ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻧﻮﺷﺎﺑﻪ ﺳﺎزي - ketab farsi

ketabfarsi.org

ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻧﻮﺷﺎﺑﻪ ﺳﺎزي - ketab farsi

صنايع نوشابه سازي

تاليف :

حسين اخترمحققي


ص‎9‎

اطلاعات كتابشناسي

اختر محققي

، حسين ، 1361 –

.

صنايع نوشابه سازي

1386

54 ص.‏ : جدول ، نمودار .

8500 ريال .

فهرستنويسي بر اساس اطلاعات فيپا.‏

/ تاليف حسين اختر محققي .- تهران : حسين اختر محققي ،

ISBN:978-964-04-1254-1

كتابنامه : ص . 54 .

1. آشاميدني ها – صنعت و تجارت .

الف . عنوان .

641/26

‎3‎الف 620/ TP

كتابخانه ملي ايران

1158076

ISBN: 978 – 964 – 04 – 1254 - 1

O

==========================================================

نام كتاب : صنايع نوشابه سازي

مولف : حسين اخترمحققي

مولف : ناشر

: محل نشر

سال انتشار

نوبت چاپ

تيراژ

قيمت

تهران

1386:

اول :

: 1000 نسخه

: 8500 ريال

E mail : Book_Lab@yahoo.com

==========================================================

(( هرگونه استفاده از اين كتاب بدون دريافت مجوز كتبي از مولف ممنوع است ))


فهرست

==========================================================

مقدمه

: فصل اول

تاريخچه نوشابه سازي

: فصل دوم

نمايي كلي از كارخانه

نوشابه سازي

: فصل سوم

واحد تصفيه خانه

فصل چهارم

:

واحد شربت سازي

: فصل پنجم

واحد توليد گاز

: فصل ششم

واحد توليد بطري PET

فصل هفتم : خطوط توليد نوشابه

فصل هشتم

:

آزمايشگاه كنترل كيفي


صنايع نوشابه سازي

4

مقدمه

صنعت نوشابه سازي از ساليان دور و دراز در ايران وجود داشته است ‚ اما در دهه

گذشته و مخصوصا در چند سال اخير اين صنعت رشد زيادي كرده است به طوري

كه مي توان اّن را يك رقيب جدي براي رقباي طراز اول جهان نام برد

. نوشابه

مضررات وفايده هاي زيادي دارد مثلا براي رفع تشنگي و ايجاد كالري ماده بسيار

خوبي است ودر مقابل براي افرادي كه استعداد چاقي دارند و افرادي كه مرض قند

‏(ديابت

( دارند نيز بسيار مضر مي باشد كه البته براي رفع اين مشكل هم در چند

سال اخير نوشابه هاي جديدي وارد بازار شده اند كه نام آنها نوشابه ها ي رژيمي

است و براي افرادي كه استعداد چاقي دارند و همچنين از مرض قند رنج ميبرند

ضرر كمتري دارد ‏.به هر حال اگر صنعت نوشابه سازي با همين روند پيش برود مي

توان پيش بيني كرد كه در ساليان نزديك شاهد موفقيت هاي چشمگير و جهاني

اين صنعت در كشور عزيزمان ايران باشيم .

حسين اختر محققي

پاييز 1386


5

صنايع نوشابه سازي

فصل اول

تاريخچه نوشابه سازي


صنايع نوشابه سازي

6

تاريخچه نوشابه سازي درجهان

در سال 1708 شخصي به نام ژوزف پرستيلي يا ژوزف انگيلسي ، گازي را از بالاي

خمره هاي شراب بدست آورد كه چون درآن زمان نمي دانستند كه آن گاز

COاست،‏ 2 بنا براين به آن گاز محبوس مي گفتند ‏.كه براي اولين بار هم در همين

سال بود كه گاز

CO 2 وارد مايعات گرديد،تا اينكه بعداً‏ شخصي به نام برادهام ، كه

يك دكتر دارو ساز بود نوشابه اي به نام پپسي ساخت كه در اواخر قرن نوزدهم

ميلادي اين نوشابه با توليد روزانه 200 بطري به بازار عرضه مي شد . سپس در سال

1886 شخصي به نام جان پمبرتون ، كوكاكولا را ساخت كه روزانه 6 بطري از آن

توليد مي شد وبعد از آن هم در سال 1910 پپسي كولاي دايت كه همان نوشابه

رژيمي است ساخته شد.‏ از سال 1930 به بعد بيشتر تلاش ها و نوآوريها در جهت

بسته بندي و عرضة نوشابه ها صورت گرفت به طوري كه در همين سال (1930)

اولين نوشابة قوطي دار به بازار عرضه شد كه اين كوشش ها از آن زمان تا كنون

هنوز هم ادامه دارد به طوري كه امروزه شاهد ساخت انواع و اقسام نوشابه ها با

بسته بندي هاي مختلف هستيم .


7

صنايع نوشابه سازي

تاريخچه نوشابه سازي درايران

در سال 1331 اولين شركت نوشابه سازي در ايران با نام پپسي كولا ‏(زمزم فعلي)به

ثبت رسيد كه در سال 1334 از آن به طور كامل بهره برداري شد كه توليداتش

شامل پپسي كولا ‏،آلپاين،سينالكو،‏ شوئيپس O_S_O، ، نيكل كولا،‏ بابل آپ وفانتا

بود كه سپس شركت كوكاكولا هم دو سال بعد از پپسيكولا ‏،يعني در سال

‎1333‎داير شد كه توليداتش شامل كوكاكولا،‏ سوپر كولا،سون آپ وسودا بود و پس

از آن هم شركت كانادادراي در سال ‎1334‎در منطقةسرآسياب تهران شروع به

فعاليت كرد .


صنايع نوشابه سازي

8

فصل دوم

نمايي كلي از كارخانه نوشابه سازي


9

صنايع نوشابه سازي

سيستم اجرايي و مديريتي اغلب اين كارخانه ها از چهار بخش اصلي توليد،‏ كنترل

كيفي،‏ فروش وخدمات با مديريت مختص به هر بخش تشكيل شده است و نيز در

ساختار بخش توليد اين كارخانه ها به طور معمول چهار واحد اصلي تصفيه خانه،‏

شربت سازي ‏(عصاره خانه)،‏ توليدگاز CO 2 ‏(كارخانة گاز)‏ و خط توليد و در برخي

موارد واحد توليد بطري PET

قراردارد كه كار اين واحدها آماده سازي مواد

اوليه

و در نهايت توليد نوشابه بوده و در مجموع

بخش كنترل كيفي هم با توجه به

وظايف خود بر تمامي مراحل و توليد و محصولات توليد شده از نظر رعايت

استانداردها و مقررات بهداشتي نظارت كامل دارد.‏

مواد سازندة نوشابه شامل آب،‏ شكر،‏ عصاره،‏ مواد نگهدارنده وگاز كربنيك ‏(گاز

(CO 2 مي باشد و اين مواد از منابع زير تامين مي گردند :

آب:‏ آب مصرفي بيشتر كارخانه هاي نوشابه سازي از چاه تامين مي گردد كه آب را

از چاه وارود آب انبار كرده و سپس به واحد تصفيه خانه پمپاژ مي كنند كه در آنجا

پس از تصفيه شدن به واحدهاي ديگر انتقال مي يابد .

