06.11.2014 Views

Aplikacja Warszawa ESK 2016 - Kultura Enter

Aplikacja Warszawa ESK 2016 - Kultura Enter

Aplikacja Warszawa ESK 2016 - Kultura Enter

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

<strong>Warszawa</strong> – miasto kandydujące do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong><br />

<strong>Warszawa</strong><br />

miasto kandydujące<br />

do tytułu<br />

Europejskiej<br />

Stolicy Kultury<br />

<strong>2016</strong>


<strong>Warszawa</strong><br />

miasto kandydujące<br />

do tytułu<br />

Europejskiej<br />

Stolicy Kultury<br />

<strong>2016</strong><br />

Wniosek Aplikacyjny<br />

przygotowany przez Miasto Stołeczne <strong>Warszawa</strong> – etap preselekcji<br />

<strong>Warszawa</strong> 2010


Park Rzeźby na Bródnie. Dzięki inicjatywie artysty Pawła Althamera,<br />

wsparciu władz dzielnicy i Muzeum Sztuki Nowoczesnej, w 2009 roku<br />

w osiedlowym parku pojawiły się dzieła twórców światowej klasy:<br />

Olafura Eliassona, Rikrita Tiravaniji, Moniki Sosnowskiej i samego<br />

Althamera. Cztery obiekty zmieniły geografię miasta: warszawiacy<br />

i odwiedzający stolicę miłośnicy sztuki odwiedzają osiedle, na które<br />

nigdy w przeciwnym razie by nie trafili, położone po „gorszej” stronie<br />

rzeki. To tylko jeden z dowodów, że w Warszawie kultura nie jest tylko<br />

ozdobnikiem czy elitarną rozrywką, ale siłą, która zmienia miasto.<br />

Fot. Jan Smaga<br />

(2) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (3)


Szanowni Państwo<br />

(4) Wstęp (5)<br />

Moje miasto ubiega się o prestiżowy tytuł Europejskiej Stolicy Kultury w roku <strong>2016</strong>.<br />

Jestem z tego dumna, nie tylko jako prezydent Warszawy, ale też jako rodowita warszawianka.<br />

<strong>Warszawa</strong> jest miastem wielkich możliwości i wielkich szans. Ta, przed którą teraz stajemy,<br />

przyćmiewa wszystkie dotychczasowe. To prawda, <strong>Warszawa</strong> jest stolicą; to prawda,<br />

że od co najmniej trzech wieków jest jednym z najważniejszych ośrodków kultury w Polsce.<br />

Jednak tytuł, o który się ubiegamy, pozwoli nam wznieść nasze atuty do wymiaru<br />

europejskiego, a słabości – po prostu naprawić.<br />

Atuty i słabości mojego miasta dostrzegam, gdy rano podróżuję z zielonego, prawego brzegu<br />

Wisły do wielkomiejskiego centrum, gdy przekraczam rzekę, która wciąż bardziej dzieli, niż<br />

łączy obie części metropolii. Codziennie obserwuję, jak moje miasto zmienia się i rozwija.<br />

Żywiołowość tych zmian czasami zachwyca, czasem budzi sprzeciw. Jako prezydent staram się<br />

tworzyć i animować działalność instytucji, które dają możliwość definiowania Warszawy na<br />

nowo. Równocześnie bywam krytykowana za to, że pewnych zmian w tkance i funkcjonowaniu<br />

miasta nie zdołałam lub nie mogłam powstrzymać. Ze wszystkich przemian płynie jednak<br />

wspólny, pozytywny wniosek: na naszych oczach tworzy się całkiem nowa <strong>Warszawa</strong>, miasto,<br />

które „jest w budowie”, a budowniczym może być każdy z nas.<br />

<strong>Warszawa</strong> zmienia barwy, kształt, oblicze, charakter – a wraz z nią zmieniają się warszawiacy.<br />

Są coraz bardziej otwarci, bardziej wymagający, kreatywni, coraz bardziej zorientowani<br />

na kulturę. Warszawiacy oczekują nie tylko szerokiej oferty, mieszkańcy mojego miasta chcą<br />

przestrzeń kulturalną współtworzyć. <strong>Warszawa</strong> daje im taką szansę i właśnie ta możliwość<br />

partycypacji to nasza największa siła i nasz wkład w jednoczącą się Europę, która przecież<br />

nieustannie potrzebuje zastrzyków twórczej energii.<br />

Udział w tym procesie zmian jest dla mnie, prezydenta Warszawy i mieszkanki stolicy, źródłem<br />

wielkiej radości. Urząd, który sprawuję, wymaga ode mnie na co dzień przede wszystkim pragmatyzmu<br />

menedżera i ekonomisty. Nie umiem jednak i nie chcę zapominać o energii środowisk<br />

kultury i sztuki, o potrzebie tworzenia zaplecza infrastrukturalnego dla kultury, przestrzeni,<br />

którą twórcy i warszawiacy wypełnią życiem. Dlatego ambitne projekty kulturalne będą miały<br />

moje wsparcie. Dlatego wierzę, że na końcu długiej drogi ku tytułowi Europejskiej Stolicy<br />

Kultury czeka nas sukces, nawet jeśli czasem popełniamy błędy.<br />

Z prawdziwą dumą i radością pragnę zarekomendować moje miasto – Warszawę – do tytułu<br />

Europejskiej Stolicy Kultury w <strong>2016</strong> roku.<br />

Hanna Gronkiewicz-Waltz<br />

Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy<br />

Fot. Robert Trzaska


Podziękowania<br />

(6) Wstęp (7)<br />

Ewa Czeszejko-Sochacka<br />

Pełnomocnik Prezydenta m. st. Warszawy ds. przygotowań m. st. Warszawy<br />

do uzyskania tytułu Europejskiej Stolicy Kultury w <strong>2016</strong> roku,<br />

składa podziękowania<br />

Prezydent m. st. Warszawy Hannie Gronkiewicz-Waltz<br />

i władzom wykonawczym,<br />

Przewodniczącej Rady m. st. Warszawy<br />

Ewie Malinowskiej-Grupińskiej oraz Radnym<br />

za decyzję o kandydowaniu Warszawy w konkursie <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

oraz wsparcie wszystkich starań<br />

Ambasadorom Warszawy – Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong><br />

Magdalenie Abakanowicz<br />

Piotrowi Adamczykowi<br />

Mariuszowi Adamiakowi<br />

Andrzejowi Bliklemu<br />

Ewie Braun<br />

Sylwii Chutnik<br />

Izabeli Cywińskiej<br />

Bożenie Czubak<br />

Waldemarowi Dąbrowskiemu<br />

Janowi Englertowi<br />

Magdalenie Fikus<br />

Marii Fołtyn<br />

Januszowi Głowackiemu<br />

Nicolasowi Grospierre’owi<br />

Agnieszce Holland<br />

Krystynie Jandzie<br />

Grzegorzowi Jarzynie<br />

Janowi A.P. Kaczmarkowi<br />

Emilianowi Kamińskiemu<br />

Dorocie Kędzierzawskiej<br />

Markowi Koterskiemu<br />

Marcinowi Kwaśnemu<br />

Pawłowi Mykietynowi<br />

Markowi Ostrowskiemu<br />

Elżbiecie Pendereckiej<br />

Krzysztofowi Pendereckiemu<br />

Grzegorzowi Piątkowi<br />

Jackowi Poniedziałkowi<br />

Tadeuszowi Rolkemu<br />

Marii Sadowskiej<br />

Marii Seweryn<br />

Bognie Świątkowskiej<br />

Gołdzie Tencer<br />

Mariuszowi Trelińskiemu<br />

Jarosławowi Trybusiowi<br />

Wojciechowi Trzcińskiemu<br />

Mice Urbaniak<br />

Krzysztofowi Warlikowskiemu<br />

Krzysztofowi Wodiczko<br />

Adze Zaryan<br />

Michałowi Żebrowskiemu<br />

Zespołowi Pustki<br />

za kreatywne i pełne pasji<br />

reprezentowanie Warszawy<br />

Radzie Programowej<br />

Sebastianowi Cichockiemu<br />

Markowi Ostrowskiemu<br />

Przemysławowi Paskowi<br />

Grzegorzowi Piątkowi<br />

Robertowi Przepiórskiemu<br />

Peterowi Richardsowi<br />

Jakubowi Szczęsnemu<br />

Bognie Świątkowskiej<br />

Jarosławowi Trybusiowi<br />

Joannie Warszy<br />

Doradcom Europejskim<br />

Tomowi Flemingowi<br />

Mary McCarthy<br />

za zaangażowanie, pomysły<br />

i cierpliwość<br />

Zespołowi ds. Europejskiej<br />

Stolicy Kultury <strong>2016</strong><br />

Kierownictwu i Pracownikom Biura<br />

Kultury m.st. Warszawy<br />

Dorocie Ilczuk<br />

i Zespołowi Fundacji Pro Cultura<br />

organizacjom pozarządowym<br />

a także wszystkim osobom i instytucjom,<br />

których zaangażowanie, sympatia,<br />

pomysły i pozytywna energia<br />

przyczyniły się do stworzenia wizji<br />

kandydatury Warszawy – Europejskiej<br />

Stolicy Kultury <strong>2016</strong>


Wprowadzenie<br />

Spis treści<br />

(8) (9)<br />

Mamy przyjemność oddać w Państwa ręce Aplikację Warszawy do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury<br />

<strong>2016</strong>. Jesteśmy świadomi, z jak wielką szansą, a zarazem odpowiedzialnością łączy się uzyskanie tego tytułu.<br />

Podejmujemy to wyzwanie, ponieważ jesteśmy przekonani o konieczności zmiany wizerunku Warszawy<br />

oraz określenia na nowo jej znaczenia w kontekście lokalnym, ogólnopolskim i europejskim. Jesteśmy też<br />

przekonani, że żadne inne polskie miasto nie ma tyle do zaoferowania odbiorcom kultury, a dzięki tytułowi<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> mamy szansę uruchomić imponujący potencjał kreatywny. W efekcie tej transformacji <strong>Warszawa</strong><br />

ma szansę zdobyć status miasta bardziej niż dotąd otwartego, tolerancyjnego, zaangażowanego w kształtowanie<br />

przyszłości Europy, status międzynarodowego centrum współpracy kulturalnej.<br />

<strong>Kultura</strong> zajmuje centralną pozycję we wszystkich planowanych przez nas zamierzeniach.<br />

Do najważniejszych zaliczamy:<br />

inspirowanie warszawiaków do aktywnego współtworzenia wymarzonego miasta, a tym samym wzmacnianie<br />

poczucia ich tożsamości i więzi z miejscem, w którym żyją i pracują,<br />

wykorzystanie, przy szczególnym podkreśleniu znaczenia roli eksperymentu, zasobów kreatywności<br />

tkwiącej w ludziach kultury, mieszkańcach miasta, a nawet w jego infrastrukturze,<br />

ożywianie i wzmacnianie związku Warszawy z całą Polską dzięki pobudzaniu autentycznej współpracy<br />

w tworzeniu przyszłości kraju, którego sercem jest stolica – wreszcie szanowana i prawdziwie lubiana,<br />

budowanie nowych więzi z Europą, tak aby <strong>Warszawa</strong> mogła zaprezentować swój potencjał i dzięki niemu<br />

pobudzała nowe, twórcze kontakty; aby mogła dzielić się doświadczeniem i współtworzyć nowe rozwiązania<br />

w zakresie uczestnictwa w kulturze, planowania, a szerzej – odrodzenia Europy poprzez nowe<br />

wartości.<br />

Uzyskanie tytułu Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> (w tekście zamiennie stosowany będzie akronim: <strong>ESK</strong><br />

<strong>2016</strong>) jest katalizatorem tak zarysowanej transformacji i niezbędnym impulsem do jej rozpoczęcia.<br />

Wiemy, jakim wyzwaniem jest przekonanie wszystkich w kraju i za granicą, że <strong>Warszawa</strong>, choć jest już polityczną<br />

i biznesową stolicą kraju, ma też zalety, które predestynują ją do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury.<br />

Mamy oczywiście świadomość swoich słabości. Jednak przyjęte przez nas założenia wynikają bezpośrednio<br />

z analizy sytuacji. Podczas gdy Europa boryka się z kryzysem, a Polska nie jest jeszcze pewna roli, jaką<br />

może w tej sytuacji odegrać, <strong>Warszawa</strong> – spokojnie, ale pewnie – buduje swój potencjał ekonomiczny i kulturowy.<br />

Jeśli więc ambicją Programu „Europejska Stolica Kultury” jest tworzyć przyszłość Europy, to udział<br />

w nim powinno brać miasto duże i silne. Miasto, które ma moc wystarczającą, by wnieść istotny i zauważalny<br />

wkładu w budowę wspólnej przyszłości kontynentu.<br />

Pragniemy, aby <strong>Warszawa</strong> stała się synonimem miasta kultury, otwartego na dialog<br />

i eksperyment, a jej potencjał w nawiązywaniu trwałej, europejskiej współpracy<br />

odegrał znaczącą rolę w Europie przyszłości.<br />

18 —<br />

84 —<br />

116 —<br />

132 —<br />

150 —<br />

160 —<br />

164 —<br />

170 —<br />

Część I<br />

Nowa <strong>Warszawa</strong> dla odrodzonej Europy.<br />

Myśl przewodnia<br />

Część II<br />

Program „<strong>Warszawa</strong> – <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>”<br />

Część III<br />

Organizacja i finansowanie obchodów<br />

Część IV<br />

Infrastruktura miasta<br />

Część V<br />

Strategia komunikacji społecznej<br />

Część VI<br />

Ewaluacja i monitorowanie<br />

Część VII<br />

Informacje dodatkowe<br />

Załączniki<br />

Materiały dodatkowe<br />

(zamieszczone na płycie CD dołączonej do Aplikacji)<br />

1. Warszawski program edukacji kulturalnej<br />

2. Społeczna Strategia Warszawy


(10) Wstęp (11)<br />

Pomnik Chopina w Parku Łazienkowskim<br />

jest od lat tłem plenerowych koncertów pianistycznych<br />

Pomnik Kopernika na Krakowskim Przedmieściu.<br />

Po rewitalizacji główna ulica starej Warszawy stała się na powrót<br />

miejscem spacerów i przedmiotem obywatelskiej dumy<br />

Na kolejnych stronach zdjęcia Warszawy wykonane<br />

jesienią 2009 roku aparatem otworkowym<br />

przez Artura Hojnego


(12) Wstęp (13)<br />

Panorama Starego Miasta od strony Wisły niewiele różni się od tej<br />

z obrazów Bernarda Belotta, ale rzeka może się stać motorem rozwoju<br />

nowoczesnej Warszawy<br />

Objęcie w 2007 roku ochroną konserwatorską stalinowskiego Pałacu Kultury<br />

i Nauki było znakiem, że miasto poradziło sobie z komunistyczną przeszłością<br />

i zaakceptowało swoją monumentalną skalą


(14) Wstęp (15)<br />

Muzeum Narodowe eksponuje sztukę dawną, jednocześnie<br />

stając się miejscem dyskusji światopoglądowych i konfrontacji<br />

ze sztuką współczesną<br />

Ulica Ząbkowska na Pradze to fragment Warszawy, który uniknął<br />

zniszczeń wojennych i został odrestaurowany w ostatnich latach dzięki<br />

inicjatywie samorządu lokalnego


(16) Wstęp (17)<br />

Pomnik Powstania Warszawskiego na placu Krasińskich przypomina<br />

o tragicznej historii, lecz gmach Sądu Najwyższego w jego tle<br />

symbolizuje demokratyczną i pokojową teraźniejszość<br />

Dzięki władzom miasta zdewastowany modernistyczny budynek kina<br />

Iluzjon Filmoteki Narodowej uniknął rozbiórki i stanie się znów siedzibą<br />

kina studyjnego


Część I<br />

(18) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (19)<br />

Nowa <strong>Warszawa</strong><br />

dla Odrodzonej<br />

Europy.<br />

Myśl przewodnia<br />

1. <strong>Warszawa</strong> Europejską Stolicą Kultury <strong>2016</strong>.<br />

Wartości, cele, aspiracje<br />

2. <strong>Warszawa</strong> mocnym kandydatem. Dlaczego?<br />

3. Koncepcja naszego programu<br />

4. Obszar obchodów<br />

5. Wsparcie polityczne i strategiczne<br />

6. <strong>Kultura</strong> sercem miasta przyszłości<br />

7. Współpraca z drugą<br />

Europejską Stolicą Kultury <strong>2016</strong><br />

8. Współtworząc przyszłość Europy<br />

9. Od mieszkańca do obywatela<br />

10. Współpraca z instytucjami europejskimi<br />

11. Równoważąc zasięg i doskonałość<br />

12. Innowacyjna <strong>Warszawa</strong><br />

13. Długofalowe efekty <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

14. Kontakty nawiązane w ramach<br />

przygotowań kandydatury<br />

15. Prace nad projektem kandydatury<br />

p. 30<br />

p. 34<br />

p. 26<br />

p. 38<br />

p. 40<br />

p. 42<br />

p. 46<br />

p. 48<br />

p. 54<br />

p. 58<br />

p. 62<br />

p. 66<br />

p. 68<br />

p. 70<br />

p. 76


1<br />

<strong>Warszawa</strong> Europejską<br />

Stolicą Kultury <strong>2016</strong>.<br />

Wartości, cele, aspiracje<br />

Proces tworzenia koncepcji kandydatury Warszawy do tytułu Europejskiej Stolicy<br />

Kultury <strong>2016</strong> rozpoczął się od głębokiego rozpoznania potrzeb i wyzwań stojących<br />

przed miastem. Konstruktywna krytyka obecnej sytuacji stała się punktem<br />

wyjścia do poszukiwania oryginalnej formuły. Wzięto też pod uwagę sytuację<br />

międzynarodową, która tworzy dla Warszawy niezwykłą szansę. Po raz pierwszy<br />

we współczesnej historii nasze miasto może pomóc Europie w jej odrodzeniu<br />

i mieć znaczący wkład w ogólnoeuropejską debatę na temat znaczenia kultury.<br />

Uwzględniając te okoliczności, rozwinięto myśl przewodnią kandydatury, określając<br />

system wartości tworzący jej fundament i definiując cele i aspiracje, które<br />

stawia przed sobą <strong>Warszawa</strong>, ubiegając się o tytuł. Wcześniej dokonano rekapitulacji<br />

powodów, które stanowią o sile Warszawy jako kandydata do tego tytułu.<br />

Zwieńczeniem całego procesu było przygotowanie Programu Warszawy jako <strong>ESK</strong><br />

<strong>2016</strong>, który w konsekwentny sposób wpisuje się w całościową koncepcję stworzenia<br />

„Nowej Warszawy dla Odrodzonej Europy”.<br />

Przyszłość Warszawy.<br />

Przyszłość Europy.<br />

Nasze wartości:<br />

A. Zaufanie<br />

B. Dialog<br />

C. Tolerancja i otwartość<br />

<strong>Warszawa</strong> jest miastem zbudowanym i odbudowanym na przecięciu dróg europejskiej<br />

historii. Symboliczna dla Europy jest jej przeszłość, naznaczona zniszczeniem<br />

i ciągłą zmianą politycznych koniunktur, a jednocześnie niesłabnącą zdolnością<br />

leczenia ran. To doświadczenie stanowi bazę do nawiązywania nowych przymierzy<br />

(20) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (21)<br />

i poszukiwania współczesnych wartości. Miasto walki i oporu stało się w ostatnich<br />

dwudziestu latach inicjatorem pozytywnej zmiany i odrodzenia. Przemiany<br />

ekonomiczne i kulturowe Warszawy są źródłem wiary w nas samych i w Polskę –<br />

doświadczony przez historię kraj z wiecznie młodym sercem.<br />

Teraz Europa znów znalazła się na rozstaju dróg: problemy ekonomiczne wywołały<br />

spadek wzajemnego zaufania i zagrażają spójności wspólnoty. <strong>Warszawa</strong>,<br />

miasto, które ma wpisaną w DNA zdolność do odradzania się po czasach trudnych,<br />

które na nowo odkrywa siłę kultury w budowaniu więzi i poczucie własnej<br />

wartości, staje przed wyzwaniem odegrania istotnej roli dla Europy.<br />

Dzięki tytułowi Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> <strong>Warszawa</strong> ma szansę przyspieszyć<br />

budowę odważnej, wspólnej przyszłości – swoich mieszkańców i gości,<br />

Polski, Europy. Dlatego też nasza <strong>Aplikacja</strong> skonstruowana jest tak, aby podkreślić<br />

znaczenie wartości fundamentalnych dla poszukującej nowej roli Warszawy:<br />

zaufania, dialogu oraz tolerancji i otwartości.<br />

A. Zaufanie<br />

<strong>Warszawa</strong> to miasto ciągłych przemian – z miasta walki w miasto dynamicznego<br />

rozwoju; od myślenia lokalnego do globalnego. Nastała pora, aby zaufać młodemu<br />

pokoleniu współtworzącemu sektor kultury – to młodzi ludzie mają się stać<br />

siłą napędową tworzenia nowej wizji przyszłości. Musimy zaufać ich otwartości,<br />

kreatywności i kosmopolitycznemu podejściu do kultury. Nasza <strong>Aplikacja</strong> jest<br />

wyrazem wiary, że właśnie na takiej podstawie zbudujemy dynamiczną i ciekawą<br />

Warszawę, Polskę, Europę.<br />

B. Dialog<br />

<strong>Warszawa</strong> ma ludzi, pasje, miejsca i przestrzeń, wiedzę i doświadczenie, a co<br />

najważniejsze – także pomysły i złoża kreatywności, które pomogą Europejskiej<br />

Stolicy Kultury <strong>2016</strong> stać się wydarzeniem niezapomnianym. Wiemy jednak, że<br />

aby to było możliwe, a przede wszystkim aby Program <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> przyczynił się<br />

do trwałej zmiany miasta, musimy się opierać na szerokim dialogu ze wszystkimi<br />

jego społecznościami. Chcemy, by mieszkańcy współtworzyli Program<br />

i byli jego czynnymi odbiorcami. Dlatego też jedną z wartości przyświecających<br />

Aplikacji jest prawdziwy i ciągły dialog – z i pomiędzy mieszkańcami Warszawy.<br />

W konsekwencji umożliwia to także tworzenie kanwy dla dialogu ogólnopolskiego<br />

i szerzej, ogólnoeuropejskiego. Nasza <strong>Aplikacja</strong> to wezwanie do działania,<br />

zaproszenie do:<br />

czynnego udziału – nie tylko biernego odbioru kultury,<br />

kreowania – nie tylko konsumpcji.


(22) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (23)<br />

C. Tolerancja i otwartość<br />

W porównaniu z innymi metropoliami Europy <strong>Warszawa</strong> wydaje się homogeniczna.<br />

Jest centrum biznesu, miejscem transakcji, wymiany handlowej, ale nie kojarzy<br />

się z otwartością i tolerancją. A jednak, na tle innych dużych polskich miast, jest<br />

miastem wielokulturowym, tolerancyjnym i otwartym na wciąż nowe wpływy.<br />

Sukces w przyszłości będzie zależał w dużej mierze od coraz bardziej zróżnicowanych<br />

i mobilnych mieszkańców, którzy akceptują siebie nawzajem i swoje<br />

miasto. Nasz Program pobudzi tworzenie opartych na tolerancji i otwartości relacji<br />

pomiędzy większością a mniejszościami. Skierowany jest również do mieszkających<br />

w Warszawie przybyszów z innych miast Polski i cudzoziemców. Ważne jest,<br />

aby odnaleźli oni swój dom w Warszawie przyjaznej i kultywującej różnorodność.<br />

Zaangażujemy się także w tworzenie więzi z Polonią rozsianą w miastach całego<br />

świata. Przyjmiemy chętnie kreatywność i wiedzę imigrantów. Weźmiemy na siebie<br />

odpowiedzialność za stworzenie miasta otwartego dla społeczności uchodźców.<br />

Naszym marzeniem jest sprawić, aby wzmocniona nowymi wartościami<br />

<strong>Warszawa</strong> nabrała siły i blasku. Wierzymy, że <strong>Warszawa</strong> wypracuje<br />

nową formułę dialogu – odważnego, opartego na bliskiej współpracy,<br />

wspólnym rozwiązywaniu problemów i wierze, iż każde europejskie<br />

miasto powinno brać udział w transformacji opartej na kulturze<br />

i korzystać z niej. Z transformacji, której pragniemy dla siebie i Europy.<br />

Co chcemy osiągnąć? Nasze cele:<br />

A. <strong>Warszawa</strong> na nowo otwarta na Europę:<br />

politycznie, społecznie i kulturowo<br />

B. <strong>Warszawa</strong> umocni swoje związki z resztą Polski<br />

C. <strong>Warszawa</strong> umocni wpływ kultury na jakość życia<br />

i poczucie dumy swoich mieszkańców<br />

Każdy z celów strategicznych wynika z założenia, że tytuł Europejskiej Stolicy<br />

Kultury pełni funkcję katalizatora, który pomoże nam urzeczywistnić naszą<br />

wizję Nowej Warszawy dla Odrodzonej Europy.<br />

A. <strong>Warszawa</strong> na nowo otwarta na Europę:<br />

politycznie, społecznie i kulturowo<br />

Miasta zdolne do wprowadzenia pozytywnych zmian powinny się zaktywizować<br />

i dodać nowej energii dotkniętej kryzysem Europie. <strong>Warszawa</strong>, stolica jednego<br />

z największych krajów kontynentu, w ostatnich latach raczej skupiała się na<br />

Światowe pracownie architektoniczne do niedawna projektowały w Warszawie głównie korporacyjne<br />

biurowce i ambasady. Dopiero inwestycje w infrastrukturę kulturalną i międzynarodowe konkursy<br />

umożliwiły twórczą i otwartą rywalizację lokalnych i zagranicznych talentów. Fot. N. Piwowarczyk<br />

własnych wyzwaniach i nie była wystarczająco zaangażowana w sprawy europejskie,<br />

pomimo że wstąpienie do Unii Europejskiej stworzyło ku temu polityczne<br />

i ekonomiczne podstawy.<br />

Właśnie teraz nadszedł moment, kiedy jako jedna z niewielu metropolii Europy,<br />

które uniknęły recesji, <strong>Warszawa</strong> może zająć nowe miejsce wśród znaczących<br />

stolic Starego Kontynentu. To wielka szansa dla miasta, które nastawia się na<br />

pielęgnację otwartości, optymizmu, tolerancji, rozwój talentów i profesjonalizmu<br />

w obszarze kultury. Z korzyści, jakie przyniesie proces transformacyjny, skorzysta<br />

nie tylko <strong>Warszawa</strong>, ale także cała Polska i Europa. Stworzy on możliwość<br />

wspólnego wypracowania nowych wartości, które będą się opierać na rozwoju<br />

kultury i dążeniu do podniesienia jakości życia zróżnicowanych społeczności.<br />

Umożliwi wspólną naukę dzielenia się kulturą i jej współtworzenia; a także tego,<br />

jak doceniać jej znaczenie dla rozwoju osobistego oraz rozwoju społeczeństw<br />

i umacniania ich spójności.<br />

<strong>Warszawa</strong> – miasto, o którym każdy w Europie słyszał, kojarzone<br />

z siłą w przezwyciężaniu przeciwności losu – wniesie znaczący wkład<br />

w odrodzoną Europę spoglądającą nie w przeszłość, ale w przyszłość.


(24) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (25)<br />

Kawiarnia Kafka prowadzi program wymiany używanych książek<br />

i jest jednym z symboli renesansu zaniedbanego Powiśla. Fot. Artur Hojny<br />

B. <strong>Warszawa</strong> umocni swoje związki z resztą Polski<br />

Większość stolic jest traktowana z nieufnością przez inne miasta w swoich krajach.<br />

W Polsce jest podobnie. Wizerunek centrum biznesu i władzy powoduje, że<br />

jest traktowana jako miasto bezosobowe. Poczucie to jest wzmacniane między innymi<br />

przez nieprzyjazną przestrzeń publiczną o gigantycznej skali oraz pozorny<br />

chłód wiecznie spieszących się mieszkańców.<br />

Tymczasem, choć często niezauważalnie, <strong>Warszawa</strong> się zmienia. W cieniu<br />

biznesu i władzy zmienia ją kultura: od nowatorskich publicznych instytucji<br />

i projektów artystycznych w przestrzeni publicznej, po prężnie rozwijające się organizacje<br />

pozarządowe i przemysły kreatywne. Sektor ten działa we współpracy<br />

ze środowiskami twórczymi całego kraju, a jednocześnie nawiązuje coraz szerszą<br />

współpracę z Europą. Dlatego też może, a wręcz powinien ożywić relację między<br />

Warszawą i całą Polską oraz między Polską a Europą.<br />

Stolica Polski może znów być lubiana. Ze swoją energią, skalą,<br />

zasięgiem i dbałością o jakość <strong>Warszawa</strong> spełnia wszelkie kryteria,<br />

aby „Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong>” była projektem, który zwróci<br />

uwagę współczesnego polskiego społeczeństwa na ogromną rolę<br />

kultury i wzmocni korzystne związki ze stolicą.<br />

C. <strong>Warszawa</strong> umocni wpływ kultury na jakość życia<br />

i poczucie dumy swoich mieszkańców<br />

<strong>Warszawa</strong> zawsze była miastem kultury. Tylko publicznych instytucji kultury jest<br />

tu ponad 400, a jeszcze większa i stale rosnąca jest liczba instytucji prywatnych.<br />

Wymienimy na początek kilka, o znaczeniu krajowym i międzynarodowym: Teatr<br />

Wielki – Opera Narodowa, Filharmonia Narodowa, Zamek Królewski, Muzeum<br />

Narodowe oraz trzy duże instytucje wystawiające i kolekcjonujące sztukę współczesną:<br />

Narodowa Galeria Sztuki Zachęta, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek<br />

Ujazdowski i Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Miasto potrafi też zadbać o wielkich<br />

twórców – od Fryderyka Chopina, którego od 2010 roku upamiętnia ultranowoczesne,<br />

multimedialne Muzeum Chopina, po Magdalenę Abakanowicz, której rzeźby<br />

ozdobią przestrzeń publiczną nad Wisłą. <strong>Warszawa</strong> ma także wolę i możliwości<br />

sukcesywnego rozwijania infrastruktury kultury oraz wciąż niewyczerpane zasoby<br />

kreatywności. Wielu twórców dostrzega olbrzymi potencjał miasta, ale niestety widzi<br />

także, że nie jest on wystarczająco rozpoznany i powszechnie doceniony. Dzięki<br />

Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> to oni mogą się stać liderami w kreowaniu<br />

przyszłości Warszawy. Nie chodzi tu o instrumentalne traktowanie kultury jedynie<br />

jako elementu marki miasta albo narzędzia rozwoju gospodarczego. W naszej wizji<br />

kultura, zintegrowana z tkanką miasta, staje się częścią jego duszy oraz czynnikiem<br />

tworzącym przestrzeń, w której chce się mieszkać, tworzyć, pracować i wypoczywać.<br />

<strong>Warszawa</strong> – miasto o ogromnym potencjale twórczym, głodne impulsu<br />

do działania – może się stać jednym z największych kulturalnych centrów<br />

Europy. Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong> pozwoli Warszawie uwierzyć<br />

w siłę kultury rozumianej jako sposób na życie, a nie wyłącznie produkt,<br />

usługa, którą można kupić i sprzedać. Pobudzi najpierw warszawski,<br />

a następnie europejski sektor kultury do budowania sieci kontaktów,<br />

podejmowania ryzyka w warszawskim „laboratorium przyszłości”,<br />

do współtworzenia zaskakujących rozwiązań.<br />

Jaka będzie <strong>Warszawa</strong>? Nasze aspiracje:<br />

A. <strong>Warszawa</strong> – miasto (znów) kochane,<br />

napędzane kulturą, otwarte na eksperyment<br />

B. <strong>Warszawa</strong> – nowe oblicze przestrzeni miejskiej<br />

C. <strong>Warszawa</strong> – miasto kreatywne i przedsiębiorcze<br />

Chcemy się stać pionierem rozwoju kulturalnego. Chcemy eksperymentować<br />

razem z Europą, ale i dla niej. Nasze aspiracje koncentrują się na Warszawie,<br />

głównej bohaterce całego przedsięwzięcia.


(26) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (27)<br />

A. <strong>Warszawa</strong> – miasto (znów) kochane,<br />

napędzane kulturą, otwarte na eksperyment<br />

Przeobrażenie sektora kultury odbędzie się dzięki budowie sieci kontaktów,<br />

tworzeniu nowych możliwości rozwoju, dbałości o profesjonalizm, a jednocześnie<br />

zachęcie do twórczego eksperymentu i innowacyjności. <strong>Warszawa</strong> ma prężny,<br />

niezależny sektor prywatny działający w obszarze kultury – zarówno firmy, jak<br />

i organizacje pozarządowe (ponad 1200) – wyróżniający się na tle reszty kraju<br />

niespotykaną skalą i różnorodnością. Jednak jego rola na kulturalnej mapie<br />

Europy nie jest współmierna do potencjału.<br />

Wiele wyzwań stoi jeszcze przed nami w obszarze uczestnictwa w kulturze i stymulowania<br />

aktywnej partycypacji. Chcemy, aby <strong>Warszawa</strong> zaistniała jako miasto<br />

tworzące kulturę i poszukujące nowych form wyrazu. Chcemy, aby warszawiacy<br />

nie tylko oglądali, słuchali, odwiedzali miejsca kultury, ale też aby doświadczali<br />

kultury w życiu codziennym – w swoich dzielnicach, po drodze do pracy i tam,<br />

gdzie spędzają czas wolny.<br />

Pragniemy, aby kultura stała się „listem miłosnym” pisanym przez<br />

Warszawę do nieprzekonanych jeszcze mieszkańców oraz Polaków<br />

i Europejczyków.<br />

B. <strong>Warszawa</strong> – nowe oblicze<br />

przestrzeni miejskiej<br />

<strong>Warszawa</strong> jest bezsprzecznie miastem ostrych krawędzi. Centrum tworzy<br />

równomierna siatka ulic i budynki o kształtach prostych figur przestrzennych.<br />

To wynik powojennej odbudowy, która nadała miastu monumentalną skalę<br />

i wypełniła je chłodną, modernistyczną architekturą. Współgra to z innym<br />

stereotypem: Warszawy jako centrum biznesu i władzy, miejsca pracy, a nie<br />

relaksu, przyjemności i inspiracji. Komuś, kto po raz pierwszy tu przyjeżdża,<br />

miasto wydaje się nieprzyjazne, trudne do zinterpretowania, zimne. Jego piękno<br />

i urbanistyczny czar nie są oczywiste, czasami nawet dla warszawiaków.<br />

<strong>Warszawa</strong> jest jednak wielkim placem budowy. Obecne plany i realizacje charakteryzują<br />

się wysoką jakością. Poszarpana przez wojnę tkanka miejska staje<br />

się coraz bardziej spójna, a infrastruktura transportowa jest wciąż polepszana.<br />

Proces regeneracji miasta poprzez kulturę staje się coraz bardziej widoczny.<br />

Punktem zwrotnym była Biblioteka Uniwersytecka, która w 1999 roku wydźwignęła<br />

z zaniedbania dzielnicę Powiśle. Miasto nabiera nowego wyrazu również<br />

dzięki sztuce w przestrzeni publicznej, która tutaj ma moc oswajania i odczarowywania,<br />

a nie tylko upiększania miejsc. Przykłady to „Pozdrowienia z Alej<br />

Jerozolimskich”, czyli sztuczna palma przy ruchliwym skrzyżowaniu autorstwa<br />

Joanny Rajkowskiej, czy projekty Pawła Althamera na osiedlu Bródno: Park<br />

Rzeźby i „Wspólna Sprawa – Krasnobrodzka 13” – galeria na klatce schodowej<br />

bloku.<br />

<strong>Warszawa</strong> staje się bardziej dostępna i czytelna. Wyzwania i trudności coraz<br />

częściej traktowane są jako szansa, punkt wyjścia do eksperymentu. Mieszkańcy<br />

Warszawy zmieniają postrzeganie miejsca, w którym żyją. Świadectwem tego są<br />

m.in. setki fotoblogów o mieście, sukces przewodników książkowych, spacerów<br />

architektonicznych i tematycznych. Warszawiacy pragną poznać, zrozumieć<br />

i jeszcze bardziej polubić swoje miasto, <strong>Warszawa</strong> coraz chętniej przygląda się<br />

sama sobie.<br />

Proces starań o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> odegra istotną rolę w odnalezieniu<br />

i ukazaniu piękna Warszawy, a także w stymulowaniu mieszkańców<br />

i przybyszów do nawiązywania z nią emocjonalnego związku. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> pomoże<br />

nam także w motywowaniu urbanistów i architektów, miejskich urzędników<br />

i inwestorów do dbałości o integralność i wysoką jakość przedsięwzięć, które<br />

uwzględniają takie wartości, jak kreatywność, eksperyment i otwartość.<br />

Dzięki <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> będziemy mogli także pochwalić się tym, co stanowi najcenniejszy<br />

skarb Warszawy – jej mieszkańcami. To oni mogą poprowadzić proces<br />

redefinicji miasta, tak aby <strong>Warszawa</strong> stała się miejscem sugestywnym i inspirującym.<br />

Przestrzenią, w której chce się żyć i którą chce się odwiedzać.<br />

<strong>Warszawa</strong> dzięki tytułowi Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> ma szansę<br />

stać się miastem znanym z tego, jak przekuło lata „urbanistycznej<br />

niedoli” w „urbanistyczny renesans”. Odrodzi się jako metropolia<br />

prawdziwie współczesna, która innowacyjnie podeszła do swoich<br />

problemów i wypracowała wzorcowe rozwiązania w urbanistyce,<br />

architekturze, architekturze krajobrazu, wzornictwie, nowatorskie podejście<br />

do regeneracji miasta i sztuki w przestrzeni publicznej.<br />

C. <strong>Warszawa</strong> – miasto kreatywne i przedsiębiorcze<br />

<strong>Warszawa</strong> jest już potęgą ekonomiczną z silnym sektorem finansowym, komercyjnym<br />

i przemysłem wytwórczym, którą symbolizuje skupisko nowoczesnych<br />

wieżowców w centrum. Jednak sektor ten nie ma zaplecza w postaci wysoko rozwiniętych<br />

przemysłów skupionych na wytwarzaniu wartości dodanej, opartych<br />

na wiedzy i kreatywności.<br />

<strong>Warszawa</strong> jest ośrodkiem wymiany ekonomicznej, ale nie objawiła się dostatecznie<br />

jako centrum wymiany idei, innowacji, kreatywności i wiedzy. Tymczasem<br />

Europa Środkowa potrzebuje metropolii, która będzie w stanie napędzać postęp


(28) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (29)<br />

ekonomiczny i przemiany społeczne. <strong>Warszawa</strong> jest predestynowana do takiej<br />

roli: ma skalę, kontakty, potencjał twórczy, zaplecze wiedzy (m.in. wyższe uczelnie)<br />

i sektor kultury zdolny stworzyć klaster wiedzy i kreatywności o znaczeniu<br />

ogólnoeuropejskim. Dzięki temu, w odpowiednich warunkach, <strong>Warszawa</strong> mogłaby<br />

się stać równorzędnym partnerem innych europejskich centrów kreatywnych.<br />

W efekcie Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong> to szansa nie tylko dla Warszawy,<br />

ale też całej centralnej Europy na skoordynowanie zasobów, połączenie atutów,<br />

wygenerowanie zróżnicowania, co w konsekwencji będzie prowadzić do długofalowego<br />

i stabilnego wzrostu ekonomicznego.<br />

Dzięki Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> odkryjemy tętniące<br />

pod powierzchnią twórcze pokłady i zdolności. Będziemy sprzyjać<br />

tworzeniu kreatywnych centrów i dzielnic – serca warszawskiego<br />

sektora przemysłów kreatywnych.<br />

Nie wyobrażam sobie innego miejsca w Polsce<br />

do życia i pracy. Znam i lubię wiele innych<br />

miast Polski, ale <strong>Warszawa</strong> jest dla mnie<br />

centrum kulturalnym i biznesowym, najlepszym<br />

dla mnie do pracy i spędzania czasu wolnego.<br />

Jest tu najwięcej ciekawych inicjatyw twórczych,<br />

kulturalnych.<br />

Andrzej Pągowski<br />

grafik<br />

Nowe wieżowce umacniają stereotyp Warszawy<br />

jako centrum biznesu i władzy, miasta ostrych<br />

krawędzi i nieprzyjaznych przestrzeni publicznych.<br />

Ale pod sztywnym kołnierzykiem <strong>Warszawa</strong> ma<br />

wielkie serce dla kultury. Fot. Artur Hojny


2<br />

<strong>Warszawa</strong> mocnym<br />

kandydatem. Dlaczego?<br />

Przedstawiony wyżej zarys naszej myśli przewodniej pozwala przedstawić<br />

16 powodów, dla których <strong>Warszawa</strong> jest mocnym kandydatem w staraniach<br />

o ten zaszczytny tytuł i może odegrać znaczącą rolę jako Nowa <strong>Warszawa</strong><br />

dla Odrodzonej Europy.<br />

(30) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (31)<br />

1. <strong>Warszawa</strong> jest miastem globalnym – jednak rozpoznawalnym na arenie międzynarodowej<br />

głównie przez pryzmat własnej tragicznej historii, co nie odzwierciedla<br />

jego rzeczywistej energii oraz bogatej oferty. Stolica jest postrzegana jako<br />

ośrodek biznesu. Miasto jest jednak gotowe przekroczyć granice własnej tożsamości<br />

