nieruchomoÅci miasta krakowa

NIERUCHOMOŚCI MIASTA KRAKOWA 

W CZASACH SEJMU CZTEROLETNIEGO 

OPIS Z 1792 ROKU

ARCHIWUM PAŃSTWOWE W KRAKOWIE 

Nieruchomości miasta Krakowa 

w czasach Sejmu Czteroletniego. 

Opis z 1792 roku 

WYDAŁA KAMILA FOLLPRECHT 

Kraków 2007

© Copyright by Archiwum Państwowe w Krakowie 

Recenzent pracy: prof. dr hab. Jan M. Małecki 

Na obwolucie: plan Krakowa zatytułowany „Wymiar geometryczny miasta Krakowa z przyległościami 

dopełniony w roku 1783 przez Józefa Kromera geometrę przysięgłego, kopiowany zaś w roku 

1792 w tym egzemplarzu przez Józefa Czecha Jego Królewskiej Mości przysięgłego [geometrę]” 

(APKr, sygn. Zb. Kart. II-18) 

Wszystkie reprodukowane w publikacji archiwalia pochodzą z zasobu Archiwum 

Państwowego w Krakowie 

Opracowanie tekstu i korekty: Zofia Wyżlińska 

Projekt graficzny i DTP: Grzegorz Dąbrowski 

ISBN 978-83-906630-4-3 

ARCHIWUM PAŃSTWOWE W KRAKOWIE 

30-960 Kraków, ul. Sienna 16 

tel. +48 12 422 40 94 

fax +48 12 421 35 44 

e-mail: sekretariat@archiwum.krakow.pl 

www.archiwum.krakow.pl 

Wydanie I. Nakład 300 egz. 

Druk i oprawa: Drukarnia M8, Kraków

PRZEDMOWA 

Archiwum Państwowe w Krakowie w swoim obecnym kształcie powstało na początku 

lat pięćdziesiątych XX wieku z połączenia ówczesnego Archiwum Państwowego oraz 

Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa. To ostatnie było archiwum miejskim, 

przechowującym akta historyczne wytworzone na przestrzeni wieków przez władze miasta 

Krakowa i inne instytucje miejskie, a także zbiory i kolekcje prywatne, przekazywane do 

zasobu archiwum. Jest wśród nich Zbiór Ambrożego Grabowskiego, niezwykle cenny nie 

tylko ze względu na bogate materiały ikonograficzne, czy opisane przez Grabowskiego 

ważne w dziejach Krakowa wydarzenia, których był świadkiem, ale także ze względu na 

wiele druków i rękopisów gromadzonych z uwagi na ich treść odnoszącą się do historii 

miasta. Jeden z takich rękopisów, przygotowany do druku przez pracownika naszego 

Archiwum – dr Kamilę Follprecht, oddajemy obecnie do rąk czytelników. Zdając sobie 

sprawę, że lektura ze względu na specyfikę języka nie będzie łatwa, mamy jednak nadzieję 

na zainteresowanie tym tekstem źródłowym, opisującym nasze miasto w kształcie, w jakim 

dziś już go nie zobaczymy. Nie zachowały się przecież do naszych czasów miejskie mury 

obronne (za wyjątkiem niewielkiego fragmentu wokół Bramy Floriańskiej), a także wiele 

innych budowli już dziś nie istnieje lub zdecydowanie zmienił się ich wygląd. Dlatego 

wydawnictwo wzbogaciliśmy widokami wybranych obiektów. 

* 

Wydając „Zbiór opisów dóbr miasta stołecznego Krakowa roku 1792” Archiwum 

Państwowe w Krakowie pragnie włączyć się w obchody 750-lecia lokacji Krakowa 

na prawie magdeburskim. Ale nie jest to jedyne wydarzenie, związane z tą rocznicą 

lokacji, w którym uczestniczymy. Wspólnie z Muzeum Historycznym Miasta Krakowa 

oraz Towarzystwem Miłośników Historii i Zabytków Krakowa przygotowaliśmy 

okolicznościową wystawę „Kraków – europejskie miasto prawa magdeburskiego 1257- 

1791”, jak również współpracowaliśmy przy przygotowaniu poświęconej Krakowowi 

części wydawnictwa Atlas historyczny miast polskich. 

MAGDALENA MAROSZ 

DYREKTOR ARCHIWUM PAŃSTWOWEGO 

W KRAKOWIE

WSTĘP 

Prekursorzy krakowskich archiwistów, dziewiętnastowieczni badacze-amatorzy dziejów 

Krakowa, zbieracze i popularyzatorzy pamiątek przeszłości uważali, że wszystko co 

narodowe powinno zostać opisane i utrwalone w świadomości społeczeństwa. Jednym 

z wybitniejszych krakowskich badaczy „starożytności” narodowych był entuzjasta starego 

Krakowa, księgarz Ambroży Grabowski (1782-1868) 1 , który „z górą pół wieku życia 

poświęcił benedyktyńskiej pracy kolekcjonera i przepisywacza najrozmaitszych źródeł archiwalnych 

i pomników dziejowych” 2 . Kiedy około 1815 r. odkrył w wieży ratuszowej 

staropolskie archiwum miejskie, rozpoczął długotrwałe prace nad poznawaniem zapomnianych 

epizodów z dziejów miasta (jego pasji zawdzięczamy m.in. ustalenie, iż twórcą ołtarza 

Mariackiego był Wit Stwosz). Ten wielki miłośnik pamiątek ojczystych pisał „zbytecznym 

byłoby powtarzać, jak jest ważną rzeczą nie dać ginąć szczątkom dawnych, po przodkach 

piśmienniczych pamiątek i jaki z upowszechnienia ich drukiem pożytek na dziejopisarstwo 

nasze spłynąć może ... jedną z przyjemności mojego życia było, dawne odczytywać pisma, 

i treścią ich zasilać umysł: lecz obok tego tkwiło we mnie i mniemanie, że znajomość tychże 

i drugim miłą być może, co mnie do ogłoszenia ich drukiem skłoniło” 3 . 

Odnalezione w archiwaliach informacje o dawnym Krakowie przekazywał Grabowski 

współczesnym w licznych publikacjach, wśród których były m.in. Historyczny opis 

miasta Krakowa i jego okolic (1822, późniejsze wydania jako Kraków i jego okolice, 

1830, 1836, 1844, 1866, 1900), Groby królów polskich w Krakowie i inne pomniki (1935), 

Starożytności historyczne polskie (t. 1-2, 1840), Dawne zabytki miasta Krakowa (1850), 

Starożytnicze wiadomości o Krakowie (1852), Skarbniczka naszej archeologii (1854). 

Także zapiski Grabowskiego o charakterze pamiętnikarskim, opublikowane przez Stanisława 

Estreichera, są cennym źródłem do historii Krakowa, jego zabytków i obyczajów 

na przełomie XVIII i XIX w. 

Ambroży Grabowski zgromadził bogate materiały historyczne i ikonograficzne zwane 

Tekami 4 . W kolekcji znajdują się oryginalne źródła historyczne, które zbierał z myślą, 

którą tak sformułował „gdy wszystkie, nawet mniej znakomite miasta Europy, mają opisy 

niekiedy aż przesadzone osobliwości swoich, Polak zaś przyjeżdżający do dawnego 

królów siedliska, nieznajdując obrazu Krakowa na piśmie, jedynie z ust często mniej 

świadomych przewodników, ciekawe dla siebie zbierać musi wiadomości” 5 . W Tekach 

1 

Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego, wyd. Stanisław Estreicher, t. I-II, Biblioteka Krakowska 

nr 40-41, Kraków 1909; Karol Estreicher, Grabowski Ambroży, [w:] Polski Słownik Biografi czny, t. 8, 

Wrocław-Kraków-Warszawa 1959, s. 481-483. 

2 

Aniela Kiełbicka, Archiwa krakowskie na tle polskiej nauki historycznej 1878-1951, Biblioteka 

Krakowska nr 130, Kraków 1993, s. 6. 

3 

Ambroży Grabowski, Ojczyste spominki w pismach do dziejów dawnej Polski, t. I, Kraków 1845, s. I. 

4 

Przechowywane w Archiwum Państwowym w Krakowie oraz w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich 

we Wrocławiu. 

5 

Ambroży Grabowski, Historyczny opis miasta Krakowa i jego okolic, Kraków 1822, s. 7-8.

znajduje się rękopis „Zbiór opisów dóbr miasta Krakowa r. 1792”, o którym sam Grabowski 

napisał, że to „jedyny pozostały z czasów późniejszych piśmienny pomnik”. 

Wprawdzie wątpił w jego wartość pisząc, iż „tak mało jest dokładny, że z niego niezupełnie 

gruntowne o tem [budynkach, które już nie istnieją] wyobrażenie powziąć można” 6 , 

jednak jak sam przyznaje, zawarte w nim informacje wykorzystał przy opisywaniu murów 

miejskich 7 . 

Na ostatniej stronie rękopisu zanotował Grabowski ważną informację: „darował mi [go] 

Wielmożny Ekielski Eustachi, po ojcu swym Adamie Ekielskim, który był urzędnikiem 

miejskim” (il. 3). Adam Ekielski (1760-1841) odnalazł rękopis zapewne w czasie pracy 

w Magistracie albo w zaniedbanym archiwum miasta, albo wręcz w starych dokumentach 

zalegających u miejskich urzędników 8 . Dawne dokumenty związane z działalnością 

miasta interesowały go niewątpliwie, skoro w 1792 r. starał się o posadę miejskiego archiwisty 

9 . Prawdopodobnie po jego śmierci syn Eustachy Wojciech (1804-1870), prawnik, 

notariusz i historyk Krakowa 10 przekazał rękopis Ambrożemu Grabowskiemu, który już 

w publikacji z 1830 r. zamieścił znajdujące się w nim informacje. 

Grabowski nie opublikował w całości wspomnianych opisów dóbr miejskich, a zawarte 

w nich informacje wykorzystał jedynie częściowo, głównie te, które dotyczyły 

murów obronnych. Późniejsi badacze dziejów Krakowa nie sięgali do rękopisu, wykorzystując 

jedynie ustalenia Grabowskiego. Tymczasem wartość tego źródła dla dziejów 

zabudowy miasta Krakowa jest ogromna. Nie odnajdujemy bowiem w zachowanych 

w Archiwum Państwowym w Krakowie staropolskich aktach miasta (wbrew pozorom) 

zbyt wielu dokładnych opisów własności miejskich, ukazujących zmiany w ich wyglądzie 

czy funkcji. Autorka przekonała się o tym w czasie kwerendy dotyczącej obiektów handlowych 

wschodniej części Rynku Głównego. W wydawnictwie prezentującym plon tych 

poszukiwań zostały opublikowane fragmenty rękopisu dotyczące zabudowy handlowej 

znajdującej się na Rynku krakowskim 11 . 

6 

Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego..., t. II, s. 202. 

7 

Ambroży Grabowski, Kraków i jego okolice, Kraków 1830, s. 377. Napisał tam „dla zachowania wiadomości 

o kształcie niektórych, oraz w jakim stały porządku, umieszczam tu wyjątek z rękopismowego inwentarza 

pod tyt. Zbiór opisów dóbr miasta stołecznego Krakowa r. 1792”. 

8 

APKr, Akta osób i rodzin – zbiór szczątków zespołów, sygn. IT 1146, s. 421. Adam Ekielski w 1790 r. był 

adwokatem w krakowskim Magistracie, w 1793 r. palestrantem honorowym sądów wielkorządowych zamku 

krakowskiego, w 1801 r. syndykiem i notariuszem miasta Kazimierza, w 1805 r. adwokatem uniwersalnym 

przy sądach galicyjskich, w 1809 r. adwokatem przy sądach Księstwa Warszawskiego, w 1815 r. adwokatem 

przy sądach Wolnego Miasta Krakowa i asesorem prawnym w Senacie Rządzącym. 

9 

APKr, Akta miasta Krakowa, rkps 1265, s. 35. 

10 

Marian Tyrowicz, Ekielski Eustachy Wojciech, [w:] Polski Słownik Biografi czny, t. 6, Kraków 1948, 

s. 219-220. 

11 

Źródła do dziejów zabudowy związanej z handlem we wschodniej części Rynku Głównego w Krakowie 

(XIV-XIX w.), wyd. Kamila Follprecht i Krystyna Jelonek-Litewka, Kraków 2007, s. XVII-XIX, nr 

49, 81, 151, 174. 

IV

Źródłem pomocniczym dla badaczy zajmujących się zabudową Krakowa miał być 

zgromadzony przez Grabowskiego bogaty materiał ikonograficzny 12 . Znalazły się tam 

m.in. widoki zabudowań komunalnych zburzonych na początku XIX w. – Ratusza, miejskich 

budynków handlowych na Rynku Głównym oraz murów obronnych. Szczególnie 

interesowały Grabowskiego dawne bramy i baszty, pisał o nich wielokrotnie w swoich publikacjach. 

Na początku XIX w., tuż przed zburzeniem fortyfikacji, ich wizerunki utrwalił 

w akwarelach architekt Jerzy Głogowski 13 . Oryginały rysunków posiadał Gwalbert Pawlikowski 

z Medyki, który zlecił Kajetanowi Veitowi wykonanie ich kopii dla Ambrożego 

Grabowskiego. Głogowski nie opisywał rysunków, więc Grabowski starał się ustalić nazwy 

i położenie nieistniejących już wówczas baszt. Poza pracami Veita w Tekach znajduje 

się także inna kopia rysunków Głogowskiego, wykonana akwarelą, być może autorstwa 

Karola Koeniga 14 oraz komplet opublikowanych przez Grabowskiego rycin nieznanego 

autora, przedstawiających te same obiekty co rysunki oryginalne i ich kopie 15 . 

Koronacja Stanisława Augusta Poniatowskiego na króla polskiego w 1764 r. była 

początkiem polskiego oświecenia, epoki naprawy ustroju, rozwoju kultury i gospodarki 16 . 

Dla Krakowa zmiany w państwie oznaczały stworzenie warunków dla wyjścia z upadku, 

rozpoczętego w połowie XVII w. okupacją szwedzką lat 1655-1657. Późniejsze epidemie 

i wielokrotne okupacje (i związane z nimi ogromne kontrybucje) w czasie wojny północnej 

(1702-1709) i w okresie późniejszym, doprowadziły do ruiny miasto i jego mieszkańców. 

Pierwsza połowa XVIII w. była okresem największego upadku w dziejach Krakowa, a uciążliwości 

wojny siedmioletniej (1756-1763) i konfederacji barskiej (1768-1772) sprawiały, 

że miasto wciąż nie mogło się podnieść 17 . Dodatkowy cios zadał pierwszy rozbiór Polski, 

który odciął miasto od naturalnego zaplecza i uczynił zeń wręcz miasto prowincjonalne, 

które było zmuszone konkurować z powstałym w 1784 r. na austriackim brzegu Wisły Podgórzem. 

Ponowne ożywienie gospodarcze w drugiej połowie lat siedemdziesiątych i próby 

materialnego podźwignięcia finansów miasta umożliwiły powolną poprawę kondycji 18 . 

12 

Wacław Kolak, Ikonografi a Krakowa w zbiorze rycin Grabowskiego, „Rocznik Krakowski”, 1970, 

t. XL, s. 77-89. 

13 

Opublikowane na początku XIX w. przez Józefa Muczkowskiego, Dawne warownie krakowskie, 

„Rocznik Krakowski”, 1911, t. XIII, s. 1, tabl. III-XII, XXII-XXXI. 

14 

APKr, Zbiór Ambrożego Grabowskiego, sygn. E 22, ryc. 213-234, 242-248. 

15 

APKr, Zbiór Ambrożego Grabowskiego, sygn. E 22, ryc. 305-315; Ambroży Grabowski, Skarbniczka 

naszej archeologii, Kraków 1854, tabl. I-XI. 

16 

Mirosław Frančić, Kraków Oświecenia i pierwszej połowy XIX wieku, [w:] Kraków i Praga – dwie 

stolice Europy Środkowej, pod red. Jacka Purchli, Kraków 2002, s. 97-98. 

17 

Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki, Dzieje Krakowa, t. 2. Kraków w wiekach XVI-XVIII, 

Kraków 1984, s. 539, 543-561. 

18 

Danuta Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami Krakowa porozbiorowego (1796-1809). Część 

II. Zagadnienia ustrojowe i ekonomiczno-społeczne, „Rocznik Krakowski”, 1962, t. XXXVI, s. 44-49; 

J. Bieniarzówna, J.M. Małecki, Dzieje Krakowa..., s. 568-574; Janina Bieniarzówna, Kraków 

w 1794 roku, [w:] Kraków w powstaniu kościuszkowskim, Rola Krakowa w Dziejach Narodu 14, Kraków 

1996, s. 18-20. 

* 

V

Będące jednym z elementów naprawy ustroju Rzeczypospolitej Komisje Boni Ordinis 

(Dobrego Porządku) miały uporządkować sytuację w miastach poprzez uzdrowienie ich 

gospodarki i reorganizację zarządzania. Komisja powołana dla Krakowa rozpoczęła prace 

w lutym 1776 r. pod przewodnictwem starosty krakowskiego Ignacego Przebendowskiego. 

Rezultatem jej prac było ogłoszenie w marcu 1778 r. nowej ordynacji miejskiej, 

zatwierdzonej przez króla w listopadzie 1780 r. Ordynacja m.in. zredukowała liczbę 

ławników i rajców oraz wyznaczała rajcom stałe pensje, którymi zastąpiono ich dawne 

przywileje i dochody czerpane z majątku miejskiego. Magistrat został podzielony na 4 departamenty 

– sądowy, ekonomii, opieki, policji. W skład urzędu oprócz rajców wchodzili 

także przedstawiciele ogółu obywateli miasta (pospólstwa). W 1787 r. Komisja rozpoczęła 

działalność w nowym składzie (pod przewodnictwem wojewody krakowskiego Piotra 

Małachowskiego), jednak załatwiała już tylko sprawy bieżące, m.in. dotyczące gospodarki 

finansowej miasta 19 . 

Na mocy ustaw Sejmu Czteroletniego Kraków został miastem wydziałowym, włączono 

do niego w 1791 r. jurydyki oraz miasta Kazimierz i Kleparz. W kwietniu 1792 r. 

wybrano nowe władze miejskie, potem podzielono miasto na cztery cyrkuły: krakowski, 

kazimierski, garbarski i kleparski. Jednak po wkroczeniu wojsk rosyjskich we wrześniu 

1792 r. przywrócono dawne władze i poprzedni ustrój miasta (stan ten obowiązywał do 

1793 r.). Niepewna sytuacja polityczna w kraju spowodowała zastój życia gospodarczego, 

a miasto obciążone wydatkami na utrzymanie garnizonów wojskowych ponownie 

wkroczyło w czasy kryzysu 20 . 

* 

„Nieruchomości miasta przedstawiały olbrzymi majątek, ale dochód, jaki przynosiły, 

nie pokrywał nawet poborów przyznanych urzędnikom magistratu w latach schyłku 

Rzeczypospolitej” 21 , bardzo niskie były czynsze otrzymywane z dzierżawionych własności 

miejskich (domów, placów, ogrodów, kramów, jatek, kamieniołomów, cegielni, 

folwarków) oraz wynajmu pomieszczeń w budynkach publicznych (Ratuszu, Wagach, 

Sukiennicach, Kramach Bogatych). 

Członkowie Magistratu, wobec krytycznych głosów pospólstwa odnośnie zarządzania 

majątkiem miejskim oraz złej sytuacji miejskich finansów, starali się wprowadzić 

19 

Mirosław Frančić, Krakowskie Komisje Boni Ordinis 1776-1790, Zeszyty Naukowe UJ, Prace 

Historyczne, z. 6, Kraków 1961, s. 79-103; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. II, 

s. 9-10; J. Bieniarzówna, J.M. Małecki, Dzieje Krakowa..., s. 568-569. 

20 

Jan Pachoński, Zmierzch sławetnych. Z życia mieszczan w Krakowie w XVI i XVIII wieku, Kraków 

1956, s. 389-390; Materiały do słownika historyczno-geografi cznego województwa krakowskiego w dobie 

Sejmu Czteroletniego (1788-1792), oprac. Karol Buczek, Tadeusz Czort, Jan Szczudło, Adam 

Szumański, Warszawa-Wrocław-Kraków 1960, s. 109-110; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi 

dziejami…, cz. II, s. 21-23; J. Bieniarzówna, J.M. Małecki, Dzieje Krakowa..., s. 593-600. 

21 

D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. II, s. 35-40. 

VI

zmiany. Prawdopodobnie w związku z tym na sesji Magistratu w dniu 7 maja 1792 r. 

zalecono „opisanie stanu i dóbr wszelkich miejskich cyrkułu swego, jako to ratuszów 

z więzieniami, sprzętami w nich będącemi i kramów wszelkich, sklepów, murów miejskich, 

jatek wszelkich, kramików, folwarków, wag, składów, koszar, mostów, kanałów, szpitalów, 

lazaretów, wsiów, porządków ogniowych, cuchtauzów i co tylko miejskiego 

w każdym cyrkule (oprócz tylko własności prywatnych obywatelów) znajduje się” 22 . Prace 

przy inwentaryzacji majątku miasta trwały niespełna cztery miesiące, na sesji w dniu 25 

sierpnia 1792 r. Referat Ekonomiczny przedstawił opinię na temat sporządzonego przez 

ławników „opisania stanu dóbr miasta”. Najwięcej pracy wykonał, opisując najważniejsze 

posesje, ławnik Wojciech Bajer, przyznano mu za to wynagrodzenie w wysokości 30 florenów 

i polecono, aby „wszystkie opisy dóbr miejskich przez siebie i drugich ławników 

czynione na czysto przepisać kazał” 23 . We wrześniu 1792 r. o zapłatę za wykonaną pracę 

upomniał się ławnik Feliks Sadowski 24 . Na sesji Magistratu w dniu 5 stycznia 1793 r. 

gotowy opis został przekazany do Departamentu Ekonomicznego „dla skonfrontowania 

i dania opinii” 25 . Departament przyjął pracę ławników i polecił kasjerowi miasta wypłacić 

im wynagrodzenie: Antoniemu Józefowi Feistmantlowi 5 florenów, Jakubowi Girtlerowi 

2 floreny, Maciejowi Ubrychtowi (Ibrychtowi) 4 floreny, Feliksowi Sadowskiemu 4 floreny 

26 . Nazwiska ławników nie zostały podane w tekście opisu, jedynie w części dodanej 

w 1793 r. wspomniano, że poprzedni inwentarz folwarku Szlak sporządził w 1792 r. ławnik 

Wojciech Bajer. 

Na polecenie Departamentu Ekonomicznego opis własności miejskich został uzupełniony 

w latach 1793-1794 przez Henryka Zeidlera, ekonoma miasta Krakowa. I tak 

w październiku 1793 r. zweryfikowano opisy domu dla stróża przy rzece Wodki (Prądnik) 

i folwarku Szlak. W listopadzie 1793 r. i w styczniu 1794 r. wizytowano wieżę 

wyższą kościoła Mariackiego w związku z przekazaniem obowiązków nowemu hejnaliście. 

Prawdopodobnie w 1794 r. opisano własność miejską Górę Lasoty oraz kwestię 

remontów lazaretu miejskiego w dawnym szpitalu św. Sebastiana i Rocha. W związku 

z dzierżawami, opisy niektórych folwarków miejskich wykonywane były zresztą często, 

a ich oblaty znajdują się w księgach inwentarzy i kontraktów prowadzonych przez Departament 

Ekonomiczny 27 . 

Pozostawiając szczegółową analizę treści rękopisu badaczom dziejów miasta, należy 

zwrócić uwagę na fakt, że nie wszytkie nieruchomości należące do miasta zostały 

w opisie ujęte. Spośród obiektów użyteczności publicznej od dawna należących do miasta 

zawiera on opisy jedynie kilku: Ratusza z odwachem, wag Wielkiej i Małej, Sukiennic 

z dwoma postrzygalniami, niektórych rynkowych kramów (jatek), kamienicy Pod Lwem 

na ulicy Grodzkiej, terenu przy końcu ulicy św. Anny, zwanego Mennicą, szkoły Maria- 

22 


23 


24 


25 


26 


27 

APKr, Akta miasta Krakowa, rkps 1286-1295. 

VII

ckiej oraz murów miejskich z bramami i basztami. Pozostałe wymienione w rękopisie 

obiekty (w obrębie murów miejskich) stały się własnością miasta stosunkowo niedawno. 

Były to budynki zlikwidowanego szpitala św. Ducha (sam szpital oraz należące do niego 

dom i trzy kamienice), koszary miejskie mieszczące się w budynku byłego jezuickiego 

nowicjatu, oraz pojezuicka kamienica, lazaret na ulicy Siennej w dawnym budynku szpitala 

ubogich parafii Mariackiej oraz zabudowania przejęte po klasztorze Benedyktynek. 

Tymczasem w czasie wizyty w Krakowie w 1787 r. króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, 

prezydent miasta Józef Wytyszkiewicz opisując stan miasta, jako własności 

komunalne wymienił: most stradomski (i pozostałe mosty wokół miasta), wsie: Grzegórzki, 

Dąbie i Gaj, kamieniołom na Górze Lasoty, folwarki: Piaski i Kawiory, dworek 

z ogrodem Montelupiowski, cegielnię we wsi Dąbie, blich miejski oraz 7 kamienic, około 

383 kramów i jatek na Rynku i 15 pustych placów 28 . Na podstawie sporządzanych 

w latach dziewięćdziesiątych XVIII w. opisów i wykazów posesji wiemy, że do miasta 

w obrębie murów należało blisko 50 nieruchomości 29 . Nieznane są przyczyny, dla których 

nie opisano wszystkich własności miejskich. Być może wpływ na to miał stan zachowania 

budynków, ich przeznaczenie lub sytuacja prawna nieruchomości, której zmiany nie zawsze 

były uwzględniane przez urzędników sporządzających wykazy posesji. Problem ten 

wymaga dalszych badań, poprzedzonych kwerendą w zachowanych aktach miejskich. 

* 

Rękopis zatytułowany „Zbiór opisów dóbr miasta stołecznego Krakowa roku 1792” 30 

o sygnaturze E39 31 jest częścią przechowywanego w Archiwum Państwowym w Krakowie 

zbioru Ambrożego Grabowskiego. Jest to rękopis papierowy in folio o wymiarach 

36,0 x 22,3 cm, zawierający 13 składek kwaternionów (niepełne są składki: I – brak kart; 

XIII – brak 4 kart). Rękopis jest oprawiony w skórę ozdobioną tłoczonym wzorem (il. 1), 

z czterema zniszczonymi sznurkami jedwabnymi do zawiązania. Na przedniej wklejce 

znajduje się naklejona przez A. Grabowskiego rycina z komentarzem „Zygmunt I. Drzeworyty 

tu użyte, są z wieku XVI., z dzieł J. L. Decjusza przy Miechwicie z r. 1521., 

28 

Filip Lichocki, Diariusz przyjazdu Najjaśniejszego Stanisława Augusta króla polskiego, szczęśliwie 

nam teraz panującego, do miasta stołecznego Krakowa..., Kraków 1787, s. 75-77. 

29 

Materiały do słownika..., s. 113-118; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. II, 

s. 35-36. 

30 

Ten tytuł znajduje się na okładce rękopisu, tekst źródła rozpoczyna się tymże tytułem, jednak bez podania 

daty. Na grzbiecie, na naklejonym pasku papieru, znajduje się napis „Zbiór opisów dóbr miasta Krakowa”. Na 

pierwszej nienumerowanej stronie Ambroży Grabowski wpisał nadany przez siebie tytuł „Opis baszt, bram 

i wszelkich dóbr nieruchomych do miasta Krakowa jako własność należących” (il. nr 2) i pod tym tytułem 

rękopis figuruje w spisie jego spuścizny (Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego..., t. I, s. XXXIV). 

31 

Na okładce jest ślad po naklejonej dawnej sygnaturze. 

VIII

i J. Bielskiego r. 1597” 32 . Na tylnej wklejce A. Grabowski umieścił dwie ryciny z podpisami: 

„Zygmunt August królewic” 33 oraz „Tomu XIII. Część I. Za pozwoleniem 

zwierzchności. W Warszawie; 1776. Adam Naruszewicz: Mat. Sarbiewski. Poetae” 34 . Na 

tylnej wklejce znajduje się także przekreślony dopisek „Pag 251”. 

Rękopis jest prowadzony jednostronnie, zawiera 178 stron (plus 5 kart początkowych 

bez numerów). Oryginalna paginacja obejmuje strony 1-144, 146-148, pozostałe strony 

zostały ponumerowane przez pracowników Archiwum. 

Znak wodny papieru jest czytelny (il. 5), ale ustalenie pochodzenia papieru nie jest 

możliwe, ponieważ filigran nie został zamieszczony w istniejących publikacjach 35 . 

Rękopis spisano w języku polskim, wstawki łacińskie pojawiają się jedynie w datacji 

oraz liczebnikach porządkowych. Rękopis został spisany jedną ręką, czytelnym charakterem 

pisma przez pisarza miejskiego, który połączył opisy posesji miejskich sporządzone 

przez pięciu ławników. Pisarz wiernie skopiował ich notatki, nie ujednolicając ich i nie 

poprawiając, stąd czytając tekst źródła zauważamy różnice w używanych określeniach 

i formach gramatycznych. Dodatkowe opisy znajdujące się w rękopisie, pochodzące 

z lat 1793-1794, zostały wprowadzone przez nieznaną osobę, a podpisane przez Henryka 

Zeidlera, ekonoma miejskiego. Z tego okresu prawdopodobnie pochodzą także dopiski 

informujące o zamieszczeniu aktualnych opisów dóbr w książce kontraktów. W tekście 

znajdują się również liczne podkreślenia i dopiski naniesione w XIX wieku przez Ambrożego 

Grabowskiego (il. 4) oraz inne, wprowadzone przez nieznaną osobę w okresie 

późniejszym. 

32 

Zygmunt I Stary, król polski w latach 1506-1548. W 1521 r. ukazało się drugie wydanie Chronica 

Polonorum autorstwa Macieja z Miechowa (Leszek Hajdukiewicz, Maciej z Miechowa (Miechowita), 

[w:] Polski Słownik Biografi czny, t. 19, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1974, s. 28-33). Publikacja 

powstała dzięki staraniom Josta Ludwika Decjusza i zawierała także rozprawy historyczne jego autorstwa 

(Władysław Pociecha, Decjusz (Dietz) Jost (Jodok) Ludwik, [w:] Polski Słownik Biografi czny, t. 5, 

Kraków 1939-1946, s. 42-45). W 1597 r. ukazało się kolejne wydanie Kroniki wszystkiego świata Marcina 

Bielskiego (Ignacy Chrzanowski, Bielski Marcin, [w:] Polski Słownik Biografi czny, t. 2, Kraków 1936, 

s. 64-66), przerobione i uzupełnione przez jego syna Joachima (Henryk Barycz, Bielski Joachim, [w:] 

Polski Słownik Biograficzny, t. 2, Kraków 1936, s. 61-64). 

33 

Zygmunt August, syn Zygmunta I Starego i Bony Sforzy, urodzony w 1520 r., król polski w latach 

1548-1572. 

34 

Jest to wycinek z Zabaw Przyjemnych i Pożytecznych (t. 13, z. 1, Warszawa 1776), w których z inicjatywy 

A. Naruszewicza publikowano dzieła M.K. Sarbiewskiego. Adam Naruszewicz (1733-1796), jezuita, 

pisarz, poeta, historyk (Julian Platt, Naruszewicz Adam, [w:] Polski Słownik Biografi czny, t. 22, Wrocław- 

Warszawa-Kraków-Gdańsk 1977, s. 554-561). Maciej Kazimierz Sarbiewski (Sarbievius), (1595-1640), jezuita, 

poeta, teoretyk literatury, kaznodzieja Władysława IV Wazy (Sarbiewski Maciej Kazimierz, [w:] Polski 

Słownik Biografi czny, t. 35, Warszawa-Kraków 1994, s. 179-184). 

35 

Jadwiga Siniarska-Czaplicka, Filigrany papierni położonych na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej 

od początku XVI do połowy XVIII wieku, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969; Jadwiga Siniarska- 

Czaplicka, Katalog fi ligranów czerpalni Rzeczypospolitej zebrany z papieru druków tłoczonych w latach 

1500-1800, Łódź 1983. 

IX

* 

Przy edycji tekstów źródeł uwzględniono zalecenia instrukcji wydawniczej dla źródeł 

nowożytnych, opracowanej pod kierunkiem Kazimierza Lepszego 36 . Kierowano się 

zasadą transkrypcji tekstu polskiego. Przy opracowywaniu tekstu zwracano uwagę na zachowanie 

staropolskich, regionalnych czy zawodowych cech języka, przy równoczesnej 

niezbędnej modernizacji i ujednoliceniu pisowni. Pozostawiono charakterystyczne formy 

gramatyczne dawnej polszczyzny, np. ratusznej zamiast ratuszowej, żelaznemi i drewnianemi 

zamiast żelaznymi i drewnianymi, temi zamiast tymi, kuchnie zamiast kuchni, a także 

oryginalne, teraz już archaiczne, brzmienie niektórych wyrazów, np. fortka, kachlowy, 

kontygnacja, kroksztejn, kurdygarda, posaczka, przeszło (przęsło), sąsiecki, sąsiestwo, 

szlakbank, szpiklerz, szpiżarka, wschody, wszytek, zakopciałe, żelozja. Pozostawiono 

używane w czasie powstawania opisów formy nazw np. Świecka (Szewska), Promnik 

(Prądnik). Uwspółcześniono pisownię imion, pozostawiając bez zmian oryginalną pisownię 

nazwisk. Rozwiązano wprowadzone przez pisarza skróty stosownie do pisowni 

dzisiejszej, pozostawiając JP. (Jaśnie Pan), P. (pan), S. (święty) oraz formę zapisu numerów 

porządkowych N° z łacińskim skrótem liczebnika, jako wielokrotnie powtarzane. 

Zachowano dwie wersje zapisu liczb: słowną i cyfrową. Przygotowując tekst zmodernizowano 

interpunkcję, pomijając archaiczną, tam gdzie ona występowała (opisy często pisano 

bez znaków przestankowych), a wprowadzając przyjętą obecnie, tak aby pomogła w zrozumieniu 

tekstu pisanego specyficznym językiem. Zauważone nieliczne błędy pisarskie 

i opuszczenia liter prostowano bez sygnalizowania przypisem. W nawiasach kwadratowych 

ujęto niezbędne uzupełnienia tekstu i rozwiązanie dat. Aby zachować przejrzystość 

tekstu oddzielono od siebie poszczególne opisy, w dłuższych relacjach wprowadzając 

akapity. Tytuły opisów, tak jak w oryginale, zostały podkreślone i pogrubione (w tekstach 

dopisanych do rękopisu w okresie późniejszym pisarz nie zastosował tej praktyki, 

w skopiowanym tekście zasada ta została utrzymana). Paginację rękopisu umieszczono 

w edycji w nawiasach kwadratowych na zewnętrznej stronie marginesu, zaś końce stron 

tekstu oryginalnego zaznaczono dwiema ukośnymi kreskami //. 

Przypisy tekstowe dotyczą głównie podkreśleń i dopisków naniesionych na oryginalnym 

tekście w okresie późniejszym. W przypisach rzeczowych, ograniczonych do 

niezbędnego minimum, objaśniono w miarę możliwości opisane obiekty, podając obecny 

adres posesji wraz z krótką charakterystyką oraz podstawową literaturę. Przy identyfikacji 

obiektów wykorzystano zapisy w archiwaliach miejskich z końca XVIII w. oraz 

dostępne opracowania. Materiał ikonograficzny z końca XVIII i XIX w. zgromadzony 

w krakowskim Archiwum, pozwolił na zilustrowanie tekstu źródła widokami niektórych 

opisanych obiektów. Zamieszczone ilustracje mają zwrócić uwagę na ten rodzaj źródeł 

36 

Instrukcja wydawnicza dla źródeł historycznych od XVI do połowy XIX w., pod red. Kazimierza 

Lepszego, Wrocław 1953. 

X

historycznych, gromadzonych pieczołowicie przez Ambrożego Grabowskiego. Wyboru 

dokonywano wyłącznie wśród materiałów znajdujących się w Archiwum, choćby miały 

one mniejszą wartość niż zgromadzone w zasobie innych instytucji. Na szczególną uwagę 

zasługują niepublikowane dotąd, a pochodzące ze zbioru Grabowskiego, kopie wizerunków 

bram i baszt, wykonane w 1845 r. z rysunków Jerzego Głogowskiego przez Kajetana 

Veita. W publikacji zamieszczono wykaz opisanych obiektów, spis ilustracji, indeksy 

osobowy i topograficzny. 

Składam serdeczne podziękowania recenzentowi Profesorowi Janowi M. Małeckiemu 

za cenne uwagi i spostrzeżenia, które pozwoliły na poprawienie tekstu przed oddaniem go 

do druku. Winna jestem podziękowanie Pani Halinie Rojkowskiej za pomoc w doborze 

ilustracji ukazujących krakowskie mury obronne i za informacje o ich dziejach oraz Panu 

Waldemarowi Komorowskiemu za wyszukanie wiarygodnych ilustracji do pozostałej zabudowy 

miasta. Dziękuję Pani Monice Andrasz-Mrożek za skolacjonowanie tekstu do 

druku i za wszelką pomoc przy przygotowywaniu tego wydawnictwa. 

Kraków, kwiecień 2007 r. 

Kamila Follprecht

WYKAZ OPISANYCH OBIEKTÓW 

Brama Floriańska oraz baszty i mury do Bramy Mikołajskiej .................................. 89-94 

Brama Grodzka oraz baszty i mury do Bramy Pobocznej ........................................ 98-99 

Brama Mikołajska oraz baszty i mury do Bramy Nowej ........................................... 94-95 

Brama Nowa oraz baszty i mury do Bramy Grodzkiej .............................................. 99-98 

Brama Poboczna oraz baszty i mury do Bramy Wiślnej ........................................ 99-101 

Brama Sławkowska oraz baszty i mury do Bramy Floriańskiej ............................ 109-111 

Brama Szewska oraz baszty i mury do Bramy Sławkowskiej .............................. 104-108 

Brama Wiślna oraz baszty i mury do Bramy Szewskiej ....................................... 101-104 

Brzegi Wisły we wsi Dąbie ............................................................................................123 

Budynek na Rynku zwany Oficerką (mieszkanie oficerów krakowskiego regimentu 

wojsk polskich) ............................................................................................. ..................18 

Budynek przy ulicy św. Anny (obok muru miejskiego) zwany Mennica .................. 43-44 

Cegielnia miejska we wsi Dąbie ................................................................................ 51-52 

Dom dla stróża przy moście na rzece Wodki (Prądnik)................................... 56, 124- 125 

Dom na ulicy Szpitalnej (dawniej własność szpitala św. Ducha) ......................... 116-118 

Folwark Dąbie ........................................................................................................... 52-55 

Folwark Kawiory ............................................................................................................56 

Folwark Piaski ........................................................................................................... 47-50 

Folwark Szlak ................................................................................................... 45-47, 125 

Kamienica „Pod Lwem” ul. Grodzka 32A ................................................................ 30-34 

Kamienica ul. św. Jana 17/19C (dawniej własność szpitala św. Ducha) ............. 120-121 

Kamienica ul. Mikołajska 14 (dawniej własność szpitala św. Ducha) ................ 118-119 

Kamienica pl. Szczepański 7A (dawniej własność szpitala św. Ducha) .............. 121-123 

Kamienica ul. Szpitalna 19 (dawniej własność j ezuicka) .......................................... 25-38 

Karczma przy trakcie do Mogiły ....................................................................................55 

XIII

Klasztor Benedyktynek ze Staniątek wraz z kościołem św. Scholastyki 

(ul. św. Marka 32-34) .................................................................................... .............38-42 

Koszary miejskie (były nowicjat jezuicki przy kościele św. S zczepana) ................. 65-82 

Kramy kramarskie nowe na Rynku ........................................................................... 60-61 

Kramy Li tewskie na Rynku ............................................................................................62 

Kramy „Pod Opatrznością Boską” n a R ynku .................................................................61 

Kramy żelazne na Rynku .......................................................................................... 59-60 

Kramy (jatki, komory) na Rynku: śledziarskie, sadelne, garncarskie, piernikarskie, 

olejne, słoniniarskie, solne, z mąką, skleniczne, szklane, mydlarskie, warzeszne, 

z płótnem białym i farbowanym ................................................................... .............63-64 

Lazaret miejski (były szpital św. Sebastiana i Rocha) ...................................... 64-65, 128 

Lazaret wojskowy (ul. Sienna 16) ............................................................................. 57-59 

Most Królewski na Starej Wiśle, łączący S tradom z K azimierzem ................................57 

Most na Rudawie na trakcie do Zwierzyńca ....................................................................56 

Most na rzece Wodki (Prądnik), na trakcie do Mogiły ...................................................56 

Postrzygalnia południowa przy Sukiennicach .......................................................... 27-28 

Postrzygalnia północna (Syndykówka) przy Sukiennicach ....................................... 28-30 

Ratusz (z wieżą, spichlerzem, arsenałem, więzieniem, odw achem) ............................ 4-20 

Sukiennice ................................................................................................................. 83-86 

Szkoła Mariacka ........................................................................................................ 86-89 

Szpital św. Ducha .................................................................................................. 111-116 

Waga Mała (ze smatruzem kuśnierskim i Skałką) .................................................... 21-23 

Waga Wielka ............................................................................................................. 23-27 

Wieś G rzegórzki ..............................................................................................................55 

Wieża wyższa kościoła Mariackiego zwana Hejnalicą .......................................... 126-127 

Zabudowania na Górze Lasoty ............................................................................. 127-128 

XIV

ZBIÓR OPISÓW 

MIASTA STOŁECZNEGO KRAKOWA 

ROKU 1792

Zbiór opisów dóbr miasta stołecznego Krakowa 

[bn] 

1. Opis Ratusza krakowskiego folio 1 

2. Opis domku naprzeciwko Ratusza 17 

3. Inwentarz rzeczy na cle miejskim 18 

4. Inwentarz rzeczy w izbie górnej sądowej 19 

5. Inwentarz rzeczy ogniowych w Ratuszu 19 

6. Inwentarz rzeczy ogniowych w koszarach 19 

7. Opis Wagi Małej 21 

8. Inwentarz rzeczy w Wadze Małej 21 

9. Opis domku Skałka zwanego i smatruza 22 

10. Opis kamienice Waga Wielka zwanej 23 

11. Opis kamienice Postrzygalnia zwanej 28 

12. Opis kamienice Syndykówka zwanej 29 

13. Opis kamienice pod Lwem w ulicy Grodzkiej 32 

14. Opis kamienice pojezuickiej w ulicy Szpitalnej 38 

15. Opis dworku S. Scholastyki 43 

16. Opis pobudowia i stajni w Mennicy starej 48 

17. Inwentarz rzeczy w stajni w starej Mennicy 49 

18. Opis a- folwarku Szlak -a zwanego 50 

19. Opis folwarku Piaski b 53 

20. Opis cegielnie miejskiej 57 

21. Opis c- folwarku Dąbia -cd 59 

22. Opis e- wsi Grzegórzki -e 63 

23. Opis austerii przy Dąbiu 63 

24. Opis mostu na rzece Wodki 63 

25. Opis domku przy tym moście 63 

a-a 

podkreślone czerwoną kredką przez A. Grabowskiego 

b 

dopisane inną ręką: nowszy zaś jest w książce kontraktów 

c-c 


d 

dopisane inną ręką: nowszy zaś jest w książce kontraktów 

e-e 


1

[bn] 

26. Opis mostu na rzece Rudawa 63 

27. Opis a- folwarku Kawiory -a 64 

28. Opis mostu stradomskiego 64 

29. Opis ceikchauzu przy Bramie Floriańskiej 64 

30. Opis lazaretu żołnierskiego przy Bramie Nowej 65 

31. Opis kramów żelaznych 66 

32. Opis kramów kramarskich, nowe zwanych 68 

33. Opis kramów pod Opatrznością Boską 68 

34. Opis Kramów Litewskich 69// 

35. Opis kramów śledziarskich folio 70 

36. Opis komór śledziarskich 70 

37. Opis kramów sadelnych 70 

38. Opis kramów gancarskich 70 

39. Opis kramów piernikarskich 70 

40. Opis jatek olejnych 71 

41. Opis jatek słoniniarskich 71 

42. Opis jatek solnych 71 

43. Opis skrzyń z mąką siedzących 71 

44. Opis jatek sklenicznych 71 

45. Opis jatek szklanych 71 

46. Opis kramów mydlarskich 71 

47. Opis kramów warzesznych 71 

48. Opis kramów płóciennych w Sukiennicach 71 

49. Opis kramów z płótnem białym w Sukiennicach 71 

50. Opis kramów płóciennych pod krzyżem 71 

51. Opis lazaretu za Bramą Nową 71 

52. Opis koszar żołnierskich 72 

53. Opis Sukiennic 93 

54. Opis szkoły Mariackiej 97 

55. Opis Bramy Floriańskiej z basztami i murami 101 

a-a 


2

56. Opis Fortki Mikołajskiej z basztami i murami 105 

57. Opis Bramy Nowej z basztami i murami 107 

58. Opis Bramy Grodzkiej z basztami i murami 109 

59. Opis Bramy Pobocznej z basztami i murami 110 

60. Opis Bramy Wiślnej z basztami i murami 112 

61. Opis Fortki Świeckiej z basztami i murami 115 

62. Opis Bramy Sławkowskiej z basztami i murami 119 

63. Opis szpitala S. Ducha 121 

64. Opis budynków w podwórzu pierwszym 125 

65. Opis budynków w podwórzu drugim 127 

66. Opis domu przy szkole S. Ducha 128 

67. 