شكر:‏ شكر مصرفي اين شركت از نوع شكر معمولي بوده كه البته در نوشابه هاي

رژيمي به جاي شكر از شيرين كننده هاي مصنوعي به نام آسپارتام استفاده مي

شود كه شيرين كنندگي اين مادة مصنوعي 200 برابرشكر مي باشد .

عصاره:‏ انواع عصاره هاي نوشابه هاي پرتقالي ‏،لمون لايم،‏ كولا،‏ انبه و ورزشي كه از

شركت هاي عصاره سازي داخلي و خارجي خريداري مي شود كه اين عصاره ها به


صنايع نوشابه سازي

10

صورت مايع بسيار غليظ وبا صرفه مي باشد به طوري كه مثلاً‏ مي توان از هر گالن

عصارة پرتقالي در حدود ده هزار بطري نوشابة شيشه اي توليد نمود.‏

مواد نگهدارنده:‏ مادةنگهدارندةمورد استفاده در نوشابه ها بنزوات سديم مي باشد

كه اين ماده از رشد كپك ها و مخمر هاي درون نوشابه جلوگيري مي كند و به دليل

سرطانزا بودن آن ‏،به مقدار خيلي جزيي وكمي كه ادارة استاندارد اجازه داده است

در نوشابه ها استفاده مي شود.‏

گاز كربنيك(گاز

:(CO 2 براي توليد گاز COاز 2 گازوئيل استفاده ميشود كه

براي اين كار گازوئيل را سوزانده و از دود و گرماي حاصل از آن ‏،طي يكسري فرآيند

گاز CO 2

را با خلوص‎99/9‎درصد بدست مي آورند .

سپس اين مواد گفته شده پس از آماده سازي در واحدهاي مختلف ، به طور جداگانه

ويا به صورت مخلوط با يكديگر وارد خطوط توليد شده و در آنجا كاملا با هم مخلوط

گرديده و مايع اصلي نوشابه را مي سازند كه پس از بسته بندي در بطري هاي

نوشابه وارد انبار مي شوند تا بعدا به مصرف عموم برسد.‏


صنايع نوشابه سازي

11


صنايع نوشابه سازي

12

فصل سوم

واحد تصفيه خانه


13

صنايع نوشابه سازي

براي صنايع بهترين آب ‏،آب باران مي باشد ولي قبل از اينكه باران به زمين برسد،‏

به دليل اينكه گاز CO 2

به ميزان ‎0/03‎الي 0/04 درصد در هوا وجود دارد را به خود

جذب مي كند بنابراين آب باران اسيدي مي شود و زماني كه اين آب به زمين مي

رسد ، وارد سفر ههاي زيرزميني شده و مقدار زيادي از املاح موجود را در خود حل

ميكند كه در اينجا سولفات ها ، فسفات ها ، كلسيم ومنيزيم به مقدار زيادي در آب

حل مي شوند ودر نتيجه آب سخت مي گرددكه با وجود اينكه آب اين قدر املاح را

در خود حل مي كند و ناخالص مي گردد ولي باز هم از كلية مواد شيميائي خالص تر

است كه در اينجا به منظور تأمين آب مورد نياز براي توليد نوشابه پس از آنكه آب

توسط پمپ از چاه پمپاژ شد آن را به قسمت آب انبار فرستاده وسپس وارد تصفيه

خانه مي كنند كه آب در تصفيه خانه به دو صورت براي دو كاربرد مختلف تصفيه مي

شود :

1- تصفية آب از نظر فيزيكي است كه دراينجا سختي موقت آب را پائين آورده يعني

به اصطلاح آب را گچ گيري مي كنند و تقريبا ‏ًضد عفوني هم مي كنند كه اين نوع

آب براي شستشوي بطري هاي نوشابه به كار مي رود.‏

2- تصفية آب از نظر شيميايي و

بكار ميرود .

باكتريولوژيكي است كه براي توليد مايع نوشابه


صنايع نوشابه سازي

14

تصفية آب از نظر فيزيكي ‏(گچ گيريآب)‏

همان طور كه گفته شد آبي كه بدين صورت تصفيه مي گردد سختي موقت آن

‏(يعني ميزان يونهاي كلسيم و منيزيم موجود در آب)‏ خيلي پائين ميآيد زيرا آبي

كه جهت شستشوي بطريها به كار ميرود هر چه قدر داراي سختي كمتري باشد

بهتراست وكمتر درون دستگا ههاي شستشو رسوب مي كند كه به منظور تهية

چنين آبي مستقيماًپس از ورود آب به تصفيه خانه آن را به تانك گچ گيري پمپاژ مي

كنند كه درون اين تانك با توجه به شكل 2 از چهار قسمت عمده تشكيل شده است

كه در پائين ترين قسمت آن يك فضاي خالي ودر بالاي آن يك توري ودر بالاي اين

توري يك لايه شن به ارتفاع تقريبي 0/5 متر ودر بالاي آن هم يك لايه رزين

‏(زئوليت سديم)‏ به ارتفاع تقريبي يك متر ودر بالاترين بخش آن دوباره يك فضاي

1

3

خالي كه

از كل ارتفاع تانك را تشكيل مي دهد وجود دارد كه اين فضاي خالي

باعث ميشود تا رزين از تانك خارج نشده و وارد لوله هاي انتقال آب نگردد كه در

ابتدا آب از پايين ترين بخش تانك گچ گيري وارد شده كه پس از گذشتن از توري

ولاية شن تصفية فيزيكي بر روي آن انجام گرفته واكثر مواد معلق در آب گرفته مي

شود كه اين مواد معلق در پائين ترين بخش تانك تجمع مي كنند سپس با عبور آب

از لاية بعدي كه همان لاية يك متري رزين زئوليت سديم مي باشد يون هاي كلسيم


15

صنايع نوشابه سازي

و منيزيم موجود در آب طبق معادلة زير جانشين يون سديم موجود در رزين

ميشوند :

R − Ca − R + 2Na

R − Mg − R + 2Na

2R − Na + Ca

2R − Na + Mg

و بدين ترتيب سختي موقت آب پائين مي آيد ‏(آب گچ گيري مي شود ( و

به منظور تصفية با كتر يو لو ژيكي به آن مقداركمي كلر اضافه نموده و سپس اين آب

براي استفاده جهت شستشوي بطري ها تو سط لوله هايي به خطوط توليد انتقال مي

يابد و به دليل اينكه پس مدتي اين تبادل يوني ميان آب ورزين باعث كاهش تعداد

يون سديم ودر نتيجه افزايش يو ن هاي كلسيم و منيزيم در رزين شده و رزين

خاصيت خود را از دست مي دهد بنابراين به منظور شارژ مجدد رزين ، با استفاده از

آب نمك ، طبق معادلة زير آن را دوباره فعال مي سازند :

2

R-Ca -R + 2NaCl

2R- Na - +CaCl

2

R- Mg -R + 2NaCl 2R-Na + Mg Cl

كه براي اين كار شير خروجي و ورودي تانك را بسته و آب نمك را از بالاي تانك

وارد واز پائين آن خارج مي كنند كه به اين عمل بكواش احياء گفته و اين عمل سبب


صنايع نوشابه سازي

16

مي شود تا علاوه بر شارژ شدن رزين،‏ مواد معلق تجمع يافته در قسمت پايين تانك

هم به صورت لجن از آن خارج شود كه البته لازم به ذكر است كه پس از شارژهاي

مكرر رزين ، كم كم از بازدة آن كاسته شده و بايد به طور كلي آن را تعويض نمود.‏ .


