Y Gymraeg yn y Cwricwlwm Cenedlaethol - WJEC

cbac.co.uk

Y Gymraeg yn y Cwricwlwm Cenedlaethol - WJEC

Rhaglen Genedlaethol

Hyfforddiant Mewn-swydd

y Gymraeg

Agweddau ar Addysgu Cymraeg Ail Iaith

Cyfnod Allweddol 4

Gwneud y Defnydd Gorau

o Gerddi

Canllaw yn seiliedig ar ddetholiad

o gerddi o’r gyfrol Poeth!

Enfys Thomas

Y Gymraeg yn y Cwricwlwm Cenedlaethol


Rhaglen Genedlaethol

Hyfforddiant Mewn-swydd

y Gymraeg

Agweddau ar Addysgu Cymraeg Ail Iaith

Cyfnod Allweddol 4

Gwneud y Defnydd Gorau

o Gerddi

Canllaw yn seiliedig ar ddetholiad

o gerddi o’r gyfrol Poeth!

Enfys Thomas

Y Gymraeg yn y Cwricwlwm Cenedlaethol


Argraffiad cyntaf Ionawr 2004

h

Uned Iaith Genedlaethol Cymru CBAC

Cyhoeddwyd dan nawdd Cynllun Cyhoeddiadau Cyd-bwyllgor Addysg Cymru gan

Uned Iaith Genedlaethol Cymru CBAC

245 Rhodfa’r Gorllewin, Caerdydd CF5 2YX

Mae Uned Iaith Genedlaethol Cymru yn rhan o WJEC CBAC Limited, elusen gofrestredig a chwmni a gyfyngir gan

warant ac a reolir gan awdurdodau lleol Cymru.

ISBN 1 86085 532 6

Argraffwyd gan Wasg Gomer, Llandysul, Ceredigion SA44 4QL


CYDNABYDDIAETH

Gweithgor Ymgynghorol:

Gweithgor Cenedlaethol y Cydlynwyr Uwchradd, Cymraeg Ail Iaith:

Rhodri Jones

Carys Lake

Aled Loader

Jane Nicholas

Elen Roberts

Richard Roberts

Tina Thomas

Gareth Williams

Cydnabyddir cefnogaeth Cynulliad Cenedlaethol Cymru ac awdurdodau lleol Cymru.

3


CYFLWYNIAD

Bwriad y cyhoeddiad hwn yw cynnig arweiniad i athrawon Cymraeg Ail Iaith sy’n gweithio gyda disgyblion

CA4 ar sut i wneud y defnydd gorau o ddetholiad o bedair ar bymtheg o gerddi o’r gyfrol Poeth!

(Gol. Non ap Emlyn,Y Lolfa; ISBN 0-86243-570-6)

Mae’r cyhoeddiad yn cynnwys:





rhestr o’r cerddi ar ffurf grid yn cynnwys is-benawdau a chyd-destunau perthnasol

y fanyleb TGAU;

canllawiau manwl i gyd-fynd â phob cerdd gyda phwyslais priodol ar waith cwrs ac asesu

allanol;

arweiniad cryno ar sut i ddatblygu sgiliau trafod;

enghreifftiau o daflenni hunanasesu.

Hyderir y bydd y cyhoeddiad hwn yn arweiniad gwerthfawr i athrawon wrth iddyn nhw fynd i’r afael â

gofynion newydd manyleb TGAU Cymraeg Ail Iaith CBAC.

Cyhoeddir y gyfrol hon hefyd ar wefan CBAC www.cbac.co.uk

Richard Roberts

Hyfforddwr Ymgynghorol

Poeth!

CERDDI POETH AC OER

Golygydd Non ap Emlyn

Dylunio a Chyfarwyddo Celf Marian Delyth

Detholiad o gerddi i bobl ifanc yn delio ag amrywiaeth

o bynciau trafod

Enillydd Gwobr Tir na n-Óg

ISBN 0-86243-570-6

Cyhoeddwyd gan

Y Lolfa Cyf.,Tal-y-bont, Ceredigion SA24 5AP

e-bost ylolfa@ylolfa.com

y we www.ylolfa.com

ffôn 01970 832 304

ffacs 01970 832 782

isdn 01970 832 813

Comisiynwyd Poeth! gyda chymorth ariannol Awdurdod

Cymwysterau, Cwricwlwm ac Asesu Cymru

4


DETHOLIAD O : Poeth!

Golygydd: Non ap Emlyn

Enw’r gerdd Bardd Poeth! Cyd-destun TGAU

Tud. a’r is-bennawd

1. Alla’ i gael? Einir Jones 98 Y Filltir Sgwâr

Y teulu

2. Bwyd od! Carys Jones 10 Delwedd

Bwyta’n iach

3. Bwyta’n iach Zohrah Evans 11 Delwedd

Bwyta’n iach

4. Y bocs Rosie Haywood 90 Y Filltir Sgwâr

Y cartref

5. Diwrnod cynta Elin ap Hywel 28 Y Filltir Sgwâr

Yr ysgol

6. Euogrwydd Gwynne Williams 91 Y Filltir Sgwâr

Gwrthdaro

7. Fo a fi Robat Powell 37 Hamdden

Ffrindiau

8. Y ffair Nicholas Insall 40 Y Filltir Sgwâr

Cyfleusterau

9. Hoffi’r ysgol? Dorothy Jones 23 Y Filltir Sgwâr

Ydw ... ond ...

Yr ysgol

10. Oes rhaid i mi? Trystan Dafydd 108 Cymru.com

Cymru a’r Byd

11. Pêl R. J. Roberts 15 Hamdden

Diddordebau

12. (a) Penderfyniadau Karinne Monday 30 Y Filltir Sgwâr

(b) Beth? Emily Jones 31 Yr ysgol

Hamdden

Cymdeithasu

13. Seibr Ofod Aled Lewis Evans 24 Y Filltir Sgwâr

Yr ysgol

Gwrthdaro

14. Twyll Myrddin ap Dafydd 104 Cymru.com

Cymru a’r Byd

15. Washday Blues Einir Jones 70 Delwedd

Y ffasiwn

16. Yr un caled Gwyn Morgan 120 Delwedd

Delwedd

17. Sbwriel Zac Davies 80 Y Filltir Sgwâr

Yr ardal

18. y wers Steve Eaves 121 Hamdden

Ffrindiau

5


GOFYNION MANYLEB TGAU CYMRAEG AIL IAITH

Mae’r fanyleb TGAU mewn Cymraeg Ail Iaith yn ceisio sicrhau bod myfyrwyr yn cael cyfle i ymateb

i ystod lawn o ddeunyddiau darllen, gan gynnwys peth deunydd cyhoeddedig.

Mae’r cwrs yn mynnu bod ymgeiswyr yn ystyried materion ysbrydol, moesol, moesegol a diwylliannol

wrth ddarllen, trafod ar lafar ac ysgrifennu.

Disgwylir i ddisgyblion ddarllen deunydd ffeithiol a dychmygus amrywiol i drafod pynciau llosg mewn

grwpiau ar lafar.

AMCAN ASESU 2 – DARLLEN



ymateb i’r deunyddiau a ddarllenwyd gan fynegi barn ar y cynnwys, y ffurf a’r iaith;

ategu safbwyntiau trwy gyfeirio at y testun.

CYNLLUN ASESU

Asesu mewnol o waith cwrs.

Mae’r pwyslais yma yn dilyn Datganiad Ffocws y Cwricwlwm Cenedlaethol gan roi pwyslais

ar integreiddio’r holl sgiliau iaith.

‘Dylid datblygu gwybodaeth, dealltwriaeth a sgiliau’r disgyblion o fewn rhaglen integredig o siarad a gwrando

(a gwylio), darllen ac ysgrifennu.’

Cyd-destun Llên a Llun

AA1 – 20% Llafaredd Tasg chwarae rôl neu gyflwyniad unigol

AA2 – 10% Darllen 1 dasg – ymateb ar lafar neu’n ysgrifenedig

AA3 – 10% Ysgrifennu 1 dasg

6


SGILIAU TRAFOD

1. Sefydlu perthynas

● gwrando ar ei gilydd

- parchu cyfraniad aelodau eraill o’r grŵp / dosbarth

- dangos diddordeb

● cefnogi a chanmol syniadau / sylwadau eraill

● anghytuno’n gwrtais

● peidio â gweiddi / gwylltio

● bod yn barod i newid barn

2. Cyfrannu, cynnal a datblygu

● ehangu yr ymateb i gwestiwn yn hytrach na bodloni ar ateb un gair

- rhoi manylion ychwanegol

- rhoi eglurhad, rhesymau, enghraifft

● holi barn aelodau’r grŵp

● cynnig safbwynt / syniad

● herio ymateb y grŵp

- gofyn am fwy o wybodaeth

- gofyn am eglurhad

● cytuno / anghytuno

● helpu’r grŵp i ddod i benderfyniad

GWERTHUSO CYFRANIAD AELODAU O GRŴP

Pwy oedd yn








barod i drafod?

cynnig syniadau?

holi cwestiynau?

rhoi manylion ychwanegol?

rhoi cyfle i aelodau eraill siarad?

cytuno / anghytuno?

gwneud ymdrech i siarad Cymraeg trwy’r amser?

