />

NO TO ANIMAL TESTING.”<br />

Bianca Araneta-Elizalde<br />

Environmentalist / Beauty Personality<br />

Photography by Ash Castro<br />

Hakbang Pasulong!<br />

Ilang suhestiyon upang matulungan kayo sa pamimili na hindi naman nakakasira sa<br />

biodiversity:<br />

Tandaan na ang ilan sa mga natural na produkto ay hindi naman dapat binibili.<br />

Ito ay ang mga halaman o hayop mula sa kagubatan na tinuturing na endangered<br />

species.<br />

Kapag nasa bakasyon, huwag bumili ng mga palamuti na mula sa mga koral, kabibe,<br />

balat ng hayop o’ endangared species.<br />

Kapag naglalakbay sa ibang bansa, mag-isip muna bago kumain. Bagaman maaring<br />

ang pagkain ng exotic food ay bahagi ng magandang karanasan, ngunit alamin<br />

kung saan nanggagaling ang karne ng iyong pagkain. Iwasang kumain ng karne<br />

mula sa mga endangered species.<br />

Mahilig ka ba sa seafood o’ pagkaing dagat? Pumili ng isdang galing sa sustenableng<br />

kalakal tulad ng may mga tatak ng Marine Stewardship Council. Humigit kumulang sa<br />

70% ng isdang kinakalakal sa buong mundo ay labis na pinangisdaan.<br />

Pumili ng produktong mula sa ‘fair trade’ (halimbawa, may negosyanteng<br />

gumagawa ng tsokolate at kape na nangangalaga sa kagubatan, hindi nagtataguyod<br />

ng child labor o’ kemikal at nagbibigay sa mga magsasaka ng tamang bayad).<br />

Bumili ng mga produktong napapanahon. Bumili ng mga organikong produkto.<br />

Makakasigurado ka na wala itong pestisidyo na mapanganib sa iyong kalusugan at<br />

kapaligiran.<br />

Gumamit ng mga panglinis sa bahay na natural na nabubulok o’ natutunaw sa<br />

kapaligiran, at hindi iyong mga mapanganib sa dagat, o’ nakakalason sa tubig.<br />

Huwag basta-basta itapon ang mga kemikal at pintura sa bahay.<br />

Gumawa ng compost o’ pataba mula sa dumi sa kabahayan.<br />

54<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

The Facts & figures section<br />

provides plenty of stats on<br />

animal welfare and biodiversity:<br />

[dark side of beauty] - [furs]<br />

- [hotspots] - [sharing the<br />

planet] - [meat production].<br />

In the Career compass<br />

section see [ending animal<br />

testing] - [eblood clothing] -<br />

[bioplaneta].<br />

How do you organise an<br />

effective campaign against<br />

animal testing? Go to the<br />

Trainer’s room and get the<br />

answer: [cruelty free labels].<br />

Then when you feel ready to<br />

challenge yourself, go straight to<br />

the Test & play section and try<br />

[animal or beast] - [thinking<br />

biodiversity] - [preserving wild<br />

life] - [shop carefully].<br />

Check the [bio-cultural diversity]<br />

- [endangered species] -<br />

[fashion & beauty] directories<br />

within the Links section to save<br />

time surfing on the Net.<br />

Sa Pilipinas, aktibo ang<br />

People for the Ethical<br />

Treatment of Aimals<br />

(PETA) sa paggamit<br />

ng mga artista at sikat<br />

na personalidad upang<br />

hikayatin ang mga tao<br />

na mag-vegetarian, at<br />

maging mabuti ang<br />

pakikitungo sa mga hayop.<br />

Info@PETAAsiaPacific.com


y o u t h X c h a n g e 55<br />

Cool at<br />

Responsable<br />

“Fashion is a form of ugliness<br />

so intolerable that we have to<br />

alter it every six months”.<br />

[Oscar Wilde, Anglo-Irish<br />

playwright, novelist, and poet]<br />

Ano ang Fashion? Sa nakalipas na ilang-daang taon, ang pananamit at mga<br />

pang-gayak sa katawan ay naging simbolo ng indibidwal at lipunan upang ipahayag<br />

ang kanilang trabaho, katungkulan, civil status, gender preference, pinanggalingan,<br />

yaman at grupong kinaaniban.<br />

Ang fashion ay isang language of signs and symbols. Ito ay isang<br />

pangdaigdigang wika, isang pangkaraniwang sining, kung saan ang tinutukoy ang<br />

konsepto ng kagandahan at kabutihan ng isang kultura.<br />

[http://en.wikipedia.org /wiki/<br />

Fashion]; [http://en. wikipedia.<br />

org/wiki/Dress_code]; [www.<br />

fashion-era.com/sociology _<br />

semiotics.htm]; [http://online.<br />

sfsu.edu/~kendrav/fashion/];<br />

Joanne Finkelstein, Chic Theory,<br />

in Australian Humanities Review,<br />

1997 [www.lib.latrobe.edu.au/<br />

AHR/archive/Issue-<br />

March-1997/ finkelstein.html];<br />

[www.marquise. de/en/misc/<br />

fashion. shtml].<br />

Maaaring basahin ang: Roland<br />

Barthes, The Language of<br />

Fashion, Berg Publishers, Oxford<br />

(UK), March 2006, pp 224<br />

[www.bergpublisher.com].<br />

Ang fashion ay hindi lamang tumutukoy sa pananamit. Kahit saan may fashion.<br />

Ang fashion ay kung ano ang nangyayari sa paligid natin. Ito ay maaring tumukoy sa<br />

ating ideya o’ hindi kaya ay pag-uugali.<br />

Eco & Ethical Fashion<br />

Simula noong 2004,<br />

tuwing autumn,<br />

ginanaganp ang “The<br />

Ethical Fashion Show”<br />

sa Paris, ang<br />

pinakaglamorosong<br />

“haute coutoure catwalk”<br />

sa buong mundo.<br />

Ang fashion show na ito ay<br />

pinasimulan at inoorganisa<br />

ng French Universal Love,<br />

at naghihikayat ng mga<br />

kilalang fashion designer<br />

upang ipakita ang kanilang<br />

talent at eksperto upang<br />

mapag-usapan kung paano<br />

ang fashion industry ay<br />

mas maging sustenable.<br />

Ang mga designer na ito<br />

ay nanggaggaling pa sa<br />

iba’t ibang parte ng mundo<br />

tulad ng Bangladesh,<br />

Brazil, France, Ivory Coast,<br />

Madagascar, Philippines<br />

Senegal, South Africa<br />

at United Kingdom. Isa<br />

sa mga kumpanya na<br />

nakikilahok sa gawaing ito<br />

ay ang: People Tree, ang<br />

nangunguna sa fair trade at<br />

ecology fashion show.<br />

Nagiging batayan ng<br />

katayuan sa buhay ang<br />

uri ng pananamit na<br />

isusuot natin. Sa Pilipinas,<br />

maraming kahulugan ang<br />

salitang jologs—baduy,<br />

mga nagsusuot nang hindi<br />

“original,”o’ mahihilig<br />

sa pelikulang Pilipino.<br />

Masama ang ibig sabihin<br />

ng jologs sa tipikal na<br />

usapang Pilipino. Tila<br />

ikaw ay “trying hard,” o’<br />

“pa-sosyal”. Para naman sa<br />

iba ipinakikibit-balikat na<br />

lang ang katagang ito.<br />

May nakatagong epekto<br />

sa usaping panlipunan at<br />

kapaligiran ang fashionnariyan<br />

ang sweatshop,<br />

paggamit ng pestisidyo<br />

para produksyon ng<br />

tela, paglalako ng mga<br />

mababangis na hayop<br />

bilang balat ng mga<br />

mamahaling bag, sinturon<br />

at sapatos, at marami<br />

pang iba.


y o u t h X c h a n g e<br />

Sa katunayan, sinasaklaw ng fashion ang mga damit, palamuti sa katawan, alahas,<br />

buhok, produktong pampaganda, sining sa katawan tulad ng tattoo, arkitektura,<br />

sining, musika at iba pa.<br />

Patuloy na nagbabago ang fashion. Maari itong magbago na mas mabilis<br />

pa sa ibang larangan ng Gawain ng tao (wika, kaisipan, at iba pa). Para sa iba, ang<br />

mabilis na pagbabago ng fashion ay kumakatawan sa maraming negatibong aspeto<br />

ng makakanlurang lipunan: nagiging dahilan ng pag-aaksaya ng yaman, at<br />

pag-akit sa mga tao na bilhin ang mga bagay na hindi naman nila kailangan.<br />

Para naman sa iba, lalu na sa mga kabataan, nagpapakasaya sila sa pagiging “iba”<br />

na binibigay ng fashion, kung saan ang patuloy na pagbabago ay isang paraan para<br />

mapunan ang kanilang kagustuhan sa bago at kapanapanabik na mga bagay.<br />

Si Anita Roddick, ang isa sa mga<br />

nagtatag ng Body Shop, bisitahin<br />

ang kanyang website sa:<br />

[www.anitaroddick.com]<br />

Kahit saan – at kung minsan kahit sa mahihirap na lugar—ang mga kabataan ay<br />

higit na naiimpluwensiyahan ng mga pagbabago sa fashion. Ang mga pananamit<br />

at palamuti sa katawan ay naghihikayat ng pakiramdam na kabahagi ka sa isang<br />

“tribo”. Ang mga patalastas ay kilalang kilala sa paggamit sa mga kabataan para sa<br />

hanapin ang kanilang identity.<br />

Ang globalisasyon at ang mga pandaidigang imahe na binubuo nito sa internet,<br />

sinehan, magasin, at musika, ay may mahalagang bahagi sa prosesong ito.<br />

56<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Need to know more on<br />

environmental and social costs<br />

of fashion? Search the following<br />

keywords on the YXC website:<br />

- clothes (consumers’ global<br />

trends)<br />

- fibres (textiles production and<br />

trade impact)<br />

- advertising (and ‘body image’)<br />

- sweatshops<br />

- child labour<br />

- beauty (dark side of beauty)<br />

- fashion victims<br />

- cruelty free<br />

- fakes (counterfeiting impact)<br />

How do you choose what to wear?<br />

How healthy are your clothes?<br />

What is your favourite shirt made<br />

of? Where does it come from?<br />

Look at the Trainer’s room<br />

section of the YXC website.<br />

The [reading textiles] classwork<br />

activity aims at raising awareness<br />

about the importance of reading<br />

labels; developing critical thinking<br />

on label credibility and clearness;<br />

inspiring responsible behaviour.


y o u t h X c h a n g e 57<br />

Mayroon itong dobleng epekto: sa isang banda, hinahayaan nito ang malalaking<br />

produkto at malaking pangalan na madikta sa ating pamumuhay at pagpapahayag<br />

n gating fashion. Dahil dito, ang mga tao, lalo na ang mga kabataan, ay nagbibihis,<br />

kumakain at kumikilos ng halos parehong pareho.<br />

Sa kabilang dako ang globalisasyon ay nagbubukas ng bintana sa mga pananamit,<br />

ugali at pagkilos ng iba’t ibang tao sa buong mundo kung kaya’t naiimpluwensiyahan<br />

ang kanilang fashion. Nagbibigay ito ng ideya upang maglakbay, at humihikayat ito ng<br />

pagtatanong ng mga tao kung saan galing ang kanilang damit. Maraming kabataan<br />

ang nahihilig sa mga “ethnic look” na resulta ng paghahalo halo ng mga kasuotan<br />

mula sa buong mundo. Ang mga ganitong istilo ay nagpapahiwatig ng “ I am a citizen<br />

of the world and am interested in other cultures and people.”(Mamamayan ako ng<br />

mundo at interisado ako sa iba’t ibang kultura at tao). Kailangan bang mayroon ako<br />

nito?<br />

KAILANGAN KO BANG MAGKAROON NITO?<br />

Sa ngayon, ang pangangailangang makapasa sa isang fashion test, higit sa mga<br />

industriyalisadong bansa, ay nangangahulugang mabuhay sa mundo ng pagdidiyeta,<br />

kagandahan, cosmetic surgery at iba pang rehimen; pag-sa-shopping ng mga<br />

mamahaling damit, cellphone, ipod, kotse at iba pa.<br />

JOLOGS!- Ano ang ibig sabihin<br />

ng jologs? Ang kahulugan nito<br />

ay depende sa kung sino ang<br />

nagbibinyag ng katagang jologs.<br />

Para sa iba ang jologs, ay ang<br />

kabataang mahilig sa pelikulang<br />

Pilipino, mahilig magsuot ng<br />

pekeng damit o’ mga istilong,<br />

para sa atin ay, wala naman<br />

sa uso. Ang mga jologs daw<br />

ay “baduy,”, “bakya,” “Trying<br />

hard” o’ hindi sosyal. Ngunit sino<br />

nga ba ang dapat magdikta ng<br />

tamang pagkilos at pananamit?<br />

Mga artista ba sa Holywood?<br />

Fashion Designer? O’ ang ating<br />

mga sarili?<br />

Cool ka na, responsible ka pa!<br />

Tingnan ang mga sumusunod na<br />

website na nagtuturo sa atin na<br />

maging cool at responsible:<br />

[www.sustainablestyle.org];<br />

[www.lucire.com]; [www.<br />

treehugger.com]; [www.<br />

springwise.com/fashion_beauty]<br />

Rags2Riches<br />

Mabibili sa Cubao Expo, The Bead<br />

Shop (Rockwell), House of Laurel,<br />

Firma at Echostore ang mga bag na<br />

yari sa mga tira-tireng tela na hinabi<br />

ng mga kababaihan ng Payatas sa<br />

Quezon City. Sa matagal na panahon,<br />

gumagawa ng mga basahan ang<br />

mga kababaihan sa Payatas mula<br />

sa mga tira-tirang tela. Kumikita sila<br />

ng piso kada basahan, samantalang<br />

ang mga negosyanteng tumatayong<br />

“middleman” naman ay kumikita ng<br />

P25. Bagaman hindi makatwiran<br />

ang sistemang ito, nagpatuloy ang<br />

ganitong kalakaran sapagkat walang<br />

ibang pinagkakakitaan ang mga<br />

kababaihan. Dahil sa Rags2Riches,<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

ang mga kababaihan na ng Payatas<br />

ay mayroon ng kapangyarihan upang<br />

magdisenyo at magdesisyon para<br />

sa kanilang mga produkto. Ang<br />

proyektong ito ay sinusuportahan<br />

ng isa sa mga kilalang designer<br />

sa bansa-si Rajo Laurel. Para<br />

sa karagdagang impormasyon,<br />

sumangguni sa www.rags2riches.ph.