صنايع نوشابه سازي

17


كب)‏

سسي

صنايع نوشابه سازي

18

تصفية آب از نظر شيميايي و با كتريولوژيكي

براي تهية آب مورد نياز براي توليد مايع نوشابه بايد با استفاده از روشهاي فيزيكي

وشيميايي آب را هم از نظر شيميايي نظير از بين بردن مواد معلق آلي و بو وطعم

زنندة آب و هم از نظر باكتريولوژيكي شامل از بين بردن كامل ميكروارگانيسم هاي

مضر موجود در آب تصفيه كرده كه بدين منظور ميتوان از سه سيستم تصفية آب

- فا - ال 2) تم پتروفيليم 3) سيستم فيليكو استفاده كرد كه

نظير : 1

مدت زمان لازم براي تصفية آب در هر يك از اين سيستم ها 2 الي 4 ساعت است

كه با توجه به نياز كارخانه ، در واحد تصفيه خانة اين شركت براي تصفية آب از

سيستم يك اف ال استفاده مي شود كه بدين منظور مطابق شكل (3) آب را به

همراه يكسري مواد شيميايي نظير سولفات فرو ‏،آهك وكلرين از ورودي بالاي تانك

بك - اف - ال وارد كرده و به كمك يك همزن الكتريكي آب و مواد شيميايي به

طور كامل با هم مخلوط ميشوند . در اين جا هر كدام از اين مواد شيميايي نقشي را

در تصفية آب ايفا مي كنند كه عبارتند از :

1- كلرين : باعث ازاد شدن گاز كلر فعال در آب شده و در نتيجه تمامي

ميكروارگانيسم هاي مضر موجود در آب از بين مي روند.‏ كه در اينجا مقدار كلرين

مصرفي در آب 6 الي p.p.m 8 مي باشد در حالي كه p.p.m 1 از آن براي از بين


19

صنايع نوشابه سازي

بردن كامل آلودگي كافي است وتنها دليل استفادة بيش ازحد معمول كلرين براي

اطمينان خاطر بيشتر از تصفية كامل آب از نظر باكتريولوژيكي مي باشد كه البته در

مراحل بعدي تصفيه اين مقدار كلرين وگاز كلر آزاد شده به تدريج از آب گرفته شده

و در نتيجه بو وطعم زنندة كلر از بينميرود .

2- سولفات فرو و آهك : سولفات فرو با ايجاد يك حالت لخته كنندگي موجب

تجمع مواد معلق موجود در آب شده و آنها را از آب جدا مي سازد و چون اين ماده

تنها در آب هاي قليايي عمل مي كند بنابراين توسط آهك كه به صورت آب آهك

وارد سيستم ميشود ،

Ph آب را بالا برده و شرايط را براي عمل لخته كنندگي

سولفات فرو مهيا مي سازد.‏ .

پس از اختلاط كامل اين مواد با آب،مطابق شكل آب از دريچة پايين قسمت مخلوط

كنندگي كه يك توري بر سر راه آن قرار دارد عبور كرده و به كمك اين توري اكثر

مواد معلق لخته شدة موجود در آب از آن جدا شده و در پشت توري باقي ميماند.‏

پس از عبور آب از توري،‏ آب كمكم به سمت بالا حركت كرده واز لبة بالايي يك

سطح شيبدار به داخل مخزن تانك بك اف – ال ميريزد كه در اين مدت زماني كه

آب به سمت بالا حركت مي كند تمامي مواد معلق لخته شده به دليل وزن آنها از آب

جدا شده و پايين مي آيند كه پس از قرار گرفتن بر روي سطح شيبدار به سمت

پايين سر خورده ودر يك جا تجمع مي كنند كه البته پس از مدتي هم با باز كردن

شير قسمت پايين تانك ‏،تمامي اين مواد معلق لخته شدة هر دوطرف توري كه به


ذ(‏

صنايع نوشابه سازي

20

صورت لجن مي باشد را خارج ميسازند.در اينجا آب ذخيره شده در مخزن تانك

بك-‏ فا

‏-ال را به كمك يك پمپ به سمت تانك شن و ذغال هدايت كرده و از پايين

آب را وارد آن مي كنند كه اين تانك همانند تانك گچ گيري داراي چهار قسمت

عمده مي باشد كه در پايين ترين قسمت آن يك فضاي خالي براي تجمع مواد معلق

احتمالي ودر بالاي آن يك توري و سپس در بالاي اين اين توري يك لايه شن به

ميزان تقريبي يك متر به صورت لايه لايه كه از شن درشت تاشن ريز از پايين به

بالا بر روي هم قرار گرفته اند و در بالاي اين لاية شني هم يك لايه كربن فعال از

ذغال به ضخامت 0/5 متر وجوددارد ودر بالاي آن هم يك فضاي خالي است كه

1

3

حدود

از ارتفاع كل تانك را شامل مي شود كه پس از عبور آب از لاية شن كلية

مواد لخته شده اي كه احتمالاً‏ درتانك بك اف ال از آب جدا نشده اند در اينجا

جدا شده و در پايين تانك شن و ذغال بر روي هم انباشته مي شوند تا بعداً‏ به كمك

عمل بكواشي تخليه شوند

. پس از عبور آب از لايه شني آب از لاية كربن فعال

غال)‏ مي گذرد كه كربن فعال با جذب كلرين و كلر فعال موجود در آب تمامي بو و

طعم مربوط به كلر موجود در آب را از بين برده و نيز مقداري از مواد بسيار ريز معلق

در آب را هم به خود جذب مي كند كه در اينجا پس از خروج آب از تانك شن و

ذغال آن را وارد فيلتر پوليشر مي كنند كه در اين فيلتر صافي هايي از جنس استيل

خشك با چشمه هايي

‏(سوراخ)‏ به قطر 0/4 الي 0/8 ميكرون وجود دارد كه هر نوع

رسوب و مواد معلق موجود را از آب جدا مي سازد كه در اينجا آب پس از عبور از


21

صنايع نوشابه سازي

اين فيلتر كاملاً‏ تصفيه شده و به دليل استفاده از آهك در مراحل تصفيه سازي ، PH

آن در حدود 8/5 الي 9 مي باشد كه قسمت اعظم اين آب را بدون تغييري در PH

آن ، به خط توليد نو شابه مي فرستندو همچنين بقية اين آب تصفيه شده را به

منظور تهية آب آشاميدني بسته بندي شده ، وارد يك تانك استيل كرده و پس از

اضافه نمودن مقداري پودر اسيدسيتريك وحل نمودن آن در آب ، PH

آن را به

حدود 7 الي 7/2 مي رسانند وسپس براي بسته بندي آن را به خط توليد آب

آشاميدني مي فرستند.‏


22

صنايع نوشابه سازي


23

صنايع نوشابه سازي

فصل چهارم

واحد شربت سازي


صنايع نوشابه سازي

24

در اين واحد شربت غليظ مورد نياز براي ساخت مايع نوشابه تهيه مي گردد به

طوري كه

مي توان گفت تمامي طعم و مزة نوشابه در اين واحد تعيين مي شود ‏.در

اينجا با استفاده از شكر ، آب ، مواد نگهدارنده ‏(بنزوات سديم)،‏ اسيدهاي خوراكي و

عصاره هاي آمادة نوشابه كه كارخانه ها آنها را به صورت مايع در گالن هاي 14 ليتري

از شركت هاي عصاره سازي خريداري مي كنند ، شربت مورد نياز خطوط توليد

تأمين مي شود كه در ابتدا در مورد عصاره ها ومواد متشكلة آن و سپس در مورد

طريقة ساخت شربت بحث خواهيم كرد .