– poprzez otwarcie na współpracę i ukazanie swojej twórczej przekory.<br />

2. <strong>Warszawa</strong> patrzy poza granice miasta i kraju – po wielu latach koncentracji<br />

na własnym rozwoju i hermetyczności chcemy budować przyszłość w oparciu<br />

o otwartość i interakcje z innymi.<br />

3. <strong>Warszawa</strong> współpracuje i jest gotowa do dyskusji – wiemy, że nasza<br />

przyszłość jest oparta na międzysektorowej i paninstytucjonalnej współpracy,<br />

a także stałych debatach i konsultacjach z mieszkańcami. Nasz Program będzie<br />

je dalej rozwijać, stawiając kulturę w centrum wszelkich obszarów planowania<br />

i zarządzania oraz inicjując nowe rodzaje współpracy, wymiany i innowacyjne<br />

rozwiązania.<br />

4. <strong>Warszawa</strong> jest miastem synergii i inwencji – to tu rozwijają się przemysły<br />

kreatywne i organizacje pozarządowe. Miasto wytwarza sprzyjający klimat dla<br />

aktywistów tworzących oddolną kulturę.<br />

5. <strong>Warszawa</strong> potrzebuje nowego wizerunku – nie jest miastem szczególnie<br />

lubianym i nie zawsze budzi pozytywne emocje. Nadszedł czas na zmianę – poprzez<br />

kulturę i kreatywność.<br />

6. <strong>Warszawa</strong> dynamicznie rozwija się kulturalnie i kreatywnie – a jej ogromny<br />

potencjał kreatywny tylko czeka, aby zabłysnąć na międzynarodowej scenie.<br />

Kolorowe pegazy Beaty i Pawła Konarskich stanęły przed Pałacem Krasińskich przypominając,<br />

że za barokową fasadą kryją się zbiory Biblioteki Narodowej. Fot. Artur Hojny<br />

7. <strong>Warszawa</strong> angażuje się w kulturę – już teraz inwestuje w ten sektor więcej<br />

niż inne polskie miasta i dostrzega potrzebę pójścia o krok dalej, wzmocnienia<br />

i rozszerzenia swego zaangażowania. Tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> będzie jej sprzymierzeńcem<br />

prowadzącym ku głębszym przemianom ekonomicznym i społecznym.<br />

8. <strong>Warszawa</strong> ma doświadczenie – jest gospodarzem wielkich międzynarodowych<br />

wydarzeń – od dwusetnej rocznicy urodzin Chopina w 2010 roku, poprzez polską<br />

prezydencję w UE w 2011 roku, po Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej w roku<br />

2012. Jesteśmy dobrze zorganizowani i hołdujemy perfekcji.<br />

9. <strong>Warszawa</strong> jest laboratorium współczesności – dlatego też Program obchodów<br />

będzie odzwierciedlał wyzwania ekonomiczne i społeczne stojące przed mieszkańcami<br />

Europy. Będziemy brać przykład z Europejskich Stolic Kultury, które<br />

odniosły sukces, by stworzyć Program odpowiadający uniwersalnym wyzwaniom<br />

współczesności, budując wspólnie podwaliny dla ekscytującej przyszłości.<br />

10. <strong>Warszawa</strong> jest nastawiona na poszerzanie grona odbiorców i wytwórców<br />

kultury – nasz Program zmierza do zwiększania uczestnictwa w kulturze, jest<br />

dodatkowo wzmocniony wolą dotarcia do nowej widowni/publiczności. Dlatego<br />

też właśnie z uczestnikami będziemy go kształtować i realizować. Pozwoli to


Uczestnicy sąsiedzkiego projektu artystycznego<br />

Pawła Althamera „Wspólna sprawa”.<br />

Fot. Bartosz Stawiarski<br />

(32) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (33)<br />

odzwierciedlić bogactwo i różnorodność zmieniających się społeczności, ale<br />

również zapewni wielowymiarowość naszego Programu oraz nada mu rozmach.<br />

11. <strong>Warszawa</strong> to przestrzeń ciągłych zmian – szczególnie widocznych w ostatnich<br />

latach. Jest miastem rozproszonym, gdzie poszczególne środowiska nie są<br />

ze sobą powiązane, gdzie talenty często nie mają dostatecznej szansy zabłysnąć,<br />

a przestrzeni publicznej brakuje jakości. Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong> to dla<br />

nas katalizator zmian. Jest kluczowa, aby <strong>Warszawa</strong> stała się miastem wysokiej<br />

jakości życia, otwartym i rozwijającym się w zgodzie ze sobą i z mieszkańcami.<br />

12. <strong>Warszawa</strong> ma wsparcie sektora kultury, miasta i regionu – nasza <strong>Aplikacja</strong><br />

jest wspierana przez sektor kultury i mieszkańców Warszawy. Zdajemy sobie<br />

sprawę z tego, że nie do wszystkich udało nam się dotrzeć, że to dopiero początek<br />

drogi. Jednak to właśnie wielkie aspiracje i wysokie kompetencje warszawskiego<br />

sektora kultury stanowią źródło naszej wiary. Teraz musimy się skupić na wywiązaniu<br />

się ze zobowiązań wobec jego przedstawicieli.<br />

13. <strong>Warszawa</strong> ma polityczne wsparcie – nasza <strong>Aplikacja</strong> powstawała we współpracy<br />

z licznymi przedstawicielami władz miejskich. Uzyskała wsparcie ponad<br />

podziałami.<br />

14. <strong>Warszawa</strong> ma wsparcie organizacji biznesowych – to u nas działają liczące<br />

się firmy, z których potencjału finansowego chcemy skorzystać.<br />

15. <strong>Warszawa</strong> ma zaplecze – jej infrastruktura jest gotowa na przyjęcie gości<br />

z całej Europy.<br />

16. <strong>Warszawa</strong> opracowała jasną wizję <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> – nasz Program został przygotowany<br />

i będzie realizowany z udziałem mieszkańców i naszych partnerów<br />

międzynarodowych. Nacisk zostanie położony na energię drzemiącą w ludziach,<br />

dialog oraz otwartość: aktywne uczestnictwo, oryginalność i kreatywność.


3<br />

Nowa <strong>Warszawa</strong><br />

dla Odrodzonej Europy:<br />

koncepcja naszego<br />

programu<br />

Program Warszawy jako Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> wynika bezpośrednio<br />

z myśli przewodniej koncepcji naszej kandydatury: Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej<br />

Europy. Poszczególne linie tematyczne Programu i działania zaproponowane<br />

w jego ramach służą osiągnięciu celów strategicznych naszej kandydatury:<br />

(34) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (35)<br />

zadanie, które będziemy konsekwentnie realizować. Każdy element naszego<br />

Programu będzie skutkował przynajmniej jedną namacalną zmianą. Nasze ambicje<br />

nie wynikają jednak z arogancji czy poczucia, że jako stolica jesteśmy lepsi<br />

od innych. Jesteśmy aż nadto świadomi naszych słabości i stojących przed nami<br />

wyzwań, co często podkreślamy w Aplikacji. Widzimy jednak, że obecna sytuacja<br />

w Europie takich działań wymaga. Co więcej, jesteśmy przekonani o konieczności<br />

rozpoczęcia pracy jak najszybciej. Chcemy też, aby zaprojektowana przemiana<br />

była traktowana jak proces, a nie jednorazowy, „festiwalowy” efekt.<br />

Przeprowadzając transformację krok po kroku, dajemy sobie gwarancję, że to,<br />

co wypracujemy, na trwałe wpisze się w krajobraz miasta i Europy.<br />

Na nasz Program składają się trzy linie tematyczne. Dla każdej z nich stworzyliśmy<br />

zestaw podprogramów, w ramach których realizowane będą różnorodne<br />

projekty. Są to:<br />

A. Wisła – rzeka możliwości<br />

B. Miasto talentów<br />

C. <strong>Warszawa</strong> w budowie<br />

A. <strong>Warszawa</strong> na nowo otworzy się na Europę:<br />

politycznie, społecznie i kulturowo<br />

B. <strong>Warszawa</strong> umocni swoje związki z resztą Polski<br />

C. <strong>Warszawa</strong> umocni wpływ kultury na jakość<br />

życia i poczucie dumy swoich mieszkańców<br />

Program będzie wyraźnie sprzyjał spełnieniu aspiracji do bycia centrum kreatywności<br />

i przedsiębiorczości z przyjazną przestrzenią publiczną, miastem znów<br />

kochanym, napędzanym kulturą i otwartym na eksperyment.<br />

O spójności Programu z prezentowaną ideą kandydatury Warszawy jako <strong>ESK</strong><br />

<strong>2016</strong> świadczą trzy przyjęte w nim zasady, które nadają pierwszeństwo:<br />

Szczegółowy opis Programu, czyli naszych linii tematycznych, i podprogramów<br />

znajduje się w II rozdziale Aplikacji.<br />

Hasło<br />

Opracowanie hasła na tym etapie przygotowań wydaje się nam przedwczesne.<br />

Pomysłów jest bardzo wiele, są wciąż szlifowane, tak aby najlepiej oddały główną<br />

ideę kandydatury i linie tematyczne Programu „<strong>Warszawa</strong> – <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>”. Proces<br />

trwa, a hasło powinno być jedno, niezmienialne. Dlatego też zostanie ono ogłoszone<br />

w późniejszej, końcowej fazie selekcji. Z pewnością będzie jednak odzwierciedlać<br />

naszą myśl przewodnią – Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy.<br />

A. Współdziałaniu<br />

B. Kulturze partycypacyjnej<br />

C. Transformacji poprzez kulturę<br />

Będziemy dbać o to, aby uzyskanie tytułu Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong><br />

trwale przeobraziło Warszawę, Polskę i Europę. Jest to niezwykle ambitne


(36) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy<br />

(37)<br />

Idea Programu obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

Przedstawiony diagram ilustruje, jak Program obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

wypływa z naszej myśli przewodniej – Nowej Warszawy dla Odrodzonej Europy<br />

Wartości<br />

<strong>Warszawa</strong><br />

w budowie<br />

Nowa <strong>Warszawa</strong><br />

dla Odrodzonej Europy<br />

Zaufanie<br />

Dialog<br />

Tolerancja i otwartość<br />

cele<br />

<strong>Warszawa</strong> na nowo otworzy się na Europę<br />

<strong>Warszawa</strong> umocni swoje związki z Polską<br />

<strong>Warszawa</strong> umocni wpływ kultury<br />

na jakość życia i poczucie dumy swoich<br />

mieszkańców<br />

Aspiracje<br />

Program<br />

<strong>Warszawa</strong><br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

Wisła – Rzeka<br />

Możliwości<br />

<strong>Warszawa</strong> – miasto (znów) kochane,<br />

napędzane kulturą, otwarte na eksperyment<br />

<strong>Warszawa</strong> – nowe oblicze<br />

przestrzeni miejskiej<br />

Miasto<br />

Talentów<br />

<strong>Warszawa</strong> – miasto kreatywne<br />

i przedsiębiorcze


4<br />

Obszar obchodów<br />

Jako stolica administracyjna kraju <strong>Warszawa</strong> jest siedzibą większości organów<br />

władzy centralnej, instytucji narodowych, a także przedstawicielstw dyplomatyczno-konsularnych.<br />

Miasto stanowi także siedzibę władz wojewódzkich i wielu<br />

instytucji regionalnych.<br />

(38) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (39)<br />

ok. 3 mln<br />

mieszkańców<br />

aglomeracji<br />

aglomeracja<br />

8368 km 2 1,7 mln<br />

mieszkańców miasta<br />

miasto<br />

517 km 2<br />

ok. 700 tys<br />

niezameldowanych<br />

mieszkańców<br />

Stolica korzysta ze swojej skali, możliwości i prestiżu. Jednak równocześnie staje<br />

przed wyzwaniami wynikającymi z jej rozmiarów i statusu miasta stołecznego.<br />

Rozproszenie oraz przytłaczająca wielość funkcji, jakie pełni, sprawiają, że jej<br />

ogromny potencjał, szczególnie kulturalny, jest trudny do wyeksponowania, mało<br />

widoczny dla wielu mieszkańców miasta i przyjezdnych.<br />

<strong>Warszawa</strong>: powierzchnia miasta<br />

i aglomeracji<br />

<strong>Warszawa</strong>: ludność miasta<br />

i aglomeracji<br />

Dlatego też główny obszar działań w ramach obchodów Europejskiej Stolicy<br />

Kultury <strong>2016</strong> będzie stanowić m.st. <strong>Warszawa</strong> w swoich granicach administracyjnych.<br />

Stolica, niedoceniana kulturowo, postrzegana jako szara i niezbyt przyjazna,<br />

zasługuje na pełną koncentrację działań w celu zapewnienia najlepszych<br />

i najbardziej widocznych efektów na poziomie lokalnym i europejskim.<br />

4,5%<br />

Historia i współczesność Warszawy oraz jej położenie geograficzne będą stanowić<br />

podstawę Programu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

Miasto, położone w środkowo-wschodniej Polsce, jest także istotnym węzłem<br />

komunikacyjnym dla kraju i Europy. Dlatego też obchody <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> mają być<br />

próbą restytucji dawnej funkcji Warszawy jako już nie tylko handlowej, ale i kulturalnej<br />

platformy łączącej wschód i zachód, północ i południe Polski i Europy.<br />

Choć działania będą się koncentrować w obrębie administracyjnych granic miasta,<br />

do współpracy przy tworzeniu i realizacji naszego Programu zaangażujemy<br />

także region mazowiecki. Chcemy, aby <strong>Warszawa</strong> generowała pozytywną zmianę<br />

dla całego Mazowsza, tworząc nie tylko nowe grupy odbiorców, ale także ułatwiając<br />

większej liczbie ludzi współtworzenie kultury, łącząc społeczności i wpływając<br />

na sposób, w jaki żyjemy, pracujemy i spędzamy wolny czas.<br />

Ludność Warszawy w skali kraju


5<br />

Wsparcie polityczne<br />

i strategiczne<br />

Kandydatura Warszawy uzyskała wsparcie byłego Marszałka Sejmu RP, obecnie<br />

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Bronisława Komorowskiego: „Pan Marszałek<br />

przeświadczony jest, że na to wyróżnienie <strong>Warszawa</strong> zasługuje szczególnie.<br />

Dlatego popiera wszelkie działania mające na celu promocję stolicy Polski.<br />

<strong>Warszawa</strong> jest przecież miastem nowoczesnym, prężnym, otwartym na zmiany,<br />

a przede wszystkim tętniącym życiem kulturalnym. Co roku przyciąga tysiące<br />

turystów. (…) Marszałek Sejmu RP pragnie przekazać życzenia powodzenia oraz<br />

udanej realizacji projektów mających na celu upowszechnienie piękna współczesnej<br />

Warszawy i bogactwa jej wiekowego dziedzictwa”. (list znajduje się<br />

w Załączniku 8.)<br />

W toku przygotowań kandydatury Warszawy podjęto starania o wsparcie władz<br />

regionalnych. Jednym z elementów jest współpraca miasta z województwem mazowieckim<br />

w ramach projektu „Kierunek <strong>Kultura</strong>”, którego głównym celem jest<br />

pobudzenie rozwoju kulturalnego regionu, z Warszawą w jego centrum. Została<br />

również przygotowana deklaracja współpracy zakładająca wspólną promocję<br />

turystyki kulturalnej w ramach Programu „Europejska Stolicy Kultury <strong>2016</strong>”.<br />

(40) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (41)<br />

Władze Warszawy od początku wspierały starania miasta o tytuł Europejskiej<br />

Stolicy Kultury. Udział stolicy w konkursie jest jednym z priorytetów Prezydent<br />

miasta Hanny Gronkiewicz-Waltz.<br />

Kandydatura wspierana jest także przez Radę Miasta i Urząd Miasta. Poparcie<br />

dla kandydatury wyraziły również władze wszystkich osiemnastu dzielnic<br />

Warszawy. Władze lokalne, ponad podziałami, zjednoczyły się, aby wesprzeć<br />

wspólny projekt <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

Instalacja „9 promieni światła na niebie”<br />

zrealizowana w centrum Warszawy według konecpcji<br />

Henryka Stażewskiego, 2008. Fot. Jan Smaga


6<br />

<strong>Kultura</strong> sercem<br />

miasta przyszłości<br />

Obchody Europejskiej Stolicy Kultury w Warszawie w <strong>2016</strong> roku są planowane<br />

w korelacji z długofalowymi planami rozwoju miasta. Przygotowania do uzyskania<br />

tytułu już są impulsem do odważniejszego planowania przyszłości stolicy. Władze<br />

Warszawy widzą potrzebę podwyższenia rangi miasta, wszechstronnego i zróżnicowanego<br />

rozwoju jego gospodarki, poprawy funkcjonowania sfery publicznej<br />

i podkreślenia jego roli jako centrum kulturalno-gospodarczego Polski i Europy.<br />

Oznacza to zbieżność celów myśli przewodniej kandydatury Warszawy do <strong>ESK</strong><br />

<strong>2016</strong> z szeroko rozumianymi długofalowymi planami rozwojowymi miasta.<br />

Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> wpisuje się w ramy następujących dokumentów<br />

rozwojowych Warszawy:<br />

Strategia Rozwoju Miasta Stołecznego<br />

Warszawy do 2020 roku<br />

Jest to nadrzędny dokument określający kierunki strategicznego rozwoju stolicy<br />

do 2020 roku. Główny nacisk w Strategii położony jest na podniesienie jakości<br />

życia mieszkańców miasta. Rozwiązania mające doprowadzić do osiągnięcia tego<br />

celu zawierają wiele elementów związanych z porządkowaniem przestrzeni publicznej,<br />

wykorzystaniem walorów i poprawą jakości środowiska naturalnego oraz<br />

rozszerzeniem i podniesieniem jakości oferty kulturalnej miasta. Projekt <strong>ESK</strong><br />

<strong>2016</strong> stanowi tu podstawę do kształtowania nowej Warszawy.<br />

Społeczna Strategia m. st. Warszawy (SSW)<br />

W przeprowadzonej w tym dokumencie analizie SWOT pośród słabości<br />

Warszawy wymieniono takie elementy, jak:<br />

oferta kulturalna, sportowa i rozrywkowa miasta nieadekwatna do aspiracji stolicy,<br />

obiekty kulturalne niewystarczająco rozpoznawalne w świecie oraz zbyt mała<br />

liczba markowych imprez na arenie międzynarodowej,<br />

niekorzystny wizerunek miasta jako miejsca bez tożsamości, bez atrakcyjnych<br />

przestrzeni publicznych oraz z szeregiem architektonicznych i urbanistycznych<br />

wyzwań.<br />

(42) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (43)<br />

Uznaliśmy te słabości za szanse dla Programu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, który może się przyczynić<br />

do autentycznej, pozytywnej zmiany oraz społecznego rozwoju. Przy opisywaniu<br />

wyzwań stojących przed Warszawą oraz istotnych procesów społecznych<br />

i ekonomicznych autorzy SSW napisali: „<strong>Warszawa</strong> w dalszym ciągu musi czynić<br />

wysiłki, by znaleźć się na prestiżowej mapie wśród innych miast – metropolii<br />

uznanych powszechnie za miejsca dyskursu intelektualnego, powstawania i upowszechniania<br />

wiedzy czy też organizacji wydarzeń ważnych w życiu społecznym,<br />

politycznym, kulturalnym, gospodarczym, naukowym”.<br />

(Dokument w wersji elektronicznej załączony na płycie CD)<br />

Warszawski Program Edukacji <strong>Kultura</strong>lnej (WPEK)<br />

Dokument ten stanowi program operacyjny w ramach Polityki Edukacyjnej<br />

m.st. Warszawy w latach 2008-2012. Podstawowym jego założeniem jest zbudowanie<br />

zintegrowanego systemu współpracy instytucji kultury, organizacji<br />

pozarządowych, placówek edukacji pozaszkolnej, wyższych uczelni oraz szkół<br />

w celu tworzenia i realizowania programu edukacji kulturalnej dzieci, młodzieży<br />

i dorosłych. Przejawem tych działań będzie szeroko rozumiane kształcenie, w ramach<br />

którego uczestnicy będą przygotowywani do samodzielnej analizy i oceny<br />

zarówno swojego dziedzictwa kulturowego, jak i bieżących wydarzeń kulturalnych.<br />

Tym samym WPEK, tak jak i <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, zwraca uwagę na różnorodność<br />

kulturową społeczności, w konsekwencji budując społeczeństwo samoświadome,<br />

tolerancyjne i otwarte.<br />

(Dokument w wersji elektronicznej załączony na płycie CD)<br />

Program Rozwoju Kultury w Warszawie<br />

do roku 2020 – w trakcie konsultacji społecznych<br />

Dokument pod roboczym tytułem „Program Rozwoju Kultury w Warszawie do<br />

roku 2020” powstaje od 2008 roku. Działania obejmowały intensywne, szerokie<br />

konsultacje społeczne i eksperckie. Pierwszym krokiem było opracowanie Białej<br />

Księgi Kultury w Warszawie. Jest to obszerny materiał, który stanowi syntezę<br />

opracowań przygotowanych na jego potrzebę oraz licznych dyskusji pozwalających<br />

na wymianę polskich i zagranicznych doświadczeń w dziedzinie planowania<br />

kulturalnego w metropoliach. Dokument powstał przy szerokim udziale podmiotów<br />

społecznych, takich jak: przedsiębiorcy, naukowcy, przedstawiciele administracji<br />

publicznej, organizacje pozarządowe i społeczne, politycy, którzy mają<br />

bezpośredni kontakt z analizowaną dziedziną oraz regulacjami jej dotyczącymi,<br />

zapewniają merytorycznie poprawny opis problemów oraz wskazują na możliwości<br />

ich rozwiązania. Prace przebiegały w ramach 12 eksperckich podzespołów<br />

ds. następujących obszarów tematycznych: Infrastruktura kultury, Dziedzictwo<br />

kulturowe, Instytucje kultury (wśród nich wybrano teatry i domy kultury),


(44) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (45)<br />

Festiwale, Organizacje pozarządowe, Różnorodność kulturowa i dbałość o dialog<br />

międzykulturowy, Artyści i twórcy, Edukacja kulturalna, Nowe technologie<br />

i promocja, Monitorowanie. Biała Księga została pozytywnie zrecenzowana<br />

przez profesora Franca Bianchiniego z Uniwersytetu Leeds.<br />

Podsumowując, starania o uzyskanie tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> dzięki przemyślanym<br />

działaniom władz miasta wpisały się w sposób naturalny w strategiczne myślenie<br />

o rozwoju sektora kultury w Warszawie. Zawarte w Programie „<strong>Warszawa</strong> – <strong>ESK</strong><br />

<strong>2016</strong>” propozycje szczegółowe, takie jak wprowadzanie grantów dla indywidualnych<br />

twórców, nowatorski sposób funkcjonowania domów kultury, szersza<br />

współpraca międzynarodowa organizacji pozarządowych i wiele innych, nie<br />

miałyby szans na pełną realizację, gdyby nie były osadzone w planach strategicznych<br />

miasta.<br />

Realizacja Programu „Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong>” w znaczący<br />

sposób przyczyni się do osiągnięcia rekomendowanego w Białej Księdze<br />

Kultury w Warszawie celu strategicznego, jakim jest zrównoważony<br />

i wszechstronny rozwój kultury zapewniający Warszawie pozycję<br />

kreatywnej metropolii europejskiej dysponującej atrakcyjną ofertą<br />

kulturalną.<br />

Na spotkaniach „Departamentu propozycji” podczas<br />

festiwalu „<strong>Warszawa</strong> w budowie” każdy mógł<br />

zaprezentować swoje duże i małe idee dla miasta.<br />

Fot. Bartosz Stawiarski


7<br />

Współpraca z drugą<br />

Europejską Stolicą<br />

Kultury <strong>2016</strong><br />

Tworzenie więzi – zarówno o zasięgu lokalnym, krajowym, jak i europejskim<br />

– leży u podstaw całej koncepcji Programu Warszawy jako kandydata<br />

do uzyskania tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

Obecna międzynarodowa współpraca kulturalna prowadzona jest w mieście<br />

przez różnorodne podmioty: indywidualnych artystów, publiczne instytucje,<br />

prywatne firmy należące do przemysłów kultury, organizacje pozarządowe.<br />

<strong>Kultura</strong>lna współpraca Warszawy powinna nabrać bardziej dynamicznego<br />

i trwałego charakteru. Uzyskanie tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> rozumiemy jako ogromną<br />

szansę na rozwój strategicznych i ustrukturyzowanych związków pomiędzy<br />

Warszawą i innymi miastami na poziomie międzynarodowym.<br />

Tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> ma być dla Warszawy impulsem do nawiązywania trwałych<br />

kontaktów z innymi miastami i regionami. Dlatego też w Program <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

wpisano nie tylko działania mikro wspierające współpracę instytucji kultury,<br />

organizacji pozarządowych i indywidualnych twórców, ale także programy<br />

wieloletnie, których nadrzędnym celem jest współpraca kulturalna:<br />

wypracowana została już formuła współpracy z Europejskimi Stolicami Kultury<br />

w roku 2012, z portugalskim Guimarães i słoweńskim Mariborem;<br />

jesienią 2010 roku w warszawskich klubach i klubokawiarniach odbędzie się festiwal<br />

Warsaw Music Week, którego partnerem jest Liverpool – <strong>ESK</strong> 2008;<br />

Władze miasta i miejskie instytucje kultury skupiają się na współpracy<br />

bilateralnej. Jednocześnie zaczynają być aktywnymi członkami<br />

międzynarodowych sieci: BaltMet, Eurocities, Organisation of World<br />

Heritage Cities, Union of Capitals of the European Union czy Klub<br />

Strasburski.<br />

(46) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (47)<br />

<strong>Warszawa</strong> nawiązała również kontakty z hiszpańskimi miastami kandydującymi do<br />

tytułu w <strong>2016</strong> roku i rozpoczęła planowanie wspólnych inicjatyw z Saragossą, Malagą,<br />

Palma de Mallorca, Kordobą czy San Sebastian. Np. Festiwal Sztuki nad Wisłą<br />

„Przemiany” w <strong>2016</strong> roku może zostać zorganizowany wspólnie z Saragossą, symultanicznie<br />

nad Wisłą i Ebro; wymiana artystyczna z Kordobą została zaplanowana<br />

już na rok 2011. Dokładny program współpracy zostanie przedstawiony po etapie<br />

preselekcji.Jeśli <strong>Warszawa</strong> otrzyma tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, zaprosi inne kandydujące<br />

hiszpańskie i polskie miasta do współtworzenia projektów wymiany artystycznej,<br />

seminariów, a nawet całych programów. Nadrzędnym celem będzie tu kreowanie<br />

interakcji i rozwoju kompetencji kulturowych u nas i w miastach partnerskich.<br />

Oznacza to, że projektom z innych miast mogą towarzyszyć dodatkowe, zorganizowane<br />

przez partnerów warszawskich warsztaty, debaty i spotkania.<br />

<strong>Warszawa</strong> jako <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> będzie inicjować realizację projektów<br />

zorientowanych na przyszłość, tak aby wypracowane więzi miały<br />

szansę przetrwać i współtworzyć przyszłość Europy.<br />

<strong>Warszawa</strong> jest miastem o wielkich tradycjach<br />

kulturalnych, pełnym dynamiki i aspiracji<br />

w rozwoju osiągania wysokiego poziomu<br />

życia kulturalnego. Bogaty wachlarz imprez<br />

i wydarzeń, które oferuje miasto swoim<br />

mieszkańcom, może, jak sądzę, również<br />

usatysfakcjonować przybywających gości.<br />

Znajdą tu europejski poziom z odrobiną<br />

słowiańskiej nuty.<br />

Ewa Braun<br />

kostiumograf, scenograf, laureatka Oscara za dekoracje wnętrz<br />

w „Liście Schindlera” Stevena Spielberga


8<br />

Współtworząc<br />

przyszłość Europy<br />

„Europejski wymiar” Programu <strong>ESK</strong> jest fundamentem koncepcji kandydatury.<br />

<strong>Warszawa</strong>, wsparta nowymi wartościami, ma sprzyjać odrodzeniu Europy. Dzięki<br />

<strong>ESK</strong> Europejczycy będą mieli szansę ożywić relacje z Warszawą – spojrzeć na nią<br />

w inny, świeży sposób. Z kolei dla Warszawy ten tytuł to okazja, aby uświadomić<br />

sobie na nowo swoją europejskość. Proces ten jest tym istotniejszy w obecnych<br />

czasach, że jak już kilkukrotnie podkreślaliśmy – większość Europy dopiero<br />

powoli wychodzi z kryzysu ekonomicznego i politycznego, a <strong>Warszawa</strong> jest jednym<br />

z niewielu miast, które niezachwianie wzrastają i zmieniają się – także poprzez<br />

kulturę. Skoncentrujemy się na dwóch naszym zdaniem kluczowych aspektach,<br />

które pozwalają Warszawie zmierzyć się z „europejskim wymiarem” Programu.<br />

(48) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (49)<br />

A. Od outsidera do kluczowego partnera<br />

<strong>Warszawa</strong> jest położona na skrzyżowaniu geograficznych i kulturowych dróg Europy.<br />

Jest naturalnym łącznikiem Wschodu i Zachodu, wielokulturowej przeszłości<br />

i międzykulturowej przyszłości, ekonomicznym i kulturowym pośrednikiem<br />

pomiędzy różnymi rynkami i kontekstami. Dzięki temu niemal każdy projekt<br />

warszawski powinien mieć szansę na to, by zyskać wymiar europejski. Tymczasem<br />

sama <strong>Warszawa</strong> zdaniem mieszkańców ma wciąż nieokreśloną, amorficzną<br />

tożsamość. Europejska Stolica Kultury pomoże nam zredefiniować tożsamość<br />

miasta i na nowo określić się wobec Europy. W zamian chcemy pomóc Europie,<br />

aby jej serce zabiło w każdym Europejczyku.<br />

Rola Warszawy w Europie<br />

Dla wielu <strong>Warszawa</strong> jest „śpiącym gigantem”. Kipi kreatywnością, ale duża jej<br />

część pozostaje niezauważalna – w samym mieście, a więc także w Polsce i Europie.<br />

Europejska Stolica Kultury daje nam szansę, aby wydobyć na światło dzienne<br />

to, co w nas najpiękniejsze. To z kolei pozwoli nam się rozwijać w oparciu o poczucie<br />

własnej wartości, ale i o prawdziwą otwartość na świat, produkując nową<br />

energię, z której czerpać będziemy wspólnie.<br />

<strong>Warszawa</strong> jest spragniona zmian i gotowa przyjąć status jednego z najbardziej<br />

postępowych i otwartych miast Europy; Europa natomiast może się wiele nauczyć<br />

Dom Spotkań z Historią to miejska placówka popularyzująca wiedzę o historii<br />

Warszawy i Polski ostatnich stu lat. Fot. Dawid Skoblewski<br />

od Warszawy – o znaczeniu lokalnego patriotyzmu i wytrwałości w dążeniu do<br />

trudnych celów, o tym, jak się podnosić z porażek, i o sile twórczej przekory<br />

i eksperymentu.<br />

<strong>Warszawa</strong> jako łącznik kultur<br />

Głównym wyzwaniem stojącym przed Warszawą było i jest rozwijanie sektora<br />

kultury tak, aby mógł odegrać istotną rolę transformacyjną na poziomie europejskim.<br />

Sektor ten dynamicznie rozwijał się w ostatnich latach, ale aktywność kulturalna<br />

w Warszawie nie czerpie z dobrodziejstw szerokiej współpracy. Wynika<br />

to częściowo z bardzo rozproszonej infrastruktury kulturalnej, z jedynie kilkoma<br />

centrami skupiającymi aktywność twórczą. Warszawski sektor kultury współpracuje<br />

już z partnerami z całej Europy, ale jest to współpraca fragmentaryczna,<br />

często jednorazowa, niebudująca trwałych więzi.<br />

Budowa podstaw<br />

Tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> pomoże Warszawie zadbać o wysoki poziom bazy kulturalnej<br />

i kreatywnej, m.in. poprzez podnoszenie kompetencji kulturowych odbiorców,


(50) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (51)<br />

wspieranie profesjonalnego rozwoju pracowników, konsolidowanie istniejących<br />

sieci i tworzenie nowych. Z dodatkowym katalizacyjnym wpływem nowej infrastruktury<br />

kultury (jak Centrum Sztuki Nowoczesnej) i przetworzonej przestrzeni<br />

miejskiej (jak ożywione kreatywne dzielnice – np. Powiśle czy Praga-Północ)<br />

sektor kulturalny będzie znacznie lepiej przygotowany do nawiązywania kontaktów.<br />

Poprzez nasz Program będziemy zatem dążyć do tego, aby w obszarze kultury<br />

<strong>Warszawa</strong> stała się jednym z najbardziej wewnętrznie spójnych i profesjonalnie<br />

zarządzanych miast w Europie.<br />

Pośrednik i centrum<br />

Na tak skonstruowanych podstawach <strong>Warszawa</strong> zacznie rozwijać trwałe sieci<br />

kontaktów – najpierw z innymi polskimi miastami, a następnie z całą Europą.<br />

Takie założenie jest odzwierciedleniem celów strategicznych naszego Programu<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Dlatego też każdy obszar naszego Programu będzie miał ogólnoeuropejską<br />

współpracę wbudowaną w rdzeń działań. Oznacza to, że będziemy powierzać<br />

warszawskim organizacjom i artystom współprodukcję wraz z partnerami<br />

z różnych części Europy, a poszczególne wydarzenia kulturalne w ramach <strong>ESK</strong><br />

<strong>2016</strong> będą adresowane do społeczności europejskiej lub przez nią współtworzone.<br />

Dzięki temu będą wypracowane trwałe więzi w obszarze kultury, badań i rozwoju,<br />

edukacji. Efekty tych działań będą widoczne nie tylko w Warszawie, ale i w całej<br />

Europie. Wspomoże to rozwój dialogu międzykulturowego i pozwoli dotrzeć naszemu<br />

Programowi do ogólnoeuropejskiej publiczności. Pierwszeństwo będą miały<br />

projekty interdyscyplinarne, realizowane przez podmioty pochodzące z różnych<br />

sektorów gospodarki. Ponadto <strong>Warszawa</strong> będzie inicjować projekty nastawione<br />

na bezpośrednią współpracę w tworzeniu nowej wizji miast i kontynentu. Będą to<br />

m.in. konferencje i sympozja poświęcone rozwojowi sektora kultury, paneuropejskie<br />

badania porównawcze, „mobilne” przedsięwzięcia artystyczne mające na celu<br />

dotarcie bliżej potencjalnych odbiorców.<br />

Chcemy, aby <strong>Warszawa</strong> zaczęła odgrywać rolę swoistego brokera relacji – łączyć<br />

wschodnią i zachodnią Europę; Europę i ośrodki koncentracji Polonii – od Londynu<br />

po Chicago. Takie działania, z ich złożonym charakterem, wymagają wrażliwego podejścia,<br />

ale i dużego zaangażowania. Podjęcie się takiej roli powinno być zaszczytną<br />

odpowiedzialnością właśnie stolicy – mniejsze miasto mogłoby mieć problemy ze<br />

sprostaniem takiemu zadaniu i realizacją na szeroką skalę.<br />

Akcja „Radio Stadion nadaje” prezentowała różnorodność<br />

kulturową bazaru wokół dawnego Stadionu Dziesięciolecia, jako część<br />

projektu artystycznego „Finisaż Stadionu X-lecia i Jarmarku Europa”<br />

Kuratorka: Joanna Warsza, plakat: Rene Wawrzkiewicz<br />

Narodowy łącznik<br />

Aby budować szeroką sieć kontaktów i udźwignąć rolę inicjatora przemian w skali<br />

europejskiej, <strong>Warszawa</strong> musi najpierw odegrać rolę kulturowego łącznika dla<br />

Polski. Głównym wyzwaniem i szansą dla Warszawy, Europejskiej Stolicy Kultury<br />

<strong>2016</strong>, jest współtworzenie Programu z całym krajem, tak aby ukazywał potencjał


(52) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (53)<br />

i różnorodność całej Polski. <strong>Warszawa</strong> dysponuje wystarczającą siłą i zasięgiem,<br />

aby Europejska Stolica Kultury stała się projektem narodowym.<br />

B. Od wielokulturowego dziedzictwa<br />

do międzykulturowej przyszłości<br />

<strong>Warszawa</strong> była w przeszłości miastem wielokulturowym, którego ludność do<br />

1940 roku w 1/3 stanowili Żydzi. Niestety, wybuch II wojny światowej przyniósł<br />

zagładę, a lata powojenne – kulturową homogenizację. Dzisiejsza <strong>Warszawa</strong> nie<br />

jest na tle europejskim etnicznie różnorodna, ale jest najbardziej kosmopolitycznym<br />

miastem w Polsce – z rosnącymi mniejszościami Chińczyków, Wietnamczyków<br />

i imigrantów z Afryki. Przyciąga też młodych mieszkańców ze wschodniej<br />

Europy i reemigrantów żydowskich, a jako prężne centrum biznesowe jest coraz<br />

atrakcyjniejsza dla przybyszów z pozostałych części Europy i Ameryki Północnej.<br />

Jest jasne, że aby <strong>Warszawa</strong> rozwijała się i rosła jako potęga<br />

gospodarcza i kulturalna, musi dojrzale traktować kwestie<br />

międzykulturowości i tolerancji.<br />

Zagadnienie to jest niezmiernie istotne dla całej Polski. <strong>Warszawa</strong> może i musi<br />

odegrać w tej kwestii kluczową rolę. Jest to również bardzo ważne dla Europy:<br />

progresywna, otwarta, międzykulturowa <strong>Warszawa</strong> i Polska zapewnią bowiem<br />

Unii Europejskiej zrównoważone społeczeństwo obywatelskie i zagwarantują<br />

prawdziwą wymianę kulturalną pomiędzy Polską, a tymi obszarami Europy,<br />

które korzystają z „hiperróżnorodności” – jak Wielka Brytania czy Holandia.<br />

Europejska Stolica Kultury stanie się katalizatorem dialogu i wymiany pomiędzy<br />

warszawskimi mniejszościami, od etnicznych po kulturowe. Nasz Program<br />

będzie prawdziwie wielokulturowy i synkretyczny, czerpiąc z różnorodnych<br />

doświadczeń mieszkańców Warszawy. Pragniemy też adresować Program do<br />

przeróżnych grup, które mimo tego samego pochodzenia etnicznego tworzą różnorodność<br />

kulturową miasta, a nie zawsze mogą się komunikować: wiekowych,<br />

społecznych, seksualnych itd. W ramach Programu <strong>ESK</strong> powstaną projekty<br />

pokazujące korzyści społeczne i gospodarcze płynące z różnorodności i tolerancji.<br />

Miasto zademonstruje wielonarodową twórczość różnych społeczności Europy;<br />

będzie także uwrażliwione na współpracę z mniejszymi polskimi miastami, aby<br />

zgłębiać sposób, w jaki tworzące się nowe społeczności mogą odgrywać formatywną<br />

rolę w zmianie wizerunku tożsamości naszych miast i narodu.<br />

Naszym założeniem jest, aby międzykulturowość i mobilność młodych ludzi były<br />

traktowane jako spoiwo Europy. Zamiast skupiać się na historii uformowanej<br />

przez konflikty, a następnie mozolnym zabliźnianiu ran, chcemy zwrócić się<br />

Na tle europejskich metropolii <strong>Warszawa</strong> może wydawać się homogeniczna, ale jednocześnie jest<br />

najbardziej kosmopolitycznym i wielokulturowym polskim miastem. Fot. Dawid Skoblewski<br />

ku przyszłości prawdziwie międzykulturowej Europy. Chcemy wcielać w życie<br />

rozwiązania, które pomogą Warszawie stać się miastem różnorodnym. Naszym<br />

celem jest doprowadzenie do tego, aby miasto było postrzegane jako otwarte<br />

dla przyjezdnych, oddające swoim zróżnicowanym społecznościom przestrzeń<br />

i wspierające ich kreatywność oraz ekspresję, tak aby poprzez kulturę mogły<br />

nadawać Warszawie nowe znaczenia i wartości.<br />

Chcemy się także skupić na migracjach ludności, które coraz częściej charakteryzują<br />

europejską młodą populację. Młodzi, zdolni Polacy, tak jak ich rówieśnicy<br />

z całej Europy, przemieszczają się, zasilając swoimi zdolnościami cały kontynent.<br />

Wywołuje to efekt kuli śnieżnej – pobudza do życia nowe pokłady kreatywności,<br />

wyzwala, poprzez nowe inspiracje, twórczość młodego pokolenia. Daje Warszawie<br />

świeżą energię, aby stała się miejscem sprzyjającym twórczości – prawdziwie<br />

różnorodnym i otwartym.<br />

Nasz nowy krajobraz będzie mozaiką różnych ludzkich opowieści,<br />

międzykulturowych podróży i nowych znaczeń nadanych starym<br />

miejscom. Dzięki kreatywności i w duchu współpracy twórców<br />

z całej Europy stworzymy Program, który na bazie otwartości,<br />

tolerancji i wzajemnego poszanowania zredefiniuje znaczenie bycia<br />

Europejczykiem w XXI wieku.


