Lycaena helle - Towarzystwo na rzecz Ziemi

tnz.most.org.pl

Lycaena helle - Towarzystwo na rzecz Ziemi

kraków


2

1

1

2

Prawie 1200 cennych zespołów i obiektów

wpisanych do rejestru zabytków, ponad

30 muzeów, kilkanaście dużych teatrów,

dziesiątki imprez i setki wydarzeń kulturalnych

– to niezwykle skondensowany, a jednocześnie

wiele mówiący opis Krakowa. Tak, to Królewskie

Miasto oszałamia każdego turystę liczbą i różnorodnością

swych atrakcji. Jednak ciągle jest to bardzo

niepełny jego obraz, gdyż nie wspomniano jeszcze

o zadziwiającym bogactwie tutejszej przyrody. Koniecznie

jest więc dodanie do wizerunku współczesnego

Krakowa 5 rezerwatów przyrody, 8 użytków

ekologicznych, 251 pomników przyrody i, co bardzo

istotne, 3 obszarów należących do Europejskiej Sieci

Ekologicznej NATURA 2000. Ponadto na teren Krakowa

wchodzą swymi obszarami jeszcze trzy parki

krajobrazowe z Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych:

Bielańsko-Tyniecki, Tenczyński oraz Dolinek

Krakowskich. Walor przyrodniczy miasta jest tym

bardziej istotny i warty podkreślenia, że przecież

miasto to jest drugą co do wielkości metropolią

w kraju zamieszkałą na stałe przez grubo ponad

700 000 osób. A jednak w jej sąsiedztwie egzystuje

i ma się dobrze imponująca liczba przedstawicieli

świata roślin i zwierząt, spośród których znaczna

część to gatunki rzadkie i prawnie chronione.

Kraków swymi granicami obejmuje powierzchnię

około 324 km 2 rozciągających się na obszarze kilku

makroregionów geograficznych: Wyżyny Krakowskiej,

Kotliny Sandomierskiej i Pogórza Karpackiego.

Urozmaicona rzeźba terenu jest efektem jego geologicznej

budowy, której to skalny budulec przejawia

3

bardzo zróżnicowaną odporność na erozję. Geolodzy

wyróżnili tu ponadto następujące jednostki

geomorfologiczne: Pradolinę Wisły, Skłon Wyżyny

Małopolskiej, Zrąb Sowińca i inne izolowane zręby

Bramy Krakowskiej oraz Wysoczyznę Krakowską.

1. Klasztor Kamedułów na Bielanach

w otoczeniu Lasu Wolskiego

2. Willa Decjusza w otoczeniu parkowym

z kwitnącym ziarnopłonem wiosennym

3. Staw Płaszowski z bogatą szatą roślinną

4. Zalew na Zakrzówku

5. Murawy kserotermiczne i wilgotne łąki

w okolicach Pychowic

Na stronie 2

1. Masowo kwitnący rdest wężownik

na Łąkach Nowohuckich

2. Kwietniowy Las Wolski

z dywanem zawilców gajowych

4 5

3


Bączek

Ixobrychus minutus

Derkacz

Crex crex

Krakowskie osobliwości przyrodnicze

Ptaki

Najmniejsza z lęgnących się w naszym kraju

czapli dorastająca do około 35 cm długości.

Prawdopodobnie jest też najbardziej kolorową

czaplą spośród krajowych gatunków,

choć mowa tu jedynie o upierzeniu samca, gdyż

samica ma bardziej maskujące, a przez to skromniejsze

ubarwienie.

Ze względu na swe rozmiary dosyć trudno jest

dostrzec bączka w terenie, tym bardziej, że unika

przebywania na otwartej przestrzeni wybierając na

żer, odpoczynek czy lęg gęstwinę nadwodnej roślinności.

Planując obserwacje tego ptaka najlepiej jest

wybrać drugą połowę czerwca. Wówczas to wykluwają

się pisklęta, a rodzice intensywniej polują, aby

wykarmić swój przychówek i są przez to bardziej

ruchliwe – co chwilę przelatują pomiędzy miejscami

polowania, a gniazdem. Dobrą wskazówką informującą

czy dane miejsce zasiedlone jest przez bączka

są specyficzne głosy samców, podobne do psiego

szczekania. Może się też zdarzyć, że przypadkowo

znajdziemy się blisko bączka. Wtedy mamy świetną

okazję zaobserwować jego wielce oryginalną

taktykę obronną polegającą na upodobnieniu się

do otaczającego go tła, złożonego z gęstych trzcin.

W takim momencie ptak spokojnie, lecz zdecydowanie

kieruje dziób prosto ku niebu, wyciągając przy

tym mocno szyję i zamiera bez ruchu. Żywi wtenczas

zapewne głębokie przekonanie, że oto staje

się grubą łodygą wielkiej trzciny i nagle przestaje

być widoczny, a potencjalny agresor wnet znudzi

się i odejdzie. Podobnie zresztą zachowuje się jego

większy krewniak – bąk.

Bączek zasiedla różnorakie akweny wodne: od wielkich

jezior po małe glinianki i starorzecza – zbiornikom

tym musi jednak towarzyszyć rozwinięta strefa

szuwarów czy łozowisk. Gniazdo buduje dosyć nisko

Ptak ten jest blisko spokrewniony z powszechnie

znaną i mało płochliwą łyską. Jednak pod

względem wyglądu bliżej mu do kuropatwy,

a z uwagi na swe skryte zachowanie stoi tuż

obok następnego krewniaka, wiecznie ukrywającego

się wodnika. Wodnik wybiera jednak środowiska

związane z dużą ilością wody, a derkacz decyduje

się na bardziej suchą okolicę – głównie bujne łąki

i turzycowiska najchętniej położne w dolinach

rzecznych. W ostatnich latach obserwuje się także

wkraczanie derkacza na pola uprawne.

Nieliczni szczęśliwcy, którzy podczas spaceru przypadkiem

„wejdą” na derkacza, mogą zobaczyć go w pełnej

krasie, łącznie z pięknie rdzawym kolorem występującym

na wierzchu jego skrzydeł. Stanie się to jednak

tylko wtedy, gdy ptak zdecyduje się w tej kryzysowej

sytuacji na zerwanie do lotu, a czyni to wyjątkowo

niechętnie uciekając zwykle na piechotę. Z uwagi na

konspiracyjny tryb życia, wykrycie derkacza odbywa

się zwykle na podstawie jego charakterystycznego

głosu terytorialnego, brzmiącego mniej więcej jak

nazwa łacińska tego ptaka z mocnym akcentem

postawionym na „r”. Derkanie najczęściej słychać w

nocy, a także rano i wieczorem w miesiącach V - VI.

Ptaki te gniazda zakładają pod osłoną gęstej roślinności,

w płytkim dołku wygrzebanym w ziemi, który

nad wodą, w gęstej roślinności, a ma ono kształt

płytkiej czarki zbudowanej najczęściej z fragmentów

trzcin – łodyg i liści. Składa zwykle 5-6 jaj, które

wysiaduje niecałe 3 tygodnie. Co ciekawe, po kilku

dniach od wyklucia, młode bączki opuszczają gniazdo

i wspinają się po okolicznych trzcinach czekając

na kolejne dostawy pokarmu od swych rodziców.