Opis kamienicy na Mikołajskiej ulicy, do szpitala 

S. Ducha należącej 

129// 

68. 

Opis kamienicy na S. Jana ulicy, do szpitala S. Ducha 

należącej 

folio 131 

69. 

Opis kamienicy na Żydowskiej ulicy, do szpitala 

S. Ducha należącej 

133 

70. Opis brzegów Wisły we wsi Dąbiu 136 

71. Rewizja domu przy Wodkach moście a 146 

72. Rewizja folwarku Szlaku b 147 

73. Rewizja wieży Excubiarum c 148// 

[bn] 

a 

dopisane inną ręką 

b 

jw. 

c 

jw. 

3

[s. 1] 

Opis Ratusza krakowskiego 1 

Z śrzodku Rynku wchodząc a- na galerią -a po stopniach trzech kamiennych cyrklistych, 

ankrami żelaznemi ściągnionych, stolec posaczką ceglaną wysadzony, posaczka 

nadrujnowana. Z tego wchodząc w samą galerią po dwóch stopniach kamiennych, 

ankrami żelaznemi ściągnionych. Ta galeria jest na trzech arkadach kamiennych 

sklepiona, z czterech stron ankrami żelaznemi ściągniona. Pod nią z dwóch stron parapety 

murowane, kamieniami nadkładane. Posaczka kamienna, niektóra potrzaskana. Dach nad 

tą galerią dachówką nakryty, dachówka w wielu miejscach potrzaskana i opadła. Wiązanie 

pod nią nadgniłe. Gzemsy około tej galerii drewniane, opadłe i zgniłe. Facjata od frontu 

Ratusza murowana, niedawno tynkowana i bielona, ciągnąca się nad dachy ratuszne. 

a-a 


1 

Ratusz z wieżą (il. 8, 9, 10, 11) wzniesiono w pocz. XIV w., w ciągu wieków budynek wielokrotnie przebudowywano 

i modernizowano. W Ratuszu mieściły się trzy sale sądowe (w tym reprezentacyjna Izba 

Pańska, miejsce obrad rajców), kaplica, archiwum; w podziemiach znajdowała się miejska piwnica szynkowa 

(Świdnicka) oraz sala tortur. Przy południowej stronie Ratusza były kabaty, czyli więzienie. W latach 

1632-1636 od północnej strony zbudowano (w miejscu starszych zabudowań) znacznie większy od Ratusza 

spichlerz. W drugiej poł. XVII w. we wschodniej części budynku Ratusza powstał arsenał. W 1782 r. przy 

wieży wzniesiono budynek odwachu (kordegardy), siedzibę głównej warty krakowskiego regimentu wojsk 

polskich. Ratusz i spichlerz ze względu na zły stan zachowania zostały w latach 1817-1820 zburzone, pozostała 

jedynie wieża (APKr, Akta miasta Krakowa, sygn. Dep. 220, s. 1; Akta Komisji Porządkowej Cywilno- 

Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 67, nr 629; Kadaster miasta Krakowa z wieku 

XIX, XVIII, XVII zebrał i napisał Karol Richter 1862, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, rkps 413, 

s. 2; Ambroży Grabowski, Dawne zabytki miasta Krakowa, Kraków 1850, s. 5-22, 95-99, 217; Jan 

Wincenty Smoniewski, Zbiór wiadomości o magistratach polskich w ogóle a w szczególe o magistracie 

miasta Krakowa w dawnych czasach, Kraków 1868, s. 52-73; Józef Wawel-Louis, Przechadzka kronikarza 

po rynku krakowskim, Kraków 1890, s. 23, 37-45, 205; Józef Muczkowski, Dawny krakowski ratusz, 

„Rocznik Krakowski”, 1906, t. VIII, s. 1-50; Stanisław Tomkowicz, Plan Rynku krakowskiego z roku 

1787, „Rocznik Krakowski”, 1907, t. IX, s. 184; Stanisław Tomkowicz, Przyczynki do historii kultury 

Krakowa w pierwszej połowie XVII wieku, Lwów 1922, s. 6-9; Stanisław Tomkowicz, Ulice i place 

Krakowa w ciągu dziejów, ich nazwy i zmiany postaci, Biblioteka Krakowska nr 63-64, Kraków 1926, s. 21- 

23, 29; Stanisław Tomkowicz, Wieża dawnego ratusza na Rynku Krakowskim, „Rocznik Krakowski”, 

1932, t. XXIII, s. 1-17; Bożena Wyrozumska, Kancelaria miasta Krakowa w średniowieczu, Rozprawy 

habilitacyjne Uniwersytetu Jagiellońskiego, nr 38, Kraków 1995, s. 41-47; Danuta Rederowa, Studia 

nad wewnętrznymi dziejami Krakowa porozbiorowego (1796-1809). Część I. Zagadnienia urbanistyczne, 

„Rocznik Krakowski”, 1958, t. XXXIV, z. 1, s. 94-95; Jerzy Banach, Ikonografia Rynku Głównego w Krakowie, 

Kraków 1998, nr 17 i następne; Waldemar Komorowski, Dawny ratusz w średniowieczu i domniemany 

Dwór Artusa w Krakowie, „Rocznik Krakowski”, 1998, t. LXIV, s. 7-33; Arnold Bartetzky, 

Miasto a Rzeczpospolita. Wątki polityczne dekoracji ratuszowych w Polsce w okresie wczesnonowożytnym, 

[w:] Metropolie Europy Środkowo-Wschodniej w XV i XVI wieku, pod red. Leszka Belzyta i Jana 

Pirożyńskiego, Kraków 2000, s. 114-116; Encyklopedia Krakowa, Warszawa-Kraków 2000, s. 689, 836- 

837; Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, część X, Śródmieście. Mury obronne i Planty, 

Rynek Główny, pod red. Michała Myślińskiego, Warszawa 2005, s. 34-39). 

4

W tej facjacie od góry przy galerii kroksztejnów kamiennych w mur wpuszczonych 12, 

na których z dawna był ganek. Górą facjaty dachówka zgniła, poopadała i potrzaskana. 

Tej facjaty długości od wieży łokci 62 1/2, szerokości łokci 60 1/2. Facjata poprzecznia 

jako i z drugiej strony podłużnia, te są nad fundamentami nadgniłe, z tynku opadłe i wielu 

miejscach powyrywane. Gzemsy potrzaskane, dachówki na nich pogniłe i poopadałe. 

Facjaty wieżowej długości łokci 16 1/2, szerokości łokci 21 1/2. Ta facjata jest niedawno 

od dołu z kamienia kwadratowego murowana, na tej facjacie jest kamień z herbami 

królewskiemi i miasta staroświecką robotą wycięty, nad nim kamień marmurowy z napisem 

fundatora tej wieży, to jest Jaśnie Oświeconego księcia Sołtyka, biskupa krakowskiego, 

księcia siewierskiego 2 . 

a- 

Z galerii wchodząc do sali ratusznej -a , odrzwia kamienne staroświeckie, węgary przy 

nich potrzaskane i powyrywane, drzwi drewniane stare, blachą żelazną pobite, od dołu 

nadgniłe// na zawiasach 3, z zamkiem, antabą mosiężną. W sali ratusznej sklepienie, posaczka 

ceglana i kamienna potrzaskana. Z tej sali okno w ganki ratuszne, z ramami, kwaterami, 

szybami prostemi, od dołu dwiema okiennicami drewnianemi, kratą żelazną. Drugie okno 

pomiędzy kabaty, z kwaterą prostą starą, szybami prostemi. W tej sali komin kapiasty, 4 

ławki dębowe. Z sali wchodząc po prawej ręce b- do kurdygardy -b , odrzwia kamienne, próg 

kamienny wydeptany, deszczką nadkładany, jako i odrzwia, deszczkami staremi nadłożone. 

Drzwi drewniane proste, stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, łańcuszkiem, 

zakładką i antabą. Z tej okno jedno ku gankom ratusznym, wpół zamurowane, z kratą żelazną 

podwójną, od góry 2 kwaterami staremi, szybami prostemi. Ta kurdygarda sklepiona, 

podłogi ani posaczki nie masz, piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym. 

Prycze z deszczek starych, złych. Z tej kurdygardy drzwi do drugiej, odrzwia drewniane 

stare, złe, krata żelazna całkiem zła, na zawiasach 4. Sklepienie w tej kurdygardzie takie jak 

w pierwszej. Za tą kurdygardą w sali trzy filary kamienne, na których się sklepienie wspiera, 

zza tych filarów palenie do pieca kurdygardy, z deszczką do zatykania. Przy schodach 

komórka, do której odrzwia kamienne, drzwi żelazne na zawiasach 2, nad drzwiami krata 

żelazna, zła, z wrzeciądzem, 2 skoblami, kłódką. Dwa filary wzwyż wyrażone 2 ankrami 

do muru przyciągnione. W murze okno puste, z kratą żelazną, na schody wychodzące. 

Wchodząc z sali do archiwum po lewej ręce, odrzwia kamienne staroświeckie, próg 

kamienny, strzaskany. Drzwi żelazne z zamkiem trzechryglowym, na zawiasach 3, z antabą 

i zasuwką. Za temi drzwiami w przechodzie po prawej ręce drzwi żelazne na zawiasach 2, 

z antabą, schody kamienne, które dawniej były do archiwum górnego, teraz zamurowane. 

Z przechodu wchodząc do samego archiwum odrzwia kamienne, drzwi żelazne z zamkiem 

dwóchryglowym, na zawiasach 3, z zasuwką, 3 wrzeciądzami, 6 skoblami. Z tego 

archiwum okna 2, jedno ku Rynkowi, drugie ku hauptwachowi 3 , z amami, kwaterami, 

szybami tafelkowemi, kratami żelaznemi, jedną okiennicą żelazną. Posaczka kamienna 

[s. 2] 

a-a 


b-b 

jw. 

2 

Modernizacja wieży ratuszowej przeprowadzona w latach 1782-1784 była finansowana przez biskupa krakowskiego 

Kajetana Sołtyka oraz króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. 

3 

Budynek odwachu (kordegardy) przy wieży ratuszowej (il. 9, 10). 

5

[s. 3] 

[s. 4] 

stara, sklepienie krzyżowe. W tym archiwum z wszystkich stron fachy na księgi, spodem 

tych fach pultyny i szafki z szufladami na papiery, z swoim zawarciem. W tym archiwum 

stół stary drewniany, zły. 

Z sali wchodząc pomiędzy kabaty 4 , odrzwia kamienne stare, 2 progi kamienne, jeden 

wydeptany, drugi deszczką nadkładany. Drzwi drewniane stare, blachą żelazną pobite, 

w wielu miejscach z blachy obdarte, na zawiasach dwóch, z zamkiem// starym, złym, 

wrzeciądzem, 2 skoblami, antabą. Wychodząc w podwórze pomiędzy kabaty, odrzwia 

kamienne puste, węgar jeden sztukowany, drugi natrzaskany, te są w murze obruszone. 

Próg kamienny pomiędzy temi drzwiami, posaczka z cegieł strzaskana. Za temi drzwiami 

w podworczyku bruk stary, zły. Rynna drewniana na bruku leżąca, dla ścieku wody dana. 

Z górnego podworczyka schodząc na dolny, schody kamienne potrzaskane. W dolnym 

podworcu bruk stary. Studnia, w niej cembrzyna zgniła, przy niej 2 słupy od dołu 

nadgniłe, z walcem złym, w żelazo okutym, 2 korbami żelaznemi, wiadrem drewnianym 

złym, w żelazo okutym, kawałkiem łańcucha, liną starą, złą. Z podwórza po lewej ręce 

wchodząc do sklepiku, czyli więzienia przy schodach będącego, odrzwia kamienne, 

drzwi drewniane stare, złe, na zawiasie jednej, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W tym sklepie 

sklepienie zawilgocone, na wchodzie schody kamienne zrujnowane. Z tego sklepu okno 

puste, z kratą żelazną. Przy tym sklepie idąc do drugiego, odrzwia kamienne stare, węgar 

strzaskany, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Schody kamienne całkiem zrujnowane, sklepienie zawilgocone. Z tego sklepu okno 

w Rynek z 2 kratkami żelaznemi. Wchodząc do trzeciego sklepu, odrzwia drewniane stare, 

drzwi drewniane stare na zawiasach 3, hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Schody 

do tego sklepu kamienne, całkiem zrujnowane, sklepienie zawilgocone. W tym sklepie 

okno zamurowane. Wchodząc do czwartego sklepu, odrzwia kamienne stare, drzwi 

drewniane stare na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Schody kamienne znacznie 

nadrujnowane, sklepienie zawilgocone. Z tego sklepu okno puste z kratą żelazną. Za temi 

sklepami miejsce sekretne, z niego fecesa w podwórze wpadają i te rynsztokiem w ulicę 

Wiślną, aż za Bramę Wiślną wychodzą. Przy tych lokach sekretnych wrota stare, złe, na 

zawiasach 3, z 2 zaporami drewnianemi, 2 kłódkami do zamykania, w Rynek wychód 

mające. Z podwórza wchodząc do górnych kabatów, czyli więzień, schody kamienne złe, 

powyrywane i potrzaskane. Około tych schodów opierzenie z deszczek stare, złe, słup od 

dołu zgniły. Wchodząc do dłużnice odrzwia kamienne stare, powyrywane, deszczkami 

opierzone. Drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. 

Z tej dłużnicy okno ku hauptwachowi z kwaterą złą, kratą żelazną. Ta dłużnica sklepiona, 

sklepienie w kilku miejscach zrysowane. Podłogi ani posaczki nie masz. Piec kachlowy 

stary, zły, na fundamencie murowanym. Z tej wchodząc do komórki ciemnej, odrzwia 

kamienne, węgary powyrywane, staremi deszczkami opierzone.// Drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Ta komora sklepiona, sklepienie 

zawilgocone, zrysowane i niebezpieczne. Podłóg ani posaczki nie masz. Okno ciemne, 

4 

Więzienie dla pomniejszych przestępców oraz dłużników, dziedziniec między kabatami a Ratuszem służył 

za miejsce straceń. 

6

puste, z kratą żelazną. Z dłużnice wchodząc na korytarz, ten jest sklepiony. Z niego okien 

4, czyli strzelnic pustych w podwórze. Wchodząc do sklepu, czyli więzienia, odrzwia 

kamienne powyrywane, drzwi dębowe stare, złe, na zawiasach 2, z 3 wrzeciądzami, 6 

skoblami. Z tego sklepu okno z kratą żelazną, kwaterą złą, szybami prostemi potłuczonemi. 

Podłogi ani posaczki nie masz. Piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym, 

przy nim kominek z gliny lepiony. Wchodząc do drugiego sklepu, czyli więzienia, 

odrzwia kamienne stare, złe, drzwi dębowe stare, złe, na zawiasach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 

skoblami. Z tego sklepu okno puste z kratą żelazną, sklepienie zawilgocone i zakopcone. 

Posaczka ceglana całkiem zła. Wchodząc do sklepu trzeciego, odrzwia kamienne stare, 

złe. Drzwi dębowe stare, złe, na zawiasach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Z tego sklepu 

okno puste z kratą żelazną, sklepienie zawilgocone i zakopcone. Posaczka ceglana całkiem 

strzaskana. Wchodząc do czwartego sklepu, odrzwia kamienne, węgary powyrywane. 

Drzwi drewniane całkiem złe, na zawiasach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Z tego 

sklepu okno puste z kratą żelazną, sklepienie zawilgocone i zakopciałe. Piec kachlowy 

stary, zły, na fundamencie murowanym. Posaczka ceglana potrzaskana. Wchodząc do 

piątego sklepu, odrzwia drewniane zgniłe, drzwi drewniane całkiem złe, na zawiasach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tego sklepu okno puste. Sklepienie zawilgocone, zakopcone, 

z tynku opadłe, nad drzwiami i oknem sklepienie zrysowane, mury od dołu powyrywane. 

Z tych sklepów, czyli więzień, okna wychodzą ku hauptwachowi. Wchodząc pod strych 

nad temi sklepami, czyli więzieniami będący, schody drewniane stare, złe, nad schodami 

kozub sklepiony, opadły i niebezpieczny. Węgar 1 i sztorc kamienne, z drugiej strony słup 

drewniany. Drzwi stare, złe, na zawiasach 3, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tego strychu 

wychodząc a- na galerię -a murowaną w Rynek okna puste mającą. Ta jest sklepiona, 19 

ankrami żelaznemi ściągniona, w niej 20 filarów murowanych, między niemi arkady 

sklepione. Sklepienie galerii w kilku miejscach zrysowane, ta jest na kroksztejnach 

kamiennych leżąca. Nad temi górnemi sklepami, czyli więzieniami, dachy stare. 

Z podwórza wchodząc do piwnicy po prawej ręce, gdzie dawniej b- tortury -b bywały, 

odrzwia kamienne potrzaskane. Drzwi drewniane stare, złe, na zawiasie jednej i haku, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Próg drewniany stary, zły. Schody drewniane stare, złe, 

z poręczem drewnianym, 2 słupkami. W tej piwnicy// sklepienie całkiem zgniłe, mury 

znacznie nadgniłe, powyrywane. Bruk stary, zły. Z tej piwnicy wchodząc do drugiej, 

odrzwia kamienne potrzaskane, drzwi stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Bruk kamienny wydeptany, sklepienie zrzeszałe, mury zawilgocone i znacznie nadgniłe. 

Bruk całkiem zły. Stopień jeden kamienny do tortur, zły. Krzeszło drewniane stare, złe, do 

tego kołowrót na słupach do ciągnienia stary, zły, ławek starych 2. Z tej piwnicy wychód 

do trzeciej, odrzwia kamienne stare, złe, drzwi całkiem drewniane, złe, na zawiasach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Wchodząc z podwórza do tejże piwnicy, odrzwia drewniane 

stare, w murze obruszone, z kratą drewnianą złą, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. Schody drewniane stare, złe, sklepienie znacznie zrzeszałe. Mury od dołu zgniłe 

[s. 5] 

a-a 


b-b 

jw. 

7

[s. 6] 

i zrysowane. Z tej piwnicy drzwi na sklepieniu połogo dane, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami. Te drzwi wychodzą do sieni celnej. Wchodząc do czwartej piwnicy, z dwóch 

stron policzki murowane, na nich opierzenie z deszczek starych, nad opierzeniem daszek 

stary, zły. Schody podmurowane, deszczkami staremi nadkładane. Na wchodzie do piwnicy 

odrzwia kamienne potrzaskane, drzwi drewniane stare, złe, 3 prętami żelaznemi na krzyż 

spięte, na zawiasach 3, z 2 wrzeciądzami, 6 skoblami. Schody stare, złe. Po prawej ręce 

wchodząc do sklepiku Dorotka zwanego, odrzwia drewniane stare, złe, drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Sklepienie zrzeszałe, miejscami 

wypadłe i niebezpieczne. Wchodząc na dół w głębszą piwnicę pod izbą sądową będącą, 

odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 3, z wrzeciądzem, 3 skoblami. 

Sklepienie zawilgocone i zakopcone, mury od dołu powyrywane i znacznie nadgniłe. 

Wchodząc po prawej ręce do drugiej piwnicy, czyli więzienia, odrzwia drewniane stare, złe, 

drzwi takież na zawiasach 2, dwiema prętami żelaznemi spięte, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. 

Sklepienie zawilgocone i zakopciałe, mury od dołu znacznie nadgniłe, posaczka ceglana 

potrzaskana. Z tej idąc do trzeciej piwnicy, czyli więzienia, odrzwia murowane, sztorce 

2 kamienne potrzaskane, 2 klamrami żelaznemi ściągnione. Próg kamienny strzaskany, 

sklepienie zrzeszałe, z tynku opadłe, mury od dołu nadgniłe, powyrywane. Wchodząc 

a- 

do czwartej piwnicy -a , czyli więzienia, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z 3 

skoblami. Okno w podwórze puste, z 2 kratami żelaznemi// nadrujnowanemi. Wchodząc 

do piwnicy, czyli więzienia, odrzwia kamienne potrzaskane, drzwi drewniane stare, na 

zawiasach 2, wrzeciądzem, 2 skoblami. Drugie drzwi drewniane stare na zawiasach 2, 6 

prętami żelaznemi spięte, 3 wrzeciądzami, 3 skoblami. W tej piwnicy sklepienie znacznie 

zrzeszałe, zrysowane, miejscami powyrywane i niebezpieczne, mury znacznie nadgniłe. 

Z tej piwnicy okno puste w podwórze, z 2 kratami żelaznemi złemi. Facjata w podwórzu 

spodem znacznie nadgniła, w kilku miejscach zrysowana i podziurawiona. 

b- 

Z sali ratusznej -b wchodząc do c- izby sądowej -c5 , odrzwia kamienne kwadratowe, nad 

drzwiami gzems kamienny, nad gzemsem herb miasta Krakowa z kamienia wycięty, nad 

nim 2 kapitele kamienne. Drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem starym, 

antabą, w śrzodku tych drzwi kratka żelazna. Za temi drzwiami w sionce, w murze po 

prawej ręce, 2 szafki z swoim zawarciem. Wchodząc do samej izby sądowej, odrzwia 

kamienne, przy nich 2 filary kamienne po bokach z kapitelami, nad temi filarami gzems 

kamienny, nad gzemsem herby Koronny, Litewski i miasta Krakowa z kamienia snycerską 

robotą wycinane. Drzwi drewniane stare, staroświeckie, stolarską robotą fornerowane, na 

zawiasach 3, z zamkiem starym i antabą. Z tej izby okna 3 w podwórze, ku kabatom, 

z ramami, kwaterami staremi, szybami taflowemi, kratami żelaznemi. Podsiębitka częścią 

robotą stolarską, częścią snycerską robiona, płótnem podbita, na którym różne historie 

są malowane staroświeckie. Ta podsiębitka jest znacznie opadła, reparacji niezwłocznej 

potrzebująca. Górą pod tą podsiębitką portrety Najjaśniejszych monarchów polskich, 

a-a 


b-b 

jw. 

c-c 

jw. 

5 

Izba Pańska, mieszcząca się na parterze Ratusza, miejsce obrad rajców (il. 12). 

8

pod niemi portret Najjaśniejszego Stanisława Augusta, króla polskiego, pana naszego 

miłościwego, w ramach drewnianych snycerską robotą robionych, wyzłacanych. W 3 

częściach tej izby ławki drewniane złe, z materacami skórzanemi, pokryciem sukiennym 

starym, wypełzłym, z frandzelkami włóczkowemi. Drugie pokrycie z sukna ponsowego, 

płótnem podbite, z frandzlą kamelarową, to jest znacznie splamione i przeterane. Stół 

sądowy, na nim sukno ponsowe do nakrycia, z frandzlą kamelarową, płótnem podbite. 

Kobierzec na tenże stół turecki sterany. Obicie wokoło tej izby półatłaskowe, karmazynowe 

i białe, w prążki, znacznie nadtyrane i podarte. U okien 6 firanek tamisowych zielonych. 

W tej izbie piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym, posaczka kamienna.// 

W murze od cła szafka, do której drzwi żelazne z swoim zawarciem, druga przy drzwiach 

z takim samym zawarciem, w której z dawna akta ławnicze bywały, 2 szafy z półkami 

na schowanie papierów, z drzwiczkami drewnianemi, z swoim zawarciem. Ławka jedna 

drewniana, za którą szufladki z zameczkami, w których Jegomoście Panowie patronowie 

dawniej papiery swoje miewali. W tej izbie kancelaria z kratą żelazną po bokach i od góry. 

Drzwi do niej z kraty żelaznej, na zawiasach 2. W niej pod oknem 2 pulpity z zamkiem 

do schowania papirów, pod niemi szufladki na złożenie różnych dokumentów, z kratką 

drucianą do zawarcia. Z drugiej strony od góry szafka z jedną półką na złożenie różnych 

dokumentów, z kratką drucianą do zawarcia. 

Z izby sądowej wychodząc do a- sieni celnej -a , odrzwia kamienne, drzwi drewniane 

staroświeckie, z zamkiem starym, antabą i zakładką żelazną. Drugie drzwi drewniane 

stare, blachą żelazną obite, na zawiasach 2, z zamkiem starym, 2 antabami żelaznemi, 

wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej sieni okno puste w Rynek, z 2 kratami żelaznemi 

w kamieniu zrzeszałym. Ta sień sklepiona, sklepienie od okna zrysowane, przy oknie 

w murze w winklu rysa. Posaczka ceglana, znacznie zrujnowana. W tej sieni są b- drzwi do 

piwnicy -b połogo dane, wyżej z piwnicy opisane. Wchodząc po lewej ręce c- do sklepu -c , 

futryna drewniana stara, w niej drzwi na zawiasach 2, z klamką i antabą. Odrzwia 

kamienne, deszczkami staremi ofutrowane, drzwi drewniane stare, blachą żelazną obite, 

na zawiasach 2, z zamkiem, antabą, 3 wrzeciądzami, 6 skoblami. Z tego sklepu okna 2 

ku d- kabatom -d , z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi, kratami żelaznemi. 

Ten sklep sklepiony, posaczka ceglana, znacznie zrujnowana. Szafka w murze z tablaturą 

drewnianą starą, drzwi drewniane pasami żelaznemi obite, z wrzeciądzem i kłódką. 

Stół stary z kasą, pod którym 3 szuflady z swoim zawarciem. Dwa szlabany stare, piec 

kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Z tego sklepu wychodząc e- do izby -e , 

odrzwia kamienne, drzwi żelazne na zawiasach 3, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Między 

temi drzwiami futryna drewniana, przy niej drzwi fasowane, wpół otwierające się, na 

zawiasach 4, z zamkiem, 2 antabami, 2 zasuwkami. Z tej izby okna 2 w Rynek, z ramami, 

kwaterami staremi, szybami tafelkowemi, kratami żelaznemi, okiennicami drewnianemi. 

[s. 7] 

a-a 


b-b 

jw. 

c-c 

jw. 

d-d 

podkreślone ołówkiem 

e-e 


9

[s. 8] 

[s. 9] 

Pod temi oknami 2 stopnie murowane, deszczkami staremi nakryte. Powała i stragarze 

znacznie przegniłe, niebezpieczne. Podłoga z deszczek stara, zła. Piec kachlowy stary, 

na fundamencie murowanym. W tej izbie szafka w murze z swoim zawarciem,// kas 

drewnianych z szufladami i zamkami 4, na 2 kasach 2 kratki druciane. Po bokach drzwi 

sklepikowych 2 szafki z swoim zawarciem. Z tej izby wchodząc po 4 stopniach a- do 

sklepiku -a , odrzwia kamienne, drzwi żelazne z zamkiem starym, z 2 wrzeciądzami, 2 

skoblami. Z tego sklepiku okna 2, jedno w Rynek z kratą żelazną, kwaterą starą, szybami 

prostemi, drugie ku kabatom małe, z kwaterą starą, szybami tafelkowemi. Ten sklepik 

sklepiony, posaczka zrujnowana. Z izby wychodząc do sieni, odrzwia kamienne, drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, z zamkiem, antabą. 

Z sieni wchodząc b- po prawej ręce do sklepu -b , stopień kamienny, odrzwia drewniane, 

drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Nad drzwiami 

zamiast sklepienia deszczki stare, bruk kamienny, zły. Z tyłu tego sklepu okno puste 

z kratą żelazną, okiennicą drewnianą starą, złą, na zawiasach 2. Sklepienie znacznie 

zrysowane, opadłe i niebezpieczne, posaczka ceglana stara, zła, wydeptana. c- Za tym 

sklepem komórka -c na schowanie z swoim zawarciem. W tym sklepie locus secretus, pod 

którym dla spławu koryto kamienne. Mury w tym sklepie znacznie zrysowane. 

d- 

Z sieni wychód na górę -d , próg kamienny, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, 

z zamkiem starym, złym, wrzeciądzem, 2 skoblami i kłódką. Schody kamienne. Z tej samej 

sieni wychód w Rynek o 2 stopniach kamiennych, na wychodzie odrzwia kamienne, drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 3, z zamkiem, antabą, wrzeciądzem, 2 skoblami. Nad 

drzwiami daszek i herb miasta Krakowa. Schodząc w Rynek 5 schodów, czyli stopniów 

cyrklistych kamiennych, 8 klamerkami żelaznemi ściągnionych. 

e- 

Z sali ratusznej wchodząc na górę -e pomiędzy 2 filarami kamiennemi, schody 

kamienne deszczkami obkładane, dalej odrzwia kamienne puste. Z półschodzia idąc f- na 

salę górną -f , schody kamienne stare, deszczkami obkładane. Z tej sali okno ku g- kabatom -g , 

z ramami, kwaterami nowemi, szybami tafelkowemi. Około schodów kroniec z sztabikami 

drewnianemi, powała i stragarze stare, niektóre natrzaskane, 3 siostrzoniami podwleczone, 

z jednej strony na podpasce leżące. Posaczka z cegły nadrujnowana. h- Z sali wchodząc do 

sieni -h , odrzwia drewniane stare, drzwi drewniane na zawiasach 2, z zamkiem, antabą. Z tej 

sieni okno do szpiklerzów, z kratą żelazną, kwaterami nowo danemi, szybami taflowemi. 

Powała i stragarze znacznie przegniłe, podłoga z deszczek stara. Z sieni wchodząc i- do 

przedizby sądowej -i , odrzwia drewniane, drzwi drewniane// fasowane, na zawiasach 3, 

a-a 


b-b 

jw. 

c-c 

jw. 

d-d 

jw. 

e-e 

jw. 

f-f 

jw. 

g-g 


h-h 


i-i 

jw. 

10

z zamkiem, antabą, wrzeciądzem, jednym skoblem. Nad drzwiami okno z kratą żelazną, 

z ramami, kwaterami, szybami taflowemi. Z tej przedizby okno w Rynek, z ramami, 

kwaterami podwójnemi, szybami taflowemi. W murze od spichlerzów szafki 2, z swoim 

zawarciem. Pod tym murem ława drewniana z podnóżkiem. Powała i stragarze stare, 

podłoga takaż. 

Z tej przedizby wchodząc a- do izby sądowej -a6 , odrzwia drewniane, drzwi drewniane, 

wpół otwierające się, na zawiasach 4, z zamkiem francuskim, 2 zasuwkami. Z tej izby okna 

2 w Rynek, z ramami, kwaterami podwójnemi, szybami taflowemi, w drzewo oprawnemi. 

Podsiębitka z deszczek płótnem podbita i wybielona. Podłoga stara, piec kachlowy stary, 

na fundamencie murowanym. W tej izbie ściany wokoło nowo malowane. Przy oknach 

firanki zielone tamisowe, nowe, na prętach żelaznych. Wychodząc b- do kancelarii -b , odrzwia 

drewniane, deszczkami oblejtremowane, drzwi drewniane fasowane, wpół otwierające 

się, na zawiasach 4, z zamkiem francuskim, 2 zasuwkami. Do drugich odrzwia kamienne, 

drzwi żelazne, na zawiasach 3, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami i kłódką. Z tej kancelarii 

okna 2 w Rynek, z ramami, kwaterami staremi, szybami taflowemi w ołowiu. Sklepienie 

znacznie nadgniłe, podłoga z deszczek stara. Wokoło tej kancelarii pulpity z swoim 

zawarciem, od dołu szafy na papiery, od góry fachy na księgi i protokoły, z ratkami 

drucianemi, w blejtrany drewniane oprawnemi. 

Z sali wchodząc c- do sieni -c , odrzwia kamienne, drzwi żelazne na zawiasach 2, z 2 

wrzeciądzami, 4 skoblami. Z tej sieni pół okna pustego, drugie pół zamurowane, przy nim 

okiennica żelazna, na zawiasach 2, od dołu nadrujnowana. Ta sień sklepiona, posaczka 

ceglana, stara. W murze przy schodach archiwowych framuga na kształt kominka. Z sieni 

wchodząc do archiwum, odrzwia kamienne puste, schody kamienne, po prawej ręce w murze 

odrzwia kamienne, drzwi drewniane stare, złe, blachą żelazną obite, od dołu na łokieć 1 

żelazo zrzeszałe, na zawiasach 3, z wrzeciądzem, 2 skoblami, antabą. Za temi drzwiami 

schody do archiwum dolnego idące, zapadłe i zamurowane. Wchodząc d- w archiwum -d , 

odrzwia drewniane deszczkami oblejtremowane, drzwi drewniane na zawiasach 2 

nowo dane, z zamkiem, antabą. Z tego archiwum okna 2 w Rynek puste, z okiennicami 

żelaznemi. To archiwum sklepione, podłoga stara. Fachy na księgi nowo dane, 2 szafy na 

papiery z kratkami, z swoim zawarciem. Z sali wchodząc po prawej ręce do sieni, odrzwia 

kamienne, węgar wyrwany, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem starym, 

złym, antabą,// wrzeciądzem, 2 skoblami. Drugie odrzwia kamienne stare, sztukowane, [s. 10] 

puste, próg stary, deszczką nadkładany. W sieni nad izbą sądową powała i stragarze 

całkiem zgniłe, z wielkim niebezpieczeństwem co dzień upaść mające, 2 słupami podparte. 

Posaczka ceglana całkiem potrzaskana. W murze od spichlerzów komórka drewniana 

z swoim zawarciem. Z tej sieni wchodząc do drugiej, ściana drewniana z deszczek starych, 

gliną polepiona, odrzwia z deszczek starych puste. Z tej sionki także nad izbą sądową 

a-a 


b-b 

jw. 

c-c 

jw. 

d-d 

jw. 

6 

Druga sala sądowa, na pierwszym piętrze Ratusza. 

11

ędącej, okno ku kabatom, z ramami, kwaterami, szybami prostemi. Powała, stragarze 

i podłoga całkiem zgniłe, z codziennym niebezpieczeństwem zwalenia się, które tylko 

na 2 stęplach i podpasce utrzymują się. Posaczka nad sufitem izby sądowej potrzaskana, 

z wielkim niebezpieczeństwem zaklękniona. W tej sionce przepierzenie z deszczek starych, 

z swoim zawarciem. W murze szafka stara, zła, przy tej szafce kominek szafiasty. 

Wchodząc do a- kaplicy -a , ściana drewniana z deszczek starych. W tej sionce drzwi 

podwójne z deszczek starych, na zawiasach 4, z wrzeciądzem, 2 skoblami, 2 haczykami. 

Z tej kaplicy okno w kabaty, z ramami, kwaterami staremi, szybami taflowemi. Powała 

i stragarze stare, złe, siostrzoniem podwleczone. Posaczka ceglana potrzaskana. Ołtarz 

drewniany, robotą snycerską wyrabiany, malowany i wyzłacany, w nim obraz malowany 

Najświętszej Panny Częstochowskiej. Stół ołtarzowy z deszczek zrobiony, antepedium 

sukienne czerwone, wyszywane, stare. Po bokach tego ołtarza dwie szafki na schowanie 

aparatów. Alb płóciennych 3, ornatów 2, jeden biały z galonkiem szychowym, drugi 

fioletowy tabinowy z galonkiem żółtem jedwabnym, mszał 1, tacka mosiężna pod ampułki 

1, para ampułek blaszanych, 1 lampa mosiężna wisząca, lichtarzy cynowych 2, mniejszych 

2, krucyfiks drewniany, corpus mosiężne 1. Przed tym ołtarzem przegródka stara stolarską 

i snycerską robotą robiona. Obrazów 4, to jest S. Jana Chrzciciela, herb kupiecki, herb miasta 

Krakowa, portret Najjaśniejszego Pana. W tej kaplicy snycerską robotą na drewnie imię 

Jezus rznięte. Z tej kaplicy przegroda z deszczek starych, w śrzodku dla widoku balaski. 

Z sieni wchodząc do izby, drzwi do tablatury przybite stare, opadłe, na zawiasach 

2, bez zamku. Między odrzwiami ofutrowanie z deszczek starych, drugie do tablatury 

przybite, drewniane, stare, na zawiasach 2, z klamką, antabą. Z tej izby okna 2 ku 

kabatom, z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi w ołowiu nadgniłym. Przed 

temi oknami ganek stary, zły, na kroksztynach drewnianych leżący, nad nim daszek 

zgniły. Powała, stragarze, podsiębitka zgniłe, opadłe i upadkiem grożące. Podłoga stara, 

[s. 11] miejscami wydeptana. Piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym,// przy nim 

2 ławki stare, złe, drewniane. Przy piecu kominek szafiasty, z blachą żelazną. Ściana 

do sieni większej drewniana stara, zła, skręcona. Z izby wchodząc do komnatki ściana 

drewniana stara, zła, w tafle stawiana, odrzwia drewniane stare, złe, drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, antabą. Z tej komnaty okno ku 

b- 

kabatom -b , z kwaterą starą, złą, szybami tafelkowemi. Powała i podsiębitka zgniłe, 

siostrzoniem zbutwiałym podbite, niebezpieczne, podłoga stara. Z sionki wchodząc 

do trzeciej sieni większej, odrzwia puste, deszczkami staremi ofutrowane. Z tej sieni 

okno w Rynek puste, z kratą drewnianą. Powała, stragarze całkiem zgniłe i opadłe, 

dwiema siostrzoniami spróchniałemi podwleczone, niebezpieczne, które tylko słup przy 

kuchni będący utrzymuje. Podłoga stara, zła, z różnych kawałków złożona, ta znacznie 

jest zaklękniona. Ognisko murowane, pod nim szabasik do pieczenia chleba, nad tym 

ogniskiem kapa murowana na kroncu drewnianym. Przy kuchni w murze pobocznym 

framuga. Mur poprzeczny od dołu powyrywany, podziurawiony. Wchodząc do izdebki, 

a-a 

podkreślone ołówkiem, na marginesie ołówkiem napisane: x. 

b-b 


12

odrzwia drewniane stare, drzwi stare, przerabiane, na zawiasach 2, z zamkiem starym bez 

klucza. Z tej izby okna 2 z ramami, kwaterami, szybami tafelkowemi prostemi. Powała 

i stragarze stare, złe, zgniłe. Piec kachlowy a stary, zły, na fundamencie murowanym, przy 

nim kominek szafiasty. Po prawej ręce locus secretus, sedes jeden. Drzwi na schody z sieni 

celnej wyżej opisane. Wchodząc na strych, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2. 

Dach dachówką pokryty, w wielu miejscach potrzaskany, przez który często na wiązania 

i powały leje się. Okno w Rynek puste, węgary murowane, powyrywane. Nad oknem 

rysy, jako też i w murze facjatowym. Rynna całkiem zgniła, przez którą przez powałę aż 

nad izbę sądową leje się. Schody na ten strych kamienne, całkiem zrujnowane. 

Wchodząc b- z sali na wieżę -b , odrzwia kamienne, węgar jeden wyrwany, drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Schody kamienne stare, 

w murze obruszone, wydeptane, na wchodzie 2 słupki drewniane z poręczą, nad schodami 

sklepienie kamienne, dalej schody drewniane. Pod tą wieżą wiązania z drzewa dobre. Z tej 

wieży około okna puste. Mury wieży ze czterech stron ankrami żelaznemi pościągane, te 

są niedawno zreparowane. W śrzodku tej wieży zegar godziny i kwadranse bijący, stary, 

zły, ustawicznie reparacji potrzebujący. Dzwon zegarowy powybijany, tarcze zegarowe 

4 drewniane, blachą obite, z indeksami wyzłacanemi. Ze 4 stron wieży ganki, do których 

wychód z wieży. Na wychodzie odrzwia kamienne, drzwi drewniane, na zawiasach 2, 

z wrzeciądzami i skoblami. Na gankach posaczka kamienna, na kroksztejnach kamiennych 

leżąca. Wokoło tych ganków kraty żelazne. Przy tych gankach pod wieżą obdasze// 

z gontów, czerwono malowane. Nad zegarem wokoło opierzenie z deszczek z oknami 

półcyrklistemi, ramami, kwaterami, szybami tafelkowemi. Pod sztybrem bania wieżowa 

gontami pobita, nad nią kopuła, blachą miedzianą nadkryta. Szczyt żelazny, na nim korona 

miedziana wyzłacana, nad koroną gałka miedziana wyzłacana, na sztybrze chorągiewka 

blaszana w orła zrobiona, wyzłacana. Na rogach gzemsów 4 wazony miedziane. Ta wieża 

jest fundacji Jaśnie Oświeconego książęcia Kajetana Sołtyka, biskupa krakowskiego, 

książęcia siewierskiego 7 . 

Z sali dolnej wchodząc do piwnicy, kroniec kamienny połogo dany, potrzaskany. 

Drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Schody drewniane 

stare, na wchodzie policzki murowane powyrywane i zawilgocone. Wchodząc do piwnicy 

przy odrzwiach sklepienie powyrywane i zawilgocone, odrzwia kamienne potrzaskane, 

drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Wchodząc do 

dolnej piwnicy, schody całkiem zrujnowane, sklepienie zawilgocone i zrysowane, mury od 

dołu powyrywane. Z niej okno w Rynek puste, z 2 kratami żelaznemi. Z galerii ratusznej 

wychodząc na ganki ratuszne te są murowane, kamieniem z wierzchu obkładane, od 

Rynku dachówką nakryte. Posaczka kamienna, w wielu miejscach potrzaskana, rynsztok 

kamienny zły. Z tego ganku wschód w Rynek ku jatkom kurdybaniczym 8 , schody 

kamienne całkiem zrujnowane i potrzaskane, po bokach policzki murowane. 

a 

na marginesie dopisane ołówkiem i podkreślone: 11 

b-b 


7 

Por. przypis 2. 

8 

Jatki kurdybaniczne znajdowały sie po zachodniej stronie Sukiennic (por. przypis 67). 

[s. 12] 

13

[s. 13] 

Z ganku wchodząc do izby a- wójtowskiej -a , odrzwia kamienne zrzeszałe, próg kamienny 

wydeptany, drzwi wpółotwierające się stare, złe, na zawiasach 4, z ryglem, antabą, drążkiem 

żelaznym, z zamkiem starym, złym, 2 zasuwkami, od góry dwiema kratkami żelaznemi. 

Nad temi drzwiami obraz na murze Najświętszej Panny malowany, pod nim latarnia 

blaszana na pręcie żelaznym. Wchodząc do sieni sklepienie zrysowane, podłoga stara, zła, 

przy murze ławki 3 stare. Z tej sieni wchodząc do izby sądowej, odrzwia kamienne, od 

góry gzems kamienny z kapitelami, drzwi drewniane stare, na zawiasach 3, z zamkiem 

starym, antabą. Z tej izby okna 2 ku gankom ratusznym, z ramami, kwaterami, szybami 

tafelkowemi, kratami żelaznemi, okiennicami drewnianemi. Podsiębitka drewniana, 

stolarską robotą płótnem podwleczona, na którym staroświeckie malowanie, ta podsiębitka 

znacznie opadła, nadgniła i niebezpieczna. Posaczka kamienna nadrujnowana. Wśrzód 

izby balasy toczone stare z poręczami, w śrzodku drzwiczkami na zawiasach 4. Z trzech 

stron ławki drewniane suknem czerwonym// prostym, złym obite. W murze 2 szafki 

z swoim zawarciem. W tej izbie obicie staroświeckie złe, 1 obraz staroświecki Salwatora, 3 

portrety, to jest: Najjaśniejszego Pana szczęśliwie nam panującego 9 , króla Jana III i Michała 

Korybuta. Piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym. Stół sądowy, kobierzec 

stary, zły. Z sieni wchodząc do sklepu, odrzwia kamienne, drzwi drewniane stare, złe, na 

zawiasach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Nad drzwiami okno puste z kratą żelazną. Ten 

sklep sklepiony, ciemny, posaczka ceglana potrzaskana. Z ganku wchodząc na b- szpiklerze -b 

odrzwia kamienne zrzeszałe, nad odrzwiami gzems kamienny z kapitelami kamiennemi. 

Próg drewniany zgniły, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. W tej sieni powała i stragarze zgniłe, siostrzoniem podwleczone. Powały w 3 

częściach nie masz, podłoga stara, zła. Z dwóch stron przepierzenie z deszczek starych, 

złych. Z tych idąc do drugich, odrzwia i drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Schody w górę z futryną drewnianą, 4 słupkami, 2 poręczami. 

Z ganku schodząc ku trytkowi, schody kamienne nadrujnowane, c- nad schodami wystawa -c 

murowana, sklepiona, dachówką nakryta, w winklu w murze od szpiklerzów rysa, przy 

tych schodach z 2 stron poręcze drewniane. 

Wchodząc d- do piwnice pod galerią -d ratuszną, odrzwia kamienne złe, powyrywane, 

drzwi drewniane złe, wpółotwierające się, na zawiasach 4, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Nad drzwiami sklepienie zgniłe, opadłe i niebezpieczne, mury z obóch stron zrysowane. 

Schody drewniane stare, złe, sztukowane. Sklepienie piwniczne zakopcone i zawilgocone, 

mury z obóch stron zrysowane i nadgniłe. Wchodząc po prawej ręce do kuchnie, odrzwia 

drewniane stare, złe, pokręcone. Drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami. Ta kuchnia sklepiona, sklepienie zawilgocone, nadgniłe, z tynku opadłe, 

niebezpieczne. Z tej kuchnie okna 2 w Rynek, z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami 

prostemi, kratami żelaznemi. Nad oknami sklepienie strzaskane, niebezpieczne i opadłe. 

a-a 


b-b 

jw. 

c-c 


d-d 

jw. 

9 

Stanisław August Poniatowski, król polski w latach 1764-1795. 