9<br />

Od mieszkańca<br />

do obywatela<br />

Kryterium Programu <strong>ESK</strong> określane jako „Miasto i obywatele” kładzie nacisk<br />

na te działania w programie obchodów <strong>ESK</strong>, których celem jest angażowanie<br />

mieszkańców w przygotowanie i realizację obchodów oraz zachęcanie mieszkańców<br />

innych miast i państw do uczestnictwa w planowanych wydarzeniach. Przyjrzymy<br />

się temu zagadnieniu z dwóch perspektyw – europejskiej i lokalnej.<br />

(54) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (55)<br />

A. <strong>Warszawa</strong> dla Europy<br />

Jako stolica kraju, a w ostatnich latach także centrum biznesu, chcemy być<br />

postrzegani jako miasto silne, asertywne, nawet potężne. Tymczasem głębsze<br />

i silniejsze związki z Europą mogą zburzyć naszą pewność siebie – konfrontacja<br />

z prężniejszymi miastami, które odniosły większy sukces, w przeszłości powodowała<br />

już pewne poczucie niższości, rodziła kompleksy.<br />

Niemniej jednak w ostatnich latach w Warszawie do głosu doszły środowiska<br />

wskazujące na potrzebę bardziej otwartego, zintegrowanego i opartego na współpracy<br />

podejścia do Europy. Prym wiedzie tu oczywiście sektor kultury. Nie jest<br />

to zaskakujące, gdyż to właśnie ten sektor w ostatnich latach rozwija współpracę<br />

z Europą. Dzięki osobistym doświadczeniom jego przedstawiciele zaczęli już<br />

odczuwać korzyści płynące z europejskiej współpracy. Co więcej, często podkreślają,<br />

że <strong>Warszawa</strong> ma, jako miasto kultury, status zbyt niski do rzeczywistych<br />

osiągnięć i możliwości, a ich projekty często zyskują poza granicami kraju większe<br />

uznanie niż w samym mateczniku.<br />

Dlatego też nasza <strong>Aplikacja</strong> do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> jest<br />

inspirowana doświadczeniami sektora kultury. Stawia na nową narrację i strategiczne<br />

podejście łączące aspekty gospodarcze i społeczne, budujące tym samym<br />

podstawy do głębokiej transformacji. Chcemy zbliżyć Warszawę do Europy<br />

i Europę do Warszawy.<br />

Poprzez Program <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> wypromujemy „alternatywną Warszawę”, „zaskakującą<br />

Warszawę”, „Warszawę talentów”, „współczesną Warszawę”, „otwartą i tolerancyjną<br />

Warszawę” i wiele innych jej obliczy. Chcemy w ten sposób pobudzić<br />

Projekt „Raju” Pawła Althamera w Parku Rzeźby na Bródnie powstał w oparciu<br />

o rysunki okolicznych dzieci przedstawiające Eden. Fot. Bartosz Stawiarski<br />

apetyt Europejczyków na poznawanie stolicy (a także Polski). Najważniejsza jest<br />

tu interakcja i bezpośredni dostęp do kultury, nie zwykłe oglądanie i słuchanie:<br />

będziemy się starać, aby widownia europejska przyjechała do Warszawy, żeby tworzyć<br />

kulturę, aby nawiązywała intymny i szczery kontakt z miastem, aby wchodziła<br />

w interakcję z warszawiakami.<br />

Nie możemy też zapominać, że ponad dwa miliony Polaków mieszkają poza granicami<br />

kraju. <strong>Warszawa</strong> jest ich stolicą. Jako Europejska Stolica Kultury chcemy<br />

zatem zainspirować Polonię, aby stała się ambasadorem Warszawy i Polski. Możemy<br />

tego dokonać m.in. poprzez innowacyjne użycie społecznych mediów<br />

– inicjując kampanię „Odwiedź Warszawę”.<br />

Będziemy także inicjować projekty, które przyciągną kreatywność migracyjną mogącą<br />

współtworzyć Warszawę <strong>2016</strong> roku. Działania te uwierzytelnią nas w oczach<br />

Europy i poza jej granicami oraz otworzą miasto dla szerszej polskiej publiczności.<br />

B. <strong>Warszawa</strong> dla swoich mieszkańców<br />

Nazbyt długo kultura w Warszawie była postrzegana jako coś elitarnego lub<br />

też jako coś danego zamiast współtworzonego przez odbiorcę. Dlatego też


(56) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (57)<br />

społeczności. Jest to również gwarancja, że kultura zostaje uznana za narzędzie<br />

rozwiązywania problemów społecznych i rozwojowych, przed którymi <strong>Warszawa</strong><br />

i region mazowiecki obecnie stoją.<br />

Aby wypracować bardziej zaangażowane i otwarte podejście do rozwoju społeczności<br />

i publiczności, będziemy ściśle współpracować z naszym sektorem kultury,<br />

wspierając organizacje, instytucje i osoby indywidualne. Wesprzemy też istniejące<br />

inicjatywy lokalne, które powstawały od 1989 roku jako fundament społeczeństwa<br />

obywatelskiego. Jest to szczególnie istotne, gdyż to właśnie wtedy istniała<br />

silna tendencja do rozwoju inicjatyw opartych na sąsiedztwie i budowaniu więzi.<br />

Aby to osiągnąć, musimy pomóc zintegrować rozdrobniony i rozproszony sektor<br />

kultury, którego obecna kondycja ma bezpośredni wpływ na nikłe zaangażowanie<br />

społeczności lokalnych w aktywność kulturalną.<br />

Organizatorzy Pikniku Naukowego i Festiwalu Nauki udowadniają,<br />

że nauka nie kończy się w szkole. Fot. materiały prasowe<br />

w Aplikacji położyliśmy szczególny nacisk na wygenerowanie masowego udziału<br />

w kreowaniu kultury wraz z mieszkańcami Warszawy, Polakami i gośćmi<br />

z zagranicy.<br />

Wygenerowanie szerokiej partycypacji stanowi wyzwanie, jednak sprostanie<br />

mu jest absolutnie niezbędne, jeżeli kultura ma odegrać ważną rolę w budowaniu<br />

nowej Warszawy. W Polsce, demokracji wciąż młodej, koncepcja „poczucia<br />

obywatelskiego” ciągle ewoluuje. Wielu warszawiaków to właściwie „mieszkańcy”,<br />

a nie „obywatele”. Angażowanie społeczności lokalnych poprzez kulturę<br />

jest i zrozumienie, że kultura może być partycypacyjna, nadal nie są szeroko<br />

rozpowszechnione.<br />

Demistyfikację postrzegania kultury jako działalności elitarnej o statusie wykluczającym<br />

należy uznać w tym kontekście za ważny krok w kierunku rozwoju<br />

ogólnego pojęcia „obywatelskości” w mieście. Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong><br />

może odgrywać w tym kontekście istotną rolę – może personalizować i demokratyzować<br />

dostęp do kultury.<br />

Chcemy także, aby nasz Program był prawdziwie międzypokoleniowy i międzykulturowy.<br />

Będziemy stymulować nowe opowiadanie historii i przywoływać<br />

wspomnienia. Będziemy łączyć kultury, dzielnice, sąsiedztwa. Razem, poprzez<br />

kulturę, będziemy się uczyć różnych interpretacji postrzegania przeszłości<br />

i przyszłości.<br />

Jednym ze sposobów przyspieszenia tego procesu i zapewnienia obywatelom<br />

możliwości uczestniczenia na ich zasadach, jest włączenie w nasz Program ich<br />

autorskich pomysłów. W ten sposób mieszkańcy Warszawy, a tym samym całe<br />

miasto, staną się głównymi jego pomysłodawcami i twórcami. Co znacznie ważniejsze,<br />

stanowi to wyraz zaufania i naszej pewności co do talentu miasta, który<br />

przyczyni się do zmiany jego losów.<br />

Naszym zadaniem jest także przezwyciężenie barier instytucjonalnych stojących<br />

na przeszkodzie uczestnictwa w kulturze. Wielu warszawiaków postrzega miejskie<br />

instytucje kultury jako trudno dostępne, odległe, nieprzyjazne, niezachęcające<br />

do uczestnictwa i współpracy. Przykład masowego uczestnictwa bez barier<br />

stanowi „Noc Muzeów”, niezmiennie bardzo popularna wśród warszawiaków.<br />

Uzmysławia ona potrzebę stworzenia bardziej otwartego systemu uczestnictwa,<br />

eliminującego przeszkody materialne i mentalne.<br />

Chcemy mieć pewność, że każda wspólnota weźmie<br />

udział w kreowaniu i tworzeniu kultury, w trakcie <strong>2016</strong> roku<br />

i długo po nim.<br />

Nasz Program wpłynie na rozwój otwartego środowiska, które uznaje i wspiera<br />

dialog jako narzędzie promowania uczestnictwa w kulturze lokalnych


10<br />

Współpraca<br />

z instytucjami europejskimi<br />

Stolica skutecznie wykorzystała szansę, jaką dostała wraz z akcesją Polski do<br />

Unii Europejskiej, i jest liderem wśród polskich samorządów w pozyskiwaniu<br />

funduszy z Unii Europejskiej, zarówno pod względem wartości, jak i liczby<br />

realizowanych projektów. Dotychczas pozyskiwaliśmy unijne wsparcie przede<br />

wszystkim na niezbędne inwestycje w infrastrukturę miasta, które, zgodnie z założeniami<br />

organów współfinansujących, miały się przyczyniać do niwelowania<br />

dystansu rozwojowego w stosunku do rozwiniętych krajów „starej” Unii.<br />

(58) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (59)<br />

Finansowanie inwestycji w infrastrukturę<br />

kulturalną z funduszy unijnych<br />

201 mln zł<br />

Budowa Centrum Nauki Kopernik<br />

(źródło finansowania: ERDF – POIiŚ)<br />

17,6 mln zł<br />

Modernizacja Traktu Królewskiego<br />

(źródło finansowania: ERDF – POIiŚ)<br />

Większość inwestycji i programów partnerskich związanych z kulturą i kreatywnością<br />

dotyczy renowacji zabytków, rozwoju infrastruktury turystycznej, adaptacji<br />

istniejących budynków na cele kulturalne i budowy nowych obiektów.<br />

Co więcej, w ostatnich latach <strong>Warszawa</strong> stała się aktywnym członkiem wielu<br />

europejskich sieci, tj. BaltMet, Eurocities i Creative Metropoles.<br />

Przez ostatnich pięć lat obserwujemy rzeczywisty postęp w sposobie włączania<br />

programów europejskich w codzienne życie Warszawy. Mieszkańcy miasta, w dużym<br />

stopniu dzięki inicjatywom Urzędu Miasta i podległych mu jednostek, korzystają<br />

z projektów realizowanych w ramach programu <strong>Kultura</strong> 2007-2013, Młodzież<br />

w Działaniu czy Leonardo da Vinci. Jednym z priorytetów władz stolicy jest, aby<br />

aktywność i doświadczenie miasta przyczyniły się do rozwoju lokalnych organizacji<br />

pozarządowych. Dlatego w 2009 roku otworzono Miejskie Centrum Doradcze<br />

pomagające III sektorowi w korzystaniu z programów Unii Europejskiej.<br />

<strong>Warszawa</strong> aktywnie włącza się w paneuropejskie inicjatywy, takie jak Rok Dialogu<br />

Międzykulturowego (2008), Rok Kreatywności i Innowacji (2009) czy Rok<br />

Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym (2010). Rok 2008 był szczególny,<br />

gdyż dzięki zaangażowaniu władz miasta warszawiacy mieli szansę zapoznać się<br />

z istotnym dla UE zagadnieniem wielokulturowości. Rozpoczęły się żywe dyskusje<br />

na temat dialogu międzykulturowego, miasto nabrało wigoru dzięki imprezom<br />

kulturalnym, <strong>Warszawa</strong> przypomniała sobie o swojej dawnej, przedwojennej<br />

wielokulturowości. Co więcej, po raz pierwszy w obszarze kultury temat wywołany<br />

przez UE stał się elementem polityki finansowej Urzędu Miasta.<br />

17,6 mln zł<br />

Renowacja i adaptacja na cele<br />

kulturalne zabytkowych piwnic<br />

staromiejskich Warszawy<br />

(źródło finansowania: NMF i EEA FM)<br />

15 mln zł<br />

Budowa Muzeum<br />

Warszawskiej Pragi<br />

(źródło finansowania: ERDF – POIiŚ)<br />

Wykorzystanie funduszy UE<br />

W latach 2004-2009 <strong>Warszawa</strong> pozyskała ponad 8 miliardów<br />

złotych z funduszy wspólnotowych. Dzięki dofinansowaniu w ramach<br />

Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Spójności<br />

i Funduszu Społecznego miasto może realizować ogromne inwestycje<br />

w infrastrukturę miasta, takie jak budowa drugiej linii metra, ale też<br />

projekty o charakterze społecznym i edukacyjnym oraz inwestycje<br />

w kapitał ludzki.<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> postrzegamy jako ogromną szansę dla Warszawy, by rozwijać<br />

istniejącą współpracę w ramach programów UE, wzmacniać naszą rolę<br />

i z miasta uczestniczącego zmieniać się w miasto współtworzące.


(60) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (61)<br />

Jest to tym bardziej istotne, że rola Polski w UE rozwija się i umacnia. W 2011<br />

roku w Warszawie rozpocznie się pierwsza polska prezydencja UE. W 2012<br />

roku będziemy gospodarzami Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej, a ceremonia<br />

otwarcia odbędzie się na Stadionie Narodowym nad brzegiem Wisły. Wydarzenia<br />

te, w połączeniu z tytułem Europejskiej Stolicy Kultury, sprawią, że w roku<br />

<strong>2016</strong> mieszkańcy Warszawy określą na nowo znaczenie słów: warszawiak, Polak<br />

i Europejczyk.<br />

Dowody na to, że plany te nie są jedynie deklaratywne, widoczne są już dziś<br />

– na etapie preselekcyjnym. Biuro Kultury Urzędu Miasta już zadeklarowało,<br />

że w związku ze staraniami o uzyskanie tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> od roku 2011 wybrane<br />

linie konkursowe będą uwzględniać kryterium współpracy międzynarodowej.<br />

Oznacza to, że już nie tylko DG Culture będzie wspierać współpracę kulturalną<br />

– <strong>Warszawa</strong> w sposób świadomy także włączy się w to ważne zadanie.<br />

<strong>Warszawa</strong> pokaże, jak w sposób świadomy celebrować fakt bycia<br />

Europejczykiem i członkiem UE, szczególnie z perspektywy tzw. młodej<br />

demokracji, nie zapominając jednocześnie o współpracy z krajami<br />

będącymi poza strukturami unijnymi.<br />

Stadion Narodowy zostanie ukończony przed<br />

europejskimi mistrzostwami w piłce nożnej.<br />

To ogromny budynek, który razem z Centrum Nauki<br />

Kopernik zmieni geografię miasta i krajobraz nabrzeży<br />

Wisły. Fot. z archiwum Narodowego Centrum Sportu


11<br />

Równoważąc zasięg<br />

i doskonałość<br />

Warszawski Program <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> został opracowany tak, aby zapewnić wszystkim<br />

społecznościom metropolii jak najwięcej szans na obcowanie z kulturą.<br />

Aby to osiągnąć, będziemy pobudzać autentyczne zaangażowanie i szczery<br />

dialog z różnymi grupami odbiorców. W efekcie nasz Program będzie<br />

tworzony „z” naszymi społecznościami, a nie jedynie „dla” nich. Pozwoli to<br />

rozwinąć wśród warszawskich społeczności rzeczywiste poczucie własności<br />

tego Programu.<br />

Pomimo iż prezentowany w Aplikacji Program będzie po etapie preselekcji<br />

ewoluował, już teraz możemy wskazać kilka grup docelowych, do których są<br />

skierowane poszczególne jego części. Po pierwsze, są to różne grupy wiekowe.<br />

Po drugie, szeroko rozumiane mniejszości, w tym etniczne, osoby o różnej<br />

orientacji seksualnej oraz niepełnosprawne. Po trzecie, warszawiacy, mieszkańcy<br />

przedmieść, turyści z Polski i zagranicy.<br />

(62) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (63)<br />

Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong>, poprzez kreowanie nowych grup odbiorców,<br />

budowanie dialogu, stymulowanie współpracy, wpłynie na ogólnoeuropejski<br />

wzrost partycypacji w kulturze. Poniżej prezentujemy przykładowe działania:<br />

Rezydencje: wspieranie programów rezydencji mających na celu zaangażowanie<br />

artystów polskich i europejskich we współpracę z instytucjami<br />

i ze społecznościami lokalnymi.<br />

Alternatywna turystyka: wycieczki do niekonwencjonalnych miejsc, przewodniki<br />

tematyczne, spacery architektoniczne itp., które pobudzają zainteresowanie<br />

miastem i tworzą przestrzeń spotkań wiedzy fachowej i pamięci<br />

prywatnej.<br />

<strong>Kultura</strong> dla każdego: rozwój działalności ukierunkowanej na niszowe grupy<br />

docelowe (np. pasjonaci, subkultury, osoby starsze) realizowanej w niestandardowych<br />

miejscach. Szczególne wsparcie otrzymają projekty angażujące<br />

nowe grupy odbiorców w ich codziennym środowisku.<br />

Podczas weekendowego festiwalu designu „Przetwory” profesjonalni projektanci, ramię w ramię<br />

z amatorami, recyklują stare przedmioty. Fot. projektpraga.com<br />

Marketing: zwiększenie liczby odbiorców kultury poprzez wysokiej jakości<br />

materiały, platformy cyfrowe, PR, dostęp do sieci lokalnych programów rozwoju<br />

oraz konsultacje.<br />

Dodatkowo będziemy ściśle współpracować z sektorem kultury w celu wsparcia<br />

profesjonalnego rozwoju organizacji i jednostek, zapewniając im odpowiednie<br />

umiejętności i wiedzę niezbędną do rozwoju zdolności zdobywania nowych<br />

odbiorców.


(64) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (65)<br />

Nowe miejsca działalności kulturalnej: będziemy zachęcać nasze instytucje<br />

kultury i organizacje pozarządowe do prezentowania swojej oferty w nowych<br />

i nieoczywistych miejscach oraz do wchodzenia w interakcje z grupami zagrożonymi<br />

wykluczeniem. Z drugiej strony będziemy angażować pozostałe instytucje<br />

publiczne (szpitale, więzienia, kluby osiedlowe, szkoły etc.) w działania o charakterze<br />

kulturalnym.<br />

Jakość przede wszystkim<br />

Naszym celem nie jest wdrażanie prostych mechanizmów marketingowo-promocyjnych<br />

wpływających na zwiększenie frekwencji. Chcemy się także skupić<br />

na jakości kulturalnych doświadczeń i treści. Oznacza to, że nie porzucimy<br />

dążenia do perfekcji na rzecz powiększania grupy odbiorców – wierzymy bowiem,<br />

że każdy zasługuje na najwyższą jakość, szczególnie w odniesieniu do oferty<br />

kulturalnej.<br />

Świąteczna iluminacja Krakowskiego Przedmieścia w 2009 roku. Fot. z archiwum m. st. <strong>Warszawa</strong><br />

Zaangażowanie i zasięg<br />

Kluczowe jest równoczesne pozyskiwanie nowych grup odbiorców oraz rozwijanie<br />

głębokiego zaangażowania. Naszą ambicją i obowiązkiem jest wprowadzenie<br />

trwałych zmian. Dlatego Program uwzględnia takie obszary działalności, jak:<br />

Nowe technologie: będziemy wspierać instytucje i organizacje w rozwijaniu<br />

platform cyfrowych do prowadzenia i prezentowania swojej działalności i angażowania<br />

publiczności w nowy sposób.<br />

Nowe formy współpracy: będziemy aktywnie wspierać innowacyjne formy współpracy<br />

artystów z mieszkańcami miasta, np. w zakresie szkolnej edukacji kulturalnej.<br />

Nowe partnerstwa: będziemy stymulować powstawanie nowych partnerstw<br />

pomiędzy sektorem kultury i podmiotami innych sektorów (uniwersytety, kluby<br />

sportowe, przedsiębiorstwa etc.). Poprzez takie działania chcemy pobudzać angażować<br />

publiczność z różnych środowisk.<br />

Wspieranie kompetencji kulturowych: będziemy wspierać projekty włączające<br />

kulturę do codziennego życia. Chcemy, aby kultura miała wpływ na poprawę jakości<br />

życia mieszkańców miasta, czego naturalnym efektem będzie zwiększanie możliwości<br />

pełniejszego uczestnictwa społecznego i ekonomicznego w życiu kulturalnym miasta.<br />

Zaufanie pokładane w nasz sektor kultury wespół z dialogiem stanowią esencję<br />

naszej Aplikacji – umożliwią nam wypracowanie metod i obszarów programowania<br />

pozwalających zrównoważyć zasięg z jakością naszego Programu. Zestawy<br />

narzędzi będą obejmować m.in. umiejętne użycie nowych technologii, lokalne<br />

interwencje oparte na społecznościach sąsiedzkich, generowanie lokalnie napędzanej<br />

aktywności międzykulturowej i międzypokoleniowej. Jako Europejska<br />

Stolica Kultury <strong>2016</strong> będziemy także:<br />

Wspierać rozwój artystyczny: poprzez doradztwo zawodowe i podnoszenie<br />

kwalifikacji. Uważamy bowiem, że najlepszym sposobem wsparcia społeczności<br />

docelowych jest inwestowanie w rozwój i profesjonalizm.<br />

Dążyć do doskonałości: stojąc na straży wysokiej jakości produkcji i wysokich<br />

standardów, chcemy zapewnić odbiorcom jak najlepszą ofertę artystyczną.<br />

Będziemy promować i premiować perfekcję oraz profesjonalizm.<br />

Badać i rozwijać: mamy czas do roku <strong>2016</strong>, aby wesprzeć nasz sektor kultury<br />

w testowaniu nowych metod pracy, pomysłów i rozwiązań. Rok <strong>2016</strong> będzie okazją<br />

do prezentacji nowych modeli biznesowych i sposobów prowadzenia działalności<br />

kulturalnej.<br />

Warszawskie obchody Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> będzie<br />

charakteryzować dbałość o wysoką jakość oferty kulturalnej.<br />

Nasz Program będzie oparty na szerokiej partycypacji i skonstruowany<br />

tak, aby nikt nie czuł się pominięty.


12<br />

Innowacyjna <strong>Warszawa</strong><br />

W naszym Programie traktujemy proces innowacyjności – w tym<br />

kreatywne rozwiązywanie problemów oparte na otwartej współpracy<br />

– jako kluczowy rezultat wszystkich naszych działań.<br />

Nasz Program jest wypadkową szerszego ekosystemu warszawskiego potencjału<br />

innowacji. Poprzez <strong>ESK</strong> chcemy wzbogacić ten ekosystem o takie elementy, jak<br />

szerokie i otwarte konsultacje oparte na zaufaniu i nowe mechanizmy ułatwiające<br />

współpracę ponad podziałami. Jesteśmy jednak świadomi, z jak niestabilną<br />

i delikatną materią mamy do czynienia. Dlatego też chcemy przede wszystkim<br />

stworzyć zestaw narzędzi umożliwiających rozwój sektora kultury w oparciu<br />

o kreatywność i innowacyjność.<br />

Poniżej prezentujemy najważniejsze naszym zdaniem przykłady innowacyjności<br />

warszawskiego Programu obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

A. Szerokie uczestnictwo i wspólne tworzenie kultury<br />

Wiemy, że sukces Europejskiej Stolicy Kultury zależy od naszej umiejętności<br />

nawiązania złożonych relacji pomiędzy miastem a jego mieszkańcami. Jest to dla<br />

nas trudne wyzwanie. Chcemy mu jednak sprostać i osiągnąć sukces wykraczający<br />

poza oczekiwania odbiorców naszego Programu. Stanie się to możliwe dzięki<br />

podejściu innowacyjnemu dla Warszawy, stawiającemu ludzi w sercu Programu.<br />

Każdy jego element będzie zakładał konieczność szerokiej współpracy wszystkich<br />

zaangażowanych w tworzenie kultury, a nie tylko jej odbiór.<br />

B. Eksperymenty<br />

<strong>Warszawa</strong> to miasto nacechowane „twórczą przekorą”. Dlatego nasz Program<br />

stworzy przestrzeń do eksperymentalnych działań, do podejmowania ryzyka.<br />

Będziemy odważni w realizacji nowych pomysłów oraz pionierskich metod<br />

organizowania działalności kulturalnej, które potem będą mogły służyć za model<br />

innym miastom. Warto podkreślić, że odnosi się to także do takich rozwiązań,<br />

które w Europie nie są już postrzegane jako eksperymentalne, ale w Polsce mają<br />

charakter innowacyjny.<br />

Nasze działania będą się koncentrować na nowych partnerstwach, nowych sposobach<br />

prowadzenia działalności artystycznej, wolności kreacji i poglądów, rozwoju<br />

(66) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (67)<br />

eksperymentalnej turystyki, innowacyjnych podejściach do tradycyjnych obszarów<br />

kultury, takich jak edukacja czy dziedzictwo kulturowe i różnorodność, oraz<br />

na reformowaniu sposobu funkcjonowania instytucji kultury.<br />

Realizacja tych zamierzeń już się rozpoczęła. Opracowano plan unowocześnienia<br />

domów kultury. Władze miasta otworzyły się na dialog z warszawskimi organizacjami<br />

pozarządowymi, m.in. poprzez Komisje Dialogu Społecznego (ich<br />

powołanie jest ewenementem w skali kraju). Co więcej, dzięki staraniom o tytuł<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> trwają prace nad stworzeniem kompleksowego, a zarazem wzorcowego<br />

systemu współpracy sektora biznesu i kultury (szerzej w rozdziale III).<br />

C. Prawdziwie cyfrowy program<br />

<strong>Warszawa</strong> jako Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong> chce się stać pierwszą prawdziwie<br />

cyfrową stolicą. Choć w Aplikacji prezentujemy kilka projektów służących<br />

realizacji tego celu, stanowią one jedynie zalążek naszej cyfrowej strategii dla<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Nowe technologie umożliwią zwiększenie zasięgu oddziaływania Programu<br />

i udziału społeczeństwa w generowaniu i przesyłaniu treści kulturowych.<br />

Zostaniemy pionierem wykorzystania platform cyfrowych w celu prezentacji<br />

i dzielenia się, opowiadania i recenzowania, komunikowania się i dostępu do<br />

kultury. Wykorzystamy w innowacyjny sposób dostępne narzędzia i będziemy<br />

wspierać tworzenie nowych, służących rozwijaniu kulturowych i artystycznych<br />

form ekspresji. Zmniejszymy dystans geograficzny i społeczny – lokalnie i globalnie.<br />

Zachęcimy ludzi do cyfrowego współtworzenia naszego Programu.


13<br />

Długofalowe efekty<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

Jesteśmy w pełni przekonani, że Program <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> będzie miał silny transformacyjny<br />

wpływ na miasto. Dzięki systemowemu planowaniu, szerokim konsultacjom<br />

i zaangażowaniu w europejskie programy zrównoważonego rozwoju, w połączeniu<br />

z działaniami o charakterze lokalnym, <strong>Warszawa</strong>, poczynając od roku 2017,<br />

zdynamizuje w znaczący sposób swój rozwój. Będzie miała szansę, aby stać się<br />

wiodącym miastem europejskim – ambitnym, witalnym i otwartym. Europejska<br />

Stolica Kultury zapoczątkuje warszawski renesans kultury i twórczości, niosąc ze<br />

sobą zmiany w sposobie życia, pracy i zabawy w mieście, które będą promieniować<br />

na całą Polskę i Europę.<br />

(68) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (69)<br />

Miejskie instytucje kultury, kierowane przez ludzi z wyobraźnią i wsparte przez<br />

lokalne media, a także organizacje pozarządowe będą w stanie stworzyć lokalny<br />

obieg kultury, konkurencyjny dla globalnego. Nie dadzą się wessać przez obieg<br />

globalny, ale stworzą własną warszawską „agorę kultury”. Tylko tak zorganizowana<br />

miejska przestrzeń kultury może przyciągnąć publiczność – własną i obcą.<br />

Pozwoli to rozwiązać podstawowy problem współczesnej kultury – i generalnie<br />

życia zbiorowego – jak stworzyć ludziom warunki twórczego rozwoju, ochronić<br />

ich przed zaprogramowaniem przez media, nie dać się sprowadzić do jednowymiarowej<br />

roli konsumenta. Ponadto zostanie uruchomiony mechanizm, który<br />

będzie wymuszał sukcesywne działania. Będzie to najważniejszy efekt długofalowy,<br />

którego znaczenia dla miasta – ale także kraju, który korzysta ze stołeczności<br />

Warszawy – nie będzie można przecenić.<br />

Z uwagi na przyjętą metodę oceny, w której odnosimy się bezpośrednio do poszczególnych<br />

linii tematycznych naszego Programu, pogłębioną analizę średnioi<br />

długookresowych efektów działań podjętych w ramach <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

prezentujemy w rozdziale II.<br />

Można się spodziewać następujących efektów średnio- i długoterminowych:<br />

Dowartościowanie kulturowej i ekologicznej przestrzeni stolicy, podniesienie<br />

walorów estetycznych miasta. Obecnie przestrzeń miejska jest przytłoczona przez<br />

funkcje związane ze stołecznością i biznesem.<br />

Odzyskanie dla mieszkańców niepowtarzalnego krajobrazu przyrodniczo-kulturowego<br />

Wisły – wykorzystanie unikalnej sytuacji metropolii przeciętej przez tak<br />

bogaty korytarz ekologiczny.<br />

Zintegrowanie lewobrzeżnej Warszawy z dzielnicami prawobrzeżnymi bez zatracania<br />

ich specyfiki i różnorodności. Praga-Południe i Praga-Północ podniosą swój status<br />

w przestrzeni kulturalnej miasta dzięki m.in. tworzeniu ośrodków kreatywnych.<br />

Perspektywa Europejskiej Stolicy Kultury już dziś owocuje dziesiątkami lokalnych<br />

inicjatyw w mikrośrodowiskach miasta. Środowiska te dają szanse tworzenia<br />

lokalnych obiegów kultury i samoportretowania się przez własną kulturę. Jest<br />

to szczególnie ważne dla Warszawy, która przez ciągły napływ ludności wciąż na<br />

nowo definiuje swoją tożsamość.<br />

Będzie się rodzić nowa wielokulturowość, która stymuluje kreatywność. Obecnie<br />

wielokulturowa przeszłość miasta jest widoczna w ofercie nawiązującej do dawnej<br />

Warszawy (spektakle, festiwale, koncerty, wystawy-retrospekcje i in.).<br />

<strong>Warszawa</strong>, jako dynamicznie rozwijająca się<br />

młoda metropolia, daje wyjątkową szansę<br />

kreatywnym twórcom do rozwijania swoich pasji.<br />

Dzięki <strong>ESK</strong> odważy się pokazać swój potencjał<br />

i młodzieńczą energię. Zachęci samych<br />

Polaków mieszkających w innych zakątkach<br />

kraju i zagranicznych turystów do częstszych<br />

odwiedzin. Spowoduje wzmożony ferment<br />

kulturalny, potrzebny każdej stolicy. Wyjdzie<br />

z cienia piękniejszych miast i zaintryguje<br />

ciekawymi pomysłami.<br />

Aga Zaryan<br />

wokalistka


14<br />

Kontakty nawiązane<br />

w ramach przygotowań<br />

kandydatury<br />

Jednym z głównych założeń Programu Warszawy jako Europejskiej Stolicy Kultury<br />

w <strong>2016</strong> roku jest budowanie sieci wzajemnych kontaktów na różnych poziomach<br />

– lokalnym, krajowym i europejskim. Dlatego też Zespół ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> już przeprowadził<br />

szereg działań służących nawiązaniu współpracy z różnorodnymi partnerami<br />

i podmiotami z dziedziny kultury, takimi jak: indywidualni artyści, organizacje<br />

pozarządowe, podmioty prywatne, instytucje kultury i stowarzyszenia twórców.<br />

Na etapie preselekcji kontakty te dotyczyły głównie podmiotów działających na<br />

terenie miasta i miały na celu określenie potrzeb i zachęcenie do zaangażowania<br />

we współtworzenie Programu obchodów. Po przejściu preselekcji Zespół ds. <strong>ESK</strong><br />

oraz podmiot powołany w celu organizacji obchodów zintensyfikuje działania<br />

w nawiązywaniu współpracy z podmiotami z kraju i z zagranicy, m.in. poprzez<br />

realizowanie wspólnych projektów, wspieranie koprodukcji oraz mobilności<br />

artystów i dzieł sztuki, a także dbałość o otwarty proces kształtowania Programu<br />

kulturalnego na <strong>2016</strong> rok.<br />

A. Podmioty z dziedziny kultury na terenie miasta<br />

Zespół ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> nawiązał kontakty z przedstawicielami instytucji kultury<br />

znajdujących się w stolicy – zarówno tymi, których organizatorem jest miasto, jak<br />

i narodowymi i wojewódzkimi. W odpowiedzi na potrzeby mieszkańców zrealizowano<br />

szereg projektów, które będą stanowić podstawę rozwijanej dalej współpracy.<br />

(70) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (71)<br />

Przykładem są dwa przedsięwzięcia stworzone wspólnie z Muzeum Sztuki Nowoczesnej.<br />

Pierwszy z nich to pokaz dzieła Henryka Stażewskiego „Dziewięć promieni<br />

światła na niebie” (2008). Drugi to pilotażowa edycja Festiwalu Projektowania<br />

„<strong>Warszawa</strong> w budowie” (2009) poświęconego wzornictwu przemysłowemu, grafice<br />

użytkowej, architekturze i urbanistyce oraz projektowaniu społecznemu. Festiwal<br />

odniósł sukces, cieszył się dużym zainteresowaniem, dzięki czemu na stałe wpisze<br />

się w kalendarz warszawskich imprez kulturalnych. W październiku 2010 odbędzie<br />

się jego kolejna edycja.<br />

Plakat XIV Wielkanocnego Festiwalu Ludwiga van Beethovena<br />

stworzył Marcin Maciejowski, jeden z najbardziej cenionych<br />

polskich malarzy współczesnych. Fot. materiały organizatorów


(72) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (73)<br />

znaczenie krajowe i międzynarodowe. Spuścizną pierwszego festiwalu jest<br />

instalacja neonowa „Światłotrysk” Maurycego Gomulickiego, która rozświetliła<br />

park Kępa Potocka, oraz murale pod mostem Łazienkowskim i mostem Śląsko-<br />

-Dąbrowskim.<br />

Oprócz wspomnianych wyżej inicjatyw powołano także muzyczny Orange Warsaw<br />

Festival. Jest to efekt współpracy z sektorem prywatnym. Po sukcesie pierwszych<br />

dwóch edycji w tym roku wypracowano nową formułę – jednym z głównych organizatorów<br />

została należąca do grupy ITI telewizja TVN, dzięki czemu wydarzenie<br />

będzie transmitowane na żywo i zyska zasięg ogólnopolski, a w przyszłości stanie<br />

się produktem eksportowym Warszawy.<br />

Pełnomocnik Prezydenta ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> odbyła do tej pory ponad 150 indywidualnych<br />

spotkań z artystami, ludźmi biznesu, mediów, menedżerami kultury, a także<br />

dyrektorami instytucji i biur Urzędu m.st. Warszawy oraz politykami.<br />

(Szczegółowa lista kontaktów nawiązanych przez Zespół ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> znajduje<br />

się w Załączniku 5.)<br />

Neon „Światłotrysk” Maurycego Gomulickiego rozbłysł w parku na Kępie Potockiej<br />

podczas festiwalu „Przemiany” latem 2009 roku. Fot. Mikołaj Długosz<br />

Innym przykładem jest wspólny projekt Instytutu Wzornictwa Przemysłowego<br />

i Zespołu ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, którego nadrzędnym celem jest rozwój artystyczny dzieci,<br />

pt. „Kreatywny Kalendarz – Projektanci Dzieciom” (2008).<br />

Ponadto Zespół spotkał się z dyrektorami największych festiwali warszawskich.<br />

Rozmawiano m.in. o możliwości zorganizowania specjalnych edycji tych imprez<br />

w roku <strong>2016</strong> oraz ustanowieniu „Festiwalu Festiwali”. Podkreślano, że wydarzenia<br />

te stanowią wizytówkę stolicy i są ważnym elementem promocji miasta.<br />

W Warszawie działa ponad 1200 organizacji pozarządowych zajmujących się<br />

kulturą. Choć mają one ogromny wkład w potencjał kulturowy miasta, stanowią<br />

środowisko bardzo rozproszone i słabo ze sobą współpracujące. Zadaniem<br />

Zespołu jest nawiązanie znaczącej i zadaniowej współpracy z tymi podmiotami.<br />

Jest to proces długofalowy, który wymaga intensyfikacji w nadchodzących latach.<br />

Próbą zrealizowania wspólnego przedsięwzięcia z organizacjami pozarządowymi<br />

był Festiwal Sztuki nad Wisłą „Przemiany” (2009). W ramach tego wydarzenia<br />

oddano w ręce organizacji brzegi Wisły, co wpisuje się w dążenie do ożywiania<br />

brzegów rzeki. Formuła pierwszej edycji nie była doskonała, jednak trwają prace<br />

nad nową formułą, by od 2011 roku „Przemiany” nabrały rozmachu i zyskały<br />

Starania o tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> już zaowocowały wyzwoleniem energii<br />

i zapoczątkowaniem współpracy między instytucjami na poziomie dotąd<br />

niespotykanym w Warszawie. W mieście o tej skali na co dzień trudno<br />

doprowadzić do zbliżenia różnych środowisk i instytucji. Dzięki <strong>ESK</strong><br />

dochodzi do synergii, która może dać efekty o europejskim zasięgu.<br />

B. Podmioty z dziedziny kultury spoza miasta<br />

W Polsce o tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> stara się kilkanaście miast. Wierzymy, że to <strong>Warszawa</strong><br />

stworzy Program, który połączy talent, infrastrukturę i ambicje całej Polski.<br />

W tym celu jako <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, chcemy otworzyć swoją przestrzeń dla ciekawych<br />

projektów z innych miast kandydujących. Zgodnie ze wstępnymi ustaleniami,<br />

po preselekcji Zespół ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> zorganizuje ogólnopolskie spotkanie wszystkich<br />

kandydujących miast, aby wspólnie wypracować szczegółowy plan działania.<br />

Ponadto, aby Program Warszawy w rzeczywisty sposób był reprezentatywny dla<br />

całego kraju, jednym z istotnych kryteriów wyłaniania projektów będzie partnerstwo<br />

z podmiotami spoza Warszawy. Będą także realizowane programy grantowe na<br />

koprodukcje. W ramach naszego Programu będziemy również wspierać współpracę<br />

pomiędzy domami kultury z całej Polski nastawioną na wspólną realizację projektów,<br />

wymianę kadry instruktorskiej oraz wymianę doświadczeń. Chcemy, by cała<br />

kulturalna Polska czerpała korzyści z faktu, że Europejską Stolicą Kultury zostało<br />

największe polskie miasto, zdolne nawiązać partnerskie stosunki z innymi europejskimi<br />

metropoliami.