Nodyn:

Mae arweiniad cynhwysfawr ar sut i gynnal trafodaeth mewn grŵp yn:

Codi Safonau Llythrennedd - Datblygu Gwaith Trafod Mewn Grŵp

(CBAC, 2001; ISBN 1-86085-482-6)

7


HUNANWERTHUSO CYFRANIAD

Wnes i …









gymryd rhan yn y

drafodaeth?

gynnig syniadau?

holi am eglurhad?

holi barn aelodau eraill?

ofyn am fwy o wybodaeth

/ am eglurhad?

gytuno â sylwadau

aelodau eraill o’r grŵp?

anghytuno â sylwadau

aelodau eraill o’r grŵp?

ddysgu rhywbeth

newydd?

8


DALIER SYLW



Yn y cyd-destun Llên a Llun (gwaith cwrs) fe gynigir awgrymiadau ar sut i ddefnyddio’r

cerddi i gynnal gwaith llafar, darllen ac ysgrifennu. Fodd bynnag, er mwyn paratoi’r ymgeiswyr ar

gyfer yr asesu allanol lle disgwylir iddyn nhw ddangos eu bod yn gallu cymryd rhan mewn

trafodaeth grŵp gan gyflwyno gwybodaeth a mynegi barn, awgrymiadau ar gyfer tasgau llafar yn

unig a gynigir.

Yn yr Haen Sylfaenol bydd cyfres o gwestiynau i symbylu (yn ogystal ag ambell i awgrym

ynglŷn â gwaith fideo neu gyfres o luniau addas). Bydd dewis o luniau neu osodiadau neu fideo fel

sbardun ar gyfer yr ymgeiswyr Haen Uwch.

DARLLEN a GWRANDO ar y cerddi

Dewiswyd y cerddi’n ofalus oherwydd eu bod yn eitha syml o ran geirfa, yn ailadroddus ac yn apelio at y

gynulleidfa dan sylw. Felly yr awgrym cyntaf bob tro yw bod y disgyblion yn cael cyfle i ddarllen y gerdd

gyda chymorth yr eirfa sydd ar waelod pob tudalen yn y gyfrol.

Fe all y gwaith darllen fod yn waith unigol, pâr, grŵp neu ddosbarth cyfan.

Ar dro gellir recordio’r gerdd ar dâp sain er mwyn i’r disgyblion wrando ar y geiriau a dilyn y print yn y

llyfr neu ar fwrdd gwyn rhyngweithiol.

Yn dilyn, mae canllawiau ar sut i wneud y defnydd gorau o bedair cerdd ar bymtheg.

9


CERDD 1: Alla’ i gael? (Poeth! tudalen 98)

Bardd: Einir Jones

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

FFOCWS IAITH:

Y Filltir Sgwâr (B) Asesu Allanol

Y teulu

Alla’ i gael…?

Gelli / Na elli

TAFLEN A

GWAITH CWRS

SGIL

TASGAU POSIBL

DARLLEN A

GWRANDO

Darllen y gerdd.

neu

Gwrando ar eraill yn darllen.

YMATEB LLAFAR

I DDARLLEN

YMATEB LLAFAR

I DDARLLEN

YSGRIFENNU

UNIGOL

CHWARAE RÔL:

Sgwrs rhwng plentyn a rhiant. Mae’r plentyn eisiau

arian i brynu trenyrs designer newydd.

GWAITH GRŴP:

Pob grŵp i drafod ei ymateb i’r gerdd ac wedyn cwblhau’r

Daflen Adrodd yn Ôl (TAFLEN C) er mwyn adrodd

yn ôl i weddill y dosbarth.

Disgyblion i ysgrifennu sgwrs yn seiliedig

ar y chwarae rôl uchod.

10


CERDD 1: Alla’ i gael? (Poeth! tudalen 98)

Bardd: Einir Jones

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a) Darllenwch y gerdd ‘Alla’ i gael?’

(b) Trafodwch y canlynol fel grŵ p:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

Fyddwch chi’n mynd ar nerfau eich rhieni weithiau? Pam?

Ar beth fyddwch chi’n gwario’ch arian poced? Bwyd? Colur?

Dillad trendi?

Fyddwch chi’n gofyn am y pethau sydd yn y gerdd? Pa rai? Pam?

Beth achosodd densiwn yn eich teulu chi yn ddiweddar?

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Alla’ i gael?’

Trafodwch y gosodiad:

‘Mae gormod o bwysau ar bobl ifanc heddiw i fod yn debyg i’w ffrindiau.’

Fel grŵp:

(i) Trafodwch y gosodiad gan gytuno / anghytuno.

(ii) Soniwch am bethau o’ch profiad i gefnogi eich safbwynt.

(iii) Dewch i gasgliad. Ydy barn y merched yn wahanol

i farn y bechgyn? Ym mha ffordd?

11


CERDD 1: Alla’ i gael? (Poeth! tudalen 98)

Bardd: Einir Jones

TAFLEN C

TAFLEN ADRODD YN ÔL

1. Yn gyntaf mae’r grŵ p wedi mwynhau’r gerdd / dydy’r grŵ p ddim wedi

mwynhau’r gerdd achos ...

2. Y llinellau o’r gerdd sy’n apelio fwyaf at y grŵ p ydy ...

(a)

(b)

(c)

3. Rydyn ni’n hoff iawn o’r llinellau hyn achos ...

(a)

(b)

(c)

4. Rydyn ni’n meddwl bod y gerdd yn hawdd / yn anodd achos ...

5. Dyma’r math o gerddi mae’r grŵ p yn eu mwynhau.

(a)

(b)

(c)

achos ...

12


CERDD 2: Bwyd od! (Poeth! tudalen 10)

Bardd: Carys Jones

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

Delwedd (B) Asesu Allanol

Bwyta’n iach

FFOCWS IAITH: Mynegi barn Mae’n dweud bod …

Dw i ddim yn hoffi … Bwyd … i mi bob tro.

Mae’n well gen i …

Ni chewch ddim byd gwell.

Mae Mam yn hoffi …

TAFLEN A

SGIL

DARLLEN

GWAITH CWRS

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd.

YMATEB TRWY

YSGRIFENNU

YMATEB LLAFAR

I DDARLLEN

LLAFAR

UNIGOL

YSGRIFENNU

GWAITH PÂR:

Y disgyblion i ddarllen y gerdd eto gan wneud nodyn

o’r iaith sy’n cael ei defnyddio i fynegi barn.

CHWARAE RÔL:

(gan wneud defnydd o’r iaith mynegi barn a nodwyd

yn y dasg uchod)

DISGYBL 1 (y cyfwelydd ) yn holi DISGYBL 2 ynglŷn

â’r math o fwyd mae o’n / hi’n hoffi.

Gellir trafod fel dosbarth cyfan y math o gwestiynau

y dylid eu holi.

Cyflwyno gwybodaeth i weddill y grŵp / dosbarth

ynglŷn â’r math o fwyd sy’n apelio a pham.

Y disgyblion i ysgrifennu dyddiadur wythnos yn disgrifio

beth oedd cynnwys y prif brydau bwyd. Ble? Gyda phwy?

Beth oedd eu barn am y bwyd bob tro?

neu

Cerdyn post o wlad dramor yn mynegi barn

am y bwyd yn bennaf.

14


CERDD 2: Bwyd od! (Poeth! tudalen 10)

Bardd: Carys Jones

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

(c)

Darllenwch y gerdd ‘Bwyd od!’

Yn eich grŵp, gwnewch restr o’r gwledydd rydych chi’n gallu

bwyta eu bwyd yn y wlad yma, e.e. India, Yr Eidal, China.

Fel grŵp trafodwch y canlynol:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

(v)

O’r rhestr, pa fwydydd ydych chi’n hoffi? Pam?

O’r rhestr, pa fwydydd dydych chi ddim yn hoffi? Pam?

Pa un ydy’ch hoff fwyd? Pam?

Ble fyddwch chi’n mynd i gael y bwyd yma? Gyda pwy?

Ydych chi wedi bod allan i gael bwyd yn ddiweddar?

Ble? Gyda pwy? Beth oedd eich barn chi am y bwyd?

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

(c)

Darllenwch y gerdd ‘Bwyd od!’

Gwyliwch, er enghraifft, Raglen 8 o’r fideo Pigion RAP sy’n sôn

am fwyd o Japan.

Fel grŵp:

(i)

(ii)

(iii)

Siaradwch am gynnwys y fideo. Beth oeddech chi’n hoffi / ddim

yn hoffi? Pam?

Soniwch am y mathau o fwyd o wledydd eraill rydych chi wedi

profi, gan fynegi barn a holi gweddill y grŵp am eu profiad

a’u barn.

Trafodwch y cwestiwn o’r gerdd:

‘Pwy sydd angen bwyta’n od fel yn y gwledydd pell?’

15


CERDD 3: Bwyta’n iach (Poeth! tudalen 11)

Bardd: Zohrah Evans

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

Delwedd (B) Asesu Allanol

Bwyta’n iach

FFOCWS IAITH: Mae … yn dweud … Rhain yw’r gorau.

Rhaid bwyta … er mwyn … Mae’n well gen i …

Rhain sydd yn dda.

Bwydydd ffantastig!