y o u t h X c h a n g e<br />

Ang mga ganitong status symbol ay malalaos agad sa uso at napipilitan tuloy<br />

ang tao na bumili ng pinakabagong modelo sa loob ng 6 na buwan.<br />

Ang mga mamimili, lalu na ang mga kabataan, ay nahaharap tuloy sa tila<br />

magkasalungat na sitwasyon ng pamimili—pamimili na tulungan ang<br />

kapwa at ang planeta sa isang banda ngunit manatili sa kagustuhang mabili ang<br />

pinakabagong produkto.<br />

Sa unang tingin, tila wala ng higit pang magkasalungat sa isyu ng fashion at<br />

sustenableng pamumuhay. Ang fashion ay maaring simbolo ng panlabas na<br />

katatayuan, paggasta ng yaman at iba pa, at ang sustenableng pamumuhay naman<br />

ay tungkol sa kumplikado (at minsan ay unfashionable) na isyu ng pamumuhay<br />

ng simple/payak, pagpili ng mga kagamitang magtatagal. Ngunit tanggalin natin<br />

ang ating paghuhusga, makikita natin na ang malakas na relasyon ang fashion at<br />

pagiging sustenable ay possible at makakatulong sa isa’t isa. Gawin nating ang fashion<br />

na hindi masyadong pupukaw sa panlabas na katatayuan, at gawin naman<br />

nating kaunting mapang-akit o’ “seductive” ang sustenableng pamumuhay.<br />

Ang sustainable fashion ay tumutukoy sa moderno, holistic, at etikal na<br />

pamamaraan ng pag-iisip. Ang mga sustenableng produkto ay maaring cool,<br />

maganda sa kalidad at presyo at mapang-akit tulad ng ibang produkto.<br />

Ang Industriya ng Pananamit at ang Tao<br />

Anumang damit na ating sinusot ay may kaugnayan sa mga taong gumawa nito<br />

(malayo man sila o’ malapit sa atin).<br />

58<br />

Ang industriya ng pananamit ay malakas sa labas ng Western Europe at North America.<br />

Ang mga mananahi ay kalimitang nagtatrabaho sa ilalim ng hindi magandang<br />

kapaligiran na hindi angkop sa kalusugan at kaligtasan. 90% ng mga manggagawa<br />

sa pabrika ng mga damit ay mga kababaihan—na kalimitan ay nagtatrabaho sa<br />

sweatshop. Marami sa kanila ay nagdadalaga o nagbibinata pa lamang at ang<br />

iba ay mga bata pa. Kalimitan sila ay kumikita nang mas mababa pa sa minimum<br />

wage o’ sa lebel na kinakailangan upang mabuhay. Ang kanilang oras paggawa ay<br />

kalimitang mas mahaba at kailangan nilang mag-overtime, at ang Clean Clothes<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Echostore - Ang ECHO<br />

ay nangangahulugang<br />

Environmental and<br />

Community Hope<br />

Organization. Ito ay isang<br />

tindahan na nagsusulong<br />

ng sustenableng<br />

pamumuhay para sa<br />

lahat sa pamamagitan<br />

ng mga produkto nitong<br />

makakalikasan, natural,<br />

organiko at nagbibigay<br />

oportunidad sa mahihirap.<br />

Ane echostore ay<br />

matatagpuan sa Serendra,<br />

Fort Bonifacio, Taguig City.<br />

Filipinas Fair Trade -<br />

Inataguyod ng Filipinas<br />

Fair Trade Ventures<br />

(FFTV) ang simulain ng<br />

fair trade. Gumagawa<br />

ang FFTV ng mga<br />

dekorasyong pambahay<br />

na mula sa natural a<br />

materyales. Ang mga<br />

produkto ng FFTV ay mula<br />

sa disenyo ng kanilang<br />

mga in-house designer<br />

sa pakikipagtulungan<br />

sa mga magagaling na<br />

manggagawa mula sa mga<br />

maliliit na negosyante<br />

sa buong Pilipinas.<br />

Ang mga produkto ng<br />

FFTV ay nabibili sa iba’t<br />

ibang bansa. Para sa<br />

karagdagang impormasyon,<br />

sumangguni sa www.fftv.<br />

ph.


y o u t h X c h a n g e 59<br />

Campaign (CCC) (http://www.cleanclothes.org/) ay isang samahan ng mga NGOs,<br />

designer and unyon na naglalayong mapabuti ang kondisyon ng mga manggagawa sa<br />

pamamagitan ng pag-oorganisa ng kampanya at aktibidad na tatawag sa atensyon<br />

ng media at ng publiko tungkol sa kalalagayan ng mga manggagawa.<br />

[www.cleanclothes.org/ codes/<br />

intro.htm]. Tingnan rin ang<br />

[www.sweatshopwatch.org];<br />

[www.corpwatch.org]<br />

Salamat sa ganitong inisyatiba at marami ng konsyumer ang mas nagiging mulat<br />

sa problema ng mga manggagawa. Ang mga manggagawa sa produksyon ay<br />

nagsimula na ring ipaglaban ang kanilang sariling interes. Sa kasawiang palad, ang<br />

tunay na pagbabago sa kanilang kalalagayan ay limitado lamang sa kondisyon sa<br />

kalusugan at kaligtasan.<br />

Mayroon pang ibang mga international network na nabuo upang lalong mapagbuti<br />

ang kalalagayan ng mga manggagawa. Parami nang paraming organisasyon ang<br />

naniniwala na ang code of labor conduct ay mas magiging epektibo lamang<br />

upang mapagbuti ang kalalagayan ng manggagawa kung ang gubyerno, mga unyon,<br />

at samahan ng mga negosyante ay kabahagi sa pagpapatupad nito.<br />

Maraming lokal na manggagawa sa mga papaunlad na bansa o’ developing<br />

countries ang nagtulungan upang bumubo ng mga kooperatiba upang makagawa ng<br />

kanilang sariling produkto.<br />

Paano naman ang mga kumpanya? Ang salitang Corporate Social Responsibility<br />

ay naging slogan sa pagpasok sa pandaigdigang debate. Habang nagiging<br />

makapangyarihan ang isang kumpanya at lumalawak ang saklaw nito sa buong<br />

mundo, inaasahan na nagkakaroon na rin ito ng programang makakatulong sa<br />

lipunan. Ang mga konsyumer sa ngayon ay naniniwala na kinakailangang maging<br />

responsible ng mga kumpanya sa kondisyon ng paggawa at isyung pangkalikasan.<br />

Ang Industriya ng Pananamit at ang kalikasan<br />

Ang industriya ng tela ay sumasaklaw sa mga natural na sinulid tulad ng wool,<br />

silk, linen, cotton, at hemp at artipisyal o’ gawa ng tao tulad ng synthetic na<br />

sinulid na mula sa petrochemicals.<br />

Ang synthetic fiber o sinulid ay<br />

mula sa polymer na nabubuo sa<br />

mga planta ng kemikal. Madalas<br />

ito ay produkto na mula sa<br />

petrolyo o’ natural na gas.<br />

Kasama sa mga polymer na<br />

ito ang nylon at polyethylene<br />

terephthalate, kasama rin dito<br />

ang acrylic, polyurethanes at<br />

polypropylene.<br />

Ang mga synthetic fiber ay<br />

ginagawa nang maramihan.<br />

Milyung milyong tonelada ang<br />

nagagawa taun-taon. (nuong<br />

2004, ang global na produksyon<br />

nito ay umabot sa 34. 6 milyong<br />

tonelada, mas mataas ng 8.9%<br />

kumpara nuong 2003).<br />

Mula sa [http://concise.<br />

britannica.com/ebc/<br />

article-9108501/man-madefibre]<br />

at [www.marketresearch.<br />

com]<br />

Tungo sa Sustenableng<br />

Pagkonsumo - Ang mga<br />

kumpanya ng paborito<br />

nating damit ay kalimitang<br />

kumukuha ng subcontractor<br />

sa mga papaunlad na bansa<br />

o’ developing countries<br />

upang ito ang mag massproduced<br />

ng mga damit na<br />

ipagbibili naman sa mga<br />

paborito nating mall sa loob<br />

man o’ labas ng bansa.<br />

Mahalagang malaman<br />

natin ang kalalagayan<br />

ng mga manggagawa<br />

sa ilalim ng pamunuan<br />

ng mga subcontractor<br />

na ito. Sulatan o’ i-email<br />

natin ang mga kumpanya<br />

ng mga paborito nating<br />

damit at ipaalam sa kanila<br />

na mahalaga sa atin na<br />

malaman ang kalalagayan<br />

ng mga manggagawang<br />

gumagawa ng ating mga<br />

damit. Mas maraming<br />

susulat o’ mag-eemail,<br />

mas makukuha natin ang<br />

atensyon ng mga kumpanya<br />

nito. Sa ating opisina o’<br />

paaralan, alam ba natin ang<br />

kalalagayan ng mga janitor<br />

o’ security guard? Kalimitan<br />

kasi sa mga opisina ay<br />

kumukuha ng mga janitor<br />

o’ security guard sa mga<br />

agency o’ subcontractor.<br />

Napapasweldo ba sila nang<br />

maayos at tama? Nakukuha<br />

ba nila ang tamang<br />

benepisyo? Mahalagang<br />

ipaalam sa Human<br />

Resources Department o’<br />

sa Management ng ating<br />

opisina na pinapahalagahan<br />

din natin ang kalalagayan<br />

ng mga munting bayani ng<br />

ating opisina.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Dep’t store: need to know more<br />

on responsible companies and<br />

things produced ethically?<br />

Have a look at the ‘Taking care’<br />

section (clothes & accessories,<br />

health & beauty) of our virtual<br />

store...


y o u t h X c h a n g e<br />

Ayon sa Pesticide Action<br />

Network, 22% ng lahat ng<br />

insecticide na gingamit sa mundo<br />

o US$2.5 bilyong halaga kada<br />

taon ay dahil sa cotton.<br />

[www.pan-international.org]<br />

Simmon Ferrigno, Organic Cotton<br />

Fiber Report- Spring 2006,<br />

Organic Ex<strong>change</strong>, Oakland, April<br />

2006. [www.organicex<strong>change</strong>.<br />

org]<br />

Ganunpaman, iligal na<br />

magpatubo ng hemp sa ibang<br />

bansa tulad ng Pilipinas<br />

sapagkat ang hemp ay mula sa<br />

uri ng halamang cannabis sativa,<br />

na tulad ng marijuana.<br />

Nagsagawa ng pag-aaral ang<br />

Patagonia, isang kumpanya ng<br />

damit na nakabase sa Ventura,<br />

California tungkol sa epekto ng<br />

kanilang mga hilaw na<br />

materyales sa paggawa noong<br />

dekada 90. Inisip nila na ang<br />

mga oil-base synthetic tulad ng<br />

polyester at nylon ay magdudulot<br />

ng pinakapinsala sa tao at<br />

kalikasan. Ikinagulat nila na<br />

batay sa naging pag-aaral, ang<br />

cotton ay higit na nagdudulot ng<br />

pinsala. Taong 1994,<br />

nagdesisyon ang Patagonia na<br />

palitan ang cotton na kanilang<br />

ginagamit ng organic na cotton,<br />

at ginawa lamang nito sa loob ng<br />

18 buwan.<br />

Karamihan sa mga damit natin sa aparador ay mayroong polyester, elastane o lycra.<br />

Ang mga mura at madaling alagaang tela na ito ay naging isang miracle solution<br />

sa industriya ng tela. Subalit, ang mga gumagawa nito ay lumilikha ng polusyon<br />

at mahirap pang i-recycle (halimbawa, kailangan ng 30 hanggang 40 taon<br />

para mabulok ang nylon). Ang mga natural na sinulid tulad ng cotton ay hindi rin<br />

naman masasabing “malinis”. Bagaman ang cotton ay nagmumula sa maliit sa 3% ng<br />

sakahan sa buong mundo, maraming kailangan naman nito ng maraming insecticides<br />

at herbicides.<br />

Ang mga bagong eco-friendly na tela ay mula sa mga materyales na sinasabing<br />

nagdadala ng mas kaunting pinsala sa kapaligiran tulad ng organic cotton at<br />

wool na nabubuo nang walang synthetic na kemikal o’ pesticide. Maari rin ang<br />

kawayan o’ bamboo, o’ hemp na nabubuo nang kaunti lamang ang pesticide o’<br />

pataba.<br />

Parami nang parami ang mga tatak ng damit na gumagamit ng organic cotton<br />

sa buong mundo. At dahil ditto, sa pagitan ng 2001 at 2005, tumaas ang global<br />

na kalakalan ng organic cotton ng 35%, 55% naman ang itinaas sa Estados<br />

Unidos. Sa kabila nito, ang mga certified organic cotton ay kumakatawan lamang sa<br />

tinatayang 1% ng lahat ng cotton na nililikha sa buong mundo.<br />

60<br />

[www.laborrights.org/projects/<br />

conference/ecopolitics.htm]<br />

T-shirt: simple, pero<br />

hindi inosente - Ang<br />

mundo ng fashion ay<br />

maaring glamoroso at<br />

kapana-panabik, pero<br />

naisip mo nab a ang mas<br />

malaking epekto nito? Mula<br />

sa usaping pangkalikasan,<br />

ang mga damit na ating<br />

isusuot ay maaring mula<br />

sa mga materyales na<br />

lubos na nagdudulot<br />

pinsala sa kapaligiran.<br />

Ang cotton, halimbawa, ay<br />

isa sa mga pinakamalaking<br />

produkto na binubuo<br />

sa sakahan sa buong<br />

mundo kung kaya 50%<br />

ng pangangailangan sa<br />

damit ay mula sa cotton.<br />

Karaniwang iniisip na nag<br />

cotton bilang natural at<br />

makakalikasan.<br />

Ngunit ang simpleng<br />

pagpapalaki at pag-aani ng<br />

1 librang sinulid ng cotton<br />

upang makagawa ng isang<br />

t-shirt ay nangangailangan<br />

ng maraming hangin, tubig<br />

at lupa. Nanganganib rin<br />

ang kalusugan ng mga<br />

taong nakatira sa sakahan<br />

ng cotton. Ang cotton para<br />

makagawa ng isang t-shirt<br />

ay nangangailangan ng 1/3<br />

na librang kemikal.<br />

Hindi lang sa sakahan<br />

nagtatapos ang problema<br />

sa pagpapatubo ng cotton.<br />

Kapag ginawa ng damit<br />

ang isang cotton, ilang<br />

nakalalasong kemikal<br />

ang nilalagay dito tulad<br />

ng silicone wax, panlinis<br />

na gawa sa petrolyo,<br />

mabibigat na metal, at<br />

flame/water retardant ,<br />

ammonia at formaldehyde.<br />

Ang mga kemikal naman<br />

na ginagamit upang<br />

kulayan ang mga damit ay<br />

nakakapinsala rin sa ating<br />

kapaligiran at kalusugan.<br />

Ang mga lumang damit na<br />

ating itinatapon lamang ay<br />

kumakain lang ng espasyo<br />

sa ating mga landfill.<br />

Karamihan sa mga damit<br />

natin ay maari naming<br />

i-recycle o’ gamitin.