(74) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (75)<br />

priorytetem są kontakty z miastami kandydującymi do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> z Hiszpanii.<br />

<strong>Warszawa</strong> jest gotowa gościć najciekawsze realizacje artystyczne i współtworzyć<br />

różnorodne projekty kulturalne z tymi miastami.<br />

Opisy wybranych projektów realizowanych w ramach przygotowań kandydatury<br />

Warszawy do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> znajdują się w Załączniku 7.<br />

Wszystkie kontakty nawiązane przez Zespół ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> oraz projekty realizowane<br />

wspólnie z różnorodnymi partnerami służyły przygotowaniu kandydatury Warszawy<br />

do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Poszczególne etapy działań opisane są w punkcie 15.<br />

„Pozdrowienia z Alej Jerozolimskich”, lepiej znane po prostu jako<br />

Palma, to projekt Joanny Rajkowskiej. Sztuczne drzewo ustawione<br />

na jednym z głównych skrzyżowań ma przypominać o nieobecności<br />

Żydów w Warszawie, ale jego absurdalna forma uczyniła zeń ikonę<br />

współczesnego miasta. Fot. Artur Hojny<br />

C. Podmioty z dziedziny kultury z zagranicy<br />

Autentyczne i trwałe kontakty z podmiotami z dziedziny kultury z zagranicy są<br />

niezwykle istotne dla realizacji Programu obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Dotyczy to nie<br />

tylko podmiotów europejskich, ale także tych zlokalizowanych na obszarach,<br />

gdzie koncentrują się środowiska polonijne (m.in. Chicago i Londyn).<br />

Ważnym elementem jest nawiązanie kontaktu z miastami, które będą Europejskimi<br />

Stolicami Kultury w latach poprzedzających rok <strong>2016</strong>.<br />

nawiązano już wstępne porozumienia z Mariborem i Guimarães (<strong>ESK</strong> 2012).<br />

w ramach programu Europejska Stolica Kultury RUHR 2010 sześć teatrów<br />

Zagłębia Ruhry realizuje wspólny projekt zatytułowany „Odyseja Europa”,<br />

opowiadający na nowo „Odyseję” Homera. Do udziału w projekcie zaproszono<br />

autorów z sześciu miast europejskich, m.in. Grzegorza Jarzynę (Honorowy<br />

Ambasador Warszawy), któremu powierzono reżyserię spektaklu „Areteia”<br />

w Stambule, Europejskiej Stolicy Kultury 2010, warszawskie Centrum Sztuki<br />

Współczesnej wraz z British Council realizuje projekt „My City”. Biorą w nim<br />

udział artyści z pięciu krajów europejskich: Polski, Finlandii, Niemiec, Wielkiej<br />

Brytanii i Austrii. Polskę reprezentuje Joanna Rajkowska.<br />

<strong>Warszawa</strong> jest miastem modernistycznej<br />

architektury w swej postaci z lat trzydziestych<br />

oraz w swej wersji socmodernistycznej<br />

– wielkich mieszkalnych bloków w Śródmieściu<br />

i na obrzeżach. To miasto muzeów, galerii<br />

sztuki, teatrów, sal koncertowych, kin, boisk<br />

sportowych i stadionów, miasto uniwersytetów,<br />

uczelni artystycznych, ośrodków naukowych.<br />

Miasto rozrywki i zabawy: klubów, kabaretów,<br />

imprez tanecznych i muzycznych. <strong>Warszawa</strong> jest<br />

także miastem po-nowoczesnej „gry” – giełdy,<br />

redakcji mediów, hipermarketów, konsumpcji<br />

w niezliczonych restauracjach i kawiarniach,<br />

otwartej, miejskiej sceny najnowszej<br />

mody, ulicznych manifestacji, artystycznych<br />

happeningów, sztuki ulicy i inspirujących reklam.<br />

Jan Stanisław Wojciechowski<br />

artysta, wykładowca akademicki


15<br />

Prace nad projektem<br />

kandydatury<br />

9 listopada 2009 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego ogłosił<br />

konkurs dla miast kandydujących do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Ale już w roku 2007 Rada<br />

m.st. Warszawy – organ uchwałodawczy miasta – podjęła decyzję o przystąpieniu<br />

Warszawy do starań o ten tytuł. Starania Warszawy o tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> mieszczą się<br />

również w uchwalonej przez Radę Miasta w 2005 roku „Strategii Rozwoju Miasta<br />

do 2020 roku”.<br />

W 2007 roku Prezydent Miasta prof. Hanna Gronkiewicz-Waltz wyznaczyła na<br />

osobę odpowiedzialną za start Warszawy w konkursie <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> zastępcę dyrektora<br />

Biura Kultury. W następnym roku Prezydent nadała wysoką rangę przedsięwzięciu<br />

i ustanowiła stanowisko Pełnomocnika Prezydenta m.st. Warszawy<br />

ds. przygotowań m.st. Warszawy do uzyskania tytułu Europejskiej Stolicy<br />

Kultury w <strong>2016</strong> roku. Takie usytuowanie odpowiedzialności to zarówno wyraz<br />

determinacji politycznej, jak i sygnał, że starania o tytuł <strong>ESK</strong> dotyczą nie tylko<br />

wybranych biur Urzędu odpowiedzialnych za sprawy kultury i promocji, lecz są<br />

też przedsięwzięciem interdyscyplinarnym wymagającym zaangażowania wszystkich<br />

jednostek Urzędu.<br />

(76) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (77)<br />

Prześledźmy wybrane etapy prac, podejmowanych na szczeblu administracyjnym,<br />

nad przygotowaniem kandydatury Warszawy do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

(tabela na stronie 80)<br />

Działania administracyjne zawarte w tabeli stanowiły podstawę prawną do dalszych<br />

prac. Równolegle prowadzono działania mające promować Warszawę jako<br />

kandydata do tytułu oraz związane z merytorycznym opracowaniem Programu<br />

dla warszawskiej kandydatury.<br />

Pod szyldem <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> zostały powołane trzy nowe festiwale:<br />

Orange Warsaw Festival<br />

Festiwal Sztuki nad Wisłą „Przemiany”<br />

Festiwal Projektowania „<strong>Warszawa</strong> w budowie”<br />

Dzięki staraniom Zespołu ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, w „Co Jest Grane?”, dodatku kulturalnym<br />

do „Gazety Wyborczej”, publikowana jest całostronicowa rubryka „Zrób to w Warszawie<br />

– Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong>”, prezentująca lokalną kulturę niezależną<br />

Każdy z nich adresowany jest do innych grup odbiorców i tym samym pozwolił<br />

na aktywizację różnych środowisk. Wpłynęło to na ożywienie dyskusji na temat<br />

kształtu warszawskiej kandydatury. Warto tu także nadmienić podjęcie współpracy<br />

z „Gazetą Wyborczą”, która w cotygodniowym dodatku „Gazety Stołecznej”<br />

„Co Jest Grane” zamieszcza stronę zatytułowaną „Zrób to w Warszawie – Europejskiej<br />

Stolicy Kultury”. Promuje ona warszawską kulturę niezależną, która<br />

stanowi niezmiernie ważny element budujący kandydaturę Warszawy.


(78) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (79)<br />

Zespołowi <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> zależało na włączeniu w przygotowywanie kandydatury<br />

Warszawy zarówno przedstawicieli publicznych instytucji kultury, jak i instytucji<br />

prywatnych oraz organizacji pozarządowych i indywidualnych artystów. Wyrazem<br />

tego jest przemyślany dobór Honorowych Ambasadorów Warszawy jako <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>,<br />

którzy pełnią funkcję doradczą, ale także mają zapewnić szerokie poparcie społeczne<br />

i być gwarantem wysokiego poziomu artystycznego. Wśród nich znaleźli się<br />

wybitni przedstawiciele warszawskiego świata kultury. Pełna lista Ambasadorów<br />

została zamieszczona w Załączniku 3.<br />

Zakres konsultacji ma być poszerzony w kolejnym etapie starań o uzyskanie<br />

tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, tak aby zaangażować we współtworzenie Programu obchodów<br />

jak najszersze grono osób. Jeśli <strong>Warszawa</strong> otrzyma tytuł, będziemy kontynuować<br />

proces poszerzania grona odbiorców – aby pobudzić masowe w nim uczestnictwo<br />

i stworzyć poczucie wspólnej jego własności.<br />

W ostatnich miesiącach przeprowadzono także szereg debat. Zespół <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> spotkał<br />

się z dyrektorami warszawskich instytucji kultury i najważniejszych festiwali,<br />

politykami, urzędnikami i oczywiście praktykami kultury (patrz Załącznik 5.).<br />

Jestem warszawiakiem w piątym pokoleniu,<br />

tu spędziłem całe moje życie. Uważam,<br />

że <strong>Warszawa</strong> potrafi pięknie reprezentować<br />

polską kulturę. Wszak mieszka tu liczne grono<br />

wybitnych twórców, działa wiele znakomitych<br />

scen teatralnych i muzycznych, są piękne<br />

i ważne zbiory muzealne, sale wystawowe,<br />

wiele znakomitych uczelni i wreszcie jest<br />

znakomita i wyrobiona publiczność.<br />

Jest to więc miejsce zarówno dla twórców,<br />

jak i dla odbiorców kultury.<br />

Reklama codziennego magazynu Qadrans Kultury w lokalnej telewizji<br />

publicznej TVP <strong>Warszawa</strong>, który promuje starania Warszawy o tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

Inicjatywy skierowane bezpośrednio do mieszkańców<br />

konkurs „Wykreuj Warszawę” (we współpracy z „Gazetą Wyborczą”): warszawiacy<br />

mogli zgłaszać swoje propozycje projektów. Z jednej strony pozwoliły one na<br />

stworzenie ciekawego banku pomysłów, z drugiej zaś ukazały, jakie obszary warszawskiej<br />

kultury i przestrzeni miejskiej wymagają zmian mieszkańców miasta.<br />

konkurs fotograficzny (we współpracy z „Dziennikiem”): jury wyłoniło<br />

20 najlepszych zdjęć, spośród których warszawiacy, głosując przez internet,<br />

wybrali najlepsze. Zwycięska fotografia została użyta podczas kampanii<br />

billboardowej na terenie miasta, a finałowe prace trafiły na pocztówki.<br />

cykl poświęcony Europejskiej Stolicy Kultury w programie „Qadrans Qltury”<br />

nadawanym przez TVP <strong>Warszawa</strong>;<br />

kampania promocyjna w telewizji CNN.<br />

Wszystkie elementy Aplikacji powstawały w ścisłej współpracy z Radą Programową<br />

(patrz Załącznik 4.). Jest to znakomita grupa specjalistów i entuzjastów<br />

pełnych wiary w sukces Warszawy, którzy pomogli nam stworzyć spójny i innowacyjny<br />

Program.<br />

Andrzej Blikle<br />

przedsiębiorca, społecznik


Wybrane etapy prac, podejmowane na szczeblu administracyjnym,<br />

nad przygotowaniem kandydatury Warszawy do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

(80) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (81)<br />

2007<br />

Rada m.st. Warszawy podejmuje decyzję<br />

o ubieganiu się o tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Trwają<br />

już wówczas prace przygotowawcze do stworzenia<br />

Białej Księgi Kultury w Warszawie. Zostaje powołany<br />

Zespół ds. przygotowań do uzyskania tytułu<br />

Europejskiej Stolicy Kultury w <strong>2016</strong> roku.<br />

Prace przygotowawcze do stworzenia<br />

Białej Księgi Kultury w Warszawie.<br />

Przygotowywane zostały pierwsze opracowania<br />

dotyczące doświadczeń zagranicznych metropolii europejskich<br />

w dziedzinie tworzenia dokumentów prognostycznych<br />

dla kultury i dziedzictwa kulturowego wraz<br />

ze szczegółowym rozpoznaniem w obszarach edukacji<br />

kulturalnej, międzykulturowości, reform dot. funkcjonowania<br />

publicznych instytucji kultury, współpracy sektora<br />

publicznego i pozarządowego, infrastruktury kultury,<br />

zarządzania dziedzictwem kulturowym, festiwali,<br />

warunków pracy artystów i twórców, technologii informacyjnych<br />

i komunikacyjnych w polityce kulturalnej,<br />

informacji i promocji w obszarze kultury, monitorowania<br />

oraz planowania działalności kulturalnej.<br />

Kwiecień Powołanie Zespołu ds. przygotowań<br />

m.st. Warszawy do objęcia tytułu Europejskiej<br />

Stolicy Kultury w <strong>2016</strong> r.<br />

Podstawa prawna: Zarządzenie Prezydenta<br />

m.st. Warszawy Nr 393/2007. Skład zespołu<br />

zamieszczony w załączniku nr 4.<br />

Wyznaczenie Zastępcy Dyrektora Biura<br />

Kultury, Renaty Czarnkowskiej-Listoś, na osobę<br />

odpowiedzialną za działania miasta w ramach<br />

starań o tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

czerwiec Decyzja Rady m.st. Warszawy<br />

o ubieganiu się Warszawy o tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

Podstawa prawna: Uchwała Nr XII/359/2007<br />

Rady m. st. Warszawy.<br />

Rozpoczęcie prac Zespołu <strong>ESK</strong>.<br />

Wstępna idea programu „Odrodzeni w Kulturze<br />

– Reborn by Culture” – poddana pod konsultacje<br />

społeczne.<br />

Listopad Film promujący Warszawę zatytułowany<br />

„Re:Warsaw. Odrodzeni w kulturze”.<br />

Produkcję powierzono firmie Papaya Films.<br />

2008<br />

Powołanie Pełnomocnika Prezydenta m. st.<br />

Warszawy ds. uzyskania tytułu Europejskiej Stolicy<br />

Kultury <strong>2016</strong> r. Rozpoczęcie prac nad nową<br />

strategią programową Warszawy w konkursie <strong>ESK</strong><br />

<strong>2016</strong>. Organizacja licznych imprez kulturalnych oraz<br />

powołanie trzech nowych festiwali w ramach starań<br />

o tytuł <strong>ESK</strong> i realizacja pierwszego z nich.<br />

styczeń Powołanie Ewy Czeszejko-Sochackiej<br />

na stanowisko Pełnomocnika ds. uzyskania tytułu<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Rozpoczęcie prac nad zmodyfikowaną<br />

ideą obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

czerwiec–Grudzień Prace nad Białą Księgą<br />

Kultury w Warszawie.<br />

W wyniku prac nad Białą Księgą powstał raport<br />

„<strong>Kultura</strong>lna <strong>Warszawa</strong>” prezentujący wyniki internetowego<br />

sondażu dotyczącego potrzeb kulturalnych<br />

warszawiaków; dokonano analizy przykładów<br />

dobrych praktyk w innych metropoliach europejskich,<br />

przeprowadzono konsultacje eksperckie z różnymi<br />

środowiskami, przedstawicielami instytucji kultury oraz<br />

organizacji pozarządowych. Łącznie w realizacji całego<br />

przedsięwzięcia wzięło udział ponad 150 osób, w tym<br />

specjaliści z dziedziny zarządzania kulturą, urbanistyki<br />

i architektury, nowych technologii i promocji oraz<br />

przedstawiciele organizacji pozarządowych, środowisk<br />

twórczych i instytucji kultury.<br />

Wrzesień Uruchomienie współpracy<br />

z sektorem biznesowym.<br />

Efektem było m.in. zorganizowanie pierwszej edycji<br />

Orange Warsaw Festival<br />

Wprowadzenie i zatwierdzenie oficjalnego logo<br />

m. st. Warszawy – kandydata do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

Logo opracowała grupa Twożywo – młoda, nagradzana<br />

na prestiżowych konkursach, grupa plastyków.<br />

2009<br />

Intensyfikacja działań służących promocji idei<br />

Warszawy jako najlepszego kandydata do tytułu<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Organizacja licznych imprez kulturalnych<br />

związanych z kandydaturą. Kontynuacja prac polegających<br />

na dalszym rozwijaniu koncepcji i strategii<br />

przygotowań miasta do konkursu o tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

LUTY Uruchomienie przez Biuro Kultury pierwszych<br />

konkursów dla organizacji pozarządowych na realizację<br />

projektów wspierających warszawską kulturę.<br />

Zostaje ogłoszony otwarty konkurs na realizacje zadań<br />

publicznych w roku 2009 w obszarze działań podejmowanych<br />

w ramach upowszechniania kultury zmierzających<br />

do zdobycia przez m. st. <strong>Warszawa</strong> tytułu <strong>ESK</strong><br />

<strong>2016</strong>. W efekcie organizacje pozarządowe zorganizowały<br />

pierwszy Festiwal Sztuki nad Wisłą „Przemiany”.<br />

Wpisanie <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> w „Program współpracy<br />

m. st. Warszawy w 2010 z organizacjami<br />

samorządowymi”.<br />

Podstawa prawna: Uchwała nr LXIII/1956/2009<br />

– uwzględnienie działań zmierzających do uzyskania<br />

przez Warszawę tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> w głównym<br />

dokumencie normującym współpracę Urzędu Miasta<br />

z sektorem NGO.<br />

czerwiec Uruchomienie strony internetowej<br />

www.warszawa.<strong>2016</strong>.pl<br />

Sierpień Premiera filmu promującego Warszawę<br />

jako najlepszego kandydata do tytułu <strong>ESK</strong><br />

<strong>2016</strong> w reżyserii Agnieszki Holland i Magdaleny<br />

Łazarkiewicz.<br />

Film ilustrowany jest muzyką Chopina w wykonaniu<br />

Stanisława Drzewieckiego. Występują w nim<br />

osobistości świata kultury związane z miastem. Film<br />

wyświetlany jest w metrze, w teatrach, na warszawskich<br />

festiwalach, wydarzeniach kulturalnych, podczas<br />

konferencji, debat i innych ważnych wydarzeń.<br />

grudzień Konferencja „Varsovia Creativa”.<br />

Konferencję zorganizowano w związku z obchodami<br />

Europejskiego Roku Kreatywności i Innowacji oraz<br />

w ramach promocji starań miasta o tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

Celem była interdyscyplinarna i międzyśrodowiskowa<br />

dyskusja na temat Warszawy jako miasta kreatywnego.<br />

2010<br />

Przygotowanie i złożenie wniosku aplikacyjnego<br />

Warszawy w konkursie <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. W realizację<br />

zadania zaangażowani zostali eksperci krajowi<br />

i zagraniczni. Kontynuacja organizacji imprez kulturalnych.<br />

Kontynuacja kampanii promocyjnej<br />

– działania o zasięgu krajowym i ogólnoeuropejskim.<br />

LUTY W drodze przetargu nieograniczonego wyłoniono<br />

podmiot mający przygotować Wniosek Aplikacyjny<br />

Warszawy w konkursie o tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

Zadanie to zlecono Fundacji Pro Cultura. W proces<br />

tworzenia aplikacji zaangażowani zostali specjaliści<br />

z różnych dziedzin, w tym eksperci zagraniczni.<br />

Kwiecień Promocja Warszawy jako kandydata<br />

do tytułu <strong>ESK</strong> podczas Triennale w Mediolanie.<br />

Powołanie Rady Programowej.<br />

Lista członków Rady w Załączniku 4.<br />

Sukces filmu promującego Warszawę<br />

jako kandydata do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

w reż. Agnieszki Holland i Magdaleny<br />

Łazarkiewicz. Film zdobył dwie główne<br />

nagrody – na targach „The Golden<br />

City Gate” w Berlinie oraz w kategorii<br />

cultural tourism na festiwalu „TourFilm<br />

Riga 2010 – The Riga International<br />

Festival of Tourism Films”. Został<br />

również zaprezentowany na wystawie<br />

EXPO w Szanghaju w 2010 roku.


Otwarcie pierwszego festiwalu projektowania miejskiego<br />

„<strong>Warszawa</strong> w budowie” w tymczasowej siedzibie<br />

Muzeum Sztuki Nowoczesnej, 2009<br />

Fot. Bartosz Stawiarski<br />

(82) Nowa <strong>Warszawa</strong> dla Odrodzonej Europy. Myśl przewodnia (83)


Część II<br />

(84) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (85)<br />

Program<br />

<strong>Warszawa</strong><br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

1. Struktura programu<br />

2. Nasz program<br />

3. Efekty naszego programu<br />

4. Proces wyboru projektów<br />

p. 86<br />

p. 88<br />

p. 110<br />

p. 114


1<br />

Struktura programu<br />

Stworzyliśmy nasz Program dla Warszawy jako <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> z mieszkańcami<br />

Warszawy. Zadbaliśmy o to, by był spójny z dokumentami strategicznymi<br />

o zasięgu lokalnym, narodowym i ogólnoeuropejskim. Nasz Program obchodów<br />

jest także odpowiedzią na wyzwania, jakie <strong>Warszawa</strong> chce podjąć, realizując różnorodne<br />

projekty kulturalne. Bardzo poważnie traktujemy obowiązki wynikające<br />

z otrzymania tytułu „Europejskiej Stolicy Kultury” i chcemy wywołać pozytywną<br />

metamorfozę Warszawy i Europy. Połączenie powyższych elementów umożliwiło<br />

stworzenie Programu ambitnego, integralnego i spójnego, którego konstrukcja<br />

ułatwi osiągnięcie trwałych efektów.<br />

<strong>Warszawa</strong> jest miastem niedokończonym,<br />

które pozostawia wciąż ogromne marginesy<br />

dla kreatywnych umysłów. Jest metropolią<br />

otwartą na wpływy z zewnątrz, z ogromnym<br />

apetytem na nowości i niekonwencjonalne<br />

pomysły. Dziedzictwem, którym <strong>Warszawa</strong><br />

chce się dzielić i które chce rozwijać, jest<br />

eksperyment i odwaga.<br />

Grzegorz Piątek i Jarosław Trybuś<br />

krytycy architektury, kuratorzy nagrodzonej Złotym Lwem<br />

na XI Biennale Architektury w Wenecji wystawy „Hotel Polonia”<br />

(86) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (87)<br />

<strong>Warszawa</strong><br />

w Budowie<br />

Tu zmieniamy miasto,<br />

ożywiamy przestrzeń<br />

publiczną<br />

Nowa<br />

<strong>Warszawa</strong><br />

dla Odrodzonej<br />

Europy<br />

Wisła – Rzeka<br />

Możliwości<br />

Tu łączymy nasze miasto<br />

Tu zbudujemy most<br />

dla nowej Europy<br />

Miasto<br />

Talentów<br />

Tu rozwijamy nasze zdolności,<br />

możliwości i pewność siebie<br />

Tu angażujemy nasz potencjał<br />

we wsparcie i tworzenie innowacji<br />

Tu umożliwiamy wszystkim<br />

tworzenie kultury


2<br />

Nasz program<br />

Program „<strong>Warszawa</strong> – <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>” składa się z trzech głównych linii tematycznych.<br />

Każda z nich będzie realizowana poprzez szereg interdyscyplinarnych<br />

podprogramów. Ich idee i założenia będą wprowadzane w życie za pomocą projektów<br />

o charakterze kulturalnym i społecznym. Poniżej zostały przedstawione<br />

podprogramy w takim właśnie podziale tematycznym. Ten podział, co naturalne,<br />

przekraczają wydarzenia artystyczne, które będą realizowane w trakcie roku obchodów.<br />

Dlatego warto poświęcić im kilka zdań, zanim przejdziemy do przedstawienia<br />

głównych linii tematycznych.<br />

Eksplozja wydarzeń artystycznych<br />

W ramach całego Programu zrealizujemy wiele wydarzeń, które będą nawiązywać<br />

do wszystkich linii tematycznych. Już teraz <strong>Warszawa</strong> tętni życiem kulturalnym,<br />

jednak rok <strong>2016</strong> będzie prawdziwą eksplozją działań artystycznych<br />

widocznych w całej Europie. Zrealizowanie takiego zamierzenia wymaga dokładnego<br />

planowania, przemyślanej strategii, wizji, dokładnej reżyserii oraz udziału<br />

społeczności warszawskiej i ogólnoeuropejskiej. Wstępna wizja już jest. Teraz<br />

czas na dyrygenta i orkiestrę, a oni potrzebują impulsu do wspólnego działania,<br />

którym będzie przejście Warszawy przez etap preselekcji. Wówczas rozpocznie<br />

się wielkie planowanie projektów artystycznych realizowanych przez warszawskie<br />

instytucje kultury, powstaną specjalne edycje wspaniałych warszawskich<br />

festiwali o wyrobionej marce oraz nowe koncepcje i scenariusze imprez przewidzianych<br />

specjalnie na rok <strong>2016</strong>.<br />

Przykłady projektów<br />

Orange Warsaw Festival<br />

Festiwal Projektowania „<strong>Warszawa</strong> w budowie”<br />

Warsaw Music Week<br />

Warsaw Flow – Poland Contact Festival<br />

(88) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (89)<br />

Trzy główne linie tematyczne Programu<br />

„<strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>”<br />

1. Wisła – Rzeka Możliwości<br />

Tu łączymy nasze miasto<br />

Tu zbudujemy most dla nowej Europy<br />

A. Odkryj rzekę na nowo<br />

B. Miasto nowych partnerstw<br />

C. Europejska Stolica Kultury dla Mazowsza<br />

D. Nad brzegami Wisły<br />

E. Pomost Europy<br />

F. Otwarci na przyszłość<br />

Wisła płynie przez całą Polskę na długości ponad 1000 km – od Tatr aż do Morza<br />

Bałtyckiego. Jest symbolem narodowej jedności o ogromnym znaczeniu historycznym.<br />

<strong>Warszawa</strong> jak dotąd w znikomy sposób wykorzystuje dobrodziejstwo<br />

położenia nad Wisłą. Tymczasem unikalność rzeki, wynikająca m.in. z kontrastu<br />

nieuregulowanego prawego brzegu i uregulowanego, acz niewykorzystanego<br />

w pełni lewego, domaga się wyeksponowania.<br />

Ta linia tematyczna została zbudowana przede wszystkim jako odpowiedź<br />

na artykułowaną od dziesięcioleci przez mieszkańców i urbanistów tęsknotę,<br />

aby Wisła stała się znaczącą i integralną częścią miasta. Konstruując tę linię,<br />

wykorzystano potencjał symboliczny rzeki jako metafory więzi, łączenia. Jest to<br />

szczególnie ważne dla Warszawy, która jest miastem dwóch brzegów. Przez linię<br />

Wisły przebiega też umowna granica wschodniej i zachodniej Europy.<br />

Nadszedł wreszcie czas na przywrócenie Wisły Warszawie i jej mieszkańcom –<br />

poprzez wielką eksplozję twórczej energii. Wisła będzie w centrum uwagi, stanie<br />

się inspiracją dla kreatywnych idei oraz zintegruje miasto. Zostanie metaforycznym<br />

symbolem spójności miasta, kraju i kontynentu.


(90) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (91)<br />

A. Odkryj rzekę na nowo<br />

Podprogram ten połączy kulturę z naturą. W wielu miastach to właśnie wzdłuż<br />

brzegów rzeki koncentruje się życie społeczne i kulturalne. W Warszawie natomiast<br />

rzeka stanowi wciąż niewykorzystany potencjał. Celem będzie skuteczne<br />

ożywienie jej brzegów. Proces już się rozpoczął, ale do jego ukończenia niezbędna<br />

jest integracja, a przede wszystkim intensyfikacja działań. Szczególną rolę<br />

odegrają tu projekty łączące siłę Śródmieścia na lewym brzegu z rozwijającą się<br />

kreatywną Pragą i Saską Kępą na prawym. W efekcie warszawskie brzegi Wisły<br />

staną się miejscem tętniącym życiem, gdzie twórcy, organizacje pozarządowe<br />

i mieszkańcy będą wspólnie tworzyć klimat kreatywnej Warszawy.<br />

Przykłady projektów<br />

inwestycje na brzegach Wisły: kontynuowane (Centrum<br />

Nauki Kopernik) i przygotowywane (bulwary nadwiślańskie,<br />

rewitalizacja Portu Czerniakowskiego).<br />

nowa formuła Festiwalu Sztuki nad Wisłą „Przemiany”<br />

– międzynarodowego festiwalu muzyki, sztuk wizualnych<br />

i performatywnych obejmującego szereg lokalnych projektów<br />

łączących społeczności.<br />

integrujący mieszkańców projekt artystyczny „Rozświetlone miasto”,<br />

na który składają się instalacje świetlne i multimedialne.<br />

B. Miasto nowych partnerstw<br />

Obecnie Wisła zamiast łączyć, dzieli miasto: na dobrze rozwinięte, pewne siebie<br />

centrum z ośrodkami władzy i rozwiniętą infrastrukturą kulturalną po stronie<br />

zachodniej oraz na relatywnie słabo rozwinięte i stygmatyzowane społecznie<br />

dzielnice po stronie wschodniej. Rzeka przepływa „obok” miasta i ludzi, rozciągając<br />

mentalną barierę. Ma jednak potencjał, by stać się siłą łączącą Warszawę,<br />

tak by liczne instytucje publiczne, organizacje pozarządowe, prywatne firmy<br />

należące do sektora kreatywnego nie tylko współistniały, ale również współpracowały<br />

ze sobą. Poprzez ten podprogram będziemy konsolidować nasz sektor<br />

kultury i rozwijać jego współpracę z innymi sektorami.<br />

Przykłady projektów<br />

powołanie specjalnej komisji składającej się z przedstawicieli świata<br />

kultury – artystów z kraju i zagranicy, projektantów, architektów<br />

i architektów wnętrz – oraz władz miejskich, która stanowić będzie<br />

ciało doradcze w zakresie przestrzennego planowania miasta.<br />

Wisła – dzika rzeka w środku metropolii<br />

to jedna z głównych inspiracji i scen programu<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Fot. Małgorzata Grzesiuk


(92) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (93)<br />

organizacja konferencji międzynarodowych prezentujących<br />

najlepsze przykłady nowatorskich partnerstw sprzyjających<br />

rozwojowi ośrodków miejskich.<br />

rozwijanie dzielnicowych partnerstw, opartych na już istniejącym<br />

programie „Partnerstwo dla Mokotowa”, polegającym na aktywnej<br />

współpracy władz dzielnic z instytucjami kultury i organizacjami<br />

pozarządowymi w celu integracji, aktywizacji mieszkańców<br />

i wzmacniania poczucia tożsamości lokalnej.<br />

C. Europejska Stolica Kultury dla Mazowsza<br />

<strong>Warszawa</strong> to serce Mazowsza, jednego z najbardziej zróżnicowanych gospodarczo<br />

regionów w kraju. Dlatego chcemy pobudzać kulturalną współpracę pomiędzy<br />

miastem a województwem. Jako najsilniejsze miasto regionu będziemy budować<br />

trwałą sieć powiązań bazujących na wykorzystaniu z jednej strony bogatego<br />

zaplecza kulturowego stolicy, z drugiej zaś – różnorodności kulturowej Mazowsza.<br />

Skoncentrujemy się na wymianie dobrych praktyk, kształtowaniu strategicznego<br />

myślenia o kulturze i o korzyściach płynących z inwestowania w ten sektor.<br />

Jednocześnie <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> stanie się sceną dla działań artystycznych ukazujących<br />

bogactwo tradycji i dziedzictwa kulturowego Mazowsza, które wciąż jest słabo<br />

znane tak w samej Warszawie, jak i w Europie. W efekcie nie tylko miasto, ale<br />

cały region będzie kojarzony z kulturą na najwyższym poziomie, z odważnymi<br />

projektami artystycznymi oraz kreatywnymi ludźmi współtworzącymi przestrzeń<br />

innowacyjnych rozwiązań.<br />

Przykłady projektów<br />

festiwal sztuki i animacji kulturowej Karawana <strong>2016</strong> obejmujący<br />

całe Mazowsze<br />

kontynuacja projektu Kierunek <strong>Kultura</strong> – cykl seminariów i warsztatów<br />

skierowanych do przedstawicieli instytucji kultury, samorządów,<br />

organizacji pozarządowych działających w regionie<br />

powołanie Mazowieckiego Funduszu Filmowego w ramach systemu<br />

dofinansowywania polskiej kinematografii przez władze samorządowe<br />

D. Nad brzegami Wisły<br />

Wisła łączy tak różnorodne miasta, jak Kraków, Toruń, Gdańsk. Dlatego też<br />

– jako Europejska Stolica Kultury – <strong>Warszawa</strong> wykorzysta rzekę jako narzędzie<br />

i symbol kulturalnej integracji miast opartej na współpracy i poszanowaniu ich<br />

różnorodności. Podprogram „Nad brzegami Wisły” będzie okazją do wymiany<br />

doświadczeń i interakcji pomiędzy środowiskami związanymi z kulturą. Poprzez<br />

goszczenie produkcji z innych miast (od spektakli teatrów miejskich po wystawy<br />

indywidualnych twórców) nawiążemy realną współpracę kulturalną pomiędzy<br />

„nadwiślańskimi miastami”. Tym sposobem projekty zyskają szansę zaprezentowania<br />

się szerokiej publiczności, wejdą w interakcję z warszawskim środowiskiem,<br />

aby następnie „popłynąć” z nurtem lub pod prąd rzeki.<br />

Przykłady projektów<br />

prezentacja i realizacja najlepszych projektów przygotowanych przez inne<br />

polskie miasta kandydujące do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, co podkreśli znaczenie<br />

Warszawy jako przedstawiciela całego kraju.<br />

wiele projektów z innych polskich miast (literatura, instalacje, nowe<br />

media), które będą „podróżować” wzdłuż rzeki i skupiać się na wymianie<br />

projektów kierowanych do ludzi młodych.<br />

E. Pomost Europy<br />

Wisła to także metafora łączenia Europy – „starej” i „nowej”, bliskiej i dalekiej.<br />

Jednocząc miasto, region i naród, będziemy działać na rzecz integracji nowej<br />

i postępowej Europy. Jednym z naszych priorytetów będzie rozwijanie projektów<br />

łączących wschód i zachód kontynentu. Dzięki tym działaniom <strong>Warszawa</strong> stanie<br />

się pomostem przerzuconym pomiędzy różnymi europejskimi kulturami i tradycjami.<br />

Omawiany podprogram umożliwi Warszawie zorganizowanie szeregu<br />

inicjatyw z hiszpańską <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, miastami ubiegającymi się o tytuł w tym kraju<br />

oraz dawnymi i przyszłymi Europejskimi Stolicami Kultury.<br />

Przykłady projektów<br />

zorganizowany wspólnie z Saragossą Festiwal Rzek obejmie projekty<br />

realizowane równolegle nad Wisłą i Ebro<br />

projekt „Europhonia – Wspólne brzmienie Europy”: cykl koncertów<br />

z udziałem orkiestr z różnych miast wschodnioeuropejskich opierający się<br />

na idei wymiany artystycznej muzyków i dyrygentów<br />

system wizyt studyjnych w Warszawie dla kuratorów, menedżerów<br />

kultury i dyrektorów instytucji z krajów europejskich<br />

F. Otwarci na przyszłość<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> jest szansą na odkrywanie tego, jak na nowo budować zjednoczoną<br />

i odważnie patrzącą w przyszłość Europę. Chcemy z różnych perspektyw doświadczać<br />

europejskości i przyczynić się do odbudowy europejskiego systemu wartości.


(94) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (95)<br />

Zaprosimy inne miasta z Europy, by wspólnie podjąć dyskusję nad tym, jak planować<br />

i rozwijać swoją przyszłość. Chcemy rozpatrywać i rozpowszechniać nowe<br />

praktyki w obszarze gospodarki mieszkaniowej, transportu, przestrzeni publicznej,<br />

społeczności i zarządzania. Podczas organizowanych w ramach podprogramu<br />

debat, sympozjów i konferencji będziemy wspólnie marzyć, redefiniować i kształtować<br />

przyszłość Europy. W ramach podprogramu organizowane będą lokalne<br />

debaty aktywujące nowe społeczności, dotyczące znaczenia kultury dla rozwoju<br />

miasta. <strong>Warszawa</strong> stanie się jednocześnie miejscem spotkań międzynarodowych,<br />

których celem będzie stymulacja dyskusji o naszej wspólnej przyszłości.<br />

Przykłady projektów<br />

oprzemy się na doświadczeniach projektu Promised City (2010)<br />

stworzonego przez Instytut Polski w Berlinie oraz Instytut Goethego<br />

w Warszawie w partnerstwie z m.st. Warszawą, będącego cyklem<br />

eksperymentalnych działań artystycznych w przestrzeni miejskiej<br />

przeprowadzanych w celu opisania miasta na nowo poprzez dialog<br />

z innymi miastami (<strong>Warszawa</strong>–Berlin–Bombaj)<br />

cykl międzynarodowych konferencji „Open City – Otwarte Miasto”<br />

– mających na celu dzielenie się dobrymi praktykami w obszarze rozwoju<br />

otwartego, globalnego i spójnego społeczeństwa obywatelskiego<br />

2. Miasto Talentów<br />

Tu rozwijamy nasze zdolności, możliwości i pewność siebie<br />

Tu angażujemy nasz potencjał we sparcie i tworzenie innowacji<br />

Tu umożliwiamy wszystkim tworzenie kultury<br />

A. Wszyscy możemy uczestniczyć w kulturze<br />

B. Nasze dzielnice<br />

C. Zrównoważona kultura<br />

D. <strong>Warszawa</strong> cyfrowa<br />

E. Kreatywne miasto<br />

F. Miejska różnorodność<br />

Fragment anglojęzycznej mapy Warszawy Use-It! przygotowanej specjalnie z myślą<br />

o turystach w wieku 18-35 lat. Całość dostępna na stronie www.use-it-warsaw.pl<br />

Talent, aspiracje i wspólnota są prawdziwym potencjałem Europy. Dlatego<br />

też zaangażujemy możliwie jak najwięcej ludzi, aby wspólnie z nami tworzyli<br />

kulturę. Chcemy włączyć i wspierać tych, którzy ją tworzą – instytucje kultury


(96) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (97)<br />

(prywatne i publiczne), organizacje pozarządowe i indywidualnych artystów.<br />

Udostępnimy im przestrzeń i stworzymy możliwości, by mogli zbliżyć się do<br />

odbiorców, docierać do nowej publiczności i podejmować współpracę.<br />

A. Wszyscy możemy uczestniczyć w kulturze<br />

Chcemy wspierać i inspirować nasze społeczności do aktywnego uczestnictwa<br />

i tworzenia kultury – a nie tylko jej odbioru – pokonując tym samym ewentualne<br />

bariery czy poczucie elitarności oferty kulturalnej. Instytucje kultury otworzą się,<br />

uwrażliwią na potrzeby warszawiaków, a jeśli zajdzie taka potrzeba, zmienią profil<br />

swojej działalności lub wyjdą z ofertą poza mury swoich siedzib. Miasto zadba<br />

także o praktyczną stronę realizacji podprogramu, koncentrując się na udogodnieniach<br />

o charakterze przystosowawczym – dogodnym transporcie, dostosowaniu<br />

budynków dla potrzeb osób o utrudnionym dostępie, zmianach godzin otwarcia<br />

etc. W ramach podprogramu zapewnimy równe szanse rozwijania indywidualnych<br />

zdolności artystycznych na poziomie lokalnym i międzynarodowym. Z Europą<br />

podzielimy się tym, co najcenniejsze – twórczością naszych mieszkańców.<br />

Przykłady projektów<br />

„Mile kulturalne” – wzorowany na milach lotniczych program<br />

lojalnościowy dla konsumentów kultury<br />

„Pokaż mi swój świat” – zabierze odbiorców za kulisy kultury (próby,<br />

pracownie, technika teatralna, muzealna itd.)<br />

„Miasto dostępne” – zwiększenie partycypacji w kulturze osób<br />

o utrudnionym dostępie<br />

„Stwórzmy to razem!” – seria interaktywnych projektów teatralnych, gdzie<br />

scenariusz będzie współtworzony z udziałem widowni.<br />

B. Nasze dzielnice<br />

Podprogram ma na celu stworzenie przestrzeni dla inicjatyw lokalnych, rozwijania<br />

tożsamości lokalnej, ukazania i celebrowania różnorodności dzielnic<br />

oraz upowszechniania wiedzy o ich historii. Oznacza to aktywizację lokalnych<br />

społeczności oraz pobudzanie świadomości obywatelskiej przez kulturę. Projekty<br />

realizowane w ramach tego podprogramu umożliwią warszawiakom celebrowanie<br />

swojej lokalnej przynależności i różnorodności. Zachęcą do eksploracji unikalnych<br />

klimatów innych, często odległych i obcych obszarów miasta. <strong>Warszawa</strong><br />

zaprezentuje swój pełny koloryt kulturowy. Będziemy działać w oparciu o już<br />

istniejące inicjatywy, tj. Park Rzeźby na Bródnie, prezentujący prace polskich<br />

i zagranicznych artystów i będący pod opieką społeczności lokalnej. Realizacja<br />

podprogramu pozwoli również na zaangażowanie mniej aktywnych kulturalnie<br />

obszarów stolicy, a także na nawiązanie interakcji pomiędzy poszczególnymi<br />

społecznościami lokalnymi.<br />

Przykłady projektów<br />

„Lokalni liderzy” – projekt wspiera wartościowe inicjatywy lokalne<br />

i nagradza aktywność animatorów kultury,<br />

projekt „Kolekcja wspomnień” polegający na wspólnym odkrywaniu<br />

tzw. pamięci miejsca,<br />

koordynacja warszawskich świąt ulic i lokalnych festynów kulturalnych,<br />

wprowadzimy różnorodne formy działalności kulturalnej do miejsc,<br />

gdzie dotychczas jej brakowało.<br />

C. Zrównoważona kultura<br />

Zadbamy nie tylko o najwyższy poziom edukacji kulturalnej skierowanej do<br />

różnych grup społecznych i wiekowych. Będziemy również budować kompetencje<br />

i rozwijać możliwości sektora kultury poprzez stymulowanie rozwoju zawodowego<br />

jego przedstawicieli. Chcemy, by <strong>Warszawa</strong> stała się głównym edukacyjnym centrum<br />

profesjonalizacji sektora kultury w Europie Środkowo-Wschodniej. Kluczowe<br />

będą tu projekty angażujące wiele podmiotów – biura Urzędu Miasta, publiczne<br />

i prywatne instytucje kultury, organizacje pozarządowe i indywidualnych twórców.<br />

Przykłady projektów<br />

powołanie Domu Rezydencji Artystycznych – przestrzeń integracji<br />

i twórczej pracy dla artystów z całej Europy<br />

utworzenie Akademii Wiedzy o Warszawie<br />

system grantowy ułatwiający start początkującym artystom<br />

i wspomagający rozwój zawodowy przedstawicieli sektora kultury<br />

realizacje artystyczne w przestrzeni publicznej mające na celu<br />

oswojenie mieszkańców ze sztuką współczesną oraz włączenie<br />

artystów w proces innowacyjnej edukacji kulturalnej<br />

D. <strong>Warszawa</strong> cyfrowa<br />

Atutem, a zarazem wyróżnikiem Warszawy na tle innych polskich miast<br />

jest ogromny potencjał w zakresie kultury cyfrowej i sektora kreatywnego.