TAFLEN A

GWAITH CWRS

SGIL

DARLLEN

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd mewn 2 grŵp neu mewn parau:

1 grŵp / person i ddarllen rhan Nain;

1 grŵp / person i ddarllen rhan y bardd.

YMATEB LLAFAR

I DDARLLEN

YMATEB LLAFAR

I DDARLLEN

GRŴP

YMATEB I

DDARLLEN TRWY

YSGRIFENNU

YSGRIFENNU

CHWARAE RÔL:

Does dim bwyd iach ar y fwydlen yn y caffi.

Mae un disgybl yn chwarae rôl y perchennog a’r llall yn chwarae

rôl y cwsmer sydd yn cwyno.

Mewn grwpiau, y disgyblion i drafod pwy sydd yn cytuno

â Nain a phwy sydd yn cytuno â’r bardd.

Rhaid cofio bod angen gofyn ac ateb cwestiynau, mynegi barn

a chynnig rhesymau.

Pob aelod o’r grŵp i ysgrifennu rhestr o 5 o fwydydd maen

nhw’n eu hoffi a 5 dydyn nhw ddim yn eu hoffi gan gynnig rhesymau dros

eu dewis. Bydd pob un wedyn yn darllen ei restr / ei rhestr i weddill y

grŵp er mwyn iddynt gytuno / anghytuno, fynegi barn a dweud pam.

Yr athro / athrawes i osod y gerdd ar flip chart ar y bwrdd gwyn

rhyngweithiol. Mae modd wedyn defnyddio’r gerdd ar gyfer nifer o

wahanol dasgau.

e.e. (i) tynnu sylw at yr eirfa / patrymau iaith / yr odl;

(ii) dileu geiriau ar gyfer tasg cyfannu

- trwy ddewis o’r rhestr

- trwy ddewis eu geiriau eu hunain;

(iii) cymysgu penillion / llinellau’r gerdd er mwyn eu gosod

yn y drefn gywir;

(iv) model i ysgrifennu eu cerddi eu hunain mewn grŵp.

16


CERDD 3: Bwyta’n iach (Poeth! tudalen 11)

Bardd: Zohrah Evans

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Bwyta’n iach’.

Gydag aelodau eraill y grŵp astudiwch y rhestr bwydydd isod.

Trafodwch nhw gyda’r grŵp a’u gosod mewn dau gategori:

➤ bwydydd y dylen ni eu bwyta‘n aml;

➤ bwydydd y dylen ni osgoi eu bwyta’n rhy aml.

bresych pysgod hufen iâ

cig uwd ffa pasta

bara ffrwythau pot nwdl

moron byrgyr cyrri

creision ŷd chop suey kebabs

pop corn tandwri chips

Pa fwydydd o’r rhestr uchod fyddwch chi’n eu bwyta neu’n osgoi eu

bwyta? Pam?

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Bwyta’n iach’.

Yn eich grŵp:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

Trafodwch y dyfyniadau ar y tudalen nesaf. Gyda phob un

trafodwch os ydych chi’n cytuno / anghytuno â nhw.

Rhowch resymau.

Soniwch am bethau o’ch profiad i gefnogi’ch safbwyntiau.

Dewch i gasgliadau ynglŷn â barn gyffredinol y grŵp.

Gwnewch nodyn o’ch penderfyniadau er mwyn adrodd yn ôl i

weddill y dosbarth a chymharu.

17


CERDD 3: Bwyta’n iach (Poeth! tudalen 11)

Bardd: Zohrah Evans

Dw i’n casáu llysiau.

Mae deiet yn bwysig.

Hoffwn i fwyta’n fwy iach.

Dw i ddim yn poeni.

Mae bwyta’n iach yn ddiflas.

Dw i eisiau edrych fel y

modelau yn y cylchgronau.

Dw i’n ceisio bwyta llai o

fwyd parod.

Mae mwynhau bwyd yn

bwysig.

Dw i’n ceisio bwyta’n iach

ond ...

Dw i just ddim yn hoffi salad.

Mae’n ddiflas iawn, iawn.

18


CERDD 4: Y bocs (Poeth! tudalen 90)

Bardd: Rosie Haywood

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

Y Filltir Sgwâr (B) Asesu Allanol

Y cartref

FFOCWS IAITH:

Mae o’n edrych … Ansoddeiriau: tew hen

gweld … crand wedi rhwygo

clywed sbeitlyd du

ogleuo …

punnoedd yn tincian

geiriau yn bownsio

pocedi yn pasio

TAFLEN A

GWAITH CWRS

SGIL

DARLLEN

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd.

YMATEB I Y disgyblion i ddarllen y gerdd eto gan wneud nodyn o:

DDARLLEN TRWY ansoddeiriau, y dewis o fwyd, synhwyrau.

YSGRIFENNU

YMATEB LLAFAR

I DDARLLEN

O dan arweiniad yr athro / athrawes y dosbarth i drafod

y cwestiynau canlynol am y gerdd:

Pam mae’r bardd wedi dewis y bwydydd hyn?

Beth oedd pwrpas defnyddio ‘hen focs Kit Kat’?

Pam ‘tu allan i Kwik Save’?

‘Olwynion y troli’ mae e’n eu gweld? Pam?

Pam mae’r bardd wedi dewis dweud bod y geiriau ‘yn bownsio

ar fy nghlustiau ac yn fy nghalon’?

YMATEB

LLAFAR

YSGRIFENNU

CHWARAE RÔL:

Dau / dwy ffrind yn pasio person digartref y tu allan

i’r archfarchnad. Mae’n rhaid i un ffrind geisio perswadio’r

llall i roi arian i’r person sy’n cardota.

Y disgyblion i ysgrifennu ymson y person digartref y tu allan

i Kwik Save yn ei focs Kit Kat.

20


CERDD 4: Y bocs (Poeth! tudalen 90)

Bardd: Rosie Haywood

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

(c)

Darllenwch y gerdd ‘Y bocs’.

Yn eich grŵp astudiwch y llun sy’n cyd-fynd â’r gerdd ar dudalen 90 a

hefyd y llun ar dudalen 88 yn y gyfrol Poeth!

Siaradwch am y testun – Y digartref. Rhaid i chi ofyn ac ateb

cwestiynau a mynegi barn.

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

Beth mae’r person yn y llun ar dudalen 88 yn wneud?

Ydych chi’n meddwl bod gwerthu The Big Issue yn syniad da?

Pam?

Sut rydych chi’n teimlo pan rydych chi’n gweld pobl debyg

i’r person yn y llun ar dudalen 90?

Ydych chi wedi prynu The Big Issue neu wedi rhoi arian i berson

digartref yn ddiweddar?

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Y bocs’.

Trafodwch y gosodiad:

‘Mae gwerthuThe Big Issue ar strydoedd ein trefi a’n dinasoedd yn

rhoi cyfle i’r bobl ddigartref wella eu sefyllfa.’

(i)

(ii)

(iii)

Trafodwch y gosodiad gan gytuno / anghytuno. Cofiwch fynegi

barn a chynnig rhesymau.

Soniwch am eich profiad a’ch teimladau wrth i chi weld pobl

ddigartref yn gwerthu ar y strydoedd.

Beth ydych chi’n meddwl sy’n achosi i bobl ddod yn ddigartref?

21


CERDD 5: Diwrnod cynta (Poeth! tudalen 28)

Bardd: Elin ap Hywel

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

Y Filltir Sgwâr (B) Asesu Allanol

Yr ysgol

FFOCWS IAITH: Wyt ti’n mynd i gymryd …?

Y’chi’n mynd i ddysgu …? fwyta? fod yn …?

Wyt ti’n hoffi …? siŵr …? meddwl bod …?

gwbwl hapus?

Wyt ti mewn cariad efo … ? wir yn gallu …?

TAFLEN A

SGIL

DARLLEN

GWAITH CWRS

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd.

YMATEB I

DDARLLEN

TRWY

YSGRIFENNU

YMATEB

LLAFAR

I’R GERDD

YMATEB

LLAFAR

UNIGOL

YSGRIFENNU

Y disgyblion i ddarllen y gerdd eto mewn grŵp o dri

gan rannu’r darllen.Wedyn dylent fynd ati i drafod 6 o wahanol

gategorïau mae’n rhaid gwneud dewis ynglŷn â nhw ar eich diwrnod

cyntaf yn yr ysgol, e.e. pynciau, miwsig pop …

Cyfweliad (ar gyfer cylchgrawn ysgol) gyda pherson sydd ar

ei ddiwrnod / ei diwrnod cyntaf (yr athro / athrawes i gymryd rhan

yr holwr ar y dechrau).

Cofiwch fynegi barn a chynnig rhesymau dros eich dewisiadau.

Cyflwyniad i weddill y dosbarth yn egluro pa ddewisiadau yr oedd

rhaid i’r person eu gwneud / pryd / pa rai oedd yn hawdd / yn anodd

a pham. Bydd hawl gan y grŵp / dosbarth holi cwestiynau yn ystod y

cyflwyniad i gael mwy o wybodaeth ayb.

HAEN SYLFAENOL

10 brawddeg yn rhoi cyngor i rywun ar ei ddiwrnod / ei diwrnod

cyntaf am y penderfyniadau gorau i’w gwneud a pham.