Latać potrafią po miesiącu od momentu opuszczenia

wapiennej skorupki.

Bączki odlatują od nas na zimę VIII-IX, a pojawiają się

podczas wiosennej wędrówki najszybciej w IV.

Gatunek prawnie chroniony, wpisany do Załącznika I

Dyrektywy Ptasiej programu NATURA 2000. Bączek obserwowany

jest m.in. na stawach Bonarka oraz w granicach

Dębnicko-Tynieckiego obszaru łąkowego.

1. Młody bączek

2. Dorosły samiec bączka

wymoszczony jest trawą.

Pisklęta należą do zagniazdowników,

a więc niemal

tuż po wykluciu są gotowe

do opuszczenia gniazda,

by pod opieką rodziców

zdobywać tak pokarm jak

i niezbędne doświadczenie

życiowe. Żywią się różnymi

bezkręgowcami zbieranymi

z ziemi i pośród traw.

Derkacze są ptakami

wędrownymi i przylatują

do nas z zimowisk w IV,

a opuszczają kraj do X.

Jest to gatunek prawnie

chroniony, zapisany w Załączniku

I Dyrektywy Ptasiej

programu NATURA 2000.

Można go usłyszeć m.in. na

terenie Łąk Nowohuckich,

w okolicy Kostrza, Skotnik

i Sidziny, na łąkach w Toniach,

a czasami nawet na

Zakrzówku.

1 2

Jerzyk

Apus apus

Jarzębatka

Sylvia nisoria

Gąsiorek

Lanius collurio

Jerzyki, mimo wielkiego podobieństwa do jaskółek,

są znacznie lepszymi i bardziej wytrwałymi

od nich lotnikami, spędzając w powietrzu o

wiele więcej czasu. Niektórzy badacze twierdzą

nawet, że to najlepsi lotnicy spośród wszystkich krajowych

gatunków ptaków. Faktem jest, że przestrzeń

powietrzna, to jedyne miejsce do którego jerzyki są

doskonale przystosowane. Specjalizacja posunęła

się już do tego stopnia, że ich nogi nie są zdolne do

sprawnego poruszania się po ziemi, a nawet start do

lotu z płaskiej powierzchni jest już nie lada wyczynem.

Dawniej ptaki te gniazdowały w szczelinach niedostępnych

i wysokich skał oraz w wyżej położonych

dziuplach drzew. Obecnie jerzyki znane są dobrze

mieszkańcom miast, gdyż skutecznie zasiedliły

zakamarki wysokich budynków – w szczególności

stropodachy budynków mieszkalnych, a także

różnego rodzaju obiekty przemysłowe czy też wieże

kościelne. Jerzyki lęgną się w niewielkich koloniach

skupiających zwykle do kilkudziesięciu gniazd.

Składają 2-3 jaj do niezbyt imponującego złożonością

konstrukcji czy wielkością gniazda, zbudowanego

z części traw i piór posklejanych w płytką czarkę.

Co ciekawe ich spoiwem jest ślina jerzyka. Pisklęta

przebywają w gnieździe dosyć długo – nawet do 50

Dzierzba ta, wspomniana już w opisie jarzębatki,

zasiedla wprawdzie często to samo miejsce

co poprzedniczka, lecz trybem życia bardzo

się od niej różni. Gąsiorek bowiem niemal cały

czas jest świetnie widoczny i łatwy do zauważenia,

gdyż godzinami przesiaduje na swych ulubionych,

wyeksponowanych miejscach, którymi są zazwyczaj

najwyższe gałązki sterczące z kępy krzaków. Wypatruje

stamtąd zdobyczy, którą stanowią zwykle

większe owady, ale jego łupem padają też gryzonie,

jaszczurki, a nawet drobne ptaki. Ptak ten ma dosyć

rzadki wśród krajowej awifauny zwyczaj nabijania

ciał swych ofiar na różnego rodzaju kolce. Zachowanie

to praktykuje zazwyczaj wobec swych największych

ofiar, gdyż ma zbyt słabe nogi, by skutecznie

przytrzymywać zdobycz podczas jej „porcjowania”

poprzedzającego konsumpcję. Tak unieruchomione,

niezjedzone od razu ofiary często stają się swoistym

magazynem pożywienia na chudsze dni. Podobne zachowania

cechują również drugą dzierzbę – srokosza.

dni, a po wylocie z niego od razu usamodzielniają się.

Jednak obserwacje wskazują, że młode ptaki powracają

jeszcze na noc do swego rodzinnego gniazda.

Jerzyk, odżywiający się owadami łapanymi oczywiście

w powietrzu, na zimę, z braku takiego pokarmu musi

opuścić tereny lęgowe i czyni to już nawet w VIII i leci

do południowej Afryki. Jego efektowne, powietrzne

akrobacje można ponownie obserwować od V.

Gatunek prawnie chroniony. W przeciwieństwie

do wcześniej opisanych ptaków najłatwiej jest go

zaobserwować na terenach zdominowanych przez

człowieka – tak w centrum miasta jak i na jego

peryferiach. W Krakowie niezwykle liczna kolonia

jerzyków zasiedla otwory maczulcowe Kościoła

Mariackiego.

To najbardziej wyróżniający

się gatunek spośród kilku

krajowych pokrzewek

- jest największa z nich

i jako jedyna ma żółty kolor oka.

Jarzębatka, mimo swej wielkości

jak i donośnego śpiewu, jest

stosunkowo trudna do wykrycia,

gdyż bardzo sprawnie porusza

się w zielonej gęstwinie i rzadko

zajmuje wyeksponowane pozycje.

Wyjątkiem jest okres kiedy

to samiec popisuje się przed

przyszłymi wybrankami, a jednocześnie

przed konkurentami

swoim śpiewem i godowym rytuałem. Wówczas to,

w czasie tokowego lotu podrywa się ostro w górę, by

po chwili opaść bujając się przy tym jakby na boki, a

wyrazisty śpiew nieustannie mu towarzyszy. Aby zobaczyć

tę pokrzewkę, najlepiej wybrać się w miejsca

zasiedlone przez innego ptaka - gąsiorka. Ptaki te są

bowiem bardzo częstymi sąsiadami. Jarzębatka najchętniej

zasiedla dobrze nasłonecznione zadrzewienia

i zakrzaczenia, obfitujące

w gatunki roślin wyposażonych

w kolce. Mogą to być też skraje

lasów, a także niedawno obsadzone

uprawy leśne. Często zamieszkuje

zarośnięte pobocza

śródpolnych dróg.

Gniazdo jarzębatki ma kształt

luźnego koszyczka o bardzo

zróżnicowanym materiale

budulcowym: od traw do owadzich

kokonów, a uwite jest

w gęstej części zakrzaczenia.

Ptaki składają zwykle 4 jaja,

a pisklęta około 15 dni po wykluciu

opuszczają gniazdowe pielesze.