(98) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (99)<br />

„Portret młodzieńca” Rafaela moża podziwiać tylko w Muzeum Utraconym<br />

– cyfrowej platformie gromadzącej dzieła sztuki zaginione bądź skradzione z polskich kolekcji<br />

podczas II wojny światowej. Strona powstała dzięki wsparciu Zespołu ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

Będziemy korzystać z możliwości nowych technologii sprzyjających nawiązywaniu<br />

interakcji międzyludzkich. Już teraz mieszkańcy Warszawy generują<br />

duże zasoby treści „on-line”. Uruchomiliśmy również Muzeum Utracone<br />

(www.muzeumutracone.pl) – cyfrową platformę prezentującą utracone przez<br />

Polskę podczas II wojny światowej dobra kultury. Do roku <strong>2016</strong> będziemy<br />

kontynuować budowanie internetowych platform służących rozpowszechnianiu<br />

treści i idei. Powołamy nowe projekty w dziedzinie sztuki cyfrowej i mediów<br />

społecznych. Powstaną projekty mające na celu przybliżenie nowych technologii<br />

ludziom starszym i grupom zagrożonym wykluczeniem. Zaangażujemy<br />

także Polaków mieszkających za granicą, aby wraz z nami na nowo tworzyli<br />

wizerunek Warszawy i Polski.<br />

Przykłady projektów<br />

internetowy kanał telewizyjny i platforma cyfrowa dla wszelkich działań<br />

<strong>ESK</strong>, która dotrze do wszystkich domów i przedsiębiorstw oraz umożliwi<br />

interakcję z odbiorcami z całego świata.<br />

system integrujący mapę GPS Warszawy z informacją turystyczną<br />

i kulturalną oraz wielojęzycznym syntezatorem mowy. Dodatkowo<br />

wprowadzimy do naszego programu cyfrowe materiały i treści,<br />

np. wykorzystamy „ostre krawędzie” miasta jako wirtualną kanwę<br />

dla interakcji i ekspresji artystycznych.<br />

Urok nadwiślańskiej stolicy tkwi w jej<br />

dysfunkcyjności; wady, historyczne zaszłości,<br />

zaniechania i efekty odosobnionych aktów<br />

odwagi stają się coraz bardziej docenianymi<br />

walorami. Lubię rozczłonkowanie tego miasta,<br />

które przywodzi mi na myśl ledwie pozszywane<br />

członki Frankensteina, pociąga mnie dwuznaczny<br />

status Wisły – ni to rany, ni to osobnego<br />

terytorium w sercu zurbanizowanej tkanki.<br />

Polecam Powiśle, dzielnicę rządzącą sie logiką<br />

geograficzną Kalifornii, Chile lub Norwegii,<br />

które powoduje ciekawą zmianę w postrzeganiu<br />

reszty lewobrzeżnego miasta. Patrząc dziś<br />

na to miasto myślę, że większość współcześnie<br />

powstających osiedli, domów i biznesparków razi<br />

bezmyślnością, wtórnością, słabością władzy<br />

miejskiej, służalczością wobec niskiej kultury<br />

inwestorów i wreszcie: po prostu brakiem<br />

odwagi! Myślę, ze <strong>Warszawa</strong> jest<br />

miastem-eksperymentem i mam nadzieję,<br />

że ekperyment trwał będzie, z sukcesem, nadal!<br />

Jakub Szczęsny<br />

architekt i aktywista kultury, współautor części Białej Księgi Kultury<br />

w Warszawie poświęconej infrastrukturze kulturalnej,<br />

członek pracowni architektonicznej Centrala


(100) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (101)<br />

E. Kreatywne miasto<br />

Wykorzystując wizerunek Warszawy jako miasta biznesu, przeobrazimy stolicę<br />

w ośrodek kreatywny o znaczeniu europejskim. <strong>Warszawa</strong> już jest największym<br />

w kraju ośrodkiem koncentracji i rozwoju sektora kreatywnego. Chcemy utrzymać<br />

tę tendencję, pozostając miejscem wymarzonym dla rozwoju kreatywnych<br />

przemysłów, tworząc przestrzeń dla testowania innowacyjnych rozwiązań,<br />

wspierać działalność przedstawicieli sektora kreatywnego i stwarzać korzystne<br />

warunki dla jego rozwoju. Jednym z priorytetów będzie integracja środowiska<br />

i budowanie platformy współpracy, by poszczególne podmioty mogły współtworzyć<br />

i wypracowywać nowe metody działalności. Projekty przyczynią się<br />

do budowania wizerunku kreatywnej stolicy, a następnie utwierdzą pozycję<br />

Warszawy na rynku europejskim, zwłaszcza jako kreatywnego centrum Europy<br />

Środkowo-Wschodniej.<br />

Przykłady projektów<br />

rozwój sieci małych centrów kreatywności<br />

utworzenie Centrum dla Warszawskiej Kreatywnej Gospodarki,<br />

łączącego funkcje inkubatora przedsiębiorczości, przestrzeni<br />

wystawowej, przestrzenie dla mobilnych kreatywnych pracowników<br />

i miejsca dla naszego rozwijającego się sektora<br />

system stypendialny dla młodych przedsiębiorców z sektora<br />

kreatywnego.<br />

F. Miejska różnorodność<br />

<strong>Warszawa</strong> staje się ważnym ośrodkiem dla młodych i mobilnych Europejczyków,<br />

z których wielu osiedla się tu na stałe. W efekcie klimat miasta w dużym<br />

stopniu tworzą nowi mieszkańcy, wnosząc świeże spojrzenie i zwyczaje przywiezione<br />

ze swoich regionów. Ich bagaż kulturowy jest integralnym elementem<br />

zróżnicowanego oblicza miasta. <strong>Warszawa</strong> będzie się stawać w nadchodzących<br />

latach coraz bardziej różnorodna. Poprzez <strong>ESK</strong> będziemy wspierać nasze<br />

mniejszości tak, aby odgrywały znaczącą rolę we wszystkich podejmowanych<br />

działaniach. Będziemy budować ich pozycję, proponując im współpracę z lokalnymi<br />

grupami oraz różnymi diasporami za granicą. Zainicjujemy również<br />

szereg międzypokoleniowych oraz międzykulturowych projektów i wydarzeń,<br />

które zaangażują naszą różnicującą się populację, pobudzą nawiązywanie<br />

kontaktów pomiędzy społecznościami europejskimi, a w efekcie przyczynią się<br />

do wykreowania nowego poczucia tożsamości dla Warszawy, Polski i Europy.<br />

Wspólnie stworzymy miasto przyjazne, otwarte i ciekawe, gdzie różnorodne<br />

grupy – etniczne, narodowościowe, wiekowe, społeczne – współistnieją, przełamują<br />

bariery, uczą się od siebie.<br />

Przerwa w „Jawnych kompletach” – ulicznych wykładach zorganizowanych w ramach festiwalu Wyłącz<br />

System 2009, upamiętniającego 20. rocznicę pierwszych wolnych wyborów do parlamentu. Projekt „klasy”<br />

na otwartym powietrzu stworzyli na zamówienie Domu Spotkań z Historią młodzi warszawscy projektanci<br />

Zofia Strumiłło-Sukiennik i Jan Sukiennik z pracowni 137kilo. Fot. 137kilo.pl<br />

Przykłady projektów<br />

„Opowieści pokoleń” – animacja spotkań międzypokoleniowych<br />

w przestrzeni publicznej mających na celu konfrontację i wzajemne<br />

uczenie się innego postrzegania historii<br />

„Odwiedź nową Warszawę” – przewodnik po kulturach współczesnych<br />

warszawskich społeczności imigranckich (tłumaczony na co najmniej<br />

9 kluczowych języków)<br />

powołanie do życia warszawskiej edycji włoskiego projektu „Mediatorzy<br />

muzealni – nowe interpretacje dziedzictwa kulturowego” polegającego<br />

na wprowadzeniu do instytucji kultury tzw. mediatorów kulturowych,<br />

którzy jako przedstawiciele innych kultur będą wraz ze zwiedzającym<br />

na nowo interpretować i redefiniować kulturowe dziedzictwo


(102) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (103)<br />

3. <strong>Warszawa</strong> w Budowie<br />

Tu zmieniamy miasto, ożywiamy przestrzeń publiczną<br />

A. Miejskie safari<br />

B. Odkrywanie piękna<br />

C. Zielona i dzika<br />

D. Design na co dzień<br />

E. Architektoniczne przemiany<br />

<strong>Warszawa</strong> nie jest postrzegana jako piękne miasto. Jej walory wciąż wymagają<br />

odkrycia i dowartościowania. <strong>Warszawa</strong> jest miastem nowym – zbudowanym<br />

prawie w całości w XX wieku. Nawet nasze Stare Miasto, odbudowane po<br />

wojnie, ma dopiero 60 lat. <strong>Warszawa</strong> jest też miastem w ciągłej przebudowie,<br />

zmieniającym się z dnia na dzień. Wszystko to jest źródłem fascynującej,<br />

choć miejscami trudnej różnorodności: sieć szerokich alei i otwartych<br />

przestrzeni przeplata się z resztkami przedwojennej Warszawy, architektura<br />

socrealizmu i modernizmu z lśniącymi nowoczesnymi budynkami i odbudowanymi<br />

zabytkami.<br />

Piękno miasta i jego energia muszą zostać dopiero odkryte. <strong>Warszawa</strong> może się<br />

stać bardziej atrakcyjna i zrozumiała, może być inspiracją dla twórców, a jej<br />

szybko zmieniająca się przestrzeń miejska – poligonem doświadczalnym dla<br />

architektów i urbanistów z całej Europy.<br />

Chcemy ożywiać przestrzenie publiczne poprzez liczne inicjatywy kulturotwórcze<br />

– przekształcać trudne i zaniedbane „międzyprzestrzenie”, tak by stawały<br />

się celem samym w sobie. Wtopimy kulturę w przestrzeń miejską, dzięki czemu<br />

będziemy się mogli nią cieszyć na co dzień.<br />

A. Miejskie safari<br />

<strong>Warszawa</strong> jest miastem rozległym i rozproszonym. Nie możemy wpłynąć na jej<br />

topografię i rozmiar. Możemy jednak usprawnić i uatrakcyjnić poruszanie się po<br />

mieście poprzez zapewnienie ciągłości przestrzeni publicznych. Podprogram ten<br />

ma na celu przeprowadzenie w tkance miasta interwencji, które będą się koncentrować<br />

na wypełnianiu rozległych przestrzennych „pustyń”, kreowaniu czytelnej<br />

struktury miasta, tworzeniu miejsc spotkań i ożywionej interakcji kulturotwórczej,<br />

wzbogacaniu funkcji i dostępności warszawskiej zieleni miejskiej. W efekcie<br />

swoistej „akupunktury miejskiej”, drobnych inwestycji i interwencji odległość<br />

między punktem A (np. miejscem pracy czy domem) a punktem B (np. instytucją<br />

kultury) zmniejszy się i stanie się bardziej atrakcyjna. <strong>Warszawa</strong> przeobrazi się<br />

w przestrzeń pełną niespodzianek, pozytywnie zaskakującą na każdym kroku.<br />

Przykłady projektów<br />

tworzenie nowych miejsc spotkań, szlaków komunikacyjnych dla pieszych<br />

i rowerzystów, ścieżek tematycznych i punktów informacyjnych<br />

realizacje artystyczne wpisujące się w przestrzeń publiczną<br />

i odpowiadające jej specyfice oraz poprawiające jej estetykę<br />

imprezy kulturalne (koncerty, przedstawienia teatralne) w przestrzeniach<br />

publicznych, np. obiektach postindustrialnych, parkach i skwerach<br />

czy parkingach<br />

„Odkryj Warszawę” – miejskie safari, gdzie przewodnikami będą<br />

animatorzy kultury. Zaprezentujemy nieznane do tej pory oblicze miasta,<br />

wykorzystamy jego nieznane atuty. Z jednej strony zetkniemy turystów<br />

z fragmentami Warszawy nieopisanymi w tradycyjnych przewodnikach,<br />

a z drugiej – umożliwimy mieszkańcom spojrzenie na swoje miasto<br />

z nowej perspektywy<br />

B. Odkrywanie piękna<br />

Świadomość traumatycznej historii i strat wywołanych przez zniszczenia wojenne<br />

(ok. 80% budynków) często nie pozwala mieszkańcom patrzeć obiektywnie<br />

na nowszą architekturę: perły modernizmu, socrealizmu oraz wybitne budynki<br />

współczesne. Chcemy pokazać te budynki w nowym świetle, zmienić społeczne<br />

nastawienie do architektury powojennej i współczesnej, która stała się już integralną<br />

częścią miasta. Chcemy celebrować nasze architektoniczne dziedzictwo,<br />

zamiast je ignorować czy wprost mu zaprzeczać. W całej Europie trwają obecnie<br />

gorące debaty na temat przyszłości XX-wiecznej architektury, uznawanej od<br />

niedawna za zabytek. <strong>Warszawa</strong> ma już osiągnięcia w tej dziedzinie, a dzięki<br />

podprogramowi możemy wypracować nowe modele działania, z których będą<br />

mogły korzystać inne miasta, tak aby <strong>Warszawa</strong> stała się przykładem dobrej<br />

praktyki dla Europy. Dzięki <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> <strong>Warszawa</strong> stanie się liderem byłego bloku<br />

wschodniego, który będzie otwarcie celebrować swoją architekturę.<br />

Przykłady projektów<br />

organizacja debat z mieszkańcami Warszawy i innych miast,<br />

by zastanowić się, jak zreinterpretować nasze architektoniczne<br />

zalety, a budynki postrzegane jako należące do przeszłości<br />

połączyć z teraźniejszością


(104) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (105)<br />

się jedynie po terenach zielonych. Nawet metro prowadzi tu z lasu do lasu (z Kabackiego<br />

do Młocińskiego). W Warszawie znajduje się aż 14 rezerwatów przyrody<br />

oraz Mazowiecki Park Krajobrazowy. Ponadto prawy, nieuregulowany brzeg Wisły<br />

wpisany jest w unijny Program Natura 2000. Ekologia jest więc w naturalny sposób<br />

ważnym zagadnieniem dla Warszawy. Już realizujemy program „Warszawski<br />

Rower Miejski”, a do 2012 powstanie 130 stacji ładowania samochodów elektrycznych.<br />

Zadbamy również o to, aby nasze systemy transportu odpadów i gospodarki<br />

nimi były bardziej przyjazne środowisku. W ramach podprogramu „Zielona<br />

i dzika” położymy nacisk na podnoszenie świadomości ekologicznej, a także<br />

na jej pozytywny wpływ na społeczny rozwój miasta. Będziemy tworzyć nowe<br />

i promować istniejące miejsca wypoczynku, relaksu, spędzania aktywnie wolnego<br />

czasu. Będziemy działać tak, aby łączyć kulturę z ekologią, godzić wymagania<br />

środowiska naturalnego ze specyfiką miasta, m.in. poprzez prowadzenie szerokich<br />

konsultacji społecznych. Dlatego przestrzenie zielone staną się przestrzenią<br />

eksperymentu dla artystów, designerów i architektów krajobrazu.<br />

Przykłady projektów<br />

szereg eksperymentalnych projektów z dziedziny architektury krajobrazu<br />

Podczas akcji „Znikanie nad Wisłą” na festiwalu „Przemiany” znani polscy artyści<br />

zostali zaproszeni do stworzenia nad rzeką efemerycznych dzieł sztuki.<br />

Fot. Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana<br />

międzynarodowa grupa ekspertów w celu opracowania systemu<br />

reinterpretacji i nowego wykorzystania architektury modernistycznej<br />

Europy Wschodniej. Poświęcimy temu zagadnieniu cykl seminariów<br />

i konferencji<br />

projekt „Reflektor” – kierowanie na kilka dni lub tygodni uwagi opinii<br />

publicznej na jeden budynek, za pomocą programu artystycznego,<br />

wykładów i wycieczek in situ, publikacji prasowych itd.<br />

architektoniczny przewodnik i mapa Warszawy – przybliżający różne<br />

oblicza architektoniczne miasta<br />

powołanie warszawskiego ośrodka architektury – instytucji<br />

zajmującej się popularyzacją architektury warszawskiej, polskiej<br />

i europejskiej, edukacją w różnych grupach wiekowych,<br />

organizującej wystawy, debaty, konferencje itd.<br />

C. Zielona i dzika<br />

<strong>Warszawa</strong> jest zaskakująco zielonym miastem, z wieloma parkami, lasami i ogrodami.<br />

Dwumilionową metropolię można przemierzyć wzdłuż i wszerz, poruszając<br />

kontynuacja i rozbudowa projektu „Bilety za śmieci” polegającego<br />

na wymianie puszek, opakowań plastikowych, baterii, makulatury itd.<br />

na bilety do instytucji kulturalnych.<br />

D. Design na co dzień<br />

W Warszawie działa wielu cenionych i utalentowanych projektantów, jednak poziom<br />

świadomości mieszkańców jest wciąż znikomy. W efekcie powstaje przepaść<br />

pomiędzy aspiracjami środowisk twórczych a poglądami lokalnych społeczności.<br />

Chcemy kształtować wrażliwość na sztukę użytkową jako istotną część naszej<br />

warszawskiej codzienności. Wprowadzimy program promocji projektowania<br />

użytkowego, zwiększania świadomości i kompetencji warszawiaków w tym<br />

obszarze. Dzięki podprogramowi perfekcja w projektowaniu stanie się drugą<br />

naturą Warszawy. Skoncentrujemy działania na wypracowaniu i utrwaleniu<br />

nawyku stosowania dobrego projektowania przez podmioty odpowiedzialne za<br />

kreowanie codziennej rzeczywistości mieszkańców Warszawy – władze publiczne,<br />

spółki miejskie, instytucje kultury. Uzupełni to zestaw planowanych interwencji<br />

w mieście – z nową architekturą, poprawą jakości sfery publicznej oraz czasowymi<br />

instalacjami nastawionymi na zmianę miasta, dzięki czemu zauważalnie<br />

wzrośnie jakość życia w mieście oraz atrakcyjność przestrzeni publicznej.<br />

Przykłady projektów<br />

program edukacyjny dla urzędników odpowiedzialnych za zlecanie<br />

projektów i elementów identyfikacji wizualnej (szkolenia, warsztaty)


(106) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (107)<br />

konkursy dla lokalnych projektantów na projekty elementów życia codziennego,<br />

np. nową grafikę Warszawskiej Karty Miejskiej, wnętrza szkół,bibliotek,<br />

muzeów czy teatrów miejskich. Dzięki realizacji tych projektów dobre projektowanie<br />

stanie się scenografią życia codziennego w mieście, a lokalni projektanci<br />

podniosą swoje kompetencje i będą mogli wypłynąć na szersze wody<br />

„Dzień z twórcą” – „randki kulturalne” pozwalające osobiście poznać<br />

przedstawicieli świata sztuki<br />

wycieczki do mieszkań i domów (open houses) jako naturalnego miejsca<br />

funkcjonowania sztuki użytkowej<br />

E. Architektoniczne przemiany<br />

Podprogram poświęcony jest tzw. projektom twardym – inwestycyjno-infrastrukturalnym.<br />

Składają się na niego zarówno nowe inwestycje, jak i działania o charakterze<br />

dostosowawczym w obiektach istniejących. Zainwestujemy w szereg projektów, które<br />

zwiększą znaczenie Warszawy jako miasta, w którym przyjemnie się mieszka i które<br />

chętnie się odwiedza. <strong>Warszawa</strong> zostanie poddana infrastrukturalnej przemianie<br />

– od brzegów Wisły po Centrum Sztuki Nowoczesnej przy Pałacu Kultury i Nauki.<br />

Proces ten już się rozpoczął. Teraz będziemy go rozwijać, kontynuując budowę nowych<br />

obiektów, dzięki którym będziemy mogli gościć wiele istotnych imprez<br />

i ambitnych przedsięwzięć kulturalnych.<br />

Przykłady projektów<br />

Centrum Sztuki Nowoczesnej projektu Christiana Kereza z przestrzenią<br />

dla Muzeum Sztuki Nowoczesnej, teatru muzycznego i TR Grzegorza<br />

Jarzyny, a także licznych funkcji towarzyszących<br />

rewitalizacja zabytkowych budynków Instytutu Weterynarii na Europejskie<br />

Centrum Muzyki – siedzibę orkiestry Sinfonia Varsovia z salą koncertową<br />

i częścią edukacyjną dla młodych muzyków (ośrodek rezydencyjny)<br />

Rewitalizacja Fortu Sokolnickiego na Żoliborzu na miejsce wystaw,<br />

spotkań i wydarzeń artystycznych<br />

bulwary nadwiślańskie – stworzenie promenady spacerowej, ścieżek<br />

rowerowych, pawilonów usługowych, gastronomicznych i ekspozycyjnych<br />

wszystkie instytucje kultury zostaną przystosowane do potrzeb osób<br />

z utrudnionym dostępem<br />

<strong>Warszawa</strong> jest miastem chaosu, improwizacji,<br />

nieprzewidywalnych procesów. Daleka w swej<br />

naturze od innych – zdyscyplinowanych<br />

i zaprojektowanych w każdym calu – stolic<br />

europejskich, otwiera nowe możliwości przed<br />

producentami kultury, aktywistami i instytucjami,<br />

jednocześnie „produkując” bardzo zróżnicowaną<br />

publiczność. <strong>Warszawa</strong> jest głównym polskim<br />

ośrodkiem akumulacji i dystrybucji wiedzy<br />

(instytucje kultury budują ten obraz w tej samej<br />

mierze co placówki naukowe), tym samym<br />

będąc idealnym miejscem do przeprowadzania<br />

eksperymentów na polu kultury. <strong>Warszawa</strong><br />

jest aktywna, ekspansywna, pozbawiona<br />

zahamowań. Jest dzika. Podczas gdy inne<br />

miasta stawiają na harmonię i porządek,<br />

<strong>Warszawa</strong> generuje całe spektrum oddolnych,<br />

niezależnych inicjatyw, które pozwalają<br />

zachować jej odpowiednią temperaturę życia<br />

kulturalnego. Poza tym, podczas gdy wiele<br />

innych miast musi szukać swoich atutów<br />

w przeszłości, albo w niesprecyzowanej, mglistej<br />

przyszłości, to co najlepsze w Warszawie, albo<br />

dzieje się na naszych oczach, albo wydarzysię<br />

lada moment.<br />

Sebastian Cichocki<br />

socjolog, kurator i krytyk sztuki


Centrum Sztuki Nowoczesnej to jedna<br />

z największych inwestycji kulturalnych<br />

w Warszawie. Budynek powstanie według<br />

projektu cenionego szwajcarskiego architekta<br />

Christiana Kereza u stóp Pałacu Kultury<br />

i Nauki. Wizualizacja: Muzeum<br />

Sztuki Nowoczesnej<br />

(108) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (109)


3<br />

Efekty naszego programu<br />

To, co zostanie po naszym Programie nie sprowadza się wyłącznie do bezpośrednich,<br />

krótkoterminowych rezultatów. Byłoby to zbyt duże uproszczenie. Spuścizny<br />

nie da się łatwo określić, niewłaściwe jest też mierzenie jej za pomocą parametrów<br />

jednakowych dla każdego miasta. Wyciągnęliśmy wnioski z doświadczeń<br />

innych miast, takich jak Liverpool. Wiemy, że musimy zastosować podejście<br />

indywidualne i że docelowi beneficjenci naszego Programu powinni mieć czynny<br />

udział w określaniu jego oczekiwanych efektów. Wymaga to od nas przeprowadzenia<br />

dogłębnych konsultacji, rozwijania szeregu pilotażowych projektów<br />

kulturalnych oraz inicjowania bezpośrednich zmian w podejściu do partnerstwa<br />

i inwestycji. Innymi słowy, aby tytuł Europejskiej Stolicy Kultury przyniósł nam<br />

nie tylko doraźny sukces, ale też długofalowe głębokie zmiany, musimy już teraz<br />

zacząć dbać o pozostawioną przez niego spuściznę.<br />

(110) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (111)<br />

Miasto Talentów<br />

1. Miasto różnorodne: Będziemy dbać o kulturową różnorodność, społeczną integrację<br />

mieszkańców Warszawy oraz prawo do inności. Połączymy społeczności,<br />

współtworząc nowe znaczenia miejsc i nową tożsamość miasta oraz narodu,<br />

opartą na tolerancji i wymianie idei. <strong>Warszawa</strong> stanie się miastem bardziej<br />

otwartym i spójnym. Będziemy budować nasze „kompetencje międzykulturowe”;<br />

we współpracy z mniejszościami będziemy odczarowywać pojęcie „inności”.<br />

Dzięki temu podzielimy się z mniejszymi miastami wiedzą na temat tego, jak<br />

wielokulturowość staje się „szansą”, a nie „problemem”.<br />

2. Miasto międzypokoleniowe: <strong>ESK</strong> zbliży do siebie pokolenia, tworząc możliwość<br />

nawiązywania współpracy w ramach działalności kulturalnej. Będziemy realizować<br />

projekty, które poprowadzą nas przez różne obszary pamięci zbiorowej i pomogą<br />

czerpać z wiedzy oraz doświadczenia osób starszych, włączając je w proces<br />

tworzenia nowej Warszawy. Dzięki temu będziemy pokonywać międzypokoleniowe<br />

podziały i rozwijać się, patrząc w przyszłość, ale z poszanowaniem przeszłości.<br />

Stworzymy nowe rozwiązania zwiększające dostępność i czytelność nowoczesnego<br />

miasta dla jego starszych mieszkańców.<br />

Poniżej prezentujemy spodziewane efekty realizacji poszczególnych linii<br />

tematycznych Programu „<strong>Warszawa</strong> – <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>” zapowiedziane w punkcie 13.<br />

rozdziału I.<br />

Wisła – Rzeka Możliwości<br />

1. Fizyczna transformacja: dzięki realizacji różnorodnych projektów zostaną ożywione<br />

brzegi Wisły, będą im nadane nowe funkcje rekreacyjne i kulturowe. Będzie<br />

to dla Polski znakomity przykład wykorzystania obecności rzeki w mieście.<br />

2. Społeczna transformacja: <strong>ESK</strong> połączy wschodni i zachodni brzeg rzeki, łącząc<br />

na nowo dzielnice i zwracając uwagę lewobrzeżnej Warszawy, na prawy brzeg<br />

i vice versa. Dzięki inicjatywom kulturalnym i społecznym wschodnia <strong>Warszawa</strong><br />

przestanie być postrzegana jako „ubogi krewny” zachodniej.<br />

3. Transformacja środowiska naturalnego: <strong>ESK</strong> uwidoczni największe „zielone<br />

atuty” miasta – rzekę i jej dolinę – ukazując tym samym znaczenie ochrony środowiska<br />

dla zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich. Rzeka stanie się metaforą<br />

i poligonem doświadczalnym dla innowacyjnych praktyk z zakresu ekologii: od<br />

zdrowego stylu życia do recyklingu, od gospodarki wodnej po inteligentne rozwiązania<br />

dla transportu. <strong>Warszawa</strong> rozwinie swoją umiejętność korzystania z bogactwa<br />

środowiska naturalnego i otworzy się na przyjazne środowisku technologie.<br />

3. Miasto sąsiadów i uczestników kultury: <strong>ESK</strong> spowoduje wzrost aktywności<br />

społecznej i kontaktów pomiędzy licznymi dzielnicami Warszawy. Działalność<br />

kulturalna będzie pobudzana poprzez zachętę do masowego uczestnictwa oraz<br />

rozwijanie umiejętności prywatnych przedsiębiorców działających w obszarze<br />

kultury i sektora kreatywnego. Ważne będzie także tworzenie nowych możliwości<br />

działania dla instytucji kultury i uruchamianie nowych programów kulturalnych.<br />

Doprowadzimy też do tworzenia nowych miejsc pracy w sektorze kreatywnym;<br />

będziemy budować zaangażowanie trudno dostępnych społeczności, pobudzimy<br />

zaufanie i mobilność w całym mieście.<br />

4. Miasto konkurencyjne: <strong>ESK</strong> pomoże nam uczynić z Warszawy centrum kreatywności<br />

o światowym znaczeniu. Wpłynie na dywersyfikację gospodarki poprzez<br />

zwiększenie roli i profesjonalizację przemysłów opartych na kreatywności<br />

i wiedzy. Pozwoli nam to także przyciągnąć do Warszawy wybitne indywidualności,<br />

które będą eksperymentować i budować siłę ekonomiczną oraz intelektualną<br />

naszego sektora.<br />

5. Cyfrowe miasto: <strong>Warszawa</strong> stanie się cyfrowym miastem kultury, wykorzystującym<br />

na co dzień nowe technologie. Będziemy pionierem wykorzystania platform<br />

cyfrowych do prezentacji treści kulturalnych i dzielenia się nimi, nowego podejścia<br />

do takich zagadnień, jak sprzedaż biletów elektronicznych, inteligentne<br />

oznaczenia cyfrowe i wirtualne zwiedzanie miasta. Wygenerujemy zmianę w skali


(112) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (113)<br />

korzystania z technologii cyfrowych w całym mieście i wśród wszystkich mieszkańców;<br />

zwiększymy dostępność Warszawy poprzez zapewnienie szerokopasmowego<br />

łącza z punktami dostępowymi w całym mieście.<br />

<strong>Warszawa</strong> w Budowie<br />

1. Rewitalizacja przestrzeni publicznych: <strong>ESK</strong> będzie wspierać sukcesywną<br />

przemianę placów, ulic, parków i ogrodów poprzez bezprecedensowy program<br />

poprawy jakości przestrzeni publicznej – od otoczenia Pałacu Kultury i bulwarów<br />

wiślanych po małe, lokalne projekty. Dzięki niemu niedoceniane dotąd przestrzenie<br />

staną się bezpieczniejsze, bardziej ekologiczne, przyjazne i ciekawe. Wspólnie<br />

z mieszkańcami i ekspertami określimy standardy w zakresie projektowania,<br />

dostępu i planowania przestrzennego. Zapewnimy w ten sposób Warszawie możliwie<br />

najlepszą przestrzeń publiczną i umożliwimy bezkompromisowe podejście<br />

do fizycznej odnowy miasta.<br />

2. Zwiększenie obecności sztuki i kultury w przestrzeni miasta: <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

przeniesie kulturę i sztukę w otwartą przestrzeń publiczną oraz w miejsca dotychczas<br />

niekojarzone z kulturą, i w centrum, i na peryferiach. Chcemy włączyć<br />

w ten proces wszystkie lokalne społeczności i ponownie ożywić przestrzeń publiczną<br />

dotychczas niespotykaną energią. <strong>Warszawa</strong> stanie się miastem, w którym<br />

sztuka i kultura są stałym elementem przestrzeni publicznej, użytkowanym<br />

przez wszystkich na długo po <strong>2016</strong>. Mówimy stop „kapitalizmowi do I piętra”.<br />

3. Nowa infrastruktura: <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> przyspieszy powstawanie nowoczesnych obiektów<br />

budujących unikatowy wizerunek miasta. Dzięki takim inwestycjom, jak<br />

Centrum Sztuki Nowoczesnej czy Centrum Nauki Kopernik, będziemy tworzyć<br />

kolejne miejsca na mapie miasta godne współczesnej, rozwijającej się metropolii.<br />

Obok sztandarowych projektów, po <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> pozostaną drobne realizacje, które<br />

wniosą nową jakość w codzienne środowisko mieszkańców.<br />

Pan Guma, legendarny żul z Pragi doczekał się<br />

przed swoim ulubionym sklepem<br />

pomnika autorstwa Pawła Althamera.<br />

Fot. Bartosz Stawiarski


4<br />

Proces wyboru projektów<br />

Przedstawione powyżej projekty są wyłącznie przykładami działań, które mogą<br />

być zrealizowane w ramach trzech głównych linii tematycznych. Większość<br />

z nich została zaproponowana przez Radę Programową <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> lub spontanicznie<br />

zaproponowana przez twórców i działaczy społecznych.<br />

Po etapie preselekcji zostanie powołany zespół odpowiedzialny za opracowanie<br />

szczegółowego Programu obchodów. Będzie on odpowiedzialny za określenie<br />

szczegółowych kryteriów wyboru projektów (dostosowanych zarówno do linii<br />

tematycznych, jak i podprogramów, grup docelowych itd.) oraz podanie ich do<br />

wiadomości publicznej.<br />

(114) Program <strong>Warszawa</strong> <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> (115)<br />

wsparcia organizacyjnego i merytorycznego poprzez ułatwianie im nawiązywania<br />

porozumień z bardziej doświadczonymi organizatorami.<br />

Pozostałe kryteria będą dotyczyć zagadnień merytorycznych. Obejmą one zasięg<br />

i oryginalność projektu, sposób, w jaki będzie się on wpisywać w tematykę<br />

Programu, jak będzie nawiązywać do innych projektów (tu będą brane pod<br />

uwagę zagadnienia kuratorskie) oraz do europejskich dokumentów dotyczących<br />

rozwoju kultury. Przykładowo będą się odnosić do:<br />

A. Koncepcji<br />

Do każdej linii tematycznej i jej podprogramów zostaną opracowane odpowiednie<br />

zestawy kryteriów i parametrów merytorycznych (określających zgodność<br />

projektu z nadrzędnymi założeniami linii tematycznych i podprogramów).<br />

Pod uwagę będą brane takie aspekty, jak: wartość artystyczna, atrakcyjność projektu<br />

dla odbiorców, innowacyjność, nawiązanie do głównych kryteriów <strong>ESK</strong><br />

(tj. „miasto i obywatele” oraz „europejskość”).<br />

Projekty będą wybierane w drodze otwartych konkursów lub poprzez zamówienia.<br />

Każdorazowo będą ustalane reguły i kryteria wyboru projektów w poszczególnych<br />

obszarach tematycznych. Za ostateczny wybór projektów będzie<br />

odpowiedzialny podmiot organizujący obchody <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Na tym etapie przedstawiamy<br />

zatem jedynie propozycje kryteriów formalnych i merytorycznych.<br />

Do kryteriów formalnych zaliczamy m.in.:<br />

dotychczasowe doświadczenie podmiotu w realizacji zadań w obszarze<br />

kultury i sektora kreatywnego oraz potwierdzenie jego możliwości<br />

realizacji projektu<br />

ukierunkowanie (i doświadczenie) na realizację projektów angażujących<br />

nowe grona odbiorców, obejmujących małe społeczności i odgrywających<br />

znaczącą rolę dla zróżnicowanej grupy obywateli<br />

zgodność założeń projektu z europejskimi strategiami – projekty<br />

umożliwiające angażowanie międzynarodowej publiczności,<br />

odwołujące się do szeroko rozumianej tożsamości europejskiej<br />

zgodność założeń projektu z polityką równych szans – w zakresie<br />

rekrutacji, zarządzania i realizacji<br />

partnerzy (lokalni, krajowi i/lub międzynarodowi) oraz dysponowanie<br />

strategią nawiązywania partnerstw<br />

ocena ryzyka<br />

Dodatkowo, aby wspierać rozwój sektora kultury i pielęgnować nowe talenty,<br />

zostanie określony oddzielny zestaw kryteriów dla inicjatorów projektów niemających<br />

jeszcze dużego doświadczenia. Podmiotom takim będziemy udzielać także<br />

B. Zaangażowania<br />

Projekty realizowane w ramach <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, zgodnie z założeniami Programu,<br />

powinny się przyczyniać do zwiększania partycypacji w kulturze (na poziomie<br />

krajowym i europejskim) oraz trwałego wtopienia kultury w tkankę miasta.<br />

Kryteria dotyczyć tu będą takich zagadnień, jak określenie grup docelowych czy<br />

stopień zaangażowania społecznego w realizację projektu.<br />

C. Oddziaływania krótkoterminowego<br />

Projekty realizowane w ramach obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> powinny się przyczyniać<br />

do zwiększenia uczestnictwa w wydarzeniach kulturalnych oraz budowy dialogu<br />

i porozumienia. Dlatego też istotne będą: spodziewana liczba uczestników, metody<br />

promocji, sposób, w jaki projekt przyczyni się do zwiększenia publiczności<br />

obchodów <strong>ESK</strong>, a także wpływ projektu na promowanie dialogu i porozumienia<br />

(zarówno na poziomie lokalnym, jak i europejskim).<br />

D. Długofalowych efektów projektu<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> ma być dla Warszawy katalizatorem długofalowych pozytywnych<br />

zmian. Kryteria tej grupy dotyczyć będą zatem m.in.: trwałości i sposobu<br />

podtrzymania współpracy i partnerstwa w dłuższej perspektywie czasowej,<br />

rozwijania umiejętności i wiedzy, korzystnego (i mierzalnego) wpływu na sposób<br />

postrzegania miasta i jego zrównoważony rozwój.