Dylid defnyddio:

Dylech chi … / beidio …

Rhaid i chi … / beidio …

Cofiwch …

Peidiwch …

Beth am …

Dewiswch …

Cymrwch …

HAEN UWCH

Ysgrifennu cerdd ar sail ‘Diwrnod cynta’.

22


CERDD 5: Diwrnod cynta (Poeth! tudalen 28)

Bardd: Elin ap Hywel

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

(c)

Darllenwch y gerdd ‘Diwrnod cynta’.

Gwyliwch y fideo IAW! (Blwyddyn 7) 1.3 ‘Diwrnod cynta’.

Yn eich grŵp siaradwch am y testun ‘Diwrnod cynta’.

Rhaid i chi ofyn ac ateb cwestiynau a mynegi barn.

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

Pa rai o’r pethau sy ar y fideo oeddech chi’n poeni amdanyn

nhw ar eich diwrnod cyntaf?

Oeddech chi’n poeni fwyaf am y gwersi / yr athrawon / y gwaith

cartref / y dillad ysgol / y ffordd o gwmpas yr ysgol / maint yr

ysgol?

Pa fath o bethau allwch chi wneud i helpu disgyblion

Blwyddyn 7?

Ydych chi wedi gwneud rhywbeth i helpu disgybl

ym Mlwyddyn 7 yn ddiweddar?

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Diwrnod cynta’.

Yn eich grwpiau darllenwch y gerdd eto neu gwrandewch ar y gerdd yn

cael ei darllen ar dâp sain.

(i)

(ii)

(iii)

Dewiswch 6 o’r penderfyniadau sydd yn y gerdd. (Os oes angen,

newidiwch rai o’r enwau priod i siwtio’ch ysgol / dosbarth chi –

Miss Huws, Mr Bowen, Ceri Price, Dylan George). Trafodwch fel

grŵp a dewch i gonsensws ynglŷn â’ch dewis.

Pa benderfyniadau fyddwch chi’n eu gwneud a pham?

Cymharwch eich penderfyniadau gyda gweddill y grŵp.

23


CERDD 6: Euogrwydd (Poeth! tudalen 91)

Bardd: Gwynne Williams

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

FFOCWS IAITH:

TAFLEN A

Y Filltir Sgwâr (B) Asesu Allanol

Gwrthdaro

Euogrwydd ydy …

a dweud bod ….

a dweud mai ….

a thaeru mai …

a rhoi’r bai ar …

a dweud wrth …

GWAITH CWRS

SGIL

DARLLEN

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd mewn parau.

Un disgybl i ddarllen rhan gyntaf y gerdd:

e.e.

‘Euogrwydd ydy gwario arian cinio ar sigarets …’

a’r llall i ddarllen yr ail hanner:

e.e.

‘a dweud wrth Mam bod y cig yn neis a’r pwdin yn flasus.’

YMATEB I

DDARLLEN

TRWY

YSGRIFENNU

YMATEB

LLAFAR

Y disgyblion i weithio mewn parau i drafod y math o bethau sy’n

gwneud iddyn nhw deimlo’n euog. Wedyn bydd pob pâr yn defnyddio’r

eitemau iaith yn y gerdd i ysgrifennu pennill newydd. Gall pob pâr

ddarllen eu gwaith i weddill y dosbarth cyn cysylltu’r penillion i greu

cerdd y dosbarth.

Trafod, fel grŵp, beth maen nhw wedi ei wneud i deimlo’n euog.

Pryd? Pam? Beth ddigwyddodd?

Bydd angen ymarfer gorffennol cryno y ferf:

Gwariais …

Dwedais wrth …

Rhoiais i’r bai ar …

Es i ...

Brifais i …

Dwedais i fod …

Taerais i mai …

24


CERDD 6: Euogrwydd (Poeth! tudalen 91)

Bardd: Gwynne Williams

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Euogrwydd’.

Yn eich grŵp darllenwch y gerdd eto ac edrychwch ar y lluniau sy’n

cyd-fynd â’r gerdd. Wedyn siaradwch am y testun ‘Euogrwydd’.

Rhaid i chi ofyn ac ateb cwestiynau a mynegi barn.

Dylech drafod y canlynol:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

Pa un o’r pethau mae’r bardd yn ei wneud ydy’r gwaethaf yn eich

barn chi?

Pa bethau fasech chi’n wneud?

Pa bethau fasech chi ddim yn wneud?

Ydych chi wedi gwneud rhywbeth i deimlo’n euog yn ddiweddar?

Beth?

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Euogrwydd’.

Yn eich grwpiau darllenwch y gerdd eto.

(i)

(ii)

(iii)

Penderfynwch pa bennill rydych chi am ei ddewis i drafod.

Dwedwch pam rydych chi’n gallu uniaethu â chynnwys y pennill.

Ydych chi wedi gwneud rhywbeth i deimlo’n euog yn ddiweddar?

Beth? Beth ddigwyddodd?

25


CERDD 7: Fo a fi (Poeth! tudalen 37)

Bardd: Robat Powell

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

FFOCWS IAITH:

TAFLEN A

Hamdden (B) Asesu Allanol

Ffrindiau

cipio’r … o’r …

Beth dw i am wneud?

Dos o ’ma’r bwli!

i ffwrdd ag o

heb siw na miw

GWAITH CWRS

SGIL

DARLLEN

YMATEB

LLAFAR I’R

GERDD

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd.

GWAITH DOSBARTH CYFAN: Pledu syniadau ar y bwrdd du / gwyn.

BWLI YDY RHYWUN SY’N …

MAE BWLI YN …

Gellir annog y disgyblion i ddefnyddio’r iaith yn y gerdd

i ddechrau’r disgrifio, e.e. yn aros wrth y cornel am blentyn

Blwyddyn 8 / yn cipio Mars o’r bag.

YMATEB

LLAFAR

LLAFAR

UNIGOL

YSGRIFENNU

CHWARAE RÔL:

Sgwrs rhwng plentyn sy’n cael ei fwlio / ei bwlio a’r rhieni.

Dydy’r plentyn ddim eisiau mynd i’r ysgol ac felly mae’n rhaid

dweud yr hanes wrth y rhieni.

Creu stori o’r digwyddiadau yn y gerdd a’i chyflwyno

i’r grŵp / y dosbarth.

Ysgrifennu’r stori

neu

Y disgyblion i gymryd rôl rhiant ac ysgrifennu llythyr

at athro / athrawes plentyn y rhiant yn egluro pam dydy e / hi

ddim eisiau dod i’r ysgol.

26


CERDD 7: Fo a fi (Poeth! tudalen 37)

Bardd: Robat Powell

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Fo a fi’.

Gwyliwch glip o’r fideo IAW! (Blwyddyn 7) Rhaglen 9.2, ‘Bwlio’

(neu IAW! Bryn Golau – yr Opera Sebon).

9.2 ‘Bwlio’

(i)

Yn eich grŵp trafodwch:

Beth sy yn y bag ysgol?

Ble mae Craig yn mynd i guddio?

Sut mae Craig yn teimlo? Pam?

Pwy ydy’r bwli? Pa fath o berson ydy e?

Pam mae Craig yn poeni?

Beth fydd yn digwydd i’r bwli? Pam?

(ii)

Ydych chi’n gwybod am blant sy’n bwlio? Beth maen nhw’n wneud?

(Defnyddiwch y gerdd neu gynnwys y fideo i’ch helpu.) Beth

ddylech chi wneud am hyn?

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Fo a fi’.

Yn eich grwpiau defnyddiwch y lluniau ar dudalen 36 neu 37 yn y gyfrol

Poeth!

Fel grŵp:

(i) Siaradwch am y lluniau. Sut mae’r bobl sy’n cael eu bwlio

yn teimlo?

(ii) Trafodwch y math o fwlio sy’n digwydd mewn ysgolion – gwnewch

restr.

(iii) Dewch i gasgliad. Beth, yn eich barn chi fel grŵp, ddylai ysgolion

wneud am fwlio?

Cofiwch fynegi barn a chynnig rhesymau.

27


CERDD 8: Y ffair (Poeth! tudalen 40)

Bardd: Nicholas Insall

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

Y Filltir Sgwâr (B) Asesu Allanol

Cyfleusterau

FFOCWS IAITH: Gwelais … Teimlais … Aroglais … Synhwyrais …

Blasais … Enillais … Clywais … Ces …

sêr yn wincio

pobl yn gwibio … fel gwybed

meri-go-rownd lliwgar

peiriannau swnllyd

goleuadau llachar

TAFLEN A

SGIL

DARLLEN

GWAITH CWRS

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd fel dosbarth oddi ar flip chart ar y bwrdd gwyn

rhyngweithiol.

➤ Yr athro /athrawes i rannu’r dosbarth yn 5 grŵp a rhoi

ynteu pennill 2, 3, 4, 5 neu 6 iddynt i’w ddarllen.

➤ Pawb i ddarllen pennill 1 a 7 gyda’i gilydd.

Hefyd ar y bwrdd gwyn rhyngweithiol gellir:

➤ tynnu sylw at y gorffennol cryno, y personoli, y gymhariaeth,

y disgrifio;

➤ gorchuddio gorffennol cryno’r ferf yn y penillion a gofyn i’r

disgyblion gyfannu;

➤ tynnu sylw at y synhwyrau;

➤ gwahodd y dosbarth i roi cynnig ar ysgrifennu eu penillion eu hunain.