Jarzębatka przylatuje do nas w IV, a na zimowiska

wybiera się już od VIII.

Jest to gatunek prawnie chroniony, zapisany w Załączniku

I Dyrektywy Ptasiej programu NATURA

2000. Można go zaobserwować m.in. na terenie łąk

w okolicy Kostrza.

Gąsiorek buduje dosyć masywne gniazdo w postaci

głębokiego koszyka umiejscowionego w krzaku lub

w dolnej części niskiego drzewa. Składa zwykle 5-6 jaj

z których po około 2 tygodniach wykluwają się pisklęta.

Taki sam czas zajmuje im opuszczenie gniazda.

Dzierzba ta przylatuje do nas z początkiem V, a odlatuje

od VIII do IX.

Gatunek prawnie chroniony, zapisany w Załączniku I

Dyrektywy Ptasiej programu NATURA 2000. Obserwowany

jest m.in. na terenie Łąk Nowohuckich, w okolicy

Kostrza i Tyńca, w Swoszowicach i na łąkach w Toniach.

4 5


Modraszek telejus Phengaris teleius

i modraszek nausitous Phengaris nausithous

Czerwończyk nieparek

Lycaena dispar

Motyle

To podobne do siebie wyglądem i sposobem

rozmnażania dwa gatunki modraszków. Występują

na otwartych terenach podmokłych:

torfowiskach i wilgotnych łąkach, tam gdzie

rośnie ich żywicielska roślina - krwiściąg lekarski.

Do ich rozmnażania konieczne jest jeszcze występowanie

w tym samym miejscu pewnych gatunków

mrówek z rodzaju wścieklic, bowiem oba te modraszki

są ich pasożytami. Modraszek telejus do rozrodu

wykorzystuje najchętniej wścieklicę szorstką,

a nausitous wścieklicę zwyczajną.

W ciągu całego sezonu obserwuje się jedno pokolenie

obu gatunków modraszków. Motyle pojawiają

się od VII do VIII, ale nausitous ma dwutygodniowe

opóźnienie względem telejusa. Modraszki te przylatują

głównie na kwiaty wspomnianego krwiściągu,

gdzie samice składają jaja. Larwy po wykluciu, przez

około dwa tygodnie żerują na roślinie, a następnie

porzucają ją i spadają na ziemię. Na tym kluczowym

etapie skomplikowanego cyklu życiowego obu

motyli pojawia się mrówka, która na nieszczęście

mrówczego przychówku adoptuje larwę motyla i zanosi

ją prosto do mrowiska. A ta będąc już wewnątrz

komory wypełnionej larwami mrówek, odżywia się

nimi i zimuje. Wiosenną porą, już po przepoczwarzeniu

się, dorosła postać motyla opuszcza mrowisko i

odlatuje na kwiaty krwiściągu. Cykl rozpoczyna się

od nowa.

Oba motyle podlegają ochronie prawnej i są wpisane

do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. Znajdziemy

je także w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej

programu NATURA 2000. Oba gatunki można zobaczyć

w wielu miejscach Krakowa, a w większych

ilościach na Łąkach Nowohuckich, w okolicy Kostrza

i na łąkach w Toniach.

1. Modraszek telejus

2. Modraszek nausitous

3. Czerwończyk nieparek

Wierzch skrzydeł samca nieparka jest intensywnie

nasycony czerwienią i złotem, co

sprawia, że jest doskonale widoczny już z

daleka. Trzeba jednak przyjrzeć się lepiej,

by nie pomylić go z pospolitszym i bliźniaczo podobnym

czerwończykiem dukacikiem. Decydującą

cechą w takim przypadku będzie obecność specyficznych,

ciemnych przecinków i takich też brzegów

skrzydeł typowych dla nieparka.

Motyl ten preferuje otwarte tereny podmokłe:

wilgotne łąki i torfowiska niskie, najlepiej te sąsiadujące

z rzekami lub akwenami wodnymi. Ostatnio

coraz częściej spotykany jest też w bardziej suchych

okolicach i w środowiskach ruderalnych.

Wczesna wiosną, z zimujących jaj wylęgają się

wiecznie głodne gąsienice. Żerują na swej żywicielskiej

roślinie, czyli którymś z kilku gatunków

szczawiu, a najczęściej szczawiu lancetowatym i na

nim też przepoczwarzają się.

Czerwończyk nieparek ma zwykle jedno, a w przypadku

bardzo sprzyjającej pogody wylatuje i drugie

pokolenie. Nieparki pojawiają się wówczas od VI

do VIII z przerwą w VII. Warto wiedzieć, że przedstawiciele

pierwszego pokolenia osiągają wyraźnie

większe rozmiary niż motyle z drugiej fali.

1

2

3

Motyl objęty ochroną prawną, wpisany do Polskiej

Czerwonej Księgi Zwierząt, a także do Załącznika II

Dyrektywy Siedliskowej programu NATURA 2000. Gatunek

stwierdzony w wielu rejonach m.in. na łąkach

w okolicy Kostrza.

Czerwończyk fioletek

Lycaena helle

Skalnik driada

Minois dryas

2

Gatunek dużego, dziennego motyla, którego

raczej trudno pomylić z innym gatunkiem.

Otóż na dosyć jednolitym ciemnobrunatnym

tle wierzchniej strony jego przednich skrzydeł

występują dobrze widoczne oczy z niebieskawą

źrenicą. Plamki te znajdują się również na spodniej

stronie przedniego skrzydła. Dobrą wskazówką

naprowadzającą na jego rozpoznanie z większej

odległości jest wolny, jakby ociężały lot i to prowadzony

nisko nad ziemią.

Jeszcze nie tak dawno uważano ten gatunek za jeden

z najbardziej zagrożonych motyli w kraju i zapowiadano

rychłe wyginięcie w ciągu kilku lat. Jedyne

znane wówczas naturalne stanowisko w Polsce

egzystowało na terenie Krakowa. Ochrona czynna

obejmująca m.in. skuteczną reintrodukcję, a także

stwierdzenie wielu nowych stanowisk wskazuje, że

obecnie sytuacja driady, pomimo utrzymującego się

zagrożenia, jest o wiele lepsza.

Motyl ten występuje najczęściej w środowiskach kserotermicznych

położonych w pobliżu widnych lasów

porastających pagórkowaty teren. Wykształca tylko

jedno pokolenie w ciągu roku, latające od połowy VII

do końca VIII. Gąsienice żywią się różnymi gatunkami

traw, a często widać je na trzęślicy modrej. Motyle

1

Umotyla tego, a dokładniej na wierzchniej

stronie jego skrzydeł, przewagę ma barwa pomarańczowa

i brunatna wzbogacona mniej

lub bardziej wydatnie o połyskujący, fioletowy

odcień. Stąd też jego nazwa.

Fioletka, podobnie jak wcześniej opisane motyle,

najszybciej spotkamy na terenach podmokłych:

wilgotnych łąkach leżących w dolinach rzek i na

torfowiskach niskich. Niezbędnym składnikiem

miejscowej flory jest jedyna żywicielska roślina tego

gatunku – rdest wężownik.