y o u t h X c h a n g e 61<br />

Sa parehong paraan na pwedeng magkaroon ng organikong pagsasaka, maari rin<br />

tayong makalikha ng organic wool. Dahil sa mga mapinsalang pesticide na ginagamit<br />

para paramihin ang tupa, dumarami ang demand sa organic wool.<br />

May mga materyales tulad ng biopolymers na mula naman sa mais at soya.<br />

Isa pa ay ang Ingeo ni Cargill-Dow. Ito ay isang natural synthetic fiber na mula sa<br />

pagkuha ng asukal mula sa mga halaman tulad ng mais. Ipinakilala ang ganitong uri<br />

ng materyales sa tulong ng sikat na pantalon sa Italy ang Diesel at Versace Sport.<br />

Gayunpaman, maraming hadlang sa paggamit ng eco-friendly na produkto.<br />

Mahirap mag-supply ng ganitong mga produkto. Sa maraming pagkakataon, ang<br />

mga kumpanya ay kailangang gumawa ng produkto mula sa wala o’ sa isang proseso<br />

na hindi pa gaanong malawakang sinusubukan. Ang presyo ay isa pang isyu. Ang<br />

mga organic cotton ay mas mahal palaguin kaysa sa mga pangkaraniwang cotton at<br />

ang presyo ay depende sa kalidad at lokasyon.<br />

Taong 2005, Nagsagawa ang<br />

M+R Strategic Services ng<br />

survey para sa Organic Trade<br />

Association tungkol sa lawak n<br />

g produksyon ng organic wool.<br />

Batay sa survey, 8,705 kilo ng<br />

organic wool ay mula sa Estados<br />

Unido at Canada noong 2005.<br />

[www.ota.com/organic/<br />

woolfactsheet.html]<br />

Ang biopolymer ay polymer na<br />

nabuo sa pamamagitan ng<br />

biotechnology. Ang<br />

pangunahing produkto nito ay<br />

kadalasang natural mula sa<br />

agrikultura o biowaste. Ang mga<br />

biopolymer ay hindi<br />

nangangahulugang kakaiba sa<br />

mga pangkaraniwang polymer<br />

na mula sa petrolyo. At hindi rin<br />

lahat ng biopolymer ay<br />

biodegradable.<br />

Kung kumikilos ang<br />

konsyumer,<br />

Kikilos ang kumpanya<br />

- Taong 2000 nang<br />

makatanggap ng pagkilala<br />

ang Chiquita, isang tatak<br />

ng saging, ng Better<br />

Banana Certification para<br />

sa 127 na company-owned<br />

farm nito sa Latin America.<br />

Nuong panahon na iyon<br />

ay mga kumpanya ng<br />

saging ay nasa mahigpit<br />

na mga mata ng publiko<br />

tungkol sa isyu ng<br />

pagkakapantay-pantay at<br />

etikal na paggawa. Ang<br />

Chiquita ang tanging tatak<br />

ng saging na pumasa sa<br />

mahigpit na pamantayan<br />

ng Rainforest Alliance’s<br />

Better Banana Project. Ang<br />

sertipikasyon na natanggap<br />

ng Chiquita ay katumbas<br />

ng 15% ng lahat ng ineexport<br />

na saging mula sa<br />

Latin America. Sa ngayon,<br />

ang mga sertipikadong<br />

sagong ay binubuo ng 90%<br />

ng kabuuang saging ng<br />

Chiquita papunta sa Europe<br />

at 2/3 ng kabuang saging<br />

papunta sa North America.<br />

Nawawalan ng saysay ang ating<br />

pagbili ng mga eco-friendly na<br />

produkto, kung patuloy naman<br />

tayong bumibili nang labis-labis.<br />

Eco-friendly man o’ hindi, pilitin<br />

natin bumili nang kailangan<br />

lamang natin.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Get inspired to orient your<br />

choice in the working world...<br />

The Career compass section<br />

displays a selection of<br />

companies and organisations<br />

relevant to the issues treated in<br />

this chapter : [CSR - Europe]<br />

- [fiber futures] - [love the<br />

earth] - [eblood clothing]<br />

- [anti pesticides network] -<br />

[fairlabor] - [ad!dict] - [reciclar<br />

t3] - [Teruo Masaki on CSR].


y o u t h X c h a n g e<br />

Ang industriya ng tela at pananmit ay malawak at iba-iba sa hilaw na materyales<br />

na ginagamit at proseso na ginagamit. Sa bawat proseso upang magawa ang isang<br />

damit, marami at iba’t ibang masamang epekto ang dinudulot nito sa kapaligiran.<br />

“MAKE YOUR MOTHER EARTH PROUD.”<br />

Juris - Vocalist of MYMP<br />

Photography by Ash Castro<br />

Hakbang Pasulong<br />

Mag-isip bago bumili. Isipin kung ano talaga ang iyong kailangan sa ano naman<br />

ang iyong gusto. Huwag kang bumili ng damit o’ palamuti dahil lamang halos lahat ay<br />

mayroon nito. Iwasan ring magpadala sa sa mga marketing campaign. Bumili nang mas<br />

kaunti at mas matibay na damit;<br />

Tahiin o’ sulsihan ang damit kapag may sira upang tumagal ito;<br />

Basahin ag mga etiketa o’ label ng mga damit. Kapag hindi malinaw ang<br />

impormasyon, huwag matakot magtanong;<br />

Piliin ang mga damit na ginawa ng mga kumpanya na may malinaw na polisiya<br />

tungkol sa isyung pangkalikasan at etikal;<br />

Piliin ang mga eco-labelled o’ ethical-labelled na produkto o’ serbisyo. Iwasan ang<br />

mga produktong hindi naman nagsasabi ng totoo;<br />

Make Your<br />

Mother<br />

Earth Proud<br />

Pumili ng mga produktong nagtataglay ng mataas a porsyento ng ni-recycle na<br />

materyales. I-recycle din ang mga damit na hindi na isusuot.<br />

Suriin at pag-aralan ang mga paboritong produkto, magsaliksik kung ang mga ito<br />

ay may magandang polisiya para sa mga manggagawa nito.<br />

Direktang bumili sa mga gumagawa ng damit. Sa internet, may mga online<br />

shop na nakakatulong upang mabawasan ang mga polusyon dala ng mga sasakyan<br />

na nagdadala ng mga produkto, haban nakakatulong naman sa mga lokal at maliliit<br />

na negosyante.<br />

62<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Do you want to look into workers<br />

conditions in the textile and<br />

garment industry in developing<br />

as well as developed countries?<br />

Have a look at the Test &<br />

play section of the website; try<br />

[behind fashion], our true-orfalse<br />

quiz and see what you<br />

could concretely do to stop<br />

sweat logos...<br />

Don’t forget to use the Links<br />

section: check the [fashion<br />

& beauty] and [creative lab]<br />

directories to save time carrying<br />

out your research projects.


y o u t h X c h a n g e 63<br />

Umaksyon<br />

“I would label the consumer<br />

of 2025 in three ways: more<br />

demanding, wiser and more<br />

worried.”<br />

[Mike Clasper,<br />

Procter & Gamble Europe]<br />

Ang bawat isa ay bumibili at ang pamimili ay isang malaking negosyo. Ang<br />

pagsibol ng globalisasyon, paglaganap ng makabagong media at ang pagbilis sa<br />

pagsagap ng impormasyon ay nakapag-ambag sa pagkamulat natin sa pangkalikasan,<br />

panglipunan at pang-ekonomikong epekto sa ating mundo ng ating simpleng<br />

pagbili.<br />

Tayo –bilang mga mamimili- ay nararapat humingi ng karagdagang impormasyon sa<br />

mga kumpanya sapagkat nalalaman natin na ang pamimili ay may direktang epekto<br />

sa atin. Mahalaga para sa mga mamimili na magkaroon ng pagpipilian.<br />

Sa European Union at ibang bansa, puspusan ang pamahalaan upang tugunan<br />

ang kahilingan ng mga mamimili na mabigyan sila ng sapat na impormasyon sa<br />

pangkalikasan at pangkalusugang aspeto ng mga produkto o serbisyo.<br />

Sa pagtataya mayroong 1.5 m2<br />

na espasyo ng shopping mall<br />

para sa bawat Amerikano. Ang<br />

pinakamalaking mall ay ang<br />

Ontario Mills, Sa Los Angeles na<br />

kasing laki ng 34 na footballfield.<br />

Lumahok sa mga on-line<br />

discussion ng UNEP. Magpadala<br />

ng mga tanong at ibahagi ang<br />

inyong Mga ideya sa sc@unep.<br />

fr, o’ di kaya ay bisitahin ang :<br />

[www.unep.fr/sustain].<br />

Green Choice Philippines.<br />

Kapag nakita nyo ang<br />

logong ito nangangahulugan<br />

lamang na pumasa ito sa<br />

pagsusuri ng Clean and<br />

Green Foundation sa mga<br />

batayang nakakatulong ito<br />

sa kalikasan.<br />

Ethical and eco-labels, ethical<br />

investments, and critical<br />

consumers’ networks are gaining<br />

popularity... Fairness has<br />

emerged as a key concept.<br />

Find all that and much more<br />

in the ‘Pay the right price’<br />

thematic room: [buy nothing<br />

day] - [buy it green] - [certified<br />

forests] - [make trade fair] -<br />

[let’s ex<strong>change</strong>] - [banking for<br />

the poor] - [fair money].<br />

‘Packaging yourself’ also hosts<br />

other cases relevant to this<br />

chapter: [blackspot sneakers]<br />

- [salmon nation] - [the<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

sneakers’ revolt] - [harmless<br />

textiles].<br />

Last but not least, ‘Carrying<br />

the torch’ focuses on<br />

education’s key-role<br />

[consumers’ school], on<br />

using the media [make your<br />

voice heard], and designing<br />

communities [students’<br />

network].


y o u t h X c h a n g e<br />

Eco-labels (among those<br />

recognised by governments)<br />

1. Blue Angel (Germany)<br />

2. European Union Ecolabel<br />

3. Green Seal (USA)<br />

4. Terra Choice (Canada)<br />

5. China Environmental<br />

Labelling<br />

6. Japan<br />

7. Nordic White Swan<br />

8. Austria<br />

9. Taiwan<br />

10. India<br />

11. Israel<br />

12. Milieukeur<br />

(The Netherlands)<br />

13. Environment 2000<br />

(Zimbabwe)<br />

14. South Korea<br />

15. Aenor (Spain)<br />

16. Green Label Thailand<br />

17. Green Label (Hong Kong)<br />

[http://europa.eu.int/comm/<br />

environment/ecolabel/index.htm]<br />

[www.energystar.gov]<br />

Ang paggamit ng etiketa o tatak ay isa sa mga opisyal na pamamaraan ng pamahalaan<br />

upang bigyan ng sapat na kaalaman ang mga mamimili tungkol sa produkto. Ngunit<br />

mag-ingat! Iilang tatak o etiketa lamang ang kinikilala ng pamahalaan. Ilan sa mga<br />

kilalang tatak ay ang EU Eco-label, German Blue Angel, Nordic Swan at French AB<br />

(organikong agrikultura).<br />

Sa Estados Unidos, ang Energy Star ay isang sistema upang malaman ng mga<br />

mamimili ang kakayahang pang-enerhiya ng mga kagamitan. Ang ganitong sistema<br />

ay kasalukuyang ginagawa na rin sa European Union.<br />

Ang mga korporasyon at pamahalaan ay sumasailam sa masusing pagsusuri<br />

ng publiko. Kung mas maraming tao ang magtatanong sa mga korporasyon tungkol<br />

sa kanilang produksyon, mas malakas ang tsansang pagbutihin nila ang mga ito.<br />

Sapagkat kung nais ng mga negosyanteng makuha ang tiwala ng tao, kailangan<br />

nilang makinig sa mga hiling at hinaing ng mga ito.<br />

64<br />

Panahon na para sa mga mamamayan na umaksyon! Ilan sa mga gawain tungkol rito<br />

ay mula sa mga pagkukusa ng civil society.<br />

UNEP-Tunza - Ang<br />

Tunza-ay salitang Kiswahili<br />

(o’ Swahili, isang wika<br />

sa Eastern Africa) na<br />

nangangahulugang<br />

“pagtrato nang may<br />

pag-aalaga at<br />

pagmamahal”. Ang<br />

programa ng UNEP-<br />

Tunza ay naghihikayat<br />

sa mga bata at kabataan<br />

na pangalagaan ang<br />

kalikasan sa pamamagitan<br />

ng pagpapalaganap ng<br />

kaaalaman tungkol sa<br />

kalikasan at pagkilos.<br />

Ang Tunza Youth Network<br />

ay isang database ng<br />

mga organisasyong<br />

pangkabataan na<br />

nagtutulungan upang<br />

mapabuti ang kalikasan<br />

sa buong mundo. Ang<br />

mga kabataang ito ay<br />

nagbabahagi ng<br />

kani-kanilang karanasan.<br />

www.unep.org/tunza<br />

Hakbang Pasulong<br />

Ikaw ang magdedesisyon kung paano mo gagastusin ang iyong pera. Pumili ng mga<br />

eco-friendly o’ makakalikasang produkto:<br />

Mag-isip muna bago kayo bumili ng produkto;<br />

Basahin ang etiketa o’label ng produkto. Kapag malabo ang impormasyon,<br />

magtanong;<br />

Piliin ang mga eco-labelled o’ ethical-labelled na produkto o’ serbisyo;<br />

Kung maari, bumili ng mga local at mga produktong nasa panahon;<br />

Pumili ng produkto na mare-recycle o’ malaking porsyento ay<br />

marerecycle;<br />

Buy direct. May mga produkto nang mabibili sa internet, magandang<br />

tingnan at tangkilikin ang mga ito sapagkat tinantanggal na nito<br />

ang ilang polusyon dala ng paglalakbay o’ transport cost. Kung mahusay<br />

na gagamitin, ang internet ay maaring makatulong tungo sa<br />

sustenableng pagkonsumo.