YMATEB LLAFAR

UNIGOL

YMATEB LLAFAR

Yn eu cyflwyniad y disgyblion i ddefnyddio’r gorffennol i ddweud

am eu profiadau yn y ffair gan fynegi barn a chynnig rhesymau.

CHWARAE RÔL - SGWRS:

Un disgybl yn ffonio ei ffrind i drefnu ymweliad â’r ffair

sydd newydd ddod i’r ardal.

Ble mae’r ffair?

Pryd?

Faint o’r gloch?

Beth ddylen nhw wisgo?

Bwyd y ffair?

Pa stondinau?

Faint o arian?

Teithio?

YSGRIFENNU

Y disgybl i ysgrifennu:

➤ cerdd;

➤ sgwrs ffôn;

➤ ymson ‘Profiadau’r ffair’.

28


CERDD 8: Y ffair Ffair (Poeth! tudalen 40)

Bardd: Nicholas Insall

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Y ffair’.

Yn eich grwpiau astudiwch y lluniau ar dudalen 40 a 41 yn y gyfrol

Poeth! sy’n dangos pobl yn mwynhau eu hunain yn y ffair.

Wedyn siaradwch am y testun.

Rhaid i chi fynegi barn a rhoi eich rhesymau.

Cofiwch ofyn ac ateb cwestiynau.

Trafodwch y canlynol:

(i) Pa adloniant sy yn y ffair ar gyfer y bobl?

(ii) Beth ydych chi’n hoffi wneud yn y ffair? (y bwyd a’r adloniant)

Pam?

(iii) Beth dydych chi ddim yn hoffi yn y ffair? Pam?

(iv) Ydych chi wedi bod i’r ffair yn ddiweddar? Ble? Gyda phwy?

Beth fwytoch chi? Beth oeddech chi’n hoffi?

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Y ffair’.

Trafodwch y canlynol gan fynegi eich barn:

➤ Y gosodiad: ‘Mae’r pum synnwyr ar waith trwy’r amser

pan dych chi yn y ffair.’

➤ Y lluniau ar dudalen 40 a 41 yn y gyfrol Poeth!

(i)

(ii)

(iii)

Trafodwch y gosodiad gan gytuno / anghytuno.

Soniwch am bethau o’ch profiad i gefnogi eich safbwynt.

Dewch i gasgliadau.

29


CERDD 9: Hoffi’r ysgol? (Poeth! tudalen 23)

Ydw ... ond ...

Bardd: Dorothy Jones

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

Y Filltir Sgwâr (B) Asesu Allanol

Yr ysgol

FFOCWS IAITH:

Mae … yn grêt

yn ardderchog

Dw i’n dda.

ddiguro.

Dydw i ddim yn ffôl.

Mae gen i broblem.

sawl mêt.

(A)

GWAITH CWRS

SGIL

DARLLEN

LLAFAR

UNIGOL

YMATEB

LLAFAR

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd.

Y disgybl i ddefnyddio’r iaith i gyflwyno’r hyn mae e’n / hi’n

ei hoffi / mwynhau / wrth ei fodd / ei bodd ag e, hefyd y pethau mae

e’n / hi’n eu casáu, gan gynnwys barn a rhesymau.

CHWARAE RÔL:

Dau ddisgybl yn siarad wrth yr arhosfan yn trafod yr ysgol. Maen nhw’n

trafod yr hyn maen nhw’n ei hoffi / mwynhau / ddim yn ei hoffi / casáu.

Bydd y ddau yn cytuno / anghytuno, yn mynegi barn ac yn cynnig

rhesymau.

YSGRIFENNU

Ysgrifennu e-bost at ffrind yn gofyn am help gyda’r gwaith cartref Maths.

30


CERDD 9: Hoffi’r ysgol? (Poeth! tudalen 23)

Ydw ... ond ...

Bardd: Dorothy Jones

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Hoffi’r ysgol? Ydw … ond …’

Yn eich grwpiau astudiwch y lluniau ar ‘TAFLEN C’ sy’n dangos

disgyblion yn yr ysgol gyda’u hathro, gyda’u ffrindiau, yn mwynhau

chwaraeon, yn gweithio yn y llyfrgell ayb.

Defnyddiwch yr iaith a’r syniadau yn y gerdd hefyd i drafod

y cwestiynau canlynol:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

Beth mae’r disgyblion yn ei wneud yn y lluniau?

Beth ydych chi’n hoffi wneud yn yr ysgol?

Beth dydych chi ddim yn hoffi wneud yn yr ysgol?

Ydych chi’n cael problemau gydag un pwnc yn arbennig ar y funud?

Pa un? Pam?

Cofiwch fynegi barn a chynnig rhesymau. Hefyd cofiwch ofyn ac ateb

cwestiynau yn eich grŵp.

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Hoffi’r ysgol? Ydw … ond …’

Yn eich grŵp trafodwch y gosodiad:

‘Mae Mathemateg bron â drysu dyn.’

(i)

(ii)

(iii)

Trafodwch y gosodiad gan gytuno / anghytuno.

Cofiwch roi rhesymau.

Soniwch am bethau yn eich profiad chi sydd ‘bron â drysu dyn’.

Dewch i gasgliad fel grŵp ac adrodd yn ôl i weddill y dosbarth.

(Ysgrifennwch nodiadau i’ch helpu i adrodd yn ôl.)

31


CERDD 9: Hoffi’r ysgol? (Poeth! tudalen 23)

Ydw ... ond ...

Bardd: Dorothy Jones

TAFLEN C

32


CERDD 10: Oes rhaid i mi? (Poeth! tudalen 108) Bardd:Trystan Dafydd

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

Cymru.com (B) Asesu Allanol

Cymru a’r Byd

FFOCWS IAITH: Oes rhaid i mi ... ddarllen?

(Mae’n rhaid i mi) wrando?

gofio?

gydymdeimlo?

estyn fy llaw?

glywed?

TAFLEN A

GWAITH CWRS

SGIL

DARLLEN

YMATEB

LLAFAR

YMATEB

LLAFAR

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd gan sylwi ar y prif batrwm iaith.

GWAITH PÂR:

Y disgyblion i ffurfio cwestiynau – y naill i holi’r llall.

e.e. Ble mae’r plant bach yn crio?

Pam maen nhw’n crio?

Beth ydy’r problemau?

Sut allwn ni helpu?

Beth wyt ti wedi wneud i helpu plant bach mewn

angen yn ddiweddar?

GWAITH GRŴP:

Pob grŵp i drafod sut y gallen nhw helpu plant bach

sy’n dioddef gormes yn y byd.

Sut rydyn ni’n mynd i godi arian?

Pryd? Ble?

Pwy sy’n mynd i wneud beth?

YSGRIFENNU

Y disgyblion i ysgrifennu dyddiadur 3 diwrnod ym mywyd

y plentyn bach yn y llun ar dudalen 109 yn y gyfrol Poeth!,

gan ddefnyddio cynnwys y gerdd yn gymorth,

e.e. crio, gormes, digartref, llwgu, ynghanol y baw.

34


CERDD 10: Oes rhaid i mi? (Poeth! tudalen 108) Bardd:Trystan Dafydd

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Oes rhaid i mi?’

Yn eich grwpiau astudiwch y llun o’r plentyn bach o’r trydydd byd ar

dudalen 109 yn y gyfrol Poeth! Defnyddiwch y gerdd i’ch helpu hefyd.

Siaradwch am y testun. Rhaid i chi ofyn ac ateb cwestiynau a mynegi

barn.

Dylech drafod y canlynol:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

(v)

y bachgen bach yn y llun. Sut mae e’n edrych? Sut rydych chi’n

meddwl mae e’n teimlo? Beth mae e’n wisgo? ayb.

yr hyn rydych chi’n glywed ar y radio ac yn ei weld ar y teledu am

blant bach fel hyn.

sut rydych chi’n teimlo pan rydych chi’n gweld ac yn clywed y

pethau hyn.

yr hyn allwn ni wneud i helpu plant bach mewn angen.

unrhywbeth rydych chi wedi wneud yn ddiweddar i helpu plant

bach mewn angen.

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Oes rhaid i mi?’

Yn eich grŵ p trafodwch y gosodiad:

‘Ac wrth gydymdeimlo mae’n rhaid i ni estyn ein llaw.’

Defnyddiwch y gerdd a’r llun ar dudalen 109 i’ch helpu i drafod a mynegi

barn.

Fel grŵp, dylech:

(i) siarad am y llun ac am gynnwys y gerdd;

(ii) sôn am y pethau allwch chi wneud i ‘estyn llaw’;

(iii) dod i benderfyniad ynglŷ n â’r hyn allwch chi wneud fel grŵp i

helpu plant bach mewn angen.

35


CERDD 11: Pêl (Poeth! tudalen 15)

Bardd: R. J. Roberts

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

FFOCWS IAITH:

TAFLEN A

SGIL

DARLLEN

YMATEB

LLAFAR

YMATEB

LLAFAR

UNIGOL

Hamdden (B) Asesu Allanol

Diddordebau

Geirfa chwaraeon / hobïau

GWAITH CWRS

TASGAU POSIBL

Darllen yr englyn

GWAITH GRŴP:

Er mwyn ymarfer eu sgiliau holi gwybodaeth gall un aelod o’r grŵp

ofyn am ymateb y gweddill i’r chwaraeon sydd yn y gerdd.