Corocznie latają dwa pokolenia tego motyla, a osobniki

z pierwszego pokolenia widać już z początkiem

maja. Drugie pokolenie ma swój czas od połowy

VII do połowy VIII. Gdy motyl osiągnie już postać

dorosłą, żywiąc się do tej pory tylko rdestem, zaczyna

odwiedzać również inne rośliny m.in.: rzeżuchy

i niezapominajki.

Gatunek podlegający prawnej ochronie, wpisany do

Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt i Załącznika II Dyrektywy

Siedliskowej programu NATURA 2000. Dosyć

licznie występuje na Łąkach Nowohuckich.

1. Samiec czerwończyka fioletka

2. Samica czerwończyka fioletka

3. Skalnik driada

3

zdają się preferować kwiaty o fioletowej barwie.

Motyl objęty ochroną prawną, wpisany również do

Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. Jest obserwowany

na wilgotnych łąkach i suchych murawach

w okolicach Tyńca.

6 7


Rośliny

Chronione ostoje przyrody

Sasanka łąkowa

Pulsatilla pratensis

Efektowna roślina wieloletnia będąca członkiem

rodziny jaskrowatych. Dorasta do około

20 cm wysokości, a podrasta jeszcze wyżej

w okresie dojrzewania owoców. Wyposażona

jest w zimotrwałe listki tworzące rozetkę umiejscowioną

tuż przy powierzchni gleby. Dodatkowo, na

czas kwitnienia wyrastają sasance listki na łodydze

i tworzą swoistą konstrukcję kielichową. Wiosną,

w IV i V, na szczycie łodyg wyrastają dzwonkowate

kwiaty o długości do 3-4 cm. Co ciekawe sasanka,

poza samymi kwiatami wyposażona jest w dodatkowy

akcent dekoracyjny, a mianowicie liczne włoski

o rudawym zabarwieniu porastające łodygę, liście

sezonowe oraz zewnętrzna stronę płatków kwiatów.

Roślina ta preferuje dobrze nasłonecznione suche

zbocza, murawy kserotermiczne, a także obrzeża

lasów i zarośli.

Gatunek ten objęty jest ochroną prawną i

został też wpisany na Czerwoną listę roślin

i grzybów Polski. Można go spotkać w rejonie

Tyńca, Bodzowa i Zakrzówka.

1 2

Rdest wężownik

Polygonum bistorta

Krwiściąg lekarski

Sanguisorba officinalis

Przedstawiciel rodziny rdestowatych, który

w sprzyjających mu warunkach tworzy gęste

kępy łączące się w rozległe łany. Nazwa

gatunkowa rośliny wzięła się od wężowatego

kształtu jej kłącza. Łodyga wyrastająca z rozety

liści potrafi osiągnąć wysokość ponad 50 cm. Liczne

liście odziomkowe mają długi i lancetowaty kształt,

a ich powierzchnia jest pofałdowana. Kwiaty pojawiają

się na szczycie łodygi od V do VII i skupione

są w bardzo gęstym, walcowato ukształtowanym

kłosie o długości około 5 cm. Kwiaty mają różowy

kolor w różnych jego odcieniach.

Rdest wężownik rośnie najczęściej na podmokłych

łąkach, często w sąsiedztwie zbiorników wodnych.

Jest jedyną rośliną żywicielską dla chronionego

modraszka – czerwończyka fioletka. Znane są też

jej liczne właściwości lecznicze. Występuje na

wielu stanowiskach w Krakowie, a masowo porasta

m.in. Łąki Nowohuckie.

Należąca do rodziny różowatych okazała,

choć delikatnie zbudowana roślina osiąga

niekiedy znacznie ponad metr wysokości.

Wyrasta ze zdrewniałego kłącza, a jej łodyga

jest prosta i widlasto rozgałęziona z rzadka ozdobiona

listkami. Liście, na brzegach ząbkowane, zebrane

na ogonkach w skupiskach po kilka par. Niezbyt

efektowne, na pierwszy rzut oka kwiaty usadowione

na długich, sterczących w górę szypułkach,

w postaci gęstych główek o długości 1-3 cm. Jako

pierwsze zakwitają najwyżej położone główki, a

roślina kwitnie od VI do IX.

Roślina ta często rośnie na łąkach wilgotnych, ale

spotykana jest również w bardziej suchych miejscach.

Krwiściąg lekarski ma fundamentalne znaczenie

dla chronionych gatunków modraszków: telejusa

i nausitousa, dla których jest jedyną rośliną żywicielską.

Ma także swoje zastosowanie w zielarstwie.

Rośnie w wielu miejscach w granicach Krakowa,

a szczególnie licznie na łąkach w Toniach, pomiędzy

Dębnikami, Tyńcem i Skawiną, jak również – choć już

mniej obficie – na Łąkach Nowohuckich.

Na terenie Krakowa powołano do życia łącznie

kilkanaście obszarów chronionych w formie

użytków ekologicznych, rezerwatów i obszarów

sieci NATURA 2000. Są tu także części

trzech parków krajobrazowych.

Największym wśród tej pierwszej grupy jest urozmaicone

krajobrazowo Uroczysko w Rząsce o powierzchni

59,10 ha, z których na Kraków przypada 9,43 ha, a na

Zabierzów pozostała część. Tutejszy pejzaż tworzą pozostałości

zbiorowisk leśnych m.in. łęgu olszowego, zarastające

pastwiska, łąki świeże i dawne stawy podworskie.

Użytek chroni stanowisko bardzo rzadkiego fiołka

błotnego, a także efektownego skrzypu olbrzymiego.

Drugi co do wielkości użytek ekologiczny to Łąki

Nowohuckie leżące w sąsiedztwie Placu Centralnego.

Na powierzchni 57,17 ha stwierdzono 20 zbiorowisk

roślinnych, wśród których dominują podmokłe łąki

będące środowiskiem życia dla chronionych motyli:

modraszka telejusa i nausitousa oraz czerwończyków:

nieparka i fioletka. Gnieżdżą się tu m.in. derkacze

i gąsiorki. Na terenie użytku ustanowiono obszar

NATURA 2000 pod identyczną nazwą.

Kolejny użytek ekologiczny – Las w Witowicach liczy

15,07 ha powierzchni, a przedmiotem ochrony jest

dolina rzeki Bibiczanki porośnięta grądem. Do największych

tutejszych ciekawostek przyrodniczych

zaliczyć należy chronioną przytulię wonną, imponującą

rozmiarami purchawicę olbrzymią i ciekawego

owada – biegacza Ullricha.

3 4

Tam gdzie malowniczo wije się rzeka Prądnik istnieje

użytek ekologiczny o nazwie Dolina Prądnika

(14,15 ha). Stwierdzono tu m.in. 19 gatunków ssaków

i 51 gatunków ptaków. Z pierwszej grupy warto

podkreślić obecność bobra i wydry, a z ptaków na

szczególną uwagę zasługują zimorodek i pliszka

górska. Wykryto tu również biegacza Ullricha.