y o u t h X c h a n g e 65<br />

Pamumuhunan<br />

Sa pagpaplano sa hinaharap, ating suriin kung ang investment natin ay na sa mga<br />

kumpanyang nagtataguyod ng sustenableng pamumuhay. Kung maraming tao<br />

ang tatangkilik sa mga kumpanyang ito, nagbibigay din tayo ng mensahe sa mga<br />

kumpanya at institusyon na dapat tangkilikin ang corporate responsibility.<br />

Ang mga kumpanyang may responsableng polisiya ay maaring mangunasa<br />

pagtataguyod ng sustenableng pamumuhay upang iba naming kumpanya ay<br />

sumunod, lalu na kung makikita ng ibang kumpanya na maaring pagsabayin ang<br />

paggawa ng pagbabago at kumita.<br />

Para sa karagdagang<br />

impormasyon tungkol sa ethical<br />

finance, at pati sa mga<br />

kumpanyang may magaganda at<br />

responsableng proyekto:<br />

[www.cool-companies.<br />

org]; [www.co-operativebank.co.<br />

uk/ethics.html]; [www.ethical<br />

consumer.org]; [www.novethic.<br />

fr/novethic/site/index.jsp].<br />

Lumalaki ang sektor ng publiko , indibidwal at institusyunal ay nagsisimula ang<br />

etikal na namumuhunan. Ang mga mamamayan ay humihiling sa mga kumpanya na<br />

maging mas responsible sa kanilang mga ginagawa.<br />

May iba’t ibang paraan ng sustenableng pamumuhunan - ang pagbili ng shares mula<br />

sa responsableng kumpanya; pamumuhunan sa mga ethical pension fund,<br />

securities at mga gawaing pang-komunidad.<br />

Ang ethical fund ay isang oportunidad para sagutin ang global at lokal na<br />

pangangailangan. Ang paglalapat ng pangunahing kapital sa mga komunidad<br />

ang lumilikha ng mga microcredit at oportunidad para sa mga maliliit na negosyo<br />

para sa mga negosyante sa buong mundo. Ang microcredit ang nagbibigay lakas sa<br />

mga taong humaharap sa mga suliraning pangpinansyal.<br />

Ang microcredit ay<br />

nagpapautang sa mga mahihirap<br />

na tao upang makapagtayo sila<br />

ng sarili nilang negosyo, upang<br />

bigyan sila ng pagkakataong<br />

mapangalagaan ang kanilang<br />

mga sarili at pamilya. Mula sa:<br />

MICROCREDITSUMMIT [www.<br />

gdrc.org/icm]<br />

Ang Hapinoy ay isang<br />

programa ng Microventures,<br />

Inc. kung saan ang isang<br />

maybahay na nagnanais<br />

magkaroon ng sari-sari<br />

store ay nabibigyan ng<br />

pagkakataong makautang,<br />

makatanggap ng training<br />

at murang produkto mula<br />

sa malalaking kumpanya.<br />

Ito ay tinatag ng grupo ng<br />

mga kabataang naglalayong<br />

makapagbigay ng oportunidad<br />

sa mga kababaihan. Para sa<br />

karagdagang impormasyon,<br />

bisitahin ang www.hapinoy.<br />

com.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Volunteers play an especially<br />

important role not only in<br />

maintaining the non-profit<br />

sector’s advocacy functions,<br />

but also in helping it maintain<br />

its long-standing commitment to<br />

social justice and development...<br />

Need to know more? Go to the<br />

Facts & figures section and<br />

click [volunteering].


y o u t h X c h a n g e<br />

Powerbreak<br />

Pinatunayan ng Sunlife Foundation<br />

na isa sa mahalagang elemento ng<br />

Corporate Social Responsibility ay<br />

ang pagpapatupad ng programang<br />

magpapaunlad ng kakayahan ng<br />

mga empleyado nito na maging<br />

mabuting mamamayan. Isinagawa<br />

ng Sunlife Financial Philippines ang<br />

mga linguhang seminar tungkol sa<br />

kahalagahan ng pagmamahal sa<br />

kalikasan at paggamit ng mas<br />

energy-efficient na ilaw tulad ng<br />

compact fluorescent lamp. Ang<br />

nasabing seminar ay ginaganap<br />

tuwing tanghali upang hindi maabala<br />

ang pagtatrabaho ng mga<br />

empleyado. May libreng tanghalian<br />

para sa mga nagsipagdalo bilang<br />

pasasalamat sa oras na ginugol nila<br />

para sa 45-minutong seminar.<br />

Ang gobyerno ay maaring manguna sa mga gawaing may kinalaman sa etikal na<br />

pamumuhunan sa pamamagitan ng multilateral at international financing. Halimbawa,<br />

sa usaping internasyunal, may mga hakbang na ginagawa upang matulungan ang<br />

mga nais magtayo ng kumpanya na may kinalaman sa renewable energy sa<br />

pamamagitan ng pagtatas ng pondo na maaring mapagkunan ng mga negosyante.<br />

Ang G8 RENEWABLE ENERGY TASK FORCE, halimbawa, na binuo sa G8 Summit in<br />

Okinawa (July 2000) ay nagsagawa ng ilang pangunahing aksyon para sa usaping<br />

ito.<br />

Sa ibang bansa ang International Financial Institutions (IFIs) tulad ng Export Credit<br />

Agencies (ECAs) ay ilan lamang sa mga ginagamit ng gubyerno upang masuportahan<br />

ang kanilang mamumuhunan o’ negisyante. Tinitulungan ng ganitong ahensya ang<br />

mga kumpanya na pumasok sa mga iba’t ibang uri ng investment. Halimbawa ang<br />

ECAs ay dinisenyo upang palaguin ang export industry ng isang bansa.<br />

Anu ang kailangan nating isaalang-alang bago mamuhunan sa isang kumpanya:<br />

Nais mo bang bumili ng “shares”? Kung ikaw ay may balak na mamuhunan sa isang<br />

kasalukuyang negosyo, gamitin mo ang mga sumusunod na salik bilang gabay:<br />

Ano ang ginagawa ng kumpanya?<br />

Ano ang talaan ng mga nagawa ng kumpanya para sa panglipunang polisiya at<br />

isyung pangkalikasan?<br />

Paano pinangangalagaan ng kumpanya ang mga empleyado nito?<br />

Nakikibahagi ba ang kumpanyang ito sa mga gawaing panglokal sa kanilang<br />

komunidad?<br />

66<br />

Pagbabangko para<br />

sa mahihirap - Ang<br />

Bangladeshi Grameen Bank<br />

Microcredit Programme<br />

ang nagpasimula ng<br />

hamon sa tradisyonal na<br />

konsepto ng pag-iimpok<br />

dahil nasimulan nitong<br />

magpautang sa mahihirap<br />

na dati-rati’y klasipikado<br />

bilang ‘not creditworthy’<br />

(hindi mapapautang dahil<br />

walang pambayad). Ang<br />

pilosopiya ng Grameen<br />

ay ang mahihirap ay<br />

may kakayahan din na<br />

hindi lamang nagagamit<br />

at napapaunlad. Ang<br />

pagpapautang ay<br />

sa pamamagitan ng<br />

boluntaryong pagbuo ng<br />

limang katao para sa isang<br />

grupo upang mangasiwa<br />

para sa isa’t isa ng<br />

isang matatag prinsipyo,<br />

moralidad, at kaseguruhan<br />

ng pagbabayad bilang<br />

garantiya na hindi<br />

tinatanggap ng mga tipikal<br />

na bangko. Sa ngayon,<br />

95% ng mga pautang nito<br />

ay nabibabalik dahil sa<br />

group pressure at selfinterest,<br />

at dahil na rin sa<br />

motibisayong naibibigay sa<br />

mga umuutang. Ang mga<br />

pautang ay maliliiit lamang<br />

ngunit sapat na para<br />

palaguin ang mga maliit na<br />

negosyo ng mga umutang<br />

tulad: pagpapatuyo at<br />

pagbubunot ng palay,<br />

pagpapaayos ng makina,<br />

pagbili ng sasakyan<br />

tulad ng rickshaw, etc.<br />

Inaasahan kasi na ang<br />

mga pinapautang, kapag<br />

binigyan ng pagkakataong<br />

makahiram ng pera, ay<br />

makakapagsimula at<br />

papaunlarin ang sarili sa<br />

isang negosyo hanggang<br />

sa ito’y makabayad.<br />

[www.grameen-info.org/<br />

bank/moa.html]


y o u t h X c h a n g e 67<br />

Dicover<br />

the global<br />

village<br />

“Let the villages of the future<br />

live in our imagination, so that<br />

we might one day, come to live in<br />

them.”<br />

[Mahatma Gandhi]<br />

Ang mga kabataan sa kasalukuyan ay binabagyo ng mga imahe at<br />

impormasyon mula sa media—mula sa politika, musika, agham, mga sikat na<br />

artista, usong pananamit, at iba’t iba pang mga isyu. Ang mga bata sa ngayon ay<br />

nabubuhay sa kultura kung saan ang impormasyon at libangan ay nagmumula<br />

sa media—mapadyaryo, radyo, magasin, pelikula, internet o telebisyon.<br />

Paano kumikilos ang media? Paano ito nagiging organisado upang bumuo ng isang<br />

katotohanan? Kung sapat nating mauunawaan ang media, mas magiging mulat<br />

tayo sa mga stratehiya nito upang makaapekto sa ating mga desisyon. Kung gayon,<br />

mauunawaan natin kung paano tayo magsasalita laban sa laganap na impluwensiya<br />

nito sa ating pagbili. Maaari rin nating magamit ang media upang gumawa ng ingay<br />

para sa pagtataguyod ng bagong kaugalian o paniniwala para sa mas sustenableng<br />

pamumuhay.<br />

Sa Estados Unidos, 10 % lamang<br />

ng mga napapanuod ng mga<br />

bata ang pambata. Ang<br />

natitirang 90% ay mga<br />

palabas na pangmatanda. 35%<br />

ng kabataan ay mag telebisyon<br />

sa kanilang sariling kwarto, at<br />

kumakaing mag-isa sa harap ng<br />

telebisyon. Mula sa :US National<br />

Association for the Education of<br />

Young Children; L’Espresso, 27<br />

September 2001, p. 104<br />

Malala ang sugat ng maling<br />

representasyon ng babae sa<br />

telebisyon, radio, diyaryo,<br />

magasin at internet. Dahil dito,<br />

patuloy na nabibiktima ng<br />

karahasan ang bata at babae.<br />

Ayon sa ulat ng Philippine<br />

National police noong Disyembre<br />

2006, sa bawat anim na oras,<br />

may isang batang nabubugbog at<br />

sa bawat tatlong oras, may isang<br />

babaeng binubugbog ng kanyang<br />

asawa. Isa kada oras naman ang<br />

nabibiktima ng panggagahasa<br />

at isa rin kada pitong oras ang<br />

nabibiktimang bata at babae sa<br />

sekswal na panliligalig.” – Cong.<br />

Liza Maza ng Gabriela Women’s<br />

Party<br />

Ang Campaign for Real<br />

Beauty ng Dove - Sa<br />

gitna ng mga paniniwalang<br />

ang kagandahan ay<br />

nasa kabataan lamang,<br />

maputing kutis o maliit<br />

na pangangatawan,<br />

umusbong ang Campaign<br />

for Real Beauty ng Dove.<br />

Layunin ng proyekto na<br />

gisingin ang kamalayan ng<br />

lipunan ukol sa balikwas na<br />

pagtingin sa kagandahan<br />

sa pamamagitan ng mga<br />

diskusyon at debate.<br />

Sa mga patalastas ng<br />

Dove, gumamit sila ng<br />

mga modelong babae na<br />

hindi babad sa make-up,<br />

mga pampaganda at<br />

retokado para ilarawan<br />

na ang kagandahan ay<br />

wala sa mukha, timbang o<br />

edad. Hangad ng Dove na<br />

baguhin ang kinasanayang<br />

pagkakilala ng kagandahan<br />

at palawigin ang<br />

pagtanggap at pagtrato ng<br />

lipunan sa pagkakaiba-iba<br />

ng itsura ng tao.<br />

[www.campaignforrealbeauty.<br />

ph]<br />

“Bawal ang mataba. Taboo ito.<br />

Bawal ang maitim. Isa itong<br />

malaking kasalanan. Para<br />

magkaroon ng kapangyarihan,<br />

gumamit ng gamot pampapayat<br />

at pampaputi. Ang pamilihan at<br />

merkado ang siyang humuhubog<br />

sa kung ano ang maganda at<br />

hindi kaaya-aya sa mata ng tao.<br />

Ngayon, ang pagbili at<br />

pagkonsumo ang siyang bibliya<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

ng kagandahan” – Rosel Pineda,<br />

“The Unbearable Heaviness of My<br />

Being” from the anthology Body<br />

Politics: Essays on Cultural Representations<br />

of Women’s Bodies<br />

by Odine de Guzman, Center for<br />

Women’s Studies, 2002


y o u t h X c h a n g e<br />

ANUNSYO<br />

Ang mga higanteng billboard, patalastas sa telebisyon, o’ magasin...tila hindi ka<br />

makakawala sa mga anunsyo habang ito ay lumalaganap sa apat na sulok ng mundo.<br />

Anga mensahe nito ay masasabing may malaking impluwensiya sa mga tao<br />

upang hikayatin silang bumili. Lahat ba ng anunsyo ay masama?<br />

68<br />

Gusto nilang simulan ng mga<br />

kabataang gamitin ang kanilang<br />

produkto habang bata pa ang<br />

mga ito at patuloy na tangkilikin<br />

sa kanilang pagtanda.<br />

Nakikipagtulungan ang UNEP sa<br />

mga sektor ng advertising upang<br />

ilaan ang kanilang galing sa<br />

pagkampanya ng mas<br />

sustenableng pamumuhay.<br />

Taong 1999 nang tanggalin ng<br />

Calvin Klein ang kanilang mga<br />

advertisement sapagkat<br />

maraming mamimili ang<br />

nagreklamo tungkol sa paggamit<br />

sa mga bata sa isang sekswal<br />

na mensahe. Samantalang ang<br />

Camel Cigarettes naman ay<br />

hininto ang paggamit kay “Joe<br />

Camel” na karaketer dahil na rin<br />

sa reklamo ng mga mamimili na<br />

ang tinatarget nito ay mga bata.<br />

[www.media-awareness.ca]<br />

Partikular na tinatarget ng maraming anunsyo ang mga kabataan. Gumagamit ang<br />

mga ito ng mga salita at imahe na kukuha ng atensyon ng kabataan, na maaring wala<br />

namang pang-akit sa mga magulang (halimbawa ay anunsyo tungkol sa cellphone,<br />

junkfood o musika). Sa katunayan, ang mahalagang tagapakinig ng mga anunsyong<br />

ito ay mga kabataan sapagkat nais ng mga kumpanya na magtaguyod ng katapatan<br />

o’ loyalty sa paggamit ng kanilang produkto. Nais ng mga kumpanya na magsimula<br />

ang mga tao na gamitin ang kanilang produkto habang bata pa ang mga ito. Sa<br />

gayon, makakasiguro sila na gagamitin ng tao ang kanilang produkto habang ang<br />

mga ito ay nabubuhay.<br />

Kadalasan, gumagamit ang anunsyo ng mga mensaheng may stereotype.<br />

Halimbawa, itataguyod nila ang isang produkto para sa mga batang babae na iba<br />

kung paano nila itaguyod ang produkto sa mga lalake. Bagaman ang produkto<br />

namang ito ay maaring gamitin ng babae o lalake. Ang steoreotype ay isang makitid<br />

na paniniwala na kung ikaw ay babae o lalake ay maayroon kang partikular na<br />

bahaging dapat gampanan .<br />

Sa ganitong mga paniniwala ay natatanggal ang kakayahan nating makapamili ng<br />

sarili nating interes. Kailangan na lang natin na umupo at tanggapin ang mensahe na<br />

binibigay nila sa atin.<br />

Hindi natin kailangang magsawalang kibo at tanggapin na lamang ang lahat ng<br />

mensahe mula sa media. Maari tayong sumagot at sabihin ang ating opinyon.<br />

Ganuonpaman, hindi lang hinihikayat ng mga anunsyo ang mga tao para bumili.<br />