14

Mury w tej kuchni powyrywane i nadgniłe, posaczki nie masz. Ognisko murowane, nad 

nim kapa murowana na kroncu drewnianym, przy drzwiach komineczek do gotowania 

zrujnowany, na deszczkach, 2 słupkami podparty. Z tej kuchnie wchodząc do sklepu pod 

kurdygardą ratuszną będącego, ten jest ciemny, sklepienie zakopcone, podłoga całkiem 

zła, mury wokoło zawilgocone i nadgniłe. Z tego wchodząc po lewej ręce do sklepu, 

odrzwia drewniane zbutwiałe, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami, klamką. Przy tych drzwiach ognisko murowane,// sklepienie zawilgocone. 

Z niego okna 2 w Rynek, z ramami, kwaterami staremi zgniłemi, szybami prostemi. 

Podłoga drewniana stara, piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym, przy 

piecu framuga, do której odrzwia puste kamienne, węgary powyrywane. W sieni arkada 

kamienna, za tą arkadą przepierzenie z deszczek starych, złe, drzwi drewniane stare, złe, 

na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Sklepienie zawilgocone i zakopcone, podłoga 

stara, zła. Idąc głębiej pod tąż piwnicę, odrzwia połogo dane, drzwi drewniane stare, 

na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W tej piwnicy sklepienia nie masz, mury 

wokoło zakopcone i powyrywane. Z tej wchodząc do drugiej piwnicy, odrzwia kamienne 

sztukowane, powyrywane, drzwi drewniane stare, złe, wpółotwierające się, na zawiasach 

4, hakach 3, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Schody drewniane stare, złe, nad schodami 

sklepienie całkiem zgniłe, codziennym upadkiem grożące, deszczkami tylko i słupkami 

podparte. Po lewej ręce przepierzenie z swoim zawarciem. Za tym przepierzeniem 

kuchnia, w niej ognisko murowane, kapa murowana całkiem zrujnowana, niebezpieczna, 

3 słupkami podparta. Z tej kuchnie okno w Rynek z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami 

prostemi zabrudzonemi. Sklepienie nad oknem jako i nad kuchnią całkiem zgniłe, które 

tylko 4 słupy pod to sklepienie poddane utrzymują. Podłogi ani posaczki nie masz. Idąc 

dalej do piwnicy, odrzwia drewniane stare, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Od góry kwatera z szybami potłuczonemi, sklepienie 

znacznie nadgniłe i niebezpieczne, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. 

W tej piwnicy przepierzenie z deszczek stare, złe. Sklepienia w nich znacznie przegniłe, 

mury wokoło zawilgocone, nadgniłe i powyrywane. Z tej wchodząc do piwnicy, odrzwia 

kamienne powyrywane i potrzaskane, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, 

z rzeciądzem, 2 skoblami. Nad drzwiami sklepienie zgniłe, niebezpieczne, 2 słupkami 

i deszczką podparte. Schody drewniane stare, złe, sklepienie całkiem złe, zgniłe i do 

upadku nachylone. W tej piwnicy izby 2, okien 4 pustych z ratami żelaznemi, w 2 oknach 

kwatery. Sklepienie w tych izbach zgniłe, mury wokoło zawilgocone, dołem poopadałe. 

Dalej idąc arkada kamienna, za nią druga. W tych piwnicach, pod szpiklerzami będących, 

powały i stragarze zgniłe, niebezpieczne, mury wokoło zawilgocone, zrysowane, 

nadgniłe, od dołu znacznie powypadałe i niebezpieczne. W tych piwnicach// 10 przegród 

z drzewa zgniłego, z swoim zawarciem. Za tą piwnicą a- przy schodach kramik -a z swoim 

zawarciem. 

[s. 14] 

[s. 15] 

a-a 


15

[s. 16] 

Wchodząc a- do piwnicy Szwidnicka -a zwanej, schody drewniane stare, złe, nad niemi 

daszek na 2 kroksztejnach drewnianych, stary, zły. Odrzwia kamienne całkiem potrzaskane 

i niebezpieczne. Przy tych odrzwiach 2 słupki, do których drzwi przybite, wpółotwierające 

się, na zawiasach 4, dalej schody drewniane stare, złe. W tej piwnicy, pod szpiklerzami 

będącej, sklepienie przegniłe, niebezpieczne, podłoga zgniła, mury zrzeszałe, powyrywane 

i zrysowane. Z tej piwnicy wychód ku trytkowi, odrzwia kamienne strzaskane, drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym, wrzeciądzem, 2 skoblami. Schody 

całkiem zrujnowane. Z tej piwnicy wchodząc do drugiej, odrzwia kamienne stare, złe, przy 

nich drewniane, w glinę wlepiane. Drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2 połamanych, 

hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, antabą. Z tej izby okna 3 ku trytkowi wychodzące, 

z kwaterami zgniłemi, szybami prostemi, wielu potłuczonemi. Sklepienie śrzodkiem 

znacznie przegniłe i niebezpieczne, mury wokoło tego sklepu zawilgocone i nadgniłe. 

Piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym, przy nim kominek szafiasty, 

z którego palenie do pieca. Podłoga stara wpółprzegniła. Z tej piwnicy idąc do trzeciej, 

odrzwia kamienne potrzaskane, powyrywane, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W tej piwnicy sklepienie zgniłe. Za tą piwnicą, piwnic 2, 

w nich sklepienia zgniłe, odrzwia kamienne powyrywane i potrzaskane. Zgoła te wszystkie 

sklepienia pod Ratuszem będące z czasem i gmach Ratusza za sobą pociągnąć mogą. 

W tych piwnicach 11 przepierzenia, czyli przegród z deszczek i drzewa starego, zgniłego. 

W wszystkich tych są ściany pokręcone, upadkiem grożące. Po prawej ręce tych piwnic 

bokiem piwnica, do której z Ratusza z loków sekretnych fecessa wpadają. Sklepienie w niej 

zgniłe, mury od dołu zgniłe i powyrywane. Z tej piwnicy okno w Rynek puste, z kratą 

żelazną. Przy tej piwnicy piwniczka, w niej sklepienie zrzeszałe, mury zawilgocone. Z niej 

okno w Rynek, z kratą żelazną, drugie okno także puste, z kratą żelazną. 

b- 

Z Rynku wchodząc na szpiklerze -b , przed drzwiami stopień kamienny, trzema ankrami 

żelaznemi ściągniony, odrzwia kamienne, węgar jeden strzaskany, próg kamienny. 

Drzwi drewniane stare, złe, wpółotwierające się, na zawiasach 4, z wrzeciądzem, 2 

skoblami, kłódką. Wchodząc wyżej schody murowane, zrujnowane, deszczkami staremi 

nadkładane. Z tego szpiklerza okno puste w Rynek. Powała i stragarze zrzeszałe, podłogi 

ani posaczki nie masz. Wchodząc po prawej ręce c- do szpiklerza pierwszego -c po 2 

stopniach// murowanych, deszczkami staremi nadkładanych, odrzwia kamienne, drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Z tego szpiklerza okna 2 puste, deszczkami przywarte. Powała i stragarze zrzeszałe, 

podłoga takaż. Z sieni wchodząc d- po lewej ręce do szpiklerza drugiego -d , deszczkami 

przepierzonego, odrzwia drewniane stare, złe, sztukowane, drzwi drewniane stare, złe, 

na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tego szpiklerza okien w Rynek pustych 7. 

Powała i stragarze zrzeszałe, podłoga takaż. Z tej sieni e- idąc na górę, schody -e drewniane 

a-a 


b-b 

jw. 

c-c 

jw. 

d-d 

jw. 

e-e 

jw. 

16

proste, złe, przykryte. Z schodów wchodząc do sieni, z której okna 3 puste w Rynek, 

powała i stragarze zrzeszałe, podłoga zrujnowana i zrzeszała. Wchodząc a- po prawej 

ręce do szpiklerza -a , odrzwia kamienne stare, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tego szpiklerza okna 2 puste w Rynek, powała i stragarze 

zrzeszałe, złe, podłoga takaż. Wchodząc b- do szpiklerza, w którym siano i obroki miejskie -b , 

przepierzenie z deszczek stare, w śrzodku tego przepierzenia odrzwia drewniane stare, 

drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tego szpiklerza 

okien w Rynek pustych 4. Między oknami jako też od facjat rysy, mury powyrywane 

i powypadałe, powała i stragarze zgniłe, niebezpieczne, 3 podpaskami podwleczone, 

podłoga zgniła. Z sieni c- idąc na górne szpiklerze -c , schody drewniane stare, złe, odrzwia 

połogo dane puste. Z tego szpiklerza okien 15 pustych w Rynek, stragarze częścią nowe, 

częścią stare, powała stara, od połowy jej nie dostaje, podłoga taż sama, zgniła, która jest 

od dolnego szpiklerza za powałę opisana. d- Z tego szpiklerza wchodząc do drugiego -d , który 

jest 3 arkadami przemurowany, odrzwia kamienne w murze obruszone, próg strzaskany 

i wydeptany, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Z tego szpiklerza okien w Rynek pustych 6. Powała z deszczek starych, w drugiej połowie 

jej nie masz, stragarze częścią nowe, częścią stare, podłoga znacznie przegniła. 

Z tego szpiklerza e- wchodząc do arsenału -e , odrzwia drewniane stare, złe, drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Z tego arsenału okien 4 w Rynek. Powała i stragarze częścią stare, częścią nowe, podłogi 

w połowie nie masz, tylko 6 dylów nad sklepieniem leżące, w drugiej połowie posaczka 

ceglana potrzaskana. f- Wchodząc na strych -f , schody drewniane stare, złe, odrzwia połogo 

dane, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, kłódką. Z tego strychu okien w Rynek 

pustych 23. Dach na tym strychu i wiązania// niedawno dane, rynny 4. Wchodząc po 

schodach na piętro, z którego 4 okna nad dachy, z okiennicami, na zawiasach i haczykach. 

Podłoga na tym piętrze przerabiana, wanna duża miedziana na wodę, mury miejscami 

powyrywane. Wchodząc z tego piętra dziurą wybitą na g- strych arsenałowy -g , nad arsenałem 

dachy w połowie nowe, w połowie stare. Spod tego dachu okna 3 puste w Rynek, rynna 

stara, z drugiej także połowy, okna 3 puste w Rynek. 

Przy hauptwachu 10 pod 

h- 

kabatami -h wystawa na sikawki ogniowe, nad nią 

dach stary, wokoło krata drewniana z swoim zawarciem. Przy tej kracie trąba, do 

której ściek z rynny hauptwachowej. Przed hauptwachem kobylice drewniane. 

[s. 17] 

a-a 


b-b 

jw. 

c-c 

jw. 

d-d 

jw. 

e-e 

jw. 

f-f 

jw. 

g-g 

jw. 

h-h 


10 

Budynek odwachu (kordegardy) przy wieży ratuszowej (il. 9, 10). 

17

Wchodząc 

a- 

do sieni przedhauptwachowej -a , 8 arkad murowanych. Powała 

i stragarze stare deszczkami podbite, podłoga stara, zła. Ławy pod kurdygardą 

drewniane, na słupkach. Ściana drewniana obmurowana. Wchodząc b- do sieni -b , 

odrzwia drewniane deszczkami staremi opierzone, puste, posaczka częścią ceglana, 

częścią kamienna. Z tej sieni druga mała, z której palenie do pieca. Wchodząc 

c- 

do izby oficerskiej -c , odrzwia drewniane deszczkami opierzone, drzwi drewniane stare, 

wpółotwierające się, na zawiasach 4, z zamkiem, antabą, 2 zasuwkami. Okna 3 w Rynek, 

z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi, 2 rynienkami blaszanemi. Powała i stragarze 

zrzeszałe, przy oknach 2 pręty żelazne do firanek. Piec kachlowy stary, na fundamencie 

murowanym, przy nim kominek szafiasty z blachą żelazną. Wchodząc do kurdygardy 

odrzwia drewniane stare, okna 4 w Rynek z ramami, kwaterami, szybami prostemi. Powała 

i stragarze stare, podłoga takaż. Piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym. 

Około tej kurdygardy ławki drewniane. Z tej kurdygardy wchodząc do sklepu pod kabaty, 

krata drewniana na zawiasach 4, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Ten sklep jest ciemny, w nim 

prycza dla żołnierzy drewniana, stara. 

[s. 18] 

Opis domku naprzeciwko Ratusza 11 

Wchodząc do izdebki drewnianej z dawna oficerskiej, ściany wokoło drewniane złe, 

zgniłe. Drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Powała 

i stragarze zrzeszałe, podłogi nie masz. Z sionki wchodząc do izdebki, odrzwia drewniane 

stare, złe, drzwi takież, na zawiasach 2, z haczykiem, 2 skoblami. Z tej izdebki okien 3 

z ramami, kwaterami, szybami prostemi, łatanemi. Powała i stragarze zgniłe, opadłe,// 

podłoga takaż. W tej izdebce ognisko murowane, nad nim piec kachlowy, przy tym piecu 

framuga z półkami staremi, ławka jedna. 

Inwentarz rzeczy na cle będących 12 

1 korzec drewniany autentyczny, kuty 

1 półkorca takież 

1 ćwierć takaż 

1 garniec miedziany 

1 kwarta takaż 

a-a 


b-b 

jw. 

c-c 

jw. 

11 

Nieistniejący budynek przy południowej stronie Jatek Szewskich i Sukiennic, zwany Oficerką, w którym 

znajdowały się mieszkania oficerów krakowskiego regimentu wojsk polskich (D. Rederowa, 

Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 93-94; Danuta Rederowa, Studia nad wewnętrznymi 

dziejami Krakowa porozbiorowego (1796-1809). Część II. Zagadnienia ustrojowe i ekonomiczno-społeczne, 

„Rocznik Krakowski”, 1962, t. XXXVI, s. 35; J. Banach, Ikonografia Rynku Głównego..., nr 103). 

12 

Pomieszczenie w Ratuszu należące do pisarzy celnych. 

18

8 ćwierci z strychami 

18 miarek 

1 garniec blaszany, stary 

1 skrzynia żelazna większa 

1 skrzynia takaż mniejsza 

1 skrzynka takaż mała 

1 łokieć żelazny, stary 

1 pręt geometryczny żelazny 

10 sztuk żelaznych do cechowania miarek 

2 sztuki żelazne do cechowania korcy i ćwierci 

2 wazony 

46 palm na Kwietną Niedzielę 

4 indeksy blaszane do starego zegaru 

10 kling starych do pałaszów 

4 stołki proste, drewniane 

1 krzeszło 

1 szalki miedziane 

1 takież większe 

1 gwicht mosiężny, 4 fontowy 

1 stępel żelazny z herbem miejskim na korce 

1 kamień ołowiany 

1 kałamarz cynowy z tacką i posypką 

1 ławeczka podnóżkowa 

1 tablica, na której jest moneta redukowana 

1 łokieć wymiarowy 

1 sznur do wymiaru gruntów 

2 sięgi drewniane do wymiaru, końcami kutemi 

2 zwierciadła w ramach rzniętych 

1 portret Najjaśniejszego Pana 13 

3 portrety familii Augusta III 14 

1 skrzynka drewniana na świece 

1 piecyk żelazny z trąbami, okrągły 

1 piecyk żelazny, bez trąb 

1 szafeczka na papiery z zamkiem 

1 kropielniczka cynowa 

2 poręcze żelazne// 

1 sztaba żelazna 

2 świdry żelazne 

1 mniejszy 

[s. 19] 

13 

Stanisław August Poniatowski. 

14 

August III Wettyn, król polski w latach 1734-1763. 

19

2 latarnie blaszane 

2 latarnie w drzewo oprawne 

Inwentarz rzeczy w izbie górnej sądowej będących 15 

1 stół duży sądowy, pod nim szufladki z zameczkami 

1 sukno karmazynowe z kamelarową frandzlą 

11 krzeszełek czerwono malowanych, skórą czerwoną obitych 

3 krzeszełka takież, płótnem starym obite 

Inwentarz rzeczy ogniowych w Ratuszu będących 16 

3 sikawki wielkie z wszelkim porządkiem 

1 szpryca wielka 

3 szpryce mniejsze 

2 krzyże nowe 

2 krzyże stare 

3 klucze do sikawek 

24 wiaderek skórzanych 

16 takich popsutych 

10 sikawek ręcznych, 1 zepsuta 

3 siekiery 

3 węże 

3 wiadra z linami 

1 wantuch 

6 drabin 

6 osęk 

W koszarach 17 

6 wiaderek skórzanych 

3 osęki// 

[s. 20] 

strona niezapisana 

15 

Druga sala sądowa na pierwszym piętrze. 

16 

O ówczesnej ochronie przeciwpożarowej miasta zob. Jan Pachoński, Zmierzch sławetnych. Z życia 

mieszczan w Krakowie w XVII i XVIII wieku, Kraków 1956, s. 335-337; D. Rederowa, Studia nad 

wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 86. 

17 

Prawdopodobnie budynek odwachu. 

20

Opis Wagi Małej 18 

Z Rynku wchodząc do Wagi Małej, odrzwia kamienne stare, nadrzeszałe. Drzwi 

drewniane, żelazem obite, na zawiasach 3, z zamkiem, 2 wrzeciądzami, 4 skoblami, od 

dołu kratą drewnianą na zawiasach 3. Z tej wagi okna 2 w Rynek, z ramami, kwaterami, 

szybami prostemi, kratami żelaznemi. Powała i stragarze stare, siostrzoniem podwleczone, 

podłoga stara, zła. Mury od dołu zawilgocone, z tynku poopadałe. W tej wadze, czyli 

sieni, anklerz przemurowany, z którego okno w sień, czyli wagę, z ramami, kwaterami, 

szybami tafelkowemi, od dołu kratką żelazną. Do tejże przegrody odrzwia drewniane 

wpółotwierające się, na zawiasach 4, z zamkiem, antabą. Piec kachlowy stary, na 

fundamencie drewnianym, przy nim kominek szafiasty, z którego palenie do pieca. 

Inwentarz 

1 balk drewniany w żelazo okuty, z szalami drewnianemi na powrozach wiszącemi 

1 balk żelazny 

3 cetnary ołowiane z żelaznemi rękojeściami 

3 sztuki ołowiane po 4 kamienie 

6 sztuk ołowianych 10 3/4 fontowych 

1 cetnar spiżowy 

2 sztuki spiżowe, każda po 3 kamienie i po fontów 8 

2 sztuki spiżowe, każda po 1/2 cetnara 

4 sztuki spiżowe, każda po 2 kamienie 

5 sztuk spiżowych, każda po 1 1/2 kamienia 

1 kamień spiżowy, ołowiem dolewany 

1 sztuka ołowiem dolewana, w niej 1/2 kamienia 

1 sztuka ołowiem dolewana, w niej 1/4 kamienia 

9 sztuk spiżowych ołowiem dolewanych, w każdej po 1 cetnarze 

1 cetnar żelazny 

1 sztuka spiżowa, w niej 3/4 cetnara 

[s. 21] 

18 

Waga Mała znajdowała się po wschodniej stronie Sukiennic i Kramów Bogatych, na północny wschód 

od Wagi Wielkiej. Waga funkcjonująca od 1358 r. służyła do ważenia ładunków o ciężarze do jednego cetnara, 

budynek powstał ok. 1405 r., w ciągu wieków był wielokrotnie przebudowywany. Na parterze znajdowało 

się pomieszczenie wagowe i skład towarów, na piętrze sala handlowa cechu kuśnierzy (szmatruz 

kuśnierski, szmatruz mały). W XVIII w. część pomieszczeń (także piwnice) zajmowała tzw. Skałka, czyli 

miejska izba szynkowa. Zrujnowany budynek został zburzony w 1801 r. (APKr, Akta Komisji Porządkowej 

Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 31, nr 287; Kadaster miasta Krakowa..., 

s. 4; J. Wawel-Louis, Przechadzka kronikarza..., s. 27-28; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 30- 

37; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 90; J. Banach, Ikonografia Rynku 

Głównego..., s. 82; Aldona Sudacka, Budynek Małej Wagi na Rynku krakowskim na podstawie źródeł 

historycznych, „Rocznik Krakowski”, 2006, t. LXXII, s. 45-56; Źródła do dziejów zabudowy związanej 

z handlem we wschodniej części Rynku Głównego w Krakowie (XIV-XV w.), wyd. Kamila Follprecht 

i Krystyna Jelonek-Litewka, Kraków 2007, nr 50-82). 

21

[s. 22] 

1 sztuka spiżowa, w niej 1/4 cetnara 

1 sztuka żelazna, w niej 1/2 cetnara 

6 sztuk gwichtów ołowianych do nie używania 

Z tej wagi, czyli sieni, wchodząc do izby, odrzwia kamienne stare, węgar 1 strzaskany, 

próg kamienny obruszony. Drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami. Z tej izby okno z ramami, kwaterami, szybami taflowemi, kratą żelazną. 

Powała i stragarze takie jak w sieni, siostrzoniem podwleczone.// 

Opis smatruza 19 

Z Rynku wchodząc na smatrusz, schody deszczkami staremi opierzone. Drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2. Schody drewniane stare, złe, z poręczami 2, na 

słupku 1. Nad temi schodami dach stary, zły. Wchodząc na galerię przed smatrusz, ta jest 

deszczkami opierzona, nad nią dach stary, zły. Wchodząc do smatruza odrzwia kamienne, 

węgary potrzaskane, sztorc kamienny strzaskany, próg wydeptany i strzaskany. Takowe 

odrzwia w murze znacznie obruszone, mur przy odrzwiach opadły. Sklepienie znacznie 

nadgniłe i opadłe. Wchodząc do samego smatruza, drzwi drewniane stare, złe, wpółotwierające 

się, na zawiasach 4. Z którego okien 16 między arkadami, w niektórych 

arkady zgniłe, niektóre puste. Mury od góry zrysowane i od dołu znacznie powyrywane. 

Posaczka ceglana znacznie zrujnowana. Powały nie masz tylko stragarze, te są z dwóch 

stron na podpaskach leżące. Po bokach 2 komory drewniane, gliną polepione, z swoim 

zawarciem. Z tego smatruza wychód ku kramom żelaznym 20 , na wychodzie odrzwia 

kamienne staroświeckie, próg kamienny strzaskany. Drzwi drewniane stare, złe, na 

zawiasach 4. Przed temi drzwiami ganeczek na 4 słupach, deszczkami staremi opierzony, 

nad nim dach stary, zły. Z tego ganku wychód ku Kramom Bogatym 21 . Schody drewniane 

złe, nad niemi dach stary, zły. Na wychodzie ku tymże kramom odrzwia, drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2. Dach nad tym całym smatruzem zgniły. 

Opis domku Skałka zwanego 22 

Z smatruza schodząc, a wchodząc na Skałkę, przepierzenia z deszczek starych, 

w przepierzeniu kramnica stara, zła, z swoim zawarciem. Drzwi drewniane stare, złe, 

19 

Sala handlowa cechu kuśnierzy na piętrze Wagi Małej (por. przypis 18). 

20 

Kramy (jatki) żelazne znajdowały się po wschodniej stronie Sukiennic, naprzeciwko cmentarza kościoła 

Mariackiego, równolegle do Kramów Bogatych (por. przypis 63). 

21 

Kramy Bogate, przeznaczone do handlu towarami luksusowymi, wzniesione po wschodniej stronie 

Sukiennic w drugiej poł. XIII w. zostały gruntownie przebudowane po poł. XIV w. Ciągnęły się w dwóch 

rzędach wzdłuż uliczki, od Wagi Wielkiej w kierunku ul. św. Jana, z poprzecznym przejściem w połowie. 

Zniszczony budynek zburzono w 1868 r. (J. Wawel-Louis, Przechadzka kronikarza..., s. 26; 

S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 38-39; J. Banach, Ikonografia Rynku Głównego..., nr 18, 19, 51, 54, 

215, 217, 221, 223; Źródła do dziejów zabudowy..., nr 108-137). 

22 

Miejska izba szynkowa znajdująca się w pomieszczeniach Wagi Małej (por. przypis 18). 

22

na zawiasach 3, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Nad drzwiami krata żelazna. Z sieni 

wchodząc po schodach na górę, na półschodziu, powałka i stragarze całkiem zgniłe, 

upadkiem grożące, jednym słupkiem drewnianym podparte. Po lewej ręce przepierzenie 

stare, złe, walące się, nad którym komora z swoim zawarciem. Wchodząc do izby odrzwia 

drewniane stare, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Z tej izby okna 3 w Rynek, z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi, kratami 

żelaznemi. Powała i stragarze niedawno dane, siostrzoniem podwleczone. Podłoga stara, 

zła. Piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym, w nim miedziak miedziany 

do grzania piwa. Wokoło pieca ławki 2, przy oknach ławki 3. W tej izbie przepierzenie 

z deszczek z swoim zawarciem. Nad tym przepierzeniem// komora do sypiania, do której 

schodki stare, złe. Z tej izby wychód niby do loków sekretnych, które żadnego spadku ani 

sedesu nie mają, tylko wierzchem wszystkie fecessa leżą. Z sieni wchodząc do piwnic, 

odrzwia kamienne stare, złe, potrzaskane. Drzwi żelazne od dołu znacznie oberwane 

i nadgniłe. Schody drewniane stare, złe, nad schodami sklepienie znacznie zrysowane 

i niebezpieczne. Przy schodach od góry i od dołu przepierzenie z deszczek starych, złych, 

z 2 zawarciami. Ta piwnica sklepiona, sklepienie znacznie zawilgocone i zakopcone. Z tej 

piwnicy okna 2 ku kramom kapeluszniczym 23 puste, z kratami żelaznemi. Bruk stary, zły. 

W tej piwnicy 2 przepierzenia z deszczek całkiem zrujnowane. Z tej piwnicy wchodząc do 

drugiej, odrzwia murowane, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami, ryglem. Do tej piwnicy schody drewniane stare, złe. Sklepienie całkiem 

zawilgocone i nadgniłe. Z tej piwnicy okno puste z kratą żelazną. Przy tej piwnicy 

wchodząc do trzeciej, odrzwia kamienne zrzeszałe i potrzaskane, drzwi żelazne stare, złe, 

od dołu nadgniłe, deszczkami nadkładane, na zawiasach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami, 

łańcuszkiem, 2 skoblami. Przy drzwiach tej piwnicy mury znacznie nadgniłe i powypadałe, 

sklepienie znacznie zawilgocone i nadgniłe, okna żadnego nie masz. 

[s. 23] 

Opis kamienicy z dawna Wielka Waga zwanej 24 

Wokoło tej kamienicy, czyli facjaty a- galerie murowane -a od dołu aż do okien pierwszego 

piętra ciągnące się, nad niemi gzemsy opadłe, wierzchem niedokończone, tylko deszczkami 

staremi nadkryte, z tynku opadłe. Facjata na 4 strony przez dół, pięter 2 nad dachy ciągnąca 

się. b- Wchodząc spod galerii od Ratusza do kamienicy -b , odrzwia kamienne, drzwi drewniane 

a-a 


b-b 

jw. 

23 

Kramy (jatki) kapelusznicze (czapnicze), znajdowały się obok kościoła św. Wojciecha (APKr, Akta miasta 

Krakowa, rkps 1712, s. 93). 

24 

Waga Wielka (il. 7, 9) znajdowała się w południowo-wschodniej części Rynku, na zachód od kościoła św. 

Wojciecha i na południowy wschód od Sukiennic, naprzeciw wejścia do Kramów Bogatych. Waga funkcjonowała 

już w początkach XIV w., służyła do ważenia towarów ciężkich, w ładunkach powyżej jednego 

cetnara (miedź, ołów, żelazo). Murowany budynek powstał na przełomie XIV i XV w., w latach 1786-1787 

został gruntownie przebudowany na siedzibę Komisji Cywilno-Wojskowej (stąd nazwa Dom Komisji), później 

mieściła się w nim Buchalteria i Dyrekcja Budownictwa, został zburzony w 1875 r. (APKr, Akta Komisji 

Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 22, nr 184; Kadaster miasta 

23

[s. 24] 

wpółotwierające się, na zawiasach 6, z zamkiem i ryglem, nad drzwiami krata żelazna. 

Przy drzwiach sklepienie z tynku opadłe, bruk stary. Wchodząc a- po prawej ręce do sklepu -a , 

odrzwia kamienne, drzwi drewniane, pasami żelaznemi obite, na zawiasach 2, z 2 

wrzeciądzami, 4 skoblami. Z tego sklepu okno ku Ratuszowi z ramami, kwaterami, 

szybami tafelkowemi, kratą żelazną, okiennicami drewnianemi 2, na zawiasach 4. W tym 

sklepie posaczka ceglana. Z tego sklepu wchodząc do// b- drugiego -b , odrzwia kamienne, 

drzwi drewniane na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tego sklepu okno 

z ramami, kwaterami, szybami taflowemi, 2 okiennicami drewnianemi, na zawiasach 

4. W tym sklepie podłoga stara. c- Z sieni po lewej ręce wchodząc do sklepu -c , odrzwia 

kamienne, drzwi drewniane, pasami żelaznemi okute, na zawiasach 3, z 2 wrzeciądzami, 4 

skoblami. Z tego sklepu okno ku Ratuszowi z ramami, kwaterami, szybami tafelkowemi, 

kratą żelazną, 2 okiennicami drewnianemi, blachą żelazną obitemi, na zawiasach 4. W tym 

sklepie posaczka ceglana. d- Przy tym sklepie wchodząc do drugiego -d , odrzwia murowane, 

deszczkami ofutrowane, drzwi drewniane na zawiasach 2, z zamkiem i antabą. Z tego 

sklepu okno ku Bogatym Kramom, z ramami, kwaterami, szybami tafelkowemi, kratą 

żelazną. Dalej idąc do sklepu, odrzwia kamienne, drzwi drewniane, pasami żelaznemi 

okute, na zawiasach 3, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Te drzwi są zamurowane. Przy tym 

sklepie wchodząc do czwartego, odrzwia kamienne, drzwi drewniane na zawiasach 

3, z zamkiem, 2 wrzeciądzami, 4 skoblami, zasuwką. Z tego sklepu okno ku Bogatym 

Kramom, z ramami, kwaterami, szybami tafelkowemi. Posaczka ceglana stara, zła. e- Przy 

tym sklepie drugi -e , do którego drzwi zamurowane, odrzwia kamienne, drzwi żelazne 

na zawiasach 3, z zamkiem, antabą, 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Z tego odrzwia ku 

Bogatym Kramom zamurowane. Drzwi żelazem okute, drewniane, na zawiasach 4. Przy 

tych zamurowanych odrzwiach nad drzwiami kwatera w oknie, z szybami taflowemi, 6 

sztabikami żelaznemi. Posaczka ceglana potrzaskana. Z tego pierwszego sklepu wychód 

w Rynek ku Bogatym Kramom, odrzwia kamienne, przy nich futryna z deszczek, drzwi 

wpółotwierające się na zawiasach 4, klamką. Te drzwi drewniane, blachą żelazną 

obite, na zawiasach 6, z ryglami. Nad drzwiami okno z kwaterą, szybami taflowemi, 

6 prętami żelaznemi. f- Z sieni wchodząc do piątego sklepu -f , odrzwia kamienne, drzwi 

drewniane, żelaznemi pasami obite, na zawiasach 3, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. 

Z tego sklepu odrzwia zamurowane. Drzwi drewniane, żelazem okute, na zawiasach 6, 

a-a 


b-b 

jw. 

c-c 

jw. 

d-d 

jw. 

e-e 

jw. 

f-f 

jw. 

Krakowa..., s. 4; J. Wawel-Louis, Przechadzka kronikarza..., s. 28; S. Tomkowicz, Plan Rynku krakowskiego..., 

s. 184; S. Tomkowicz, Przyczynki do historii kultury..., s. 9-10; S. Tomkowicz, Ulice i place..., 

s. 27-30; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 89-90; J. Banach, Ikonografia 

Rynku Głównego..., s. 23-24, 82, 125, 128, 148, 169, 188-189, 195, 204-205; Waldemar Komorowski, 

Krakowska Waga Wielka w średniowieczu, „Rocznik Krakowski”, 2006, t. LXXII, s. 33-44; Źródła do dziejów 

zabudowy..., nr 1-49). 

24

z sztabą żelazną. Nad drzwiami okno z kwaterą, szybami taflowemi, 6 prętami żelaznemi. 

Posaczka ceglana stara.// a- Wchodząc do sklepu szóstego, przy schodach będącego -a , 

odrzwia kamienne, drzwi drewniane, pasami żelaznemi obite, na zawiasach 3, 

z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Z tego sklepu drzwi w Rynek, odrzwia kamienne, 

drzwi drewniane, żelazem okute, wpółotwierające się, na zawiasach 6, z 2 ryglami, 

zaporą drewnianą. Nad drzwiami okno puste, z 6 prętami żelaznemi. Mury 

i sklepienie zrysowane, posaczka stara. Przy tym sklepie b- wchodząc do siódmego -b , 

pod galerią będącego, odrzwia kamienne. Drzwi drewniane, pasami żelaznemi okute, na 

zawiasach 6, z zamkiem, 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Z tego sklepu drzwi w Rynek 

ku kościołowi S. Wojciecha 25 . Na wychodzie odrzwia kamienne, przy nich futryna 

z deszczek, drzwi drewniane wpółotwierające się, na zawiasach 4, z klamką i antabą. 

W tych drzwiach 2 kwatery z szybami taflowemi. Przy tej futrynie drzwi drewniane, 

blachą żelazną obite, na zawiasach 6, z ryglami, sztabą żelazną. Nad drzwiami kwatera 

z szybami, 6 sztabikami żelaznemi, okiennicami drewnianemi, na zawiasach 4, z ryglem. 

Ten sklep jest przemurowany, sklepienie zawilgocone. Z tego sklepu idąc do sklepiku, 

odrzwia drewniane, drzwi drewniane na zawiasach 2, z klamką, antabą. Z tego sklepiku 

okno w Rynek z ramami, kwaterami, szybami taflowemi, z kratą żelazną, z okiennicami 

4, na zawiasach 8, wrzeciądzem, 2 skoblami, 2 haczykami. Sklepienie zawilgocone, przy 

oknie i nad oknem w murze rysy. Podłoga w obóch tych sklepach stara. 

c- 

Z sieni idąc na pierwsze piętro -c , schody drewniane z słupkiem, poręczami, 

sztabikami drewnianemi. Na półschodziu okno w Rynek z futryną, 2 kwaterami, 

szybami taflowemi. Przy tym oknie w murze rysa. Z schodów wchodząc do sieni, sufit 

gibsowy zrysowany, podłoga z deszczek. Z sieni wchodząc do salki, odrzwia drewniane 

oblejtremowane. Drzwi drewniane wpół otwierające się, fasowane, popaczone, na 

zawiasach 6, z zamkiem francuskim, antabą, 2 zasuwkami. Z tej salki okna 2 w Rynek ku 

kościołowi S. Wojciecha, z futrynami, kwaterami podwójnemi, szybami taflowemi, sufit 

gibsowy, podłoga z deszczek. W tej sali kominek szafiasty. Z sali wchodząc do pokoju 

po prawej ręce, odrzwia drewniane oblejtremowane, drzwi drewniane wpółotwierające 

się, na zawiasach 6, z zamkiem francuskim, 2 zasuwkami. Z tego pokoju okna 2 w Rynek 

z futrynami, kwaterami podwójnemi,// szybami taflowemi, sufit gibsowy, podłoga 

z deszczek. Piec kachlowy stary, na fundamencie drewnianym, służący do sali i pokoju. 

Z tego pokoju wchodząc do drugiego, odrzwia drewniane oblejtremowane. Drzwi 

drewniane wpółotwierające się, na zawiasach 6, z zamkiem francuskim. Z tego pokoju 

okna 2 w Rynek z futrynami, kwaterami podwójnemi, szybami taflowemi. Sufit gibsowy 

zrysowany, podłoga z deszczek. Z tego pokoju wychód do drugiej sali, odrzwia drewniane 

[s. 25] 

[s. 26] 

a-a 


b-b 

jw. 

c-c 

jw. 

25 

Kościół św. Wojciecha na Rynku Głównym (Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, 

część III, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 2. Tekst, pod red. Adama Bochnaka, Jana Samka, Warszawa 

1978, s. 202-208). 

25

oblejtremowane, drzwi drewniane wpółotwierające się, na zawiasach 6, z zamkiem 

francuskim. Piec kachlowy na fundamencie murowanym do pokoju i sali służący. Z tej 

sali okna 3 w Rynek z futrynami, kwaterami podwójnemi, w jednych tylko szybami 

taflowemi. Sufit gibsowy potrzaskany, podłoga z deszczek. Przy murze ława drewniana, 

kominek szafiasty. Z sali wchodząc do pokoju, odrzwia drewniane oblejtremowane, drzwi 

drewniane wpółotwierające się, na zawiasach 6, z zamkiem francuskim. Z tego pokoju 

okna 3 nad galerią, z futrynami, kwaterami podwójnemi, szybami taflowemi. Czwarte 

okno, czyli drzwi na galerię z ramami, kwaterami, futryną, szybami taflowemi, klamką, 

zamkiem, 3 zasuwkami. Pod tą galerią rynny blaszane. Nad odrzwiami sufit gibsowy 

potrzaskany. Piec kachlowy stary, na fundamencie drewnianym, kominek szafiasty. Z tego 

pokoju wychód do sieni, odrzwia i drzwi drewniane wpółotwierające się, na zawiasach 

6, z zamkiem francuskim. W środku nad galeriami rynny, przez które do sklepów nad 

galeriami będących zacieka. W sieni ustęp, w którym jest locus secretus. 

Idąc na drugie piętro, schody drewniane z poręczami, słupkami i sztabikami 

drewnianemi. Na półschodziu okno w Rynek, z tablaturą, kwaterami, szybami taflowemi. 

Z tych schodów wychód do sieni, na wychodzie krata drewniana z swoim zawarciem. W tej 

sieni powała i stragarze deszczkami podbite, podłoga z deszczek. W murze przy kuchni 

rysa. Wchodząc po prawej ręce do pokoju, odrzwia i drzwi drewniane oblejtremowane, 

podwójne, na zawiasach 4, z zamkiem francuskim, 2 zasuwkami. Z tego pokoju okna 

2 w Rynek ku kościołowi S. Wojciecha, z futrynami, kwaterami podwójnemi, szybami 

taflowemi. Sufit gibsowy porysowany, podłoga z deszczek. Kominek kapiasty, przed nim 

[s. 27] posaczka marmurowa, piec kachlowy na fundamencie// drewnianym, do dwóch pokojów 

służący. Z tego pokoju wchodząc po prawej ręce do drugiego, odrzwia drewniane 

oblejtremowane. Drzwi drewniane wpółotwierające się, na zawiasach 6, z zamkiem 

francuskim. Z tego pokoju okna 2 w Rynek, z futrynami, kwaterami podwójnemi, 

szybami taflowemi, z żelozjami drewnianemi, zielono malowanemi. Sufit gibsowy 

potrzaskany, podłoga z deszczek. W murze szafka z swoim zawarciem. Piec tenże sam, 

co i w pierwszym pokoju, pod nim posaczka marmurowa. Wchodząc po lewej ręce do 

trzeciego pokoju, odrzwia drewniane oblejtremowane, drzwi drewniane wpółotwierające 

się, na zawiasach 6, z zamkiem francuskim. Z tego pokoju okna 2 w Rynek, z futrynami, 

kwaterami podwójnemi, szybami taflowemi, w jednym żelozjami zielono malowanemi. 

Sufit gibsowy potrzaskany, podłoga z deszczek, kominek szafiasty z tablaturą drewnianą. 

Z tych pokojów wychodząc do sieni kuchnia, do niej odrzwia drewniane oblejtremowane, 

drzwi drewniane wpółotwierające się, na zawiasach 4, z zasuwkami. Z tej kuchni okno 

w Rynek, z futryną, kwaterami, szybami taflowemi. Powała i stragarze deszczkami 

podbite, posaczka ceglana zła. Ognisko murowane, nad nim kapa murowana na kroncu 

drewnianym, pręcie żelaznym wisząca. Z sieni wchodząc po lewej ręce do pokoju, 

odrzwia drewniane oblejtremowane, drzwi drewniane wpółotwierające się, na zawiasach 

6, z zamkiem francuskim, 2 zasuwkami. Z tego pokoju okien 4 w Rynek, z futrynami, 

kwaterami, szybami taflowemi. Sufit gibsowy potrzaskany, podłoga z deszczek, piec 

kachlowy na fundamencie drewnianym. Mury nad drzwiami i przy piecu zrysowane. 

26

Z tego pokoju wchodząc do drugiego, odrzwia drewniane oblejtremowane, drzwi 

drewniane wpółotwierające się, na zawiasach 6, z zamkiem francuskim, 2 zasuwkami. 

Z tego pokoju okna 2 w Rynek, z futrynami, kwaterami podwójnemi, szybami taflowemi. 

Sufit gibsowy potrzaskany, podłoga z deszczek, kominek kapiasty. Przy tym pokoju 

w sieni ustęp, w nim locus secretus. 

Z sieni wchodząc pod strych, schody drewniane proste, przy nich krata drewniana 

na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Przy schodach poręcz z sztabikami 

drewnianemi. Nad schodami drzwi wpółotwierające się połogo dane, na zawiasach// 4. 

Nad tą kamienicą wiązania i dachy stare, lecz dobre. Z sieni dolnej idąc przez przechód 

w podwórczyk, w tym przechodzie kuchnia. Odrzwia drewniane, drzwi drewniane na 

zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej kuchni okno w podwórczyk z ramami, 

kwaterami, szybami tafelkowemi. W podworczyku bruk stary, locus secretus z swoim 

zawarciem. a- Pod tą kamienicą piwnic 5, z trzech piwnic okna w Rynek, a 2 ciemne -a . Te 

są sklepione, sklepienia w nich zawilgocone, każda z osobnym swoim zawarciem. 

[s. 28] 

Opis kamienicy Postrzygalnia zwanej 26 

Wchodząc z Rynku od Ratusza do kamienicy przy Sukiennicach będącej, Postrzygalnia 

zwanej, odrzwia kamienne złe, powyrywane, z jednym słupkiem drewnianym. Drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z klamką, wrzeciądzem, antabą. W sieni powała zgniła, 

posaczka ceglana całkiem wydeptana. Mury z obóch stron z tynku opadłe. Wchodząc na 

górę schody drewniane w trzeciej części, nad niemi sklepienie zrysowane. Z półschodzia 

okienko cyrkliste do sklepu dolnego, z kratką drucianą i krzyżem żelaznym. W sieni powała 

i stragarze stare, nadgniłe, powyginane, podłoga stara, zła. Wchodząc po prawej ręce do izby, 

ściana z pruska lepiona, nachylona. Odrzwia drewniane oblejtremowane, drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym, wrzeciądzem, 2 skoblami, antabą. Z tej izby 

okna 2 w Rynek, z ramami, kwaterami staremi, szybami taflowemi znacznie nadrzeszałemi. 

Podłoga z deszczek stara, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Nad drzwiami 

ganeczek drewniany z kroncem i balaskami rzniętemi, do którego wchód po drabince. W tej 

izbie przepierzenie z deszczek, z swoim zawarciem. Wchodząc po lewej ręce do sieni, 

schody podmurowane, deszczkami staremi, złemi nadkładane. Odrzwia drewniane stare, złe, 

puste. W tej sieni powała i stragarze znacznie nadgniłe, siostrzoniem podwleczone, podłoga 

zgniła. Przepierzenie z deszczek starych, z swoim zawarciem. Z tego przepierzenia okno 

puste ku jatkom garbarskim 27 , z kratą żelazną, znacznie nadrujnowane. Ognisko murowane, 

nad nim kapa murowana na kroncu drewnianym leżąca, z prętem żelaznym. 

a-a 


26 

Postrzygalnia południowa, znajdująca się na końcu zachodniego rzędu sklepów w Sukiennicach, od strony 

ul. Brackiej (por. przypis 77). 

27 

Kramy (jatki) garbarskie znajdowały się po zachodniej stronie Sukiennic, równolegle do Jatek Szewskich, 

koło Ratusza, zostały zburzone w latach 1875-1879 (J. Wawel-Louis, Przechadzka kronikarza..., s. 26; 

S.Tomkowicz, Ulice i place..., s. 27; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 91, 93- 

94; J. Banach, Ikonografia Rynku Głównego..., nr 17, 119, 120, 131, 243; Encyklopedia Krakowa, s. 864). 

27

[s. 29] 

Z sieni wchodząc na drugie piętro, schody drewniane całkiem// złe. W sieni powała 

i stragarze zgniłe, przy schodach przepierzenie z deszczek stare, złe, przy nim drzwi 

stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, antabą. Z tej izby okna 2 w Rynek 

z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi. Powała i stragarze zgniłe, 4 słupkami 

drewnianemi podparte. Piec kachlowy stary. W tej izbie przepierzenie z deszczek stare, 

z swoim zawarciem. W murze od Jatek Szewskich 28 framuga, w niej dziura na wylot. Z sieni 

wchodząc do izby naprzeciwko tej będącej, odrzwia drewniane stare. Drzwi drewniane 

stare, na zawiasach 2, z zamkiem starym, antabą. Z tej izdebki okno ku Jatkom Szewskim, 

z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi. Powała i stragarze zrzeszałe, podłoga 

stara, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Z sieni wchodząc na strych, 

schody drewniane stare, złe. Rynna i dachy zgniłe. Przy tej kamienicy na dole jest sklep, 

który z dawna do tej kamienicy należał, w którym teraz garbarze ze skórami siedzą. Ten 

jest tylko przemurowany od sieni kamienicznej. Do niego od Rynku odrzwia kamienne, 

drzwi drewniane żelazem obite, na zawiasach 2, z zamkiem i antabą. Pod tą kamienicą jest 

piwnic 2, w nich sklepienia i mury zawilgocone, schody drewniane stare, złe. 