Następny pod względem wielkości jest użytek

Rozlewisko Potoku Rzewnego (2,77 ha), który mimo

swych niewielkich rozmiarów skupia mozaikę środowisk:

las mieszany, ols, a także łąki i szuwary. Ptaki

mają tu swą liczną reprezentację, a obserwowano

tu np. puszczyka i uszatkę, a także dzienne drapieżniki

takie jak: krogulec, kobuz, pustułka i myszołów.

Z bezkręgowców trzeba wymienić ważkę żagnicę

zieloną i pająka tygrzyka paskowanego.

Staw Dąbski (2,53 ha) to nazwa użytku ekologicznego

o bardzo podobnej do poprzednika powierzchni,

jednak zupełnie innym charakterze. Ochronie podlega

tu cały ekosystem stawu z grążelem żółtym oraz

rzadkimi zwierzętami: małżem szczeżują wielką i rybą

różanką na czele. Miejsce to zamieszkuje rodzina

łabędzi niemych.

1. Podmokłe w wielu miejscach Uroczysko Rząska

2. Meandrująca rzeka Prądnik

3. Rozlewisko Potoku Rzewnego

4. Staw Dąbski z rodziną łabędzi niemych

8 9


Wpobliżu Rezerwatu Skołczanka leży następny

użytek o tajemniczej nazwie Uroczysko

Kowadza (1,82 ha). Powstał celem zachowania

muraw kserotermicznych i traworośli

z kłosownicą pierzastą. Rośnie tu m.in. dziewięćsił

bezłodygowy i sasanka łąkowa, a bogaty świat roślin

wzbogaca chroniony motyl skalnik driada oraz rzadkie

chrząszcze o łacińskich nazwach: Euheptaulacus

villosus, Hymenalia rufipes i Cassida margaritacea.

Najmniejszym użytkiem ekologicznym Krakowa jest

Staw przy Kaczeńcowej (0,82 ha). Na jego brzegach

rosną okazałe drzewa, a wśród nich pomnikowe

kasztanowce białe i wiąz szypułkowy. Żyje tu 5

gatunków płazów, zaskrońce i niezwykle oryginalny

z wyglądu i nazwy – rzadki ślimak długowłosy.

Wśród krakowskich rezerwatów przyrody obszarowo

zdecydowanie dominuje Skołczanka (36,77

ha). W tym stepowym rezerwacie faunistycznym,

obejmującym dwa wzgórza zdominowane przez

las sosnowo-jodłowo-bukowy, naliczono około

300 gatunków roślin naczyniowych oraz około 500

gatunków rzadkich motyli i błonkówek. Znaczna ich

część żyje na obrzeżach wspomnianych lasów, które

porastają ciepłolubne zarośla, płaty muraw kserotermicznych

i piaskowych.

Kolejnym rezerwatem, o bardziej urozmaiconej rzeźbie

terenu, wielu jarach i wystających wapieniach

tworzących malownicze skałki są Panieńskie Skały

(6,41 ha). Drzewostan tworzą tu okazałe buki, graby

i dęby, a także jawory. W leśnym runie na wiosnę

pojawia się kolorowy, kwiatowy dywan utkany

m.in. z kokoryczy pustej, konwalii majowej i zawilca

2

1

gajowego. Strome ściany skał zasiedlone są przez

chronioną paprotkę zwyczajną i liczne mchy. Ciekawym

przedstawicielem ptaków jest tu pstrokata

muchołówka białoszyja.

1. Uroczysko Kowadza to siedlisko ciepłolubnych

gatunków roślin i zwierząt

2. Użytek ekologiczny Staw przy Kaczeńcowej

3. Najciekawsza, otwarta część Rez. Skołczanka

z murawami kserotermicznymi

4. Szczawik zajęczy rosnący w Panieńskich Skałach

5. Otchłań skalnych urwisk w Rez. Panieńskie Skały

3

Część Krzemionek Podgórskich objętych jest

ochroną w formie rezerwatu przyrody nieożywionej

Bonarka (2,29 ha). Głównym walorem

rezerwatu są odsłonięcia erozyjne dna morza

górnokredowego powstałe wskutek erozji wywołanej

przez fale morskie w strefie brzegowej i progi

uskokowe, które przecinają tę powierzchnię. Widać

tu odsłonięcia skał jurajskich, kredowych i trzeciorzędowych.

Następnym rezerwatem, o innym, florystycznym

profilu są Bielańskie Skałki (1,73 ha). Celem, położonego

przy kamedulskim klasztorze rezerwatu, była

ochrona muraw kserotermicznych urozmaiconych

wapiennymi skałkami. Murawy jednak z czasem

1 2

zarosły i straciły swój pierwotny walor.

Niedaleko od wyżej opisanego terenu znajduje się

kolejny rezerwat florystyczny, o ścisłym charakterze

Skałki Przegorzalskie (1,38 ha). Powołano go celem

zachowania muraw kserotermicznych rozwiniętych

wśród wapiennych skał. Tutejszy drzewostan składa

się głównie z dębów i krzewów: dzikich róż, berberysu

zwyczajnego, tarniny, irg i leszczyn. Tuż nad rezerwatem

stoi budowla z II wojny światowej zwana

Zamkiem w Przegorzałach lub Belwederem.

1. Rezerwat przyrody nieożywionej Bonarka

2. Rezerwat Skałki Przegorzalskie z górującym nad nim

tzw. Belwederem

Ostoje Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000

w gminie Kraków

W granicach Krakowa ustanowiono trzy ostoje Europejskiej Sieci Ekologicznej NATURA 2000.

4

5

Skawiński obszar łąkowy

(PLH120079)

Najmniejsza ostoja sieci NATURA 2000 to „Skawiński

obszar łąkowy” o symbolu PLH120079.

Ostoja siedliskowa obejmująca swymi granicami

44,1 ha powierzchni. Teren ten znajduje

się przy południowo-zachodniej granicy Krakowa,

tuż przy Lasach Tynieckich. W Krakowie leży 95%

powierzchni ostoi, a pozostała cześć położona jest

w Skawinie. Dominują tu zdecydowanie siedliska

łąkowe i zaroślowe zajmujące aż 82% powierzchni

ostoi, następne w kolejności są lasy liściaste z 14%

udziałem, a po nich pola uprawne z 3% chronionego

obszaru.

Spośród typów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy

Siedliskowej stwierdzono tu niżowe i górskie świeże

łąki użytkowane ekstensywnie (10% powierzchni

ostoi) oraz zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (4%).

Z ciekawszych gatunków roślin stwierdzono tu

m.in.: kukułkę szerokolistną, goździka pysznego,

kruszczyka błotnego, goryczkę wąskolistną i kosaćca

syberyjskiego.

Spośród bezkręgowców najważniejsze są tu cztery

gatunki motyli z II Załącznika Dyrektywy Siedliskowej:

modraszek telejus, modraszek nausitous, czerwończyk

nieparek i czerwończyk fioletek. Trzeba

też wspomnieć o kolejnym, bytującym w tej ostoi

rzadkim, chronionym gatunku: modraszek alkon.