1<br />

Część III<br />

(116) Organizacja i finansowanie obchodów (117)<br />

Organizacja<br />

i finansowanie<br />

obchodów<br />

1. Struktura organizacyjna<br />

2. Zespół odpowiedzialny za prace<br />

nad ostateczną wersją programu<br />

3. Jak sfinansujemy nasz program<br />

p. 118<br />

p. 122<br />

p. 126


1<br />

Struktura organizacyjna<br />

Wybór organizacji, która stałaby się realizatorem obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

w Warszawie i jednocześnie partnerem Komisji Europejskiej w procesie<br />

ich monitorowania, to zadanie wymagające analizy i namysłu. Organizacja<br />

ta powinna gwarantować:<br />

samodzielność w podejmowaniu decyzji<br />

silne przywództwo, misję i strategię działania,<br />

przy jednoczesnym otwarciu na nowe pomysły<br />

jasny podział kompetencji i sprawność organizacyjną<br />

profesjonalną kadrę zorientowaną na cel<br />

operatywność w działaniu.<br />

W polskim środowisku prawnym istnieją różne formy prawne,<br />

które można brać pod uwagę, przede wszystkim:<br />

1. Podmiot publiczny<br />

samorządowa instytucja kultury,<br />

biuro w strukturze urzędu m.st. Warszawy<br />

2. Podmiot prywatny<br />

spółka kapitałowa<br />

3. Hybrydowe modele współpracy – w polskim systemie prawnym współpraca<br />

podmiotu publicznego z prywatnym w obszarze kultury może się odbywać na<br />

następujących zasadach:<br />

zakupu usług bądź towarów przez podmiot publiczny<br />

w formule partnerstwa publiczno-prywatnego<br />

4. Organizacja pozarządowa<br />

5. Konsorcjum<br />

Obecnie rozważana jest możliwość przyjęcia jednej z trzech niżej przedstawionych<br />

opcji. Ostateczna decyzja będzie podjęta na kolejnym etapie selekcyjnym.<br />

A. Samorządowa instytucja kultury<br />

Pierwszą opcją jest utworzenie samorządowej instytucji kultury. Powołanie<br />

nowej samorządowej instytucji kultury, której celem statutowym byłoby wyłącznie<br />

zorganizowanie działań związanych z tytułem Europejskiej Stolicy Kultury,<br />

dawałoby gwarancję profesjonalnego działania, relatywnie wysoką operatywność<br />

(118) Organizacja i finansowanie obchodów (119)<br />

i odpolitycznienie podejmowanych decyzji. Dodatkowo przepisy prawne<br />

dopuszczają możliwość utworzenia fundacji przez samorządową instytucję kultury.<br />

Instytucja kultury jako fundator mogłaby wyposażyć fundację w majątek<br />

niezbędny do działalności, nie mogłaby natomiast dokonywać transferu środków<br />

pieniężnych. W tej sytuacji fundacja musiałaby pozyskiwać na swą działalność<br />

fundusze ze źródeł zewnętrznych, np. od sponsorów, w ramach konkursów lub<br />

jako organizacja pożytku publicznego (OPP).<br />

B. Spółka kapitałowa<br />

Zgodnie z art. 9 ustawy o gospodarce komunalnej gminy mogą tworzyć spółki<br />

z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki akcyjne, a także do nich przystępować.<br />

Mogą również tworzyć spółki kapitałowe, komandytowe lub komandytowo-akcyjne,<br />

o których mowa w art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008<br />

roku o partnerstwie publiczno-prywatnym. Dla potrzeb organizacji obchodów<br />

Europejskiej Stolicy Kultury realne jest zawiązanie spółki kapitałowej (sp. z o.o.),<br />

bowiem spółka z o.o. może być utworzona w każdym celu dozwolonym przez<br />

prawo (art. 151 § 1 k.s.h.). Można przyjąć, że spółka z o.o. może powstać: w celach<br />

zarobkowych, w celach gospodarczych niemających charakteru zarobkowego<br />

(not for profit) oraz w celu niegospodarczym (non profit). Powołanie takiej spółki<br />

nie jest skomplikowane, a ograniczona odpowiedzialność wspólników, łatwość<br />

uzyskania osobowości prawnej, szerokie możliwości działalności i powiązań<br />

gospodarczych, a także atrakcyjna wysokość minimalnego kapitału zakładowego<br />

przemawiają za tym, by tego rodzaju rozwiązanie wziąć pod uwagę.<br />

C. Konsorcjum<br />

W polskich realiach konsorcjum jest organizacją zrzeszającą kilka podmiotów<br />

gospodarczych na określony czas i w konkretnym celu. Celem zawiązania<br />

konsorcjum jest najczęściej wspólne działanie w realizacji konkretnego przedsięwzięcia<br />

gospodarczego, które ze względu na potencjał finansowy przekracza<br />

możliwości jednego podmiotu. Do umowy konsorcjum mogą przystąpić osoby<br />

fizyczne, prawne oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym<br />

ustawa przyznaje zdolność prawną. Utworzenie konsorcjum ma najczęściej<br />

charakter tymczasowy i nie wiąże partnerów na stałe. Do jego zawiązania wystarczy<br />

podpisanie umowy. W Polsce funkcjonują następujące rodzaje konsorcjów:<br />

konsorcja przedsiębiorców, konsorcja banków, konsorcja emisyjne, konsorcja<br />

naukowe. Utworzenie konsorcjum do przeprowadzenia działań związanych z Europejską<br />

Stolicą Kultury stanowiłoby nowość na gruncie stosowanych dotychczas<br />

w Polsce prawnych form działalności. Niemniej jednak takie rozwiązanie byłoby<br />

możliwe do przeprowadzenia i wydaje się optymalne w odniesieniu do analizowanego<br />

przedsięwzięcia. W przypadku Europejskiej Stolicy Kultury należałoby<br />

rozważyć utworzenie konsorcjum, w skład którego weszłoby miasto <strong>Warszawa</strong>,


(120) Organizacja i finansowanie obchodów (121)<br />

samorządowa instytucja kultury, wybrana w drodze konkursu organizacja pozarządowa<br />

i spółki kapitałowe działające w sferze kultury, przedstawiciele organizacji<br />

biznesowych. Formuła konsorcjum, związana z podziałem ról i ryzyka, jak<br />

najbardziej przystaje do specyfiki przedsięwzięcia, natomiast jej nowatorstwo<br />

stanowi nie tylko wyzwanie, ale przede wszystkim atut.<br />

W pierwszym rzędzie można rekomendować stworzenie konsorcjum jako<br />

podmiotu odpowiedzialnego za realizację obchodów <strong>ESK</strong> w Warszawie.<br />

Alternatywnym rozwiązaniem może być powierzenie tego działania samorządowej<br />

spółce z o.o. lub nowo utworzonej samorządowej instytucji kultury.<br />

Ostateczna decyzja w tej sprawie zostanie podjęta przez władze miasta tuż<br />

po ogłoszeniu wyników preselekcji kandydatów do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

Wykres przedstawiający proces wyboru podmiotu<br />

odpowiedzialnego za organizację obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

Cechy podmiotu<br />

zarządzającego<br />

Istniejące<br />

formy prawne<br />

Rekomendowane<br />

formy prawne<br />

Ostateczny wybór<br />

po etapie preselekcji<br />

Operatywność w działaniu<br />

Podmiot publiczny<br />

Profesjonalna kadra<br />

zorientowana na cel<br />

samorządowa<br />

instytucja<br />

kultury<br />

biuro w strukturze<br />

urzędu m.st.<br />

Warszawy<br />

Samorządowa<br />

instytucja<br />

kultury<br />

Jasny podział kompetencji<br />

i sprawność organizacyjna<br />

Silne przywództwo mające<br />

misję i strategię działania,<br />

jednocześnie otwarte<br />

na nowe pomysły<br />

Podmioty<br />

Hybrydowe modele współpracy<br />

partnerstwo<br />

publiczno-<br />

-prywatne<br />

Konsorcjum<br />

zakup usług bądź<br />

towarów przez<br />

podmiot publiczny<br />

Konsorcjum<br />

Podmiot<br />

odpowiedzialny<br />

za organizację<br />

obchodów<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

Samodzielność<br />

w podejmowaniu decyzji<br />

Organizacja pozarządowa<br />

Podmiot prywatny<br />

Spółka<br />

kapitałowa<br />

spółka kapitałowa


2<br />

Jeśli<br />

Zespół odpowiedzialny<br />

za prace nad ostateczną<br />

wersją programu<br />

Jeśli przejdziemy przez etap preselekcji, będziemy kontynuować nasze działania<br />

i pracować nad ostatecznym kształtem Aplikacji. Widzimy tu potrzebę ulepszenia<br />

niektórych naszych procedur i komunikacji, ale jesteśmy pewni, że zrównoważone<br />

podejście łączące atuty miasta z jego rozbudowanym sektorem kultury<br />

pomoże nam osiągnąć sukces.<br />

Utworzony przez władze miasta Zespół <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> będzie odpowiedzialny za bezpośrednią<br />

działalność operacyjną i tworzenie ekspertyzowego zaplecza w obszarach<br />

takich, jak: Rozwój i efekty, Procedury, Marketing i relacje zewnętrzne oraz<br />

oczywiście Uczestnictwo i zaangażowanie. Powyższe zadania były dotychczas<br />

realizowane przez Zespół <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> i będą kontynuowane w zintensyfikowanej<br />

formule do czasu przygotowania ostatecznej wersji Aplikacji.<br />

(122) Organizacja i finansowanie obchodów (123)<br />

<strong>Warszawa</strong> przejdzie etap preselekcji, opracujemy szczegółową strategię<br />

dotyczącą podmiotu odpowiedzialnego za realizację Programu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, a także<br />

organizacji i rekrutacji do działającego w ramach tego podmiotu zespołu, który<br />

rozwinie, a następnie zrealizuje Program <strong>ESK</strong>. Chcemy stworzyć możliwie najlepszy<br />

zespół osób o różnych talentach:<br />

mających doświadczenie w międzynarodowej współpracy i nawiązywaniu partnerstw<br />

w obszarze kultury i sektora kreatywnego;<br />

dysponujących odpowiednią wiedzą i cieszących się szacunkiem w środowiskach,<br />

które chcemy zaangażować na terenie Warszawy, Polski i Europy;<br />

mających charyzmę i umiejętności przywódcze – potrafiących inspirować kreatywne<br />

działania i wciąż poszukujących lepszych rozwiązań.<br />

Podmiot<br />

odpowiedzialny<br />

za organizację<br />

obchodów<br />

<strong>ESK</strong><br />

Zespół<br />

ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

Natychmiast po przejściu etapu preselekcji powołamy w drodze konkursu<br />

Dyrektora Artystycznego. Jego zadaniem będzie kreowanie rozwoju programu,<br />

zawiązywanie partnerstw i udział w szerokich konsultacjach. Dyrektor Artystyczny<br />

będzie pracował przy Zespole <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

Dyrektor<br />

Artystyczny<br />

Rada<br />

Programowa<br />

Dyrektorem Artystycznym może zostać osoba związaną z kulturą i sztuką jako<br />

twórca lub menedżer, posiadająca kontakty oraz autorytet wynikający z rzetelności<br />

i talentu; osoba, która umie przekazywać skomplikowane treści w dostępny<br />

sposób, obdarzona otwartością i charyzmą, umiejąca łączyć lokalną kulturę<br />

z międzynarodowymi odbiorcami. Będzie to pozycja wymagająca znacznej energii<br />

i otwartości na nowe, inne sposoby działania.<br />

Dyrektor Artystyczny będzie ściśle współpracował z miastem i sektorem kultury,<br />

gdzie kluczową rolę będzie odgrywać Rada Programowa. Jednak ważne jest, aby<br />

Dyrektor miał swobodę artystyczną i kreatywną, tak aby Program był innowacyjny<br />

i oryginalny.<br />

Ostateczna wersja<br />

kandydatury<br />

Warszawy do<br />

tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

Postaramy się także o uczestnictwo lokalnych społeczności oraz wsparcie liderów<br />

kultury w mieście. Chcemy, aby w trakcie realizacji naszego Programu w Warszawie<br />

wykształciła się nowa generacja aktywistów i menedżerów kultury, która<br />

będzie napędzać miasto i Europę po <strong>2016</strong> roku.


Warszawę zobaczyłam po raz pierwszy jako<br />

dziecko w styczniu 1945 roku i to wspomnienie<br />

zostanie mi do końca życia. Mieszkam w stolicy<br />

od maja 1949 roku, tu skończyłam wszystkie<br />

szkoły, studia wyższe, tu poszłam do pierwszej<br />

pracy i pracuję po dzień dzisiejszy. Widziałam<br />

jej odbudowę, przyglądam się stale, jak rodzi<br />

się miasto XXI wieku. (…)<br />

Z każdym dniem, w każdej porze roku,<br />

<strong>Warszawa</strong> staje się coraz bardziej atrakcyjna<br />

dla mieszkańca i gościa. Jest się czym podzielić<br />

z mieszkańcami Europy – mam nadzieję,<br />

że <strong>Warszawa</strong> dostanie taką szansę.<br />

profesor Magdalena Fikus<br />

Instytut Biochemii i Biofizyki PAN, Od wielu lat organizuje<br />

popularny wśród warszawiaków Festiwal Nauki<br />

(124) Organizacja i finansowanie obchodów Rzeźba Moniki Sosnowskiej (125)<br />

w Parku Rzeźby na Bródnie.<br />

Fot. Bartosz Stawiarski


3<br />

Jak sfinansujemy<br />

nasz program<br />

Budżet Warszawy <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> zostanie zagwarantowany głównie przez m.st. <strong>Warszawa</strong>,<br />

które pokryje większość kosztów wydarzeń kulturalnych i artystycznych<br />

oraz koszty operacyjne podmiotu odpowiedzialnego za organizację obchodów,<br />

działań promocyjnych i ewaluacji. Dofinansowanie z innych źródeł będzie przeznaczone<br />

głównie na organizację wydarzeń artystycznych i kulturalnych w ramach<br />

obchodów w <strong>2016</strong> roku. Poniżej prezentujemy nasz przewidywany budżet<br />

z podziałem na rodzaje źródeł i kosztów. Obecnie przewidujemy, że całkowity<br />

budżet obchodów <strong>ESK</strong> na lata 2011-2017 wyniesie 252 000 000 PLN.<br />

Wciąż analizujemy możliwe źródła finansowania obchodów. Obecnie ilustruje je<br />

wykres „Struktura finansowania łącznych kosztów”.<br />

(126) Organizacja i finansowanie obchodów (127)<br />

Struktura finansowania łącznych kosztów<br />

programu (252 000 000 PLN)<br />

15,4 %<br />

Sponsorzy<br />

3,2 %<br />

UE<br />

2,3 %<br />

MKiDN<br />

0,8 %<br />

Region<br />

%<br />

78,3 %<br />

Miasto<br />

Wykres „Wydatki na obchody <strong>ESK</strong> według rodzaju” pokazuje przewidywane<br />

wydatki na organizację obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> z podziałem na rodzaje, wyrażone<br />

w złotówkach i procentach.<br />

Harmonogram i poszczególne etapy finansowania zostaną szczegółowo określone<br />

po etapie preselekcji.<br />

Miasto<br />

197 440 000 PLN<br />

Sponsorzy<br />

38 800 000 PLN<br />

UE<br />

8 800 000 PLN<br />

MKiDN<br />

5 820 000 PLN<br />

Region<br />

1 940 000 PLN<br />

1 000 000 PLN<br />

Rada Warszawy podjęła decyzję o udziale miasta w konkursie o tytuł Europejskiej<br />

Stolicy Kultury 28 czerwca 2007 roku. Budżety miasta uchwalane na<br />

kolejne lata obejmowały finansowanie wydarzeń artystycznych realizowanych<br />

w ramach promocji i przygotowań warszawskiej kandydatury. Na ten cel m.st.<br />

<strong>Warszawa</strong> wydało w latach 2007-2010 19 877 343 PLN. Zobowiązania finansowe<br />

dotyczące wydarzeń kulturalnych zazwyczaj obejmowały okres jednego<br />

roku i mieściły się w limitach środków określonych w uchwałach budżetowych.<br />

W przypadku inwestycji infrastrukturalnych zobowiązania finansowe wykraczające<br />

poza dany rok budżetowy były umieszczane w Wieloletnim Programie<br />

Inwestycyjnym, który zatwierdziła Rada Warszawy.<br />

Całkowity koszt wydarzeń kulturalnych i artystycznych w ramach Programu jest<br />

planowany na poziomie 194 000 000 PLN, z czego 158 000 000 PLN to koszt ich<br />

realizacji w samym roku <strong>2016</strong>.<br />

Wydarzenia w ramach obchodów będą finansowane ze źródeł zewnętrznych<br />

(tj. przychodów ze sponsoringu, środków UE, wsparcia przekazanego przez<br />

MKiDN i władze wojewódzkie) oraz z budżetu m.st. Warszawy. Podział ten ilustruje<br />

wykres „Wydatki na wydarzenia artystyczne według źródła finansowania<br />

z podziałem na lata”. Miasto będzie finansować wydarzenia w ramach obchodów<br />

w <strong>2016</strong> roku ze środków ogólnego budżetu <strong>ESK</strong> oraz przyznając odpowiednie dotacje<br />

instytucjom kultury, a także poprzez granty dla organizacji pozarządowych,<br />

które będą realizować poszczególne projekty.<br />

Koszty inwestycji w rozwój warszawskiej infrastruktury związanej z obchodami<br />

<strong>ESK</strong> są szacowane na poziomie 1 825 123 496 PLN w latach 2007-<strong>2016</strong>.<br />

W tabeli przedstawiamy wykaz wybranych inwestycji związanych<br />

z obchodami <strong>ESK</strong>.


(128) Organizacja i finansowanie obchodów (129)<br />

Wykaz wybranych inwestycji<br />

związanych z obchodami <strong>ESK</strong><br />

Całkowity<br />

koszt<br />

inwestycji<br />

Planowane wydatki na realizację zadań<br />

w poszczególnych latach<br />

Centrum Sztuki Nowoczesnej<br />

270 000 000 PLN 16 920 000 PLN 7 420 000 PLN 34 500 000 PLN 50 000 000 PLN 108 840 000 PLN<br />

Muzeum Historii Żydów Polskich<br />

98 442 378 PLN<br />

23 367 345 PLN 35 000 000 PLN 28 874 907 PLN<br />

87 242 252 PLN<br />

Centrum Nauki Kopernik<br />

375 280 929 PLN<br />

170 664 472 PLN 170 664 472 PLN<br />

Muzeum Warszawskiej Pragi<br />

46 886 412 PLN<br />

23 022 847 PLN 22 684 686 PLN<br />

45 707 533 PLN<br />

Teatr Współczesny*<br />

28 301 486 PLN<br />

12 026 899 PLN 12 026 899 PLN<br />

Fort Sokolnickiego**<br />

Teatr Ochota***<br />

Europejskie Centrum Muzyki****<br />

17 985 742 PLN<br />

710 000 PLN<br />

478 700 000 PLN<br />

14 439 938 PLN<br />

600 830 PLN 600 830 PLN<br />

1 100 000 PLN<br />

9 000 000 PLN<br />

463 100 000 PLN<br />

200 000 000 PLN<br />

253 000 000 PLN<br />

14 439 938 PLN<br />

Nowy Teatr Krzysztofa Warlikowskiego<br />

4 000 000 PLN<br />

1 626 500 PLN<br />

2 373 500 PLN<br />

4 000 000 PLN<br />

2004<br />

2005<br />

2006<br />

2007<br />

2008<br />

2009<br />

2010<br />

2011<br />

2012<br />

2013<br />

2014<br />

2015<br />

<strong>2016</strong><br />

2010<br />

2011<br />

2012<br />

2013<br />

2014<br />

Łączne wydatki<br />

2010-2014<br />

* Przebudowa i modernizacja budynku<br />

** Przebudowa i adaptacja<br />

*** Renowacja i przebudowa budynku<br />

**** Siedziba Sinfonii Varsovii<br />

Pozyskiwanie sponsorów<br />

<strong>Warszawa</strong> ma duże doświadczenie we współpracy z sektorem biznesu. Proces<br />

ten, szczególnie w ostatnich latach, jest intensyfikowany. Rozwijanie partnerstwa<br />

publiczno-prywatnego przejawia się w organizacji licznych debat i konferencji<br />

z sektorem biznesu, a także w zaangażowaniu władz miasta w pobudzanie przedsiębiorczości<br />

i nowych inicjatyw, czego przykładem może być Warszawska Przestrzeń<br />

Technologiczna – Centrum Przedsiębiorczości. Jest to projekt realizowany<br />

w partnerstwie z władzami wojewódzkimi i współfinansowany ze środków Unii<br />

Europejskiej. Centrum Przedsiębiorczości, już od 2012 roku – po zakończeniu<br />

prac modernizacyjnych w siedzibie przy ul. Smolnej 6 – będzie stanowiło bazę lokalową<br />

dla firm, które powstały w ramach inkubatorów, i ma służyć nawiązywaniu<br />

współpracy pomiędzy środowiskami naukowo-akademickimi a przedsiębiorcami.<br />

Współpraca z biznesem ma także bezpośrednie przełożenie na rozwój kultury<br />

w mieście. Imponujący jest wkład finansowy i zaangażowanie firm prywatnych<br />

w budowanie naszej infrastruktury i poszerzanie oferty kulturalnej, czego przykładami<br />

mogą być Wielkanocny Festiwal Ludwika van Beethovena, Warszawski<br />

Międzynarodowy Festiwal Filmowy (zaliczany do grona dziesięciu najważniejszych<br />

festiwali filmowych na świecie) czy Orange Warsaw Festival. W uznaniu<br />

dla zaangażowania osób i podmiotów gospodarczych wspierających przedsięwzięcia<br />

kulturalne i artystyczne Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy co roku<br />

przyznaje nagrodę „Mecenasa kultury Warszawy”.<br />

Zespół ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> podjął współpracę z firmą zewnętrzną, która opracowuje<br />

program szerokiej współpracy miasta z biznesem w obszarze kultury.<br />

Działania w latach 2011-<strong>2016</strong> będą poświęcone włączaniu się biznesu we współkształtowanie<br />

obchodów Europejskiej Stolicy Kultury.<br />

Punktem wyjścia programu jest zainicjowanie przez miasto współpracy z przedstawicielami<br />

firm, które mają siedzibę w Warszawie lub na terenie województwa<br />

mazowieckiego, ze szczególnym uwzględnieniem firm międzynarodowych<br />

sponsorujących w przeszłości wydarzenia związane z szeroko rozumianą kulturą.<br />

Europejska Stolica Kultury ma tu posłużyć jako pilotaż, „poligon doświadczalny”<br />

dla budowy silnej, a przede wszystkim trwałej więzi między światem biznesu<br />

i kultury. Kolejny etap, który nastąpi po preselekcji miast do tytułu <strong>ESK</strong>, to<br />

przeprowadzenie segmentacji firm poprzez wyodrębnienie tych o największym<br />

potencjale. Będzie to oznaczało zidentyfikowanie przedsiębiorstw, które posiadają<br />

strategie sponsoringowe ukierunkowane na sektor kultury i społeczeństwo,<br />

z naciskiem na te, które założyły własne fundacje wspierające kulturę i sztukę.


(130) Organizacja i finansowanie obchodów (131)<br />

Wydatki na wydarzenia artystyczne według źródła<br />

finansowania z podziałem na lata<br />

103 440 000 PLN<br />

W kategorii „Partner” będą to firmy reprezentujące najważniejsze dla <strong>ESK</strong> sektory<br />

biznesu: turystyka, hotelarstwo, gastronomia, transport prywatny i publiczny<br />

(metro, linie lotnicze, kolej, międzynarodowe i krajowe linie autobusowe), handel,<br />

rozrywka, media, reklama zewnętrzna.<br />

36 000 000 PLN<br />

54 560 000 PLN<br />

2011–2015 <strong>2016</strong><br />

Wydarzenia finansowane<br />

przez m. st. <strong>Warszawa</strong><br />

Wydarzenia finansowane<br />

z innych źródeł<br />

Do realizacji inicjatyw wspierających organizacyjne i merytoryczne przygotowania<br />

Warszawy do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> planowane jest powołanie organizacji integrującej<br />

zadania środowiska biznesu: Społecznej Rady Wsparcia Warszawy<br />

– Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong>. W skład Rady wejdą imiennie zaproszeni<br />

przedstawiciele największych firm, organizacji zrzeszających biznes: środowiskowych,<br />

społecznych i branżowych, a także artyści i menedżerowie kultury. Tak<br />

ukształtowana rada stanie się platformą realnej i efektywnej współpracy świata<br />

kultury i biznesu z władzami lokalnymi.<br />

Zakładane efekty to przede wszystkim wytworzenie w środowisku biznesowym<br />

klimatu do otwartego współdziałania oraz poparcia dla Warszawy jako<br />

Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong>.<br />

Struktura wydatków na obchody <strong>ESK</strong><br />

według rodzaju<br />

Koszty wydarzeń<br />

artystycznych<br />

194 000 000 PLN<br />

77 %<br />

Promocja<br />

i komunikacja<br />

30 000 000 PLN<br />

11,9 %<br />

Ewaluacja<br />

zewnętrzna<br />

2 000 000 PLN<br />

Koszty podmiotu<br />

realizującego<br />

26 000 000 PLN<br />

10,3 %<br />

0,8 %<br />

Możliwy do uzyskania wkład finansowy sektora prywatnego w realizację wspomnianych<br />

działań szacowany jest nawet na 20% całości nakładów ze środków<br />

publicznych przeznaczonych na organizację projektów związanych z Europejską<br />

Stolicą Kultury. Wprowadzenie wieloletniego programu spowoduje jednak, że<br />

wkład biznesu w organizację obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> będzie znacznie szerszy niż tylko<br />

finansowy. Dzięki zbudowanej platformie współpracy oraz wzajemnego zaufania<br />

firmy prywatne będą nie tylko sponsorami, ale także współautorami obchodów,<br />

a wypracowane więzi będą miały dużą szansę na rozwój w kolejnych latach.<br />

<strong>Warszawa</strong> ma rozmach. Młodzi ludzie mają<br />

większe szanse rozwoju w Warszawie w życiu<br />

prywatnym i zawodowym. Już samo ubieganie<br />

się o tytuł <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> powoduje, że miasto<br />

się mobilizuje. Inwestuje w kulturę. Mamy<br />

więcej organizacji pozarządowych i instytucji<br />

komercyjnych. Jeśli <strong>Warszawa</strong> otrzyma tytuł,<br />

świat się o nas dowie i tutaj przyjedzie.<br />

Teresa Starzec<br />

artystka, założycielka Fundacji Atelier


Część IV<br />

(132) Infrastruktura miasta<br />

(133)<br />

Infrastruktura<br />

miasta<br />

1. Zalety Warszawy w dziedzinie dostępności<br />

2. Potencjał noclegowy i baza turystyczna<br />

3. Rozwój infrastruktury Warszawy<br />

do <strong>2016</strong> roku<br />

p. 134<br />

p. 140<br />

p. 142


1<br />

Zalety Warszawy<br />

w dziedzinie dostępności<br />

(134)<br />

<strong>Warszawa</strong> jest kluczowym węzłem komunikacyjnym Polski dysponującym największym<br />

w kraju lotniskiem. W międzynarodowym ruchu naziemnym <strong>Warszawa</strong><br />

stanowi ważne ogniwo transportu w sieci transeuropejskich korytarzy drogowo-<br />

-kolejowych (Trans European Network – TEN) łączących państwa członkowskie<br />

Unii Europejskiej z krajami Europy Wschodniej za pomocą szlaków drogowych<br />

(autostrady i drogi ekspresowe, istniejące i realizowane) oraz kolejowych. System<br />

komunikacyjny Warszawy umożliwia swobodne – w większości przypadków<br />

bezpośrednie – połączenie ze wszystkimi większymi miastami Europy, Ameryki<br />

Północnej i Azji. <strong>Warszawa</strong> to jedyne polskie miasto posiadające kolej podziemną.<br />

Jak każda metropolia, boryka się ze wzmożonym ruchem samochodowym.<br />

Strategia zrównoważonego rozwoju<br />

systemu transportowego Warszawy<br />

Głównym celem strategii jest zwiększenie stopnia wykorzystania<br />

transportu publicznego przez mieszkańców i turystów poprzez stałe<br />

podnoszenie atrakcyjności korzystania ze środków innych niż samochód<br />

osobowy. Strategia jest ściśle powiązana z programami i strategiami<br />

regionalnymi dla Mazowsza, kraju oraz Unii Europejskiej.<br />

Systematyczne wdrażanie „Strategii zrównoważonego rozwoju systemu transportowego<br />

Warszawy” przynosi już efekty w postaci doskonalenia istniejącego<br />

systemu transportowego i dostosowywania go do zachodzących i prognozowanych<br />

przekształceń przestrzennych, gospodarczych, demograficznych i kulturowych<br />

miasta. Do roku 2015 <strong>Warszawa</strong> zyska między innymi niezbędne obwodnice,<br />

drugą linię metra oraz kolejne trasy Szybkiej Kolei Miejskiej łączącej stolicę<br />

z miastami aglomeracji. W dłuższej perspektywie przyczyni się to do poprawienia<br />

jakości przestrzeni miejskiej, zwłaszcza w centrum, co z kolei korzystnie wpłynie<br />

na realizację zadań wynikających z programu Europejskiej Stolicy Kultury.<br />

Połączenia lotnicze<br />

Warszawski Port Lotniczy im. Fryderyka Chopina obsługuje około 50% całości<br />

ruchu pasażerskiego w Polsce. Lotnisko znajduje się w odległości zaledwie 9 km<br />

1,85 mln<br />

Port lotniczy<br />

<strong>Warszawa</strong> Modlin<br />

Infrastruktura miasta<br />

Przepustowość lotnisk warszawskich w 2014 roku<br />

(dane w mln pasażerów rocznie)<br />

dla porównania<br />

5,5 mln<br />

Port lotniczy im. Fryderyka Chopina<br />

Terminal 1<br />

6,5 mln<br />

Port lotniczy<br />

im. Fryderyka Chopina<br />

Terminal 2<br />

(135)<br />

9,27 mln<br />

Port lotniczy im. Fryderyka Chopina<br />

2007 rok<br />

na południowy zachód od centrum miasta. Obecnie realizuje około 100 połączeń<br />

rejsowych z portami w kraju i na świecie oraz stale rosnącą liczbę połączeń czarterowych.<br />

W ostatnich latach odnotowuje się stały wzrost ruchu pasażerskiego.<br />

W roku 2007 z usług Warszawskiego Portu Lotniczego skorzystało 9,27 mln pasażerów,<br />

czyli o 14% więcej w stosunku do roku poprzedniego. Przepustowość Terminalu<br />

1. wynosi ok. 5,5 mln pasażerów rocznie. Otwarty w 2008 roku Terminal<br />

2. przystosowany jest do obsługi 6,5 mln pasażerów rocznie. Do końca 2010 roku<br />

terminal ten zostanie rozbudowany o kolejne pirsy. Terminal VIP Aviation służy<br />

odprawie pasażerów korzystających z prywatnych lub korporacyjnych samolotów<br />

lotnictwa ogólnego. Obecnie trwają intensywne prace zmierzające do lepszego<br />

powiązania lotniska z miastem. Jesienią 2011 roku zapowiadane jest uruchomienie<br />

wahadłowego połączenia kolejowego z Dworcem Centralnym. W 2012 roku<br />

w okolice lotniska dotrze południowa obwodnica miasta (droga ekspresowa S2)<br />

będąca częścią autostrady A2 Berlin-Poznań-Łódź-<strong>Warszawa</strong>.<br />

Szybka Kolej Miejska<br />

Obecnie funkcjonują dwie linie SKM: S2 Pruszków – Sulejówek Miłosna<br />

oraz S9 <strong>Warszawa</strong> Gdańska – Legionowo. Wkrótce zostanie uruchomiona<br />

linia S7 łącząca Otwock ze stacją <strong>Warszawa</strong> Służewiec, a w przyszłości<br />

także z Portem Lotniczym im. Fryderyka Chopina. W niedalekiej<br />

przyszłości możliwe będzie połączenie kolejowe z portem lotniczym<br />

<strong>Warszawa</strong>-Modlin. Do roku 2015 zostanie uruchomionych sześć nowych<br />

linii ułatwiających przemieszczanie się w obrębie aglomeracji.


(136) Infrastruktura miasta<br />

(137)<br />

Do 2012 roku Port Lotniczy im. Fryderyka Chopina zostanie odciążony przez<br />

nowo powstający port lotniczy <strong>Warszawa</strong>-Modlin, położony około 40 km od centrum<br />

miasta, połączony drogą ekspresową S7 <strong>Warszawa</strong> – Gdańsk i drogą wojewódzką<br />

nr 62 oraz modernizowaną trasą kolejową <strong>Warszawa</strong>-Gdańsk. Szacowana<br />

przepustowość portu w 2014 roku wyniesie 1,85 mln pasażerów.<br />

Połączenia drogowe<br />

W warszawskim węźle drogowym zbiegają się cztery drogi o znaczeniu międzynarodowym,<br />

dwie drogi krajowe oraz trzynaście dróg o znaczeniu wojewódzkim.<br />

Do 2012 roku <strong>Warszawa</strong> zostanie połączona z zachodem Europy autostradą A2<br />

w kierunku Berlina.<br />

Dalekobieżna komunikacja autobusowa obsługiwana jest na dworcach Zachodnim,<br />

Gdańskim i Stadion (ten ostatni zostanie przeniesiony w sąsiedztwo dworca<br />

kolejowego <strong>Warszawa</strong> Wschodnia).<br />

Połączenia kolejowe<br />

<strong>Warszawa</strong> jest także ważnym węzłem kolejowym koncentrującym linie kolejowe<br />

o znaczeniu państwowym i lokalnym. Są to trzy magistralne linie kolejowe objęte<br />

Dworzec Centralny z 1976 roku jest jedną z architektonicznych ikon miasta.<br />

Obecnie budynek, obsługujący rocznie ponad 20 milionów pasażerów<br />

przechodzi wielką modernizację. Fot. Katarzyna Krzystek<br />

umowami międzynarodowymi, jedna pierwszorzędna linia kolejowa oczekująca<br />

na objęcie umowami międzynarodowymi oraz dwie magistralne i pierwszorzędne<br />

linie o znaczeniu państwowym.<br />

Czas przejazdu do Krakowa, Katowic i Poznania wynosi poniżej 3 godzin.<br />

Modernizowana linia kolejowa do Łodzi skróci czas przejazdu do 70 minut<br />

(obecnie 90), a do Gdańska – poniżej 3 godzin (w 2014 roku). <strong>Warszawa</strong> utrzymuje<br />

stałe połączenia kolejowe m.in. z Berlinem, Kolonią, Monachium, Bazyleą,<br />

Pragą, Budapesztem i Moskwą.<br />

Podstawowe powiązania Warszawy z obszarem województwa mazowieckiego<br />

zapewnia kolej regionalna i aglomeracyjna. W planach modernizacji i rozwoju<br />

warszawskiego węzła kolejowego uwzględnia się współistnienie dwóch podmiotów,<br />

tj. Kolei Mazowieckich – KM i Szybkiej Kolei Miejskiej – SKM. System<br />

kolei podmiejskiej w aglomeracji warszawskiej składa się z 7 zelektryfikowanych<br />

linii promieniście zbiegających się w centrum Warszawy oraz linii Warszawskiej<br />

Kolei Dojazdowej. Szybka Kolej Miejska w Warszawie obsługuje naziemną linię<br />

kolejową łączącą centrum Warszawy z przedmieściami. Szybka Kolej Miejska<br />

wraz z metrem i tramwajami ma tworzyć zasadniczą sieć komunikacji miejskiej<br />

w Warszawie uzupełnioną przez autobusy.<br />

Komunikacja miejska<br />

Podstawowym środkiem komunikacji zbiorowej w Warszawie są autobusy. Liczba<br />

linii dziennych miejskich i podmiejskich wynosi 175, linii nocnych – 38. Na<br />

najważniejszych trasach wprowadzane są pasy ruchu wyłączone z ogólnej dostępności<br />

(tzw. buspasy) przeznaczone wyłącznie dla autobusów, z dopuszczeniem<br />

taksówek. System komunikacji tramwajowej Warszawy składa się z 27 linii.<br />

Obecnie system metra składa się z jednej linii o przebiegu północ (Młociny)<br />

– południe (Kabaty) i długości 23 km. Na linii zlokalizowano 21 stacji. W trakcie<br />

realizacji jest druga linia, prostopadła do pierwszej, łącząca dwa brzegi Wisły.<br />

Centralna część drugiego odcinka (Rondo Daszyńskiego – Dworzec Wileński)<br />

zostanie uruchomiona w ciągu najbliższych czterech lat (do 2014 roku). W kolejnych<br />

latach nastąpi przedłużenie tego odcinka odpowiednio na wschód i zachód.<br />

W dalszych planach ma powstać także odnoga południowo-wschodnia drugiej linii<br />

oraz trzecia linia metra, która będzie przebiegać także ze wschodu na zachód.<br />

Władze miasta podjęły próbę przywrócenia świetnie funkcjonującego przed<br />

II wojną światową transportu wodnego. Wznowiono pasażerski transport wodny<br />

w obrębie miasta, łącząc obiekty po obu stronach rzeki (Stare Miasto – ZOO)<br />

oraz obsługując trasę wzdłuż brzegu zachodniego. Ze względu na ogromne wartości<br />

krajobrazowe doliny Wisły, rzeki nieuregulowanej, system stanowi atrakcję<br />

turystyczną. Wzrost atrakcyjności doliny Wisły zapewnią planowane renowacje<br />

dwóch portów rzecznych – Praskiego i Czerniakowskiego.