[s. 30] 

Opis kamienicy Syndykówka zwanej 29 

Facjata przez dół, pięter dwa, nad dachy ciągnąca się, ta jest w kilku miejscach znacznie 

zrysowana. Odrzwia kamienne potrzaskane, węgar jeden wyrwany, blachą żelazną 

ściśniony, próg kamienny wydeptany, deszczką starą nadkładany. Drzwi drewniane stare, 

złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, ryglem i antabą, wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Nad drzwiami krata żelazna. Sień sklepiona, podłoga wydeptana, stara, zła. Wchodząc po 

lewej ręce do sklepu, odrzwia kamienne stare, próg kamienny, stary. Drzwi drewniane 

stare, na zawiasach 2, klamką, ryglem, wrzeciądzem, 2 skoblami. Ten sklep sklepiony. 

Podłoga stara, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Z tego sklepu okno 

w Rynek, z 2 kwaterami, szybami prostemi, kratą żelazną. W tym sklepie przepierzenie 

z deszczek, z swoim zawarciem. 

Z sieni wchodząc na górę, schody murowane, deszczkami nadkładane, z 2 słupkami, 

poręczą, balasami toczonemi. Pod półschodziem komórka z swoim zawarciem. 

Z półschodzia idąc na piętro pierwsze, schody// murowane, deszczkami nadkładane, 

z poręczem, przy schodach kroniec drewniany stary, z słupkiem jednym. W sieni powała 

28 

Jatki Szewskie (il. 9) wzniesione jako murowane w końcu XVI w. znajdowały się między Sukiennicami 

a Ratuszem, zostały zburzone w latach 1875-1879 (J. Wawel-Louis, Przechadzka kronikarza..., s. 26; 

S.Tomkowicz, Ulice i place..., s. 26-27; Materiały do słownika historyczno-geograficznego województwa 

krakowskiego w dobie Sejmu Czteroletniego (1788-1792), oprac. Karol Buczek, Tadeusz Czort, 

Jan Szczudło, Adam Szumański, Warszawa-Wrocław-Kraków 1960 s. 117; D. Rederowa, Studia 

nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 91, 93-94; Grażyna Lichończak-Nurek, Dzieje jatek szewskich 

w Krakowie, „Krzysztofory”, 1991, nr 18, s. 29-49; J. Banach, Ikonografia Rynku Głównego..., nr 17, 103, 

107, 119, 131, 243, 260). 

29 

Postrzygalnia północna, znajdująca się na końcu zachodniego rzędu sklepów w Sukiennicach, od strony 

ul. św. Jana (por. przypis 77). 

28

i stragarze stare, nadgniłe, podłoga takaż. Z tej sieni okno w Rynek, z ramami staremi, 

złemi, od góry 2 kwaterami zgniłemi, szybami prostemi, od dołu 2 kwater nie masz. Nad 

schodami kozub sklepiony, wierzchem znacznie zrujnowany. Z sieni wchodząc do izby, 

odrzwia pierwsze kamienne, deszczkami staremi opierzone, drugie odrzwia z forsztów 

dane. Drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem starym. Z tej izby okna 2 

w Rynek, z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi. Mury pod oknami przy 

facjacie znacznie powyrywane. Powała i stragarze stare, znacznie nadrzeszałe. Podłoga 

stara, zła. Mur od Sukiennic zrysowany, przy piecu powyrywany, z tynku opadły. Piec 

kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Z tej izby wchodząc po stopniu jednym do 

kuchnie, odrzwia drewniane stare, złe, [drzwi] na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, 

z zasuwką i antabą. W tej kuchni powała i stragarze zadymione i znacznie zrzeszałe, 

podłoga całkiem zgniła. Ognisko murowane, kapa na kształt komina kapiastego, pod 

ogniskiem piec piekarski. W tej kuchni przepierzenie z deszczek starych puste. Z tego 

przepierzenia okno puste na ganek, z kratą żelazną. Z tego przepierzenia wchód nad sklep 

miejski sukienniczny. Z sieni wchodząc do izby tylnej, odrzwia kamienne potrzaskane, 

deszczkami opierzone. Drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym 

złym, klamką i antabą. Z tej izby okna 2 w podwórze, z ramami, kwaterami złemi, 

szybami prostemi, niektóremi potłuczonemi. Powała i stragarze zgniłe, podłoga takaż. 

Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym, przy nim kominek szafiasty, z którego 

palenie do pieca. Z tej izby wchód do izdebki, na wchodzie odrzwia drewniane stare, złe. 

Pierwsze drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, antabą. 

Drugie drzwi stare, złe, proste, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W tej izdebce 

powała i stragarze zrzeszałe. Przepierzenie z deszczek starych, złych, wyżej opisane, 

podłoga zgniła. Drugie przepierzenie z deszczek starych, złych, z swoim zawarciem. 

Okno w podwórze puste, mury znacznie zrysowane. Z tej komórki wychodząc na ganek, 

odrzwia drewniane stare, złe. Drzwi całkiem złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem,// 2 [s. 31] 

skoblami. Ganek całkiem zapadły, na który wniść nie można dla niebezpieczeństwa. 

Dachy nad tym gankiem zgniłe, opadłe i niebezpieczne. 

Z sieni wchodząc na drugie piętro, schody drewniane stare, złe, deszczkami staremi 

opierzone. Na półschodziu drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. Idąc dalej na górę, schody drewniane stare, złe, kroniec wokoło tych schodów 

drewniany, zgniły. W sieni powały ani stragarzów nie masz. Podłoga zła, częścią jej nie 

masz. W tej sieni ognisko murowane, nad nim kapa z gliny lepiona, na słupku drewnianym. 

Z tej sieni okna 2 puste w Rynek. Przepierzenie stare, złe, za tym przepierzeniem ognisko 

małe murowane, nad nim kapa z gliny lepiona na słupku drewnianym. Powały i stragarzów 

nie masz, podłoga stara, zła. Z tego przepierzenia wchodząc do izdebki, odrzwia drewniane 

stare, złe. Drzwi takież na zawiasach 2. Z tej izdebki okno ku sklepom sukiennym z ramami, 

kwaterami zgniłemi, szybami prostemi. Powała i stragarze zrzeszałe i opadłe, podłoga 

stara, zła. Piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym. Z sieni wchodząc do 

drugiej izby, odrzwia drewniane stare, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem 

starym, złym. Z tej izby okno ku murom sukiennicznym z ramami, kwaterami zgniłemi, 

29

[s. 32] 

szybami prostemi, znacznie potłuczonemi. Powała i stragarze znacznie zrzeszałe, wygięte, 

podłoga stara. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Z sieni schody pod 

dachy stare, złe. Nad połową kamienicy dach stary, rynna stara, na drugiej połowie 

dach zgniły i rynna zgniła. Z sieni dolnej idąc do przechodu, odrzwia puste kamienne, 

węgary powyrywane. Powała i stragarze zgniłe, podłoga takaż. Mur od sklepu dolnego 

znacznie nadgniły i powyrywany. W tej sionce przepierzenie z deszczek starych, złych, 

z swoim zawarciem. Z tego przepierzenia okno w podwórze, z kwaterą zgniłą, szybami 

prostemi. Powała i stragarze zgniłe. Ognisko murowane, nad nim kapa murowana na 

kroncu drewnianym, pręcie żelaznym wisząca. Z tego przechodu, czyli sionki, wychód 

w podwórze, na wychodzie odrzwia drewniane stare, złe. Drzwi drewniane stare, złe, na 

zawiasach 2, z zamkiem starym. W tym podwórzu studnia, w niej cembrzyna zgniła, przy 

niej 2 słupki stare, złe, z walcem drewnianym w żelazo okutym, kawałkiem łańcucha. 

Słupy gankowe wyżej opisane// 3 stęplami podparte. W tym podwórzu bruk stary, zły. 

Locus secretus zapełniony, staremi deszczkami opierzony, zrujnowany. Pod tą kamienicą 

piwnic 2, te są sklepione, sklepienia i mury zawilgocone i zrzeszałe. 

Opis kamienicy pod Lwem będącej 30 

Facjata od ulicy Grodzkiej przez dół, pierwsze piętro i drugie, aż nad dachy murowana. 

Ta facjata w połowie przez dół, piętro pierwsze podszkarpowana, w ulicę Grodzką znacznie 

nachylona i wydęta. Wchodząc do kamienicy, odrzwia kamienne stare, złe, w półwiększe 

przegniłe. Drzwi drewniane stare, wpółotwierające się, na zawiasach 4, z zamkiem starym, 

drążkiem drewnianym w żelazo okutym dla zamykania. Sień sklepiona, sklepienie w kilku 

miejscach zrysowane, miejscami nadgniłe. Mur sąsiecki graniczny od sąsiestwa sławetnego 

Kryszkiera 31 wygięty, od dołu nadgniły. Przez całą sień sklepienie aż przed izbę dolną 

zrysowane. Mur graniczny wydęty, w tąż kamienicę nachylony. Bruk kamienny stary, 

nadrujnowany. Wchodząc do przystawy drewnianej za sklepem odrzwia drewniane stare, 

drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Ta przystawa z obydwóch 

stron deszczkami staremi opierzona. Z tej przystawy wchodząc do sklepu, odrzwia kamienne 

30 

Kamienica ul. Grodzka 32A, własność rady miejskiej od 1562 r. (APKr, Akta miasta Krakowa, sygn. 

Dep. 220, s. 16; Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 

155, s. 12, nr 66; Kadaster miasta Krakowa..., s. 15; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 129; Przemysław 

Tyszka, Nazwy kamienic krakowskich w XV wieku, [w:] Dom w mieście średniowiecznym i nowożytnym, 

pod red. Bogusława Gedigi, Wrocław 2004, s. 185-186; Kamila Follprecht, Struktura własności budynków 

i gruntów w Krakowie w pierwszej połowie XVII w. Na podstawie rejestrów gospód w Krakowie z lat 

1632 i 1649, „Rocznik Krakowski”, 2006, t. LXXII, s. 124). 

31 

Kamienica ul. Grodzka 32B, własność Karola Kryszkiera (Krischke), architekta (APKr, Akta miasta 

Krakowa, sygn. Dep. 220, s. 17; Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa 

Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 13, nr 6; Stanisław Łoza, Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 

1954, s. 159). 

30

stare, w półwiększe przegniłe, powyrywane. Próg drewniany, drzwi drewniane stare, złe, 

na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tego sklepu okno w ulicę Grodzką puste, 

z okiennicami drewnianemi 2, wpółotwierającemi się, staremi, złemi, na zawiasach 4, z 2 

wrzeciądzami, 4 skoblami. Sklepienie toż samo co i w sieni. Arkada w poprzecznym murze 

wyrwana, tynki opadłe, mury zawilgocone. Kominek nadrujnowany, podłoga stara, zła. 

Z przedwystawy wchodząc do sklepiku, odrzwia i drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 

2, z zameczkiem starym, złym, klamką i antabą. Z tego sklepiku okno w ulicę z ramami, 

kwaterami staremi, złemi, dwie całkiem wybite, szyby niektóre potłuczone, z kratą żelazną. 

Mur w tym sklepiku zawilgocony, wydęty, sklepienie zawilgocone. Podłoga stara, zła, wpółzgniła. 

Piec kachlowy zabrudzony, stary, na fundamencie murowanym, w piecu dziura 

od okna, a z tyłu palenie w mur szlachetnego Filipiego 32 wpuszczone.// Szafka drewniana 

z swoim zawarciem. Z tego sklepu drzwi do izby dolnej, odrzwia drewniane, stare, złe. Drzwi 

drewniane stare, złe, kawałkami nadkładane, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, 

klamką i antabą. Z tej izby okna 3 w podwórze, z ramami, kwaterami staremi, szybami 

tafelkowemi. Powała i stragarze zgniłe, 2 siostrzoniami podwleczone, na trzecim poprzec 

leżące. Podłoga z deszczek stara, zła. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym, za 

nim kominek szafiasty. W winklu tej izby opierzenie z deszczek, nad opierzeniem ganeczek 

drewniany stary wiszący, na który wchód po drabince. Z przepierzenia drzwi do sklepu ku 

ulicy. Mur graniczny wspólny nachylony, w nim framuga cyrklista z okiennicą drewnianą, 

wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Z sieni wchodząc na pierwsze piętro, schody drewniane stare, złe, z poręczami, od stolca 

pierwszego częścią kamienne, częścią drewniane, stare. Na półschodziu odrzwia kamienne 

stare, węgar wyrwany, przy nich kawałek kraty na zawiasach 2. Z schodów okienko małe, 

puste. Nad schodami balasy z deszczek, z kroncem drewnianym. Z schodów wychód do 

sieni, w sieni posaczka stara, zgniła. Z niej okno w ulicę Grodzką z ramami, kwaterami, 

szybami prostemi, kratą nadrujnowaną. Powała, stragarze stare, złe, wygięte. W sieni mur 

od izby nad sklepem przy facjacie zrujnowany. Wchodząc z sieni do izby, odrzwia kamienne 

stare, złe, deszczkami staremi ofutrowane. Drzwi takież na zawiasach 2. Z tej izby okno 

w ulicę Grodzką z ramami, kwaterami złemi, kratą żelazną. Powała i stragarze stare, złe, 

podłoga stara, w półwiększe przegniła. Piec kachlowy stary, zabrudzony, na fundamencie 

murowanym. Z tej izby przechód ku izbie tylnej, w tym przechodzie odrzwia kamienne 

stare, próg kamienny wydeptany. Nad drzwiami okienko z kratą żelazną. Drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2, z klamką, wrzeciądzem, 2 skoblami. Powała stara, zła, podłogi 

nie masz. Z tego przechodu wchód do izby tylnej, na wchodzie odrzwia kamienne stare, 

deszczkami ofutrowane. Drzwi stare, złe. Z sieni po prawej ręce wchodząc do izdebki, ściana 

z 2 stron pruska, na sklepieniu stojąca. Odrzwia drewniane stare, złe. Drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym i haczykiem. Z tej izby okno w ulicę Grodzką, 

w połowie okna 2 kwatery stare, złe, z szybami prostemi, w drugiej połowie zamurowane. 

[s. 33] 

32 

Kamienica ul. Grodzka 30, własność Józefa Filipiego (Filipiniego), kupca (APKr, Akta miasta Krakowa, 

sygn. Dep. 220, s. 16; Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. 

IT 155, s. 12, nr 67; Kadaster miasta Krakowa..., s. 15). 

31

[s. 34] 

[s. 35] 

W murze sąsieckim od sławetnego Kryszkiera framugi 2 na kroksztynie wiszące, na 1/2 

łokcia głębokie. Powała i stragarze stare, złe, podłoga wpółzgniła. Piec kachlowy stary, na 

fundamencie murowanym, przy// nim kominek szafiasty. W tyle tej izdebki kuchenka, do 

której wchód z sieni, na wchodzie do kuchenki ściana pruska. Odrzwia drewniane, drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Ta kuchenka z obóch 

stron prusko murowana, ognisko murowane, nadrujnowane, kapa murowana na kroncu 

drewnianym, podłogi nie masz. W murze granicznym przy kominie rysa, komin w winklu 

zrysowany. Z sieni wchodząc do izby tylnej, odrzwia drewniane stare, złe, drzwi takież, 

na zawiasach 2, z haczykiem, 2 skoblami. Od izby drzwi niedawno dane, na zawiasach 2, 

z klamką i antabą. Z tej izby okna 2 w podwórze z ramami, kwaterami staremi, nadgniłemi, 

szybami tafelkowemi dwiema stłuczonemi, kratami żelaznemi. Powała i stragarze stare, 

złe, wygięte, zgniłe, 3 na poprzecz siostrzoniami podwleczone. Podłoga stara, wydeptana 

i podziurawiona. Piec kachlowy stary, zabrudzony, na fundamencie murowanym. W tej 

izbie przepierzenie z deszczek stare, z swoim zawarciem. Z tego przepierzenia okno 

w podwórze z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi, kratą żelazną. Powała 

i stragarze stare tak jak w izbie. Przechód ku izbie przedniej, w tym przechodzie odrzwia 

i drzwi stare, złe, na zawiasach 2. Posaczka ceglana stara, zła. Z tej izby przechód ku izbie 

tylnej, odrzwia drewniane stare, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z klamką i antabą. 

Z sieni wchodząc odrzwia i drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym, 

antabą. Z tej izby okno w podwórze z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi, 

jedną stłuczoną. Powała i stragarze stare, złe, siostrzoniem podwleczone, w głowach 

także stragarze drugim siostrzoniem podwleczone. Piec kachlowy stary, na fundamencie 

murowanym. W murach tak sąsieckim granicznym jako i w murze izby dolnej framug 4, 

w okrąg sklepione. Z sieni wchodząc pod dachy, schodki drewniane stare, złe z poręczami 

staremi. Na wychodzie pod dach odrzwia połogo dane, drzwi stare, złe, na zawiasach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Dachy, wiązania nad tą kamienicą całkiem zgniłe, upadkiem 

grożące. Mur od sąsiestwa sławetnego Kryszkera nachylony, od sąsiestwa szlachetnego 

Filipiego zrysowany. 

Z sieni dolnej idąc w podwórze, odrzwia stare drewniane, puste. Mur sąsiecki graniczny 

od sąsiestwa sławetnego Kryszkiera od dołu powyrywany i wygniły. Facjata tylna przez 

dół, pierwsze i drugie piętro ciągnąca się, w wielu miejscach zrysowana, w podwórze 

nachylona, filarem// narożnim od sąsiestwa szlachetnego Filipiego podjechana. Pod 

murem sąsieckim granicznym sławetnego Kryszkiera śmieci, gnoju bardzo wiele. Przez 

śrzodek podwórza rynsztok brukowany do kanału murowanego wpadający. W podwórzu 

komora drewniana, do niej odrzwia drewniane stare, drzwi takież, na zawiasach 2. Z niej 

okno w podwórze z ramą, kwaterą zgniłą, szybami potłuczonemi, okiennicą drewnianą 

na zawiasach 2. Powałka stara, podłogi nie masz. Ta jest dachem starym pokryta. W tym 

podwórzu studnia, w niej cembrzyna zgniła, nad którą daszek stary, wał w żelazono 

okuty, z 2 korbami żelaznemi, wiadra nie masz. Za studnią folusz z drzewa wystawiony, 

z okienniczkami w ścianach, z swoim zawarciem. W nim kotlina murowana, komin 

drewniany równo z dachem, przez co niebezpieczeństwo od ognia. Nad tym foluszem dach 

32

stary. Za foluszem locus secretus deszczkami nakryty i opierzony, z swoim zawarciem. 

Z podwórza wchodząc do sieni, odrzwia kamienne stare, złe, próg kamienny, drzwi 

drewniane stare, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej sieni okna 2 puste, jedno w podwórze 

ku schodom, drugie w kamienicę kapitulną 33 puste, z kratą żelazną. Piec w tej sieni 

łazienny, gliną zalepiony. Powała i stragarze stare, złe. Wchód do pieca od okna podwórza 

kapitulnego idący, zabity. Za tym wchodem odrzwia kamienne stare. Z sieni wchodząc 

do izby, odrzwia i drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem. Z tej izby okna 3 

w podwórze z ramami, kwaterami wpółzgniłemi, szybami tafelkowemi, wielu łatanemi. 

Powała i stragarze wpółprzegniłe, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. 

Z tej izby wchodząc do drugiej, futryna drewniana, drzwi drewniane stare, złe, na 

zawiasach 2, z zamkiem, klamką, wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej izby okno w podwórze 

z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi, 2 okienniczkami drewnianemi, kratką 

żelazną. Powała i stragarze stare, podłogi nie masz, kuchenka do gotowania. Z tej izby 

wychód do sieni, na wychodzie odrzwia drewniane, drzwi drewniane na zawiasach 2, 

z drążkiem żelaznym. Z sieni wchodząc do izby za piecem łaziennym, odrzwia i drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem i antabą. Z tej izby okna 2 w podwórze 

szlachetnego Bodurkiewicza 34 z ramami, kwaterami, szybami taflowemi łatanemi, z kratą 

żelazną. Mur pod oknami zgniły, powała i stragarze stare, wygięte, podłoga z deszczek 

stara, wpółzgniła. Piec kachlowy stary, zabrudzony, na fundamencie murowanym,// przy 

nim kominek szafiasty. W tej izbie przepierzenie z deszczek, z swoim zawarciem. Do 

tego przepierzenia widok z połowy okna pochodzi. Powała i podłoga takaż jak w izbie. 

Z sieni wchodząc do izby, odrzwia drewniane stare, złe, drzwi takież, na zawiasach 2, 

z zamkiem starym. Z tej izby okno do dworku pana Bodurkiewicza, z ramami, kwaterami 

staremi, szybami taflowemi, wielu potłuczonemi, w ołowiu wpółprzegniłym. Powała 

i stragarze stare, złe. Piec kachlowy stary, zabrudzony, na fundamencie murowanym, 

rzy nim kominek szafiasty. W tej izbie przepierzenie z deszczek z swoim zawarciem. 

Z podwórza wchodząc do sieni, odrzwia kamienne stare, drzwi stare, złe, na zawiasach 

2, z klamką i antabą. W tej sieni kuchenka, ognisko murowane, ta jest ciemna. Powała 

i podłoga całkiem złe. Z sieni wchodząc do izby, odrzwia drewniane stare, złe, drzwi 

takież na zawiasach 2, z zamkiem starym. Z tej izby okno w dworek pana Bodurkiewicza, 

z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi. Mur w połowie przegniły, powała 

i stragarze stare, złe, podłoga takaż. 

Idąc na pierwsze piętro, schody drewniane, z 2 słupkami i poręczami, bokiem tych 

słupków i schodów otaflowanie z deszczek z 3 stron. Wchodząc z ganku do izby, odrzwia 

i drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zameczkiem, antabą, drugie drzwi do izby na 

zawiasach 2, z klamką i antabą. Z tej izby okna 2 w podwórze, z ramami, kwaterami 

[s. 36] 

33 

Kamienica ul. Poselska 20, własność kapituły krakowskiej (APKr, Akta miasta Krakowa, sygn. Dep. 220, s. 18; 

Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 13, nr 74). 

34 

Kamienica ul. Poselska 22-24, własność Antoniego Bodurkiewicza (APKr, Akta miasta 

Krakowa, sygn. Dep. 220, s. 19; Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej 

Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 13, nr 75; Kadaster miasta Krakowa..., s. 101). 

33

[s. 37] 

[s. 38] 

nadgniłemi, szybami tafelkowemi w ołowiu wpółzgniłym. Powała i stragarze stare, 

nadgniłe, siostrzoniem podwleczone. Piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym, 

podłoga stara, wpółzgniła. Z tej izby wchodząc do drugiej, odrzwia drewniane stare, drzwi 

takież na zawiasach 2, z zamkiem starym. Powała i stragarze znacznie zrzeszałe, podłoga 

stara, zła. Z tej izby okno w podwórze z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi. 

Z ganku wchodząc do sieni, odrzwia drewniane, próg wydeptany, drzwi drewniane stare, 

na zawiasach 2, z zamkiem, klamką, antabą. W sieni kuchenek 2, na wchodzie do sieni 

okno z kwaterą złą, szybami potłuczonemi, w kuchenkach ogniska 2 murowane, nad 

niemi kapa murowana na kroncu drewnianym. Drzwi do sieni stare, na zawiasach 2. Z tej 

sieni wchodząc po prawej ręce do sionki z deszczek opierzonej, drzwi drewniane stare, na 

zawiasach 2, z wrzeciądzem, klamką i antabą. Z tej sionki okno ku schodom puste. Z ionki 

wchodząc do izby, odrzwia drewniane stare, złe, drzwi drewniane stare, na zawiasach 

2, z zamkiem, klamką. Z tej izby okna w podwórze 2, z ramami,// kwaterami zgniłemi, 

szybami tafelkowemi. Powała i stragarze stare, podłoga takaż. Z izby wchodząc do kuchenki, 

odrzwia drewniane stare, drzwi takież na zawiasach 2, z klamką, haczykiem, 2 skoblami. 

Z tej kuchenki okno w kamienice kapitulną z ramami, kwaterami złemi, szybami prostemi, 

zabrudzonemi. Powała i stragarze stare, podłoga zła. W tej kuchence ognisko murowane, nad 

nim kapa sklepiona na kroncu drewnianym, z prętem żelaznym. Z tej kuchenki wychód do 

sieni, na wychodzie odrzwia drewniane stare, próg wyrąbany. Drzwi drewniane stare, złe, na 

zawiasach 2, z klamką, antabą. Z sieni wchodząc do izby tylnej, odrzwia drewniane, drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z klamką i antabą. Z tej izby okna 2 w dworek pana 

Bodurkiewicza, z ramami, kwaterami, szybami prostemi, potłuczonemi. Powała i stragarze 

stare, nadgniłe, podłoga takaż, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Z tej izby 

wchodząc do komnaty, odrzwia drewniane stare, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, 

z zamkiem, klamką i antabą. Z tej komnaty okna 2 w dworek pana Bodurkiewicza, z ramami, 

kwaterami, szybami tafelkowemi staremi. Powała i stragarze wpółprzegniłe, wygięte, 

śrzodkiem stragarzykiem podwleczone, nad oknami w głowach całkiem zgniłe, płatewką 

podwleczone. Podłoga stara, zła. Z sieni wchodząc pod dach, schody drewniane stare, 

z poręczem drewnianym, drzwi drewniane połogo leżące, na zawiasach 2, z 2 skoblami. 

Dach nad tym budynkiem całkiem zgniły, rynna takaż. 

Idąc do piwnicy w podwórzu, wystawa deszczkami staremi opierzona, drzwi 

drewniane stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Po lewej ręce masloczek, 

szyja sklepiona, policzki murowane, powyrywane, schodów kamiennych potrzaskanych 

6. Wchodząc do drugiej piwnicy w ulicę okno puste mającej, odrzwia drewniane stare, 

złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej piwnicy idąc do drugiej, odrzwia 

drewniane stare, złe, drzwi takież na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej okno 

puste w ulicę Grodzką. Wchodząc do piwnicy w podwórze 2 okna puste mającej, odrzwia 

drewniane stare, drzwi takież, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Piwnica przy 

łaźni śmieciami i fecessami zawalona, do której wniść nie można. Te piwnice sklepione, 

sklepienia zawilgocone, mury nadgniłe i powyrywane. W podwórzu granic od sąsiestw 

żadnych zapierzonych nie masz.// 

34

Opis kamienicy pojezuickiej w ulicy Szpitalnej 35 

Facjata od ulicy Szpitalnej przez dół, pięter dwa wzdłuż ciągnąca się. Ta jest przez 

dół, pierwsze piętro skarpą podjechana i bok tejże kamienicy podobnież jak facjata 

podszkarpowany. Facjata w kilku miejscach zrysowana, od dołu w niektórych miejscach 

cegły wypadłe, kamienie nadgniłe. Wchodząc do kamienicy odrzwia kamienne stare, próg 

z kawałków sztukowany i wydeptany. Drzwi drewniane stare, na zawiasach 3, z zamkiem 

starym, młotkiem do kołatania, 3 ryglami. W tych drzwiach fortka na zawiasach 3, nad 

drzwiami kratka żelazna. Sień sklepiona, sklepienie przy facjacie znacznie zrysowane, 

jako też przy murach podłużnich sklepowych, w winklach od facjaty rysy. Mur facjatowy 

od sieni nadrzeszały, z tynku opadły, mury podłużnie miejscami z tynku opadłe. Po prawej 

ręce wchodząc do sklepu, odrzwia drewniane deszczkami ofutrowane, drzwi drewniane 

stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem. Ten jest sklepiony, z niego 

okno w ulicę, z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi, kratą żelazną. Piec kachlowy 

stary, na fundamencie murowanym, posaczka ceglana całkiem zrujnowana, w wielu 

miejscach jej nie dostaje. Z przechodu ku tyłowi wchodząc do sklepu, odrzwia kamienne 

stare, próg strzaskany, drugie odrzwia drewniane, drzwi drewniane na zawiasach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tego okno ku tyłowi, z ramami, kwaterami staremi, szybami 

tafelkowemi, kratą żelazną. Ten jest sklepiony. Piecyk kachlowy stary, na fundamencie 

murowanym, przy nim kominek szafiasty, z niego palenie do pieca. Posaczka ceglana 

całkiem zła. Z sieni wchodząc do izby, odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, złe, na 

zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, klamką, antabą, wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej 

izby okna 2 w podwórze, z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi zabrudzonemi, 

kilku stłuczonemi. Powała i stragarze stare, podłoga wydeptana. Mur w kątach przy 

oknie zrysowany, sklepienie nad oknem zrysowane, mur podłużni od przechodu wydęty 

i nachylony. W tej izbie ganek, przez który przechód do sklepiku nad przechodem 

stojącego. Na wychodzie odrzwia drewniane stare, złe, drzwi drewniane, na zawiasach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Ten jest sklepiony, z niego okienko w podwórze, z kwaterą 

starą, szybami prostemi, posaczka ceglana stara, zła, w nim pieca nie masz. Z tej izby 

wchodząc do komnatki, odrzwia i drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem 

starym, złym, antabą. W tych// drzwiach z jednej szyby okienko. Z tej izby okno 

w podwórze z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi 5 słuczonemi. Powała 

i stragarze stare, podłoga wpółzgniła. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym, 

przy nim kominek szafiasty, z którego palenie do pieca. W murze podłużnim szafka 

z swoim zawarciem. W tej izbie wchód po drabince na ganek do wzwyż wyrażonego 

sklepu. Z sieni wchodząc po lewej ręce do sklepu, odrzwia kamienne, próg drewniany, 

drzwi drewniane stare, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tego sklepu okno w ulice z ramami, 

[s. 39] 

35 

Kamienica ul. Szpitalna 19, własność jezuitów od końca XVII w., w 1779 r. przekazana miastu przez 

Komisję Edukacji Narodowej (APKr, Akta miasta Krakowa, rkps 488, s. 212-214; sygn. Dep. 220, s. 90; 

rkps 2732, s. 96; Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, 

s. 58, nr 545). 

35

[s. 40] 

kwaterami staremi, szybami tafelkowemi, kratą żelazną. Ten jest sklepiony, podłoga wpółzgniła. 

Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym, przy nim kominek szafiasty 

do palenia w piecu. Z tego sklepu wychód pod sklepik ciemny, na wychodzie odrzwia 

drewniane stare, złe. Drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. Ten jest sklepiony, sklepienie znacznie zawilgocone, podłogi nie masz. 

Idąc na pierwsze piętro schody kamienne powyrywane i wydeptane, sztukowane, z 2 

stron poręcze, z jednej strony słupek z 2 balaskami. Na półschodziu posaczka ceglana 

stara, zła. Z półschodzia wchodząc do sklepiku odrzwia drewniane stare, złe, drzwi 

drewniane stare, złe na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Z niego okienko puste w przecznice 36 , z kratą żelazną. Ten jest sklepiony, w nim 

kominek kapiasty, w kącie posaczka ceglana stara, zła, nad drzwiami rysa. Idąc dalej, 

schody kamienne stare, jako wyżej, z tych schodów wychód do sieni, po jednej stronie 

kroniec drewniany z balasami i 2 słupkami. Z tej sieni okno w przecznice z ramami, 

kwaterami staremi, szybami prostemi, zabrudzonemi. Ta jest sklepiona, sklepienie od 

okna zrysowane, w kątach przy oknie rysy, podłoga stara. W tej sieni kuchenka, ognisko 

murowane, wierzchem nadrujnowane, kapa na kroncu drewnianym, pod sklepienie 

podmurowana. Przed kuchenką sklepienie zrysowane, mur wydęty. Z sieni wchodząc po 

prawej ręce do izdebki, odrzwia drewniane deszczkami od sieni otablaturowane, drzwi 

drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym. Z tej izby okna 2 w ulice, 

z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi, jedną słuczoną, 2 łatanemi. Ta jest 

sklepiona, sklepienie zakopciałe, podłoga stara. Piec kachlowy stary, na fundamencie 

murowanym, przy nim kominek szafiasty, zakopcony. Z izby wchodząc do komnaty, 

odrzwia kamienne stare, drzwi drewniane proste, na zawiasach 2, z zamkiem, antabą. 

Z tej komnaty// okno w ulicę z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi. Ta jest 

sklepiona, sklepienie zrysowane, mur zrysowany. Piec kachlowy stary, na fundamencie 

murowanym, przy nim kominek kapiasty, z którego palenie do pieca. Z sieni wchodząc 

po prawej ręce do izdebki, odrzwia kamienne stare, próg strzaskany i wydeptany. Drzwi 

drewniane na zawiasach 2, z zamkiem prostym, złym, wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej izby 

okno w podwórze, z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi. Powała i stragarze 

stare, podłoga takaż nadrujnowana. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym, 

przy nim kominek kapiasty, z którego palenie do pieca. Z izby wchodząc do komnaty, 

odrzwia drewniane stare, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem starym, 

złym. Z tej okno w podwórze z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi. Powała 

i stragarze stare, siostrzoniem podwleczone, podłoga stara. W tej komnacie przepierzenie 

z deszczek, w przepierzeniu kwatera stara, z szybami prostemi, w tym przepierzeniu 

powała i stragarze te co w komnacie. Z tego przepierzenia wychód do sieni, na wychodzie 

odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Z sieni z przedkuchnie wchodząc do sieni, odrzwia kamienne stare, węgary powyrywane, 

drzwi drewniane proste, na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, antabą. Z tej izby okno 

w podwórze, z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi 3 słuczonemi. Powała 

36 

Ulica św. Marka. 

36

i stragarze stare, siostrzoniem podwleczone, podłoga stara, zła. Piec kachlowy stary, zły, 

na fundamencie murowanym, przy nim kominek szafiasty do palenia w piecu. 

Idąc na drugie piętro, schody drewniane stare, wydeptane, z poręczą i słupkiem, balasami 

toczonemi, 3 niedostaje. Z tych schodów wychód do sieni, na wychodzie kroniec, z dwóch 

stron balasy z deszczek wyrzynane, z 2 słupkami. Z tej sieni okno w przecznicę z ramami, 

kwaterami staremi, szybami prostemi zakopconemi. Powała i stragarze stare, podłoga 

takaż. W tej sieni kuchenka, w niej ognisko murowane nadrujnowane, ta jest sklepiona, 

kapa na kroncu drewnianym, pod sklepienie podmurowana. Mury w tej sieni zrysowane. 

Po lewej ręce wchodząc od schodów do izby, odrzwia drewniane, deszczkami od sieni 

ofutrowane, drzwi drewniane na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym. Z tej// izby okna 2 [s. 41] 

w ulicę z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi, 4 łatanemi. Powała i stragarze 

stare, zakopciałe, podłoga stara. Piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym, 

przy nim kominek kapiasty, z którego palenie do pieca. W winklu przy facjacie rysa. 

Z tej izby wchodząc do komnaty, odrzwia drewniane otablaturowane, drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2. Z tej komnaty okno w ulicę z ramami, kwaterami staremi, 

złemi, szybami prostemi. Sklepienie nad oknem zrysowane, w dwóch kątach przy facjacie 

rysa, jako też przy sieni granicznej. Stragarze stare, powała niedawno dana, podłoga stara. 

Z sieni wedle wzwyż wyrażonej izby wchodząc do izdebki, odrzwia i drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, klamką. Z tej izby okno z ramami, 

kwaterami staremi, złemi, szybami prostemi. Powała i stragarze stare, podłoga takaż. 

Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym, z blachą żelazną, przy nim kominek 

szafiasty. Z sieni po lewej ręce wchodząc do izby, odrzwia i drzwi drewniane stare, złe, na 

zawiasach 2, z zamkiem starym, złym. Z tej izby okno w podwórze z ramami, kwaterami 

staremi, złemi, szybami prostemi. Powała i stragarze stare, podłoga takaż. Piec kachlowy 

stary, na fundamencie murowanym, przy nim kominek szafiasty, z którego palenie do 

pieca. Z izby wchodząc do komnaty, odrzwia i drzwi drewniane stare, złe, na zawiasie 

jednej. Z tej komnaty okno w podwórze z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi 

nadrujnowanemi. Powała i stragarze stare, podłoga takaż. W tej komnacie przepierzenie 

z deszczek, w przepierzeniu kwatera mała z szybami prostemi, za tym przepierzeniem 

powała, stragarze i podłoga takie jak w komnacie. Z tego przepierzenia wychód do sieni, 

odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Z sieni wchodząc do izby przed kuchnie, odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, na 

zawiasach 2, z klamką. Z tej izby okno w podwórze, z ramami, kwaterami staremi, złemi, 

szybami prostemi. Powała i stragarze stare, podłoga nadgniła. Piecyk kachlowy stary, na 

fundamencie murowanym, przy nim kominek szafiasty. Idąc pod dach, schody drewniane 

stare, drzwi drewniane na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Te schody bokiem 

i spodem deszczkami obite. Na strychu wiązanie pod dach włoski, słupy, bunty, krokwy, 

łaty stare. Dach od przecznice// zły, od sąsiestwa śrzodkiem miejscami naprawiany, [s. 42] 

w reszcie nadgniły. 

Z sieni dolnej idąc ku tyłowi w przechód, sklepienie zrysowane, toż sklepienie i ściany 

z tynku opadłe, podłoga zgniła. Na wychodzie w podwórze odrzwia i drzwi drewniane złe, 

37

na zawiasach 2. Facjata tylnia w 2 miejscach podszkarpowana, ta jest w wielu miejscach 

zrysowana. W tym podwórzu budynek drewniany stary, ten jaka pół łokcia w ziemię 

się zaklękł, przez dół i piętro pierwsze ciągnący się. Pod nim od podwórza ganek na 

podpaskach wsparty. W tym budynku na dole sionek 2 z swoim zawarciem, izdebek 3 

z swoim zawarciem, z drzwiami pojedynczemi, kwaterami staremi, szybami prostemi. 

W tych izdebkach piecyki kachlowe stare, złe, stragarze, powały, podłogi stare, złe. 

W pierwszym piętrze podobnież sionek dwie, izdebek 3 z podobnym zamknięciem jak na 

dole, oknami, powałami, stragarzami, podłogami staremi zgniłemi. Nad tym budynkiem 

dach zgniły. W podworcu komora i locus secretus z swoim zawarciem, deszczkami 

opierzone, dach nad niemi stary, zły. W podwórzu mur od przecznicy w kilku miejscach 

zrysowany, wierzchem deszczkami nadkryty. W podwórzu studnia, cembrzyna stara, 

znacznie nadgniła, z 2 słupkami, nad któremi daszek zły, walec w żelazo okuty, bruk 

kamienny stary. 

Z sieni idąc do piwnicy, odrzwia i drzwi drewniane stare, schody drewniane na 

sztagach. Dalej idąc do piwnicy w 3 częściach kozub sklepiony. Pierwsza piwnica pod 

sienią, ta jest przemurowana, z której okienko w ulicę Szpitalną. Podle niej druga, do 

której odrzwia i drzwi nie masz, tylko arkada sklepiona. Z tej wychód był w ulicę, na 

wychodzie schody drewniane, odrzwia cyrkliste kamienne. Trzecia od przecznice, do 

której odrzwia kamienne, drzwi drewniane stare, nadrzeszałe, z zamkiem, wrzeciądzem, 

skoblem, na zawiasach 2. Z tej okno w ulice Szpitalną, z kratą żelazną. W tej machloczek, 

do którego wchodząc, odrzwia murowane bez drzwi. Czwarta ku tyłowi pod izbą dolną, 

odrzwia drewniane, drzwi takież stare, z wrzeciądzem, 2 skoblami, na zawiasach 2. Z tej 

okna 2, jedno w przecznicę, drugie ku tyłowi w podwórze, puste, z kratami żelaznemi. 

Obok tej piąta pod przechodem, do której odrzwia murowane bez drzwi, z tej okienko 

w podwórze puste. Te piwnice sklepione, sklepienia i mury zawilgocone, w niektórych 

miejscach mury wydęte.// 

Opis dworku i pobudowia Świętej Scholastyki 37 

[s. 43] 

Wchodząc do dworku, odrzwia drewniane w murze obruszone, drzwi drewniane 

stare, na zawiasach 2, z zamkiem, klamką drewnianą. Facjata od kościoła aż do stajni 

37 

Posesja ul. św. Marka 32-34, od poł. XVII w. znajdował się tu kościół św. Scholastyki (il. 14) i klasztor 

Benedyktynek ze Staniątek. Klasztor nie funkcjonował od 1657 r., budynki stały się miejską rezydencją 

ksieni staniąteckich. Klasztor zlikwidowano w 1782 r., budynki w 1787 r. przekazano miastu na koszary 

garnizonu miejskiego (APKr, Akta miasta Krakowa, rkps 928, s. 175-176; Akta Komisji Porządkowej 

Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 60, nr 554; Kadaster miasta Krakowa..., 

s. 84; Stanisław Tomkowicz, Kołłątajowski plan Krakowa z roku 1785, „Rocznik Krakowski”, 1907, 

t. IX, s. 170; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 110; Iwona Kęder, Waldemar Komorowski, Anna 

Zeńczak, Ikonografia kościoła Mariackiego i placu Mariackiego, Małego Rynku, ulic Mikołajskiej, Siennej 

i Św. Krzyża w Krakowie, pod red. Jerzego Banacha, Kraków 1999, s. 485-487; Michał Rożek, Nie istniejące 

kościoły Krakowa, „Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej”, 1983, R. XXXIII, s. 107; Henryk Gapski, 

Klasztory krakowskie w końcu XVI i w pierwszej połowie XVII w. Analiza przestrzenna środowisk zakonnych, 

Lublin 1993, s. 105). 

38

ciągnąca się, murowana. Z podwórza wchodząc po prawej ręce do izb gospodarskich, 

ściana drewniana, przyciesi spodem nadgniłe. Odrzwia drewniane, drzwi drewniane 

stare, wierzchem podziurawione, na zawiasach 2, z klamką, antabą, wrzeciądzem, 2 

skoblami, zaporą drewnianą. W sieni powały i podłogi nie masz. Ognisko murowane, 

nad nim kapa pleciona, gliną oblepiona, na kroncu drewnianym, ściana drewniana, za 

ogniskiem zbutwiała i zrzeszała. Wchodząc po lewej ręce do izby, odrzwia drewniane 

stare, złe, próg drzewem nadkładany, drzwi stare, złe, na zawiasach 2, z klamką, 

antabą, haczykiem, 2 skoblami. Z tej izby okna 2 w podwórze z ramami, kwaterami 

staremi, szybami tafelkowemi 5 stłuczonemi, w ołowiu nadgniłym. Powała i stragarze 

stare, podłoga stara, miejscami wydeptana i podziurawiona. Piec kachlowy stary, na 

fundamencie murowanym, koło niego ławek 2, przy piecu komineczek kapiasty z gliny 

lepiony, w nim szabasik do pieczenia chleba. Z tej izby wchodząc do komnaty, odrzwia 

drewniane, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, próg 

stary, wydeptany. Z tej komnaty okno w podwórze z ramami, kwaterami staremi, szybami 

prostemi zabrudzonemi, w ołowiu zgniłym. Powała i podłoga takaż jak w izbie. Ściany 

wokoło tego budynku pokręcone, przyciesi zgniłe. Z sieni po prawej ręce wchodząc do 

izby, odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z klamką. Z tej izby 

okno na drogę z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi. Powała, stragarze 

i podłoga stare, piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym. W tej izbie 

przepierzenie z deszczek starych, w nim odrzwia drewniane stare, drzwi drewniane stare, 

na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tego przepierzenia okno na drogę z ramami, 

kwaterami staremi, szybami tafelkowemi w ołowiu zgniłym, z kratą żelazną. Pod tą 

izbą i przepierzeniem przyciesi wpółzgniłe. Z podwórza wchodząc do stajnie, odrzwia 

drewniane stare, drzwi drewniane stare wpółotwierające się, na czopach 2, z kunami. 

W tej stajni podłogi nie masz, tylko po jednej stronie bruk, żłobów starych 2, ściany 

około tej ściany powykręcane. Stragarze bez powały, z jednej strony na ścianie z drugiej 

na podpaskach leżące. Z tej stajni wychód ku drodze, na wychodzie odrzwia drewniane 

stare, drzwi stare wpółotwierające się,// na 2 konach, z zaporą drewnianą. W podwórzu [s. 44] 

dwa spichlerze, w nich ściany drewniane, przyciesi na pęczkach i kamieniach leżące. Do 

tych spichlerzów 2 wchody, do nich drzwi dębowe na zawiasach 4, z 2 wrzeciądzami, 4 

skoblami, odrzwia drewniane. Przy tych spichlerzach locus secretus z deszczek starych 

zrujnowany. Nad temi spichlerzami dach stary. Z podwórza wchodząc do oficyn, odrzwia 

drewniane, drzwi stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W sieni powały 

i podłogi nie masz, ściana od przechodu drewniana, znacznie wygięta, pod nią przyciesi 

nie masz. Kuchenka mała, w framudze ognisko zrobione, nad nim kapa pleciona, gliną 

oblepiona, na kroncu drewnianym. Wchodząc do izby, w ścienie drewnianej odrzwia 

drewniane stare, złe, drzwi stare złe, na zawiasach 2, z klamką, antabą, haczykiem, 2 

skoblami. Z tej izby okna 2 w podwórze, z ramami, kwaterami złemi, szybami prostemi, 

dwiema sztukowanemi, 1 słuczoną. Podłoga miejscami wygniła, powała i stragarze 

stare, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym, przy nim kominek kapiasty. 