1- عصاره ها و مواد متشكلة آن : عصاره هاي مورد استفاده در شركت هاي نوشابه

سازي انواع مختلفي از قبيل : پرتقالي ، كولا،‏ لمون لايم ، انبه و ورزشي مي باشد .

عصارة نوشابه كولا به صورت 2 واحدي مي باشد بدين صورت كه يك گالن عصارة

اصلي و گالن ديگر فقط اسيد فسفريك خوراكي مي باشد ولي عصاره هاي نوشابه

هاي ديگر از قبيل پرتقالي و لمون لايم به صورت تك واحدي بوده و فقط عصارة

اصلي مي باشد و اسيد خوراكي مصرفي براي اين نوع نوشابه ها اسيد سيتريك

‏(جوهر ليمو

( است كه به صورت پودري شكل بوده ودر مراحل توليد شربت به آن

اضافه مي گردد ، مواد تشكيل دهندة عصاره هاي پرتقالي وكولا عبارتند از :

پرتقالي ‏:سانست يلو كارا موزين بتا كاروتن آنتي فوم ‏(ضد كف ( اسانس

‏(چاشني پرتقالي ( - صمغ عربي كالمهگزين


25

صنايع نوشابه سازي

كولا : كافئين ‏(در بعضي موارد ( آنتي فوم ) ضد كف )- كارامل ‏(قند سوخته ‏)

اسانس ) چاشني كولا)‏ صمغ عربي


صنايع نوشابه سازي

26

مواد لازم براي شربت

نوشابة كولا

مواد لازم براي شربت

نوشابة پرتقالي

مواد لازم براي شربت

نوشابة لمون لايم

آب 250 گالن

آب 250 گالن

آب 250 گالن

شكر 1170 كيلو گرم

شكر 1176 كيلو گرم

شكر 1065 كيلو گرم

عصاره ‏(واحد‎1‎‏)‏ ‎2‎گالن‎14‎ عصاره 2 گالن 14

كيلو گرمي

كيلو گرمي

عصاره 2 گالن 14 كيلو

گرمي

اسيدفسفريكخوراكي(وا

حد‎1(2‎گالن‎14‎كيلوگرمي

اسيد سيتريك 10 الي

10/5 كيلو گرم

اسيد سيتريك 10 الي

10/5 كيلو گرم

جدول شماره (1)


27

صنايع نوشابه سازي

2- مراحل توليد شربت نوشابه در واحد شربت سازي : ابتدابا توجه به جدول (1)

براي توليد هر نوع شربت مواردي كه با علامت ستاره مشخص شده اند را با توجه به

نوع نوشابه درون يك مخزن 450 گالني از جنس استيل ريخته وبه آن 5 كيلو گرم

پودر در سوپر سل اضافه مي كنند(‏ اين پودر از پودر صدف و چند مادة ديگر تشكيل

شده است و همانند سفيدة تخم مرغ كه باعث گرفته شدن گرد و غبار و ناخالصي

C

هاي موجود در شكر مي شود عمل مي كند)‏ وسپس دماي آن را بين 40

45 الي

C

تنظيم كرده و به مدت 2 ساعت به كمك همزن هاي الكتريكي آن را هم مي زنند

ودر اين مدت شربت در حال آماده شدن را به طور پيوسته از فيلتر لنزا عبور مي

دهند تا گرد وغبار احتمالي و نا خالصي هاي درون شكر كه توسط پودر سوپر سل

به صورت يك تودة لزج در آمده است را از شربت جدا سازد .

پس از بدست آوردن يك شربت يك دست و شفاف آن را از يك فيلتر ديگر به نام

فيلتر پرسي عبور مي دهند تا كلية مواد معلق احتمالي درون شربت گرفته شود

وپس از آن شربت به دستگاه پاستوريزاتور هدايت مي شود كه اين دستگاه دماي

شربت را به 160 درجة فارنهايت رسانده وسپس به طور ناگهاني به وسيلة آب آن را

سرد مي كند كه در نتيجه شربت پاستوريزه شده و كليه ميكروارگانيسم ها وكپك

هاي موجود در شربت بدين صورت از بين مي روند كه اگر شربت آماده شده

پاستوريزه نشود به دليل اينكه پس از آماده شدن شربت تا استفادة كامل از آن

ممكن است كه ‎2‎تا 3 روز در تانك ذخيرة شربت باقي بماند بنابراين در اين مدت


صنايع نوشابه سازي

28

احتمال كپك زدگي شربت به دليل وجود شكر در آن زياد است بنابراين با انجام

عمل پاستوريزاسيون شربت و نيز اضافه نمودن مواد نگهدارنده ‏(بنزوات سديم)كه

بعدا به آن اضافه مي شود كليه عوامل قارچي و كپك زا از بين ميروند.پس از انجام

عمل پاستوريزاسيون شربت نوبت به اضافه نمودن عصاره

و مواد

نگهدارنده

‏(بنزوات سديم)‏ در حد مجاز به شربت است و چون عصاره كاملاً‏ بهداشتي بوده ودر

بسته بند ي هاي كاملاً‏ بهداشتي وارد كارخانه مي شود بنابراين بعد از عمل

پاستوريزه كردن شربت

) آب و شكر ( مي توان عصاره را به اين شربت اضافه نمود و

ديگر نيازي به پاستوريزه كردن مجدد شربت نمي باشد كه در اينجا براي توليد هر

نوع نوشابه ، براي هر تانك آب وشكر ‏(شربت ( 2 گالن 14 كيلو گرمي از مايع عصارة

مورد نظر را اضافه مي كنند كه اگر شربت كولا بود به دليل اينكه در مرحلة اماده

كردن شربت به آن هيچ نوع اسيد خوراكي اي اضافه نشده است در اين مرحله به

همراه آن ‎2‎گالن يك گالن 14 ليتري اسيد فسفريك خوراكي ‏(واحد‎2‎‏)‏ هم به آن

اضافه مي شود ولي براي توليد شربت پرتقالي و لمون لايم نيازي به اضافه كردن

اسيد خوراكي در اين مرحله نيست زيرا كه قبلاً‏ با توجه به جدول (1) به شربت آن

پودر اسيد سيتريك خوراكي

‏(جوهر ليمو)‏ اضافه كرده ايم . در اينجا پس از اضافه

نمودن عصارة مورد نظر و مواد نگهدارنده ‏(بنزوات سديم

( به شربت و مخلوط كردن

آنها با هم كه توسط همزن هاي الكتريكي صورت مي گيرد،‏ شربت كامل شده ودر


29

صنايع نوشابه سازي

تانك هايي از جنس استيل

هدايت شود .

‏(تانك ذخيره)‏ نگهداري شده تا بعداً‏ به خطوط توليد


30

صنايع نوشابه سازي


31

صنايع نوشابه سازي

فصل پنجم

واحد توليد گاز


صنايع نوشابه سازي

32

به منظورتامين گاز CO 2

مصرفي در نوشابه هاي گازداردر بيشتر كارخانه هاي

بزرگ توليد نوشابه يك واحد توليد گاز CO 2

هم تاسيس مي گردد كه در اين

واحدها هم گاز CO 2

مورد نياز اغلب از طريق سوختن گازوئيل

بدست مي آيد ،

هر چند كه مي توان از موادي مانند مازوت ، گاز شهري ، نفت سفيد و غيره هم براي

توليد گاز CO 2

،

استفاده نمود .