Cyn cychwyn dylai’r grŵp drafod sawl gwahanol ffordd o holi barn:

e.e.

Wyt ti’n hoffi …?

Wyt ti’n mwynhau…?

Beth wyt ti’n feddwl o …?

Beth ydy dy farn di am …?

Wyt ti’n cytuno bod … yn

Ble mae’r hud i ti? ayb.

Y disgyblion i roi cyflwyniad o’u hoff chwaraeon gyda lluniau / clip

o fideo. Gallant sôn am eu hoff dîm / hoff chwaraewr / arwr.

Gallant hefyd sôn am y strip/ ble mae’r tîm yn chwarae.

Disgwylir iddynt fynegi barn a chynnig rhesymau.

YSGRIFENNU

YN ARWAIN

AT WAITH

LLAFAR

YSGRIFENNU

GWAITH DOSBARTH:

Y dosbarth, dan arweiniad yr athro / athrawes, i lunio holiadur

i weld pa gêm / hobi / tîm / chwaraewr ayb. ydy’r mwyaf poblogaidd

yn y dosbarth a pham.

Wedyn dylent fynd ati i greu graffiau i ddangos y canlyniadau a rhoi cyfle

i’r disgyblion ddefnyddio iaith i ddadansoddi’r graffiau.

Mae … o ddisgyblion yn hoffi …

Ymysg y bechgyn … sy’n boblogaidd.

Ymysg y merched … sy’n boblogaidd.

Y … mwyaf poblogaidd ydy … achos …

Y … lleiaf poblogaidd ydy … achos ….

Does neb yn mwynhau …

Haen Uwch: Proffil o’u harwr ym myd chwaraeon.

Haen Sylfaenol: Ffeil-o-ffaith am eu harwr ym myd chwaraeon.

36


CERDD 11: Pêl (Poeth! tudalen 15)

Bardd: R. J. Roberts

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd / englyn ‘Pêl’.

Yn eich grwpiau astudiwch y llun o Ryan Giggs ar dudalen 15 yn y gyfrol

Poeth! . Wedyn siaradwch am Ryan Giggs, tîm pêl-droed Man U, y strip

ayb. Rhaid i chi ofyn ac ateb cwestiynau a mynegi barn.

Dylech drafod y canlynol:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

ydych chi’n hoffi Ryan Giggs? Pam?

y chwaraeon rydych chi’n hoffi a pham.

y rhai dydych chi ddim yn hoffi. Pam?

unrhyw gêm rydych chi wedi chwarae neu ei gwylio’n ddiweddar.

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd / englyn ‘Pêl’.

Trafodwch y canlynol gan fynegi barn.

Y cwestiwn a’r gosodiad o’r gerdd:

‘Ble mae’u hud? Ffwtbol i mi!’

(i)

(ii)

(iii)

Trafodwch y gosodiad ‘Ffwtbol i mi!’ gan gytuno / anghytuno gyda

rhesymau.

Rhaid i bob aelod o’r grŵp sôn hefyd am ‘Ble mae’u hud?’ iddyn

nhw. Ffwtbol, rygbi, golff …

Dewch i benderfyniad ynglŷn â ‘Ble mae’u hud?’ yn eich grŵp chi

gan fynegi barn a rhoi rhesymau.

Fel sbardun ychwanegol gwyliwch fideo IAW! (Blwyddyn 7) Rhaglen 9.3,

‘Ryan Giggs’. (Sylfaenol neu Uwch)

37


CERDD 12: Penderfyniadau (Poeth! tudalen 30)

Bardd: Karinne Monday

Beth? (Poeth! tudalen 31) Emily Jones

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

FFOCWS IAITH:

Y Filltir Sgwâr/Hamdden (B) Asesu Allanol

Yr ysgol/Cymdeithasu

Geiriau sy’n holi cwestiwn

TAFLEN A

GWAITH CWRS

SGIL

DARLLEN

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd ‘Penderfyniadau’ neu ‘Beth?’

YMATEB

TRWY

YSGRIFENNU

YMATEB

LLAFAR

UNIGOL

YSGRIFENNU

Y disgyblion i weithio’n annibynnol i ysgrifennu’r 10 cwestiwn

sydd yn eu poeni wrth iddynt feddwl am yr arholiadau, y gwaith cwrs,

amser hamdden, ffasiwn, tensiwn ac yn y blaen. Dylent osod

y cwestiynau yn eu trefn, gyda’r pwysicaf ar y dechrau a’r lleiaf

pwysig ar y diwedd. Dylent wedyn rannu eu pryderon gyda gweddill

y grŵp. Oes ’na rai sy’n pryderu am yr un pethau?

Y disgyblion i ddewis un o’r ddwy gerdd ac ateb y cwestiynau

sy’n cael eu gofyn yn y gerdd. Rhaid i’r disgyblion gyflwyno’u

hatebion i weddill y dosbarth gan roi cyfle i aelodau’r dosbarth

gytuno / anghytuno gyda’r atebion a dweud pam.

Y disgyblion i ysgrifennu ymson gan gymryd arnynt mai

nhw ydy bardd un o’r ddwy gerdd.

38


CERDD 12: Penderfyniadau (Poeth! tudalen 30)

Bardd: Karinne Monday

Beth? (Poeth! tudalen 31) Emily Jones

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

Gydag aelodau eich grŵp darllenwch y gerdd ‘Penderfyniadau’ neu

‘Beth?’ Wedyn mae’n rhaid i bob un ysgrifennu’r cwestiwn oedd yn ei

boeni / ei phoeni fwyaf am fod ym Mlwyddyn 10. Darllenwch eich

cwestiwn i weddill y grŵp.

Trafodwch gwestiynau’ch gilydd gan holi ac ateb cwestiynau,

mynegi barn a rhoi rhesymau.

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Penderfyniadau’ neu ‘Beth?’

Trafodwch y gosodiad canlynol o’r gerdd ‘Penderfyniadau’

gan fynegi barn:

‘Mae’n waith caled bod ym Mlwyddyn Deg!’

Dylech fel grŵp:

(i)

(ii)

(iii)

drafod y penderfyniadau sydd angen eu gwneud yn y gerdd;

sôn am eich profiadau eich hun yn gwneud penderfyniadau;

dod i gasgliad ynglŷn â: pha benderfyniadau ydy’r rhai

mwyaf anodd; oedd y penderfyniadau’n rhai call; fasech chi’n

gwneud yr un penderfyniadau eto.

39


CERDD 13: Seibr Ofod (Poeth! tudalen 24)

Bardd:Aled Lewis Evans

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

FFOCWS IAITH:

TAFLEN A

SGIL

DARLLEN

GWYLIO

YMATEB

LLAFAR

GRŴP

GWYLIO

LLAFAR

Y Filltir Sgwâr (B) Asesu Allanol

Yr ysgol / Gwrthdaro

ar goll

dan

wrth y …

wedi ei … gan …

yn y …

GWAITH CWRS

TASGAU POSIBL

Mae cyfle yma i’r athro / athrawes osod y gerdd ar flip chart

ar y bwrdd gwyn rhyngweithiol er mwyn:

(i) cyfannu’r gerdd gyda’r geiriau sydd ar waelod y flip chart;

(ii) cyfannu’r gerdd gyda geiriau o’u dewis eu hunain.

O dan arweiniad yr athro / athrawes dylai’r disgyblion bledu syniadau

ynglŷn ag esgusodion eraill mae plant yn eu defnyddio.

Fideo IAW! (Blwyddyn 7) Rhaglen 3.5 ‘Gwaith Cartref’, i helpu gyda’r

pledu syniadau a’r tasgau eraill.

Trafod: Faint o ddisgyblion sydd yn defnyddio cyfrifiadur i wneud

eu gwaith catref? Prosesu geiriau / y we / e-bost / rhywbeth arall.

Beth yw’r manteision / anfanteision?

Fideo IAW! (Blwyddyn 9) Rhaglen 25.1,‘Cyber Cafe’, i helpu

gyda’r eirfa / y patrymau iaith / y syniadau.

CHWARAE RÔL:

Sgwrs rhwng athro / athrawes a disgybl.Yr athro / athrawes yn holi pam

dydy’r gwaith cartref ddim wedi ei wneud a’r disgybl yn cynnig esgusodion.

GWYLIO

Fideo IAW! (Blwyddyn 7) Rhaglen 3.5,‘Gwaith Cartref’, eto i helpu gyda’r

eirfa / y patrymau iaith / y syniadau.

YSGRIFENNU

Nodyn gan riant at athro / athrawes yn egluro pam dydy’r gwaith cartref

ddim wedi ei wneud dros y penwythnos.

neu

Defnyddio’r gerdd ‘Seibr Ofod’ i helpu’r disgyblion i ysgrifennu eu cerddi

eu hunain.

40


CERDD 13: Seibr Ofod (Poeth! tudalen 24)

Bardd:Aled Lewis Evans

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘ Seibr Ofod’.

Trafodwch y canlynol fel grŵp:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

Ydych chi’n gwneud eich gwaith cartref yn rheolaidd ym mhob

pwnc?