Około tej izby ściany drewniane powyginane, spodem sztukowane. Z tej izby idąc do 

39

[s. 45] 

komnaty, w ścianie drewnianej odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, na zawiasach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej komnaty okno w podwórze z kwaterą starą, szybami 

prostemi, zabrudzonemi. Powała i stragarze też same co w izbie, ściana od podwórza 

wygięta, spodem sztukowana. Wchodząc do drugiej oficyny w podle tej, odrzwia w ścianie 

drewnianej stare, drzwi stare złe, na zawiasach 2, z klamką drewnianą, wrzeciądzem, 2 

skoblami. W sieni powały i podłogi nie masz. Ognisko murowane, nad nim kapa pleciona, 

gliną lepiona, na kroncu drewnianym. Po lewej ręce wchodząc do izby, odrzwia drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem. Z tej okienka 2 

w podwórze, z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi, powała i stragarze 

stare, podłoga takaż. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym, w nim dziura do 

palenia. Z tej izby wchodząc do komnaty, w ściance drewnianej odrzwia drewniane stare, 

złe, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej komnaty 

okienko w podwórze, z ramą, kwaterą starą, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Powała 

i stragarze tak jak w izbie, podłoga zgniła, ściany około tej izby i komnaty powykręcane. 

Z sieni wchodząc po prawej ręce do izby, w ścienie drewnianej odrzwia drewniane stare, 

złe, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z haczykiem, 4 skoblami.// Z tej izby 

okienka 2 w podwórze, z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi zabrudzonemi, 

w ołowiu zgniłym. Powała i stragarze stare, zakopcone, podłoga stara. Piec kachlowy 

na fundamencie murowanym, pod nim piec piekarski. Z izby wchodząc do komnaty, 

w ścienie drewnianej odrzwia drewniane stare, złe, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej komnaty okienko w podwórze z szybami prostemi, 

powała i podłoga takaż jak w izbie. Wchodząc do trzeciej oficyny murowanej, odrzwia 

drewniane stare, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, 

zasuwką. Sień sklepiona zakopcona, w niej ognisko murowane z kapą murowaną, na kroncu 

drewnianym i słupku. Wchodząc do sklepiku, odrzwia drewniane stare, drzwi drewniane 

stare, na zawiasach 2, z haczykiem, 2 skoblami. Ten sklepik sklepiony, sklepienie 

zrysowane, nad oknem rysa znaczna, okno w ulicę z ramą, kwaterą, szybami tafelkowemi 

5 słuczonemi, kratką żelazną. Podłoga stara, piec kachlowy stary, w nim dziura do palenia. 

Wchodząc do forty z podwórza przy kościele, odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, 

złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W tej forcie sklepienie w kilku miejscach 

zrujnowane. Z tej forty drzwi w ulicę żelazne, na zawiasach 3, z zaporą drewnianą, odrzwia 

kamienne, posaczka ceglana stara. Przy tej forcie sklepiczek, do niego odrzwia drewniane 

stare, złe, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, zaporą 

drewnianą. Z tego sklepiku okno w ulicę, z kwaterą, szybami taflowemi, 2 sztabikami 

żelaznemi. Fundament pod piec murowany, przy nim kominek szafiasty, podłoga stara, 

zgniła. Przed tym sklepikiem przy drzwiach bocznych kościelnych opierzenie z dwóch 

stron z deszczek starych, posaczka ceglana wydeptana. Dachy nad temi oficynami stare, 

złe. Idąc pod chór kościelny odrzwia kamienne, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, 

z zamkiem prostym złym, podłoga z deszczek zła. Z tego podchórza okno puste z kratą 

żelazną, powała i stragarze stare, przeźroczyste. Z tego podchórza wchód na chór, schody 

drewniane proste z 2 poręczami. W podwórzu studnia, w niej cembrzyna niedawno dana, 

40

słupy także, z wałem w żelazo okutym, 2 korbami żelaznemi, wiadrem starym dębowym, 

linką, kawałkiem łańcucha, nad tą studnią daszek niedawno dany. W tym podwórzu 2 ogródki, 

w nich drzewiny urodzajnej 11, wiązów starych 2. Pod budynkiem gospodarskim wchodząc 

do piwnicy, na wchodzie z dwóch stron opierzenie z deszczek, odrzwia drewniane stare, 

na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, schody drewniane.// Ta piwnica sklepiona, 

policzki murowane, znacznie zawilgocone. Na półschodziu odrzwia drewniane puste, dalej 

schody drewniane stare. 

Z podwórza wchodząc do oficyn, czyli rezydencji panien zakonnych dawnej, odrzwia 

kamienne, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2. W sieni powała i stragarze stare, 

złe, posaczka ceglana stara, potrzaskana. Wchodząc po prawej ręce do sklepu, odrzwia 

kamienne, próg takiż wydeptany, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, zasuwką 

zepsutą. Ten sklep sklepiony, z niego okien 2, jedno w podwórze, drugie ku murom 

S. Ducha 38 , z kwaterami staremi, złemi, szybami zabrudzonemi w ołowiu zgniłym. 

Podłoga całkiem zgniła, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. W podle tego 

sklepu drugi, odrzwia kamienne, węgary powyrywane, futryna drewniana stara, zła, drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tego sklepu okno ku 

murom S. Ducha, ten sklep sklepiony, okno z kwaterą, szybami tafelkowemi, kratą żelazną. 

Podłoga stara wpółzgniła, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Przy tych 

sklepach kuchnia, do niej odrzwia kamienne, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Ta jest sklepiona, w niej ognisko murowane, pod ogniskiem 

piec piekarski. Z tej kuchni okno puste z kratą żelazną na cmentarz S. Ducha. Idąc do 

refektarza, odrzwia kamienne, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem starym. 

Z tego refektarza okna 2 w podwórze z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi 

8 sztukowanemi, 4 słuczonemi, w ołowiu zgniłym. Powała i stragarze całkiem zgniłe, 

niebezpieczne, podłoga stara. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Z tego 

refektarza drzwi w podwórze na jedną cegłę zamurowane. 

Z sieni idąc na górę po trzech stopniach drewnianych z słupkiem i poręczem, na 

półschodziu odrzwia drewniane, drzwi drewniane na zawiasach 2, z zamkiem, antabą. 

Schody do sieni górnej drewniane, z 2 poręczami drewnianemi, bokiem deszczkami 

opierzonemi. Na wychodzie do sieni kroniec prosty. Powała i stragarze stare, na 2 

siostrzoniach leżące, podłoga w połowie z deszczek, w drugiej połowie posaczka ceglana 

potrzaskana. Z tej sieni wchodząc na galerię, odrzwia kamienne, węgar jeden strzaskany, 

nad odrzwiami okno puste, podłoga z deszczek stara. Około tej galerii balasy z poręczami 

prostemi, przy tych balasach ławki 2. Ta galeria na słupach 4 drewnianych stojąca, nad tą 

galerią dach, płatwy, krokwy i łaty stare. Z tej galerii wychód na ganek, w ganku podłoga 

stara, balasy proste z kroncami drewnianemi, na kroksztejnach drewnianych,// 6 słupach. 

W tym ganku w kącie locus secretus. Z sieni wchodząc do izby, odrzwia kamienne 

deszczkami oblejtremowane, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem i antabą. 

Z tej izby okna 2 w podwórze, z ramami, kwaterami, szybami taflowemi, pod temi oknami 

4 siedzenia murowane, deszczkami nakryte. Powała i stragarze stare, podłoga stara. W tej 

[s. 46] 

[s. 47] 

38 

Zabudowania należące do duchaków na obecnym placu św. Ducha (por. przypis 147). 

41

[s. 48] 

izbie przepierzenie z deszczek, z jednej strony gliną polepione. W tym przepierzeniu 

odrzwia drewniane ferkledowane, drzwi wpółotwierające się, na zawiasach 4, z zamkiem 

i antabą. Z tego przepierzenia okno w przecznicę S. Ducha 39 , z ramami, kwaterami, 

szybami taflowemi. Powała i stragarze, podłoga takie jak w izbie. Piec kachlowy stary, na 

fundamencie murowanym, przy nim kominek kapiasty z blachą żelazną. W pierwszej izbie 

obicie z trzech stron płócienne wypełzłe. Z izby wchodząc na chór, odrzwia drewniane 

oferklejdowane, drzwi wpółotwierające się, na zawiasach 4, z zamkiem i antabą, drugie 

odrzwia drewniane puste. W chórze podłoga taż sama co jest pod chórem opisana powałą. 

Z tego chóru wychód w podchórze. Z tego okna 2, jedno w podwórze, drugie ku szpitalowi 

S. Ducha 40 , z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi. Z sieni wchodząc po lewej 

ręce do izby, odrzwia kamienne deszczkami ofutrowane, drzwi stare, złe, na zawiasach 

2, z zamkiem, antabą. Z tej izby okno ku kościołowi S. Ducha 41 , z ramami, kwaterami 

staremi, szybami taflowemi, 4 naprawianemi. Z sieni idąc pod strych, schody drewniane. 

Nad temi oficynami dachy stare. Wchodząc spod galerii do piwnic, policzki murowane, 

pierwszych schodów nie masz, drugie drewniane stare, złe. Odrzwia kamienne stare, 

węgar jeden wyrwany, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. Ta piwnica sklepiona. Z tej po prawej ręce idąc do drugiej, odrzwia drewniane 

stare, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z niej okno 

puste ku murom S. Ducha. Wchodząc po lewej ręce do trzeci, odrzwia drewniane, drzwi 

drewniane stare, złe, bez zawias. W niej okno puste w podwórze. 

Wchodząc z przecznice od murów S. Ducha do kościoła, odrzwia kamienne, drzwi 

drewniane blachą żelazną obite, na zawiasach 4, z zamkiem, zaporą drewnianą. Ten 

kościół sklepiony, posaczka ceglana zrujnowana. Mens murowanych ołtarzowych 3. 

Wkoło tego kościoła okien prócz chórowych 10, z ramami, kwaterami staremi, szybami 

prostemi, niektóremi potłuczonemi. Z tego kościoła wychód w podwórze, na wychodzie 

odrzwia kamienne, drzwi drewniane stare, na zawiasach// 2, z zamkiem starym. Pod 

chórem przemurowanie pruskie. Pod tym chórem zakrystia pruska murowana, do której 

drzwi drewniane na zawiasach 2, z zamkiem. Z tej okno ku murom S. Ducha z ramami, 

kwaterami staremi, szybami taflowemi, kratą żelazną. Ten kościół jest dachówką nakryty, 

kopuła drewniana, gontami pobita, krzyż i gałka na sztybrze żelaznym. 

39 

Prawdopodobnie północny odcinek ul. św. Krzyża, dochodzący do zabudowań duchaków na obecnym 

placu św. Ducha. 

40 

Nieistniejący szpital św. Ducha na obecnym placu św. Ducha (por. przypis 147). 

41 

Nieistniejący kościół św. Ducha na obecnym placu św. Ducha (por. przypis 147). 

42

Opis pobudowia i stajen w Mennicy starej będących 42 

Wchodząc spod murów miejskich w podwórze, pół wrotów drewnianych starych, 

złych, na kunie, czapie, ponewce żelaznych. Mur nad temi wrotami opadły i niebezpieczny. 

Sklepienie pod murem miejskim zgniłe. Mury poboczne powyrywane i od dołu znacznie 

nadgniłe. Bruk w podwórzu stary, zły. Z podwórza wchodząc do a- budynku drewnianego -a , 

ściany pokręcone, zbutwiałe, przyciesi pod tym budynkiem zgniłe. Wchodząc do sionki, 

odrzwia drewniane stare, od dołu zgniłe. Z tej sionki okno w podwórze puste, deszczkami 

zabite, powała i stragarze stare, zakopciałe. Bruk zrujnowany, ognisko murowane, nad 

nim kapa murowana na kroncu drewnianym, komin nad dach wyciągniony, gontami 

pobity. Nad drzwiami tej sionki okno puste. Z sionki wchodząc do izby, odrzwia i drzwi 

drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym złym, 2 antabami. Z tej izby okno 

w podwórze z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi. Powała i stragarze znacznie 

przegniłe, podłoga takaż. Piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym. Z izby 

wchodząc do komnaty, odrzwia drewniane stare, złe, w ziemię opadłe. Drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, wrzeciądzem, 2 skoblami, antabą. 

Z tej komory okno w ogród między murami będący, aż b- do Fortki Świeckiej ciągnący 

się -b , z ramą, kwaterą zgniłą, kratą żelazną. Powała i stragarze zrzeszałe, podłoga takaż. 

Z podwórza idąc do drugiej sionki, ściany drewniane pokręcone, pod niemi przyciesi zgniłe. 

Wchodząc do sieni, odrzwia drewniane stare, złe, w ziemię opadłe, drzwi drewniane stare, 

złe, na zawiasach 2. Powała i stragarze zrzeszałe, ognisko murowane, nad nim kapa gliną 

lepiona, na kroncu drewnianym. Wchodząc po prawej ręce do izdebki, odrzwia drewniane 

stare, złe, w ziemię opadłe, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami, antabą i haczykiem. Z tej izby okno w podwórze z ramami, kwaterami 

zgniłemi, szybami prostemi potłuczonemi. Powała i stragarze zrzeszałe, podłoga zgniła, 

piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym. Z sieni po lewej ręce wchodząc 

do izdebki, odrzwia// drewniane stare, złe, w ziemię opadłe. Drzwi drewniane stare, złe, 

na zawiasach 2, z wrzeciądzem, haczykiem, 4 skoblami. Z tej izdebki okno w podwórze 

z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi. Powała i stragarze zrzeszałe, podłoga 

zgniła, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Z podwórza wchodząc do 

piwnicy, około tej piwnicy, opierzenie z deszczek starych, złe. Drzwi drewniane stare, złe, 

pokręcone. Policzek od podwórza deszczkami zgniłemi obity. Schody drewniane całkiem 

zrujnowane, na półschodziu odrzwia drewniane stare, złe, pokręcone. Drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Ta piwnica sklepiona, sklepienie 

[s. 49] 

a-a 


b-b 

jw. 

42 

Budynek przy końcu południowej pierzei ul. św. Anny, między murem miejskim a Kolegium 

Nowodworskiego, należący do miasta od końca XVI w. W pierwszej poł. XVII w. mieściła się tu mennica, 

stąd późniejsza nazwa budynku (czasem w wersji zniekształconej Miednica) (APKr, Akta miasta Krakowa, 


IT 155, s. 27, nr 239, 240; Kadaster miasta Krakowa..., s. 39-40; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 80-82; 

Materiały do słownika..., s. 115, przypis 18). 

43

znacznie zawilgocone. W tym podwórzu locus secretus z swoim zamknięciem starym, 

złym, wychodzący kanałem na przedmieście 43 . Nad tym pobudowiem dachy stare, złe. 

Z podwórza wchodząc do stajnie, ściany drewniane stare, złe, pokręcone. Słupy od 

dołu zgniłe, odrzwia drewniane stare, złe na czopie i kunie, z zaporą, wrzeciądzem, 2 

skoblami. W tej stajni powała i stragarze stare, śrzodkiem na podpasce, słupach 3 stojące. 

Bruk stary, zły. Żłób z deszczek starych, złych, drabina stara, zła, pod tym żłobem podłoga 

zgniła. W tej stajni przepierzenie z deszczek starych, drzwi drewniane stare, złe. Z tego 

przepierzenia okienko puste między mury. Żłób drewniany stary, zły. Dach nad tą stajnią 

stary, zły, wiązanie pod nim zrzeszałe. 

[s. 50] 

Rzeczy w tej stajni znajdujące się 

1 para koni karych starych 

2 chomonta proste złe, przy nich 4 postronki 

2 uzdziennice rzemienne 

2 naszelniki z rzemieniami 

1 chomonto stare, złe 

1 siodło stare 

1 siodło złe, nie do używania 

1 wóz kowany, z wagą kutą 

1 para gnojnic z denkiem 

1 para leterek 

4 wagi stare kute 

1 kara z dyszlami, o 2 kołach kutych 

1 spód karety, z przedniemi kołami kutemi 

1 powóz, czyli koc znacznie zrujnowany 

4 osi stare kute 

8 kół starych złych, kutych 

1 sanie z dyszlem kutym 

1 skrzynia do wożenia wapna zła, żelazem okuta// 

1 łańcuch do karowania drzewa 

2 dery stare, płótnem podszyte 

2 ryngorty stare 

1 kuna żelazna od wrót 

1 skrzynia stara zła, żelazem okuta 

43 

Garbary, przedmieście Krakowa, jurydyka miejska, teren późniejszej dzielnicy Piasek (S. Tomkowicz, 

Ulice i place..., s. 170-172; Krystyna Pieradzka, Garbary przedmieście Krakowa (1363-1587), Biblioteka 

Krakowska nr 71, Kraków 1931; Wacław Kolak, Inwentarz akt jurydyk krakowskich 1412-1809, Warszawa 

1968, s. 10-11; Materiały do słownika..., s. 124-126). 

44

Opis folwarku Szlak zwanego, za kościołem Świętego Floriana 

będącego 44 

Wchodząc na dziedziniec do bramy, wrota wpółotwierające się, stare, złe, na 

biegunach, kunach i czopach żelaznych, z wrzeciądzem, 1 skoblem, zaporą. Te wrota są 

w murze bramy, nad tym murem dachówka większą częścią poopadała, mur bokami i od 

dołu nadgniły. Z podwórza wchodząc do starego pałacu 45 , odrzwia kamienne, węgary 

potrzaskane, próg kamienny wydeptany i potrzaskany. Drzwi drewniane stare, złe, na 

zawiasach 2, z wrzeciądzem, skoblem 1. Sień sklepiona, sklepienie i mury w wielu 

miejscach porysowane, podłoga stara, znacznie przegniła. Z tej sieni okna 4 puste, 2 

w podwórze, 2 w ogród, deszczkami staremi zabite. Po prawej ręce wchodząc przez 

przechód do kuchnie, w przechodzie odrzwia kamienne powyrywane, puste. Ten przechód 

sklepiony, posaczka ceglana, zrujnowana. Z przechodu wchód do kuchnie, odrzwia 

i drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej kuchnie 

okno z ramą, kwaterą, szybami prostemi. Ta kuchnia sklepiona, sklepienie zrysowane, 

posaczka ceglana stara, zła, mur przy oknie i nad oknem zrysowany. Ognisko drewniane, na 

słupkach drewnianych, wierzchem gliną lepione, nad nim kapa murowana, zrysowana, na 

kroncu drewnianym, kotlina murowana. Z tej kuchni wychód w podwórze, na wychodzie 

odrzwia, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Przy 

tej kuchnie z sieni wchodząc do izby, odrzwia drewniane, w murze obruszone, drzwi 

drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem starym, wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej izby 

okna 2 w ogród, z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami taflowemi, w większej połowie 

potłuczonemi, kratami żelaznemi. Powała i stragarze stare siostrzoniem podwleczone, 

podłoga stara z kawałków. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. W murze 

od kuchnie rysa. Po lewej ręce wchodząc do izby, czyli dawnego refektarza, odrzwia 

kamienne stare, złe, węgar 1 drewniany, w murze obruszony. Drzwi drewniane stare, złe, 

na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej izby, czyli refektarza, okien// 4 w ogród 

puste. Powała i stragarze stare, podłoga takaż. 

Z sieni wchodząc na pierwsze piętro, odrzwia kamienne stare, nadrujnowane, przed 

schodami w ścianie sklepienie zrysowane, posaczka ceglana stara, schody kamienne 

powyrywane, z półschodzia okno puste. Przechód kuchenny z 4 balasami toczonemi 

[s. 51] 

44 

Folwark miejski Szlak, położony między Pędzichowem a ul. Szlak. W XVI w. własność rodziny Montelupich, 

od 1639 r. należał do jezuitów, w 1775 r. zakupiony przez miasto (S. Tomkowicz, Kołłątajowski plan 

Krakowa..., s. 166; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 189-190; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi 

dziejami…, cz. I, s. 140-141; Materiały do słownika..., s. 143). 

45 

Pałac (rejon posesji ul. Szlak 71) został zbudowany na przełomie XVI i XVII w. dla Montelupich 

(S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 189; Rejestry gospód w Krakowie z lat 1632 i 1649, wyd. Kamila Follprecht, 

Fontes Cracovienses 11, Kraków 2005, s. 105; Jerzy Banach, Dawne widoki Krakowa, Kraków 1983, 

s. 63; Waldemar Komorowski, Podmiejskie siedziby szlacheckie w osiemnastowiecznym Krakowie, 

„Rocznik Krakowski”, 2003, t. LXIX, s. 147; Waldemar Komorowski, Pałace i wille w wiekach XVII 

i XVIII, Pałace podmiejskie Krakowa, Kraków w Dziejach Narodu nr 24, Kraków 2007, s. 34-35, 43). 

45

[s. 52] 

drewnianemi, okno w podwórze puste, drugie okno nad schodami, sklepienie w wielu 

miejscach zrysowane, z sieni okno puste w podwórze. Sień sklepiona, sklepienie zrysowane, 

posaczka ceglana zrujnowana i kawałek kamiennej. Z tej sieni wchodząc po prawej ręce do 

izby, odrzwia i drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z zamkiem starym. Z tej izby okno 

w podwórze z ramami, kwaterami staremi, futryną, szybami tafelkowemi 3 słuczonemi. 

Powała i stragarze stare, wpółprzegniłe, podłoga stara nadgniła, komin szafiasty zamiast 

ogniska do gotowania. Mur w winklu od podwórza zrysowany. Z tej izby wchodząc do 

drugiej, odrzwia drewniane, niedawno dane, drzwi fasowane, na zawiasach 2, z zamkiem, 

antabą, nad drzwiami pod sklepieniem forszty podkładane, nad tym sklepieniem w murze 

rysa. Z tej izby okna 2, jedno w podwórze, drugie w ogród, z ramami, kwaterami staremi, 

szybami tafelkowemi 7 naprawianemi. Powała i stragarze stare, wpółprzegniłe, podłoga 

stara, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. W tej izbie w murze szafka 

z swoim zawarciem. Z sieni wchodząc po lewej ręce do spiklerzów, odrzwia kamienne złe, 

próg strzaskany, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

W korytarzyku przed szpiklerzami podłoga stara, miejscami jej nie masz, 4 przepierzenia 

na sypanie zboża z deszczek starych, każde z swoim zawarciem. Z tych przepierzeń okien 4 

pustych w podwórze, od góry 4 okna cyrkliste, deszczkami staremi zabite, z drugiej strony 

okien pustych 6 w ogród, deszczkami zabitych, siódme od góry cyrkliste, z kwaterą starą 

szklaną. W tych przepierzeniach, czyli szpiklerzach, powały i stragarze stare, nadgniłe 

i opadłe, podłogi stare, złe, mury wokoło tych szpiklerzów zrysowane. Idąc pod dachy, 

okno wyżej opisane w węgarach i sztorcu potrzaskane, sklepienie nad nim zrysowane, 

upadkiem grożące. Schody pod strych kamienne, na półschodziu odrzwia kamienne stare, 

złe, do muru przyprawne. Drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. Wiązanie pod dachem stare. Ten pałac dachówką ceglaną pokryty, miejscami 

reparacji potrzebujący. 

Z sieni dolnej idąc do ogroda, odrzwia kamienne złe, powyrywane,// drzwi drewniane 

stare, złe, wpółotwierające się, na zawiasach 4. W tym ogrodzie drzewina różna rodzajna 

stara, grabina wycięta, miejscami zagony na jarzyny, miejscami gront orny, miejscami 

zapuszczony na trawę. Ten ogród obszerny, 3 częściami murem obwiedziony, mury od 

dołu i od góry znacznie nadgniłe, w 4 części przy pałacu 3 przeszła parkanu starego 

złego. Między tym parkanem wrota stare, złe, z obdaszem złym, wpółotwierające się, na 

czopach, kunach żelaznych. Pod tym pałacem piwnic 5, te są sklepione, sklepienia i mury 

w niektórych miejscach zawilgocone. Z tych okna puste w ogród i podwórze. W podwórzu 

studnia murowana znacznie nadrujnowana, wierzch kamienny, 4 klamrami żelaznemi 

ściągniony, słupy drewniane 2, od dołu nadgniłe, walec w żelazo okuty, z dwiema korbami 

żelaznemi, linką starą, kawałkiem łańcucha, wiadrem starym w żelazo okutym. Przy tej 

studni parkanu od ogroda przeszeł 3, między któremi fortka, pod tym parkanem przyciesi 

zgniłe. Z podwórza wchodząc do szpiklerza po schodach drewnianych starych, złych, 

odrzwia drewniane stare, złe, blachą żelazną pobite, na zawiasach 3, z zamkiem starym, 

wrzeciądzem, 2 skoblami, antabą. Ten szpiklerz jest w kwadrat, z drzewa rzniętego 

postawiony. W nim powała i stragarze stare, podłoga takaż, sąsieków 4 na zboże. Ten 

46

szpiklerz podmurowany. Dach nad nim stary, przy tym szpiklerzu stodoł 2, z drzewa 

rzniętego zbutwiałego. Te stodoły znacznie w podwórze nachylone, z swoim zawarciem. 

Dachy nad temi stodołami stare, złe, miejscami ponaprawiane. Za temi stodołami obora 3 

przeszłami parkanu przegrodzona, pod tym parkanem przyciesi i słupy zgniłe, ten jest bez 

dachu. W tej oborze 4 chlewy, znacznie zrujnowane, ściany drewniane zgniłe, 2 dachem 

starym, a 2 strzechą zgniłą nakryte. Stajnie dwie z drzewa zgniłego, jedna na konie, druga 

na bydło rogate, z swoim zawarciem. Z tej obory wychód na folwark, na wychodzie 

odrzwia drewniane całkiem zrujnowane, po stronach tego parkanu 2 przeszła parkanu 

całkiem zrujnowanego. 

Z podwórza wchodząc do folwarku, czyli oficyn, te są z trzech stron z drzewa starego 

wystawione, ściany powygnijałe i pokręcone, od drogi mur. Wchodząc do sieni tych 

oficyn, odrzwia drewniane stare, złe, drzwi takież złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami, klamką drewnianą. W tej sieni powała i stragarze stare, złe, poopadałe, 

przepierzenie stare, złe, walące się. Kapa z gliny lepiona, na kroncu drewnianym opadła, 

słupkiem drewnianym podparta, niebezpieczna. Z sieni wchodząc// po prawej ręce do izby, 

w ścienie drewnianej w izbę nachylonej, odrzwia drewniane stare, złe, drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach 2, z klamką, antabą, wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej izby okna 2 

w podwórze, z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi. Powała i stragarze stare, 

wpółprzegniłe, podłogi nie masz. Przy tej izbie komora stara, zła, z swoim zawarciem, 

powała i stragarze całkiem zgniłe, codziennym upadkiem grożące. Z tej okienko 

w podwórze z kwaterą zgniłą, szybami prostemi potłuczonemi. W izbie piec kachlowy 

stary, na fundamencie murowanym, przy nim kominek kapiasty. Z sieni po lewej ręce 

piekarnia, do niej odrzwia i drzwi stare, złe, pokręcone, na zawiasach 2. Z tej piekarni okna 

2 w podwórze, z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi potłuczonemi. Powała 

i stragarze zgniłe, piec piekarski znacznie zrujnowany. Przed tym pałacem gront orny, od 

drogi aż do Promnika Czerwonego 46 ciągnący się. Pańszczyzny żadnej nie masz. 

[s. 53] 

Opis folwarku Piaski a47 

Wchodząc od drogi publicznej, czyli gościenca na folwark, wrota z deszczek starych, 

wpółotwierające się, na 2 słupach dębowych, od dołu nadgniłych, na 2 czopach żelaznych, 

z 2 kunami, 2 obręczkami żelaznemi. Przy tych wrotach poręcz do przywierania, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Nad temi wrotami daszek z gontów zły. Przy tych wrotach po 

lewej ręce fortka z deszczek starych, na zawiasach 2, z klamką drewnianą, wrzeciądzem, 

a 

dopisane inną ręką: nowszy die 9 Februarii 1796 jest w inwentarzu kontraktów 

46 

Prądnik, wieś, obecnie Prądnik Czerwony w granicach miasta Krakowa (Słownik geograficzny Królestwa 

Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. Bronisława Chlebowskiego, Władysława 

Walewskiego, t. 9, Warszawa 1888, s. 26-27; Materiały do słownika..., s. 241). 

47 

Folwark miejski we wsi Piaski (obecnie w granicach miasta Krakowa, rejon skrzyżowania ulic Mogilskiej 

i Przy Rondzie), należącej do miasta od 1389 r. (Słownik geograficzny..., t. 8, 1887, s. 53; S. Tomkowicz, 

Kołłątajowski plan..., s. 168; Materiały do słownika..., s. 220). 

47

[s. 54] 

2 skoblami. Nad tą fortką daszku w połowie nie masz, przy niej 1 przeszło parkana 

z deszczek, nad nim daszek stary. Z podwórza wchodząc po prawej ręce do budynku 

pańskiego po 3 stopniach drewnianych, odrzwia i drzwi drewniane wpółotwierające 

się, na zawiasach 4, z zamkiem francuskim, kluczem, 2 antabami, 2 zasuwkami. 

W sieni powała, stragarze i podłoga stare. Z tej sieni okienka 2 w ogródek, z szybami 

tafelkowemi 2 słuczonemi. Z sieni wchodząc po prawej ręce do izby, odrzwia i drzwi 

drewniane, na zawiasach 2, z zamkiem, kluczem, antabą. Z tej izby okna 3 w ogródek, 

z ramami, kwaterami, szybami tafelkowemi, u tych okien okiennice drewniane, z swoim 

zawarciem. Powała i stragarze niedawno wybielone, podłoga stara, piec kachlowy do izby 

i przepierzenia służący, na fundamencie murowanym, przy nim kominek szafiasty, przed 

nim posaczka ceglana. W tej izbie przepierzenie z deszczek, z swoim zawarciem. Z tego 

przepierzenia okno w podwórze z ramą, kwaterą, szybami prostemi, okiennicą drewnianą 

z swoim zawarciem. Z sieni wchodząc po lewej ręce do izby,// odrzwia, drzwi drewniane, 

na zawiasach 2, z zamkiem i antabą. Z tej izby okna 3 w ogródek, z ramami, kwaterami, 

szybami tafelkowemi, okiennicami z swoim zwarciem, w 1 oknie 4 sztabiki żelazne. 

Kominek szafiasty. W tej izbie przepierzenie z deszczek, w nim odrzwia, drzwi drewniane, 

na zawiasach 2, z zamkiem. Z tego przepierzenia okno w ogródek, z ramą, kwaterą, szybami 

prostemi, 4 sztabikami żelaznemi. Powała i stragarze tak w izbie, jak w przepierzeniu 

niedawno wybielona. Przy kominku posaczka ceglana. Z tego przepierzenia wychód do 

sieni, odrzwia i drzwi drewniane, na zawiasach 2, z zamkiem, antabą. W sieni ściana do 

kuchnie przemurowana, w niej odrzwia drewniane stare, drzwi wpółotwierające się, na 

zawiasach 4, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej kuchenki okno ku gościńcowi, z ramami, 

kwaterami staremi, szybami prostemi, okiennicą z swoim zawarciem. Powała i stragarze 

stare, w 2 częściach podłoga stara, w 3 części posaczka. Ognisko murowane, nad nim 

kapa murowana, na kroncu drewnianym, pręcie żelaznym wisząca, komin od dołu aż 

nad dachy murowany. Z kuchni idąc pod strych, schody drewniane kręcone, drzwi wpółotwierające 

się, na zawiasach 4. Na tym strychu sionka, w niej powała, stragarze i podłoga 

stare. Po 2 stronach przepierzenia z deszczek z swoim zawarciem, altanki 2, jedna ku 

gościeńcowi, druga ku ogródkowi. Te są deszczkami przepierzone, z swoim zawarciem, 

z jednej 4 okna puste w ogródek, z okiennicami drewnianemi, z drugiej okna 2 puste ku 

gościeńcowi, z okiennicami drewnianemi, z swoim zawarciem. Nad tym budynkiem dach 

stary, nad dachem wietrznik blaszany na pręcie żelaznym. Przed tym budynkiem jest 

ogródek w połowie darniem wysadzony, w drugiej połowie jarzyna, drzewiny młodej 

urodzajnej kilkanaście. Ten ogródek od gościeńca parkanem przegrodzony, od stodół 

płotem wiklowym, od podwórza balaskami rzniętemi, w których jest fortka z takowych 

balasów wpółotwierająca się, na zawiasach 4. 

Z podwórza wchodząc na folwark odrzwia i drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, 

z klamką i zasuwką drewnianemi. Z tej sieni okna 2 w podwórze, z ramami, kwaterami, 

szybami prostemi, od dołu deszczułkami zabitemi. W tej sieni powała w jednej części 

z deszczek starych, w drugiej deszczki nowo położone, w trzeciej części nie masz. 

Podłogi nie masz. Wchodząc po prawej ręce do izby odrzwia drewniane, drzwi drewniane 

48

stare, na zawiasach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami, antabą, haczykiem. Z tej izby 

okna 3 w podwórze, z ramami, kwaterami staremi, złemi, szybami prostemi w ołowiu 

zgniłym. Powała i stragarze stare, podłoga takaż. Piec kachlowy stary, na fundamencie 

murowanym,// przy nim ławeczka drewniana, kominek kapiasty z blachą żelazną. 

Pod oknem ławka na pniaczkach, pod nią grudza dla drobiu. Z tej izby wchodząc do 

drugiej, odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, wpółotwierające się, na zawiasach 

4, z 2 zasuwkami. Z tej izby okna 2 w oborę, z ramami staremi, złemi, szybami prostemi 

w ołowiu zgniłym. Powała, stragarze i podłoga stare. Z tej wchodząc do izdebki trzeciej, 

odrzwia, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z haczykiem, 2 skoblami. Z tej izdebki 

okna 2 w oborę, z ramami, kwaterami staremi złemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym, 

8 szyb słuczonych. Kominek szafiasty zamurowany. Powała i stragarze stare, podłoga 

wpółprzegniła. Z tej izdebki wychodząc do sieni, odrzwia, drzwi drewniane stare, na 

zawiasach 2, z wrzeciądzem, haczykiem, 4 skoblami. W sieni komin od dołu murowany, 

od góry pleciony, nad dachem kapa murowana. Z sieni wchodząc do piekarnie, odrzwia 

a- 

drewniane -a stare, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Z tej okno w podwórze, z szybami prostemi. Piec piekarski niedawno postawiony, 

z kominem murowanym, nad dach wyprowadzonym. W tej piekarni bruk niedawno 

dany, w niej przepierzenie z deszczek, z swoim zawarciem, z którego okno w oborę. Z tej 

piekarnie wchodząc do stajnie, odrzwia i drzwi drewniane, na zawiasach 2, niedawno 

dane, z klamką drewnianą. W tej stajni bruk śrzodkiem niedawno dany, po bokach podłoga 

z deszczek przegniła, żłobów 2 z 2 drabinami siennemi. Powała i stragarze stare. W tej 

stajni dwoje przepierzenia z deszczek i kawałków, z swoim zawarciem. Przy drzwiach 

kominek mały kapiasty. Z tej stajni wchodząc na oborę, odrzwia, drzwi drewniane stare, 

na zawiasach 2. Przed temi drzwiami delina dla schodu bydła na oborę. W tym folwarku 

stępa do tłuczenia pęcaku. Ten budynek, czyli folwark, z drzewa starego, lecz dobrego 

postawiony i podmurowany. Przed tym budynkiem piwnica, do której policzki murowane, 

ta jest sklepiona, z swoim zawarciem. Nad tym budynkiem, czyli folwarkiem, dach stary, 

miejscami naprawiany. 

Z sieni idąc na oborę po prawej ręce 2 przeszła parkanu, bez daszku, przy nim 4 

kurniki z drzewa starego, z drzwiczkami na biegunach drewnianych, nad niemi dach 

zły. Wrota do tej obory wpółotwierające się, na biegunach drewnianych, od góry 2 

kunach żelaznych, z zatyczką i obłękiem żelaznemi, 2 skoblami. Nad temi wrotami 

gołębnik z deszczek zły. Dach nad nim zgniły. W tej oborze okół, w nim parkanu 

przeseł 13, pomiędzy słupy częścią z drzewa, częścią z płazów danych, ściany na 10 

słupach wspierające się.// Nad niemi strzecha stara od góry i dołu dwiema szorami 

gontów pobita, w większej części powyrywana, śrzodkiem strzecha zgniła. W tej oborze 

chlewów 5 na bydło nierogate, z swoim zawarciem, z drzewa starego. Stajnia na konie 

z drzewa starego, do której drzwi stare, na zawiasach 2. Powała stara, podłoga zła. 

Te chlewy i stajnia strzechą starą, złą pokryte, w stajni żłobów 2, koryto 1, grudze 3, 

w śrzodku obory kozioł dla bydła. Wychodząc z obory ku dziedzieńcowi, wrota przy 

[s. 55] 

[s. 56] 

a-a 


49

[s. 57] 

słupach, na zawiasach 2, z kołowrotkiem drewnianym, te wrota z deszczek starych, na 

czopach drewnianych, z obręczami żelaznemi, od góry 2 kunami, 2 zatyczkami. Za temi 

wrotami chlewów 2, z swoim zawarciem, w nich drabin 3, żłobów starych 2. Ściany tych 

chlewów z drzewa starego, podłóg nie masz, zamiast pował tylko 8 deszczek leżących. 

Nad temi chlewami dach zgniły. Naprzeciwko tych chlewów wozownia, do której wchód 

z podwórza, do niej wrota stare, złe, na czopach, ponewkach, z 2 obręczami żelaznemi, 

obłąkiem. Z tej wozowni wrota na oborę złe, powrozem tylko od góry przywiązane, 

na biegunach drewnianych. Powały ani podłogi nie masz, ściany z deszczek starych, 

pomiędzy słupy dane, przyciesi i słupy zgniłe. Z podwórza idąc ku studni, 1 przeszło 

parkanu, w którym fortka przy słupku, na zawiasach 2, z klamką drewnianą. Przy tym 

przeszle kurnik z balasków pomiędzy słupkami, do niego drzwiczek 3 na biegunach, 

podłoga stara, przepierzenie z deszczek, ten jest dachem starym nadkryty. Za tym przeszło 

parkanu z deszczek starych, bez daszku, dalej wrota pomiędzy 2 słupkami, z deszczek 

starych, złych, jedna połowa wrót na biegunie, druga na czopie i ponewce, z obręczem 

żelaznym, od góry na 2 kunach, z zatyczką. Bokiem tych wrót przeszełka parkanu małe, 

bez dachu. Przytykiem do kurnika karmnik z deszczek starych, do niego drzwiczek 4, 

z swoim zawarciem, w nim podłoga zgniła. Przy nim korytorym, przykrycie z deszczek. 

W podwórzu studnia, w niej cembrzyna zgniła, słup na którym żuraw do ciągnienia wody 

w żelazo okuty, wiadro dębowe stare w żelazo okute. Przy tej studni 2 koryta zgniłe. 

Przed tą studnią bokiem budynku gospodarskiego ogródek mały kuchenny, ten jest w 9 

słupkach wiklem ogrodzony, do którego fortka z swoim zawarciem. Z pasternika idąc do 

stodół, których jest 4, po 2 razem na sochach dębowych 4, jodłowych 4, słupach dębowych 

7 i ślemieniem, w jednej stodole mniejszej zapolnicę w 3 częściach niedostaje. Ściany 

tych stodół częścią z forsztów, częścią z deszczek, częścią z płazów w słupy dawane, te 

są znacznie nadgniłe. Do tych stodół drzwi 8 na czopach,// kunach żelaznych, z swoim 

zawarciem. Nad temi stodołami strzechy stare, złe i zgniłe. Wokoło tych stodół płoty stare 

z wikla. Za temi stodołami szopa wielka zamiast brogów, na słupach 13 dębowych, 5 

jodłowych. Ta jest nowo dana, słomą nakryta. Przed temi stodołami idąc do szpiklerza po 

schodach, ten jest z drzewa starego, na pęczkach stojący. Drzwi do niego drewniane, na 

zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Nad nim dach z gontów stary, w nim sąsieków 

5 na zboże. Przy tym szpiklerzu sieczkarnia niedawno wystawiona z deszczek w słupy, 

strzechą nową nakryta. W tym folwarku żadnego inwentarza, tak bydlanego jako i innego 

nie masz, tylko własność dzierżawcy. Między olszynami są 2 sadzawki bezrybne, olszyny 

starej sztuk kilkadziesiąt. 

Pańszczyzna do tego folwarku 

Kmieci 3, każdy robi w tydzień dni 2 bydłem 

Zagrodników 11, każdy robi w tydzień dni 3 pieszo 

Chałupników 2, każdy robi w tydzień dzień 1 pieszo 

50

Opis cegielnie miejskiej 48 

Jadąc z folwarku Piaski 49 do cegielnie na gruncie dębskim będącej, na wjeździe wrót 

ani parkanów nie masz. Z podwórza wchodząc do budynku drewnianego starego, odrzwia 

i drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zasuwką drewnianą. W sieni powała i stragarze 

stare, podłogi nie masz. Wchodząc po prawej ręce do izby, odrzwia drewniane stare, 

próg drewniany nadkładany, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 

haczykiem, 4 skoblami, antabą. Z tej izby okien 3 w podwórze, z ramami, kwaterami 

zgniłemi, szybami tafelkowemi, w 3 częściach sztukowanemi, okiennicami drewnianemi 

z swoim zawarciem. Powała i stragarze zrzeszałe, podłoga stara nadrujnowana. Piec 

kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym, przy nim kominek kapiasty. W tej 

izbie przegrodzenie z deszczek, za tym przegrodzeniem 2 izdebki, do nich drzwi 2 

wpółotwierających się, na zawiasach 8, jednym zamkiem starym, złym, z 1 zasuwką, 

3 antabkami. Te drzwi stare, złe, w odrzwiach drewnianych starych. Powały i stragarze 

stare, podłoga stara nadrujnowana. Z tych okna 2 w podwórze, z ramami, kwaterami 

staremi, szybami prostemi, 5 słuczonemi. Z sieni wchodząc po lewej ręce do izby, 

odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z haczykiem, 2 

skoblami.// Z tej okna 2 w podwórze, z ramami, kwaterami staremi, złemi, szybami 

prostemi, 12 rozbitemi, w jednym oknie 4 sztabikami drewnianemi. Powała, stragarze 

stare, zrzeszałe, powyginane, podłoga znacznie nadrujnowana. Piec kachlowy stary, 

na fundamencie murowanym, przy nim 2 ławki drewniane, kominek kapiasty prosty, 

w nim szabasik do pieczenia chleba. W tej izbie przepierzenie z deszczek starych, za tym 

przepierzeniem 2 komórki, w nich powałki te co w izbie, okna w podwórze, z ramami, 

kwaterami zgniłemi, szybami prostemi potłuczonemi. Pod jedną komórką piwniczka 

murowana z swoim zawarciem starym. W tych kumorach posaczka ceglana stara, zła. 

Do tych kumór 2 drzwi starych, złych, na zawiasach 4, z 2 wrzeciądzami, haczykiem, 

6 skoblami. Pod oknami w izbie i przy przepierzeniu ławki na pęczkach drewnianych. 

W sieni kuchenka przemurowana, do niej odrzwia drewniane stare, złe, puste. Powałka 

stara, zła, zakopcona. Ognisko murowane, kapa murowana na kroncu drewnianym 

leżąca, komin murowany, nad dach wyprowadzony. Przepierzenie z deszczek stare, złe, 

z swoim zawarciem, z niego okienko do sieni z kwaterą zgniłą, szybami potłuczonemi. 

Pod tą sienią piwnica murowana z swoim zawarciem. Wchodząc pod dach, schody 

drewniane stare, złe, deszczkami staremi opierzone, drzwi drewniane stare, złe. Nad tym 

budynkiem dach stary. 

W podwórzu 3 szopy na filarach murowanych 83, a drewnianych 64. Te szopy 

dachami staremi pokryte. Do robienia cegły piece 2 wapienne, jeden większy, drugi 

mniejszy. Większy o 3 celuściach, mniejszy o 2. W tych piecach ściany murowane, 

znacznie nadrujnowane. Te piece dachem starym nakryte. Bokiem tych pieców wolarnia 

obmurowana, do niej odrzwia, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 

[s. 58] 

48 

Cegielnia miejska we wsi Dąbie (por. przypis 50). 

49 

Folwark miejski we wsi Piaski (por. przypis 47). 

51

[s. 59] 

2 skoblami. Za temi piecami stodoła z drzewa różnego starego i deszczek, w słupy dana. 

Drzwi drewniane stare, złe, na czopach i kunach żelaznych. Ta stodoła strzechą niedawno 

poszyta. Przed tą stodołą szopa na zsypowanie wapna, ta jest dachem starym nakryta. Przy 

niej studnia, w niej cembrzyna zgniła, z żurawiem na słupie do ciągnienia wody, zamiast 

wiadra cebrzyczek do zalewania wapna. Przy tej studni wanna w ziemię wpuszczona. Na 

wychodzie w pole odrzwia drewniane całkiem złe. Parkan z deszczek starych, przeszeł 

3 1/2. Z podwórza po prawej ręce budynku wchodząc do wozowni, wrota drewniane 

nadrujnowane, na czopie żelaznym i kunie. W tej wozowni powały nie masz, tylko 3 

stragarzyki. Przy tej wozowni sieczkarnia, do niej odrzwia drewniane, drzwi// drewniane 

stare, złe, z wrzeciądzem, 2 skoblami, na zawiasach 2. Przy tej wozowni stajnia, do 

niej odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. W niej powała i stragarze, w śrzodku rynsztok zgniły, żłobów starych 2, drabin 

złych 2. Przy tej stajni druga takaż na bydło rogate, w niej podłoga zgniła. Na pasterniku 

szopa całkiem zwalona, na ziemi leżąca. Do tej cegielnie pańszczyzny żadnej nie masz 

jako też inwentarza tak bydlanego jako i gospodarskiego. 