(138) Infrastruktura miasta<br />

(139)<br />

z podziałem na trasy główne, lokalne i rekreacyjne, i tworzyć spójną całość.<br />

Ruch rowerowy będzie zintegrowany z komunikacją zbiorową poprzez zainstalowanie<br />

parkingów systemu Warszawskiego Roweru Miejskiego w bezpośrednim<br />

sąsiedztwie węzłowych przystanków komunikacji miejskiej, stacji metra i kolei<br />

dojazdowych.<br />

Terminal autobusowy przy Dworcu Centralnym.<br />

Fot. Katarzyna Janiak<br />

Wszystkie środki komunikacji miejskiej oraz kolej na terenie miasta połączone<br />

są wspólnym systemem biletowym Warszawska Karta Miejska. System ten służy<br />

także płaceniu za parkowanie.<br />

Rower<br />

Łączna długość ścieżek rowerowych w Warszawie wynosi obecnie ok. 200 km.<br />

Drogi nie tworzą spójnego systemu, ale docelowo mają umożliwiać szybki, sprawny<br />

i bezpieczny przejazd rowerem przez całe miasto. System ten będzie pełnić<br />

zarówno funkcję transportową, jak i rekreacyjno-sportową. W strefach śródmiejskich<br />

będą uwzględniane potrzeby ruchu rowerowego, zwłaszcza w postaci<br />

pierwszeństwa przejazdu (w wybranych punktach) oraz „przyjaznej rowerowi”<br />

sygnalizacji świetlnej. W ramach systemu rowerów publicznych (Warszawski<br />

Rower Miejski) można będzie wypożyczyć pojazd na automatycznych parkingach<br />

samoobsługowych przy wykorzystaniu Warszawskiej Karty Miejskiej. Sieć<br />

dróg rowerowych w Warszawie winna być budowana w sposób hierarchiczny,<br />

Tu, w tym mieście, najpierw próbowałam<br />

tworzyć i szukać artystycznego szczęścia<br />

w środowiskach plastyków, skończyłam<br />

warszawskie Liceum Sztuk Plastycznych<br />

w Łazienkach, potem związałam się<br />

z warszawską Akademią Teatralną.<br />

Tu, w tym mieście, zagrałam w wielu filmach,<br />

(...) w tym mieście grałam w prawie każdym<br />

z teatrów. To moje miasto. Na dobre i złe.<br />

Kapryśne, wielkoświatowe i tuż za chwilę<br />

prowincjonalne (...). Miasto ciekawe wszystkiego<br />

i gościnne. (...) Chciałabym, żeby <strong>Warszawa</strong><br />

była Europejską Stolicą Kultury,<br />

chciałabym bardzo.<br />

Krystyna Janda<br />

aktorka, założycielka Teatru Polonia i Och Teatru


2<br />

Potencjał noclegowy<br />

i baza turystyczna<br />

Baza noclegowa Warszawy rozwija się bardzo dynamicznie. W latach 2005-2007<br />

odnotowano wzrost o 10 tysięcy miejsc. Do roku 2012 na potrzeby Euro 2012<br />

powstanie dalszych 10 tysięcy miejsc. Prowadzona przez władze Warszawy polityka<br />

zachęca inwestorów do rozbudowy bazy hotelowej, m.in. przez zwolnienie<br />

z podatku od nieruchomości inwestycji w infrastrukturę hotelową, turystyczną<br />

i sportową w związku z organizacją Euro 2012. Miasto przeznaczyło 120 działek<br />

pod budowę obiektów turystycznych. Rozbudowa bazy noclegowej jest korzystna<br />

także dla innych imprez planowanych w przyszłości, w tym związanych z obchodami<br />

Europejskiej Stolicy Kultury w <strong>2016</strong> roku.<br />

Oprócz hoteli kategoryzowanych do dyspozycji turystów pozostają także apartamenty,<br />

hostele, akademiki i campingi. Połowa wszystkich miejsc hotelowych<br />

w Warszawie to obiekty wysokiej klasy, czyli pięcio- i czterogwiazdkowe. Właśnie<br />

dlatego tak istotne jest poszerzenie bazy miejsc noclegowych (np. obiektów<br />

hotelowych dwugwiazdkowych, hosteli), którą można uznać za korzystną z punktu<br />

widzenia turystyki kierowanej do osób młodszych i mniej zamożnych.<br />

(140) Infrastruktura miasta<br />

(141)<br />

Struktura bazy noclegowej w Warszawie,<br />

liczba pokoi i łóżek, stan na marzec 2010<br />

6052<br />

6258<br />

5355<br />

4456<br />

pokoje<br />

łóżka<br />

3161<br />

2939<br />

3034<br />

2438<br />

2755<br />

2843<br />

1459<br />

1645<br />

1223<br />

614<br />

559<br />

135<br />

Hotele<br />

Hotele<br />

Hotele<br />

Hotele<br />

Hostele<br />

Schroniska młodzieżowe<br />

Apartamenty<br />

Inne obiekty<br />

65<br />

Hotele<br />

78<br />

Inne<br />

8<br />

w sumie<br />

207<br />

5<br />

Schroniska<br />

11<br />

20<br />

Struktura bazy noclegowej<br />

– liczba obiektów<br />

20<br />

Hostele<br />

39<br />

Apartamenty<br />

17<br />

Hotele warszawskie – liczba<br />

obiektów w zależności od kategorii


3<br />

Rozwój infrastruktury<br />

Warszawy do <strong>2016</strong> roku<br />

Dramaty XX wieku ukuły mit Warszawy jako miasta-Feniksa, podnoszącego się<br />

ze zniszczeń wojennych dzięki kolejnym falom wysiłku mieszkańców oraz całego<br />

kraju. Do dziś jest w świecie kojarzone z ruinami i odbudową oraz z orwellowskimi<br />

stereotypami dotyczącymi miast totalitarnych. Tymczasem współczesna<br />

<strong>Warszawa</strong> to miejsce wielu prawdziwie nowoczesnych inwestycji. Ciągły rozwój<br />

miasta pobudza rozbudowę infrastruktury miejskiej, tworzenie nowych przestrzeni<br />

biurowych i mieszkalnych, modernizacje przestrzeni publicznych oraz<br />

renowacje zabytków.<br />

Nasze przestrzenie publiczne<br />

Rewitalizowane przestrzenie publiczne koncentrują się głównie w dzielnicach<br />

śródmiejskich wzdłuż ciągów ulic biegnących na kierunku północ – południe.<br />

Są to przede wszystkim Trakt Królewski ze zmodernizowanym Krakowskim<br />

Przedmieściem, Nowym Światem i Alejami Ujazdowskimi, łączący wiele zabytków<br />

i instytucji kultury. W 2010 roku rozstrzygnięto konkurs na rewitalizację<br />

placu Trzech Krzyży. Trwają przygotowania do uporządkowania bulwarów na<br />

zachodnim brzegu Wisły, z funkcjami kulturalnymi, edukacyjnymi i rekreacyjnymi.<br />

W dalszej perspektywie przebudowany zostanie plac, tzw. agora, przed<br />

(142) Infrastruktura miasta<br />

(143)<br />

Dworzec kultury<br />

Stacja <strong>Warszawa</strong> Powiśle powstała na przełomie lat 50. i 60. Zebrała<br />

pochwały krytyków i podziw publiczności za swoją śmiałą formę architektoniczną.<br />

W 2009 roku stała się miejscem interesującego i udanego<br />

eksperymentu. Dolny pawilon w kształcie UFO został wynajęty przez<br />

młodych animatorów kultury na klubokawiarnię. Stała się ona nie tylko<br />

popularnym i modnym miejscem spotkań oraz akcji artystycznych,<br />

ale znakiem, ze <strong>Warszawa</strong> pokochała jako część swojego dziedzictwa<br />

architekturę eksperymentalną która powstawała tu w XX wieku.<br />

Klub stał się też dowodem renesansu dzielnicy Powiśle, która od kilku<br />

lat odradza się dzięki inwestycjom Uniwersytetu Warszawskiego i inicjatywom<br />

kulturalnym, przybliżając miasto do rzeki.<br />

Futurystyczna architektura z lat 50.<br />

inspiruje do bezkompromisowych pomysłów.<br />

Chodnik przed klubem na stacji <strong>Warszawa</strong><br />

Powiśle na jeden letni dzień i jedną letnią<br />

noc został zamieniony w plażę.<br />

Fot. Karol Grygoruk


(144) Infrastruktura miasta<br />

(145)<br />

Pałacem Kultury i Nauki oraz projektowanym Centrum Sztuki Nowoczesnej.<br />

Na poprawę jakości przestrzeni publicznej w Warszawie składają się dziesiątki<br />

mniejszych projektów zarówno w centrum (w 2010 roku m.in. ul. Poznańska<br />

i Emilii Plater), jak i w dzielnicach mieszkalnych, jak rewitalizacja ulicy Francuskiej<br />

na Saskiej Kępie czy park z muszlą koncertową w Ursusie.<br />

Nasze węzły komunikacyjne<br />

W latach 2010-2012 przeprowadzony zostanie wielki program modernizacji warszawskich<br />

dworców kolejowych, których znaczenie funkcjonalne jest równie ważne<br />

jak ich klasa architektoniczna, słabo widoczna po latach zaniedbań. Projekty zakładają<br />

zachowanie pierwotnej bryły i formy z jednoczesnym podniesieniem walorów<br />

użytkowych Dworca Centralnego (1976), Dworca Wschodniego (1969) oraz stacji<br />

<strong>Warszawa</strong> Stadion (1958). Powyższe obiekty architektoniczne, określane przez<br />

znawców architektury „pereł na torach”, mogą stać się atrakcjami turystycznymi<br />

Warszawy jako miasta interesującej architektury XX i XXI wieku.<br />

Nasza infrastruktura kultury<br />

Rozwijanie i ulepszanie infrastruktury kultury jest kluczowe dla sukcesu miasta<br />

jako Europejskiej Stolicy Kultury oraz dla dobrego samopoczucia, jakości życia<br />

i pewności siebie mieszkańców. Od centrum po przedmieścia realizujemy szeroko<br />

zakrojony plan modernizacji istniejących obiektów i budowy nowej infrastruktury.<br />

Plany rozwoju infrastruktury Warszawy<br />

do 2020 roku<br />

Starania o miano <strong>ESK</strong> wiążą się z koniecznością lepszego wykorzystania istniejącego<br />

potencjału obiektów i terenów związanych z kulturą,. Wymagają również<br />

stworzenia szeregu nowych, często bezprecedensowych w historii stolicy obiektów<br />

spełniających nowe funkcje lub oferujących nowe formuły działania funkcji<br />

już znanych. Poniżej przedstawione są wybrane, najważniejsze dla kandydatury<br />

Warszawy do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury w <strong>2016</strong> roku, projekty z obszaru<br />

infrastruktury kultury zawarte w Białej Księdze Kultury w Warszawie.<br />

przypominającej wyglądem głaz narzutowy, Park Odkrywców – a w nim urządzenia<br />

do przeprowadzania eksperymentów pod gołym niebem, oraz zewnętrzna galeria<br />

sztuki, amfiteatr i otwarty całą dobę ogród na dachu. CNK jest pierwszym<br />

wielkim budynkiem publicznym w Warszawie zbudowanym nad samą Wisłą,<br />

przyczyni się do ożywienia bulwarów i zbliżenia miasta do rzeki.<br />

Otwarcie Centrum Sztuki Nowoczesnej, według projektu szwajcarskiego architekta<br />

Christiana Kereza, zbiegnie się z obchodami Europejskiej Stolicy Kultury.<br />

Budynek będzie nową siedzibą Muzeum Sztuki Nowoczesnej, teatru TR <strong>Warszawa</strong><br />

prowadzonego przez Grzegorza Jarzynę i teatru muzycznego. <strong>Warszawa</strong> nie<br />

dysponuje obecnie teatrem muzycznym o wyposażeniu technicznym i elektro-audiowizualnym<br />

na odpowiednim poziomie. Z tego powodu profesjonalne produkcje<br />

koncertowe i przedstawienia muzyczno-teatralne o światowym znaczeniu,<br />

wymagające dobrej akustyki elektronicznej, omijają miasto. Planowany obiekt<br />

będzie w stanie je przyjąć, pozwoli również na rozwój spektakli wystawianych<br />

przez musicalowy Teatr Roma. Pomiędzy Pałacem Kultury i Nauki a ul. Marszałkowską<br />

powstanie nowy plac – agora: przestrzeń publiczna przystosowana do<br />

organizacji koncertów, wystaw, wydarzeń teatralnych. Władze miasta przewidują<br />

rozpisanie konkursu na projekt placu.<br />

W listopadzie 2010 roku zostanie otwarte Centrum Nauki Kopernik – pierwszy wielki<br />

gmach publiczny w Warszawie położony nad samą rzeką. Ogród na dachu budynku<br />

będzie dostępny także nocą. Wizualizacja: materiały prasowe<br />

Niewątpliwie jednym z najbardziej spektakularnych projektów w dziedzinie<br />

edukacji jest budowa Centrum Nauki Kopernik. Otwarcie pierwszej części<br />

budynku odbędzie się w listopadzie 2010 roku, w centrum Warszawy, nad samą<br />

Wisłą. Dwukondygnacyjny budynek projektu młodego architekta ze Śląska, Jana<br />

Kubeca, o łącznej powierzchni ponad 17 tys. m 2 pomieści wystawy stałe i czasowe,<br />

laboratoria i pracownie prezentujące w interaktywny sposób świat nauki.<br />

Dzieci, młodzież i dorośli będą mogli skorzystać z unikalnej w skali kraju oferty<br />

edukacyjnej, wyjaśniającej, jak funkcjonuje świat. Poza wystawami i laboratoriami<br />

dostępne będą również: multimedialne planetarium – usytuowane w bryle


(146) Infrastruktura miasta<br />

(147)<br />

Nowoczesne Muzeum Powstania Warszawskiego otwarte w 2004 roku jest<br />

jednym z najpopularniejszych muzeów w Polsce. Z jego doświadczeń korzystać<br />

będą nowe placówki edukacyjno-kulturalne, stosujące innowacyjne metody prezentacji<br />

dziedzictwa kulturowego i historycznego. W 2012 roku otwarte zostanie<br />

Muzeum Historii Żydów Polskich projektu fińskiej pracowni Lahdelma&Mahlamaki,<br />

zlokalizowane na terenie zniszczonej dzielnicy żydowskiej, w sąsiedztwie<br />

pomnika Bohaterów Getta. Będzie to miejsce prezentacji kultury żydowskiej, dla<br />

której przedwojenna <strong>Warszawa</strong> stanowiła kulturalną stolicę. Po drugiej stronie<br />

Wisły w zespole trzech stuletnich kamienic, w których zachowały się ślady<br />

przedwojennej bożnicy żydowskiej, przy Bazarze Różyckiego, powstaje Muzeum<br />

Warszawskiej Pragi, popularyzujące wielokulturowe dziedzictwo tej dzielnicy.<br />

Obiekt zostanie oddany do użytku w 2011 roku. W związku z planowaną budową<br />

nowej siedziby Muzeum Wojska Polskiego Muzeum Narodowe odzyska część<br />

powierzchni zajmowanych przez tę placówkę i będzie mogło rozszerzyć swoją<br />

działalność. Na wyeksponowanie czeka m.in. unikalna kolekcja wzornictwa.<br />

Ostatnie lata przyniosły rozkwit teatru. Istniejące budynki podlegają modernizacji<br />

(Teatr Powszechny, Teatr Ochoty) w planach jest budowa nowych scen kierowanych<br />

przez wybitnych reżyserów warszawskich: Nowego Teatru Krzysztofa<br />

Warlikowskiego, w dawnej bazie służb oczyszczania miasta oraz TR <strong>Warszawa</strong><br />

Grzegorza Jarzyny w Centrum Sztuki Nowoczesnej. Coraz liczniej powstają<br />

teatry prywatne, o różnorodnym repertuarze.<br />

Dla Warszawy charakterystyczna jest adaptacja opuszczonych budynków na cele<br />

edukacyjno-artystyczne, samorzutna bądź zorganizowana. W pawilonach stacji<br />

kolejowych Powiśle i Falenica powstały klubokawiarnie. Prywatny Teatr Polonia,<br />

prowadzony przez Krystynę Jandę, doczekał się w 2010 roku już drugiej sceny,<br />

w adaptowanym modernistycznym kinie Ochota. Spontaniczna koncentracja<br />

galerii i instytucji kultury w dawnej Fabryce Wódek „Koneser” zapoczątkowała<br />

kompleksową adaptację obiektu w centrum kulturalne. Na potrzeby orkiestry<br />

Sinfonia Varsovia przeznaczono zabytkowy Instytut Weterynarii. Na tym<br />

terenie w ramach tworzonego Europejskiego Centrum Muzyki planowana jest<br />

również budowa nowych obiektów, w tym sali koncertowej na 300-500 miejsc<br />

z możliwością rejestracji koncertów, częścią edukacyjną dla młodych muzyków<br />

i zapleczem biurowym. Obiekty te zostaną wykorzystane również na realizację<br />

programów w ramach obchodów <strong>ESK</strong>. Także obiekty wojskowe, dawne koszary,<br />

są adaptowane do celów kulturalnych, np. lokalne centrum kultury w XIX-wiecznym<br />

Forcie Sokolnickiego w zmodernizowanym parku Żeromskiego. Działanie<br />

to wytycza kierunek dla adaptacji kolejnych zabytkowych obiektów militarnych.<br />

Warszawę pokrywa coraz gęstsza sieć małych obiektów kulturalnych. W 2010<br />

roku zakończył się pierwszy etap adaptacji niedostępnych dotąd piwnic na<br />

Starym Mieście. Gotowy jest projekt rewitalizacji Elizeum w parku przy ul.<br />

Książęcej: unikalnej, XVIII-wiecznej sztucznej groty projektu Szymona Bogumiła<br />

Zuga. Według koncepcji renomowanej pracowni JEMS Architekci powstanie<br />

pawilon wejściowy. Wnętrza zostanie udostępnione jako zabezpieczona, trwała<br />

Na makiecie wnętrz Centrum Sztuki Nowoczesnej<br />

widać salę Teatru TR oraz powierzchnie wystawowe<br />

Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Fot. MSN


(148) Infrastruktura miasta<br />

(149)<br />

Sanguszki, zostanie umieszczony zespół rzeźb Magdaleny Abakanowicz<br />

pt. „Na dworze króla Artura”, doskonale widoczny z Wisłostrady.<br />

Dla Warszawy jako Europejskiej Stolicy Kultury niezwykle istotna będzie<br />

rewitalizacja zabytków – od gotyckich piwnic po modernistyczne wieżowce<br />

– oraz animacja zaniedbanych czy niedocenianych przestrzeni dzięki kulturze.<br />

Nowe inwestycje powinny oddziaływać jakością architektury. <strong>Warszawa</strong> jako<br />

miasto w ciągłej przebudowie, miasto ekspresji i eksperymentu musi położyć<br />

nacisk na nowatorskie i odważne rozwiązania.<br />

Otwarte w 2004 roku Muzeum Powstania Warszawskiego stało się jedną z największych<br />

atrakcji turystycznych miasta. Multimedialna wystawa podniosła poprzeczkę kolejnym<br />

powstającym muzeom historycznym: Muzeum Chopina (otwarte w 2010) i Muzeum<br />

Historii Żydów Polskich (otwarcie planowane w 2012). Fot. Artur Hojny<br />

ruina, na której ścianach wyświetlana będzie holograficzna symulacja pierwotnego<br />

wystroju. Grota wykorzystywana będzie do prezentacji poezji, kameralnych<br />

koncertów, ekspozycji rzeźby i projekcji wirtualnych.<br />

Funkcjom kulturalnym służyć będzie także nowe zagospodarowanie nabrzeża<br />

Wisły. Wśród propozycji jest Nadwiślański Park Młodej Architektury – liniowe<br />

wydarzenie architektoniczne na odcinku między Cytadelą, ul. Sanguszki,<br />

Wybrzeżem Gdańskim i ul. Wenedów, do wysokości Nowego Miasta, z zachowaniem<br />

panoramy Starówki. Przestrzeń parku będzie oparta na światowych wystawach<br />

budownictwa. Obiekty w ramach parku przyjmą charakter tymczasowych<br />

pawilonów (1-3 lata) o powierzchniach nie większych niż 100-300 m², pełniących<br />

funkcje wystawowe, gastronomiczne, design-hotelu i punktu informacyjnego.<br />

Budowa obiektów będzie finansowana przez podmioty prywatne (np. firmy<br />

budowlane, deweloperskie lub produkujące materiały budowlane) bądź reprezentacje<br />

krajów, jako pawilony ekspozycyjne z elementami dodatkowych funkcji<br />

pomocniczych. Projekty pawilonów będą zamawiane u wybitnych/wyróżniających<br />

się młodych architektów polskich i zagranicznych. Obiekty parku będą<br />

spełniać funkcje aktywizacji przestrzeni nadwiślańskich. Nieopodal, przy ulicy<br />

Warszawie jeszcze bardzo dużo brakuje,<br />

ale ma ogromny potencjał. Samo dążenie<br />

do zdobycia tego tytułu daje wewnętrzną siłę<br />

miastu. Zdobycie tytułu wiąże się między<br />

innymi z napływem nowych ciekawych<br />

ludzi, a co za tym idzie – nowych, świeżych<br />

pomysłów na zmianę przestrzeni miejskiej.<br />

Mając tak ogromny potencjał, jaki ma<br />

<strong>Warszawa</strong>, możemy się stać najważniejszym<br />

ośrodkiem kultury w tej części Europy.<br />

Norbert Redkie<br />

menedżer kultury, właściciel klubokawiarni <strong>Warszawa</strong> Powiśle


Część V<br />

(150) Strategia komunikacji społecznej (151)<br />

Strategia<br />

komunikacji<br />

społecznej


1<br />

Strategia komunikacji<br />

społecznej<br />

Strategię komunikacji społecznej dla Warszawy <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> traktujemy jako<br />

elastyczne i otwarte narzędzie, które będzie sukcesywnie rozwijane. W strategii<br />

zaplanowano wykorzystanie różnych form i nośników komunikacji, takich jak:<br />

kampanie w przestrzeni miejskiej, bezpośrednie spotkania (konferencje itp.),<br />

akcje promocyjne marki, organizacja wydarzeń/imprez o charakterze promocyjnym<br />

z wykorzystaniem mediów tradycyjnych oraz internetu (w szczególności<br />

portali społecznościowych).<br />

(152) Strategia komunikacji społecznej (153)<br />

Na strategię komunikacji społecznej<br />

składają się następujące elementy:<br />

A. Cele strategiczne.<br />

B. Segmentacja grup odbiorców i rynku.<br />

C. Zaplanowane działania podzielone na stałe<br />

(wykonywane nieprzerwanie do <strong>2016</strong> roku) oraz<br />

okresowe (krótkoterminowe i związane bezpośrednio<br />

lub pośrednio z obchodami <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>).<br />

Powyższe punkty są opisane w sposób bardziej szczegółowy poniżej:<br />

Główna narracja i tożsamość marki będą wzmacniane przez wszystkie powyższe<br />

działania. Ich wspólnym znakiem będzie nasze logo, w ich sercu znajdą się<br />

idea, cele, aspiracje i struktura Programu. Innymi słowy, marka Warszawy jako<br />

Europejskiej Stolicy Kultury będzie komunikowana zarówno poprzez bieżące,<br />

jak i przyszłe działania.<br />

Logo Warszawy jako kandydata<br />

do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

Połączone Logo Warszawy jako<br />

kandydata do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

z istniejącym już logo promocyjnym<br />

marki <strong>Warszawa</strong> „Zakochaj się<br />

w Warszawie”<br />

Nasze logo jako kandydata do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> zostało<br />

zaprojektowane przez warszawską grupę artystyczną Twożywo. Projekt nawiązuje<br />

do tożsamości miasta podzielonego na dwie części niebieską wstęgą Wisły. Logo<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> zostało połączone z istniejącym już logo promocyjnym marki <strong>Warszawa</strong><br />

„Zakochaj się w Warszawie” i występuje w dwóch wariantach kolorystycznych.<br />

A. Cele strategiczne<br />

zwiększenie rozpoznawalności Warszawy i poprawa jej wizerunku w Polsce<br />

i poza granicami kraju,<br />

zwiększenie zainteresowania Warszawą wśród turystów zagranicznych,<br />

wykreowanie marki Warszawy jako miasta o bogatej ofercie kulturalnej<br />

i rozwiniętym sektorze kreatywnym,<br />

zainspirowanie i rozwinięcie turystyki kulturowej,<br />

zwiększenie poczucia lokalnej tożsamości i poczucia dumy wśród mieszkańców<br />

aglomeracji warszawskiej,<br />

nasilenie udziału mieszkańców w imprezach kulturalnych,<br />

rozwinięcie współpracy międzynarodowej w zakresie kultury,<br />

zwiększenie otwartości mieszkańców aglomeracji warszawskiej na inne kultury,<br />

wzmocnienie napływu do Warszawy przedstawicieli sektora kreatywnego<br />

(artystów, specjalistów innowacyjnych technologii itp.),<br />

rozwój współpracy w dziedzinie kultury między instytucjami aglomeracji<br />

warszawskiej a instytucjami innych miast województwa mazowieckiego.<br />

Realizacja celów strategicznych będzie wspomagana przez następujące<br />

zadania operacyjne z zakresu komunikacji społecznej:<br />

opracowywanie i rozpowszechnianie informacji nt. kandydatury Warszawy<br />

– Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> wśród pożądanych grup odbiorców (mieszkańcy<br />

aglomeracji warszawskiej oraz innych polskich i europejskich miast);<br />

zaangażowanie pożądanych grup odbiorców i uczestników – instytucje kultury<br />

(publiczne i prywatne), organizacje pozarządowe, praktycy i środowiska<br />

opiniotwórcze;


(154) Strategia komunikacji społecznej (155)<br />

bezpośrednie włączenie sponsorów, dziennikarzy i pośredników w przekazywanie<br />

informacji, nawiązywanie dialogu i wzbudzanie zainteresowania.<br />

B. Segmentacja grup odbiorców i rynku<br />

Na tym etapie wyodrębniliśmy podstawowe grupy odbiorców. Po przejściu preselekcji<br />

rozwiniemy podejście bardziej zaawansowane, wykorzystujące „technikę<br />

mozaiki” powszechnie stosowaną w sektorze kultury i handlu. Do tej pory zidentyfikowaliśmy<br />

sześć szerokich i nakładających się na siebie docelowych grup odbiorców/rynków,<br />

z których każda jest wewnętrznie złożona i zależna od kontekstu:<br />

Aktywni uczestnicy: osoby już zaangażowane w działalność kulturalną,<br />

„wykształcone” kulturalnie i chcące zwiększyć stopień swojego zaangażowania.<br />

Aktywni uczestnicy to zwłaszcza studenci, mobilni pracownicy sektora kreatywnego<br />

i sektora wiedzy, profesjonaliści sektora kultury i aktywiści. Do tej grupy<br />

zaliczają się również polscy i zagraniczni turyści odwiedzający Warszawę.<br />

Pasywni odbiorcy: osoby biorące udział w wydarzeniach kulturalnych, ale nieangażujące<br />

się w interaktywny proces ich tworzenia. Do grupy tej należą rzesze<br />

osób starszych, społeczności zamieszkujące obrzeża miasta i jednostki ograniczające<br />

swój wybór do wąskiego obszaru aktywności kulturalnej.<br />

Przyszli odbiorcy: grupy dotychczas niezainteresowane ofertą kulturalną, będące<br />

celem wielu spośród naszych działań w obszarze włączania i angażowania<br />

społeczności.<br />

Hiszpańskie miasta kandydujące i inne Europejskie Stolice Kultury:<br />

przekaz promocyjny jest i będzie dalej kierowany do szerokiej rzeszy aktywnych<br />

i zainteresowanych odbiorców w obecnych, byłych i przyszłych Europejskich<br />

Stolicach Kultury.<br />

Strategiczni partnerzy: włącznie z władzami miast, instytucjami kultury i sektorem<br />

biznesowym. Będziemy rozwijać publiczno-prywatne porozumienie na rzecz<br />

budowania świadomości, wsparcia i inwestowania.<br />

Prasa i środowiska opiniotwórcze: już na tym etapie pozyskaliśmy zaangażowanie<br />

szerokiej grupy przedstawicieli prasy, dodatkowo będziemy się skupiać na<br />

prasie opiniotwórczej i przedstawicielach innych mediów, w szczególności tych<br />

specjalizujących się w dziedzinie kultury i turystyki.<br />

Podróżujący w sprawach zawodowych: zachęcimy biznesmenów do przedłużania<br />

i wzbogacania pobytów w Warszawie poprzez pokazanie miasta jako atrakcyjnego<br />

miejsca do uczestnictwa w kulturze, a nie tylko do robienia interesów.<br />

Turyści kulturowi: chcemy dotrzeć do dociekliwych, żądnych przygód i odkryć<br />

turystów, często podróżujących w małych grupach lub indywidualnie, poszukujących<br />

„prawdziwego miasta”, a nie tylko tradycyjnej oferty turystycznej.<br />

Turyści z Europy: nasza oferta będzie dostosowana również do tej grupy turystów,<br />

która – poza ofertą kulturalną – korzysta w pełni z innych obszarów, takich jak<br />

gastronomia czy handel.<br />

Polscy turyści: rozbudzimy pasję i apetyt na stolicę wśród polskich turystów.<br />

Chcemy, aby Polacy przyjeżdżali do Warszawy dla kultury i rozrywki i aby za ich<br />

pośrednictwem ponownie pokochali swoją stolicę.<br />

C. Zaplanowane działania<br />

Do działań, których część już rozpoczęto, należą:<br />

stworzenie marki „<strong>Warszawa</strong> – Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong>” ze stałym logo,<br />

kolorystyką oraz spójną identyfikacją wizualną;<br />

powiązanie logo projektu „<strong>Warszawa</strong> – Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong>” z logo promocyjnym<br />

Warszawy („Zakochaj się w Warszawie”) do stosowania do końca <strong>2016</strong> roku.<br />

Planowane są również:<br />

umieszczanie logo projektu „<strong>Warszawa</strong> – Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong>”<br />

na plakatach, ulotkach oraz stronach internetowych przedsięwzięć kulturalnych<br />

odbywających się w Warszawie;<br />

stworzenie interaktywnej strony internetowej Warszawy – Europejskiej Stolicy<br />

Kultury <strong>2016</strong>, www.warszawa<strong>2016</strong>.pl;<br />

nadawanie statusu partnera podmiotom aktywnie uczestniczącym w przygotowaniach<br />

roku obchodów;<br />

organizacja cyklicznych konferencji-konsultacji społecznych;<br />

regularne redagowanie informacji prasowych związanych z projektem<br />

„<strong>Warszawa</strong> – Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong>” i przesyłanie ich do lokalnych<br />

gazet i serwisów internetowych oraz do ogólnopolskich i europejskich mediów,<br />

ze szczególnym uwzględnieniem paneuropejskich stacji telewizyjnych nadających<br />

codzienne informacje kulturalne (Euronews, France 24);<br />

współpraca z zagranicznymi mediami (CNN, ARD, TVE, BBC) nad cyklem<br />

materiałów promujących Warszawę oraz projekt „<strong>Warszawa</strong> – Europejska Stolica<br />

Kultury <strong>2016</strong>”;<br />

stworzenie profilu/kanału projektu „<strong>Warszawa</strong> – Europejska Stolica Kultury<br />

<strong>2016</strong>” na popularnych serwisach społecznościowych (Facebook, Twitter, grono.net,<br />

YouTube, MySpace); „fani” profilu będą otrzymywać elektroniczną wersję gazety<br />

z informacjami kulturalnymi (newsletter);<br />

udoskonalenie Warszawskiej Karty Turysty, w tym zwiększenie liczby podmiotów


(156) Strategia komunikacji społecznej (157)<br />

respektujących Kartę, szczególnie wśród instytucji kultury; umieszczenie logo<br />

marki „<strong>Warszawa</strong> <strong>2016</strong> – Europejska Stolica Kultury” oraz wzmocnienie promocji<br />

Warszawskiej Karty Turysty.<br />

Poniżej przedstawiamy ramowe plany budowy profilu „Warszawy – Europejskiej<br />

Stolicy Kultury <strong>2016</strong>” na nadchodzące lata.<br />

Jeżeli w 2011 roku to właśnie <strong>Warszawa</strong> zostanie wybrana przez Komisję Selekcyjną<br />

na Europejską Stolicę Kultury <strong>2016</strong>, naszym natychmiastowym krokiem<br />

będzie wywołanie atmosfery radosnego oczekiwania i rozpoczęcie odliczania<br />

czasu pozostałego do roku <strong>2016</strong>. Druga połowa 2011 roku to również czas pierwszej<br />

w historii polskiej prezydencji w Unii Europejskiej. Naturalnym skutkiem<br />

tego wydarzenia będzie skierowanie zwiększonej uwagi europejskich mediów<br />

na Polskę oraz Warszawę jako stolicę kraju. Stworzy to niepowtarzalną szansę<br />

promocji marki „<strong>Warszawa</strong> – Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong>”.<br />

Latem 2012 roku w Polsce i na Ukrainie odbędą się piłkarskie mistrzostwa Europy<br />

(Euro 2012). <strong>Warszawa</strong>, wraz z Kijowem, będzie jednym z dwóch najważniejszych<br />

miast imprezy – odbędzie się tu mecz otwarcia, mecze fazy grupowej i pucharowej<br />

aż do półfinału. Zainteresowanie generowane przez to wydarzenie zostanie wykorzystane<br />

w celu promocji marki „<strong>Warszawa</strong> – Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong>”.<br />

Szeroko zakrojone działania promocyjne będą przeprowadzone między innymi<br />

poprzez kampanię billboardową w większych polskich oraz wybranych miastach<br />

europejskich, zacieśnienie współpracy z europejskimi mediami regularnie<br />

Działania promocyjne w III i IV kwartale 2011<br />

1. Wydarzenie artystyczne z udziałem gości inauguracji prezydencji<br />

i mieszkańców Warszawy, połączone z debatą o kulturalnej roli<br />

Warszawy w Unii Europejskiej (zgodnie z myślą przewodnią<br />

„Nowa <strong>Warszawa</strong> dla odrodzonej Europy”)<br />

2. Wywieszenie flagi z logo projektu „<strong>Warszawa</strong> – Europejska Stolica<br />

Kultury <strong>2016</strong>” na Pałacu Kultury i Nauki oraz na głównych,<br />

reprezentacyjnych ulicach miasta (Trakt Królewski, Marszałkowska).<br />

3. Umieszczenie logo „Warszawy – Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong>”<br />

we wszystkich podmiotach szeroko rozumianego sektora kreatywnego<br />

(instytucje kultury, uczelnie wyższe, instytucje biznesowe, organizacje<br />

pozarządowe, kluby, kawiarnie, restauracje).<br />

4. Organizacja Dnia i Nocy Warszawy – manifestacji radości z wyboru<br />

Warszawy na Europejską Stolicę Kultury <strong>2016</strong> oraz zapowiedzi<br />

wspaniałego roku obchodów.<br />

informującymi o wydarzeniach kulturalnych, m.in. organizację wizyt zagranicznych<br />

dziennikarzy w celu przygotowania przez nich relacji z przygotowań do<br />

roku obchodów oraz poszczególnych elementów obchodów.<br />

Budżet komunikacji społecznej<br />

Zakłada się przeznaczenie na cele komunikacji społecznej ponad 11% budżetu<br />

deklarowanego na organizację obchodów, co daje kwotę 30 000 000 PLN. Jest to<br />

szacunkowa suma, która może zostać zmieniona podczas konstrukcji ostatecznego<br />

budżetu po etapie preselekcji. Dodatkowo uznajemy nasz program kulturalny<br />

do roku <strong>2016</strong> i w czasie jego obchodów za narzędzie komunikacji społecznej:<br />

będzie to silna marka Warszawy jako miasta odmienionego poprzez kulturę.<br />

Przyjęcie nagrody Meliny Mercouri<br />

Nagrodę Meliny Mercouri uważamy za nieodłączną część tradycji Europejskiej<br />

Stolicy Kultury i ogromny zaszczyt. Dlatego otrzymanie nagrody wiąże się<br />

z ogromną odpowiedzialnością. Wręczenie nagrody Meliny Mercouri będzie<br />

w Warszawie wielkim wydarzeniem medialnym, nagłośnionym w prasie, radiu<br />

i telewizji, zarówno krajowej, jak i zagranicznej. Ceremonia będzie transmitowana<br />

na żywo przez lokalne stacje telewizyjne i telewizje internetowe.<br />

Uroczystość zostanie zorganizowana na nowym placu – agorze między Pałacem<br />

Kultury i Nauki a projektowanym Centrum Sztuki Nowoczesnej. Organizacja radosnej<br />

ceremonii w miejscu gdzie kiedyś odbywały się ponure defilady wojskowe,<br />

przekształconym w nowoczesny plac tętniący życiem kulturalnym, będzie symbolem<br />

transformacji Warszawy dzięki kulturze. Impreza o masowym charakterze<br />

wyraźnie podkreśli społeczny, powszechny charakter Programu „Europejska<br />

Stolica Kultury”. Planowana jest organizacja wydarzenia o charakterze muzycznym,<br />

multijęzykowym, związanego z życiem i karierą Meliny Mercouri.<br />

Szczegółowy program ceremonii oraz jej zasięg zostaną określone po etapie<br />

preselekcji.<br />

Działania promocyjne w II i III kwartale 2012<br />

1. Umieszczenie filmu promującego projekt „<strong>Warszawa</strong> – Europejska<br />

Stolica Kultury <strong>2016</strong>” przed transmisją każdego meczu odbywającego<br />

się w Warszawie (w strefie kibica).<br />

2. Przygotowanie i dystrybucja ulotek promocyjnych (w wersji polskiej,<br />

angielskiej, ukraińskiej i rosyjskiej) projektu „<strong>Warszawa</strong> – Europejska<br />

Stolica Kultury <strong>2016</strong>” kibicom wchodzącym na mecze rozgrywane<br />

w Warszawie, a także na dworcach, lotniskach, w hotelach i hostelach.


(158) Strategia komunikacji społecznej (159)<br />

Plac Zbawiciela stał się w ostatnich latach<br />

jednym z centrów niezależnej kultury.<br />

Fot. Artur Hojny


Część VI<br />

(160) Ewaluacja i monitorowanie<br />

(161)<br />

Ewaluacja<br />

i monitorowanie


1<br />

Ewaluacja i monitorowanie<br />

Naszą ambicją jest opracować i wdrożyć szeroki i profesjonalny system monitoringu<br />

i ewaluacji w jak najwcześniejszej fazie przygotowań do obchodów <strong>ESK</strong><br />

<strong>2016</strong>. W tym celu będziemy czerpać z już sprawdzonych rozwiązań wdrażanych<br />

w Europie. Na tej podstawie i w oparciu o własne doświadczenia będziemy<br />

– w konsultacji z Biurem <strong>ESK</strong> w Brukseli – tworzyć system umożliwiający gromadzenie<br />

danych dotyczących etapu planowania, realizacji, a następnie efektów<br />

całego procesu obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Chcemy się także zmierzyć z wyzwaniem,<br />

jakim jest wypracowanie nowego podejścia do ewaluacji tak specyficznego obszaru<br />

jak kultura oraz innowacyjnego sposobu „opowiedzenia historii” przemian<br />

miast, z kulturą jako siłą napędową.<br />

(162) Ewaluacja i monitorowanie<br />

(163)<br />

Ewaluacja i ocena efektów są dla nas szczególnie istotne z trzech powodów:<br />

chcemy, aby nasz przekaz był jasny – tak abyśmy mogli stworzyć i zrealizować<br />

Program, który osiągnie zamierzone efekty, szczególnie w kontekście transformacyjnej<br />

roli <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> dla Warszawy i Europy. Do tego niezbędny jest spójny<br />

system monitorowania i ewaluacji,<br />

chcemy się przyczynić do rozwoju wiedzy na temat roli kultury – poprzez<br />

rozwijanie, wspólnie z innymi miastami, dobrych praktyk, rozumienie efektów<br />

inwestowania w kulturę i rozpoznanie najbardziej efektywnych narzędzi mierzenia<br />

zrównoważonego wpływu,<br />

chcemy podejść w sposób odpowiedzialny do wyzwania, jakim jest zorganizowanie<br />

obchodów <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Skala wydatków, głównie ze środków publicznych,<br />

ich spodziewany zwrot w postaci korzyści dla miasta i społeczności europejskiej,<br />

innymi słowy – cały złożony projekt <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, wymaga wdrożenia efektywnego<br />

systemu zarządzania. Jego nieodzownym, wręcz oczywistym elementem jest<br />

profesjonalny i szczegółowo zaplanowany system ewaluacji i monitorowania na<br />

każdym etapie realizacji.<br />

„Ewaluacja” jest pojęciem definiowanym wielorako, a różnice dotyczą zakresu<br />

oceny interwencji – od osądu do pomiaru efektów. Dla potrzeb <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

przyjmiemy najszerszą definicję i „ewaluacja” będzie rozumiana jako „okresowa<br />

ocena efektywności, skuteczności oddziaływania projektu zgodnie z przyjętym<br />

zestawem kryteriów (potrzeb) i założonych celów” (wg „The 2002 User-Friendly<br />

Handbook for Project Evaluation”, Directorate for Education and Human Resources,<br />

s. 1-2). Ewaluacja ma charakter badania społeczno-ekonomicznego, co<br />

oznacza, że przedmiotem badania będą zarówno skuteczność, jak i efektywność.<br />

Dlatego też zespół, który zostanie powołany w ramach podmiotu odpowiedzialnego<br />

za realizację <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, będzie się składał z osób o wysokich kwalifikacjach<br />

i kompetencjach, także etycznych. Konieczne jest zachowanie poufności danych,<br />

a także rozumienie wzajemnych związków między często konkurencyjnymi celami<br />

i efektami krótko- i długookresowymi.<br />

Dzięki współpracy ze Szkołą Główną Handlową został opracowany wstępny,<br />

acz szczegółowy model ewaluacji i monitorowania <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>. Ponieważ jednak<br />

odpowiedzialność za jego wdrożenie spoczywać będzie na podmiocie powołanym<br />

w celu realizacji <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>, którego struktury dopiero się kształtują, postanowiliśmy<br />

nie przedstawiać go jeszcze na tym etapie. Jest on jednak dostępny dla<br />

zainteresowanych.<br />

Opracowany na potrzeby <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> system ewaluacji i monitoringu,<br />

który będzie stanowił niezbędne narzędzie realizacji całego projektu,<br />

posłuży także za podstawę do stworzenia potrzebnego miastu<br />

całościowego systemu monitorowania warszawskiego sektora kultury.<br />

Ewaluacja jest ściśle związana z systemem monitoringu, który powinien stanowić<br />

podstawowe źródło informacji dla autorów raportów ewaluacyjnych. Monitoring<br />

najczęściej jest definiowany jako proces systematycznego zbierania i analizowania<br />

ilościowych i jakościowych informacji na temat realizowanych działań<br />

w aspekcie rzeczowym i finansowym, mający na celu zapewnienie zgodności realizacji<br />

projektu z przyjętymi celami i harmonogramem (wg wytycznych Komisji<br />

Europejskiej – „Guidelines for system of monitoring and evaluation of EFS assistance<br />

in the period 2000-2006”, DG Employment and Social Affairs, European<br />

Commission, lipiec 1999). Takie podejście zostanie zastosowane w przypadku<br />

warszawskiej Europejskiej Stolicy Kultury.