Ymha bynciau dydych chi ddim yn hoffi gwneud gwaith cartref?

Pam?

Pa fath o esgusodion fyddwch chi’n eu rhoi pan dydych chi ddim

wedi gwneud eich gwaith cartref?

Ydych chi wedi peidio gwneud gwaith cartref yn ddiweddar?

Pa bwnc? Pam? Pa esgus ?

2. HAEN UWCH

(a) Darllenwch y gerdd ‘ Seibr Ofod’.

(b) Trafodwch y deunydd ar fideo IAW! (Blwyddyn 7) Rhaglen 3.5,

‘Gwaith Cartref’, gan fynegi eich barn.

(i)

(ii)

(iii)

Siaradwch am y fideo:


Pa esgusodion sy’n cael eu gwneud?

sŵn yn y tŷ / teledu ymlaen / gweithio ar ôl ysgol …

Soniwch am enghreifftiau yn eich profiad chi pan dydych

chi ddim wedi gwneud gwaith cartref. Dwedwch pam.

Trafodwch pa mor bwysig ydy gwneud eich gwaith cartref

yn rheolaidd.

41


CERDD 14: Twyll (Poeth! tudalen 104)

Bardd: Myrddin ap Dafydd

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

FFOCWS IAITH:

Cymru.com (B) Asesu Allanol

Cymru a’r Byd

Maen nhw’n ein … ni.

Dyn ni’n eu … nhw.

TAFLEN A

GWAITH CWRS

SGIL

DARLLEN

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd gyda chymorth yr eirfa.

YMATEB

TRWY

YSGRIFENNU

Llunio cwestiynau i holi aelodau eraill o’r dosbarth.

e.e. O ble mae gwenith yn dod?

Ble mae afalau pîn yn tyfu?

Beth sy’n dod o Guatemala?

YMATEB

Y disgyblion i gwblhau tasgau yn eu grwpiau. Pob grŵp i gael tasg

TRWY

wahanol er mwyn cyflwyno’r wybodaeth i’w gilydd.

GYWAIN e.e. Defnyddio atlas neu fap o’r byd i chwilio am y lleoedd

GWYBODAETH

sy’n cael eu crybwyll yn y pennill cyntaf.

Darganfod sut le ydy Jamaica, La Plata ayb.

YMATEB

LLAFAR

GRŴP

YMATEB

TRWY GYWAIN

GWYBODAETH

LLAFAR

YSGRIFENNU

Y disgyblion i wneud rhestr o’r bwydydd a’r diodydd sydd yn y gerdd.

Wedyn dylent drafod ymysg ei gilydd pa rai maen nhw’n eu prynu’n

aml / weithiau / byth. Faint mae’r bwydydd a’r diodydd hyn yn gostio?

Pam mae’r bardd yn sôn amdanynt?

Oedden nhw’n meddwl am hyn cyn darllen y gerdd?

Y disgyblion i chwilio ar y we (gwefan OXFAM er enghraifft) neu trwy

ddarllen llyfrau cyfair i ddarganfod:

➤ Beth ydy’r problemau yn Ethiopia? ayb.

Y disgyblion i gyflwyno’r wybodaeth i weddill y dosbarth.

Y disgyblion i drafod mewn grŵp sut y gallen nhw helpu pobl fel y rhain.

Erthygl ar gyfer cylchgrawn yr ysgol / y papur bro lleol am ddigwyddiad i

godi arian at anhrefn Rwanda, ysgolion Bolifia, daeargryn India ayb.

42


CERDD 14: Twyll (Poeth! tudalen 104)

Bardd: Myrddin ap Dafydd

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL A HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘ Twyll’.

Mewn grŵp astudiwch y llun o’r bobl yn y trydydd byd sydd

ar dudalen 105 yn y gyfrol Poeth!

Wedyn siaradwch am y testun. Rhaid i chi ofyn ac ateb cwestiynau

a mynegi barn.

Dylech drafod y canlynol:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

Y bobl yn y llun. Sut maen nhw’n edrych? Sut maen nhw’n teimlo

tybed? Pam? Pa fath o ddillad sy ganddyn nhw?

Y pethau rydych chi’n wybod am y bobl hyn.

Sut rydych chi’n teimlo pan rydych chi’n gweld pobl fel hyn

ac yn darllen y gerdd?

Ydych chi wedi gweld rhywbeth fel hyn ar y teledu yn ddiweddar?

43


CERDD 15: Washday Blues (Poeth! tudalen 70)

Bardd: Einir Jones

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

Delwedd (B) Asesu Allanol

Y ffasiwn

FFOCWS IAITH: Rhoddais … Er mwyn iddi …

Ron nhw’n … Ni chaiff …

Daeth …

Idiomau:

Cymhariaeth:

cannaid wyn

byth mwy

fel melfed

TAFLEN A

SGIL

DARLLEN

GWAITH CWRS

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd.

YMATEB

Y disgyblion i holi ei gilydd am eu hymateb i gynnwys

LLAFAR

y gerdd.

I’R

GERDD e.e. pennill 1:

Wyt ti’n hoffi crysau T Levi?

Pa fêc wyt ti’n hoffi mewn crys T?

Wyt ti’n hoffi gwyn neu biws?

Beth ydy dy hoff liw?

YMATEB

LLAFAR

UNIGOL

Y disgyblion i roi cyflwyniad i weddill y dosbarth ar y pwnc ‘Fy Ffasiwn i’.

Disgwylir iddynt ddweud:








Pa fath o ddillad maen nhw’n hoffi wisgo?

Pa liwiau?

Pa fêc – designer?

Ble maen nhw’n siopa?

Gyda phwy? Pam?

Faint maen nhw’n wario?

Beth maen nhw’n wisgo (a) i ymlacio (b) i edrych yn smart?

YSGRIFENNU

YMATEB

LLAFAR

GRŴP

‘Fy Ffasiwn i’.

Y disgyblion i ddefnyddio eu gwaith ysgrifennu yn eu grwpiau trafod.

Bydd cyfle yma i’r grwpiau gytuno / anghytuno â’i gilydd / mynegi barn a

rhoi rhesymau.

44


CERDD 15: Washday Blues (Poeth! tudalen 70)

Bardd: Einir Jones

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

(c)

Darllenwch y gerdd ‘Washday Blues’ a gwrandewch ar gân Bryn Fôn,

‘Blues Tŷ Golchi’.

Gwyliwch fideo IAW! (Blwyddyn 7) Rhaglen 3.6, ‘Jîns’.

Yn eich grŵp trafodwch:






Pam mae Iaw yn hoffi gwisgo jîns?

Pwy oedd yn gwisgo jîns yn America dros gant o flynyddoedd

yn ôl?

Pa sêr y ffilmiau oedd yn gwisgo jîns yn y pumdegau?

Pa fath o jîns sy ar gael rŵan? Pa fath ydych chi’n hoffi?

Pa liwiau sy ar gael? Pa liw ydych chi’n brynu fel arfer?

Ydych chi’n hoffi rhywbeth heblaw glas?

2. HAEN UWCH

(a) Darllenwch y gerdd ‘Washday Blues’.

(b) Gwyliwch fideo IAW! (Blwyddyn 9) Rhaglen 27.6, ‘CrysauT ’.

(c) Trafodwch y deunydd fideo.

Fel grŵp dylech drafod a sôn am:

(i) y math o slogan / neges rydych chi’n wisgo ar grysau T;

(ii) y sloganau neu negeseuon Cymraeg rydych chi wedi eu gweld ar

grysau T;

(iii) pa fath o grys T fasech chi’n hoffi gynllunio?

(iv) ydych chi wedi prynu crys T newydd yn ddiweddar? Pa fêc?

Slogan? Lliw? Cost?

45


CERDD 16: Yr un caled (Poeth! tudalen 120)

Bardd: Gwyn Morgan

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

Delwedd (B) Asesu Allanol

Delwedd

FFOCWS IAITH: Ansoddeiriau: tal

golygus

ifanc

enbyd

gwyllt

heini

lletchwith

caled

Y fi ydy’r un caled

cyflymaf

Y fi ydy James Dean

TAFLEN A

GWAITH CWRS

SGIL

DARLLEN

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd.

YMATEB

TRWY

YSGRIFENNU

YMATEB

LLAFAR

GRŴP

YMATEB

LLAFAR

UNIGOL

YSGRIFENNU

Y disgyblion yn eu grwpiau i ddarllen y gerdd eto a gwneud rhestr

o’r ansoddeiriau sy’n cael eu defnyddio yn y gerdd.Yr athro / athrawes

i osod amser penodol i wneud hyn.Wedyn pob grŵp i gyfrannu

at y gwaith o wneud rhestr gyflawn i’r dosbarth ei defnyddio.

Pob grŵp i drafod pa agwedd ar gymeriad yr awdur sydd

yn ei wneud yn galed.

Sut mae’r eirfa yn y pennill olaf yn wahanol? Pam?

Y disgyblion i gyflwyno ‘Portread o’ch person delfrydol’.

Dylai’r cyflwyniad ganolbwyntio ar ddelwedd:

Sut mae e’n / hi’n edrych? Fel pwy?

Beth mae e’n / hi’n wisgo?

Pa fath o gymeriad ydy e / hi?