حجم مصرفي روزانة گازوئيل در اين واحد 2 الي 3 هزار ليتر ‏(بسته به مقدار توليد

نوشابه ( مي باشد كه مقدار CO 2

توليد شده در اين واحد ، نياز روزانة تمامي

خطوط توليد نوشابة گاز دار كارخانه ها را تأمين مي كند . مراحل توليد گاز CO 2

بدين صورت است كه ابتدا گازوئيل را در كوره هايي مخصوص سوزانده و گازهاي

خروجي آن را كه شامل موادي از قبيل دي اكسيد كربن ، نيتروژن ، منو اكسيد كربن

آمونياك ، سولفيد هيدروژن و غيره مي باشد را جمع آوري نموده ودر دو مرحله

آبتدا آمونياك و سپس سولفيد هيدروژن را از آن جدا مي كنند كه دليل جدا سازي

اين دو ماده قبل از جمع آوري CO 2

اين است كه در ديگر مراحل نمي توان آنها

را به خوبي از CO 2

درصد خلوص

توليدي جدا نمود و اين امر موجب پايين آمدن قابل توجه

CO 2 مي گردد كه طريقة جمع آوري اين دو ماده بدين صورت

است كه پس از جمع آوري گازهاي خروجي از كوره ، آنها را وارد مخزني كه داراي

دوش آب است مي كنند كه دراينجا آمونياك حل شده واز بقية گازها جدا مي گردد .


33

صنايع نوشابه سازي

سپس بقية گازها را وارد مخزن ديگري كه داراي دوش محلول سودالش ‏(كربنات

سديم ( ‎2‎الي 7 درصد است مي كنند كه در اينجا هم سولفيد هيدروژن با كربنات

سديم طبق معادلة زير واكنش داده واز بقية گاز ها جدا مي گردد.‏

Na2 Co3

+ H2S

Na +

2S

H2CO3

لازم به ذكر است در صورتي كه درصد محلول سوداش از معيار تعيين شده پايين تر

بيايد گاز سولفيد هيدروژن به خوبي جدا نشده ودر انتها به همراه CO 2

توليدي

وارد خط توليد شده و موجب بد طعم شدن و ايجاد بوي تخم مرغ گنديده در نوشابه

ها مي گردد بنابراين كنترل درصد محلول سودالش از اهميت زيادي برخوردار است

پس از آنكه گاز سولفيد هيدروژن

H2S) ( هم از بقية گازها جدا شده نوبت به

جداسازي گاز CO و CO 2 از ديگر گازها مي رسد بدين صورت كه گازها را پس از

خروج از مخزن دوش سودالش واردمخزن ديگري كه در آن دوش محلول مونو اتانول

آمين است هدايت مي كنندواين محلول زماني كه سرد

O C

O C

20 الي 25) است

)

گازهاي CO و CO 2

را خود جذب مي كند كه در اينجا پس از جذب اين دو گاز

توسط منو اتانول آمين،‏ محلول را به كمك لوله هايي به سمت كوره اي كه در آنجا

گازوئيل را مي سوزاندند هدايت كرده وبا استفاده از گرماي آن محلول را تا دماي

50

الي 60 گرم مي كنند كه در حالت گرم محلول مونو اتانول آمين ديگر قادر به جذب

CO و CO 2 نمي باشد و بنابراين اين دو گاز از محلول جدا مي شوند و محلول


صنايع نوشابه سازي

34

مونو اتانول آمين را هم دوباره توسط آب سرد كرده تا سيكل جذب و رها سازي

COو 2 CO را ادامه دهد كه اينجا چون گاز

COمي باشد به منظور تبديل CO به

CO 2

CO 2

داراي ناخالصي زيادي از

آنها را وارد مخزن محلول پر

منگنات پتاسيم مي كنند كه در اين مخزن گاز CO با پر منگنات پتاسيم طبق

معادلة زير واكنش داده وتبديل به

CO 2

مي گردد .

KMNO + CO

4


KMNO +

3

CO 2

بنابراين پس از خروج از مخزن محلول پر منگنات پتاسيم درصد خلوص گاز

CO 2

به حدود 99/9 درصد مي رسد كه در خاتمه

CO 2 توليدي را تحت برودت آب

سرد و فشار زياد به مايع و سپس به برف دي اكسيد كربن تبديل مي كرده و برف

دي اكسيد كربن حاصله را تحت فشار در داخل كپسول هاي 20 الي 22 كيلوئي

ذخيره مي نمايند تا درمو قع لزوم از آن استفاده شود و بقية

CO 2

مازاد را هم

توسط لو له هايي به طور مستقيم با فشار 140 پوند به سمت خطوط توليد روانه مي

كنند .


صنايع نوشابه سازي

35


صنايع نوشابه سازي

36

فصل ششم

واحد توليد بطري PET


37

صنايع نوشابه سازي

به دليل پيشرفت صتعت و استفاده روز افزون بشر از اجناسي با ظروف يكبار مصرف

به خاطر بهداشتي بودن و راحتي استفاده از آنها امروزه شاهد بسته بندي انواع مواد

غذايي توسط اين نوع ظروف ميباشيم كه چون نوشابه هم جزو مواد غذايي به شمار

ميرود بنابراين از اين قاعده مستثني نبوده ودر بطري هاي يكبار مصرف از جنس

) PET پلي اتيلن ترفتالات ( بسته بندي مي شود كه براي توليد اين نوع بطري از

گرانول هاي PET

‏(پلي اتيلن ترفتالات)‏ كه در كيسه هاي بزرگ ضد رطوبت به اين

واحد آورده مي شوند استفاده مي گردد

. بدين صورت كه ابتدا توسط خرطوم هاي

مكنده اي كه در داخل اين كيسه ها قرار مي دهند گرانول ها به دستگاه خشك كن

انتقال مي يابند تا تمامي رطوبت احتمالي موجود در آن گرفته شود زيرا كه وجود

مقدار كمي از آب و رطوبت باعث ايجاد حباب ها ي ريزي در بطري هاي توليد شده

مي گردد ودر نتيجه از استحكام آن كاسته شده و سوراخ شدگي بطري را به همراه

دارد

. بعد از مرحلة خشك كني گرانول ، به قسمت دوب كننة دستگاه بطري ساز

هدايت شده و درآنجا،‏ تا حدود

400 به گرانولها حرارت داده شده وسپس به طور

C

اتوماتيك ، PET مذاب به طور پيوسته و لوله اي شكل به قسمت برش و شكل

دهندة اولية دستگاه رفته و در آنجا پس از برش لوله به تكه هاي 15 سانتي متري ،

يك ميلة داغ را از بالا داخل اين تكه لوله هاي بريده شده كرده تا تقريباً‏ شكل يك

لولة آزمايشگاهي با قطري حدود

2c m را به خود بگيرد كه سر با اين لوله به

صورت مارپيچ شكل بوده و محل بستن در بطري مي باشد . حال از قبل سرد شدن ،


صنايع نوشابه سازي

38

قسمت زائد دم شكل انتهاي سر بستة لوله هارا كه در موقع توليد بوجود آمده است

بريده شده وسپس دوباره لوله ها را گرم مي كنند تا براي شكل دهي نهائي آماده

شوند كه لوله ها پس از گرم شدن وارد قالب هايي فلزي كه درون آنها به صورت

شكل واقعي بطري تراشيده شده است مي گردد و بعد از اينكه قالب ها از دو طرف

بسته شده از پايين با فشار هواي 15 اتمسفر به درون سر باز اين لوله ها دميده مي

شود كه در نتيجه لوله هاي نيمه مذاب باد شده وشكل قالب را به خود مي گيرند و

بعد از آن هم قالب ها مجدداً‏ باز شده و بطري هاي توليد شده را در داخل كيسه مي

ريزند .