Z powodu małej powierzchni ostoi, lokalne populacje

wymienionych motyli stanowią tylko niewielką

część ich krajowej populacji. Pełnią jednak istotną

rolę jednego z ważnych elementów sieci obszarów

chroniących biotopy tych gatunków.

3

Spośród innych, ciekawych gatunków obserwowano

tu m.in. takie motyle jak: mieniak tęczowiec,

dostojka ino, modraszek wieszczek, modraszek malczyk,

czerwończyk uroczek, skalnik driada, rusałka

żałobnik, paź królowej.

Mozaika łąk, trzcinowisk, zakrzaczeń i siedlisk leśnych

tworzy dogodne miejsca rozrodu i żerowania

wielu gatunków zwierząt, w tym głównie ptaków.

Tutejsze łąki zamieszkują dwa gatunki wymienione

w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej: derkacz i gąsiorek.

3. Skawiński Obszar Łąkowy

10 11


Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy

(PLH120065)

Łąki Nowohuckie

(PLH120069)

Największą spośród krakowskich ostoi NA-

TURA 2000 jest „Dębnicko-Tyniecki obszar

łąkowy” o symbolu PLH120065. Obszar ten

obejmuje powierzchnię 282,9 ha, a składa się

na niego kilka, leżących niedaleko siebie enklaw położonych

w południowo-zachodniej części Krakowa.

W pejzażu dominują siedliska łąkowe i zaroślowe,

a pola uprawne i lasy liściaste są w zdecydowanej

mniejszości, a całość jest urozmaicona wapiennymi

skałkami. Utrzymały się tu dobrze zachowane płaty

łąk trzęślicowych i świeżych oraz murawy kserotermiczne.

Spośród siedlisk NATURA 2000 stwierdzono: zmiennowilgotne

łąki trzęślicowe (16% powierzchni ostoi),

niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie

(14%), murawy kserotermiczne (3%), starorzecza

i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami

z Nympheion, Potamion (0,06%) oraz górskie

i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak,

turzycowisk i mechowisk (0,03%).

Najważniejszym celem powołania ostoi jest ochrona

dużych populacji czterech gatunków modraszków:

modraszka telejusa i nausitousa oraz czerwończyka

fioletka i nieparka. Poza tymi gatunkami, zapisanymi

w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej, żyje tu

liczna grupa interesujących motyli m.in.: przeplatka

cinksia, skalnik driada, paź królowej, mieniak

tęczowiec, dostojka ino, modraszki: wieszczek,

malczyk, alkon i czerwończyki: płomieniec i uroczek.

A spośród ptaków lęgną się tu następujące gatunki:

bączek, bocian biały, derkacz, jarzębatka i gąsiorek.

W okresie przelotów pojawiają się tu bociany

czarne.

Spośród innych zwierząt obserwowano: traszki

grzebieniaste, żaby moczarowe, jaszczurki zwinki

i żyworodne, zaskrońce, gniewosze i nietoperze:

nocki Natterera, gacki brunatne i szare.

Z bogatego świata roślin trzeba wymienić dwa

gatunki zapisane w II załączniku Dyrektywy Siedliskowej:

staroduba łąkowego i lipiennika Loesela.

Ponadto spotkamy tu inne cenne lub chronione

gatunki jak: turzyca Davalla, pajęcznica gałęzista,

ostrożeń siwy, goździk pyszny, kruszczyk błotny,

goryczka wąskolistna, mieczyk dachówkowaty,

Trzecim obszarem chronionym o randze europejskiej

jest ostoja siedliskowa „Łąki Nowohuckie”

oznaczona symbolem PLH120069.

Obejmuje powierzchnię (59,89 ha) wspomnianego

już użytku ekologicznego o tej samej nazwie, a

leży w dawnym korycie Wisły. Obecne łąki zawdzięczają

swe powstanie jednemu z wyższych stanów

rzeki, kiedy to Wisła zmieniła swój bieg, a powstałe

starorzecze z czasem zarosło roślinnością bagienną.

Gromadzące się szczątki roślinne spowodowały

wypłycenie starorzecza, po którym obecnie zostało

już tylko małe bajorko. Następnie wkroczył tu człowiek

osuszając ten fragment doliny i oddzielił go

skutecznie od rzeki wałami przeciwpowodziowymi.

Ten ostatni z dobrze zachowanych nowohuckich obszarów

nadwiślańskich łąk od strony południowej

sąsiaduje z lepiej zachowanym starorzeczem Wisły,

a od północy z zabudową dzielnicy Nowa Huta i

Placem Centralnym.

Na terenie ostoi dominują wyraźnie siedliska łąkowe

i zaroślowe. Specjaliści opisali tu 20 zbiorowisk

roślinnych z których tylko 4 są naturalne, a większość

powstała i utrzymała się dzięki pracy człowieka.

Poniżej lista tych zbiorowisk:

1

2

gółka długoostrogowa, bluszcz pospolity, kosaciec

syberyjski, groszek błotny, storczyk męski, śniedek

baldaszkowaty, pierwiosnek wyniosły, głowienka

wielkokwiatowa, sasanka łąkowa, rutewka wąskolistna,

macierzanka nagolistna, pełnik europejski,

przetacznik długolistny.

1. Murawy kserotermiczne w Dębnicko-Tynieckim

obszarze łąkowym

2. Krajobraz Dębnicko-Tynieckiego obszaru łąkowego

łąka świeża, to bogate w gatunki zbiorowisko występuje

głównie na obrzeżach chronionego obszaru.

Prowadzone są tu regularne wykaszania,

które są warunkiem istnienia tego zbiorowiska.

Rosną tu m.in. takie gatunki jak: rajgras wyniosły,

chaber łąkowy, kupkówka pospolita, rzeżucha

łąkowa, kłosówka wełnista, jastrun właściwy,

przytulia właściwa, tymotka łąkowa.

łąka ostrożeniowa, pokrywa bardziej wilgotne

miejsca, a króluje tu ostrożeń łąkowy wraz z rdestem

wężownikiem, przy czym ilościowo zdecydowanie

dominuje ten drugi. Pomiędzy tymi

dwoma gatunkami spotkamy m.in.: knieć błotną

zwaną też kaczeńcem, kuklika pospolitego, firletkę

poszarpaną, kozłka lekarskiego, skrzyp polny,

komonicę zwyczajną.

szuwar trzcinowy, zbiorowisko w fazie ekspansji

tworzące jednogatunkowe, rozległe i ubogie

przyrodniczo obszary utworzone przez trzcinę

pospolitą.

szuwary turzycowe zajmujące niewielkie powierzchnie

w pobliżu zbiornika wodnego: szuwar

turzycy błotnej, pęcherzykowatej, brzegowej

i zaostrzonej.