Opis folwarku Dąbia a50 

Z cegielni jadąc na folwark Dąbie, most nad rzeką Wodki 51 , końcami na brzegach 

leżący, śrzodkiem na dwóch kobylicach leżący, o 10 słupach od dołu nadgniłych, ten jest 

z drzewa rzniętego. W połowie tego mostu z dwóch stron poręcza z 6 słupkami. Wjeżdżając 

do dworu, wrota zwierane stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, po lewej 

ręce fortka stara, zła, na zawiasach 2, bez haków, po prawej ręce przeszło parkanu starego 

złego. Na słupach wjezdnych 2 wazony drewniane zgniłe, snycerską robotą. Z podwórza 

wchodząc do budynku, galeria na pęczkach dębowych stojąca, z balaskami z deszczek 

rzniętemi, poręczami. W tej galerii podłoga i powała stare, w niej 3 ławki drewniane. 

Z galerii wchodząc do sieni, odrzwia, drzwi drewniane stare, wpółotwierające się, na 

zawiasach 4, z zamkiem starym, antabą, zasuwką. Nad drzwiami okno puste z 6 sztabikami 

drewnianemi. W sieni powała i stragarze stare, pobielone. Po lewej ręce wchodząc do izby, 

odrzwia drewniane z futryną, drzwi drewniane fasowane, na zawiasach 2, z zamkiem 

starym i antabą. Z tej izby okna 3 w podwórze z ramami, kwaterami, szybami taflowemi, 

okiennicami drewnianemi, z swoim przywarciem. Powała i stragarze stare, niedawno 

wybielone, podłoga stara. Piec kachlowy na fundamencie murowanym, przy nim 

kominek kapiasty z blachą żelazną. W tej izbie przepierzenie z deszczek, w nim odrzwia 

drewniane z futryną drewnianą, drzwi drewniane fasowane, na zawiasach 2, z zamkiem 

i antabą. Za tym przepierzeniem izba, z niej okno w ogród z ramami, kwaterami, szybami 

taflowemi w drzewo oprawnemi, z okiennicą drewnianą z swoim przywarciem. Powała 

a 

dopisane inną ręką: nowszy die 17 Februarii 1796 jest w inwentarzu kontraktów 

50 

Folwark miejski we wsi Dąbie (obecnie w granicach miasta Krakowa), należącej do miasta od 1389 r. 

(Słownik geograficzny..., t. 1, 1880, s. 918; Materiały do słownika..., s. 45; Słownik historyczno-geograficzny 

województwa krakowskiego w średniowieczu, część II, Wrocław-Warszawa-Kaków 1993, s. 507-508; 

Encyklopedia Krakowa, s. 145-146). 

51 

Rzeka Prądnik, w pobliżu ujścia do Wisły (por. przypis 55). 

52

i stragarze też same co w izbie, podłoga stara. W tej izbie przepierzenie z deszczek 

drugie, w którym odrzwia drewniane oblejtremowane, drzwi drewniane na zawiasach 2, 

z zamkiem i antabą. Z tej izby okno w ogród, z ramami, kwaterami, szybami taflowemi// [s. 60] 

w drzewo oprawnemi, okiennicą drewnianą z swoim przywarciem. Powała i stragarze 

te same co i w izbie, pobielone, podłoga stara. Z tych 2 przepierzeń wychód do sionki, 

na wychodzie drzwi dwoje na zawiasach 4, jedne z wrzeciądzem, 2 skoblami, drugie 

z zameczkiem. Z tej sionki okno w ogród z kwaterą starą, szybami prostemi w ołowiu, 4 

prętami żelaznemi. Z tej sionki wychód do sionki przedogrodowej, odrzwia drewniane, 

drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem starym, złym. W sieni po lewej ręce 

przepierzenie z deszczek, w nim drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem 

starym, złym, wrzeciądzem, 2 skoblami. Za tym przepierzeniem szpiżarnia, z niej okno 

w podwórze, z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi, 3 prętami żelaznemi. Powała 

i stragarze te same co w izbie, deszczami podbite, podłoga stara. Piecyk kachlowy stary, 

na fundamencie murowanym, przy nim kominek szafiasty, z którego palenie do pieca 

z blachą żelazną. Wchodząc do drugiej sionki, odrzwia drewniane stare, drzwi drewniane 

stare, na zawiasach 2, z zameczkiem starym złym, antabą. Po lewej ręce przepierzenie, 

w którym jest kuchenka, w niej ognisko murowane, nad nim kapa murowana na kroncu 

drewnianym, komin nad dach murowany. Z tej kuchni palenie do pieca pierwszych izb, 

okno w sionkę przedogrodową puste. W sionce przedogrodowej powała i stragarze stare, 

po prawej ręce przepierzenie z deszczek, w nim odrzwia drewniane, drzwi drewniane na 

zawiasach 2, z zamkiem. Z tego przepierzenia, czyli izdebki, okno w ogród z ramami, 

kwaterami staremi, szybami prostemi, w ołów oprawnemi. Powała i stragarze stare, 

pobielone, podłoga stara. Z śrzedniej sionki idąc na strych, drzwi drewniane stare, na 

zawiasach 2, z zamkiem starym, złym, wrzeciądzem, 2 skoblami. Schody drewniane 

stare, złe, od dołu i bokiem deszczkami opierzone. Od półschodzia okno puste w sionkę, 

z 5 sztabikami drewnianemi, drugie w ogród z ramami, kwaterami staremi złemi, 

szybami prostemi, 5 sztabikami żelaznemi. Pod dachem altanka z deszczek opierzona, 

z swoim zawarciem, z niej okna 2 w ogród z ramami, kwaterami, szybami prostemi 

w ołów oprawnemi. Przed altaną ganeczek z deszczek z balasami wyrzynanemi. Nad tym 

budynkiem dach stary. W rogu tego budynku przy wrotach komórka z swoim zawarciem. 

Ten budynek podmurowany, pod nim piwnica podmurowana i sklepiona, do której wchód 

sprzed wrót, z swoim zawarciem, z tej okno puste w galerię wypuszczone. 

Z sionki przedogrodowej wchodząc do ogrodu, drzwi drewniane fasowane, na 

zawiasach 2, z zamkiem// starym popsutym, wrzeciądzem, 2 skoblami. W tej galeryjce [s. 61] 

powała i stragarze deszczkami podbite, podłoga stara. Wokoło tej galerii ganeczek 

sześćgraniasty, z ławkami drewnianemi, nad tą galerią daszek niedawno dany, na 2 słupach 

okrągłych wspierający się. Z tej galerii wchód po 5 stopniach drewnianych w ogród. Ten 

ogród jest z włoska zaplantowany, w nim kwatery darniem i buksszpanem wysadzane, 

w tych kwaterach jarzyny różne. W tym ogrodzie drzewiny starej i młodej niedawno 

zasadzonej kilkadziesiąt. Kręgielnia z deszczek starych. Ten ogród płotem wichlowym 

ogrodzony. W podwórzu studnia, w niej cembrzyna od dołu wpółzgniła, od góry niedawno 

53

[s. 62] 

dana. Dach nad tą studnią niedawno dany, na słupach 2 od dołu nadgniłych, z walcem 

drewnianym w żelazo okutym, 2 korbami żelaznemi, wiadrem starym w żelazo okutym, 

z kawałkiem łańcucha i linką. 

Z podwórza wchodząc do budynku folwarcznego, odrzwia drewniane stare, drzwi 

drewniane stare na zawiasach 2, z klamką drewnianą. W sieni powała i stragarze stare, 

podłogi nie masz. Ognisko murowane, zrujnowane, kapa murowana na 3 filarkach 

murowanych leżąca, komin murowany nad dach wyprowadzony. W tej sieni za drzwiami 

grudza na trawę. Wchodząc do izby po prawej ręce, do izby odrzwia i drzwi drewniane 

stare, na zawiasach 2, z zamkiem starym, powała i stragarze stare, podłoga takaż. Z tej 

izby okna 3 w podwórze, z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi. Piec kachlowy 

stary, zły, na fundamencie murowanym, przy nim kominek szafiasty, z szabasikiem do 

pieczenia chleba. W tej izbie przepierzenie z deszczek starych, z swoim zawarciem. 

Z tego przepierzenia okna 2 w podwórze, z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi. 

Powała i stragarze takie jak w izbie. Z tego przepierzenia wchodząc do szpiżarki, drzwi 

z swoim zawarciem, z tej szpiżarki okienko puste w podwórze, z kratką drewnianą. Z sieni 

wchodząc po lewej ręce do piekarnie, odrzwia, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Powała i stragarze stare, podłogi nie masz. W tej piekarni 

ognisko murowane, kapa na filarkach murowanych, komin murowany nad dachy 

wyprowadzony, przy tym ognisku piec piekarski. Z tej piekarnie okna 3 w podwórze, 

z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi potłuczonemi. Po lewej ręce przy 

ścianie żłób stary, nad nim drabina stara, delina pod bydło wpółzgniła. W tej piekarni 2 

grudze z deszczek starych zrujnowane. Wychód na oborę, na wychodzie odrzwia, drzwi 

stare, złe,// na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z sieni wychód ku ogrodowi, 

na wychodzie odrzwia, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z klamką drewnianą. 

Z piekarnie wychodząc na oborę, przed drzwiami delina stara, stajen 2 na bydło rogate, 

1 chlew większy na trzodę, 3 chlewy mniejsze także na trzodę, 1 wołownia, 2 kurniki. 

Te wszystkie stare, z swoim zawarciem. W tej oborze słupy i ściany zgniłe, strzecha nad 

tą całą oborą stara, zła. Karmnik do karmienia wieprzów stary, zły, z swoim zawarciem. 

Stajnie 2, w nich podłogi wydeptane, powałki z różnych kawałków ułożone, ściany 

pokręcone. W tych stajniach 2 komórki, żłobów starych 4 z drabinami. Nad temi stajniami 

strzecha stara, dołem jednym szorem gontów starych obita. Przed temi stajniami gołębnik 

na słupie od dołu zgniłym. W podwórzu 2 szopy na słupach od dołu zgniłych, strzechami 

staremi nakryte, te są na skład siana zamiast brogów. Przy wołowni za szopą jedną, 3 

kurniki w słupkach, ściany z chrustu plecione, złe, strzechą starą nakryte. W podwórzu 

od Wisły stodoła, w niej około ściany z płotu dane, słupy, przyciesi zgniłe, drzwi do tej 

stodoły stare, zrujnowane, zapola 2, strzecha na 4 sochach jodłowych stojąca. Ta stodoła 

całkiem ku Wiśle nachylona, pod strzechą tej stodoły 3 szory z gontów zgniłych. Druga 

stodoła o 2 boiskach, 2 zapolach, w słupy z deszczek starych dana, strzecha stara, zła 

nad nią, pod nią 6 soch z szlemieniem. Ta stodoła ku wsi nachylona, niebezpieczna. 

W tym podwórzu wozownia, do niej 2 drzwi drewnianych starych, złych, z swoim 

zawarciem, ściany z deszczek w słupy dane, pokręcone, powała z różnych kawałków 

54

na stragarzykach położona, ta jest znacznie zrujnowana. Przy tej wozowni szpiklerz, ten 

jest z drzewa rzniętego, na pęczkach postawiony, do niego odrzwia drewniane, drzwi 

drewniane stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W tym szpiklerzu powała, 

stragarze i podłoga stare, w nim 4 sąsieki na zboże. Pod dach schody proste stare, dach 

nad tym szpiklerzem zgniły. W tym folwarku inwentarza tak bydlanego jako też innego 

nie masz, tylko własność dzierżawcy. 

Pańszczyzna do tego folwarku: 

Kmieci 2, robią w tydzień bydłem po dni 2 

Zagrodników 11, robią w tydzień pieszo po dni 3 

Chałupników 16, robią od S. Wojciecha [23 IV] aż do S. Marcina [11 XI] w tydzień 

po dniu 1// 

[s. 63] 

Opis wsi Grzegórzki 52 

W wsi Grzegórzki dworu żadnego ani folwarku nie masz, tylko poddani, którzy 

pańszczyznę w mieście odrabiają. 

Pańszczyzna tej wsi: 

Kmieci czyli czwartników 10, robią w mieście bydłem na cały rok dni 520 

Zagrodników 16, robią pieszo w mieście na rok dni 1716 

Chałupników 12, robią pieszo na cały rok dni 624 

Opis austerii 53 

Jadąc z Dąbia 54 przez błonie traktem mogilskim przy gościńcu jest austeria, kosztem 

szlachetnego Jana Kasparego, radcy krakowskiego wystawiona, do której jest znaczna 

sztuka gruntu pustego, który tenże szlachetny Kaspary kontraktem emfiteutycznym na lat 

50 od miasta trzyma. Po wyjściu takowego kontraktu taż austeria z wszelkim pobudowiem 

i gruntem wracać się ma do miasta Krakowa. 

52 

Grzegórzki, wieś (obecnie w granicach miasta Krakowa), własność miasta od 1389 r. (Słownik geograficzny..., 

t. 2, 1881, s. 890; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 202; Materiały do słownika..., s. 69; Encyklopedia 

Krakowa, s. 268; Słownik historyczno-geograficzny..., s. 123-125). 

53 

Karczma przy trakcie zwanym Drogą Wielką, wiodącym z Krakowa, przez Mogiłę, do Sandomierza (obecnie 

ulica Mogilska) (Materiały do słownika…, s. 45; Bożena Wyrozumska, Drogi w ziemi krakowskiej 

do końca XVI wieku, Wrocław 1977, s. 51; Elżbieta Supranowicz, Nazwy ulic Krakowa, Kraków 1995, 

s. 106). 

54 

Folwark miejski we wsi Dąbie (por. przypis 50). 

55

Opis mostu na rzece Wodki 55 

Jadąc od austerii ku folwarkowi Piaski nad rzeką Wodki most, ten jest z drzewa rzniętego 

ułożony, końcami na brzegach tej rzeki leżący, drzewem rzniętym podkasztowany. 

W śrzodku na 2 kobylicach, 12 słupach od dołu nadgniłych wspierający się. Po bokach 

tego mostu poręcze z płatwek nadrujnowane. Przy tym moście w śrzodku tej rzeki jest 

kobylica z drzewa dla odbijania nawałności wody. Z obóch stron mostu są szlakbanki do 

zawierania. 

Opis domku dla stróża przy tym moście 

Domek z drzewa rzniętego, w słupy dany. W nim sionka i izba, z powałami, podłogami, 

drzwiami, zawiasami, wrzeciądzami i skoblami. Z tego domku okien 4 z ramami, 

kwaterami prostemi, szybami ordynaryjnemi. W nim piec kachlowy, komin nad dach 

wyprowadzony. Ten domek dachem starym nakryty. 

[s. 64] 

Opis mostu na rzece Rudawie 56 

Jadąc od Wiślnej Bramy z miasta Krakowa przez jurydykę Retoryka 57 zwaną, most nad 

rzeką Rudawą, z drzewa rzniętego ułożony, na brzegach rzeki Rudawy leżący, drzewem 

rzniętym podkasztowany i w śrzodku na kobylicy// i słupach wspierający się. Bokiem 

tego mostu poręcza z płatewek. Od jurydyki Retoryka zwanej szlakbank do zawierania. 

Opis folwarku Kawiory 58 

Jadąc przez błonie na folwark Kawiory, który kontraktem emfiteutycznym na lat 30 

od miasta Krakowa trzyma szlachetny Michał Wohlman, radca krakowski. Na którym 

folwarku wszelkie pobudowie kosztem tegoż szlachetnego Wohlmana jest wystawione, do 

którego folwarku są grunta orne przez tegoż szlachetnego Wohlmana wydobyte i pastwiska. 

Po skończonym kontrakcie wszelkie pobudowie wracać się ma do miasta Krakowa. 

55 

Most na rzece Prądnik, na trakcie wiodącym do klasztoru Cystersów w Mogile i Sandomierza (obecnie 

ul. Mogilska) (APKr, Archiwum planów Budownictwa Miejskiego w Krakowie, sygn. Folwarki 12; Klemens 

Bąkowski, Dawne kierunki rzek pod Krakowem, „Rocznik Krakowski”, 1902, t. V, s. 168-169; Materiały 

do słownika..., s. 45; Wojciech Przegon, Zmiany użytkowania ziemi w procesie urbanizacji krajobrazu na 

przykładzie miasta Podgórza 1784-1915, Kraków 2004, ryc. 35). 

56 

Most na Rudawie na trakcie do klasztoru Norbertanek na Zwierzyńcu (obecnie ul. Zwierzyniecka), w rejonie 

skrzyżowania z ul. Retoryka (S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 184; J. Pachoński, Zmierzch sławetnych..., 

s. 391; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 121-122). 

57 

Jurydyka szlachecka, rejon ul. Retoryka (D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, 

s. 121-122; Materiały do słownika..., s. 138; E. Supranowicz, Nazwy ulic Krakowa..., s. 136). 

58 

Folwark miejski Kawiory, obecnie w granicach miasta Krakowa, rejon ulic Armii Krajowej, Nawojki, 

Miechowskiej, D. Chodowieckiego, Mydlnickiej i Hamernia (S. Tomkowicz, Kołłątajowski plan 

Krakowa..., s. 166, 168; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 182-183; K. Pieradzka, Garbary przedmieście 

Krakowa..., s. 43-46; Materiały do słownika..., s. 92; E. Supranowicz, Nazwy ulic Krakowa..., s. 72). 

56

Opis mostu stradomskiego 59 

Most stradomski na starej Wiśle pomiędzy miastem Kazimierzem a Stradomiem 

będący. Ten był znacznie zdezolowany, który teraz w aktualnej zostaje reparacji. 

Opis ceikchausu przy Bramie Floriańskiej// a60 

[s. 65] 

Opis lazaretu żołnierskiego przy Bramie Nowej 61 

Facjata od Bramy Nowej przez dół, piętro jedno pod dachy ciągnąca się aż w przecznicę 

ulicy Mikołajskiej 62 . Ta facjata od dołu z kamienia ciesanego podjechana, w niektórych 

miejscach z tynku opadła. Nad tą pod dachem rynienka blaszana na 5 prętach żelaznych. 

Przed wchodem do lazaretu ganeczek murowany, przy nim policzki murowane, kamieniami 

nadkładane, ankrami żelaznemi ściągnione, z dwóch stron schody kamienne. Na wchodzie 

parapet murowany, posaczka ceglana. Wchodząc do lazaretu odrzwia kamienne, drzwi 

dębowe na zawiasach 3, z zamkiem francuskim i ryglem. Sień sklepiona, w niej bruk 

kamienny stary. W sieni pręt żelazny do latarnie. Z tej sieni wchodząc do izby sub N° 1 mo , 

po prawej ręce odrzwia drewniane deszczkami ofutrowane, drzwi drewniane wpółotwierające 

się na zawiasach 4, z 2 zasuwkami, klamką. Z tej izby okien 4 z ramami, 

kwaterami staremi, szybami tafelkowemi, kratami żelaznemi. Ta izba sklepiona, w niej 

podłoga stara. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Z tej izby wchodząc 

a 

brak zapiski, zostawiono puste miejsce 

59 

Most zwany Królewskim (Pons Regalis), łączący Stradom z Kazimierzem nad korytem Starej Wisły (rejon 

skrzyżowania ulic J. Dietla, Stradomskiej i Krakowskiej), funkcjonujący od XIV w. Drewnianą konstrukcję 

zastąpiono w latach 1824-1827 murowaną, most zlikwidowano w 1880 r. (K. Bąkowski, Dawne 

kierunki rzek..., s. 155; J. Pachoński, Zmierzch sławetnych..., s. 391; Materiały do słownika..., s. 140-142; 

Bogusław Krasnowolski, Ulice i place krakowskiego Kazimierza. Z dziejów Chrześcijan i Żydów w Polsce, 

Kraków 1992, s. 49, 187; Encyklopedia Krakowa, s. 631). 

60 

Arsenał miejski znajdował się przy murze miejskim, na odcinku między ulicami św. Jana i Floriańską 

(APKr, Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 49, 

nr 444; Kadaster miasta Krakowa..., s. 66; S. Tomkowicz, Ulice i place, s. 95; Materiały do słownika..., 

s. 117, przypis 13). 

61 

Budynek ul. Sienna 16; zbudowany w latach 1761-1763 jako szpital ubogich parafii Mariackiej, w 1768 r. 

mieścił się tu rosyjski lazaret wojskowy, potem lazaret garnizonu krakowskiego, od 1790 r. lazaret miejski 

(APKr, Akta miasta Krakowa, sygn. Dep. 220, s. 102; Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej 

Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 65, nr 606; Leon Wachholz, Szpitale krakowskie 1220- 

1920, Biblioteka Krakowska nr 59, t. 1, Kraków 1921, s. 120-121; Materiały do słownika..., s. 117, przypis 

11; Krystyna Jelonek-Litewka, Niespełnione dzieło Stanisława Wyspiańskiego (Sprawa polichromii sali 

parterowej w Archiwum Aktów Dawnych miasta Krakowa), „Krakowski Rocznik Archiwalny”, 1997, t. 3, 

s. 131-132; I. Kęder, W. Komorowski, A. Zeńczak, Ikonografia kościoła Mariackiego..., s. 452-454). 

62 

Ulica św. Krzyża. 

57

[s. 66] 

do drugiej sub N° 2 do , odrzwia drewniane, drzwi drewniane wpółotwierające się na 

zawiasach 4, z zamkiem bez klucza, 2 zasuwkami, 2 ryglami, haczykiem. Z tej izby okna 

3 w przecznicę Mikołajską, z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi, kratami 

żelaznemi. Ta izba sklepiona, w niej podłoga stara. Piec kachlowy stary, na fundamencie 

murowanym. W tej izbie przegroda przemurowana na schowanie, z swoim zawarciem 

jednym, oknem, kratą żelazną. Z tej izby wychód do sieni, na wychodzie odrzwia 

drewniane. Drzwi drewniane wpółotwierające się na zawiasach 4, z zamkiem starym bez 

klucza, klamką, 2 zasuwkami. Z tej sieni wychód w przecznicę Mikołajską, na wychodzie 

odrzwia kamienne. Drzwi drewniane stare na zawiasach 2, z zamkiem starym, antabą. 

Nad drzwiami okno puste z 5 prętami żelaznemi. Z sieni wychodząc w podwórze bruk 

stary. Studnia, w niej cembrzyna stara, słupy stare, z walcem w żelazo okutym, linką, 

kawałkiem łańcucha, wiadrem w żelazo okutym, 2 korbami żelaznemi. Nad tą studnią 

daszek stary, z karczohem blaszanym. Po prawej ręce wozownia murowana, do niej drzwi 

drewniane wpółotwierające się, w słupach drewnianych, na zawiasach 4, z wrzeciądzem, 

2 skoblami. Ta jest brukowana, nad nią dach, dachówką ceglaną starą nakryty. Przy tej 

wozowni kanał murowany za Bramę Nową wychód mający. Z podwórza powracając 

do sieni, po prawej ręce wchodząc do kuchnie sub N° 3 tio , odrzwia drewniane, drzwi 

drewniane stare, na zawiasach 2, z klamką starą. Z tej kuchni okno do loków sekretnych, 

z kwaterą starą, szybami prostemi. W tej kuchni sklepienie, posaczka ceglana stara. 

Ognisko murowane, nad nim kapa murowana, na kroncu drewnianym. Przy tej kuchni 

locus secretus z 2 oknami, kratami żelaznemi sub N° 4 to , z swoim zawarciem, z którego 

spław do kanału. 

Idąc// na pierwsze piętro, schody kamienne stare. Na półschodziu okno w podwórze 

puste, z półschodzia idąc do sieni, przy schodach na strych idących, kuchnia sub 

N° 5 to sklepiona. Na wchodzie odrzwia drewniane, drzwi drewniane na zawiasach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. W niej posaczka ceglana stara. Ognisko murowane, nad nim 

kapa murowana na kroncu drewnianym. Przy tej locus secretus sub N° 6 to , z 2 oknami 

przemurowanemi pustemi, z swoim zawarciem. Przy tych lokach okno puste ku Bramie 

Nowej. Z tej sieni idąc do izby sub N° 7 mo , odrzwia drewniane z futryną, przy [nich] drzwi 2 

na zawiasach 4, z zamkiem i klamką. Z tej izby okna 2 w przecznicę Mikołajską, z ramami, 

kwaterami staremi, szybami tafelkowemi. Podłoga stara, piec ten sam co w pierwszej 

izbie. Z tej izby wchodząc do pierwszej izby sub N° 8 vo , odrzwia drewniane deszczkami 

opierzone, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem francuskim. Z tej izby okna 3 

ku Nowej Bramie z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi. Podłoga stara, piec 

wyżej wyrażony. Z tej izby wchodząc sub N° 9 no do izby, odrzwia drewniane, deszczkami 

opierzone. Drzwi drewniane stare na zawiasach 2, z klamką. Z tej izby okna 2 w przecznicę 

Mikołajską, z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi. Z tej izby wchód do 

kuchnie sub N° 10. Odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z klamką. 

Ta kuchnia ciemna, sklepiona, w niej posaczka ceglana stara. Ognisko murowane, nad 

nim kapa murowana na kroncu drewnianym. Z tej kuchnie wychód na ganek drewniany 

stary, na 5 filarach murowanych stojący, nad gankiem dach stary. Przy tym ganku trąba 

58

z forstów na dół ciągnący się do wylewania pomyj. Z tego ganku idąc do izby sub N° 11 mo 

przy kuchni będącej, odrzwia, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z klamką. W tej 

izbie okno 1 z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi. Podłoga stara, piec 

kachlowy stary, na fundamencie murowanym do 2 izb służący. Z tej izby wchodząc do 

izby sub N° 12 mo , odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare na zawiasach 2, z klamką. 

Z tej izby okna 2 w przecznicę, z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi. Piec 

ten sam co w pierwszej izbie. Ta izba sklepiona tak jak inne wszystkie. Z tej izby wychód 

do sieni ku przecznicy sub N° 13 tio . Z tej okno 1 puste, posaczka ceglana, w niej schowanie 

z swoim zawarciem. Z tej sieni wychód nad ganek wyżej opisany. Na wychodzie odrzwia 

drewniane z futryną, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z klamką. Z sieni wchodząc 

do kuchnie, odrzwia, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2. Z tej kuchnie okno puste 

w przecznicę, deszczkami zabite. Ta kuchnia sklepiona, w niej ognisko murowane, nad 

nim kapa murowana na kroncu drewnianym. Przy tej kuchni sala sub N° 14 to , do niej 

odrzwia, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z zamkiem francuskim. Z tej sali okien 

3 w podwórze, z ramami, kwaterami staremi,// szybami tafelkowemi. W sali tej sufit 

gibsowy, podłoga stara, piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. Z tych 2 sień 

dwa wchody pod strych sub N° 15 to . Idąc po schodach drewnianych pod strych, odrzwia, 

drzwi drewniane stare, z swoim zawarciem. Pod tym strychem wiązania stare, dachówką 

nakryte. Dachówka potrzaskana, reparacji potrzebująca. Schodząc na dół z sieni górnej, 

schody drewniane, na wychodzie drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, wrzeciądzem, 2 

skoblami. Przy schodach w sieni dolnej kuchnia sub N° 16 to . Wchodząc do niej odrzwia, 

drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z klamką. Z tej kuchnie okno puste w przecznicę. 

Ta jest sklepiona, posaczka ceglana stara, ognisko murowane, nad nim kapa murowana na 

kroncu drewnianym. Przy tej kuchni sub N° 17 mo komora na schowanie rzeczy skarbowych, 

z swoim zawarciem. Pod tym lazaretem piwnic 3, jedna z drugiej. 

[s. 67] 

Opis kramów żelaznych 63 

Z Rynku wchodząc do kramów żelaznych, na froncie kram, który trzyma szlachetny 

Andrzej Morbitzer, ławnik krakowski, sub N° 1 mo pod znakiem Hollendra, z 2 okiennicami 

w Rynek otwierającemi się, 5 szynami żelaznemi do zakładania na 4 zawiasach, z swoim 

zawarciem. Przy tym kramie kram zawarty, z jedną okiennicą, jedną szyną do zakładania, 

na 2 zawiasach, z swoim zawarciem. Wchodząc za kramy, drzwi w 2 słupach drewniane, 

na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, zaporą drewnianą. Przy tych drzwiach kram, 

który trzyma JP. Józef Glogier, sub N° 2 do pod znakiem Karpia, z jedną okiennicą, na 2 

zawiasach, 2 szynach żelaznych do zakładania, z swoim zawarciem. Przy tym kram, który 

63 

Kramy (jatki) żelazne od poł. XVI w. znajdowały się po wschodniej stronie Sukiennic, naprzeciwko cmentarza 

kościoła Mariackiego, równolegle do Kramów Bogatych. Sprzedawano w nich nowe i używane wyroby 

metalowe. Budynek zlikwidowano w 1852 r. (S. Tomkowicz, Plan Rynku krakowskiego..., s. 184; 

S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 39; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 92; 

J. Banach, Ikonografia Rynku Głównego..., s. 87, 345; Źródła do dziejów zabudowy..., nr 141-144, 

149-151). 

59

[s. 68] 

trzyma JP. Franciszek Kromcholtz, pod znakiem Opatrzności Boskiej sub N° 3 tio , z jedną 

okiennicą, 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. Przy nim kram JP. Elżbiety 

Szaytowy wdowy, pod znakiem Korony sub N° 4 to , z jedną okiennicą na zawiasach 2, z 2 

szynami do zakładania, z swoim zawarciem. Przy tym kram, który trzyma JP. Franciszek 

Oast, pod znakiem Aniołka sub N° 5 to , z 2 okiennicami na zawiasach 4, czterema 

szynami do zakładania, z swoim zawarciem. Przy tym kram, który trzyma JP. Wojciech 

Morbitzer, pod znakiem Konika sub N° 6 to , z 2 okiennicami, na zawiasach 4, z 3 szynami 

do zakładania, z swoim zawarciem. Przy nim kram JP. Wincentego Henkowskiego, pod 

znakiem Świata sub N° 7 mo , z jedną okiennicą na zawiasach 2, jedną szyną do zakładania, 

z swoim zawarciem. Przy nim kram, który trzyma JP. Antoni Groner, pod znakiem 

Baranka sub N° 8 vo , z 4 okiennicami, na 8 zawiasach, z 4 szynami do zakładania, z swoim 

zawarciem. Przy nim kram, który trzyma JP. Wojciech Ortner, pod znakiem Lewka sub 

N° 9 no , z 2 okiennicami, na 4 zawiasach, z 3 szynami do zakładania, z swoim zawarciem.// 

Przy nim kram, który trzyma JP. Franciszek Parvi, pod znakiem Klucza sub N° 10 mo , z 2 

okiennicami, na zawiasach 4, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. Przy nim 

kram, który trzyma JP. Wojciech Tussek, pod znakiem Opatrzności sub N° 11, z półtorą 

okiennicą na zawiasach 3, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. Przy nim 

kram, który trzyma JP. Jan Glogier, pod znakiem Krzyża sub N° 12 mo , z 3 okiennicami 

na zawiasach 6, z 3 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. Przy nim kram, który 

trzyma JP. Andrzej Morbitzer, pod znakiem Gwiazdy sub N° 13 tio , z 2 okiennicami na 

zawiasach 4, pięciu szynami do zakładania, z swoim zawarciem. Przy tym kram, który 

trzyma JP. Józef Fillipin, pod znakiem Słońca sub N° 14 to , z 1 okiennicą na zawiasach 3, 

z 3 szynami do zakładania, swoim zamknięciem. Nad temi kramami dachy stare, w tyle 

tych kramów bruk stary. Z tego podwórza wychodząc pod krzyż, drzwi do 2 słupów dane, 

wpółotwierające się, na zawiasach 4, wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Opis kramów kramarskich, nowe nazwanych 64 

N° 1 mo kram, który P. Kanty Sucherski trzyma, z 2 okiennicami, 3 szynami do 

zakładania, z swoim zawarciem. N° 2 do kram, który P. Wojciech Trzcinski trzyma, z 2 

okiennicami na zawiasach 2, z trzema szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 3 tio 

et 4 to , te 2 kramy zamknięte do najęcia, z 2 okiennicami, 4 szynami na 4 zawiasach, z swoim 

zamknięciem. N° 5 to kram, który trzyma P. Palczewski, z 2 okiennicami, na zawiasach 4, 

z 3 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 6 to et 7 mo , 2 kramy zamknięte do najęcia, 

z 2 okiennicami, na 4 zawiasach, z 3 szynami do zakładania, z swoim zamknięciem. N° 8 vo 

kram, który trzyma P. Adam Gawronski, z 2 okiennicami na zawiasach 4, z 2 szynami do 

zakładania, z swoim zawarciem. N° 9 no kram, który trzyma JP. Minola, z 3 okiennicami 

64 

Nowe Budy Kramarskie znajdowały się po wschodniej stronie Sukiennic, naprzeciwko bocznego wejścia 

do nich, równolegle do kramów żelaznych, obok Wagi Małej (S. Tomkowicz, Plan Rynku krakowskiego..., 

s. 184; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 39-41; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, 

cz. I, s. 92; Źródła do dziejów zabudowy..., nr 145). 

60

na zawiasach 6, z 3 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 10 mo kram, który 

trzyma JP. Lipnicki, z 4 okiennicami na zawiasach 8, z 8 szynami do zakładania, z swoim 

zawarciem. N° 11 mo kram, który trzyma JP. Krzyżanowski, z 2 okiennicami na zawiasach 

3, z 3 szynami do zawierania, z swoim zamknięciem. Nad temi kramami dach stary. 

Kramy kramarskie pod Opatrznością Boską 65 

N° 1 mo kram, który trzyma sławetny Wincenty Matlasiewicz, z 1 okiennicą na zawiasach 

2, 4 zakładkach żelaznych, z swoim zawarciem. N° 2 do kram, który trzyma sławetny 

Dytrych, z jedną okiennicą na zawiasach 2, z szyną do zakładania, z swoim zawarciem. 

N° 3 tio kram, który trzyma sławetny Józef Łomacz, z jedną okiennicą na zawiasach 2,// 

z szyną do zakładania, z swoim zawarciem. N° 4 to kram, który trzyma sławetny 

Kauffman, z jedną okiennicą na zawiasach 2, z dwiema szynami krótkiemi do zakładania, 

z swoim zawarciem. N° 5 to kram, który trzyma sławetny Józef Szpeta, z 1 okiennicą na 

zawiasach 2, z dwiema szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 6 to kram, który 

trzyma sławetny Mateusz Kryszkier, z 1 okiennicą, 2 szynami do zakładania, z swoim 

zawarciem. N° 7 mo kram, który trzyma sławetny Wincenty Dutkiewicz, z 1 okiennicą 

na zawiasach 2, z 3 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 8 vo kram, który 

trzyma sławetny Policzynski, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 3 szynami do zakładania, 

z swoim zawarciem. N° 9 no kram, który trzyma sławetny Pawełczyk, z 1 okiennicą na 

zawiasach 2, z szyną do zakładania, z swoim zawarciem. N° 10 mo kram, który trzyma 

sławetny Stanisław Brzezinkiewicz, na zawiasach 2, z 1 szyną do zakładania, z swoim 

zawarciem. N° 11 mo kram, który trzyma sławetny Nawarski, z 1 okiennicą na zawiasach 

2, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 12 mo kram, który trzyma sławetny 

Prokopowicz, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 1 szyną do zakładania, z swoim zawarciem. 

N° 13 tio kram, który trzyma sławetny Kazimierz Prolkiewicz, z 1 okiennicą na zawiasach 

2, z 1 szyną do zakładania, z swoim zawarciem. N° 14 to kram zamknięty do najęcia, z 1 

okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 15 to kram, 

który trzyma sławetna Marianna Stasukowska, z okiennicą 1 na zawiasach 2, z 2 szynami 

krótkiemi do zakładania, z swoim zawarciem. N° 16 to kram zamknięty do najęcia, z 1 

okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 17 mo kram, 

który trzyma sławetny Franciszek Twardzikowski, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 1 

szyną do zakładania, z swoim zawarciem. N° 18 vo kram, który trzyma sławetny Dominik 

Bratosiewicz, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 1 szyną do zakładania, z swoim zawarciem. 

Nad temi kramami dachy stare, złe. 

[s. 69] 

65 

Kramy Pod Opatrznością, do handlu różnymi rzeczami, znajdowały się po wschodniej stronie Sukiennic, 

na wprost ul. Siennej, na zamknięciu przejścia przez krzyż Sukiennic i Kramów Bogatych, obok Wagi Małej 

(S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 39-41; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, 

s. 92; J. Banach, Ikonografia Rynku Głównego..., s. 82, 125, 129; Źródła do dziejów zabudowy..., nr 145). 

61

[s. 70] 

Kramy Litewskie 66 

Kram Litewski N° 1 mo zamknięty do najęcia, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 1 szyną 

do zakładania, z swoim zawarciem. N° 2 do kram, który trzyma sławetna Zofia Woiakowska, 

z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 3 tio kram, 

który trzyma sławetny Michał Jastrzębski, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami 

do zakładania, z swoim zawarciem. N° 4 to kram, który trzyma szlachetny Józef Lipnicki, 

z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 1 szyną do zakładania, z swoim zawarciem. N° 5 to kram, 

który trzyma sławetny Wawrzyniec Tuszynski, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 1 szyną do 

zakładania, z swoim zawarciem. N° 6 to kram, który trzyma sławetny Franciszek Ladowicz, 

z 1 okiennicą// na zawiasach 2, z 1 szyną do zakładania, z swoim zawarciem. N° 7 mo 

kram, który trzyma sławetny Wojciech Mrowikowski, z 2 okiennicami na zawiasach 4, 

z 3 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 8 vo kram, który trzyma szlachetna 

Frysztacka wdowa, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 3 szynami do zakładania, z swoim 

zawarciem. N° 9 no kram zamknięty do najęcia, z 1 okiennicą na zawiasach 3, z 2 szynami 

do zakładania, z swoim zawarciem. N° 10 mo kram, który trzyma Katarzyna Kruszynska, 

z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 11 mo 

kram, który trzyma sławetny Paweł Szwarc, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami 

do zakładania, z swoim zawarciem. N° 12 mo kram, który trzyma sławetny Jan Kauffman, 

z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 13 tio 

kram, który trzyma szlachetny Sohaczewski, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami do 

zakładania, z swoim zawarciem. N° 14 to kram, który trzyma sławetny Krzysztof Gordon, 

z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 15 to 

kram, który trzyma sławetny Kasper Ramski, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami 

do zakładania, z swoim zawarciem. N° 16 to kram, który trzyma sławetny Jan Jelonek, 

z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 17 mo 

kram, który trzyma sławetny Józef Kortak, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami 

do zakładania, z swoim zawarciem. N° 18 vo kram, który trzyma sławetny Antoni Kiziel, 

z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. N° 19 no 

kram, który trzyma sławetny Maciej Zielonka, z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 1 szyną 

do zakładania, z swoim zawarciem. N° 20 mo kram, który trzyma sławetny Sebastian Xsel, 

z 1 okiennicą na zawiasach 2, z 2 szynami do zakładania, z swoim zawarciem. Za temi 

kramami sklepik N° 21, który trzyma sławetny Antoni Hilza, do którego odrzwia, drzwi 

drewniane, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Nad temi kramami dachy stare, złe. 

66 

Kramy Litewskie znajdowały się w sąsiedztwie Wagi Wielkiej, sprzedawano w nich towary 

litewskie i norymberszczyznę, czyli wyroby metalowe większej wartości (S. Tomkowicz, Plan 

Rynku krakowskiego..., s. 184; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 39-41; D. Rederowa, Studia 

nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 92; Źródła do dziejów zabudowy..., nr 141-145). 

62

Kramów śledziarskich 67 w Rynku stojących, z okiennicami i z swoim zawarciem, 

nad któremi dachy stare, złe, przyciesi zgniłe – 23. 

Komór śledziarskich – 2. 

Kramów sadelnych z okiennicami i z swoim zawarciem, nad któremi dachy 

stare, złe, przyciesi zgniłe – 10. 

Kramów gancarskich bez okiennic, z swoim zawarciem, nad któremi dachy 

stare, złe, przyciesi zgniłe – 8. 

Kramów piernikarskich z farbami, z okiennicami, z swoim zawarciem, nad 

któremi dachy złe, przyciesi zgniłe – 12.// 

Jatek olejnych z okiennicami, z swoim zawarciem, nad któremi dachy złe, 

przyciesi zgniłe – 23. 

Jatek słoniniarskich z okiennicami, z swoim zawarciem, nad któremi dachy 

złe, przyciesi zgniłe – 3. 

Jatek solnych z okiennicami, z swoim zawarciem, nad któremi dachy złe, 


Skrzyń z mąką siedzących – 24. 

Jatek sklenicznych z okiennicami, z swoim zawarciem, nad któremi dachy złe, 


Jatek szklanych z okiennicami, z swoim zawarciem, nad któremi dachy stare, 


Jatek mydlarskich z okiennicami, z swoim zawarciem – 6. 

Jatek warzesznych z okiennicami, z swoim zawarciem – 16. 

Kramów z płótnem farbowanym, mających szafy i skrzynie w Sukiennicach – 10. 

[s. 71] 

67 

Na Rynku Głównym znajdowały się liczne drewniane kramy, jatki i budy, w których handlowano różnymi 

towarami. W ciągu wieków wielokrotnie zmieniały swą postać oraz położenie. W północno-zachodniej części 

Rynku, naprzeciwko Pałacu Spiskiego (Rynek Główny 34) znajdowały się kramy (jatki) głównie z artykułami 

spożywczymi (il. 8). Po północnej stronie Sukiennic, naprzeciwko ul. św. Jana znajdowały się jatki warzeszne, 

szklane i mydlarskie (Ambroży Grabowski, Starożytnicze wiadomości o Krakowie, Kraków 1852, 

s. 9-10; J. Wawel-Louis, Przechadzka kronikarza..., s. 29; S. Tomkowicz, Plan Rynku krakowskiego..., 

s. 184; S. Tomkowicz, Przyczynki do historii kultury..., s. 11-12; S. Tomkowicz, Ulice i place..., 

s. 39-41; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 88, 92-94; J. Banach, Ikonografia 

Rynku Głównego..., s. 83, 87, 119, 127, 221, 231, 269; Encyklopedia Krakowa, s. 864; Źródła do dziejów 

zabudowy..., nr 141-145). 

63

Kramów z płótnem białym, mających szafy i skrzynie w Sukiennicach – 10. 

Kramów z płótnem białym pod krzyżem, mających szafy i skrzynie – 14. 

[s. 72] 

Opis lazaretu miejskiego za Nową Bramą 68 

Wchodząc do lazaretu przy starej Wiśle 69 będącego, facjata murowana zrujnowana, 

w niej 2 okna puste, odrzwia murowane, przy nich krata drewniana z fortką na zawiasach 

8, hakach 5, z klamką i ryglem. Za odrzwiami bruku starego kawałek. Po prawej ręce od 

wchodu budynek drewniany gliną polepiony, ten jest podmurowany. Wchodząc do sieni, 

odrzwia i drzwi drewniane, na zawiasach 2, z zamkiem, klamką, skoblem i ryglem. W tej 

sieni kuchnia, ognisko murowane, nad nim kapa murowana na kroncu drewnianym, komin 

murowany nad dach wyciągniony. Z sieni wchodząc do piwnicy, która jest murowana, 

drzwi drewniane na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z sieni po prawej ręce 

wchodząc do izby, odrzwia, drzwi drewniane na zawiasach 2, z zamkiem starym, klamką. 

Z tej izby okna 2 w podwórze, z ramami, kwaterami, szybami tafelkowemi. Powała, 

stragarze i podłoga stare, piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym. Z izby 

wchodząc do komnaty, odrzwia, drzwi drewniane, na zawiasach 2, z klamką. Z tej komnaty 

okno 1 w podwórze,// z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi potłuczonemi. 

Powała, stragarze i powała a stare. Z sieni po lewej ręce wchodząc do izby, odrzwia, 

drzwi drewniane na zawiasach 2, z zamkiem starym, klamką. Z tej okna 2 w podwórze 

z ramami, kwaterami staremi, szybami tafelkowemi potłuczonemi. Powała, stragarze, 

podłoga stare. Piec kachlowy na fundamencie murowanym. Z izby wchodząc do komnaty, 

odrzwia, drzwi drewniane, na zawiasach 2, z klamką. Z tej okno w podwórze z ramami, 

kwaterami staremi, szybami tafelkowemi. Powała, stragarze i podłoga stare. Z sieni idąc 

pod strych, schody drewniane stare, deszczkami zapierzone, drzwi 2 na zawiasach 4, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Nad tym budynkiem dach stary. W podwórzu studnia, w niej 

cembrzyna stara, nad nią dach stary na 2 słupach, od dołu nadgniłych, walec w żelazo 

okuty, z 2 korbami żelaznemi, wiadro drewniane w żelazo okute, z kawałkiem łańcucha. 