صنايع نوشابه سازي

39


صنايع نوشابه سازي

40

فصل هفتم

خطوط توليد نوشابه


41

صنايع نوشابه سازي

خط توليد نوشابه شيشه اي cc

286

به طور كلي بايد گفت كه در خطوط توليد نوشابه مايع اصلي نوشابه تهيه شده و پس

از بسته بندي آمادة مصرف از سوي مصرف كنندگان مي شود اين خط توليد هم كه

نوشابه را پس از توليد در بطري هاي شيشه چند بار مصرف cc

286 بسته بندي مي

كند به نوبة خود براي توليد نوشابه تا بسته بندي آن چهار مر حلة اصلي را شامل

مي شود كه در مورد همگي آنها به ترتيب بحث خواهد شد .

ورود شيشه هاي خالي از انبار:‏ ابتدا جعبه هاي شيشه هاي خالي نوشابه توسط

غلطك از انبار به خط توليد آورده مي شود و سپس توسط دستگاه انكستر ‏(شيشه

بلند كن ( شيشه هاي خالي نوشابه از جعبه خارج شده و بر روي غلطكي كه شيشه

ها را به سمت دستگاه بطري شوي هدايت مي كند قرار مي گيرند وبه منظور

جلوگيري از شكستن شيشه ها كه به دليل تجمع وسايش شيشه ها بر هم صورت

مي گيرد ، بر جداره خارجي شيشه ها مايع كف صابون مي ريزند تا از اصطكاك بيش

از حد بين شيشه ها كاسته شود.‏ و نيز جعبه هاي خالي نوشابه هم توسط غلطك

ديگري به آخر خط توليد براي چيدن شيشه هاي پر شده هدايت مي شوند .

شست شوي شيشه ها قبل از پر شدن توسط دستگاه بطري شوي

: به منظور داشتن

بطريهايي پاك و تميز شيشه ها توسط دستگاه بطري شوي شسته مي شوند تا از


صنايع نوشابه سازي

42

وجود هر گونه ميكروارگانيسمي عاري شوند كه براي اين كار شيشه هاي بر روي

غلطك ، به ترتيب وارد دستگاه بطري شوي شده و به تقريباً‏ عمود و وارونه داخل

حلقه هايي قرار مي گيرند كه به دليل كج بودن اين حلقه ها نسبت به زمين ، ني ها ،

مايعات مانده وچيزهاي ديگر از داخل اين شيشه ها خارج مي شوند سپس شيشه ها

به طور كاملاً‏ وارونه وارد اولين تانك از هفت تانك شست و شوي دستگاه بطري

شوي مي شوند ‏.كه از اين هفت تانك ‏،شش تاي اول مربرط به شت وشوي شيشه با

سود و تانك آخري هم براي آبكشي نهايي با پودر ميركس و آب گچ گيري شده

است هما ن طوركه ملاحظه مي كنيد

با توجه به جدول 2 مقدار درصد سود در تانك

اول 2/5 الي 4 در صد بوده و به تر تيب در تا نك هاي بعدي از غلظت آن كاسته مي

شود و همچنين دماي محلول هاي سه تانك اول يعني تانك هاي

ترتيب افزايش يافته و سپس در سه تانك بعدي يعني تانك هاي

(1) و (2) و (3) به

(4) و (5) و(‏‎6‎‏)‏

شاهد افت دوبارة دما هستيم كه اين افزايش وكاهش دماي محلول تانك ها را طوري

تنظيم مي كنند كه اختلاف دماي بين دو تانك بيشتر از

C

25 نشود زيرا كه شيشه

ها فقط طاقت شوك حرارتي تا

C

25 را دارند ‏.وبدين گونه شيشه ها ي وارونه پس از

ورود به تانك اول به مدت پنج دقيقه با محلول موجود در آن تانك كه از پايين به

داخل شيشه ها ريخته شده و خارج مي گردد و شسته مي شوند و به همين ترتيب

پس از شست وشوي در تانك اول ، وارد ديگر تانك ها شده ودر هر يك از آنها به

مدت پنج دقيقه به همين طريق شسته مي شوند كه در مرحلة آخريعني در تانك


43

صنايع نوشابه سازي

هفتم براي شفاف كردن شيشه ها درون آنها را به مدت چند دقيقه با پودر مير كس

(MY REX و فرچه هاي مخصوص شست وشوي داده وسپس در همان تانك

)

آبكشي نهايي با آب گچ گيري شده صورت مي گيرد وپس از آن شيشه ها دوباره بر

روي يك نقاله ديگر قرار گرفته وبه ترتيب از قسمت كنترل تميز بودن شيشه ها كه

آئينه خواني نام دارد گذشته و وارد دستگاه فيلر ‏(شيشه پركن ( مي شوند .

)

شماره تانك

تانك

تان ك

تان ك

تان ك

تانك

تان ك

(٦)


( ٤)

(٣)

( ٢)

مقادير (١)

٢٥ ٤٥

٥٠-

٣٠

٥٠

٦٥

-

٦٠

٧٥

٥٠

٦٥

٣٥

٥٠

(

C

دما ) 0




١/٥

-

درصد سود ٢/٥

آمتر از

آم تر از

٠/٥


٠/٣

٠/٥

١

٤ ‎٢/٥‎ ١/٥

اختلاط آب و شربت وگاز CO 2

واحد شربت سازي و گاز

CO 2

جدول شمارة (2)

‏(ساخت مايع اصلي نوشابه):‏ در اين مرحله شربت

واحد توليد گاز و نيز آب تصفيه شده از تصفيه

خانه كه به خط منتقل شده اند در اين بخش در دستگاهي به نام كربوكولر فلوميكس

با هم مخلوط شده و مايع قابل استفاده و اصلي نوشابه را به وجود مي آورند ، بدين

ترتيب كه ابتدا چون آب تصفيه شده داراي مقداري هوا مي باشد و براي اينكه در

هنگام مخلوط شدن با شربت ايجاد كف ننمايد قبل از مخلوط شدن با ساير اجزاء

توسط دستگاهي به نام دي آراتور هواي آن را مي گيرند و سپس به بخش تقسيم


صنايع نوشابه سازي

44

دستگاه كربوكولرفلوميكس رفته ودر آنجا بسته به نوع نوشابه و تنظيمات تكنيسن

دستگاه ، با شربت نوشابه در حدود يك واحد شربت و پنج واحد آب با هم مخلوط

مي شوند و سپس مخلوط بدست آمده وارد مخزن اصلي دستگاه كربوكولرفلوميكس

C

شده ودر آنجا دمايش را به 4 الي

C

6 مي رسانند تا بتوانند گاز CO 2 را به

خوبي به خود جذب كند ودر همين حال هم از طرف ديگر اين مخزن گاز CO 2

با

فشار 140 پوند وارد شده و مقداري از آن جذب مايع نوشابه مي شود به طوري كه در

اينجا مايع اصلي و قĤبل استفادة نوشابه بدست آمده وآن را به منظور بسته بندي به

سمت دستگاه فيلر ‏(بطري پر كن ( مي فرستند .