Ilang mga organisasyon na rin ang gumagamit ng mga anunsyo para mapukaw ang<br />

atensyon ng mga mamimili sa mga isyung may kinalaman sa lipunan o’ kalikasan.<br />

Ang mga anunsyo tungo sa isang sustenableng pamumuhay ay nangangahulugang<br />

mas maraming anunsyo tungkol sa mga produktong maka-kalikasan o’<br />

eco-products. Nangangahulugan ito ng pagbabago sa pamumuhay na<br />

mas mainam at katangap-tangap sa tao na tumutugon sa paghahanap ng higit na<br />

kahalagahan, transparency at etikal.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

OPINYON.<br />

“UNDER THE SAYA”. Bukod sa sabong panlaba, ang mga<br />

patalastas na may kinalaman sa pangangalaga sa mga bata ay<br />

kadalasang ginagampanan ng mga babae. Kinakahon nito ang<br />

katungkulan ng babae sa pangangalaga ng anak lamang. Kung<br />

kayat kahit sa makabagong panahon kung saan kinikilala na ang<br />

pagkakapantay-pantay ng babae at lalake, hindi pa rin<br />

matanggap ng karamihan sa atin kapag ang lalake ang<br />

namamalagi sa bahay habang ang babae ang nagtatrabaho.<br />

Simula pa noong 1995,<br />

sinimulan na ng Body<br />

Shop ang kampanya nito<br />

para maitampok ang selfesteem<br />

o pagpapahalaga<br />

sa sarili.<br />

Noong 1997 inilabas<br />

nito ang kampanya nito<br />

base sa isang manikang<br />

ang pangalan ay ‘Ruby’,<br />

isang representasyon<br />

ng kagandahan base<br />

sa totoong hitsura ng<br />

kababaihan. Ayon pa sa<br />

slogan: “There are three<br />

billion women in the<br />

world who don’t look like<br />

supermodels and only eight<br />

who do” (Mayroong tatlong<br />

bilyong kababaihan sa<br />

mundo na hindi kamukha<br />

ng mga supermodel at<br />

mayroon lamang walo).<br />

Hinahamon ng programang<br />

ito ang di-makatotohanang<br />

kamalayang dulot ng<br />

industriya ng kagandahan<br />

sa pamamagitan ng wika<br />

at imaheng nagpapakita ng<br />

respeto at pagpapahalaga<br />

sa esensiya ng kagandahan<br />

ng mga babae.<br />

[www.thebodyshop.com]


y o u t h X c h a n g e 69<br />

TELEBISYON<br />

Napakaraming eksena ng Pag-stereotype ang mapapanood sa telebisyon. Kadalasan,<br />

ang mga marginalized at minority ay ipinapakita sa media na may mababang uri/<br />

kakayahan kumpara sa mga naghaharing-uri o dominanteng grupo. Ang masaklap<br />

pa rito, masaklaw ang naabot ng mga programa sa telebisyon TV higit pa sa target<br />

nitong manonood.<br />

Halimbawa na rito ang mga palabas na napapanood ng mga kabataan na puno<br />

karahasan, sex, social trauma, at iba pa sa kabila ng kawalan nila ng karampatang<br />

kakayahang intindihin ang mga ito sa antas ng kanilang panlasa at emosyon.<br />

Para sa mga bata/kabataan, ang mga palabas na ito’y madaling paniwalaan at<br />

tanggapin, samantalang ang isang nakakatanda at kritikal ay may kakayahan nang<br />

magsuri. Isang pag-aaral ang nagsasabing ang mga kabataang babad sa panonood<br />

ng telebisyon ay madalas gumagamit ng dahas upang masulusyunan ang isang<br />

problema.<br />

Sa kabila nito, may malaki ring kabutihang naidudulot ang telebisyon. Ang<br />

positibong aspekto ng panonood ay makikita sa mga programang nagpapalabas<br />

ng iba’t ibang uri ng pamumuhay at kultura sa mga kabataan, humihikayat na<br />

maging bukas sa mga opurtunidad at pag-intindi sa ibang tao. Sinasabing mga<br />

kabataang nag-aaral ngayon ay higit na may kaalaman (base sa kanilang mga<br />

napapanood) kaysa noong hindi pa uso ang telebisyon.<br />

Gayundin, may ilang ebidensyang nagpapakita na ang mga palabas pambata sa<br />

telibisyon na idinisenyo para sa akademikong pag-aaral at pagtuturo ng pakikipagkapwa<br />

tao ay nakakatulong epektibong pagkatuto ng mga kabataan. Dahil ang<br />

telebisyon, habang nagtuturo ay may entertainment value din. Totoo nga, ang mga<br />

karahasan sa TV ay nakakagulat sa mga kabataan, ngunit kung pag-iisipan din, ang<br />

mga aral na ibinabahagi sa pamamagitan ng panonood ay maaaring makapagpabago<br />

ng kaisipan ng tao/kabataan. Halimbawa, ang paulit-ulit na hikayat upang baguhin<br />

ang lifestyles sa pagkain o pagkonsumo ng sobra, ay nakakatulong upang ang mga<br />

kabataan ay magbago ng pananaw at kumilos.<br />

“Anong nakakatawa? Sa lahat ng palabas<br />

ng komedya sa bansa, kinukutya<br />

ang maitim, pango ang ilong, mataba,<br />

maliit, mga bakla’t lesbiyana, mga<br />

mahihirap na walang kakayanan, mga<br />

may disabilidad… Sino nga ba ang<br />

perpekto?..Hindi natin alam, kada<br />

pinagtatawanan natin ang mga taong<br />

ito, pinagtatawanan natin ang ating<br />

mga sarili.”<br />

- Dr. Glecy Atienza, “Anong<br />

Nakakatawa?” Pelikula Magazine,<br />

June 1997<br />

OPINYON<br />

Subukang tumutok sa<br />

telebisyon mula alas-7 ng<br />

umaga hanggang alas-11<br />

ng gabi. Ilang palabas ang<br />

nagtataglay ng “PARENTAL<br />

GUIDANCE”, at ilan naman<br />

ang hindi? Sa kasalukuyan,<br />

kahit ang mga cartoon at<br />

programang pambata ay<br />

hindi na rin tunay na ligtas<br />

para panuorin ng bata.<br />

Marami nang eksena tungkol<br />

sa karahasan, halikan at<br />

sex. At kahit ang mga<br />

telenobelang hinango sa<br />

mga sumikat na karakter<br />

sa komiks na ginawa raw<br />

para sa mga bata, ay mukha<br />

namang hindi pambata.<br />

Ang mga karahasan sa telebisyon ay maaring manggulat, ngunit may mga natatagong<br />

mensahe rin ito na maaring makaimpluwensiya sa mga kabataan. Kapag paulit-ulit<br />

na napapanuod, maari nitong baguhin ang pamumuhay, katulad ng pagpapahintulot<br />

sa labis na paggastos.<br />

An Inconvenient Truth<br />

- Naniniwala ang dating<br />

bise-presidente ng Estados<br />

Unidos na si Al Gore na<br />

makapangyarihan ang<br />

media upang mabuksan<br />

ang opinion ng tao sa iba’t<br />

ibang isyu. Ang kanyang<br />

documentary film na ‘An<br />

Incovenient Truth’ ay<br />

nabuo sa pagtutungan<br />

ng ilang eksperto. Ang<br />

nasabing documentary film<br />

ay madaling maintindian,<br />

ngunit hitik sa tamang<br />

impormasyon. Dahil dito,<br />

matagumpay na nadala ng<br />

pelikula ang isyu ng climate<br />

<strong>change</strong>.<br />

Signos<br />

- Bilang pagtugon<br />

sa panawagan para<br />

mapangalagaan ang<br />

kalikasan, binuo ng GMA<br />

Public Affairs ang isang<br />

documentary film na<br />

pinamagatang Signos.<br />

Layunin ng nasabing<br />

documentary film na imulat<br />

ang mga Pilipino sa isyu ng<br />

climate <strong>change</strong>. Ang mga<br />

isyung tinalakay sa Signos<br />

ay batay sa karanasan at<br />

isyung pangkalikasan ng<br />

Pilipinas.


y o u t h X c h a n g e<br />

Sangkap ng pagiging<br />

superhero - Naglipana ang<br />

mga superhero ngayon.<br />

1.Sa maraming pagkakataon,<br />

pinapalutang ang pagiging<br />

superhero sa kanyang pisikal na<br />

kaayuhan. Halimbawa,<br />

dapat kasing-seksi ka ni Darna,<br />

o kasing-macho ni Captain<br />

Barbel.<br />

2.May mga superhero tulad ni<br />

Lastikman, Volta, Pedro<br />

Penduko at Petrang Kabayo<br />

na lumilihis sa mga<br />

tradisyunal na superhero na<br />

seksi at gwapo’t maganda.<br />

Gayunman, sinasadya ito upang<br />

maging katawa-tawa o tila<br />

maging karnabal na lang ang<br />

karakterisasyon ng superhero.<br />

3. May mga superhero<br />

naman tulad ni Rona Mahilom<br />

at Sajid Bulig. Mga kabataang<br />

isinugal ang sarili para sa<br />

kanilang mga kapatid at<br />

kaibigan. Para sa mga bayaning<br />

ito, ang sakripisyo ang<br />

kailangan mangibabaw sa mga<br />

panahon ng trahedya at sakuna.<br />

Sa mga uri ng superherong ito,<br />

saan mo gustong maihalintulad<br />

ang sarili?<br />

IDOLO AT MANUNUOD<br />

Ang mga artista, modelo, atleta ay maaring maging mabuting huwaran. Ang media<br />

ay maaring maging instrumento upang magtaas ng kamalayan ng mga kabataan.<br />

Ang musika ay isang paraan upang mapadala ang isang panlipunang isyu.<br />

Halimbawa ng mga ito ay ang mga mga kaganapan tulad ng LIVE AID, FARM AID,<br />

THE AMNESTY INTERNATIONAL TOUR, OUR COMMON FUTURE, GREENPEACE ALBUM<br />

AT IBA PA. Sa ngayon, ang mga kabataan ay higit na komportable sa media. Libolibong<br />

website ang pinatatakbo ng mga kabataan at para sa kabataan. Ang kanilang<br />

pangakong ikampanya ang mga masalimuot na paniniwala (tulad ng karapatang<br />

pantao o kapaligiran) ay isang patunay ng kanilang kakayahan na gamitin ang media<br />

at ang kanilang talino tungo sa isang sumasapat na proyekto.<br />

70<br />

Eco-defenders<br />

Ang Eco-defenders ay kwento ng kabayanihan ng tatlong bata para sa pangangalaga sa<br />

kalikasan. Ito ay proyekto ng Sustainable Energy Development Program (SEDP)- United States<br />

Agency for International Development (USAID). Nagkaroon na ito ng puppet show, librong<br />

pambata at maging infomercial sa sinehan kung saan itinututro ang “3 Rs” (Reduce, Reuse,<br />

Recycle), pangangalaga sa tubig at pagiging episyente sa paggamit ng enerhiya. Tatlo ang<br />

kilalang karakter sa Ecodefenders; ito ay sina Waste Buster, Water Warrior, at Switch Ninja.<br />

www...<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />

Need to know more? Go to the<br />

Facts & figures section and<br />

look for [advertising & <strong>youth</strong>]<br />

- [internet / intro] - [internet &<br />

<strong>youth</strong>] - [music global market]<br />

- [media concentration] - [bizconcentration].<br />

Get inspiration to guide your<br />

choice in the working world...<br />

The Career compass<br />

section displays a selection of<br />

organisations relevant to the<br />

issues treated in this chapter:<br />

[media diversity] - [media<br />

watch, Canada] - [indie<br />

music online] - [enviro film<br />

festival] - [sustainabilty-TV] -<br />

[alternet] - [eco-entertainment]<br />

- [indymedia] - [inspiring<br />

responsibility].<br />

Look at the Trainer’s room<br />

section: here you’ll find two<br />

classwork activities [decoding<br />

advertising] and [progress is<br />

progress], designed to help you<br />

to understand better - respectively<br />

- advertising mechanisms and<br />

science & technology innovations.<br />

Young MDG<br />

Ang Young MDG (www.<br />

youngmdg.com) ay<br />

isang proyekto na<br />

pinagtutulungan ng mga<br />

estudyante sa high-school<br />

mula sa iba’t ibang panig<br />

ng mundo sa paglikha<br />

ng isang website. Ang<br />

hangarin ng programang<br />

ito ay palaganapin<br />

ang mahahalagang<br />

impormasyon ukol sa<br />

United Nations Millennium<br />

Development Goals<br />

(MDGs), isang nasusulat<br />

na tunguhin na ipinanukala<br />

ng United Nations sa<br />

naganap na Millennium<br />

Declaration noong 2000 na<br />

pinagkaisahan ng mga 189<br />

pinuno ng mga bansa sa<br />

daigdig.<br />

Sa pamamagitan ng<br />

information technology<br />

bunsod ng nasabing<br />

website, ang mga<br />

kabataang nagsusulong<br />

sa nasabing proyekto<br />

ay nakakapag-usap sa<br />

internet sa pamamagitan<br />

ng forum at makabagong<br />

teknolohiya.