Część VII<br />

(164) Informacje dodatkowe<br />

(165)<br />

Informacje<br />

dodatkowe<br />

1. Atuty i słabości naszej kandydatury<br />

2. Co dalej…<br />

p. 166<br />

p. 168


1<br />

Atuty i słabości<br />

naszej kandydatury<br />

Stołeczność Warszawy stwarza wiele możliwości dla mieszkańców, jednak nastręcza<br />

też wielu problemów charakterystycznych dla innych współczesnych stolic.<br />

Z tego właśnie powodu czujemy się zobowiązani do włożenia wszystkich sił<br />

w stworzenie wyjątkowo ambitnej, ale i odpowiedzialnej koncepcji Europejskiej<br />

Stolicy Kultury <strong>2016</strong>. Aby nadać realny wymiar naszym planom, już na samym<br />

początku wypunktowaliśmy nasze główne zalety, ale także i największe słabości.<br />

<strong>Warszawa</strong> jest u progu wielkiej regeneracji tkanki miejskiej i odrodzenia<br />

tożsamości. Otrzymanie tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> nie będzie lekiem na wszystkie<br />

trudności, jednak z pewnością stanie się ważnym elementem procesu<br />

metamorfozy.<br />

<strong>Warszawa</strong> do roku 2020 ma zamiar przeobrazić się w nowoczesną,<br />

energetyzującą metropolię, której silnym wyznacznikiem będzie kultura.<br />

Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong> pomoże nam w osiągnięciu tego celu,<br />

a tym samym pomoże Polsce przeobrazić się w kraj stabilny, pełen wiary<br />

we własne możliwości, otwarty i kreatywny, stymulujący renesans Europy.<br />

(166) Informacje dodatkowe<br />

(167)<br />

słabości atuty<br />

Silny potencjał kreatywny, duża koncentracja artystów i instytucji kultury<br />

Jedna z najzieleńszych stolic europejskich<br />

Bogata historia różnorodnego w przeszłości miasta<br />

Wyedukowane miasto – posługujące się językiem angielskim, z licznymi<br />

uczelniami wyższymi, dużą liczbą studentów z całej Polski i z zagranicy<br />

Stolica – wielkość, liczba mieszkańców, zasięg oddziaływania,<br />

międzynarodowy profil, centrum krajowych mediów i siedziba redakcji<br />

zagranicznych<br />

Duże i liczne festiwale oraz przedsięwzięcia o charakterze<br />

artystycznym i kulturalnym<br />

Centrum gospodarcze i biznesowe, polityczny lider<br />

Naturalne miejsce docelowe dla wielu imigrantów – rosnący<br />

multikulturalny potencjał<br />

Doświadczenie w zdobywaniu środków finansowych z UE<br />

Rozwijający się sektor organizacji pozarządowych<br />

zajmujący się kulturą i sztuką<br />

Rosnąca liczba turystów ciekawych miasta<br />

Miasto dynamiczne – wiecznie w biegu<br />

Opracowane długofalowe strategie rozwoju oraz wypracowane<br />

schematy komunikacji z organizacjami pozarządowymi<br />

Słabo rozwinięta tożsamość – marka miasta<br />

Miasto „zrekonstruowane” – niewielka ilość „autentycznej”<br />

architektury przedwojennej<br />

Słabo rozwinięte emocjonalne związki z miejscem<br />

– ludzie nie identyfikują się z miastem<br />

Rozwijana, lecz nadal ograniczona sieć komunikacji miejskiej,<br />

słaba przepustowość dróg<br />

Poczucie braku długofalowej, konsekwentnej polityki miasta wobec kultury<br />

i spraw społecznych<br />

Brak umiejętności wspólnego, radosnego świętowania<br />

Niewielka różnorodność – „białe miasto” (choć ulega to powolnej zmianie<br />

Podzielenie miasta na dwie części przez Wisłę – nierówny rozwój<br />

„dwóch połówek” miasta<br />

Słabe połączenie miasta z rzeką<br />

Niewielkie doświadczenie we współpracy z innymi miastami<br />

Słabo rozpoznany potencjał – brak systematycznych badań<br />

Biurokracja spowalniająca rozwój miasta<br />

Słaba promocja miasta i jednostronny wizerunek Warszawy jako centrum<br />

biznesowego


2<br />

Co dalej…<br />

Pasją Warszawy jest kultura. Dziś uczymy się postrzegać kulturę nie jako<br />

luksusową przyjemność, ale instrument obserwacji i zrozumienia miasta, jego<br />

redefinicji dla przyszłych pokoleń. Dlatego właśnie nasza <strong>Aplikacja</strong> opiera się<br />

na bezprecedensowych inwestycjach w infrastrukturę kulturalną poczynionych<br />

w latach poprzedzających rok <strong>2016</strong> oraz na całościowym przeobrażeniu rozumienia<br />

kultury oraz sposobu jej wspierania przez władze miejskie i partnerów<br />

strategicznych. Biała Księga Kultury stwarza podstawy holistycznego rozwoju<br />

miasta obejmującego zróżnicowane społeczności, centrum metropolii i peryferie,<br />

brzegi Wisły, nowe podejście do turystyki i rozwoju wewnętrznego.<br />

Tytuł Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong> pomoże nam przyspieszyć zmiany<br />

i odegrać pierwszoplanową rolę w kulturowym rozwoju Polski i Europy.<br />

Jednakże nawet bez tytułu jesteśmy zdeterminowani do zintegrowania<br />

podejścia do kultury na wszystkich szczeblach politycznych i zapewnienia<br />

jak największej liczbie mieszkańców szansy na współudział w kulturze,<br />

a poprzez nią – w zmianach czekających miasto w najbliższych latach.<br />

<strong>Kultura</strong> leży w sercu przyszłości Warszawy. Europejska Stolica Kultury<br />

ułatwi nam połączenie kulturalnej Warszawy z sercem Europy.<br />

(168) Strategia komunikacji społecznej (169)<br />

„Kalejdoskop” Olafura Eliassona<br />

w Parku Rzeźby na Bródnie<br />

Fot. Bartosz Stawiarski


(170) Załączniki<br />

(171)<br />

Załączniki<br />

1. Geneza Warszawy<br />

2. Warszawska kultura w liczbach<br />

3. Lista Honorowych Ambasadorów<br />

Warszawy <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

4. Nad kandydaturą Warszawy<br />

do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> pracowali<br />

5. Przykładowe kontakty Zespołu<br />

ds. Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong><br />

w ramach przygotowań kandydatury<br />

Warszawy do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

6. Przykłady projektów rozwijanych w ramach<br />

przygotowań do <strong>ESK</strong><br />

7. Listy poparcia dla kandydatury Warszawy<br />

p. 172<br />

p. 176<br />

p. 180<br />

p. 182<br />

p. 184<br />

p. 186<br />

p. 188


1. Geneza Warszawy<br />

(172) Appendix 1t<br />

(173)<br />

Kilka tysięcy lat temu wody spływające w ślad za ustępującym lądolodem żłobiły<br />

i kształtowały w osadach polodowcowych kolejne tarasy schodzące stopniami<br />

w dolinę Wisły. W tej amfiteatralnej scenerii stoków doliny Wisły jeden obszar<br />

pozostawał niezmienny – główna oś Wisły i górująca bezpośrednio nad rzeką, na<br />

jej zachodnim brzegu, polodowcowa wysoczyzna oddzielona od doliny stromym<br />

urwiskiem. W ślad za ustępującym na północ lądolodem od południa i zachodu<br />

podążały plemiona pierwszych osadników, zasiedlając bezludne tereny.<br />

W historii Europy ta część kontynentu w okresie przedhistorycznym jest postrzegana<br />

przez pryzmat prymitywnej gospodarki rolnej i hodowlanej jako peryferie<br />

cywilizacji europejskiej. Tymczasem właśnie na obszarze dzisiejszej metropolii<br />

warszawskiej dwa tysiące lat temu, tysiąc lat przed powstaniem średniowiecznego<br />

grodu na Bródnie, sprawnie funkcjonowało ogromne zagłębie hutnicze produkujące<br />

na niespotykaną skalę znakomitej jakości żelazo. Ośrodek mazowiecki<br />

należy postrzegać jako jeden z przodujących gospodarczo rejonów osadniczych,<br />

które wpłynęły bezpośrednio na polityczne losy Europy. Nie jest wykluczone, że<br />

stąd pochodziło żelazo służące do produkcji broni powstrzymującej ekspansję<br />

Imperium Rzymskiego. Starożytny ośrodek hutniczy to przykład wdrażania<br />

w środowisku prostych rolników i hodowców z epoki żelaza najnowocześniejszych<br />

innowacyjnych technologii know-how w kategoriach postrzeganych i w dzisiejszym,<br />

XXI wieku jako śmiałe.<br />

Nie Wisła i baśń o syrenie podążającej za strzałą, ale zagłębie dymarek symbolizujące<br />

potencjał kulturowy społeczeństwa zamieszkującego w przeszłości<br />

ten obszar, otwartość na nowych ludzi, na nowe prądy i technologie, powinno<br />

się uznać za logo i genius loci Warszawy. Osadnictwo miejskie w dzisiejszym<br />

rozumieniu zostało zainicjowane dopiero tysiąc lat później. I tak w XIV wieku na<br />

skraju wysoczyzny powstała obwałowana murami obronnymi mieszczańska Stara<br />

<strong>Warszawa</strong>, a wkrótce i Nowa <strong>Warszawa</strong>.<br />

Myli się jednak ten, kto sądzi, że dzisiejsza metropolia powstała tradycyjnie<br />

z ewolucji Starego Miasta, jak ma to miejsce w większości miast kontynentu.<br />

Korzeni współczesnej Warszawy metropolitarnej należy się doszukiwać w istniejącej<br />

nieformalnej Warszawie Koronnej powstałej wokół Zamku Królewskiego.<br />

Kształtowała się ona pioniersko na przedpolach i w opozycji do mieszczańskiego<br />

grodu, na obszarze licznych jurydyk. Pierwotnym centrum Warszawy Koronnej<br />

i zarodkiem współczesnej metropolii był więc Zamek Królewski – budowla<br />

i instytucja. Być może już wtedy zaczął się kształtować specyficzny charakter<br />

mieszkańców Warszawy i otwartość na szeroki świat.<br />

Zamek Królewski w Warszawie nie był własnością króla – zamek był własnością<br />

państwa. Król jedynie miał tu swoją siedzibę i to różniło zamek warszawski od<br />

Zdjęcie dzięki uprzejmości Domu Spotkań z Historią<br />

innych zamków królewskich na świecie. Nawet oficjalnie nazywany był Zamkiem<br />

Jego Królewskiej Mości i Rzeczypospolitej. W zamku król miał swoją oficjalną<br />

rezydencję, ale jednocześnie tu mieścił się i obradował Sejm, a także pracowały<br />

urzędy koronne. Dlatego też Zamek Królewski uznawany był za główną instytucję<br />

i budowlę w Warszawie. Określał centrum, wyznaczał miary i kierunki<br />

rozbudowy miasta.<br />

<strong>Warszawa</strong> Koronna jest więc miastem przede wszystkim magnackim rozbudowującym<br />

się w powiązaniu z zamkiem. Trakt Królewski wraz z zamkiem


(174) Appendix 1<br />

(175)


2. Warszawska kultura w liczbach<br />

(176) Załącznik 2<br />

(177)<br />

800<br />

700<br />

600<br />

500<br />

400<br />

300<br />

200<br />

100<br />

mln PLN<br />

Wydatki na kulturę<br />

Odkąd sektor kultury stał się jednym z priorytetów polityki władz publicznych,<br />

rocznie władze miasta przeznaczają na ten cel ok. 5% budżetu.<br />

Wzrost wydatków na kulturę w Warszawie (2002-2010)<br />

dane: Bank Danych Regionalnych GUS<br />

179,49 mln<br />

2002<br />

165,31 mln<br />

2003<br />

249,09 mln<br />

2004<br />

314,58 mln<br />

2005<br />

336,36 mln<br />

2006<br />

399,77 mln<br />

Wzrost wydatków<br />

na infrastrukturę kulturalną<br />

600 000 PLN<br />

planowane wydatki<br />

630 mln<br />

2007<br />

2010<br />

2003 2009<br />

Kraków 124,30 mln<br />

Wrocław 120,62 mln<br />

Łódź 90,19 mln<br />

Poznań 68,63 mln<br />

Wydatki na kulturę w innych<br />

miastach w 2007 roku<br />

282 000 000 PLN<br />

Teatry<br />

Bez wątpienia <strong>Warszawa</strong> jest miastem teatrów<br />

– jest ich tu 34, z czego 19 to instytucje miejskie.<br />

Wśród nich znajduje się jedyny w Europie<br />

repertuarowy teatr żydowski. Dodatkowo<br />

w mieście szybko przybywa liczba teatrów<br />

prywatnych – komercyjnych i non-profit.<br />

Muzea i galerie<br />

Ponadto znajdują się tu 54 muzea (w tym 7<br />

narodowych i 8 wojewódzkich), 36 galerii<br />

(20 z nich to placówki prywatne),<br />

Inne instytucje kultury<br />

49 domów kultury, ponad 300 publicznych<br />

bibliotek, 24 kina i wiele innych.<br />

Zabytki<br />

Pomimo ogromnych zniszczeń wojennych<br />

w Warszawie jest ponad 7 tys. zabytków<br />

w tym ok. 1,6 tys. wpisanych do krajowego<br />

rejestru zabytków i ok. 200 uznanych za<br />

dobra kultury współczesnej. Stare Miasto,<br />

odbudowane po II wojnie światowej, zostało<br />

w 1980 roku wpisane na Listę Światowego<br />

Dziedzictwa UNESCO, co stanowi absolutny<br />

ewenement, gdyż za uniwersalną, unikalną<br />

wartość uznano nie autentyczny zabytek, ale<br />

twórczą rekonstrukcję historycznego zespołu.<br />

Organizacje pozarządowe<br />

<strong>Warszawa</strong> stanowi pole do działania dla<br />

organizacji pozarządowych. Spośród ponad<br />

5200 stowarzyszeń i fundacji funkcjonujących<br />

w Warszawie mniej więcej co piąta<br />

prowadzi aktywną działalność kulturalną<br />

(ok. 1200). NGO realizują setki projektów,<br />

głównie dzięki wsparciu miasta. Biuro Kultury<br />

w drodze konkursów rocznie rozdysponowuje<br />

ok. 20 mln PLN. W 2009 roku dzięki<br />

dofinansowaniu Biura Kultury zrealizowano<br />

122, a dzięki środkom dzielnic – 159 projektów<br />

kulturalnych.<br />

Festiwale<br />

<strong>Warszawa</strong> oferuje również bogaty wybór<br />

festiwali z różnych dziedzin sztuki (patrz<br />

kalendarz festiwali). Co roku jest organizowanych<br />

około osiemdziesięciu imprez, z których<br />

większość jest finansowana lub dofinansowywana<br />

ze środków publicznych. Większość<br />

z nich ma już renomę międzynarodową i przyciąga<br />

corocznie widzów z całego świata. Warto<br />

podkreślić, że wiele z nich jest poświęconych<br />

tematyce wielokulturowości. Dodatkowo<br />

rocznie odbywa się kilka tysięcy przedstawień<br />

i koncertów (w 2008 roku było to ponad 8 tys.).<br />

Szkolnictwo artystyczne<br />

Stolica jest siedzibą trzech publicznych uczelni<br />

artystycznych: Akademii Sztuk Pięknych<br />

(malarstwo, rzeźba, grafika, architektura<br />

wnętrz, wzornictwo przemysłowe, moda),<br />

Uniwersytetu Muzycznego im. F. Chopina<br />

oraz Akademii Teatralnej. Swoją siedzibę mają<br />

tu także uczelnie prywatne, np. Mistrzowska<br />

Szkoła Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy.<br />

Warszawiacy chcą być nie tylko odbiorcami,<br />

ale także aktywnymi współtwórcami kultury<br />

w mieście. Coraz większy udział w życiu<br />

kulturalnym miasta mają niezależne galerie<br />

sztuki, centra kulturalne i artystyczne, klubokawiarnie<br />

i kluby działające zazwyczaj jako<br />

podmioty prywatne lub pozarządowe. Łączą<br />

one różne funkcje, od typowych dla instytucji<br />

kultury po zapewnienie przestrzeni do dyskusji<br />

na tematy związane z kulturą. Jednym<br />

z typów ośrodków, gdzie kształtują się nowe<br />

kierunki rozwoju kultury, są klubokawiarnie.


Kalendarium imprez warszawskich w 2010 roku<br />

(178) Appendix 2<br />

(179)<br />

marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień<br />

XIV Wielkanocny Festiwal Ludwiga van Beethovena 21.III – 3.IV<br />

VI Międzynarodowy Festiwal Muzyczny „Chopin i jego Europa” 1.VIII – 31.VIII<br />

Festiwal „Wszystkie Mazurki Świata” 5 – 10.IV<br />

Rock in Summer Festival 17.VIII<br />

„Nowa Tradycja” – 13. Festiwal Folkowy Polskiego Radia 21-25.IV<br />

Orange Warsaw Festival 28-29.VIII<br />

IV Festiwal Muzyki Filmowej Krzysztofa Komedy 23-25.IV<br />

Warsaw Music Week 17.IX – 26.IX<br />

Festiwal Chopin Transgresje 18-23.V<br />

Festiwal Warszawska Jesień 17.IX – 25.IX<br />

Festiwal Chopin Open 11-13.VI<br />

Jazz Jamboree Festival 25.X – 13.XII<br />

Muzyka<br />

Film<br />

Sztuka<br />

Taniec<br />

Teatr<br />

Inne<br />

Wykrywacz Dźwięków 13.VI<br />

XX Festiwal Mozartowski w Warszawie<br />

15.VI – 26.VII<br />

Festiwal Ogrody Muzyczne<br />

1-31.VII<br />

Warsaw Summer Jazz Days<br />

2-4.VII<br />

XVI Międzynarodowy<br />

XVII Międzynarodowy<br />

Plenerowy Festiwal Jazz Na Starówce 3.VII – 28.VIII<br />

Festiwal Muzyki Organowej Organy Archikatedry 4.VII – 9.IX<br />

Warszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy 8-17.X<br />

Festiwal Planet Doc Review 7-16.V<br />

Kino.LAB Letni Festiwal<br />

16. Lato Filmów<br />

12-18.VII<br />

KINO.LATO 2.VII – 28.VIII<br />

Festiwal Projektowania „<strong>Warszawa</strong> w budowie” 1-31.X<br />

Europejski Festiwal Młodego Kina<br />

3-5.XII<br />

Festiwal Watch Docs<br />

4-13.XII<br />

Festiwal Komiksowa <strong>Warszawa</strong> 24-25.IV<br />

Wola Art Festiwal 20-30.XI<br />

Warsaw Design Week 4-13.VI<br />

Street Art Doping<br />

29.VI – 31.VII<br />

VI Festiwal Teatrów Tańca Zawirowanie<br />

19-27.VI<br />

Poland Contact<br />

Festival – Warsaw Flow<br />

10-16.VII<br />

Inwazja Sztuki<br />

Niezależnej RE:Wizje<br />

10-12.XII<br />

IX Międzynarodowy Festiwal Tańca Współczesnego Ciało/Umysł 23. IX – 2. X<br />

Międzynarodowy Festiwal Teatralny <strong>Warszawa</strong> Centralna 4.X – 29.X<br />

Polski Festiwal Reklamy 9-29.IV<br />

XVIII Międzynarodowy<br />

Festiwal Sztuka Ulicy<br />

2-6.VII<br />

VII Festiwal Kultury Żydowskiej „<strong>Warszawa</strong> Singera” 28.VIII – 5.IX<br />

XIV Festiwal Nauki 18.IX – 26.IX<br />

Warszawski Festiwal „Skrzyżowanie Kultur” 26.IX-2.X<br />

Festiwal Niewinni Czarodzieje 12-15.XI


3. Lista Honorowych<br />

Ambasadorów Warszawy<br />

<strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

(180) Appendix 3<br />

(181)<br />

Magdalena Abakanowicz – rzeźbiarka<br />

Janusz Głowacki – pisarz i dziennikarz<br />

Andrzej Pągowski – artysta grafik<br />

dyrektor artystyczny Nowego Teatru<br />

Piotr Adamczyk – aktor<br />

Katarzyna Grochola – pisarka i dziennikarka<br />

Elżbieta Penderecka – inicjatorka Wielkanocnego<br />

w Warszawie<br />

Mariusz Adamiak – organizator Warsaw<br />

Nicolas Grospierre – fotograf, laureat Złotego Lwa<br />

Festiwalu Ludwiga van Beethovena<br />

Krzysztof Wodiczko – artysta wizualny,<br />

Summer Jazz Days<br />

na Biennale Architektury w Wenecji w 2008 roku<br />

Krzysztof Penderecki – kompozytor, dyrygent<br />

reprezentant Polski na Biennale Sztuki<br />

Andrzej Blikle – Stowarzyszenie Nowy Świat,<br />

Agnieszka Holland – reżyserka, scenarzystka,<br />

Grzegorz Piątek – krytyk architektury, kurator<br />

w Wenecji w 2009 roku<br />

sieć cukierni A. Blikle sp. z o.o.<br />

autorka filmu promującego Warszawę jako <strong>ESK</strong><br />

Jacek Poniedziałek – aktor<br />

Aga Zaryan – wokalistka jazzowa<br />

Łukasz Borowicz – dyrygent<br />

<strong>2016</strong><br />

Tadeusz Rolke – artysta fotografik<br />

Michał Żebrowski – aktor, założyciel<br />

Ewa Braun – scenografka, laureatka Oscara<br />

Krystyna Janda – aktorka, założycielka Teatru<br />

Maria Sadowska – wokalistka<br />

Teatru 6. Piętro<br />

– Nagrody Akademii Filmowej<br />

Polonia i Och-Teatru<br />

Maria Seweryn – aktorka, dyrektor Och-Teatru<br />

Zespół Pustki<br />

Agata Buzek – aktorka<br />

Grzegorz Jarzyna – reżyser teatralny, dyrektor<br />

Bogna Świątkowska – założycielka Fundacji<br />

Sylwia Chutnik – pisarka, prezeska Fundacji<br />

TR <strong>Warszawa</strong><br />

Nowej Kultury Bęc Zmiana<br />

MaMa<br />

Jan A.P. Kaczmarek – kompozytor, laureat<br />

Gołda Tencer – aktorka, pieśniarka i reżyserka<br />

Izabela Cywińska – dyrektor artystyczny Teatru<br />

Oscara – Nagrody Akademii Filmowej<br />

w Teatrze Żydowskim im. Ester Rachel i Idy<br />

Ateneum w Warszawie<br />

Emilian Kamiński – aktor, założyciel Teatru<br />

Kamińskich<br />

Bożena Czubak – kuratorka<br />

Kamienica<br />

Mariusz Treliński – reżyser operowy, filmowy<br />

Waldemar Dąbrowski – dyrektor Teatru<br />

Dorota Kędzierzawska – reżyserka filmowa,<br />

i teatralny, dyrektor artystyczny Teatru Wielkiego<br />

Wielkiego – Opery Narodowej<br />

scenarzystka<br />

– Opery Narodowej<br />

Jan Englert – aktor, reżyser, dyrektor artystyczny<br />

Marek Koterski – reżyser filmowy<br />

Jarosław Trybuś – historyk sztuki, krytyk<br />

Teatru Narodowego<br />

Marcin Kwaśny – aktor<br />

architektury, kurator<br />

Magdalena Fikus – organizatorka Festiwalu Nauki<br />

Paweł Mykietyn – klarnecista, kompozytor<br />

Wojciech Trzciński – założyciel Centrum<br />

Maria Fołtyn – śpiewaczka i reżyserka operowa,<br />

Marek Ostrowski – pracownik<br />

Artystycznego Fabryka Trzciny<br />

założycielka Towarzystwa Miłośników Muzyki<br />

naukowo-dydaktyczny Uniwersytetu<br />

Mika Urbaniak – wokalistka<br />

Moniuszki<br />

Warszawskiego, varsavianista<br />

Krzysztof Warlikowski – reżyser teatralny,


4. Nad kandydaturą Warszawy<br />

do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> pracowali<br />

(182) Appendix 4<br />

(183)<br />

Rada programowa<br />

Sebastian Cichocki – socjolog, krytyk sztuki,<br />

główny kurator w Muzeum Sztuki Nowoczesnej<br />

w Warszawie, współautor festiwalu projektowania<br />

„<strong>Warszawa</strong> w budowie”<br />

Marek Ostrowski – ekolog i humanista,<br />

varsavianista i wykładowca na Uniwersytecie<br />

Warszawskim<br />

Przemysław Pasek – założyciel Fundacji<br />

Joanna Warsza – dyrektor artystyczny w Fundacji<br />

Laury Palmer, kuratorka teatru i tańca,<br />

zaangażowana w liczne projekty międzykulturowe<br />

(np. „Stadion X”, „X Apartments”)<br />

Zespół roboczy ds. przygotowań<br />

m.st. Warszawy do uzyskania<br />

tytułu Europejskiej Stolicy Kultury<br />

w <strong>2016</strong> roku<br />

Zespół zadaniowy ds. przygotowań<br />

m.st. Warszawy do uzyskania<br />

tytułu Europejskiej Stolicy Kultury<br />

w <strong>2016</strong> roku powołany w 2007<br />

roku zarządzeniem Prezydenta<br />

m. st. Warszawy<br />

pod Przewodnictwem Prezydent m.st. Warszawy<br />

Hanny Gronkiewicz-Waltz<br />

Ewa Czeszejko-Sochacka – Pełnomocnik<br />

Biura Polityki Społecznej<br />

Biura Rozwoju Miasta<br />

Biura Rzecznika Prasowego<br />

Biura Sportu i Rekreacji<br />

Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków<br />

Centrum Komunikacji Społecznej<br />

Gabinetu Prezydenta<br />

Sekretariatu ds. Euro 2012<br />

Stołecznego Biura Turystyki<br />

Stołecznego Zarządu Rozbudowy Miasta<br />

„Ja Wisła”, inicjator i organizator licznych<br />

Prezydenta m.st. Warszawy do uzyskania<br />

Zarządu Dróg Miejskich<br />

projektów kulturalnych i ekologicznych<br />

Ewa Czeszejko-Sochacka – Pełnomocnik<br />

przez m.st. Warszawę tytułu Europejskiej<br />

Zarządu Terenów Publicznych.<br />

odbywających się na brzegach Wisły<br />

Prezydenta m.st. Warszawy do uzyskania<br />

Stolicy Kultury w <strong>2016</strong> r.<br />

Grzegorz Piątek – krytyk architektury i kurator,<br />

laureat Złotego Lwa na Biennale Architektury<br />

przez m.st. Warszawę tytułu Europejskiej Stolicy<br />

Kultury w <strong>2016</strong> r.<br />

Małgorzata Zakrzewska – Przewodnicząca Komisji<br />

Kultury i Promocji Rady m.st. Warszawy<br />

Zespół Fundacji Pro Cultura<br />

w Wenecji (2008), autor licznych artykułów<br />

Włodzimierz Paszyński – Zastępca<br />

Marek Kraszewski – Dyrektor Biura Kultury Urzędu<br />

i esejów o Warszawie<br />

Prezydenta m.st. Warszawy<br />

m.st. Warszawy<br />

Dorota Ilczuk – kierownik projektu<br />

Robert Przepiórski – animator kultury, twórca<br />

Karolina Malczyk-Rokicińska – Gabinet Prezydenta<br />

Katarzyna Ratajczyk – Dyrektor Biura Promocji<br />

Magdalena Kulikowska – zastępca kierownika<br />

grupy Citydoping, wydawca przewodnika<br />

m.st. Warszawy<br />

Miasta Urzędu m.st. Warszawy<br />

projektu<br />

„Citydoping <strong>Warszawa</strong>”, współzałożyciel Fundacji<br />

Janusz Kostynowicz – Gabinet Prezydenta<br />

Małgorzata Naimska – Zastępca Dyrektora<br />

Małgorzata Nowak – koordynator projektu<br />

„Do dzieła!”, pomysłodawca festiwalu graffiti<br />

m.st. Warszawy<br />

Biura Kultury Urzędu m.st. Warszawy<br />

Tom Fleming – ekspert zagraniczny<br />

„Street Art Doping”<br />

Andrzej Matusiak – Dyrektor Stołecznej Estrady<br />

Mary McCarthy – ekspert zagraniczny<br />

Peter Richards – ekolog, współpracownik<br />

Piotr Brabander<br />

Leszek Napiontek – Naczelnik Wydziału<br />

REEEP (Renewable Energy and Energy<br />

Monika Czerska<br />

Współpracy Zagranicznej Biura Kultury Urzędu<br />

oraz<br />

Efficiency Partnership)<br />

Małgorzata Dąbkowska<br />

m.st. Warszawy,<br />

Ewa Bender, Rosalyn Benjamin, Kaja Bochniak,<br />

Jakub Szczęsny – architekt i aktywista<br />

Anna Dąbrowa<br />

Cristina Coelho, Teresa Dudzik, Tracey Gregory,<br />

kultury, współautor części Białej Księgi Kultury<br />

Anna Hajek<br />

rozszerzony w 2009 roku decyzją Prezydenta<br />

Kazimierz Krzysztofek, Chrystian Ł. Orzeszko,<br />

w Warszawie poświęconej infrastrukturze<br />

Marcin Jasiński<br />

m.st. Warszawy o dyrektorów:<br />

Aleksander Pałasiński, Paweł Płoski,<br />

kulturalnej, członek pracowni architektonicznej<br />

Barbara Kruszewska<br />

Biura Architektury i Planowania Przestrzennego<br />

Peter Richards, Marek Sołtysiak, Monika Soszka,<br />

Centrala<br />

Aneta Ludwiniak<br />

Biura Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego<br />

Teresa Starzec, Marek Szeniawski,<br />

Bogna Świątkowska – dziennikarka, aktywistka<br />

Ewa Listkowska<br />

Biura Edukacji<br />

Mariusz Ścisło, Bogusława Toma,<br />

kultury, założycielka Fundacji Nowej Kultury<br />

Leszek Napiontek<br />

Biura Funduszy Europejskich<br />

Nneka Ugboma, Jan S. Wojciechowski,<br />

Bęc Zmiana, inicjatorka wielu projektów<br />

Marcin Przewoźniak<br />

Biura Obsługi Inwestorów<br />

Anna Wójcik, Iwona Wyżga<br />

artystycznych w przestrzeni publicznej<br />

Joanna Wójtowicz-Wojciechowska<br />

Biura Ochrony Środowiska<br />

Jarosław Trybuś – historyk sztuki i krytyk<br />

Agata Zambrowicz<br />

architektury, kurator, laureat Złotego Lwa<br />

na Biennale Architektury w Wenecji (2008), autor<br />

publikacji i wykładów o architekturze Warszawy


5. Przykładowe kontakty Zespołu<br />

ds. Europejskiej Stolicy Kultury<br />

<strong>2016</strong> w ramach przygotowań<br />

kandydatury Warszawy<br />

do tytułu <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

(184) Appendix 5<br />

(185)<br />

w kolejności alfabetycznej<br />

Instytucje kultury<br />

Muzeum Historii Żydów Polskich<br />

Teatr Nowy<br />

Orange Warsaw Festival<br />

Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego<br />

Teatr Ochoty<br />

Planet Doc Review<br />

British Council<br />

Muzeum Narodowe w Warszawie<br />

Teatr Polonia<br />

Re-wizje – Inwazja Sztuki Niezależnej<br />

Centrum Myśli Jana Pawła II<br />

Muzeum Pałac w Wilanowie<br />

Teatr Powszechny im. Zygmunta Hübnera<br />

Skrzyżowanie Kultur<br />

Centrum Nauki Kopernik<br />

Muzeum Plakatu w Wilanowie<br />

Teatr Praga<br />

Street Art Doping<br />

Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski<br />

Muzeum Powstania Warszawskiego<br />

Teatr Scena Prezentacje<br />

Warsaw Challenge<br />

Dom Spotkań z Historią<br />

Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie<br />

Teatr Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza<br />

Warsaw Summer Jazz Days,<br />

Etnokino<br />

Muzeum Warszawskiej Pragi<br />

Teatr Wielki – Opera Narodowa<br />

Warszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy<br />

Fabryka Trzciny<br />

Narodowy Instytut Fryderyka Chopina<br />

Teatr Współczesny<br />

Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej<br />

Filharmonia Narodowa<br />

Nove Kino Praha<br />

Teatr Żydowski im. Estery Racheli i Idy Kamińskich<br />

„Warszawska Jesień”<br />

Instytut Cervantesa<br />

Och-Teatr<br />

Teatr 6. Piętro<br />

Warszawskie Spotkania Teatralne<br />

Instytut Francuski<br />

Orkiestra Sinfonia Varsovia<br />

TR <strong>Warszawa</strong><br />

Wielkanocny Festiwal Ludwiga van Beethovena<br />

Instytut Goethego<br />

Instytut Kresowy<br />

Północne Centrum Sztuki<br />

Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie<br />

Zachęta Narodowa Galeria Sztuki<br />

Zamek Królewski<br />

Inne kontakty<br />

Instytut Wzornictwa Przemysłowego<br />

Kino Alchemia<br />

Kino Atlantic<br />

Silver Screen Mokotów<br />

Silver Screen Targówek<br />

Silver Screen Wola<br />

Dyrektorzy najważniejszych<br />

warszawskich festiwali<br />

Business Centre Club, CNN, „Dziennik”,<br />

Eurozet, „Gazeta Wyborcza”, Giełda Papierów<br />

Kino <strong>Kultura</strong><br />

Staromiejski Dom Kultury<br />

Wartościowych, Good Music, ITI, Live-Nation,<br />

Kino.Lab<br />

Stołeczne Centrum Edukacji <strong>Kultura</strong>lnej<br />

Chopin i jego Europa<br />

MakroConcert, Porozumienie „Nowe Teatry<br />

Kino Luna<br />

Stołeczna Estrada<br />

Festiwal Jazz na Starówce<br />

Repertuarowe Warszawy” „ENTER”, SNAP,<br />

Kino Świt<br />

Teatr Ateneum<br />

Festiwal Kultury Żydowskiej „<strong>Warszawa</strong> Singera”<br />

Sony BMG, Stowarzyszenie Banków Polskich,<br />

Kinoteka<br />

Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy im. Gustawa<br />

Festiwal Nauki<br />

Telewizja Polska<br />

Kino Ursus<br />

Holoubka<br />

Festiwal Projektowania „<strong>Warszawa</strong> w budowie”<br />

Kino Wisła<br />

Teatr Kamienica<br />

Festiwal Tańca „Ciało/Umysł”<br />

oraz liczne stowarzyszenia i fundacje.<br />

Multikino Ursynów<br />

Teatr Komedia<br />

Jazz Jamboree<br />

Multikino Złote Tarasy<br />

Teatr Muzyczny Roma<br />

Międzynarodowy Festiwal Teatralny „<strong>Warszawa</strong><br />

Muzeum Historyczne m.st. Warszawy<br />

Teatr Narodowy<br />

Centralna”<br />

Muzeum Historii Polski<br />

Teatr Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego<br />

Ogrody Muzyczne


6. Przykłady projektów rozwijanych<br />

w ramach przygotowań do <strong>ESK</strong>,<br />

niewymienionych wcześniej<br />

w tekście Aplikacji<br />

(186) Appendix 6<br />

(187)<br />

Instalacja Nicolasa<br />

Grospierre’a „Szklana<br />

pułapka” zrealizowana<br />

w nieczynnym biurowcu<br />

dzięki wsparciu Zespołu<br />

ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong> wiosną<br />

2010. Fot. Nicolas<br />

Grospierre<br />

Przymierzalnia – Współpraca z Centralnym<br />

Basenem Artystycznym (2008)<br />

Celem projektu było umożliwienie realizacji<br />

projektów teatralnych niezależnym twórcom,<br />

którzy do tej pory nie związali się jeszcze<br />

z żadną instytucją.<br />

Cykl spektakli na pl. Konstytucji<br />

Teatr Polonia Krystyny Jandy organizuje cykl<br />

spektakli teatralnych w centrum Warszawy.<br />

Na wszystkie spektakle – wstęp wolny. W repertuarze<br />

znajdują się propozycje dla dzieci<br />

(„Pchła Szachrajka”) i dorosłych („Lament na<br />

pl. Konstytucji”, „Starość jest piękna”, „Jangajan<br />

– Hey Joe!”).<br />

Festiwal Miast Polskich 2008<br />

<strong>Warszawa</strong> ma już doświadczenie w byciu<br />

gospodarzem dla projektów kulturalnych z innych<br />

miast polskich. W 2008 roku z inicjatywy<br />

Biura Kultury przy współpracy ze Stołeczną<br />

Estradą odbył się Festiwal Miast Polskich.<br />

Wrocław, Lublin i Kraków przez całe wakacje<br />

miały możliwość realizowania w stolicy projektów<br />

artystycznych. Projekt miał charakter<br />

interdyscyplinarny.<br />

Francophonic Festival 2010<br />

Pełnomocnik Prezydenta ds. przygotowań m.st.<br />

Warszawy do uzyskania tytułu Europejskiej<br />

Stolicy Kultury w <strong>2016</strong> roku współpracował<br />

z Instytutem Francuskim w Warszawie<br />

podczas festiwalu popularyzującego kulturę<br />

frankofońską w Warszawie.<br />

Future City Games<br />

Zorganizowano cztery warsztaty, których<br />

celem było wykreowanie na nowo miasta i odkrycie<br />

nowych możliwości jego transformacji.<br />

Pierwsze z nich pod nazwą „Wizja Wisła.<br />

Rzeka, która łączy Warszawę” odbyły się<br />

w ramach Festiwalu Sztuki nad Wisłą „Przemiany”.<br />

Następne w cyklu „Moja <strong>Warszawa</strong>?”<br />

pod nazwą: „Moja <strong>Warszawa</strong>? – tożsamość<br />

miasta. Jak budować poczucie tożsamości<br />

z Warszawą?”, „Moja <strong>Warszawa</strong>? – zoom na<br />

Mokotowską. Scenariusze dla śródmiejskiej<br />

ulicy”, „Moja <strong>Warszawa</strong>? – zoom na Bródno.<br />

Scenariusze dla Parku Rzeźby”. Projekt<br />

realizuje dążenie do pobudzenia kreatywności<br />

mieszkańców Warszawy oraz eksperymetalnego<br />

i partycypacyjnego podejścia do przestrzeni<br />

publicznej.<br />

Festiwal Cooltura<br />

Zespół współpracował z międzynarodową organizacją<br />

studencką AIESEC podczas organizacji<br />

Festiwalu Cooltura. Wydarzenie to obejmuje<br />

szereg zajęć tanecznych, pokazów sztuk walki,<br />

kursów językowych oraz debat poświęconych<br />

tematyce różnorodności. Główną ideą tej inicjatywy<br />

jest hasło „Living Diversity” – korzystanie<br />

z różnorodności. Partnerem projektu jest<br />

Państwowe Muzeum Etnograficzne.<br />

Spektakl „Między nami dobrze jest”<br />

Spektakl w reżyserii Grzegorza Jarzyny<br />

według dramatu Doroty Masłowskiej, Koprodukcja<br />

TR <strong>Warszawa</strong> i Schaubuehne am<br />

Lehniner Platz oraz Warszawy – <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong>.<br />

Premiera odbyła się podczas Internationales<br />

Autorenfestival zu Identität Und Geschichte<br />

zorganizowanego z okazji 60-lecia państwa<br />

niemieckiego, 26 marca 2009 roku.<br />

Poland Contact Festival<br />

Festiwal zaproponowany i opracowany merytorycznie<br />

przez Teatr sp. z o.o. poświęcony<br />

technice tańca „contact improvisation”.<br />

Debata „DNA Miasta – Polska 2009”<br />

Interdyscyplinarny projekt dyskusji w siedmiu<br />

polskich miastach ubiegających się o tytuł<br />

Europejskiej Stolicy Kultury <strong>2016</strong>. Organizatorem<br />

wydarzenia jest Fundacja Res Publica.<br />

Projekt „<strong>Warszawa</strong> wielokulturowa”<br />

Projekt badawczy Domu Spotkań z Historią<br />

dotyczący współczesnych mniejszości narodowych<br />

w Warszawie.<br />

Nicolas Grospierre „Szklana pułapka”<br />

Instalacja fotograficzna zrealizowana przez<br />

Nicolasa Grospierre’a z Galerią Raster<br />

w przeznaczonym do rozbiórki biurowcu przy<br />

ul. Powązkowskiej.<br />

Przewodnik Kreatywnej Warszawy<br />

Publikacja w formie e-booka (do pobrania ze<br />

strony internetowej www.warszawa<strong>2016</strong>.pl) autorstwa<br />

Bartosza Batora prezentująca stołeczne<br />

instytucje kultury, wskazująca, gdzie najciekawiej<br />

i najbardziej nietypowo można spędzać<br />

czas w naszym mieście. Dodatkowym atutem<br />

publikacji jest interesujący opis warszawskiej<br />

architektury modernistycznej, a także miejsc<br />

związanych z Fryderykiem Chopinem.<br />

„Zrób to sam”<br />

Cykl spotkań stylizowany na słynny program<br />

telewizyjny „Zrób to sam” Adama Słodowego.<br />

W ramach projektu uczestnicy będą się mogli<br />

spotkać z wybitną osobowością twórczą, dowiedzieć<br />

się, jaka jest specyfika danego medium,<br />

spróbować pracy z materią, zrozumieć zasady<br />

rządzące określoną dziedziną i zainspirować<br />

się do własnych poszukiwań.<br />

The Best of Polish Movies<br />

Projekt skierowany do zagranicznych turystów<br />

odwiedzających Warszawę realizowany wspólnie<br />

z kinem Iluzjon Filmoteki Narodowej –<br />

pokazy polskich filmów z napisami w językach<br />

obcych.


7. Listy poparcia<br />

dla kandydatury Warszawy<br />

(188) Appendix 7<br />

(189)


(190) Appendix 7<br />

(191)


<strong>Warszawa</strong> Europejska Stolica Kultury <strong>2016</strong> – kandydat<br />

Wniosek Aplikacyjny przygotowany<br />

przez Miasto Stołeczne <strong>Warszawa</strong><br />

Copywright © Miasto Stołeczne <strong>Warszawa</strong><br />

Opracowanie i redakcja tekstu<br />

Fundacja Pro Cultura<br />

Zespół ds. <strong>ESK</strong> <strong>2016</strong><br />

Grzegorz Piątek<br />

Redakcja tekstu angielskiego<br />

Tom Fleming<br />

Tłumaczenie tekstów<br />

Łukasz Mojsak<br />

Chrystian Orzeszko<br />

Projekt szaty graficznej i okładki<br />

Magdalena Piwowar<br />

All rigts reserved<br />

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana<br />

ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych,<br />

kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich.<br />

Publikacja finansowana przez Urząd m. st. Warszawy<br />

Nakład: 200 egzemplarzy<br />

Publikacja do użytku wewnętrznego Urzędu Miasta<br />

ISBN 978-83-924311-8-3

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!