بسته بندي نوشابه ها : شيشه هاي شسته شده در دستگاه بطري شوي پس از

كنترل توسط آئينه بين ها در قسمت آئينه خواني وارد دستگاه فيلر 72 شده و پر

مي شوند كه اين دستگاه 72 سوپاپ پر كننده دارد و مي تواند با هر دوري كه مي

زند 72 شيشه را پر كند به طوري كه آبتدا تشتك هاي سر نوشابه را كه در جعبه

هاي 8100 عددي بوده وطرح ورنگ آنها بسته به نوع نوشابه توليدي مي باشد رااز

بالا به داخل قيف دستگاه فيلر ميريزند و سپس دستگاه به طور خود كار آنها را

پشت سر هم رديف كرده و پس از پر كردن شيشه ها بر روي آنها تشتك مي زند

ولازم به ذكر است اين نوع نوشابه ها كه در بطري هاي شيشه اي بسته بندي مي

شود از نوع 286 cc مي باشد و چون در هنگام پر كردن شيشه ها مقداري از آن به

دليل كف كردن نوشابه ها خارج مي شود بنابراين شيشه ها را به ميزان

300c c پر


45

صنايع نوشابه سازي

مي كنند تا مقدار خارج شده جبران شود وحد آن از 286 cc پايين تر نرود . پس از

اين مرحله نوشابه ها به ترتيب از زير دستگاه كد زن گذشته و بر روي تشتك آنها

كد مي خورد كه اين كد شامل اطلاعاتي نظير تاريخ توليد ، شمارة خط توليد و غيره

مي باشد و پس ازآن هم شيشه ها از قسمت آئينه بيني شيشه هاي پر شده مي

گذرد تا اگر در حين پر شدن شيشه ها يك جسم خارجي به داخل شيشه ها راه

پيدا كرده در اين مرحله اين نوع شيشه ها شناسايي شده واز خط توليد خارج شوند

تا پس از شستشوي مجدد ودوباره براي پر كردن آماده شوند . بعد از آن شيشه ها را

براي چيدن در جعبه آماده مي كنند بدين صورت كه وارد دستگاه كيبستر ) جعبه

پر كن

( مي شوند ودر آنجا توسط فينگرها ) زبانه هاي هدايتگر ( ، 24 شيشه به طور

همزمان وارد جعبه هايي كه از ابتداي خط آورده شده اند مي شوند و بعد از اين

مرحله هم جعبه ها توسط نقاله وارد انبار شده و سپس به مصرف ميرسند.‏


46

صنايع نوشابه سازي


47

صنايع نوشابه سازي

خط توليد نوشابة PET

) نوشابههايي با بطري يكبار مصرف از جنس ( PET

مراحل توليد اين نوع نوشابه ها مشابه مراحل توليد نوشابه هاي شيشه اي مي باشد

و تنها فرق آن در استفاده از بطري براي يكبار مصرف PET به جاي بطري هاي چند

بارمصرف شيشهاي براي بسته بندي مي باشد به طوري كه ابتدا بطري هاي توليدي

در واحد توليد بطري PET

ونيز بطري هايي كه به منظور جبران كسري توليد ، آن

را به جاهاي ديگر سفارش مي دهند را داخل دستگاه جورچين بطري ريخته كه اين

دستگاه با حركت چرخش خود بطريهارا مرتب كرده وبه واحد شست وشوي بطري

مي فرستند كه در واحد شست وشوي بطري به دليل اينكه اين نوع بطري ها كاملاً‏ نو

وبهداشتي هستند شست شوي زيادي روي آنها انجام نمي گيرد و فقط براي رفع

گرد وخاك احتمالي پس از وارونه شدن بطري ها ، از پايين با آب گچ گيري شده

داخل آن را شستشو مي دهند و آنگاه بطري ها وارد دستگاه فيلر شده وبعد از پر

شدن درب آنها بر روي آن پيچ مي خورد ) لازم به ذكر است كه در كارخانه تنها

بطري PET توليد مي شود ودرب آنها توليد نمي گردد ( وسپس در قسمت ليبل

زدن به دور آن ليبل ‏(برچسب ( چسبانده مي شود و آنگاه بر روي درب آن كد

خورده و بعد از آن در بسته هاي چند تايي توسط دستگاه شرينگ پك ) دستگاهي

كه بانايلون بسته بندي مي كند ( بسته بندي مي شوند .