y o u t h X c h a n g e Ang YXC<br />

Website<br />

“The best way to predict the<br />

future... is to create it.”<br />

71<br />

[Alan Kay, American computer<br />

scientist]


y o u t h X c h a n g e<br />

Networking:<br />

Panuntunan<br />

sa Paggamit<br />

Ang internet ay higit na nagiging mahalaga bilang instrumento sa komunikasyon<br />

at pintuan para sa maraming impormasyon. Bagaman may limistasyon pa rin<br />

ang kakayahan ng internet, ito ay paraan sa hinaharap upang higit na magamit<br />

ang kakayahan ng mga kabataan ngayon. Ang internet ay isa ring “wika” ng<br />

lumalaking bilang ng kabataan.<br />

“Service to others is the rent<br />

you pay for your room here on<br />

earth.”<br />

[Muhammad Ali,<br />

world boxing champion]<br />

Ang librong ito ay dinisenyo para sa mga tagapagsanay, maging sa mga<br />

estudyante. Habang ang gabay na ito ay kumakatawan sa isyu at pagsubok ng<br />

konsumong sumasapat, sinisiyasat naman ng YOUTHEXCHANGE (YXC)<br />

website ang mga isyu nang may lalim.<br />

Ang mga popular na usapin (tulad ng musika, usong pananamit, pelikula, at<br />

bagong media) ay ginagamit na simula ng mga diskusyon.<br />

Bakit Internet? Ang bagong teknolohiya ay pampuno sa kakulangan ng tradisyunal<br />

na gabay. Kapag ang internet ay ginamit para mabigyang edukasyon ang mga tao,<br />

ito ay nagbubuo ng malaking oportunidad. May “snowball effect” ang internet—<br />

pinararami nito ang mabuting resulta sa lahat ng taong sangkot—guro, kabataan,<br />

institusyon, kumpanya at NGO.<br />

72<br />

Ang pagbabahagi ng karanasan sa pamamagitan ng networking ay nagdaragdag<br />

ng halaga upang higit na manghikayat sa pagtataguyod ng pamumuhay na<br />

sumasapat. Ang YXC website ay kukuha sa atensyon ng mga gumagamit nito


y o u t h X c h a n g e 73<br />

upang mapaunlad ang kanilang pagkamalikhain. May mga halimbawa sa tunay na<br />

buhay na nagsisilbing paunang hudyat upang patingkarin ang iba’t ibang datos<br />

at pag-aaral.<br />

www.<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net, ang website, ay nakaayos sa sumusunod na<br />

paraan:<br />

ANG MGA THEMATIC ROOM SA YXC Website<br />

May humigit kumulang 130 na kwento at pag-aaral batay sa tunay na buhay ang makikita sa<br />

YouthX<strong>change</strong> website. Ang mga ito ay makakatulong upang maipakilala ng mga guro ang<br />

sustenableng pagkonsumo sa mga gawain sa klase. Mayroong siyam na thematic room sa<br />

website:<br />

01_respecting our bodies - Ang pagrespeto sa ating sarili ang simula ng pagrespeto sa<br />

ibang tao, kalikasan at planeta.<br />

02_packaging yourself - Ikaw ba talaga ang pumili kung ano ang iyong ayos? Ano ang<br />

papel ng media sa prosesong ito?<br />

03_awakening your soul - Pagbubuo ng iyong sariling personalidad ay tulad ng<br />

pagpupuno sa iyong pagkatao. Paano? Ikumpara ang iba’t ibang kultura, alamin kung paano<br />

higit na maipapahayag ang saloobin at isipin kung ano talaga ang iyong kailangan.


y o u t h X c h a n g e<br />

04_looking for a place - Ang bahaging ito ay tumatalakay sa pagkakaugnay<br />

ng mga isyung tila magkaiba-pabahay, paglayo o’ paglalakbay. Tinatalakay<br />

dito kung paano masisiguradong ang iyong bahay ay eco-friendly. Tinatalakay<br />

rin dito ang epekto ng turismo at ilang isyu tungkol sa mga immigrant at mga<br />

refugee.<br />

05_carrying the torch - Ang bahaging ito ay tungkol sa pormal at di-pormal<br />

na edukasyon, tradisyunal na kaalaman, pagpapalitan ng kaalaman sa kultura<br />

at henerasyon. Idinidiin ng bahaging ito kung paano magagamit ang media upang<br />

makapagpahayag ng saloobin.<br />

06_clean up your fun - Ang mga libangan (sport, musika, sinehan,<br />

komiks, at iba pa) ay isang magandang paraan ng pakikipagkapwa-tao. Dito<br />

matutunan natin kung paano gumawa ng mga libangan na masaya na, sustenable<br />

pa: no-waste party, zero-emmission venues at iba pa.<br />

07_social belonging - Ang bahaging ito ay tumatalakay sa pakikibahagi natin<br />

sa mga gawaing panglipunan. May isyung sosyal at politikal na karapatan sa<br />

bahaging ito (tulad ng paghahanap ng trabaho, pagkilala sa kasarian, kapayapaan<br />

at hustisya).<br />

08_pay the right price - Ang bahaging ito ay nakatuon sa epekto sa<br />

kalikasan, panglipunan at pang-ekonomiya ng ating produkyon at pagkonsumo.<br />

Tungkol rin ito sa karapatan ng mga konsyumer.<br />

09_looking ahead - Matuto tungkol sa sa enerhiya at kahirapan. Ang<br />

bahaging ito ay kumikilala sa pagiging malikhain tungo sa isang magandang<br />

lipunan.<br />

DROP DOWN MENUS: Upang lubos na maunawaan ang mga isyu sa<br />

siyam na thematic room, may mga pag-aaral sa bawat rehiyon sa mundo na<br />

na sa makikita sa bahaging ito. Dito mauunawaan kung paano kumikilos ang<br />

proyektong YouthX<strong>change</strong> sa global na antas. May tatlong drop down menu.<br />

74


y o u t h X c h a n g e 75<br />

UTILITIES (drop down menu):<br />

facts & figures: higit 500 na datos tungkol sa ekonomiya, kalikasan at<br />

isyung panlipunan.<br />

dep’t store: direktang impormasyon tungkol sa 150 sustenableng produkto<br />

at serbisyo na mabibili sa pamilihan na makakatulong sa mga konsyumer upang<br />

maging sustenableng pamumuhay.<br />

career compass: tinatalakay dito ang ilang magagandang organisasyon<br />

para sa sustenableng pag-unlad sa lipunan. May mga panayam rin ito sa mga<br />

taong pinili ang propesyon na may kinalaman sa sustenableng pag-unlad.<br />

trainer’s room: pagpapakilala sa YXC at kung paano gamitin ang website at<br />

magsagawa ng mga gawaing pampaaralan para sa mga estudyante.<br />

test & play: mga pagsusulit, laro upang lalong mapalago ang kaalaman sa<br />

isyu habang nagsasaya.<br />

links: mga online resources na inaayos batay sa isyu.<br />

PARTICIPATE (drop down menu):<br />

Sa bahaging ito, maari kang magdagdag sa website, mag-download ng mga video<br />

at kopya ng YXC sa iba’t ibang wika. Maaari ka ring magpadala ng YXC e-card,<br />

at magpadala ng iyong komento sa UNEP at UNESCO.<br />

YXC WORLDWIDE (drop down menu):<br />

Ang YXC- Ang Gabay ay mababasa sa humigit 15 wika. Ang mga katuwang na<br />

organisasyon ng proyektong YXC ay nasaan man sa mundo. Maari kang bumuo ng<br />

partnership sa kanila, mag-organisa ng mga pagsasanay tungkol sa sustenableng<br />

pamumuhay o’ hindi kaya ay lubos mong maunawaan ang mga proyekto tungkol<br />

sa sustenableng pamumuhay sa iyong bansa. Ito ay bukas para kaninuman sa<br />

mundo.