Ten lazaret jest oparkaniony, przeszeł wokoło z deszczek 75 1/2, słupy od dołu nadgniłe 

i przyciesi. Nad temi przeszłami dach stary, miejscami powyrywany. Między przeszłami 

fortka z 2 słupkami od ogrodu misjonarskiego 70 z drzwiami drewnianemi, na zawiasach 2. 

a 

tak w oryginale, pownno być: podłoga 

68 

Budynek dawnego szpitala św. Sebastiana i Rocha, znajdujący się w okolicy obecnej ul. św. Gertrudy, na 

wysokości kościoła św. Andrzeja (APKr, Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa 

Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 68, nr 20; Władysław Chotkowski, Ks. Prymasa Poniatowskiego spustoszenia 

kościelne w Krakowie. Przyczynek do dziejów Uniwersytetu, Kraków 1918, s. 142-143; L. Wachholz, 

Szpitale krakowskie..., t. 1, s. 125-134; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 148- 

149; B. Krasnowolski, Ulice i place krakowskiego Kazimierza..., s. 188). 

69 

Stare koryto Wisły, obecnie ulica J. Dietla (E. Supranowicz, Nazwy ulic Krakowa..., s. 43). 

70 

Ogród klasztorny misjonarzy, między klasztorem (ul. Stradomska 4) a ulicami J. Dietla i św. Sebastiana 

(B. Krasnowolski, Ulice i place krakowskiego Kazimierza..., s. 206, 212-213). 

64

Od starej Wisły odrzwia, czyli filary murowane 4, w nich drzwi wpółotwierających się 2, 

na zawiasach 12, z 2 ryglami. Podwórze obszerne na skład drzewa. 

Opis koszar żołnierskich 71 

Facjata na Szczepańskiej ulicy od cmentarza S. Szczepana 72 aż do rogu ku murom 

miejskim długości łokci 66, przez pięter 2 od dołu pod dachy ciągnąca się. Ta facjata 

w wielu miejscach z tynku poopadana, podziurawiona, porysowana, wierzchem nadgniła, 

od dołu osobliwiej reparacji potrzebująca. Gzemsy nad facjatą i oknami poopadane 

i znacznie nadgniłe. Szkarpa na rogu od dołu nadgniła i powyrywana. Od tego rogu idąc 

pomiędzy mury miejskie ku ojcom Reformatom 73 jest facjaty łokci 98, w wielu miejscach 

mur od wilgoci bardzo pogniły, od dołu znacznie powyrywany. Tynk na tej facjacie 

wydęty, w wielu miejscach nadrysowana. Na końcu muru tego szkarpa murowana, od 

dołu kamienie powyrywane. Idąc dalej do trzeciej facjaty, naprzeciw ojców Reformatów, 

wraz z tyłami kościoła S. Macieja 74 , jest długości łokci 145. Po części ta facjata z tynku 

powyrywana, od dołu szczególnie, znacznej potrzebująca reparacji, gdzie kończy szkarpa 

podmurowana, z tynku poobrywana. Idąc do czwartej facjaty, ku cmentarzowi 

S. Szczepana, jest długości łokci 95. Ta jest z tyłu kościoła S. Macieja, która facjata od 

dołu z tynku powyrywana i w niektórych miejscach porysowana. Idąc// przez cmentarz 

S. Szczepana, gdzie facjata wraz z kościołem S. Macieja aż do winkla koszar trzyma 

długości łokci 91, od dołu z tynku poobrywana i facjata w wielu miejscach porysowana. 

Od tego winkla aż do facjaty z cmentarza ciągnącej się jest łokci 49 długości. W wielu 

miejscach facjata z tynku poobrywana, od dołu nadgniła, reparacji potrzebująca. Wchodząc 

do koszar z pierwszej facjaty, odrzwia kamienne stare, nadrujnowane, próg kamienny 

71 

Budynek jezuickiego nowicjatu, zbudowanego w pierwszej poł. XVII w. przy kościele św. Szczepana 

i kaplicy Świętych Mateusza i Macieja (obecnie plac Szczepański). Kościół św. Szczepana (ukształtowany 

w XIV w.), od 1583 r. pod patronatem jezuitów, w 1732 r. został im odebrany i w 1758 r. przekazany 

Uniwersytetowi, zburzony w 1802 r. Zabudowania zlikwidowanego w 1773 r. nowicjatu przekazano wraz 

z kaplicą Świętych Macieja i Mateusza Komisji Edukacji Narodowej, w 1787 r. (lub już 1776 r. według 

A. Grabowskiego) przejął je magistrat, urządzając tu koszary miejskie (APKr, Akta miasta Krakowa, sygn. 

Dep. 220, s. 58; Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 

155, s. 35, nr 315; S. Tomkowicz, Kołłątajowski plan Krakowa..., s. 106, 175; Wspomnienia Ambrożego 

Grabowskiego, wyd. Stanisław Estreicher, t. II, Biblioteka Krakowska nr 41, Kraków 1909, s. 215; 

S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 98-99; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, 

s. 107-109; Michał Rożek, Nieistniejący kościół św. Szczepana w Krakowie, „Biuletyn Historii Sztuki”, 1974, 

R. 36, nr 3, s. 215-226; M. Rożek, Nie istniejące kościoły..., s. 102-103; Ludwik Grzebień, Encyklopedia 

wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995, Kraków 1996, s. 321-322; H. Gapski, Klasztory 

krakowskie..., s. 88-91; Magdalena Goras, Zaginione gotyckie kościoły Krakowa, Kraków 2004, s. 50-58; 

Jerzy Paszenda, Budowle jezuickie w Polsce XVI-XVIII w., t. 3, Kraków 2006, s. 237-246). 

72 

Cmentarz otaczający kościół św. Szczepana. 

73 

Klasztor Reformatów przy ul. Reformackiej (APKr, Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej 

Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 39, nr 358; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 91-92; Jan 

Pasiecznik, Kościół i klasztor reformatów w Krakowie, Biblioteka Krakowska nr 119, Kraków 1978; 

Katalog zabytków sztuki ..., t. IV, cz. III, 2, s. 1-16). 

74 

Kaplica Świętych Macieja i Mateusza. 

[s. 73] 

65

[s. 74] 

wydeptany. Drzwi drewniane stare, blachą żelazną okute, od dołu nadgniłe, reparacji 

potrzebujące, na zawiasach 6, jedna ułomana, hakach 6, u tych drzwi wrzeciądzów 5, 

skoblów 5, antaba 1, zadrzewiałe i nadpsute. Sień sklepiona, posaczka kamienna, 

miejscami potłuczona. W tej sieni 2 framugi w murze przesklepione. Po lewej ręce a N° 1 mo , 

izba na kurdygarde obrócona, sklepiona. Wchodząc odrzwia z deszczek ofutrowane, 

drzwi drewniane na zawiasach 2 i hakach 2 cienkich, z klamką prostą. W tej izbie okno na 

ulicę Szczepańską 75 , z kratą żelazną, z ramami drewnianemi nadgniłemi, szybami prostemi, 

kilku nadtłuczonemi, okowiem zadrzewiałym. Posaczka częścią ceglana, częścią 

kamienna, miejscami nadrujnowana. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. 

W tej kurdygardzie prycza z deszczek ogrubnich, na słupkach drewnianych. Idąc na 

korytarz, którego długości łokci 44, jest wybrukowany. Odrzwia puste, próg podmurowany, 

deszczką starą nadłożony. Ten korytarz sklepiony, po którym idąc po prawej ręce b N° 2 do , 

odrzwia kamienne, próg drewniany wydeptany, drzwi drewniane stare, proste, na 

zawiasach 3 i hakach 3 wiszące, z skoblem, klamką prostemi. Izba ta całkiem sklepiona, 

o 2 oknach na ulicę Szczepańską wychodzących, z kratami żelaznemi, kwaterami staremi, 

szybami prostemi. Podłoga stara wydeptana, piec poprzepalany, natłuczony, na 

fundamencie murowanym stoi. Idąc dalej c do N° 3 tio , odrzwia kamienne nadrujnowane, 

deszczkami ofutrowane, drzwi proste drewniane, na zawiasach 3, hakach 3 wiszące, 

z antabą, klamką, 2 skoblami. Izba całkiem sklepiona, w niej 2 okna w ulicę Szczepańską, 

z kratami żelaznemi, z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi, kilku natłuczonemi. 

Piec stary na fundamencie murowanym, podłoga stara, znacznie zrujnowana. Idąc dalej d 

do N° 4 to , odrzwia drewniane nadgniłe, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2 i hakach 

wiszące, z zamkiem francuskim. Podłoga stara, miejscami nadgniła. Izba całkiem 

sklepiona, okno w ulicę Szczepańską, z ramami, kwaterami staremi, szybami taflowemi, 

kratą żelazną. W tej izbie 2 framugi. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym 

stoi. Idąc dalej do izby N° 5 to jest po prawej ręce na korytarzu okno z ramami bez kwater, 

z kratą żelazną na cmentarz// S. Szczepana wychodzące, obok krata drewniana stara, na 3 

zawiasach, 3 hakach, do odrzwi starych przybita. Wchodząc do izby e , odrzwia drewniane 

stare, próg wydeptany, drzwi drewniane stare na zawiasach 2 i hakach wiszące. Podłoga 

stara wydeptana, okna 2 w podwórze z ramami, kwaterami staremi, szybami prostemi. 

Piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym. Stąd idąc na korytarz do izby f 

N° 6 to , odrzwia kamienne, węgary powyrywane, deszczkami staremi ofutrowane, drzwi 

proste stare, na zawiasach i hakach 2 wiszące, z zamkiem, antabą i skoblem starym. Izba 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Kurdygarda 

b 

jw.: Izba N° 2 

c 


d 


e 

jw: Izba N° 5 

f 


75 

Dawna ulica Szczepańska obejmowała obecną ulicę o tej nazwie oraz część południową obecnego placu 

Szczepańskiego (S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 98-99; E. Supranowicz, Nazwy ulic Krakowa..., 

s. 163-164). 

66

ta całkiem sklepiona, przy oknie rysę mająca, o 3 oknach w podwórze wychodzące, 

z ramami, kwaterami staremi, szybami małemi. Podłoga stara, wydeptana. Piec kachlowy 

przepalony, nadtłuczony, na fundamencie murowanym stoi. Idąc dalej do sklepu wielkiego a 

N° 7 mo , w którym z dawna szuszarnia była, odrzwia drewniane stare, drzwi stare, proste, 

na zawiasach i hakach 2, z zamkiem starym, złym. W tym sklepie drugie drzwi w podwórze 

wychodzące, 2 ogniska dawniej będące całkiem zrujnowane, bez podłogi, rumowiskiem 

wysypane. Sklep ten w bocznych murach porysowany. Stąd wchodząc na korytarzu okno 

ku murom miejskim, z ramami zgniłemi, kratą żelazną. Idąc dalej b do N° 8 vo jest przedsionek 

murowany, posaczka cegłą wysadzana, miejscami powyrywana. Wchodząc odrzwia 

stolarską robotą, drzwi drewniane na zawiasach i hakach 2 wiszące, z antabą, zamkiem 

francuskim. Podłoga stara, reparacji potrzebująca. Okno na ulicę Szczepańską z ramami 

staremi, taflami małemi, kratą żelazną. Piec kachlowy stary, kominek miejscami reparacji 

potrzebujący. Idąc dalej do izby c N° 9 no , odrzwia kamienne, węgary nadrujnowane, 

deszczkami ofutrowane, próg nadłożony, drzwi stare na zawiasach i hakach 2, z antabą, 

z zamkiem francuskim złym. Wchodząc 2 gradusy kamienne całkiem zrujnowane, 

posaczka ceglana w wielu miejscach powyrywana, sklepienie całkiem z tynku poobrywane, 

z 4 framugami w bocznych murach. W ulicę Szczepańską okno wychodzące, z ramami 

staremi, szybami małemi, kratą żelazną. W tym sklepie po lewej ręce drzwi stare, o jednym 

wrzeciądzu, klamką i antabą starą, odrzwia stare, próg wydeptany. Stąd wchodząc do 

piekarnie d dawniejszej, jest całkiem sklepiona, miejscami z tynku poobrywana, reparacji 

potrzebująca. Posaczka ceglana, miejscami powyrywana. Okno w ulicę Szczepańską 

z ramami, kwaterami, szybami małemi, kratą żelazną. Piec piekarski całkiem zrujnowany. 

Stąd idąc przez korytarz po schodach, popodścienie całkiem sklepione, ankrami żelaznemi 

wiązane, obok 4 framugi mające. Posaczka miejscami napsuta. Po prawej ręce wchodząc, 

odrzwia kamienne zrujnowane, futryna dębowa stara, z 4 hakami bez drzwi, próg kamienny 

wydeptany. Dalej idąc posaczka kamienna miejscami zrujnowana, gdzie korytarz całkiem 

sklepiony, ankrami żelaznemi wiązany. Dochodząc do izby e N° 10 mo jest w przedsionku// 

futryna dębowa, jako też drzwi z antabą na zawiasach i hakach 2 wiszące, z zamkiem 

starym. Posaczka kamienna zrujnowana, podsiębitka płótnem obciągniona, od wilgoci 

zrujnowana. Okno na podwórze wychodzące, z kwaterami drewnianemi, szybami małemi. 

Wchodząc do izby f N° 10 mo , odrzwia drewniane robotą staroświecką, drzwi na zawiasach 

i hakach 2 wiszące, z skoblem, wrzeciądzem, zamkiem starym. Podłoga stara wydeptana, 

miejscami powyrywana, 4 okien na podwórze wychodzące, z ramami, kwaterami 

drewnianemi, szybami staremi, kilku natłuczonemi. Podsiębitka płótnem podciągniona, 

malowana, od wilgoci zrujnowana. Piec z kachli starych, na fundamencie murowanym 

[s. 75] 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Sklep N° 7 

b 

jw.: N° 8 

c 


d 

jw.: Piekarnia 

e 


f 


67

[s. 76] 

stoi. Stąd wracając się przez korytarz do izby a N° 11 mo , odrzwia drewniane, próg wydeptany, 

drzwi przez pół otwierające się na zawiasach 4 i 4 hakach wiszące, z antabą i zamkiem 

starym. 3 okna po lewej ręce wychodzące, z ramami zgniłemi, szybami potłuczonemi. Ta 

izba sklepiona, 3 arkadami wiązana, przy oknach miejscami nadrysowana, z tynku 

poobrywana. Podłoga całkiem wygniła, fundament pod piec murowany, kachle rozebrane. 

Po prawej ręce są odrzwia drewniane stare, próg zrujnowany, drzwi stare z zamkiem 

starym, na zawiasach i hakach 2 wiszące. Wchodząc podłoga stara, całkiem zepsuta, 

sklepienie z tynku poobrywane, w wielu miejscach porysowane, a osobliwie w winklu od 

facjaty. Okno na cmentarz S. Szczepana z 1 okiennicą żelazną, na 2 hakach wiszącą, 

z kratą żelazną. Stąd idąc b do N° 12 mo , futryna drewniana stara, drzwi stare na zawiasach 

i hakach słabych 2 wiszące, z zamkiem starym. Nad drzwiami okno puste, z 4 prętami 

żelaznemi. Wchodząc do przedsionku podłoga stara, zrujnowana. Po prawej ręce 

przepierzenie z deszczek starych zbitych, z drzwiami staremi na zawiasach i hakach 2 

wiszącemi, z skoblem i wrzeciądzem. Mur boczny z tynku poobrywany, osobliwie od 

dołu nadrujnowany. Powała drewniana na stragarzach leżąca starych, okopciała. Dalej 

postępując w tym przedsionku jest sklepienie z 1 framugą. Po prawej ręce odrzwia 

drewniane, drzwi stare na zawiasach i hakach 2, z zamkiem prostym. Nad drzwiami okno 

z szybami prostemi. Wchodząc przedsionek sklepiony, od dołu mur z wilgoci 

nadrujnowany. Okno na cmentarz S. Szczepana, z ramami drewnianemi, szybami 

pomniejszemi, kratą żelazną i drucianą, okuciem naddrzewiałym. Podłoga wydeptana. Po 

prawej ręce wchodząc do izby, odrzwia drewniane, drzwi stare na zawiasach i hakach 2 

wiszące, z antabą, zamkiem francuskim. Podłoga stara wydeptana. Okno na cmentarz 

S. Szczepana z ramami, kwaterami drewnianemi, szybami taflowemi, kratą żelazną i do 

pół drucianą. Powała na stragarzach leżąca poszparowana.// Piec kachlowy na fundamencie 

murowanym, obok framuga i szafka z półkami drewniana. Przy tym komnata nisko 

sklepiona, filarem podmurowana, tynk od wilgoci poodpadany, osobliwie przy oknie, 

które wpółprzemurowane, na cmentarz S. Szczepana wychodzące, z kwaterami 

drewnianemi, okuciem zadrzewiałym, szybami małemi. Stąd powracając przez pierwszą 

izbę są zaraz naprzeciwko odrzwia dębowe na 3 zawiasach i hakach wiszące, z klamką, 

z zamkiem. Wchodząc do izby połowa podłogi drewniana stara, zepsuta, połowa posaczki 

kamiennej nadrujnowanej. Okno na cmentarz S. Szczepana z kwaterami drewnianemi, 

szybami małemi, kratą żelazną. Powała na stragarzach staroświecka, przez połowę 

płótnem przeciągniona i malowana. Ognisko kapą murowaną nadkryte, przy tym piecyk 

mały, tudzież piekarski przyległy, miejscami tynk powyrywany. 

Wyszedłszy z miejsca tego na pierwsze piętro po schodach, które podmurowane, 

forsztami nadkryte, pierwsze 3 stopnie marmurowe, ustępki kamieniem wykładane, okap 

obmurowany. Idąc po prawej ręce, okno na podwórze, z ramami drewnianemi staremi, 

szybami małemi, dalej drugie okno wpółprzemurowane, z ramami drewnianemi, szybami 

małemi, kratą żelazną. Wyżej idąc schody podmurowane, forsztami nadkryte, poręcz 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Izba N° 11 

b 

jw.: N° 12 

68

drewniana, na słupkach prostych, ankrami ściągniona. Wszedszy na korytarz, jest całkiem 

sklepiony, miejscami tynk poopadany, po lewej ręce okno na cmentarz S. Szczepana, 

z kratą żelazną, gdzie 1 sztaba złamana. Około okna tynk poobrywany. Dochodząc a do 

N° 13 tio , odrzwia kamienne deszczkami ofutrowane, drzwi ordynaryjne z antabą, na 

zawiasach i hakach prostych 2 wiszące, z klamką, skoblem, wrzeciądzem prostemi. 

Podłoga stara, miejscami znacznie nadpsuta, w kącie cegłą wysadzona. Mury boczne 

z tynku poobrywane i nadrysowane. 2 okna, jedno na cmentarz, drugie na ulicę Szczepańską 

wychodzące, z kwaterami staremi zepsutemi, szybami różnemi, kratami żelaznemi. 

Podsiębitka nadpsuta, poszparowana. Piec 2 izby grzejący, z kaflów starych, na 

fundamencie murowanym. N°14 to , wchodząc b odrzwia kamienne deszczkami staremi 

ofutrowane, drzwi proste na zawiasach i hakach 2 wiszące, z zamkiem prostym. Próg 

wydeptany, podłoga stara nadpsuta. 2 okna w ulicę Szczepańską wychodzące, z kwaterami 

drewnianemi nadgniłemi, okowiem zadrzewiałym, szybami pomniejszemi, kilku 

natłuczonemi, kratami żelaznemi. Pół pieca z pierwszej izby na fundamencie murowanym. 

Idąc c do N° 15 to odrzwia kamienne, od góry strzaskane, deszczkami staremi ofutrowane. 

Próg wydeptany, drzwi z deszczek proste, reparacji potrzebujące,// na zawiasach i hakach 

2 wiszące, z skoblem, klamką prostemi. Podłoga stara, wydeptana, przy piecu całkiem 

powyrywana. 2 okna w ulicę Szczepańską wychodzące, z krzyżami kamiennemi 

nadrujnowanemi, kwaterami drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, szybami małemi, 

kilku słuczonemi, kratami żelaznemi. Bocznie mury we 2 miejscach znacznie nadrysowane. 

Powała na stragarzach leżąca, poszparowana. Piec z kachli małych dwie izby grzejący, na 

fundamencie murowanym stoi. N° 16 to są d odrzwia kamienne deszczkami ofutrowane, 

drzwi robotą prostą stare, popsute, z antabą i zamkiem francuskim. Podłoga stara, 

miejscami powyrywana. Okno w ulicę Szczepańską wychodzące, węgary kamienne 

nadpsute, kwatery drewniane zgniłe, okowie zadrzewiałe, szyby małe, kilka nadtłuczone, 

poprzepalane. Powała na stragarzach miejscami poszparowana. W bocznych murach 2 

framugi półcyrklowe z półkami murowanemi. Z pół pieca z izby wyższej na fundamencie 

murowanym stoi. Dalej idąc e do N° 17 mo są odrzwia kamienne z tynku poobrywane, 

z deszczek starych wyfutrowane. Próg wydeptany, drzwi robotą prostą na zawiasach 

i hakach 2 wiszące, z zamkiem prostym zadrzewiałym. Podłoga stara, wielce zrujnowana, 

3 okien w ulicę wychodzących z ramami drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, szybami 

małemi poprzepalanemi, kratami żelaznemi. Powała na stragarzach wydęta, siostrzoniem 

podciągniona, miejscami zrujnowana. Boczne mury z tynku poodtrącane od dołu. Piec 

przepalony, nadtłuczony, na fundamencie murowanym stoi. Postępując f do N° 18 vo , 

odrzwia kamienne ofutrowane, próg dębowy nadłożony, drzwi stare oblistwione, na 

zawiasach i hakach 2, z zamkiem francuskim. Podłoga stara wydeptana, 2 okien w ulicę 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: N° 13 

b 

jw.: N° 14 

c 

jw.: N° 15 

d 

jw.: N° 16 

e 

jw.: N° 17 

f 

jw.: N° 18 

[s. 77] 

69

[s. 78] 

Szczepańską z węgarami kamiennemi, kwaterami drewnianemi, okowiem naddrzewiałym, 

szybami taflowemi nadtłuczonemi, kratami żelaznemi. Izba ta całkiem sklepiona, z tynku 

poobrywana, jako też i boczne mury poobrywane. Piec kachlowy stary, poprzepalany, na 

fundamencie murowanym, przy którym kominek szafiasty z blachą żelazną, tablaturą 

drewnianą. Do komnaty wchodząc, odrzwia ofutrowane stare, napsute, drzwi stare na 

zawiasach i hakach 2, z skoblem, haczykiem. Podłoga wielce zrujnowana. Okno między 

mury miejskie z kwaterami drewnianemi nadpsutemi, okowiem zadrzewiałym, szybami 

małemi, kratą żelazną. Sklepienie i boczne mury z tynku poobrywane, a osobliwie koło 

okien nadrujnowane. W tej komnacie przepierzenie z deszczek prostych, z drzwiami na 

zawiasach i hakach 2, z klamką prostą, framugą, 3 półkami. Obok drzwi małe na zawiasach 

2 i hakach, z klamką prostą,// z małym okienkiem, gdzie w framudze miejsce potrzebne. 

Dalej idąc po tym korytarzu, który całkiem sklepiony, miejscami z tynku poobrywany, 

podłoga stara, znacznie nadrujnowana. Postępując a do N° 19 no są odrzwia kamienne, 

miejscami z tynku poobrywane, deszczkami ofutrowane, próg wydeptany, drzwi stare, 

proste, na zawiasach i hakach 2 wiszące. Wchodząc podłoga stara, wielce zrujnowana, od 

połowy cegłą wysadzana. Kuchnia ta całkiem sklepiona, tynk poprzepalany, okap 

sklepiony, ankrami żelaznemi przeciągniony, ognisko murowane, wielce zrujnowane. 

Okno na podwórze wychodzące, z węgarami kamiennemi potrzaskanemi, drzewem 

rozpartemi, okno potłuczone. Drzwi na ganek w podwórze wychodzące stare, zrujnowane, 

na zawiasach i hakach wiszące. Schody na podwórze proste z poręczem. Powracając b z tej 

kuchni do N° 20 mo , odrzwia kamienne natrzaskane, z tynku poobrywane, drzwi proste na 

zawiasach i hakach 2 wiszące, z zamkiem prostym. Powała powydeptana, boczne mury 

z tynku poobrywane. Okno na podwórze wychodzące z ramami drewnianemi, okowiem 

zadrzewiałym, szybami małemi, kilka nadtłuczonemi. Powała na stragarzach z deszczek 

starych i nowych, od wilgoci wielce zrujnowana. Piec z kachli starych na fundamencie 

murowanym stoi. N° 21 mo odrzwia c ofutrowane, stopień 1 napsuty, drzwi prostą robotą na 

zawiasach i hakach 2 wiszące, z zamkiem zadrzewiałym. Podłoga stara nadrujnowana. 

Okna 3 na podwórze wychodzące, z kwaterami drewnianemi nadpsutemi, z okowiem 

zadrzewiałym, kilka narożników brakujących, szybkami małemi potłuczonemi. Miejscami 

boczne mury od dołu osobliwie poobrywane. Powała na 10 stragarzach, 2 siostrzoniami 

podparta, z deszczek starych, miejscami pustych. Piec zdezolowany z kachli prostych, na 

fundamencie murowanym. Idąc dalej do izby d N° 22 do , odrzwia kamienne z tynku 

poobrywane, deszczkami staremi ofutrowane, drzwi stare proste, podziurawione, z antabą 

i klamką prostą na zawiasach i hakach 2 wiszące. Podłoga stara zrujnowana, przy piecu 

cegłą wysadzana. Okna 3 na podwórze wychodzące, krzyże kamienne miejscami 

natrzaskane, kwatery drewniane, oków zadrzewiały. Bocznie mury wydęte. Powała na 

stragarzach z deszczek starych poszparowana, zalistwiona, 2 sierdzieniami podciągniona. 

a 


b 

jw.: N° 20 

c 

jw.: N° 21 

d 

jw.: N° 22 

70

Piec stary, kachlowy, poprzepalany, na fundamencie murowanym stoi. Dalej idąc a N° 23 tio , 

odrzwia z deszczek starych ofutrowane, drzwi proste spajane, na zawiasach i hakach 2 

wiszące, z antabą, skoblem prostemi. Przy progu podłoga wyrwana, cegłami wysadzana. 

W izbie podłoga stara, wielce zrujnowana. 2 okna w podwórze wychodzące, z ramami 

drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, szybami potłuczonemi. Bocznie mury z tynku 

poobrywane. Powała na stragarzach,// jednym sierdzieniem podciągniona, miejscami 

podziurawiona. Piec z kachlów starych nadtłuczony, na fundamencie murowanym stoi. 

Komnata, do której wchodząc, odrzwia drewniane i drzwi proste na zawiasach i hakach 2 

wiszące, z antabą i skoblem prostemi, o jednym progu. Ta komnata całkiem sklepiona. 

Okno na podwórze wychodzące, z ramami drewnianemi nadgniłemi, oków zadrzewiały, 

szyby małe potłuczone. Poboczne mury z dołu z tynku poobrywane. Podłoga stara, 

nadpsuta. Wychodząc przez korytarz, który już wyżej jest opisany, do izby przy schodach 

będącej b pod N° 24 to , odrzwia drewniane staroświeckie, nadrujnowane. Drzwi proste na 

zawiasach i hakach 2 wiszące, z antabą i zamkiem francuskim. Podłoga stara, nadrujnowana. 

Okna na cmentarz S. Szczepana wychodzące, z węgarami kamiennemi, ramami 

drewnianemi nadgniłemi, okowiem zadrzewiałym nadpsutym, szybami małemi 

nadtłuczonemi, kratą żelazną. Izba ta całkiem sklepiona. Piec z kachli starych przepalony, 

na fundamencie murowanym stoi. W tej izbie komnata, drzwi proste ofutrowane, na 

zawiasach i hakach 2 wiszące, z antabą prostą. Podłoga stara, okno na cmentarz 

S. Szczepana wychodzące, z węgarami kamiennemi nadrujnowanemi, kwaterami 

drewnianemi nadgniłemi, okowiem zepsutym. Sklepienie, boczne mury miejscami z tynku 

poobrywane. Wychodząc po korytarzu, który jest całkiem sklepiony, podłoga z deszczek 

starych, miejscami powyrywana, miejscami reparacji potrzebująca. Dochodząc c N° 25 to , 

odrzwia kamienne, drzwi staroświeckie, z antabą i zamkiem prostym, na zawiasach 

i hakach 2 wiszące. Podłoga posaczkową robotą, nadrujnowana. 2 okna na cmentarz 

S. Szczepana z węgarami kamiennemi, krzyżami drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, 

szybami taflowemi, kratami żelaznemi. W bocznych murach framugi z szafami, drzwiami 

podwójnemi, na zawiasach i hakach 4 wiszącemi, z klamką i antabą prostemi. Piec z kachli 

prostych poprzepalanych, na fundamencie murowanym stoi. Obok komnata, gdzie podłoga 

z deszczek prostych, miejscami powyrywana. Okno na cmentarz S. Szczepana, z węgarami 

kamiennemi, kwaterami drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, z szybami małemi, kratą 

żelazną. Sklepienie i boczne mury z tynku poobrywane. Obok komin szafiasty prosty, 

z tablaturą prostą drewnianą. Dalej idąc d N° 26 to jest wielka framuga całkiem sklepiona. 

Okno na cmentarz S. Szczepana wychodzące, z węgarami kamiennemi, kratą żelazną. 

Podłoga z deszczek stara, zrujnowana. Od facjaty sklepienie i boczne mury w kilku 

miejscach nadrysowane. Którą framugę krata drewniana, prostą robotą na zawiasach 

i hakach 4 wisząca, z 1 skoblem i wrzeciądzem zawiera. Przychodząc do izby zaraz 

przyległej,// odrzwia staroświeckie, próg wydeptany, drzwi proste na zawiasach i hakach 

a 


b 

jw.: N° 24 

c 

jw.: N° 25 

d 

jw.: N° 26 

[s. 79] 

[s. 80] 

71

[s. 81] 

2 wiszące, z zamkiem francuskim. Podłoga stara, okno na cmentarz S. Szczepana, 

z kwaterami drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, szybami natłuczonemi, kratą żelazną. 

Sklepienie i bocznie mury nadrysowane. W murze szafka staroświecka, z drzwiami wpółotwierającemi 

się, na zawiasach 4 wisząca, z skoblem, 4 półkami. Piec stary, na 

fundamencie murowanym stoi. Dalej postępując naprzeciwko a do N° 27 mo , odrzwia 

drewniane staroświeckie, nadrujnowane. Drzwi podobnież stare, na zawiasach i hakach 2 

wiszące, z zamkiem francuskim napsutym. Podłoga stara nadpsuta. Okno w podwórze 

wychodzące, z ramami nadgniłemi, szybami taflowemi, niektóremi nadtłuczonemi. 

Całkiem sklepiona, w bocznych murach framugi z szafkami 2, z zawiasami, zameczkami 

francuskiemi, wewnątrz półkami drewnianemi. Piec z kachli przepalonych, na fundamencie 

murowanym stoi. Z tej izby idąc po prawej ręce, framuga wielka, okno w podwórze puste, 

węgary kamienne, ramy nadgniłe, deszczkami zabite. Sklepienie i boczne mury od wilgoci 

nadrujnowane. Tą framugę zawiera krata prosta drewniana, na zawiasach i hakach 4 

wisząca, z skoblem i wrzeciądzem. Postępując b do N° 28 vo , odrzwia ofutrowane, drzwi 

niedawne na zawiasach i hakach 2 wiszące, z antabą i zamkiem francuskim. Podłoga 

wysadzana, w wielu miejscach powyrywana. 2 okna w podwórze wychodzące, z ramami, 

kwaterami drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, szybami taflowemi, u góry młynek 

blaszany. Izba ta całkiem sklepiona, w bocznym murze framuga otablaturowana, 

w winklach 2 szafy otwierające się na zawiasach. W tej izbie komnata sklepiona, odrzwia 

futrowane, nadpsute, drzwi stare zrujnowane, na zawiasach i hakach 2 wiszące, z klamką, 

skoblem i wrzeciądzem. Okno w podwórze z ramami drewnianemi, okowiem 

zadrzewiałym, szybami prostemi. Podłoga prosta, nadrujnowana. W bocznich murach 

framuga z półkami prostemi. N° 29 no futryna c robotą staroświecką, próg zepsuty, deszczką 

nadłożony, drzwi stare na zawiasach i hakach 2 wiszące, z zamkiem francuskim. Podłoga 

stara nadrujnowana, 2 okna w podwórze, z ramami i kwaterami drewnianemi 

nadrujnowanemi, okowiem zadrzewiałym, szybami taflowemi, kilku natłuczonemi. Izba 

całkiem sklepiona, nad oknem nadrysowana. Piec z kachli starych, nadrujnowany, na 

fundamencie murowanym, przy którym komnata z futryną drewnianą staroświecką. Próg 

wydeptany, drzwi stare na zawiasach i hakach 2 wiszące, z skoblem i wrzeciądzem. 

Podłoga stara, nadrujnowana. Okno w podwórze wychodzące z ramami drewnianemi 

nadgniłemi, okowiem zadrzewiałym, szybami prostemi. Mury boczne z tynku 

poobrywane,// sklepienie nadrysowane. Ten korytarz, na którym zwyż opisane mieszkania, 

jest całkiem sklepiony, miejscami z tynku poobrywany. 

Z którego idąc po schodach podmurowanych, obok poręcza drewniane z 4 słupkami. 

Wśród schodów drzwi z futryną drewnianą, na zawiasach i hakach 2 wiszące. Sklepienie 

nadrysowane, posaczka kamienna nadrujnowana. Przechodząc d N° 30 mo do przedsionku, pół 

okna w podwórze zamurowane, z ramami drewnianemi, szybami prostemi nadtłuczonemi. 

Podłoga nadrujnowana, powała na stragarzach poszparowana, boczne mury naddęte, 

a 


b 

jw.: N° 28 

c 

jw.: N° 29 

d 

jw.: N° 30 

72

z tynku poobrywane. Po prawej ręce komnata z starych deszczek ofutrowana, z tynku 

poobrywana. Drzwi proste na zawiasach i hakach 2 wiszące, z skoblem i wrzeciądzem 

prostemi. Podłoga nadrujnowana, osobliwie przy bocznym murze, gdzie okno na ulicę 

Żydowską 76 puste, z kratą żelazną. Pod tym rynsztok drewniany. Powała na stragarzach 

z deszczek starych, poszparowana. Wchodząc do wielkiej izby, odrzwia drewniane 

staroświeckie. Drzwi stare, przez połowę otwierające się, reparacji koniecznie potrzebujące, 

na zawiasach i hakach 6 wiszące, z których jedna wyłamana, z zamkiem zrujnowanym. 

Podłoga wysadzana, nadrujnowana, 4 okna w podwórze wychodzące z ramami, kwaterami 

drewnianemi nadrujnowanemi, okowiem zadrzewiałym. Sufit staroświecki nadrysowany, 

z tynku powyrywany. W bocznych murach 3 framugi, od wilgoci z tynku powydymane. 

Piec z kachli dużych poprzepalany, natłuczony, na fundamencie murowanym stoi. Obok 

wielka framuga z tynku poobrywana znacznie, z półkami wmurowanemi. Stąd idąc po 

schodach do izby a pod N° 31 mo , odrzwia stare ofutrowane, próg nadłożony, drzwi proste 

na zawiasach i hakach 2, z klamką, skoblem i wrzeciądzem prostemi. Podłoga stara 

zrujnowana. Okno w Żydowską ulicę wychodzące, z węgarami kamiennemi, kwaterami 

drewnianemi nadgniłemi, szybami pomniejszemi, kilka natłuczonemi, u góry młynek 

blaszany z kratą żelazną. Izba ta całkiem sklepiona, mury poboczne z tynku poobrywane, 

osobliwie od dołu nadrujnowane. Piec stary przepalony, na fundamencie murowanym. 

Obok szafa staroświecka, na zawiasach i hakach 2 wisząca, z skoblem i wrzeciądzem. 

Stąd idąc po prawej ręce na korytarz, który całkiem sklepiony, podłoga stara, wielce 

zrujnowana. Do izby b N° 32 do futryna staroświecka, próg wydeptany. Drzwi stare reparacji 

potrzebujące, na zawiasach i hakach 2, z klamką, wrzeciądzem prostemi. Podłoga stara, 

zrujnowana, 2 okna w ulicę Żydowską, z węgarami kamiennemi, ramami, kwaterami 

drewnianemi nadpsutemi, szybami taflowemi, kilku natłuczonemi, młynek u góry 

blaszany z kratą żelazną. Powała na stragarzach starych z deszczek, od wilgoci wielce 

zrujnowanych. Bocznie mury z tynku poobrywane, z 2 framugami, potablaturowane. 

Obok szafa// robotą stolarską, z zawiasami i skoblem prostemi. Piec stary przepalony, na 

fundamencie murowanym postawiony, przez pół do komnaty, gdzie futryna dębowa bez 

drzwi. Podłoga stara, nadrujnowana. Okno w ulicę Żydowską, z kwaterami drewnianemi 

nadgniłemi, okowiem zadrzewiałym, szybami małemi, kratą żelazną. Sklepienie osobliwie 

przy oknie od wilgoci naddęte, boczne mury z tynku poobrywane, z framugą, w której 

szafka prosta, na 4 zawiasach z skoblem, wrzeciądzem prostemi. Idąc do izby c N° 33 tio 

odrzwia robotą staroświecką, drzwi takież na zawiasach i hakach 2 wiszące, z zamkiem 

francuskim, od góry krata żelazna. Wchodząc do przedsionku, podłoga stara, wydeptana, w 

bocznym murze framuga z tynku poobrywana, powała na stragarzach zrujnowana. Z tego 

przedsionku wchodząc do izby, odrzwia drewniane, drzwi robotą stolarską, na zawiasach 

a 


b 

jw.: N° 32 

c 

jw.: N° 33 

76 

Dawna ul. Żydowska to obecnie część zachodnia ul. św. Tomasza (do ul. Sławkowskiej) i północna część 

pl. Szczepańskiego (S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 100-107; E. Supranowicz, Nazwy ulic Krakowa..., 

s. 178-179). 

[s. 82] 

73

[s. 83] 

i hakach 2, z antabą i zamkiem prostym. Podłoga stara, popsuta, okno na Żydowską 

ulicę, z ramami, kwaterami drewnianemi nadgniłemi, okowiem zadrzewiałym, szybami 

taflowemi, kilku natłuczonemi, kratą żelazną, okiennice robotą prostą na zawiasach 

i hakach 4. Bocznie mury z tynku poobrywane, podsiębitka płótnem obciągniona, od 

wilgoci nadgniła. Piec z kachli starych natłuczony, na fundamencie murowanym stoi, 

przy którym kominek szafiasty z tynku poobrywany. W tej izbie komnata, odrzwia 

drewniane stare, drzwi proste na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, skoblem 

prostemi. Podłoga stara, zrujnowana, powała z deszczek starych, nadgniłych. Idąc dalej 

do izby a N° 34 to , odrzwia drewniane proste, na zawiasach i hakach 2, z antabą, klamką, 

skoblem prostemi, podłoga stara, powyrywana. Okien 2 na Żydowską ulicę, z krzyżami 

drewnianemi, okowiem naddrzewiałym, ołowiem nadgniłym, szybami małemi, kratami 

żelaznemi. Bocznie mury od wilgoci i tynk naddęty, z 1 framugą, sufit malowany, 

miejscami od wilgoci nadrujnowany. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym 

stoi. Idąc dalej w winklu, okno puste, ku murom miejskim wychodzące, z kratą żelazną, 

deszczkami założone. Od tego okna jest korytarz całkiem obmurowany. Dochodząc do 

miejsca potrzebnego, które w śrzodku jest wymurowane, u góry sklepienie od wilgoci 

z tynku bardzo nadrujnowane, 8 komórek przedzielonych, w każdej drzwi drewniane 

proste, na zawiasach 2, z skoblem i wrzeciądzem. Około tego miejsca posaczka kamienna 

i z cegieł wysadzana, nadrujnowana. 2 okna na podwórze wpółprzemurowane, z drugiej 

strony okno mniejsze. W bocznych murach framugi, w nich rynsztok, spław między mury 

miejskie mający. Mur ten od wilgoci bardzo nadgniły. 

Z tego miejsca idąc po schodach na drugie piętro, są podmurowane i forsztami 

nadkryte, w wielu miejscach powyrywane z poręczami// drewnianemi. Wchodząc na 

górny korytarz b , podłoga stara, wielce zrujnowana, po niej chodząc trzęsąca się, 

niebezpieczeństwem grożąca. Na tym korytarzu 2 okna naprzeciw siebie, jedno między 

mury miejskie do wpół z kratą żelazną, pod nim rynsztok drewniany, spław pomiędzy 

mury mający. Drugie na cmentarz S. Szczepana wychodzące, z ramami drewnianemi, do 

połowy deszczkami zabite, od góry szybami małemi nadtłuczonemi. Boczne mury z tynku 

poobrywane, w kilku miejscach nadrysowane. Powała na 33 stragarzach, w wielu 

miejscach poszparowana, z wilgoci nadgniła, reparacji potrzebująca. N° 35 to odrzwia c 

drewniane zamurowane. Dalej d N° 36 to odrzwia stare drewniane, zrujnowane, drzwi proste 

nadpsute, na zawiasach i hakach 2, z antabą, klamką, skoblem, wrzeciądzem prostemi. 

Przy progu cegłami wysadzona, w izbie podłoga stara nadrujnowana. 2 okna w ulicę 

Szczepańską, z ramami, kwaterami drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, szybami 

prostemi. Boczne mury z tynku poobrywane. Powała na stragarzach poszparowana, od 

wilgoci wydęta, reparacji potrzebująca. Piec kachlowy przepalony, na fundamencie 

murowanym, ogrzewający przyległą komnatę. Odrzwia puste obmurowane, podłoga 

zrujnowana, o 2 oknach w ulicę Szczepańską wychodzące, z ramami, kwaterami 

a 


b 

jw.: Górny korytarz 

c 

jw.: N° 35 

d 

jw.: N° 36 

74

drewnianemi nadgniłemi, tynk około okien z wilgoci opadły, reparacji potrzebujący, 

oków zadrzewiały nadłomany, szyby proste nadtłuczone. Powała od wilgoci bardzo 

nadgniła, poboczne mury od wilgoci wydęte. N° 37 mo są odrzwia z deszczek starych 

nadrujnowane, tynk wokoło poobrywany, próg nadłożony. Drzwi proste na zawiasach 

i hakach 2, z okowiem prostym. Podłoga stara, zrujnowana. Okien 2 na Szczepańską 

ulicę, z ramami drewnianemi, okowiem starym nadpsutym, szybami prostemi. Boczne 

mury powyrywane, powała na stragarzach poszparowana, wydęta, przy facjacie od wilgoci 

nadgniła. Piec kachlowy stary, przepalony, nadtłuczony, na fundamencie murowanym, 

przy którym komin z ogniskiem murowanym nadrujnowanym, kapą murowaną. Obok do 

komnaty odrzwia kamienne, półcyrklowe, puste. Podłoga stara, zrujnowana. Okno 

w Szczepańską ulicę, z kwaterami drewnianemi, okowiem złym, szybami małemi, 

prostemi. Tą komnatę piec ogrzewa z izby następującej pod N° 38 vo . Odrzwia drewniane 

stare, nadgniłe, próg nadłożony, drzwi proste na zawiasach i hakach 2, z okowiem prostym. 

Podłoga stara, wielce zrujnowana. 2 okna na ulicę Szczepańską, z kwaterami drewnianemi, 

okowiem nadpsutym, szybami prostemi. Powała na stragarzach z deszczek nadgniłych, 

siostrzoniem jednym rozparta. Bocznie mury z tynku poobrywane. Piec z kachli stary, 

przepalony, na fundamencie murowanym stoi. Idąc do izby N° 39 no , odrzwia drewniane, 

drzwi oblistwione, na zawiasach i hakach,// z zamkiem francuskim nadpsutym. Podłoga [s. 84] 

stara, wielce zrujnowana. Okien 2 w ulicę Szczepańską, z ramami, kwaterami drewnianemi, 

okowiem zadrzewiałym, szybami prostemi, kilku nadtłuczonemi. Powała na stragarzach 

wielce podziurawiona. Bocznie mury, osobliwie przy facjacie, porysowane. Piec 2 izby 

grzejący, z kachli starych przepalonych, jest na fundamencie murowanym. Obok do 

komnaty odrzwia stare napsute, podłoga zrujnowana. Okno w Szczepańską ulicę z ramami, 

kwaterami drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, szybami prostemi. Powała na 

stragarzach osobliwie w winklu zrujnowana, reparacji potrzebująca. Boczne mury 

przerysowane, z tynku poobrywane. Wychodząc na korytarz po prawej ręce, podłoga 

stara, wielce nadrujnowana. Powała na stragarzach, w wielu miejscach nadgniła, bocznie 

mury z tynku poobrywane. Dochodząc do kuchni pod N° 40 mo , odrzwia drewniane 

zrujnowane, drzwi proste na zawiasach i hakach 2 wiszące. Podłoga do wpół z deszczek 

wielce zrujnowana, od połowy cegłami wysadzana, na której ognisko murowane, kapa 

sklepiona poprzepalana, zrujnowana. Okno w podwórze wychodzące z ramami 

drewnianemi zgniłemi, szybami prostemi. Drzwi w podwórze wychodzące ofutrowane, 

proste, na zawiasach i hakach 2, skoblem i wrzeciądzem. Stąd idąc jest miejsce potrzebne, 

w śrzodku wymurowane, z 8 komórkami, podłoga stara, 2 okna w podwórze wychodzące 

z węgarami kamiennemi, powała całkiem zgniła, zrujnowana, nieodwłocznej reparacji 

potrzebująca. Z miejsca tego wracając się na korytarz do N° 41 mo , odrzwia staroświeckie 

z drzwiami staremi zabite. N° 42 do odrzwia robotą stolarską ofutrowane, nadpsute, próg 

nadłożony. Drzwi proste na zawiasach i hakach 2, z okowiem prostym. Podłoga przy 

oknie znacznie zrujnowana. 3 okna w podwórze wychodzące, z ramami, kwaterami 

drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, ołowiem nadgniłym, szybami małemi. Boczne 

mury poobrywane, od facjaty znacznie nadrujnowane, a osobliwie w winklu tynk od 

75

[s. 85] 

[s. 86] 

wilgoci wydęty. Powała na stragarzach poszparowana, wielce nadgniła, gwałtownej 

potrzebująca reparacji, z dwoma siostrzoniami rozparta. Piec stary przepalony, na 

fundamencie murowanym stoi. a N° 44 to futryna staroświecka stolarska, drzwi proste stare, 

na zawiasach i hakach 2 wiszące, z zamkiem, klamką, kluczem francuskim. Podłoga stara, 

miejscami napsuta. 2 okna w podwórze wychodzące, z krzyżami drewnianemi i kwaterami, 

szybami różnemi, ołowiem nadpsutym, okowiem zadrzewiałym. Boczne mury dosyć 

dobre, ankrami żelaznemi związane. Powała na stragarzach, między któremi 2 całkiem 

zgniłe. Piec z kachlów// małych, miejscami popsutych, na fundamencie murowanym stoi. 