1. Łąki Nowohuckie w mglistym poranku

2. Masowo kwitnąca knieć błotna

na Nowohuckich Łąkach

1

ziołorośla z wiązówką błotną, w znaczącej liczbie

roślina ta występuje w środkowej części ostoi, gdzie

tworzy zwarte płaty. Sąsiadują z nią m.in.: bodziszek

błotny, dzięgiel leśny, a w zdecydowanie mniejszej

liczbie ostrożeń łąkowy i żywokost lekarski.

zbiorowisko z kosaćcem żółtym, kilka jego płatów

spotkamy od południowej strony tuż przy grobli.

Są to miejsca podmokłe, a poza widocznym z już

daleka kosaćcem rosną tu również: szczaw lancetowaty,

ponikło błotne, knieć błotna.

nadrzeczny łęg wierzbowy, porasta mały fragment

powierzchni u podstawy skarpy od ul. Padniewskiego

w zachodniej części Łąk. Roślinność

łęgu tworzą wierzby białe i kruche, a w ich runie

zobaczymy m.in. gatunki: gwiazdnica pospolita,

niecierpek gruczołowaty, malina właściwa,

a wśród pnączy dominuje kielisznik zaroślowy.

zbiorowiska roślin ruderalnych, najbardziej zasobne

przyrodniczo zbiorowisko na terenie ostoi,

występujące na granicznej skarpie od północnej

i zachodniej strony. Wykryto tu około 200 gatunków

roślin kwiatowych. Spośród nich najpospolitsze

są m.in.: pyleniec pospolity, glistnik jaskółcze

ziele, wrotycz pospolity, gorczyca polna, świerząbek

korzenny.

zbiorowisko sitowia leśnego, porasta jedynie około

50 m 2 przy skarpie sąsiadującej z budynkiem

Nowohuckiego Centrum Kultury.

zbiorowisko pałki szerokolistnej, występuje na

jeszcze mniejszej powierzchni również tuż przy

zabudowaniach NCK.

zbiorowisko z trzcinnikiem lancetowatym,

obecne na 100 m 2 na podmokłej łące w pobliżu

Szpitala im. S. Żeromskiego.

zbiorowisko mozgi trzcinowatej, na terenie ostoi

dwa płaty spotkamy w sąsiedztwie rowów melioracyjnych

na obszarze kilkudziesięciu m 2 .

zbiorowiska dywanowe, typowe dla miejsc często

odwiedzanych, wydeptywanych przez ludzi, a reprezentowane

przez dwa zbiorowiska: z życicą

trwałą i sitem chudym.

Wartym podkreślenia jest fakt wykrycia na Łąkach

Nowohuckich ponad 370 gatunków roślin kwiatowych,

a wśród nich kilku cennych lub chronionych

jak np.: goździk kropkowany, kukułka krwista (storczyk

krwisty), kozłek lekarski i rutewka wąskolistna.

Trzeba też wspomnieć, ze spośród typów siedlisk

wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Siedliskowej

występuje tu jedno z nich: niżowe i górskie

świeże łąki użytkowane ekstensywnie, zajmujące

40% powierzchni całej ostoi.

Łąki Nowohuckie słyną jednak przede wszystkim

z zasobnych populacji kilku rzadkich, narażonych

na wyginięcie gatunków motyli, a są to: modraszek

telejus, modraszek nausitous, czerwończyk nieparek

i czerwończyk fioletek. Trzeba podkreślić, że

w przypadku tego ostatniego, nowohuckie osobniki

najprawdopodobniej tworzą największą tak zwartą

populację w Europie. Powodem tego jest występowanie

tu skupionych obszarów siedliskowych

fioletka, a mianowicie łąk porośniętych rdestem wężownikiem,

które na przestrzeni dziejów szczęśliwie

nie uległy rozczłonkowaniu. Teren ostoi pełni istotną

rolę w zapewnieniu ciągłości siedlisk tych czterech

gatunków motyli w skali Polski Południowej.

Spośród płazów uwagę zwracają rozmnażające się

w ostoi ropuchy szare oraz stwierdzone tu żaby wodne

i brunatne. Świat gadów reprezentują z kolei obie

jaszczurki: zwinka i żyworodna oraz wąż zaskroniec.

W ciągu wielu lat obserwacji ornitologicznych

wykryto tu obecność aż 35 gatunków ptaków

lęgowych. To dużo zważywszy na dosyć monotonny

krajobraz ostoi, jej niewielką powierzchnię i bezpośrednie

sąsiedztwo wielkiej aglomeracji. Z drugiej

strony sąsiedztwo Wisły, wielkiego korytarza migracyjnego

ptactwa sprawia, że liczba obserwowanych

tu przedstawicieli awifauny, łącznie z tymi wędrownymi

i zimującymi gatunkami podwaja się.

Spośród gatunków wymienionych w Załączniku I Dyrektywy

Ptasiej obserwuje się tu: derkacza, gąsiorka

i bociana białego.

12 13

2


1 2

1 2

Inne obszary przyrodniczo cenne

Trzeba jeszcze wspomnieć o wielu innych miejscach

odznaczających się wysokimi walorami

przyrodniczymi. Jednym z nich jest Sikornik,

inaczej mówiąc Wzgórze Błogosławionej Bronisławy

z jednym z najlepiej zachowanych grądów na terenie

Krakowa, bogatym w liczne gatunki flory i fauny.

W sąsiedztwie znajduje się Aleja Waszyngtona

– kameralny deptak wysadzony starymi drzewami,

przechodzący w pofałdowane pola i łąki. Zobaczyć

tu można około 30 pomników przyrody: lip, klonów,

jesionów i kasztanowców. Bogaty i łatwy do obserwacji

jest również świat ptaków i najgłośniejszego

spośród nich – dzięcioła zielonego. Wędrując dalej

zielonym szlakiem dotrzeć można do największego

krakowskiego kompleksu leśnego, jakim jest LAS

WOLSKI.

W północnej części Krakowa leży jeden z jego największych

(300 ha) i najcenniejszych przyrodniczo

obszarów otwartych – Łąki w Toniach. Lęgną się tu

m.in.: derkacze, gąsiorki, świerszczaki, strumieniówki,

świergotki łąkowe i oba gatunki słowików – szary

i rdzawy. To również ważne miejsce dla modraszków

z rodzaju Phengaris, ze względu na występowanie

rośliny żywicielskiej jaką jest krwiściąg lekarski.

Poza tym gatunkiem rośnie tu też m.in. kosaciec

syberyjski i rutewka wąskolistna.

Warto też zajrzeć nad dwa interesujące przyrodniczo

akweny wodne: Zalew Bagry i Staw Płaszowski,

gdzie w rozwijającej się przybrzeżnej roślinności

gniazda swe zakłada coraz większa liczba ptaków

wodno-błotnych. Ponadto w okresie zimowym na

pierwszym z nich obserwowane są takie ptasie

rarytasy jak chociażby perkoz rogaty. Oba zbiorniki

stanowią miejsce rozrodu licznych płazów.