y o u t h X c h a n g e<br />

76<br />

Sanggunian<br />

Website, libro, at iba pa.<br />

ANG YXC<br />

www.unep.fr/pc/sustain/<strong>youth</strong>/<br />

research-project.htm<br />

United Nations Population<br />

Division: http://esa.un.org/unpp/<br />

index.asp?panel=2<br />

EDUKASYON PARA SA<br />

PAGBABAGO<br />

www.unseco.org/education/<br />

desd<br />

www.unesco.org/ccivs/New-<br />

SiteCCSVI/CcivsOther/esd/esdpresentation.htm<br />

PAGPILI SA SUSTENABLENG<br />

PAMUMUHAY<br />

www.footprintnetwork.org<br />

www.ecofoot.org<br />

Living Planet Report 2006:<br />

www.panda.org/news_facts/<br />

publications/living_planet_report/<br />

index.cfm<br />

www.wfp.org/aboutwfp/<br />

introduction/hunger_what.<br />

asp?section=1&sub_section=1<br />

“More than 30% of our<br />

food is thrown away” by John<br />

Vidal, environment editor,<br />

The Guardian, Friday April<br />

15, 2005 [http://society.<br />

guardian.co.uk/environment/<br />

news/0,14129,1460299,00.html]<br />

www.globalfoodbanking.org<br />

National Statistical Coordinating<br />

Board, 2007 Poverty Threshold<br />

Sine Totoo, GMA 7<br />

www.bulatlat.com/news/6-<br />

49/6-49-wage.htm<br />

www.nwpc.dole.gov.ph/pages/<br />

ncr/cmwr_table.html<br />

www.marroxas.com/welcome/<br />

pricemonitoring.pdf<br />

Nailing the Enemy by Howie<br />

Severino. Syndicated by<br />

Malaya, Manila Chronicle, Manila<br />

Standard, Manila Times at The<br />

Philippine Star – March 10, 1995;<br />

Published at “Saving the Earth:<br />

The Philippine Experience” 4th<br />

edition, Philippine Center for<br />

Investigative Journalism (PCIJ)<br />

PAG-AALAGA<br />

“Putting Money Where The<br />

Conscience” by Jeffrey Tupas for<br />

Inquirer Mindanao, July 15, 2007<br />

Stockholm Convention on<br />

Persistent Organic Polluntants:<br />

http://chm.pops.int<br />

www.pmac.net<br />

http://ianrpubs.unl.edu/<br />

pesticides<br />

“Environmental Health<br />

Perspectives” by Weili Liu,<br />

Junfeng Zhang, Jamal H. Hashim<br />

and Bernard D. Gildstein,<br />

September 2003<br />

Pesticides Action Network:<br />

www.pam-international.org<br />

World Health Organization:<br />

www.who.int/tobacco<br />

“Carpool” by Angelo Bermudez,<br />

Talk of the Town, Philippine Daily<br />

Inquirer, January 20, 2008<br />

“Padyak Project” - UP<br />

Mountaineers, University of the<br />

Philippines Diliman<br />

“Tour of the Fireflies” - Firefly<br />

Brigade<br />

PAGLALAKBAY<br />

www.marikina.gov.ph<br />

www.ecofoot.org<br />

YAFE, Inc.: www.yafe.ph<br />

Otesha of Canada: www.<br />

otesha.ca<br />

www.wbcsdmobility.org<br />

www.oica.net/htdocs/Main.htm<br />

http://europa.eu.int/<br />

eur-lex/en/com/cnc/2004/<br />

com2004_0060en01.pdf<br />

www.uitp.com/Project/pics/<br />

susdev/BrochureUK.pdf<br />

www.business-standard.com<br />

European Local Transport<br />

Information Service: www.eltis.<br />

org<br />

US General Accounting Office,<br />

Washington 2000<br />

Sinag: www.sinag.dlsu.edu.ph<br />

Business Mirror, May 16, 2007<br />

Clayton Caroline, Dirty Planet:<br />

the Friends of the Earth Guide<br />

to pollution and what you can do<br />

about it, London, Livewire Books,<br />

2000<br />

www.greener-driving.net/site/<br />

home.html<br />

UNEP, Transport Initiative:<br />

www.unep.fr/en/info/videos.htm<br />

PAGLAYO<br />

“Probe” – November 7, 2007:<br />

www.probetv.com<br />

Joan Carling, Cordillera’s<br />

People Alliance<br />

www.unep.fr/tourism<br />

www.world-tourism.org<br />

www.wttc.org<br />

www.ecotourism.org<br />

www.tourismconcern.org.uk<br />

www.survival-international.org<br />

www.farfrontiers.com/aboutus/166/the-himalayan-touristcode<br />

www.eed.de/fix/ten-tourism<br />

www.tourisminsight.com<br />

www.green-travel.org<br />

www. responsibletravel.com<br />

www.sierraclub.org<br />

Cell Phone Waste Collection<br />

Project: http://www.trc.dost.<br />

gov.ph/index.php?option=com_<br />

content&task=view&id=218<br />

PAGBAWAS SA BASURA<br />

www.europa.eu.int/comm/<br />

environment/waste/facts_en<br />

www.epson.com/cgi-bin/Store/<br />

Recycle/RecycleProgram.jsp<br />

www.o2.org/index.php<br />

www.smartarch.nl<br />

www.cfd.rmit.edu.au<br />

www.unep.fr/pc/sustain/<br />

design/design.htm<br />

www.apple.com/environment/<br />

recycling/nationalservices<br />

Waste Market by<br />

Ayala Foundation: www.<br />

ayalafoudnation.org<br />

www.philips.com/<br />

assets/Downloadablefile/<br />

Environmentalresponsibility-<br />

2828.pdf<br />

www.env.go.jp/recycle/3r/en<br />

www.shareholder.com/bid/<br />

news/20021206-96753.cfm<br />

Second Philippines Progress<br />

Report on the Millennium<br />

Development Goals, United<br />

Nations, 2005<br />

www.reciclar-t3.org.br<br />

OPTIMISE ENERGIES<br />

World Resources Institute:<br />

www.wri.org/wri/trends/index<br />

Clayton Caroline, Dirty Planet,<br />

op.cit.<br />

www.fuelcellpark.com<br />

www.eccj.or.jp/index_e.html<br />

www.seba.es<br />

www.menergia.gov.ec/php/<br />

proy_galapagos_ELECT.php<br />

Brochure “Cutting Your Electric<br />

Bills” and “Tipid Tips Sa Bahay” -<br />

Department of Energy Consumer<br />

Welfare and Promotion Office,<br />

www.doe.gov.ph<br />

Department of Energy -<br />

Lighting and Appliance Testing<br />

Laboratory (DOE-LATL) and<br />

Department of Trade and<br />

Industry - Bureau of Product<br />

Standards (DTI-BPS)<br />

http://europa.eu.int/comm/<br />

energy/en/renewable/idae_site/<br />

deploy/prj083/prj083_1.html<br />

http://database.bestpractices.<br />

org<br />

www.barefootcollege.org<br />

http://www.housing.gov.za


y o u t h X c h a n g e 77<br />

ULAT PANAHON<br />

www.unep.fr/ozonaction<br />

League of Corporate<br />

Foundations<br />

www.makati.gov.ph/portal/<br />

news/views_news.jsp?news_<br />

id=623<br />

www.greenpeace.org/<br />

international/campaigns/climate<strong>change</strong><br />

http://unfccc.int/essential_<br />

background/kyoto_protocol/<br />

items/2830.php<br />

www.hm-treasury.gov.uk/<br />

media/8AC/F7/Executive_<br />

Summary.pdf<br />

http://unfccc.int/files/press/<br />

backgrounders/application/pdf/<br />

factsheet_adaptation.pdf<br />

ILIGTAS ANG TUBIG, LIGTAS<br />

NA TUBIG<br />

Michael Carañes for PEF<br />

Visayas, Creating Access Through<br />

Partnerships: PEF Report 2005<br />

Mangool Active Mother’s<br />

Association<br />

www.earth-policy.org/<br />

Updates/2006/Update51.htm<br />

www.panda.org/about_wwf/<br />

what_we_do/freshwater/news/<br />

index.cfm?uNewsID=2250<br />

www.grinningplanet.com<br />

www.who.int/water_sanitation_<br />

health/dwq/guidelines/en<br />

www.unesco.org/water<br />

www.unwater.org<br />

www.gpa.unep.org<br />

www.thewaterpage.com<br />

PAGBILING WALANG HAPDI<br />

www.visayanforum.org<br />

ABK Initiative – United States<br />

Department of Labor<br />

www.ilo.org/public/english/<br />

standards/ipec/simpoc/others/<br />

globalest.pdf<br />

www.rugmark.org<br />

www.fifa.com/en/fairplay/<br />

index/0,1255,113478,00.<br />

html?articleid=113478<br />

www.unicef.org/<br />

protection/files/child_labour.pdf<br />

www.unesco.org/education/efa/<br />

fr/wef_2000/index.shtml<br />

www.ilo.org/public/english/<br />

standards/ipec/about/ factsheet/<br />

expls-98/exampl3.htm<br />

www.stopchildlabor.org/<br />

internationalchildlabor/<br />

PlantationProject<br />

www.ethicalconsumer.org<br />

www.managementtoday.co.uk/<br />

article/600660<br />

Philippine Daily Inquirer, July<br />

03, 2003<br />

Gabriela: www.<br />

gabrielaphilippines.org<br />

LIVE AND LET LIVE<br />

www.peta.org<br />

www.iucn.org<br />

Kristine L. Alave for the<br />

Philippine Daily Inquirer, April 01,<br />

2007: http://newsinfo.inquirer.<br />

net/breakingnews/metro/view_<br />

article.php?article_id=58268<br />

www.traffic.org/news/salaw<br />

Time Europe, April 17, 2000<br />

Vol.155 No.15<br />

Philippine Eagle Foundation<br />

www.worldwildlife.org/<br />

buyerbeware<br />

http://valuesreport.<br />

thebodyshop.ne<br />

www.unep.org/grasp<br />

www.infolav.org<br />

www.themeatrix.com/shop<br />

www.leapingbunny.org/faq.<br />

htm<br />

www.allforanimals.com/<br />

www.cruelfree1.htm<br />

LOOKING COOL AND FAIR<br />

http://en.wikipedia.org/wiki/<br />

Fashion<br />

http://en.wikipedia.org/wiki/<br />

Dress_code<br />

www.fashion-era.com/<br />

sociology_semiotics.htm<br />

http://online.sfsu.<br />

edu/~kendrav/fashion<br />

Joanne Finkelstein, Chic<br />

Theory, in Australian Humanities<br />

Review, 1997: www.lib.latrobe.<br />

edu.au/AHR/archive/Issue-<br />

March-1997/finkelstein.html<br />

www.marquise.de/en/misc/<br />

fashion.shtml<br />

Roland Barthes, The Language<br />

of Fashion, Berg Publishers,<br />

Oxford (UK), March 2006, pp<br />

224: www.bergpublishers.com<br />

www.coopa-roca.org.br/en/<br />

index_en.html<br />

www.indigenousdesigns.com<br />

www.cleanclothes.org/codes/<br />

intro.htm<br />

www.sweatshopwatch.org<br />

www.corpwatch.org<br />

www.itcilo.org/actrav/<br />

actravenglish/telearn/global/ilo/<br />

code/main.htm#The%20Concept<br />

http://www.britannica.com/<br />

EBchecked/topic/361113/manmade-fibre<br />

www.marketresearch.com<br />

www.jo-in.org<br />

www.pan-international.org<br />

www.organicex<strong>change</strong>.org<br />

www.laborrights.org/projects/<br />

conference/ecopolitics.htm<br />

www.ota.com/organic/<br />

woolfactsheet.html<br />

www.centexbel.be/Eng/i-box_<br />

archives.htm<br />

www.katarinahamnett.com<br />

UMAKSYON<br />

www.unep.fr/sustain<br />

http://europa.eu.int/comm/<br />

environment/ecolabel/index_<br />

en.htm<br />

www.greenmoneyjournal.com<br />

www.grameen-info.org/bank/<br />

moa.html<br />

PAGTUKLAS SA<br />

PANDAIGDIGANG<br />

KOMUNIDAD<br />

www.campaignforrealbeauty.<br />

ph<br />

“The Unbreakable Heaviness of<br />

My Being” by Rosel Pineda from<br />

the anthology “Body Politics:<br />

Essay on Cultural Representatives<br />

of Women’s Bodies” by Odine de<br />

Guzman, Center for Woman’s<br />

Studies, 2002<br />

“Anong Nakakatawa?” by Dr.<br />

Glecy Atienza, Pelikula Magazine,<br />

June 1997<br />

www.interpublic.com<br />

www.smh.com.au<br />

www.chamber.org.hk<br />

www.climatecrisis.net<br />

Jonathan Greenblatt,<br />

“Kingdom Come: Striking the<br />

Balance between Celebrities<br />

and Causes”, December 21,<br />

2006: www.worldchanging.com/<br />

archives/005505.html<br />

Crystal Park, “Celebrity<br />

Activism: Publicity Stunt or<br />

Sincere Care?”, Washington, 21<br />

February 2007: www.voanews.<br />

com/english/2007-02-21-voa38.<br />

cfm<br />

www.italica.rai.it/eng/<br />

principal/topics/bio/jovanotti.htm<br />

www.adbusters.org<br />

www.casseursdepub.org<br />

www.ijbnpa.org/content/1/1/3<br />

www.iotf.org/media/<br />

euobesity2.pdf


y o u t h X c h a n g e<br />

MDGs: what we should achieve…<br />

(by 2015) *<br />

US$<br />

source<br />

year<br />

**<br />

1. Eradicate extreme poverty and<br />

hunger<br />

TARGET 1: reduce by half the proportion of people<br />

living on less than a dollar a day<br />

TARGET 2: reduce by half the proportion of people<br />

who suffer from hunger<br />

halving the proportion of child malnutrition<br />

54-62<br />

29.6<br />

Rathin Roy and Antoine Heuty, “MDG Cost Estimates: The Limits of Expert Knowledge”,<br />

UNDP Public Resource Management Training, New Delhi. March/April 2004. [www.undg.org/<br />

documents/5637-MDG_Cost_Estimates__The_Limits_of_Expert _Knowledge_-_PowerPoint_<br />

Presentation.ppt#268,12,Global cost estimate 2 - The World Bank]<br />

International Food Policy Research Institute, December 2005. IFPRI-IMPACT projects that<br />

the business as usual scenario will cost US$21.5 billion per annum during 1995-2015 for all<br />

developing countries. The MDG scenario projects US$29.6 billion per annum over the same<br />

period. Investments are needed in the five key drivers--rural road construction, education,<br />

clean water provision, agricultural research, and irrigation. [www.ifpri.org/pubs/agm05/<br />

jvbagm2005.asp#read]<br />

2004<br />

2005<br />

(1995/<br />

2015)<br />

2. Achieve universal primary education<br />

TARGET 3: ensure that all boys and girls complete (...)<br />

3. Promote gender equality and<br />

empower women<br />

TARGET 4: (...) in primary and secondary education<br />

4. Reduce child mortality<br />

TARGET 5: reduce by 2/3 (...) children under 5<br />

extending the coverage of maternal and<br />

newborn care<br />

child and maternal immunisation in the poorest<br />

countries<br />

11<br />

0.4/0.6<br />

1/6.1<br />

3.5<br />

EFA Report 2007 [www.unesco.org/education/GMR/2007/highlights.pdf]<br />

[http://unesdoc.unesco.org/images/0012/001297/129777e.pdf]<br />

The cost, additional to current levels of expenditure in the 75 poorest countries, increases from<br />

US$ 1 billion in 2006 to US$ 6.1 billion in 2015. [www.who.int/entity/whr/2005/td_two_en.pdf]<br />

[www.who.int/entity/immunization/givs/GAVI_Imm_Forum_piece.pdf]<br />

2007<br />

2002<br />

2005<br />

(2006/<br />

2015)<br />

2006<br />

2006<br />

5. Improve maternal health<br />

TARGET 6: reduce by 3/4 the maternal mortality ratio<br />

providing universal access to sexual and<br />

reproductive health services<br />

6. Combat HIV/AIDS, malaria and<br />

other diseases<br />

TARGET 7: halt and begin to reverse (...) HIV/AIDS<br />

TARGET 8: (...) malaria and other major diseases<br />

23<br />

22.1<br />

3.2<br />

Global Health Watch 2005-2006 [www.zedbooks.co.uk]<br />

By the same year (2008), UNAIDS estimates that US$ 11.4 billion will be needed for HIV prevention<br />

activities alone. [http://data.unaids.org /pub/GlobalReport/2006/2006_GR-ExecutiveSummary_<br />

en.pdf]<br />

WHO and UNICEF, World Malaria Report 2005, [www.rbm.who.int/wmr2005/html/3-1.htm]<br />

2006<br />

(2008)<br />

2005<br />

78<br />

7. Ensure environmental sustainability<br />

TARGET 9: (...) reverse loss of environmental resources<br />

funding protected areas (PA) for biodiversity<br />

conservation<br />

TARGET 10: (...) sustainable access to drinking water<br />

TARGET 11: (...) 100 million slum dwellers<br />

8. Develop a global partnership for<br />

development<br />

TARGET 12: (...) an open trading and financial system (...)<br />

trade-related technical assistance and capacity<br />

building<br />

TARGET 13: address the least developed countries’<br />

special needs. This includes (...)<br />

full cancellation of the debt of the poorest<br />

countries<br />

TARGET 14: address the special needs of landlocked<br />

and small island developing States<br />

TARGET 15: (...) national and international<br />

measures to make debt sustainable in the long term<br />

implementing the Heavily Indebted Poor<br />

Countries (HIPC) Initiative<br />

TARGET 16: In cooperation with the developing<br />

countries, develop decent and productive work for<br />

<strong>youth</strong><br />

TARGET 17: In cooperation with pharmaceutical<br />

companies, provide access to affordable essential<br />

drugs in developing countries<br />

TARGET 18: In cooperation with the private sector,<br />

make available the benefits of new technologiesespecially<br />

ICT<br />

improving mobile phone infrastructure in<br />

developing countries<br />

12/13<br />

10<br />

20<br />

10.2<br />

- 80<br />

9.9<br />

63.2<br />

=<br />

=<br />

56<br />

Another recent, widely-cited estimate suggests that up to US$45 billion per year (over 30 years)<br />

may be required to secure an expanded network of protected areas, covering 15% of terrestrial and<br />

30% of marine ecosystems, mainly in the tropics., [www.iucn.org/bookstore/HTML-books/BP13-<br />

sustainable-financing/Part%20I-section2.html]<br />

World Water Council, Jérémie Toubkiss, March 2006; [www.financingwaterforall.org/fileadmin/<br />

Financing_water_for_all/Reports/FullTextCover_MDG.pdf]<br />

Cities Alliance, Annual Report 2005 [www.citiesalliance.org/doc/annual-reports/2005/ch-1.pdf]<br />

WTO/OECD, 2003 - reported in [www.unmillenniumproject.org/documents/tf9interim.pdf]<br />

EURODAD, a European coalition of CSOs that closely follows debt and finance, calculates that<br />

about US$35 billion is needed to fully cancel the multilateral debt of the HIPC countries, and<br />

up to $80 billion to cancel the debt of all low income countries (except India). [www.ccic.ca/e/<br />

docs/002_aid_2005-05_politics_of_mdgs_part_2.pdf]<br />

[http://mdgs.un.org/unsd/mdg/Resources/Attach/Products/Progress2005/goal_8.doc]<br />

The total cost of the HIPC Initiative for the 40 HIPCs is estimated at US$63.2 billion in end-2005<br />

NPV terms. Of this, US$41.3 billion represents the cost of HIPC Initiative debt relief committed to<br />

the 29 countries that have reached their decision points. HIPC Initiative debt relief that has been or<br />

is being delivered irrevocably to the 19 countries that have reached the completion point amounts<br />

to US$28.8 billion. Of the total committed assistance, about half of the cost is borne by multilateral<br />

creditors - 23% by IDA and 8% by the IMF. [www.imf.org/external/np/pp/eng/2006/082106.pdf]<br />

no available data<br />

no available data<br />

Some rich nations are spending US$3,000 per capita per year or more on ICT, whereas<br />

a number of poor countries are spending less than US$50 per capita per year. [www.<br />

developmentgateway.org/download/222137/partnership.doc]<br />

Fay and Delgado (2003), reported in -- World Bank, Global Trends and Policies - Information<br />

and Communications for Development, 2006 [www-wds.worldbank.org/external/default/<br />

WDSContentServer/WDSP/IB/2006/04/20/ 000012009_ 20060420105118/Rendered/INDEX/35924<br />

0PAPER0In101OFFICIAL0USE0ONLY1.txt]<br />

2005<br />

(2005/<br />

2015)<br />

2006<br />

2003<br />

(2001/<br />

2002)<br />

2005<br />

2005<br />

(2003)<br />

2006<br />

(2005)<br />

=<br />

=<br />

2003<br />

2006<br />

(2005/<br />

2010)<br />

* See: “Putting priorities into perspective” (p.16) - ** Publication year. Contents referred to specific year/s in brackets.