Pa fath o gar fydd e’n / hi’n yrru?

*Gellir cynnwys lluniau / clip o fideo ayb.

Y portread uchod.

46


CERDD 16: Yr un caled (Poeth! tudalen 120)

Bardd: Gwyn Morgan

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Yr un caled’.

Yn eich grŵp trafodwch pa fath o ddelwedd rydych chi’n ceisio ei

phortreadu ohonoch eich hun. Sut rydych chi eisiau i bobl eich

gweld a pham?

Ydych chi eisiau ymddangos yn: trendi / ffasiynol

galed / wyllt

ffit / cŵl

gyfeillgar / garedig

glyfar

llawn hiwmor?

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Yr un caled’.

Trafodwch y deunydd fideo, e.e. Pigion RAP (Rhaglen 8) sy’n delio gyda

delwedd.

Fel grŵp, dylech:

(i)

(ii)

(iii)

siarad am gynnwys y fideo;

sôn am y math o ddelwedd rydych chi’n geisio ei phortreadu a

pham;

drafod y gosodiad ‘Mae delwedd yn bwysig.’

47


CERDD 17: Sbwriel (Poeth! tudalen 80)

Bardd: Zac Davies

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

Y Filltir Sgwâr (B) Asesu Allanol

Yr ardal

FFOCWS IAITH:

Mae ’na …(sbwriel ayb.)

… sy’n … (gollwng ayb.)

hen bapurau

tuniau

bagiau

… biau’r …

TAFLEN A

GWAITH CWRS

SGIL

DARLLEN

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd.

YMATEB

TRWY

YSGRIFENNU

YMATEB

LLAFAR

YSGRIFENNU

Fel dosbarth cyfan ac o dan arweiniad athro / athrawes, y disgyblion

i lunio holiadur i weld pa fath o sbwriel sy’n cael ei daflu

yn yr ysgol / yr ardal / ar y stryd/ ar fws yr ysgol ayb.

CHWARAE RÔL:

Sgwrs rhwng athro / athrawes a phlentyn sy wedi cael ei ddal / ei dal

yn taflu sbwriel ar iard yr ysgol.

Llythyr i’r papur bro lleol neu i gylchgrawn yr ysgol yn cwyno am

y sbwriel sydd ar y strydoedd, ar iard yr ysgol, ar y bysiau ayb.,

gan ddefnyddio’r gerdd fel sbardun a chymorth ieithyddol.

48


CERDD 17: Sbwriel (Poeth! tudalen 80)

Bardd: Zac Davies

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a) Darllenwch y gerdd ‘ Sbwriel’.

(b) Yn eich grŵp astudiwch y lluniau ar dudalen 80 yn y gyfrol Poeth! sy’n

dangos y math o sbwriel sydd yn cael ei daflu ym mhobman.

(c) Wedyn siaradwch am y testun. Rhaid i chi ofyn ac ateb cwestiynau a

mynegi eich barn.

Dylech drafod y canlynol:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

(v)

y math o sbwriel sy’n cael ei daflu;

pwy sy’n taflu’r sbwriel a pham;

pwy sy’n clirio’r sbwriel;

pam rydych chi’n meddwl bod pobl yn taflu sbwriel;

fyddwch chi’n taflu sbwriel weithiau? Pa fath? Ble? Pam?

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘ Sbwriel’.

Trafodwch y cwestiwn o’r gerdd ‘Sbwriel’:

‘Ai chi sy’n gollwng sbwriel

O hyd ac o hyd?’

Fel grŵp, dylech:

(i)

(ii)

(iii)

drafod y cwestiwn gan ymateb gyda barn a rhesymau;

ddweud os ydych chi wedi taflu sbwriel erioed. Pa fath? Ble?

Pam?

ddod i gasgliad ynglŷn â beth ddylid ei wneud â phobl sy’n gollwng

sbwriel.

49


CERDD 18: Y wers (Poeth! tudalen 121)

Bardd: Steve Eaves

CYD-DESTUN: Llên a Llun (A) Gwaith Cwrs

Is-bennawd:

Hamdden (B) Asesu Allanol

Ffrindiau

FFOCWS IAITH:

Amser presennol ‘Bod’

Amser amherffaith ‘Bod’

TAFLEN A

GWAITH CWRS

SGIL

DARLLEN

YMATEB

LLAFAR

GRŴP

GWYLIO

TASGAU POSIBL

Darllen y gerdd a’i dysgu ar y cof er mwyn dysgu amser presennol ac

amherffaith y ferf ‘Bod’ yn sgîl hynny.

Fel grŵp, gan ddefnyddio’r iaith yn y pennill cyntaf, siaradwch mewn grŵp.

Dywedwch wrth eich gilydd pa fath o berson oeddech chi ers talwm.

Disgrifiwch ffrind oedd gennych chi ar yr adeg honno.

Dywedwch pam eich bod yn ffrindiau.

IAW! (Blwyddyn 7), Rhaglen 8.3,‘Ffrindiau’.

DARLLEN/

YSGRIFENNU

YMATEB

LLAFAR

GRŴP

DARLLEN /

YSGRIFENNU

Y disgyblion i ddarllen y syniadau yn Dyma Fi, Llyfr y Disgybl (t.31),

a chwblhau eu syniadau eu hunain ynglŷn â ‘Ffrind yw …’

Y disgyblion i siarad yn eu grwpiau eto (gan ddefnyddio’r iaith

yn yr ail bennill) i ddweud:

pa fath o berson ydyn nhw nawr;

pa fath o berson ydy eu ffrind agosaf;

pam maen nhw’n ffrindiau. Beth sy’n gwneud ffrind da?

(Dylid defnyddio’r syniadau yn ‘Ffrind yw …’ uchod.)

Y disgyblion i ddarllen Dyma Fi (tt. 32/33) fel model i

ysgrifennu proffil o’u ffrind gorau.

50


CERDD 18: Y wers (Poeth! tudalen 121)

Bardd: Steve Eaves

TAFLEN B

ASESU ALLANOL

1. HAEN SYLFAENOL

(a)

(b)

(c)

Darllenwch y gerdd ‘Y wers’.

Yn eich grŵp astudiwch y llun o’r ddau gariad ar dudalen 121 yn y gyfrol

Poeth!

Wedyn siaradwch am y testun. Rhaid i chi ofyn ac ateb cwestiynau a

mynegi eich barn.

Dylech drafod y canlynol:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

Oes gennych chi gariad? Pa fath o berson ydy o / hi?

Pam rydych chi’n mwynhau cwmni eich gilydd?

Pwy fyddai eich cariad delfrydol? Pam?

Ble aethoch chi gyda’ch cariad yn ddiweddar?

2. HAEN UWCH

(a)

(b)

Darllenwch y gerdd ‘Y wers’.

Trafodwch y canlynol gan fynegi barn a chynnig rhesymau.

Y Deunydd ar y fideo IAW! (Blwyddyn 7), Rhaglen 10.5, sy’n delio gyda

crush.

Fel grŵp, dylech:

(i)

siarad am gynnwys y fideo:






Sut mae’r ferch yn teimlo am Andrew?

Sut mae’r crush yn effeithio arni hi?

Sut mae Andrew yn teimlo?

Sut mae’r ferch yn teimlo wedyn?

Beth ydy’ch barn chi am Lisa? Ydy hi’n rhy fusneslyd?

(ii)

(iii)

sôn am bethau o’ch profiad chi;

trafod y gosodiad, ‘Mae crush yn gallu bod yn beryglus.’

51


LLYFRYDDIAETH

Cymraeg yn y Cwricwlwm Cenedlaethol yng Nghymru (ACCAC, Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2000)

Pigion RAP (Acen)

Cyfres IAW! (BBC, 1995)

Datblygu Gwaith Trafod Mewn Grŵp (CBAC, 2001)

Manyleb TGAU, Cymraeg Ail Iaith 2005/6 (CBAC)

Ap Emlyn, Non (gol.), Poeth! ( Y Lolfa, 2001)

52


Rhaglen Genedlaethol Hyfforddiant Mewn-swydd y Gymraeg

Agweddau ar Addysgu Cymraeg Ail Iaith

Rhestr Cyhoeddiadau

Rheolaeth Adran

Meithrin Sgiliau Darllen i Ddatblygu Rhaglenni Darllen Annibynnol

Meithrin Llafaredd yn y Dosbarth: Meithrin Sgiliau Gwrando

Meithrin Llafaredd yn y Dosbarth: Y Continuum Cyfathrebol (Gwaith Grŵp)

Defnyddio’r Iaith Darged

Gwahaniaethu

Asesu a Chofnodi

Cynllun Gwaith Enghreifftiol CA4: Byd Gwaith

Arfer Dda: llyfryn a fideo

Addysgu a Dysgu Effeithiol yn CA4

Codi Safonau Llythrennedd: Datblygu Sgiliau Darllen

ISBN 1-86085-532-6

9 781860 855320

Gellir prynu copïau o’r cyfrolau hyn trwy gysylltu â

Siop Lyfrau CBAC

245 Rhodfa’r Gorllewin

Caerdydd CF5 2YX

☎ 029 2026 5063 / 029 2026 5112

Ffacs 029 2026 5014

www.cbac.co.uk

More magazines by this user
Similar magazines