صنايع نوشابه سازي

48

فصل هشتم

آزمايشگاه كنترل كيفي


49

صنايع نوشابه سازي

به دليل اينكه صنعت نوشابه سازي جزو صنايع غذايي به شمار مي رود بنابراين

موارد كنترلي زيادي بر روي مراحل توليد و محصولات توليد شدة آن صورت مي

گيرد كه اين كار بر عهدة آزمايشگاه كنترل كيفي مي باشد و در اين بخش بر اجراي

كامل تمامي مقررات و استاندارد هاي مربوط به نوشابه سازي نظارت مي شود

. عمدة

كار اين آزمايشگاه مربوط به آزمايش بر روي محصولات توليد شده مي باشد كه اين

آزمايشات هر 1/5 ساعت يكبار براي نوشابه هاي توليد شده ونيز فقط يك بار براي

كل آب موجود در تانك آب آشاميدني انجام مي گيرد كه بر روي آب تانك

آشاميدني فقط آزمايشاتي از قبيل ، PH سختي كل آب وعدم وجود

ميكروارگانيسم ها صورت مي گيرد ولي آزمايشاتي كه براي نوشابه صورت مي گيرد

شامل سنجش ، PH بريكس ، گازخوري ، اسيديته ‏،چگالي و همچنين از نظر

باكتريولوژيكي مي باشد كه با توجه به اينكه هر نوع نوشابه اي يك سري

خصوصيات و استانداردهاي كيفي مربوط به خود را دارد به جزء استانداردها ي

بيولوژيكي بقية موارد كمي با هم تفاوت دارند . حال در مورد چگونگي آزمايش بر

روي نوشابه هاي توليد شده در خط توليد نوشابة شيشه اي مي پردازيم كه البته

براي خط توليد نوشابه هاي PET هم آزمايشات چنين مي باشد

. براي اين كار ابتدا

سه شيشة پر شده را كه آمادة چيدن در جعبه مي باشد را از خط توليد برداشته وبه

آزمايشگاه مي برند كه يكي را براي انجام آزمايشات ميكروبيولوژيكي و دوتاي ديگر

را هم براي آزمايشات كيفي فيزيكي و شيميايي در نظر مي گيرند كه در اينجا يك


صنايع نوشابه سازي

50

فشار سنج مخصوص نوشابه ‏(گيج فشار سنج

( را بر روي قسمت سر يكي از نوشابه

ها قرار داده وبا پيچاندن پيچ مخصوص ، آن را محكم مي كنند وسپس با فشار دادن

سوزن اين فشار سنج به داخل ، تشتك نوشابه را سوراخ كرده و نوشابه را تكان مي

دهند تا گاز آن شروع به بيرون آمدن كرده وداخل شيشه تجمع كند ودر نتيجه با

توجه به فشاري كه ايجاد مي كند باعث حركت عقربه فشار سنج شده و فشار داخل

نوشابه را بر حسب

PSI نشان مي دهد حال بلافاصله پس از باز كردن فشارسنج

يك دما سنج را به داخل نوشابه كرده ودماي مايع آن را بر حسب فارنهايت اندازه

مي گيرند وسپس اين مقدار فشار ودماي بدست آمده را بر روي جدول گاز خوري

برده ومقدار گاز

CO 2 موجود در نوشابه ‏(گاز خوري ( را بر حسب درصد حجمي

مشخص مي كنند كه با توجه به اين مقدار و ضرب آن در عدد 0/2 مي توان درصد

وزني گاز

CO 2 موجود در نوشابه را هم تعيين نمود كه اين درصد وزني براي

نوشابه هاي پرتقالي و لمون لايم بايد در حدود 0/6 گرم در

100cc و براي نوشابه

هاي كولا در حدود 0/7 گرم در حدود 100cc نوشابه باشد

موجود در نوشابه

. پس از تعيين ميزان گاز

) گاز خوري ( ، نوشابه را به همراه يك نوشابه ديگر به داخل يك

ظرف بزرگ ريخته وبا ريختن وخالي كردن پي در پي محتويات اين ظرف به يك

ظرف ديگر ‏،تمامي گاز موجود در نوشابه را از آن خارج مي كنند و سپس اين مايع را

درون يك استوانه مدرج 200cc ريخته وبريكس سنج را در آن شناور مي سازند كه

پس از ايستادن بريكس سنج ، عدد آن را خوانده و بريكس نوشابه را تعيين مي


51

صنايع نوشابه سازي

كنند كه بريكس نوشابه همان مقدار غلظت نوشابه مي باشد كه بستگي به

مقدارمصرف شكر براي تهية شربت و نيز درصد تركيب شربت با آب دارد كه اين

مقدار براي نوشابه ها ي پرتقالي 11 و براي نوشابه هاي لمون لايم و كولا 10 مي باشد

كه البته اين نوع اندازه گيري هم در واحد شربت سازي

) عصاره خانه)‏ براي تعيين

غلظت شربت ساخته شده توسط بومه سنج انجام ميشود كه واحد آن بومه مي

باشد . پس از اندازه گيري بريكس در اينجا توسط يك چگالي سنج كه شبيه بريكس

سنج مي باشد ، چگالي نوشابه را هم تعيين مي كنند كه اين مقدار براي تمامي

نوشابه ها بين 1/035 الي 1/040

g

3

cm

مي باشد وبعد از اينكه بريكس و چگالي نوشابه

PH

PH

تعيين شد

PH آن را توسط دستگاه

متر اندازه مي گيرند كه مقدار

براي نوشابه ها ي پرتقالي ولمون لايم 2/8 الي 3/2

وبراي نوشابه هاي كولا 2/4 الي

2/7 در نظر گرفته مي شود ‏.كه اين دستگاه

PH متر مي تواند علاوه بر تعيين PH

به دليل داشتن سنسورهاي مختلف ، سختي كل آب آشاميدني بسته بندي شده

راهم تعيين كند و همان كه طور كه گفته شد بايد حدود 7

الي 7/2 ونيز سختي كل

آن كمتر از

280 PPM باشد . در آخرين مرحلة آزمايشات فيزيكي و شيميايي كه

بر روي نوشابه انجام مي گيرد مقدار اسيديتة نوشابه را تعيين مي كنند كه براي اين

كار 10 CC از نوشابه اي كه گاز آن خارج شده است را برداشته و 100CC آب مقطر

به آن اضافه نموده و روي چراغ حرارت مي دهند تا گاز آن كاملاً‏ خارج شود و بعد از

خنك شدن كامل آن ، 5 قطره معرف فنل فتالئين به آن اضافه نموده وبا محلول


صنايع نوشابه سازي

52

سود

0/1 نرمال تيتر مي كنند وسپس مقدار محلول مصرف شده را به سيسي در نظر

گرفته ودر عدد 0/07 كه ضريب ثابت اسيديته است ضرب ميكنند كه عدد حاصل

مقدار اسيدموجود بر حسب گرم در 100CC نوشابه مي باشد كه اين مقدار براي

نوشابه ها ي پرتقالي و لمون لايم 0/105 الي 0/140 و براي نوشابة كولا 0/084 الي

0/119 تعيين مي شود كه پس از انجام اين آزمايشات نوبت به آزمايشات

ميكروبيولوژيكي در بخش ميكروب شناسي آزمايشگاه كنترل كيفي مي رسد كه

بدين منظور نوشابة سوم را برداشته وبه طور مستقيم چند قطره ازآن را بر روي كيت

هاي ميكروبيولوژيكي مي ريزند كه اين كيت ها سه نوع هستند كه شامل كيت قارچ

شناسي

. كيت شناسايي ميكروب هاي عمومي ونيز كيت مربوط به شناسايي يك

نوع باكتري خاص كه بيشتر در زير پوست مرغ زندگي مي كند مي باشد كه پس از

انجام اين آزمايش ، كلية آزمايشات بر روي نوشابه كامل شده ونتايج آن به صورت

روزانه بر روي دفاتر بزرگي نوشته مي شود كه بعداً‏ براي سازمان مركزي نوشابة زمزم

فرستاده مي شود . با وجود اينكه آزمايشات گوناگوني بر روي نوشابه هاي توليدي

صورت مي گيرد و مرتباً‏ توليد آنها كنترل مي شود ولي باز هم احتمال غير استاندارد

بودن و يا فاسد شدن زود هنگام آنها وجود دارد

. بنابراين در بخش آزمايشگاه

كنترل كيفي ، يك اتاق به نام اتاق شاهد وجود دارد كه در هر شيفت كاري ‏(صبح

وشب

( از هر خط توليد دو عدد نوشابه را برداشته كه يكي مربوط به نتايج آزمايش

هاي

ميكروبيولوژيكي بوده وديگري مربوط به آزمايش هاي

فيزيكي و شيميايي


53

صنايع نوشابه سازي

مي باشد كه پس از نوشتن نتايج وتاريخ و شمارة خط توليد بر روي بر چسبي كه به

آنها مي زنند ، آنها را به مدت شش ماه كه مدت زمان مصرف نوشابه مي باشد در

داخل اين اتاق قرار مي دهند تا اگر بعداً‏ گزارشي در مورد غير بهداشتي بودن ويا

فاسد شدن زود هنگام نوشابه هاي توليد شده به دست آنها رسيد اين نمونه ها به

عنوان شاهد وجود داشته باشند كه اگر اين موارد در آنها هم وجود داشت ، اين

گزارشها تأئيد شوند.‏


صنايع نوشابه سازي

54

منابع ومأخذ

كتاب ها :

- 1 نوشيدني هاي گوارا نوشتة : - فلورا فروزنده - انتشارات جهاد دانشگاهي

اصفهان 1380

2- نوشابه هاي طبيعت نوشته:‏ - شرلي راس انتشارات راضيه

منابع اينترنتي :

1- سايت شركت هاي نوشابه سازي

1379

-2

ديگر سايتهاي مرتبط

More magazines by this user
Similar magazines