... compared to what we<br />

are spending now for:<br />

US$<br />

source<br />

country<br />

year<br />

military equipment & services<br />

1001<br />

Stockholm International Peace Research Institute, “SIPRI Yearbook 2006 - Armaments,<br />

Disarmament and International Security”, June 2006 [http://yearbook2006.sipri.org/chap8]<br />

worldwide<br />

2005<br />

pet food & pet care products<br />

37<br />

In 2005, Americans spent over $35 billion on pet supplies and services. This figure is projected<br />

to approach $37 billion in 2006 and surpass $43 billion by 2011, an average annual growth rate<br />

(AAGR) of 3.4% from through 2011. [www.bccresearch.com/fod]<br />

North<br />

America<br />

2006<br />

alcoholic drinks<br />

73.7<br />

[www.marketresearchworld.net/index.php?option=content&task=view&id=304&Itemid=]<br />

UK<br />

2004<br />

cosmetic surgery<br />

8.5<br />

American Society of Plastic Surgeons [www.plasticsurgery.org/news_room/Media-FAQs.cfm]<br />

USA<br />

2004<br />

ice cream and frozen desserts<br />

36.6<br />

2005 Dairy Facts/International Ice Cream Association [www.idfa.org/facts/icmonth/page2.cfm]<br />

USA<br />

2004<br />

baby clothing and footwear<br />

16.8<br />

[www.packagedfacts.com]<br />

USA<br />

2005<br />

cosmetics & toiletries<br />

48.2<br />

(€36.6 billion) - The European Cosmetic, Toiletry & Perfumery Market 2005 [www.colipa.com]<br />

Western<br />

Europe<br />

2005<br />

weight-loss products<br />

49.2<br />

“Overweight consumers and the future of food and drinks”, Dec. 2005. [www.datamonitor.com]<br />

Europe<br />

2004<br />

cut flowers<br />

sea cruises<br />

40<br />

28.3<br />

y o u t h X c h a n g e 79<br />

Amy Stewart, Flower Confidential: The Good, the Bad, and the Beautiful<br />

in the Business of Flowers, Algonquin Books of Chapel Hill, USA, Feb. 2007. [www.powells.com/<br />

biblio/9781565124387]<br />

European Cruise Council (ECC) [www.hrnnews.com/news.php?sid=26129] and [www.<br />

cruisedownunder.com]<br />

worldwide<br />

USA and<br />

Europe<br />

2005<br />

2005<br />

bottled water<br />

100<br />

Worldwatch Institute - October 19, 2006 [www.worldwatch.org/node/4683]<br />

worldwide<br />

2006<br />

jewelry and watches<br />

59.4<br />

[http://unitymarketing.ecnext.com/coms2/gi_0270-761/Jewelry-Report-2006-Update-The.html]<br />

USA<br />

2005<br />

online gambling<br />

12<br />

There are more than 2,000 Internet gambling sites worldwide. Sports betting accounted for<br />

almost $4.3 billion of the total, poker around $2.4 billion. [www.responsiblegambling.org/<br />

staffsearch/library_news_results_details.cfm?intID=9628]<br />

worldwide<br />

2005<br />

farm subsidies<br />

321<br />

“Agricultural Policies in OECD Countries: Monitoring and Evaluation 2005” [www.oecd.org/docu<br />

ment/9/0,2340,en_2649_33773_35015433_1_1_1_1,00.html]<br />

USA, EU,<br />

Japan<br />

2004<br />

personal travel & tourism<br />

advertising<br />

348<br />

451<br />

Worldwide, international tourism receipts are estimated at US$ 680 billion (547 billion euros) in<br />

2005. [www.world-tourism.org/facts/menu.html]<br />

ZenithOptimedia, reported in [www.itfacts.biz/index.php?id=P5330]<br />

Europe<br />

worldwide<br />

2005<br />

2007<br />

video games<br />

illicit drugs<br />

23<br />

322<br />

Electronic games revenues are dominated by North America, Europe and Japan, which currently<br />

account for 90% of global sales. [www.deloitte.com/dtt/cda/doc/content/2006%20TMT_Media_<br />

Predictions.pdf]<br />

The value of the global illicit drug market for the year 2003 was estimated at US$13 billion at<br />

the production level, at US$94 billion at the wholesale level, and at US$322 billion based on<br />

retail prices and taking seizures and other losses into account. [www.unodc.org/unodc/world_<br />

drug_report_2005.html]<br />

worldwide<br />

worldwide<br />

2006<br />

2005<br />

digital consumer electronics<br />

167<br />

Strategy Analytics, reported in [www.itfacts.biz/index.php?id=C0_25_1]<br />

worldwide<br />

2006


y o u t h<br />

THE YOUNG ARTISTS X c h a FELLOWSHIP<br />

n g e<br />

for the ENVIRONMENT (YAFE), Inc.<br />

Winner, 2005 Ten Accomplished Youth Organizations of the Philippines<br />

“Service to others is the rent<br />

you pay for your room here on<br />

earth.”<br />

[Muhammad Ali,<br />

world boxing champion]<br />

About YAFE. YAFE is a volunteer-group of young individuals who use arts as<br />

platform for environmental advocacy. YAFE is composed of young professionals, and<br />

students (high school and college). All members are unpaid-volunteers. Originally<br />

based in Laguna, YAFE is now touching the lives of people from as far as Nabua,<br />

Camarines Sur. Its flagship project, the Enviro-Art Workshop, has benefited more<br />

than 4,000 <strong>youth</strong>s since 2004. YAFE coordinates with other <strong>youth</strong> organizations,<br />

government agencies and NGOs in the implementation of its projects.<br />

The notion of art has often been tied to elitism. The perception that art has<br />

remained detached from the common people is unfortunately fueled by an artificial<br />

classification of particular works and forms of art, such as operas and expensive<br />

galleries, as “high art”, as opposed to “low art”: what people may deridingly<br />

refer to as “bakya or jologs”. Continuing economic challenges serve to increase<br />

this arbitrary chasm, since specific tastes in art inevitably become equated with<br />

specific social classes.<br />

Ang mga opisyal na<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong> website:<br />

[www.<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net/fr],<br />

para sa mga Pranses; [www.<br />

<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.org] kapag ikaw<br />

naman ay koreano;at<br />

[www.jovenesporelcambio.org]<br />

kapag ikaw ay taga-Colombia.<br />

This misconception is what the YAFE hopes to address, by using art, in all its<br />

forms, to empower the community in advocating environmental awareness. YAFE<br />

hopes to encourage the <strong>youth</strong> to recognize and appreciate the beauty of artwhether<br />

in song or dance, literature or theater, in high-end galleries or in the<br />

solitary rooms of aspiring comic artists-and eventually break the invisible wall<br />

that seems to separate art from the issues of common people.<br />

80<br />

YAFE and Otesha, Biketour: Youth for Social Justice<br />

The YAFE-Otesha Bike Tour 2006:<br />

Youth for Global Justice was a mobile theater and art exhibit that traveled across<br />

the province of Laguna, Philippines to raise awareness of shared environmental<br />

issues of people in Asia and North America. The YAFE and Otesha of Canada<br />

toured Laguna for seven days using bicycles with a convoy of a jeepney, which<br />

brought all the materials and artworks of YAFE. There were different stations/<br />

stops such as schools, colleges and universities, local government units, fisher<br />

folks, farmers and even major malls in the said province. The Project is funded by<br />

International Youth Foundation, United Nation Environment Programme and other<br />

corporate and local partners.<br />

Regular Activities and Projects of YAFE<br />

1. Weekly Discussions on the Environment<br />

2. Art Jamming Sessions<br />

3. Vegetarian Cooking<br />

4. Film Showing and Video Marathon to Town<br />

5. Enviro-Art Workshops ( an integration of art and environment workshop)


Some of our External Activities<br />

1. Speaker, Asia-Europe Youth Dialogue held on November 2007 in Mindoro;<br />

2. Partnership with EVER of Korea for a 1, 500 pcs. Solidarity Art Tiles Project in<br />

Bulelak, Bgy. Malanday, Marikina City;<br />

3. Mural Painting on Volunteerism (YAFE was tapped by the United Nations<br />

Volunteers-Philippines to make the mural on volunteerism in celebration of the<br />

National Volunteers Month on December 5, 2004. (Venue: Clamshell, Intramuros)<br />

On December 5, 2005, with the support of United Nations Volunteers, YAFE<br />

spearheaded the celebration of the International Volunteers Month in Camarines<br />

Sur;<br />

4. International Conference on Youth Empowerment 2004 and 2006;<br />

5. Member of some loose groups such as PARE Ni JUAN, and USAID- Clean Air<br />

Youth Alliance.<br />

y o u t h X c h a n g e<br />

Laiden Pedriña<br />

Project Manager<br />

(Head Translator/Head Researcher)<br />

Angelicum Oda<br />

Information Specialists and Co-Researcher<br />

Mark Anthony Navida<br />

Graphic Artist<br />

Reagan Frank Maiquez<br />

Co-Translator<br />

Veejay Cruz Rubio<br />

Co-Researcher<br />

Regina Martinez<br />

Business Manager<br />

81<br />

The UNEP YouthX<strong>change</strong> Book-Filipino Version Team<br />

Glenn Perez<br />

Jester delos Santos<br />

Katrina Sevilleja<br />

Ash Castro<br />

Interns/ Volunteers<br />

Pat Villafuerte<br />

Filipino Editor<br />

Readings Association of the Philippines<br />

USAID-Sustainable Energy Development Programme<br />

Junior Chamber International-Perlas Pasay<br />

Partners


About UNESCO<br />

UNESCO (United Nations Educational,<br />

Scientific and Cultural Organisation)<br />

came into being in 1945. The main<br />

objective of UNESCO is to contribute<br />

to peace and security in the world by<br />

promoting collaboration among<br />

nations through education, science,<br />

culture and communication in order<br />

to further universal respect for<br />

justice, for the rule of law and for<br />

the human rights and fundamental<br />

freedoms which are affirmed for<br />

the peoples of the world, without<br />

distinction of race, sex, language or<br />

religion, by the Charter of the United<br />

Nations.<br />

Based in Paris, UNESCO performs five<br />

principal functions: Prospective<br />

Studies (what forms of education,<br />

science, culture and communication<br />

for tomorrow’s world?); The<br />

advancement, transfer and sharing<br />

of knowledge; Standard Setting<br />

Action (the preparation and adoption<br />

of international instruments and<br />

statutory recommendations);<br />

Expertise: provided to Member States<br />

for their development policies and<br />

projects in the form of ‘technical<br />

co-operation’ and the ex<strong>change</strong> of<br />

specialized information.<br />

UNESCO’s work on sustainable<br />

development is interdisciplinary,<br />

partnering, implemented mainly<br />

by the Education for Sustainable<br />

Development sector. It has the<br />

objective to promote values and<br />

ethics in education at different<br />

82<br />

levels in order to make an impact on<br />

people’s lifestyles and comportment<br />

and help to build a sustainable future.<br />

For further information contact:<br />

UNESCO<br />

Division for the Promotion<br />

of Basic Education<br />

7, place de Fontenoy<br />

75732 Paris Cedex 07 (France)<br />

Tel: (+33 1) 456 810 36<br />

Fax: (+33 1) 456 856 44<br />

e-mail: j.heiss@unesco.org<br />

website: www.unesco.org<br />

About UNEP DTIE<br />

About MÉTA<br />

y o u t h X c h a n g e<br />

The mission of the United Nations<br />

Environment Programme, Division of<br />

Technology, Industry and Economics<br />

(UNEP DTIE) is to help decisionmakers<br />

in government, local<br />

authorities, and industry develop and<br />

adopt policies and practices that:<br />

• are cleaner and safer;<br />

• make efficient use of natural<br />

resources;<br />

• ensure adequate management<br />

of chemicals;<br />

• incorporate environmental costs;<br />

• reduce pollution and risks for<br />

humans and the environment.<br />

UNEP DTIE, with its head office in<br />

Paris, is composed of one centre<br />

and four units: The International<br />

Environmental Technology Centre<br />

(Osaka); Production and Consumption<br />

(Paris); Chemicals (Geneva); Energy<br />

and Ozon Action (Paris); Economics<br />

and Trade (Geneva).<br />

UNEP DTIE activities focus on raising<br />

awareness, improving the transfer of<br />

information, building capacity,<br />

fostering technology cooperation,<br />

partnerships and transfer, improving<br />

understanding of environmental<br />

impacts of trade issues, promoting<br />

integration of environmental<br />

considerations into economic policies,<br />

and catalysing global chemical safety.<br />

UNEP DTIE functions as a catalyst to<br />

bring industry, government and nongovernmental<br />

organisations together<br />

to work towards environmentally<br />

sound forms of industrial<br />

development and promote sustainable<br />

development.<br />

For further information contact:<br />

UNEP DTIE<br />

Division of Technology, Industry<br />

and Economics<br />

15 rue de Milan<br />

75441 Paris Cedex 09 (France)<br />

Tel: +33 1 4437 1450<br />

Fax: +33 1 4437 1474<br />

e-mail: unep.tie@unep.fr<br />

website: www.unep.fr<br />

TMÉTA (Media Ecology Technology<br />

Association) is an international NGO<br />

that groups together specialists<br />

in environment, sustainable<br />

development and communication,<br />

dedicated to the promotion of<br />

sustainable development through<br />

new media and technology. The<br />

main activities of the association<br />

include research, event organisation,<br />

developing publishing products,<br />

communication campaigns and giving<br />

technical and scientific support to<br />

public and private organisations.<br />

MÉTA previously worked with UNEP<br />

DTIE on “Advertising for a Better<br />

World” an initiative to encourage<br />

the media to get involved in the<br />

promotion of SC. MÉTA developed<br />

the general concept, researched and<br />

finalised the YOUTHXCHANGE training<br />

tool kit.<br />

For information please contact:<br />

MÉTA<br />

Media Ecology Technology<br />

Association<br />

About CI<br />

34-36, rue du Chimiste<br />

1070 Brussels (Belgium)<br />

Tel: (+ 32 2) 537 1845<br />

Fax: (+ 32 2) 537 4753<br />

e-mail: info@e-meta.net<br />

website: www.e-meta.net<br />

Founded in 1960, CI is an<br />

independent, non-profit organisation<br />

that supports, links and represents<br />

consumer groups and agencies<br />

worldwide and strives to promote a<br />

fairer society by defending the rights<br />

of all consumers, including poor,<br />

marginalised and disadvantaged<br />

people. Recognising that meeting<br />

the needs of tomorrow’s consumers<br />

will depend on shifts towards more<br />

sustainable consumption patterns,<br />

CI supported the YOUTHXCHANGE<br />

project by helping to collect data and<br />

providing advice on the output.<br />

For further information contact:<br />

Consumers<br />

International<br />

24, Highbury Crescent<br />

London N51 RX (UK)<br />

Tel: (+ 44 20) 722 666 63<br />

Fax: (+ 44 20) 735 406 07<br />

e-mail (Head Office): consint@consint.org<br />

website: www.consumersinternational.org


y o u t h X c h a n g e 83<br />

Notes<br />

Ticks, remarks,<br />

additional urls<br />

& contacts...<br />

83


y o u t h X c h a n g e<br />

Notes<br />

Ticks, remarks,<br />

additional urls<br />

& contacts...<br />

84


y o u t h X c h a n g e 85


y o u t h X c h a n g e www.unesco.org<br />

United Nations Educational<br />

Scientific and Cultural Organization<br />

Tel: (33 1) 45 68 10 00<br />

Fax: (33 1) 45 67 16 90<br />

Telex: 204461 Paris; 270602 Paris<br />

UNESCO Division<br />

for the Promotion<br />

of Quality Education<br />

Education for<br />

Sustainable Development<br />

7, place de Fontenoy<br />

75732 Paris Cedex 07<br />

France<br />

Tel: (+33 1) 456 810 36<br />

Fax: (+33 1) 456 856 35<br />

e-mail: j.heiss@unesco.org<br />

www.unesco.org/education<br />

www.yafe.ph<br />

UNEP Division<br />

of Technology, Industry<br />

and Economics<br />

Sustainable Consumption<br />

15 rue de Milan<br />

75441<br />

86<br />

Paris Cedex 09<br />

France<br />

Tel: (+33 1) 443 714 50<br />

Fax: (+33 1) 443 714 74<br />

e-mail: sc@unep.fr<br />

www.uneptie.org/sustain<br />

www.unep.org<br />

United Nations Environment Programme<br />

P.O. Box 30552 Nairobi, Kenya<br />

Tel: (254 2) 621234<br />

Fax: (254 2) 623927<br />

E-mail: cpiinfo@unep.org<br />

web: www.unep.org

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!