Prawdziwym kompleksem przyrodniczych

atrakcji jest rejon Krzemionek Podgórskich:

kamieniołom Liban i Kopiec Krakusa. Liczne

skałki wapienne, otwarte przestrzenie trawiaste

z systemem tarasów, skarp i nasypów oraz

murawy kserotermiczne dostarczą wielu emocji każdemu

obserwatorowi przyrody. Wielką zagadką jest

nieczynny już od kilkudziesięciu lat kamieniołom Liban.

Dostęp do jego wnętrza jest mocno utrudniony,

ale sama natura nie próżnuje i wykształciła w jego

wnętrzu niezwykłą świątynię przyrody.

Jednym z najważniejszych korytarzy ekologicznych

Krakowa jest Dolina Wilgi. Ten mocno podmokły

teren posiada bogate walory przyrodniczo-krajobrazowe

przypominające biebrzańskie bagna, a to

za sprawą licznych tu wierzbowych zadrzewień i zakrzaczeń.

Swoją ostoję mają tu bobry, wraz z kaczką

krakwą i ginącym rakiem szlachetnym.

Kolejnym fascynującym miejscem związanym z wodą

płynącą jest sama rzeka Wisła obfitująca tak w pospolite,

jak i rzadkie gatunki ptaków. Szczególnie zimą, gdy

ptaki są dokarmiane przez spacerowiczów, odcinek

między ujściem Rudawy, a ujściem Białuchy jest odwiedzany

przez wiele tysięcy ptaków. Liczne tu są łabędzie

nieme, kaczki krzyżówki, głowienki, czernice, łyski i mewy

śmieszki, a do rzadszych, choć regularnych gości

należą: kormorany, perkozy, gęsi, mewy siwe i białogłowe

oraz kilka gatunków kaczek. Zdarzały się tu też

rozmaite rzadkości jak np. pelikan różowy. Będąc nad

rzeką warto też spojrzeć na wawelskie wieże, gdzie

czasem zatrzymują się sokoły wędrowne.

Będąc w okolicy Nowej Huty warto zobaczyć malowniczy

Kopiec Wandy i Las Mogilski – pozostałość lasu

łęgowego, ze starymi dębami oraz, wyposażonymi

w imponujące korzenie podporowe, wiązy.

Niezwykle interesującym i znanym miejscem jest

Zakrzówek. Ten nieczynny, zalany kamieniołom

wapienia o głębokości wody 32 m, otaczające go

otwarte, dobrze nasłonecznione tereny i pobliskie

Skałki Twardowskiego są siedliskiem łącznie ponad

100 chronionych gatunków roślin, grzybów i zwierząt

m.in. modraszków, traszek i nietoperzy.

3

1. Tajemniczy grąd na Sikorniku

2. Aleja Waszyngtona o wschodzie słońca

3. Rozległy obszar łąk w Toniach

z licznym rdestem wężownikiem

4. Bogata flora porastająca łąki w Toniach

5. Tonie z licznie kwitnącym krwiściągiem lekarskim

6. Zalew Bagry

3

1. Kamieniołom Liban wytworzył

w swoim wnętrzu prawdziwą oazę życia

2. Kopiec Krakusa

3. „Biebrzański” krajobraz doliny rzeki Wilgi

4. Rzeka Wisła z widocznym w tle Kopcem Kościuszki

5. Kopiec Wandy

6. Wiąz z korzeniami podporowymi w Lesie Mogilskim

4

5 6

4 5 6

14 15


Kampania promująca sieć Natura 2000

pod hasłem „NATURA SIĘ O(D)PŁACA”

1 stycznia 2010 r. Towarzystwo na rzecz Ziemi rozpoczęło realizację kampanii promującej sieć Natura 2000 pod hasłem

„Natura się o(d)płaca”. Jednym z jej zasadniczych celów jest udzielenie kompleksowego wsparcia 13 gminom, w których

utworzenie ostoi Natura 2000 spotkało się z oporem społeczności lokalnej.

Do uczestnictwa w projekcie wybraliśmy ostatecznie (po licznych konsultacjach, związanych z brakiem zainteresowania

udziałem w projekcie ze strony części gmin najbardziej do tego predestynowanych): Bukowinę Tatrzańską, Mszanę

Dolną, Aleksandrów Kujawski, Szczawnicę, Kraków, Narewkę, Dębową Kłodę, Płaską, Iłów, Ciężkowice, Ińsko, Lądek Zdrój

i Sękową. Ustaliliśmy, że Gminy i Towarzystwo podejmą wspólne działania na rzecz wykorzystania potencjału Natury 2000

dla promocji rozwoju lokalnego.

Nasza oferta obejmuje w szczególności:

1. Prezentację gmin i ich walorów przyrodniczych w cyklu telewizyjnym pod hasłem „Natura się o(d)płaca”. Program

będzie także dokumentował działania podjęte w ramach niniejszego projektu. Trzynaście 25-minutowych odcinków

(każdy poświęcony jednej gminie) zostanie pokazanych w programie II TVP, zostaną również umieszczone w serwisie

internetowym telewizji TVP.PL.

2. Pomoc ekspercką w zakresie szkoleń, konsultacji i pomocy w przygotowaniu projektów (zarówno promocyjno-edukacyjnych,

jak inwestycyjnych) związanych z Naturą 2000 (walorami ostoi) w formie uzgodnionej z władzami gmin.

3. Organizację wizyt studyjnych do podobnych obszarów Natura 2000, gdzie ich funkcjonowanie przebiega bezkonfliktowo

i przynosi wymierne korzyści.

4. Wsparcie promocyjne w formie przygotowania i wydania materiałów promocyjnych i informacyjnych.

Wspomniany powyżej cykl telewizyjny zostanie uzupełniony dwunastoma kolejnymi odcinkami prezentującymi krajowe

i zagraniczne przykłady miejsc, w których wdrażaniu sieci Natura 2000 towarzyszy akceptacja i wsparcie ze strony władz

i społeczności lokalnych.

Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, finansowany ze środków

Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR)

oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

za pośrednictwem Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych.

Więcej informacji o projekcie znajduje się na stronie internetowej:

www.nso.info.pl

URZĄD MIASTA KRAKOWA

pl. Wszystkich Świętych 3-4

31-004 Kraków

tel. +48 12 616 12 00, faks +48 12 616 17 21

e-mail: umk@um.krakow.pl

www.krakow.pl

Samiec czerwończyka fioletka

na swej żywicielskiej roślinie – rdeście wężowniku

TOWARZYSTWO NA RZECZ ZIEMI

organizacja pożytku publicznego

ul. Leszczyńskiej 7, 32-600 Oświęcim

www.tnz.most.org.pl

Nr KRS: 0000045778

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko.

Oświęcim 2011

Konsultacja: Przemysław Szwałko

Skład i druk: Grafikon, Jaroszowice 324, 34-100 Wadowice, tel. 33 873 46 20, fax 33 873 46 22, e-mail: biuro@grafikon.com.pl

na zlecenie Towarzystwa na rzecz Ziemi, ul. Leszczyńskiej 7, 32-600 Oświęcim, tel/fax: 33 842 21 20, 844 19 34,

e-mail: biuro@tnz.most.org.pl, http://www.tnz.most.org.pl

More magazines by this user
Similar magazines