Idąc z tej izby po lewej ręce po 3 stopniach na korytarz jest podłoga w wielu miejscach 

powyrywana. W bocznich murach okna na podwórze wychodzące, niektóre całkiem 

zamurowane, drugie wpółprzemurowane, staremi deszczkami założone. Powała na 

stragarzach ze szparami, osobliwie od murów, ratowania potrzebuje. We śrzodku tego 

korytarza są 4 stopnie na inny korytarz. Po prawej ręce wchodząc do izby pod N° 45 to , 

futryna robotą stolarską, próg podmurowany. Drzwi stare polistwione, na zawiasach 

i hakach 2 wiszące, z zamkiem, klamką, kluczem francuskim. Wchodząc posaczka stara, 

po części popsuta. Okna 2 na cmentarz S. Szczepana z kwaterami drewnianemi, szybami 

taflowemi, u góry młynek blaszany, z okowiem zadrzewiałym. Podsiębitka z deszczek 

starych, poszparowana i popsuta w niektórych miejscach. Piec z kachli białych nowych, 

z drzwiczkami żelaznemi, na fundamencie murowanym stoi. Stamtąd wychodząc do 

N° 46 to są odrzwia drewniane, próg nadłożony, drzwi proste na zawiasach i hakach 2, 

z zamkiem, klamką, kluczem francuskim. Wchodząc podłoga wydeptana. Okno na 

cmentarz S. Szczepana, kwatery nowe z szybami taflowemi, u góry młynek blaszany, 

z okowiem nowym. Podsiębitka z deszczek miejscami napsuta. Boczne mury z tynku 

poobrywane. Po prawej ręce drzwi proste, na zawiasach i hakach 2, do izby N° 45 to 

przechód mające, z zamkiem, ryglem, kluczem francuskim. Piec z kachlów starych 

natłuczonych, przepalonych, na fundamencie murowanym, przy którym kominek i okap 

murowany. Idąc dalej do izby pod N° 47 mo , odrzwia drewniane, próg nadłożony, drzwi 

oblistwowane na zawiasach i hakach 2 wiszące, z skoblem i wrzeciądzem. Podłoga stara, 

wydeptana. Okno na cmentarz S. Szczepana puste, bez ramów, z tynku poobrywane jako 

też boczne mury, podsiębitka z deszczek napsuta. Idąc dalej do izby N° 48 vo są odrzwia 

drewniane, drzwi oblistwowane, próg nadłożony. Drzwi zaś na zawiasach i hakach 2 

wiszące, z zamkiem i klamką. Okno na cmentarz S. Szczepana z kwaterami nagniłemi, 

okowiem zadrzewiałym, szybami prostemi. Podsiębitka z deszczek stara, polistwowana. 

Boczne mury poobrywane w kilku miejscach. Piec z kachli zbieranych, na fundamencie 

murowanym stoi. Idąc dalej do N° 49 no , odrzwia ofutrowane, próg wydeptany. Drzwi stare 

oblistwione, na zawiasach i hakach 2, z zamkiem prostym. Podłoga stara, napsuta, okno 

na cmentarz S. Szczepana wychodzące, z ramami drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, 

szybami małemi. Podsiębitka z deszczek starych poszparowana. Boczne mury z tynku 

poobrywane. Piec z starych kachli, na fundamencie murowanym stoi.// N° 50 mo odrzwia 

ofutrowane, próg wydeptany, drzwi stare na zawiasach i hakach 2 wiszące, z skoblem 

a 

pomyłka w numeracji pomieszczeń, brak numeru 43 

76

i wrzeciądzem. Okno na cmentarz S. Szczepana, z ramami drewnianemi nadgniłemi, 

z okowiem nadrzewiałym, bez narożników, małemi tafelkami. Podsiębitka z deszczek 

poszparowana. Boczne mury cokolwiek nadrysowane. Idąc dalej do izby N° 51 mo , odrzwia 

ofutrowane, próg wydeptany, drzwi stare, popsute, na zawiasach i hakach 2 wiszące, 

z skoblem i wrzeciądzem. Podłoga stara, poszparowana. Okno na cmentarz S. Szczepana, 

z ramami drewnianemi nadgniłemi, okowiem zadrzewiałym, szybami małemi. Podsiębitka 

z deszczek poszparowana. Bez pieca. Idąc dalej do izby pod N° 52 do , odrzwia drewniane, 

próg wydeptany. Drzwi stare, oblistwowane, na zawiasach i hakach 2, z zamkiem 

francuskim. Podłoga z deszczek wydeptana. Okno na cmentarz S. Szczepana z okowiem 

zadrzewiałym, szybami prostemi. Podsiębitka z deszczek poszparowana. Piec z starych 

kachli poprzepalanych, na fundamencie murowanym. Dalej postępując, czyli powracając, 

po prawej ręce przedsionek jednym filarem murowanym podparty, o jednym oknie na 

podwórze wychodzącym, z ramami nowemi drewnianemi, okowiem całym, szybami 

kilku natłuczonemi, małemi. Podsiębitka z deszczek poszparowana. Idąc dalej z tego 

korytarza, po prawej ręce ku strychowi idąc, są odrzwia obmurowane, z tynku znacznie 

poobrywane, przy drzwiach jest przysionek z deszczek starych, drzwi proste. 

Wchodząc na wieżę po schodach podmurowanych, forsztami nakrytych, w wielu 

miejscach schody znacznie nadrujnowane, jako też i boczne mury porysowane, z tynku 

poobrywane. Okno w podwórze wychodzące puste, deszczkami zabite, sklepienie nad 

schodami nadrysowane, wielce zrujnowane, ankrami żelaznemi związane. Wchodząc na 

wieżę po schodach prostych, wielce zrujnowanych, jest wiązanie z drzewa miętkiego, 

wielce nadgniłe, reparacji koniecznie potrzebujące, a osobliwie w bocznych murach, gdzie 

bardzo zacieka. Wieża na zegar wystawiona, deszczkami wyfutrowana, od zacieku wielce 

zrujnowana, 4 okna półcyrklowe puste. Wiązanie pod sztybrem nadgniłe, dachówką 

nadkryte, w wielu miejscach zrujnowane, kopuła miedzią pokryta, nadrujnowana. Idąc 

z tego miejsca na drugi strych po prawej ręce są odrzwia proste, znacznie popsute. Drzwi 

z deszczek stare, na zawiasach i hakach 2. Wchodząc podłoga stara, w wielu miejscach 

nadgniła, popsuta, a osobliwie przy bocznym murze powyrywana. 6 okien z węgarami 

kamiennemi, na podwórze wychodzące, deszczkami zabite. Boczne mury po części 

z tynku poobrywane, miejscami narysowane. Podsiębitka z deszczek poszparowana, kilka 

powyrywanych, reparacji potrzebuje. Komin szafiasty murowany. Wychodząc z przedsionku, 

który całkiem zrujnowany, rumowiskiem wysypany,// o jednym oknie na podwórze, wpółprzemurowanym, 

deszczkami zabitym, po prawej ręce schody dwoje na strych pierwszy 

[s. 87] 

wychodzące. Wychodząc z tego przedsionku są odrzwia obmurowane, na drugi strych 

prowadzące, o 4 schodach całkiem zrujnowanych. Ten strych rumowiskiem wysypany. 

Dymników ma 9 na podwórze wychodzące, wielce z tynku poobrywane, deszczkami 

staremi zabite, reparacji potrzebujące. Na tym strychu wiązanie bardzo zbutwiałe, na 

którym dach dachówką pokryty, w wielu miejscach powyrywany, znacznej reparacji 

potrzebuje. Na tym strychu 4 kominy wielkie, nad dach wychodzące, z tynku poobrywane, 

w niektórych miejscach nadrysowane. Okno wielkie ku murom miejskim wychodzące, 

półcyrklowe, z tynku poobrywane, deszczkami staremi zabite. Idąc dalej po prawej ręce 

77

[s. 88] 

na strych są stragarze wielce popsute, deszczkami pokryte, rumowiskiem niepotrzebnym 

obciążone, niebezpieczeństwem grozi. Na tymże strychu jest wiązanie w wielu miejscach 

napsute, na którym dach dachówką nakryty, w kilku miejscach powyrywany i deszczkami 

pokryty, reperacji potrzebuje. Dymniki na podwórze wychodzące częścią zamurowane, 

częścią deszczkami pozatykane. Jest 5 kominów z tynku poobrywanych, miejscami 

porysowanych. Idąc dalej na strych są 2 okna, jedno na cmentarz, drugie na Szczepańską 

ulicę, duże, półcyrklowe, deszczkami zabite. Na którym podłoga stara, w wielu miejscach 

podziurawiona, po bokach rumem powysypowana. Wiązanie w wielu miejscach nagniłe 

i popsute, na którym dachówka miejscami powyrywana. Dymniki deszczkami pozatykane, 

kominów 10 nad dach wychodzących, w wielu miejscach z tynku wielce poobrywanych, 

a osobliwie przy nich przymurki całkiem spustoszone, wielkim niebezpieczeństwem 

grożące. Z tego strychu idąc ku murowi, po prawej ręce jest przystrych mniejszy, na 

którym wiązanie miejscami napsute, podłoga rumem wysypana. Dach dachówką pokryty, 

miejscami powyrywany, gdzie 3 kominy z tynku poobrywane i narysowane. Słowem 

mówiąc, rzecz niepodobna ten tak wielki strych, który we wszystkich wiązaniach, 

murach, dach potrzebuje reparacji, dokładnego uczynić opisania, które dla lepszego 

rozeznania doskonałemu architektowi zostawuje się. Schodząc z tego strychu inną stroną 

są schody podmurowane, forsztami nakryte. Mury boczne z tynku poobrywane, miejscami 

nadrysowane. Wychodząc odrzwia ofutrowane, drzwi oblistwowane, na zawiasach 

i hakach 2, z skoblem i wrzeciądzem. Postępując dalej są obok schody aż do dołu samego 

prowadzące,// obmurowane, deszczkami nakryte, powyrywane, z drewnianym poręczem 

i ankrami żelaznemi związane, nad którym sklepieniem nadkryte. 

Zszedszy na dół przez korytarz na podwórze, które jest obrukowane, w śrzodku 

studnia o 6 słupach z cembrzyną u wierzchu drewnianą, która poniekąd nadgniła, głębiej 

cegłami, kamienicami obmurowana. 2 wiadra wielkie okute, z łańcuchem, przy nim 

2 skopki okute, na łańcuszkach przykute. Około tej studni rynsztoki, spław do kanału 

mające. Na tym podwórzu a N° 52 do jest sklep, do którego wchodząc odrzwia kamienne 

o jednym progu, tynk poobrywany całkiem na facjacie. Wchodząc po 2 stopniach są drzwi 

z deszczek popsute, na zawiasach i hakach 2, o jednym skoblu i wrzeciądzu. Posaczka 

całkiem ceglana, cokolwiek powyrywana. W tym sklepie są 2 okna cyrklowe, z krzyżami 

żelaznemi, obmurowane, sklepienie okopciałe, przez wilgoć z tynku poobrywane, jako 

też boczne mury, osobliwie od dołu, gdzie miejsce dawniej do komina zapustoszone, 

o 3 framugach. Idąc dalej w winklu drzwi obmurowane, gdzie odrzwia drewniane, drzwi 

proste, które należą do kuchnie jako wyżej pod N° 7 mo , przy tym zaraz pod N° 53 tio odrzwia 

drewniane, przy progu kamień ołużny marmurowy. Drzwi proste drewniane, na zawiasach 

i hakach 3 wiszące, o jednym wrzeciądzu i skoblu. Wchodząc posaczka częścią kamienna, 

częścią z cegieł, zrujnowana całkiem. Okno na podwórze z kratą drewnianą, z krzyżem 

drewnianym, z tynku poobrywane i 4 kwaterami nadgniłemi. Sklep ten we śrzodku filarem 

podmurowany. Sklepienie poobrywane i powydymane, boczne mury z tynku powyrywane. 

Piec stary kachlowy, całkiem popsuty, na fundamencie murowanym. Za tym piecem po 6 

a 

pomyłka w numeracji, pomieszczenie o numerze 52 już było 

78

stopniach wchodząc, suszarnia, odrzwia drewniane stare, przepalone, drzwi na zawiasach 

i hakach 2. Wchodząc podłoga z cegły, o 2 oknach między mury miejskie wychodzących, 

z kratami żelaznemi, ramami nadgniłemi. Sklepienie niskie, całkiem okopciałe, miejscami 

powyrywane, koryto do suszenia słodu podmurowane, ankrami żelaznemi zbijane, jednym 

siostrzoniem ściągnione, wielce zrujnowane. Dalej idąc schody drewniane, z wiązaniem 

po części nadgniłym. Tynk facjaty w wielu miejscach poobrywany. Dalej idąc miejsce 

potrzebne, z futryną drewnianą, rynsztokiem drewnianym, wielce zrujnowanym. Przy tym 

miejscu kuźnia drewniana o 2 oknach drewnianych, drzwi proste na zawiasach i hakach 2. 

Wchodząc boczny mur wielce zrujnowany, ognisko podobnież. Po prawej ręce wchodząc, 

miejsce wąskie, z dwiema murami grubemi, dużo zrujnowanemi. Okno małe do murów 

miejskich wychodzące,// spustoszone. Dach nad tą kuźnią z gontów podziurawiony. Idąc [s. 89] 

dalej do N° 54 to , odrzwia drewniane, drzwi takież, na zawiasach i hakach 2, przed któremi 

kanał forsztami nakryty, nadrujnowany. Ziemia zryta, zgnojona, skąd bocznie mury od 

wilgoci nadrujnowane. Sklepienie z tynku i cegieł powyrywane. Dalej idąc po schodach 

drewnianych, kilku brakujących, o 1 poręczu do N° 55 to , gdzie odrzwia drewniane, 

drzwi takież, na zawiasach i hakach 2 wiszące, z skoblami, wrzeciądzami 2. Wchodząc 

posaczka z cegieł, okno na podwórze wychodzące, z węgarami kamiennemi, krzyżem 

drewnianym i takiemi kwaterami. Powała na stragarzach, miejscami poszparowana. Idąc 

dalej brama wielka, kamienna, podmurowana, od dołu powyrywana, gdzie przez sień 

całkiem sklepiona, nieobtynkowana, od dołu boczne mury powyrywane. Gdzie po lewej 

ręce N° 56 to , odrzwia drewniane nadrujnowane, drzwi polistwione, poszparowane, na 

zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem i klamką. Wchodząc po jednym progu, podłoga 

z deszczek stara, miejscami powyrywana, jako też boczne mury z tynku powydymane. 

Okno ku murom miejskim, z kratą żelazną, z krzyżem żelaznym zadrzewiałym, 

z kwaterami nadgniłemi, szybami małemi, okowiem zadrzewiałym. W izbie tej sklepienie 

dobre, trzy siostrzenie w śrzodku spojające. Idąc dalej N° 57 mo są odrzwia drewniane, 

jako też drzwi na zawiasach i hakach 2, z 3 skoblami, 3 wrzeciądzami. Wchodząc młyn 

koński całkiem nowy, którego opisanie czyli jest doskonały, czyli nie, przyzwoitemu 

majstrowi zostawuje się. Miejsce to całkiem sklepione, o jednym oknie ku murom 

miejskim wychodzącym, z 4 sztabami żelaznemi i okiennicą żelazną, na 1 haku wiszącą. 

Idąc dalej są wrota wielkie z węgarami kamiennemi, ankrami związane, dużo zrujnowane, 

półcyrklowe, wychodzące ku Reformatom, na zawiasach i hakach 6 wiszące, z 3 skoblami 

i wrzeciądzami do zamykania. Wrota te są drewniane, stare, łatane. Boczne mury z tynku 

poobrywane, miejscami nadwerężone, osobliwie od dołu. Idąc dalej podcienie na 4 

filarach, od spodu bardzo zrujnowanych, 2 ankrami szczególnie związanych. Sklepienie 

znacznie popsute. Do N° 58 vo wrota drewniane, jako też drzwi z deszczek starych 

spajane, na zawiasach i hakach 4, z antabą żelazną. Wchodząc do szlachtuzu podłoga 

do połowy deszczkami nakryta, zgniła, od połowy brukowana, zrujnowana. Okno ku 

Reformatom wychodzące puste, deszczkami założone. Boczne mury wielce zrujnowane, 

od dołu nadgniłe. Sklepienie okopciałe, poobrywane, wydęte. Idąc przez podcienie, 

ziemią i rumem wysute, bocznie mury nadrujnowane, od dołu nadgniłe.// Dochodząc do [s. 90] 

79

[s. 91] 

kuchni pod N° 59 no , posaczka nadrujnowana, odrzwia drewniane stare, drzwi proste, na 

zawiasach i hakach 2 wiszące. Sklepienie przepalone, ognisko murowane, zrujnowane, 

okap ankrowany, z tynku poobrywany, nadrujnowany. Okno ku Reformatom puste, 

z kratą żelazną, ramami zgniłemi. Bocznie mury wielce zrujnowane. W tej kuchni po 

prawej ręce odrzwia drewniane stare, zrujnowane, drzwi proste na zawiasach i hakach 2, 

z skoblem, wrzeciądzem prostemi. Posaczka kamienna zrujnowana, okno ku Reformatom, 

z kwaterami drewnianemi, okowiem zepsutym, szybami prostemi, kratą żelazną. Bocznie 

mury wielce zrujnowane, sklepienie całkiem wydęte, ruiną grożące. W tej kuchni z drugiej 

strony odrzwia drewniane stare, drzwi proste na zawiasach 2, z skoblem, wrzeciądzem, 

rumowiskiem wysypane. Okno ku Reformatom puste, z kratą żelazną. Bocznie mury 

wielce zrujnowane, powała na stragarzach stara, całkiem zrujnowana. Postępując do 

N° 60 mo , stajenka, odrzwia drewniane zrujnowane, drzwi proste, na zawiasach 2, skoblem, 

wrzeciądzem. Podłoga z kilku deszczek, całkiem zrujnowana. Okno w podwórze 

wychodzące puste, deszczkami zabite. Sklepienie i boczne mury wielce zrujnowane, 

reparacji potrzebujące. Żłób z deszczek zbity, drabinka z starych kawałków złożona. 

Z facjaty tej stajenki od dołu mur wielce zgniły, ochędorstwa wymagający. Z tego 

podwórza na inny przez korytarz podwórzec przechodząc jest miejscami oburkowany, 

miejscami rumowiskiem zarzucony. Boczne mury z tynku poobrywane, od dołu nadgniłe, 

reparacji potrzebujące. Przystępując do N° 61 mo odrzwia drewniane, drzwiczki proste na 

zawiasach i hakach 2, z zamkiem prostym. W przedsionku podłoga stara zrujnowana. Po 

prawej ręce do komnaty odrzwia drewniane proste, drzwi proste na zawiasach i hakach 2. 

Podłoga stara, zrujnowana. Okienko w podwórze z kwaterą drewnianą, okowiem złym, 

szybami prostemi, kilku natłuczonemi. Sklepienie nadgniłe, wydęte, nad oknem znacznie 

nadrysowane. Z drugiej strony do drugiej komnaty odrzwia drewniane, drzwi proste na 

zawiasach i hakach 2, z haczykiem. Podłoga całkiem zrujnowana, okienko w podwórze, 

z kwaterami drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, szybami prostemi. Sklepienie 

nadrujnowane, nad oknem aż do facjaty przechodzące, nadrysowane. 

Stąd idąc na galerię całkiem sklepioną, 6 filarami podpartą, od dołu mury wielce 

nadgniłe. Na galerii podłoga z deszczek starych zrujnowana. Na wchodzie odrzwia i drzwi 

oblistwione, z antabą i zamkiem francuskim, do zakrystii należące. Idąc po schodach 

podmurowanych, forsztami nakrytych na wyższą galerię jest podłoga// nadrujnowana 

z deszczek. Ta galeria całkiem sklepiona, ankrami żelaznemi wiązana. Obok miejsce 

potrzebne pod N° 62 do , odrzwia drewniane, drzwi oblistwione, na zawiasach i hakach 

2, z antabą, całkiem sklepione, mury nadgniłe. Stąd idąc do przedsionku, odrzwia 

drewniane, drzwi oblistwione, na zawiasach i hakach 2. Podłoga stara, okno na Żydowską 

ulicę, z kwaterą drewnianą, okowiem napsutym, szybami prostemi, kilku natłuczonemi, 

kratą żelazną. Sklepienie nadrysowane. W tym przedsionku są 4 izdebki pod N° 63 tio , 

N° 64 to , N° 65 to , N° 66 to , u których odrzwia drewniane, drzwi oblistwione, nadrujnowane. 

Każde drzwi na zawiasach i hakach 2, z antabami, skoblami, wrzeciądzami. Podłogi 

stare, wydeptane. Okna z ramami drewnianemi nadgniłemi, okowiem zadrzewiałem, 

szybami prostemi, kilku natłuczonemi, kratami żelaznemi. Boczne mury nadrujnowane, 

80

sklepienia nadrysowane. 2 piece stare, przez pół izdebki ogrzewające, na fundamencie 

murowanym. Na tej galerii drugi przedsionek, odrzwia drewniane, drzwi oblistwione, 

na zawiasach i hakach 2, z antabą i zamkiem. Podłoga stara, okno na Żydowską ulicę 

z kwaterami drewnianemi, okowiem złym, szybami prostemi, kratą żelazną. Sklepiony 

całkiem, boczne mury miejscami poobrywane. N° 67 mo , N° 68 vo : 2 izdebki w tym 

przedsionku, u których odrzwia drewniane, drzwi oblistwione, każde na zawiasach 

i hakach 2 wiszące, z antabami i zamkami prostemi. Podłogi stare, zrujnowane, 2 okna 

w Żydowską ulicę, z kwaterami drewnianemi, okowiem naddrzewiałym, z szybami 

prostemi, kratami żelaznemi. Drugie okna w podwórze wychodzące bez krat, z ramami 

drewnianemi, szybami małemi, kilku nadtłuczonemi. Sklepienie z tynku poobrywane, 

w bocznych murach framugi przesklepione, z tynku poobrywane. W obóch izbach piece 

kachlowe stare, na fundamencie murowanym. Idąc dalej do N° 69 no po galerii są odrzwia 

drewniane, drzwi proste na zawiasach 2, z antabą i haczykiem, podłoga stara zrujnowana. 

Okienko małe w podwórze wychodzące, z kwaterami, szybami małemi. Sklepienie 

i boczne mury wielce nadrysowane, z tynku poobrywane nadgniłe, od facjaty osobliwie 

niebezpieczeństwem grożące. Idąc na strych po schodach podmurowanych i forsztami 

nadłożonych, sklepienie i boczne mury ponadrywane. 2 drzwi na tych schodach, z deszczek 

prostych na zawiasach i hakach wiszące, z skoblem i wrzeciądzem. Na strychu podłoga 

z deszczek nadgniłych, do połowy rumem wysypana. 6 okien, jedne w podwórze, drugie 

w Żydowską ulicę wychodzące, deszczkami zabite, u 3 kwatery drewniane, z szybami 

prostemi, potłuczonemi. W śrzodku strychu przepierzenie// z deszczek proste, drzwi na 2 [s. 92] 

zawiasach wiszące z haczykiem, podłoga stara, zrujnowana. 6 okien w podwórze i w ulicę 

Żydowską idące, z kwaterami drewnianemi, szybami prostemi. Boczne mury z tynku 

osobliwie od dołu poobrywane. Wiązanie pod dach z drzewa miętkiego, w wielu miejscach 

nadgniłe. Dach z dachówki na nim leżący, nadrujnowany, 3 kominy wychodzące nad 

dach, miejscami z tynku poobrywane. 

W tym gmachu piwnica, odrzwia dębowe nadgniłe, próg zrujnowany, drzwi dębowe 

stare, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, skoblem i ryglem. Idąc po schodach 

murowanych, forsztami nadłożonych, o jednym poręczu i słupku, sklepienie wielce 

nadrujnowane, boczne mury powyrywane. W piwnicy po lewej ręce odrzwia drewniane 

proste, drzwi oblistwione, na zawiasach i hakach 2, z skoblem i wrzeciądzem. Dwoje 

okien z węgarami kamiennemi, w podwórze wychodzące, prętami żelaznemi. Sklepienie 

powyrywane, od dołu nadgniłe. Idąc do drugiej piwnicy większej, sklepienie wielce 

zrujnowane. W tej piwnicy są odrzwia dębowe z drzwiami prostemi, na zawiasach 

i hakach 2, skoblem i wrzeciądzem. Wchodząc mała piwniczka, okno w Żydowską 

ulicę wychodzące, z 2 sztabami żelaznemi. Sklepienie i boczne mury nadrujnowane. 

Powracając do pierwszej piwnicy są schody do lochu podmurowane, forsztami nakryte, 

z 2 słupkami i poręczem. W lochu sklepienie i boczne mury nadrujnowane. Na tym 

podwórzu studnia, u której cembrzyna drewniana i koło drewniane, całkiem zrujnowane, 

jako też dach nad nią zwalony, koniecznej potrzebująca reparacji, inaczej całkiem zapadnie 

się. Piwnica w przedsionku pod N° 10 mo równo z podłogą otwierająca się, jest kroniec 

81

[s. 93] 

drewniany zgniły, drzwi wpółotwierające się zgniłe, na zawiasach i hakach 4, skoblem 

i wrzeciądzem zrujnowanemi. Schody podmurowane, wielce zrujnowane, sklepienie 

nadgniłe, niebezpieczeństwem grożące. Okno w podwórze wychodzące, deszczkami 

zabite. Sklepienie, boczne mury nadrujnowane. W tej piwnicy są odrzwia drewniane, drzwi 

proste, na zawiasach i hakach 2, skoblem i wrzeciądzem. 2 okna w podwórze wychodzące, 

deszczkami zabite, sklepienie i boczne mury nadrujnowane. Piwnica na wielkim 

podwórzu przy N° 52 do , jest nakrycie, czyli szyja, gontami nakryta. Odrzwia drewniane 

stare, drzwi stare na zawiasach i hakach 2, z skoblem i wrzeciądzem. Schody z deszczek 

prostą robotą, o 2 poręczach na 2 słupkach drewnianych. Boczne mury powyrywane, 

sklepienie i boczne mury nadrujnowane. Idąc z frontu odrzwia drewniane nadgniłe, drzwi 

proste na zawiasach i hakach 2, z skoblem i wrzeciądzem. Okno w winklu na Szczepańską 

ulicę, z węgarami kamiennemi nadrujnowanemi, okiennica z deszczek starych. Sklepienie 

i boczne mury powyrywane. W tej piwnicy po prawej ręce inna piwnica,// z odrzwiami 

zgniłemi. Okno w kącie na Szczepańską ulicę wychodzące, z węgarami kamiennemi, 

kratą żelazną. Boczne mury porysowane. Z tej piwnicy powracając do pierwszej, po 

lewej ręce piwnica, odrzwia proste niedawne, drzwi na zawiasach i hakach 2, z skoblem 

i wrzeciądzem. 2 okna z węgarami kamiennemi, kratami żelaznemi. Boczne mury 

nadrujnowane, w sklepieniu wielka dziura wyrwana. Obok odrzwia niedawne drewniane, 

drzwi proste stare, na zawiasach i hakach 2, z skoblem i wrzeciądzem. Idąc po lewej 

ręce, loch wielce zrujnowany. Okno w Szczepańską ulicę, z węgarami popsutemi, puste, 

deszczkami założone. Sklepienie i boczne mury nadrujnowane. Po prawej ręce piwniczka, 

odrzwia kamienne półcyrklowe, okienko w Szczepańską ulicę, z węgarami kamiennemi, 

krzyżem żelaznym. Sklepienie i boczne mury nadrujnowane. Na tym podwórzu inna 

piwnica, odrzwia drewniane niedawne, drzwi niedawne proste, na zawiasach i hakach 

4, z skoblem i wrzeciądzem. Nad drzwiami daszek stary, gontami nakryty, krokwy 

i łaty nadgniłe. Schody z forsztów, sklepienie i boczne mury nadrujnowane. W piwnicy 

niskie sklepienie i mury nadrujnowane, 3 okna na Szczepańską ulicę, z węgarami 

kamiennemi, u 2 okien krzyże żelazne, trzecie deszczkami zabite. Sklepienie, boczne 

mury znacznie nadrujnowane. Na tymże samym podwórzu piwnica, odrzwia dębowe, 

drzwi dębowe, nadrujnowane, na zawiasach i hakach 2, z skoblem i wrzeciądzem. Schody 

podmurowane, forsztami dębowemi nakryte, nadrujnowane. Sklepienie poobrywane, 

w bocznym murze framuga. W tej przedpiwnicy sklepienie i boczne mury nadrujnowane. 

Z frontu piwnica, odrzwia drewniane stare, z kratą drewnianą, na zawiasach i hakach 3, 

z skoblem i wrzeciądzem. Po lewej ręce szyja, gdzie boczne mury wielce nadrujnowane. 

Dalej idąc piwniczka mała, ciemna, odrzwia kamienne, sklepienie i mury nadrujnowane. 

Powracając do pierwszej piwnicy jest loch, nad którym kroniec drewniany, nadgniły. 

Schody podmurowane, forsztami nakryte, niskie sklepienie i boczne mury nadgniłe 

i znacznie nadrujnowane. Na tym podwórzu przy szlachtuzie loch, odrzwia drewniane 

stare, nadgniłe, deszczkami staremi zabite. Po drabince schodząc, sklepienie zrujnowane, 

okno w podwórze wychodzące, deszczkami staremi nakryte. Sklepienie i boczne mury 

nadrujnowane i nadgniłe, śmieciami i rumowiskiem zarzucony. 

82

Opis Sukiennic 77 

Ten gmach Sukiennice nazwany, wśrzód miasta stojący, którego facjata z Rynku 

wspaniała, staroświecko ukształcona. Na wierzchu tej facjaty 3 wazony miedziane, 

z galerią murowaną, obok z schodami, poręczami kamiennemi, z słupkami// takiemiż, 

gdzie 5 słupków brakuje. Do tych Sukiennic wchodząc są dwie bramy wspaniałe 

kamienne, wśrzód wielkim filarem przemurowane. Przy tych bramach są kraty żelazne, 

na hakach wiszące, 2 haków u nich brakuje. Od dołu kraty te są zadrzewiałe i nadłomane. 

Do zamknięcia są łańcuchy z grubemi ogniwami, z 3 kłódkami, 2 większe, a 1 mniejsza. 

Tych Sukiennic jest długości łokci 180, a szerokości łokci 42. Ten gmach jest jednostajnie 

sklepiony, w czterech miejscach od wilgoci nadgniły, obok mury miejscami z tynku 

poobrywane. Od góry cyframi Jego Królewskiej Mości i różnemi napisami przyozdobione. 

Podłoga niedawno dawana, miejscami poszparowana. 

Wchodząc po lewej ręce, sklep N° 1 mo miejski, u którego są odrzwia kamienne 

półcyrklowe, próg kamienny wydeptany. Odrzwia te są od dołu natrzaskane i dlatego 

szyną żelazną ściągnione. Drzwi żelazne na 3 hakach wiszące, z zamkiem, antabą, 

skoblami i kluczem. Sklep ten całkiem sklepiony, z tynku miejscami poobrywany. Okno 

pomiędzy Bogate Kramy wychodzące, z kratą żelazną, ramami drewnianemi, okowiem 

zadrzewiałym, szybami małemi. Podłoga stara, zrujnowana, reparacji potrzebująca. N° 2 do 

sklep miejski, do którego wchodząc są odrzwia kamienne półcyrklowe, próg kamienny 

wydeptany. Drzwi żelazne wpółotwierające się, na 3 hakach wiszące, z drążkiem żelaznym, 

wrzeciądzem, zamkiem i kluczem. Wchodząc podłoga stara, wydeptana. Okno w Bogate 

Kramy wychodzące, z kratą żelazną, ramami drewnianemi niedawno danemi, szybami 

małemi. Ten sklep całkiem sklepiony, boczne mury deszczkami od dołu oblistwione. W 

tym sklepie pod oknem piwnica, do której schody stare o 2 słupkach z poręczami, w tej 

piwnicy ceglane jest sklepienie. N° 3 tio sklep dziedziczny sukcesorów niegdy szlachetnego 

Józefa Hallera. N° 4 to sklep dziedziczny szlachetnego Wincentego Laskiewicza. N° 5 to 

sklep dziedziczny szlachetnego Macieja Űbriga. N° 6 to sklep dziedziczny szlachetnego 

77 

Sukiennice (il. 7-9) powstały w drugiej poł. XIII w. w centrum lokacyjnego Rynku, jako miejsce handlu 

suknem. W poł. XVI w. po zniszczeniu przez pożar, zostały gruntownie przebudowane. Na piętrze umieszczono 

wówczas szmatruz, czyli halę targową przeznaczoną do sprzedaży różnorodnych drobnych towarów 

(od poł. XV w. znajdował się na Ratuszu). Skrajne komory w zachodnim rzędzie sklepów sukiennych zajęte 

były przez miejskie postrzygalnie sukna, w których sprawdzano jakość sukna oraz cięto je na odpowiednie 

odcinki. Od poł. XVIII w. nazwę Postrzygalnia stosowano w odniesieniu do postrzygalni południowej (od 

ul. Brackiej), postrzygalnię północną (od ul. św. Jana) nazywano Syndykówką, od jej właściciela, syndyka 

miejskiego. Zniszczony budynek Sukiennic odrestaurowano i przebudowano w latach 1875-1879 (APKr, 

Akta miasta Krakowa, sygn. Dep. 220, s. 54; Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa 

Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 31, nr 286; J. Wawel-Louis, Przechadzka kronikarza..., s. 45-47; 

Władysław Łuszczkiewicz, Sukiennice, Biblioteka Krakowska nr 11, Kraków 1899; S. Tomkowicz, 

Plan Rynku krakowskiego..., s. 184; S. Tomkowicz, Przyczynki do historii kultury..., s. 9; S. Tomkowicz, 

Ulice i place..., s. 23-26; Stefan Świszczowski, Sukiennice na rynku krakowskim w epoce gotyku i renesansu, 

„Biuletyn Historii Sztuki i Kultry”, 1948, R. X, s. 285-309; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi 

dziejami…, cz. I, s. 88; J. Banach, Ikonografia Rynku Głównego..., nr 17 i następne; Encyklopedia Krakowa, 

s. 937-938; Katalog zabytków sztuki..., t. IV, cz. X, s. 39-44). 

[s. 94] 

83

[s. 95] 

Jana Tomaszkiewicza. N° 7 mo sklep dziedziczny tegoż. N° 8 vo sklep dziedziczny 

sukcesorów Bajerowskich. N° 9 no sklep dziedziczny tychże. Dalej idąc, wśrzód tych 

Sukiennic jest wychód do Bogatych Kramów nazwany krzyż, w którym jest brama 

kamienna półcyrklowa, z kratami żelaznemi, z kłódką wielką, na 4 zawiasach wisząca, 

z łańcuchem grubym do zawarcia. W tym krzyżu, czyli przechodzie, z jednej strony jest 

górka, do której idąc po schodach drewnianych wąskich z poręczem. Wchodząc na górę 

jest podłoga stara, zrujnowana, 3 okna w Rynek wychodzące, z ramami zgniłemi, bez 

szkła. Powała na stragarzach nadgniłych leżąca, od wilgoci wielce zrujnowana. N° 10 mo 

sklep dziedziczny szlachetnego Jana Girtlera. N° 11 mo sklep dziedziczny szlachetnego 

Jakuba Girtlera. N° 12 mo // sklep miejski, do którego wchodząc o jednym gradusie, 

węgary kamienne czworograniaste, drzwi żelazne przez pół otwierające się, na 3 hakach 

z drążkiem drewnianym. Wchodząc podłoga stara, wielce zrujnowana, zgniła. Przy oknie 

wchodząc do lochu, drzwi stare, zrujnowane, który gnojem zawalony. Okno w podwórze 

wychodzące, z kratą żelazną, ramami staremi, okowiem zadrzewiałym, okiennicą żelazną. 

Powała na stragarzach niedawnych już zdezolowana, bocznie mury z tynku poobrywane. 

N° 13 tio sklep dziedziczny sukcesorów Awedykowskich. N° 14 to sklep dziedziczny 

szlachetnej Magdaleny Wadowski wdowy. N° 15 to sklep miejski, do którego wchodząc 

są węgary kamienne, próg takiż we dwoje przetrzaskany. Drzwi żelazne wpółotwierające 

się, na 6 hakach wiszące, z drążkiem żelaznym, zamkiem i kluczem. Wchodząc podłoga 

stara wydeptana, okno w podwórze wychodzące, z kratą żelazną, ramami drewnianemi, 

okowiem zadrzewiałym. Powała na stragarzach starych, od wilgoci zbutwiała, miejscami 

bocznie mury z tynku poobrywane. N° 16 to sklep dziedziczny Akademii Krakowskiej. 

N° 17 to sklep dziedziczny szlachetnej Magdaleny Wadowskiej wdowy. N° 18 vo sklep 

dziedziczny szlachetnego Marcina Hallera. Przy tym sklepie jest wychód, czyli koniec 

Sukiennic, o 2 bramach z kratami żelaznemi, w tym samym sposobie jak z tamtej strony 

jest opisano, w jednej bramie jest krata zepsuta. N° 19 no postrzygalnia zamurowana. 

N° 20 mo sklep miejski, wchodząc po 2 schodach kamiennych są odrzwia kamienne, drzwi 

żelazne półotwierające się, na 6 hakach, z drążkiem żelaznym. Wchodząc podłoga stara 

poszparowana, okno w podwórze wychodzące, z kratą żelazną, ramami drewnianemi, 

okowiem zadrzewiałym. Sklepienie od wilgoci z tynku poopadane, osobliwie przy 

oknie nadgniłe, boczne mury miejscami z tynku poobrywane. N° 21 mo sklep dziedziczny 

szlachetnego Józefa Kubeckiego. N° 22 do sklep dziedziczny szlachetnego Fryderyka Klose. 

N° 23 tio sklep dziedziczny szlachetnego Balcera Hallera. N° 24 to sklep dziedziczny tegoż. 

N° 25 to sklep dziedziczny szlachetnego Józefa Kubeckiego. N° 26 to sklep szlachetnego 

Tomasza Kikulinusa. N° 27 mo sklep dziedziczny tegoż. Dalej idąc wśrzód Sukiennic jest 

wychód ku Ratuszowi, nazwany krzyż, w którym jest brama kamienna półcyrklowa, 

z kratami żelaznemi, na 4 hakach wisząca, z łańcuchem grubym do zamknięcia i kłódką 

wielką. N° 28 vo sklep dziedziczny szlachetnego Franciszka Dzianottego. N° 29 no sklep 

dziedziczny tegoż. N° 30 mo sklep wiekorządowy. N° 31 mo sklep dziedziczny szlachetnego 

Józefa Hallera. N° 32 do sklep miejski, do którego wchodząc odrzwia kamienne, próg 

takiż wydeptany, drzwi żelazne wpółotwierające się, na 4 zawiasach wiszące, z drągiem 

84

żelaznym, wrzeciądzem i zamkiem. Drzwi te zadrzewiałe, wielce podziurawione. 

Wchodząc// podłoga stara nadrujnowana, okno w podwórze wychodzące, z sztabą żelazną, [s. 96] 

z ramami drewnianemi, okowiem zadrzewiałym, okiennicą żelazną. Sklepienie przy oknie 

osobliwie od wilgoci z tynku poobrywane. Dalej idąc pod tym sklepem, piwnica zaraz 

obok, do której wchodząc schody drewniane zepsute, drzwi drewniane wpółotwierające 

się, na 4 zawiasach wiszące, nadłamane. Ta piwnica całkiem sklepiona, okno w podwórze 

wychodzące, bez kraty. N° 33 tio sklep miejski, do którego wchodząc odrzwia kamienne 

półcyrklowe, próg kamienny wydeptany, drzwi żelazne wpółotwierające się, na 3 hakach 

wiszące, z drążkiem żelaznym, wrzeciądzem i kluczem. Podłoga stara, nadrujnowana, 

okno w podwórze kamienicy Syndykówki wychodzące, z kratą żelazną i okiennicą żelazną. 

Sklepienie dobre, mury boczne miejscami z tynku poobrywane. W kącie przy drzwiach 

w sklepieniu loch, do którego po drabince wchodząc, izdebka o 2 oknach pustych, z kratami 

żelaznemi, przepierzenie z deszczek starych z drzwiami drewnianemi, na zawiasach 

wiszącemi. Posaczka ceglana, całkiem zrujnowana, rumowiskiem wysypana, powała 

na starych stragarzach leżąca, zrujnowana. W tym sklepie przejście przebite do sklepu 

N° 34 to . Wchodząc do tego sklepu są odrzwia kamienne półcyrklowe, próg kamienny 

wydeptany, drzwi żelazne wpółotwierające się, na 3 hakach, z wrzeciądzem i skoblem. 

Podłoga stara poszparowana, nadpsuta, okno w kamienicę Syndykówkę wychodzące, 

z kratą żelazną, okiennicą żelazną. Sklepienie dobre, bocznie mury z tynku podrapane. 

Wychodząc z sklepu zaraz obok po lewej ręce jest piwnica, do której schody drewniane 

bez poręcza, okno bez kraty, sklepienie dosyć dobre, przy schodach drzwi drewniane, 

wpółotwierające się, na zawiasach wiszące. Przy tej piwnicy jest druga piwnica, do 

której drzwi drewniane leżące, schody drewniane, dalej idąc drzwi drugie na zawiasach 

leżące, w której piwnicy okno puste, sklepienie dobre, mury miejscami powyrywane. 

N° 35 to sklep miejski, u którego odrzwia kamienne półcyrkliste, próg kamienny nadpsuty, 

deszczką starą nadłożony, drzwi żelazne wpółotwierające się, na 3 hakach wiszące, z 2 

żelaznemi drążkami, z skoblem, zamkiem i kluczem. Wchodząc podłoga stara, wydeptana, 

porujnowana, okno w Syndykówkę wychodzące, z kratą żelazną, ramami staremi, okowiem 

zadrzewiałym, szybami małemi, okiennicą żelazną. W tym sklepie powała na starych 

stragarzach nadrujnowana, osobliwie przy bocznych murach. Stragarze zgniłe, boczne 

mury od wilgoci nadrujnowane, z tynku poopadane. Wychodząc obok z tego sklepu jest 

piwnica, do której schody drewniane nadrujnowane, drzwi drewniane wpółotwierające 

się, na zawiasach// wiszące, z wrzeciądzem i skoblem. Piwnica całkiem sklepiona, okno [s. 97] 

w podwórze wychodzące puste. N° 36 to sklep zamurowany. 

Wychodząc z Sukiennic na galerię po schodach kamiennych obok z poręczami 

kamiennemi, balasami takiemiż, są na wschodzie odrzwia kamienne półcyrkliste, 

drzwi drewniane dębowe, na zawiasach wiszące, z zamkiem starym, kluczem, skoblem 

i wrzeciądzem. Na wchodzie okap murowany, który w sposobie wieży, gontami jest 

przykryty, reparacji potrzebujący. Nad całemi schodami dach na stragarzach leżący, 

gontami pokryty, w kilku miejscach podziurawiony. Wchodząc na galerię, która posaczką 

jest wyłożona, są dwoje drzwi przez śrzodek ankrą żelazną ściągnione, odrzwia kamienne 

85

półcyrklowe, przy każdych drzwi dębowe, blachą żelazną okute, wpółotwierające się, od 

dołu wielce zrujnowane, z zamkami staremi, zepsutemi. Wchodząc jest strych pusty, 60 

stragarzy przez cały gmach mający, nad sklepieniem leżący, wiele stragarzy nadgniłych, 

w bocznych murach okna puste, bez okiennic, przez co wszelka słota na sklepienie zacieka. 

Na tych stragarzach kilka podparcia pod dach stojące, niebezpieczeństwem grożące. Dach 

nad tym całym gmachem jest wielce zrujnowany, zgniły i podziurawiony, od bocznych 

murów w wielu miejscach odstający, płatwy, krokwy wielce zrujnowane i zgniłe. Słowem 

konieczną zdaje się potrzebą, aby dla konserwacji tak wspaniałego gmachu dach całkiem 

nowo był położony. Wychodząc z tego gmachu na drugą stronę jest takaż galeria jak 

z pierwszej facjaty, z posaczką ceglaną, poręczami kamiennemi, schodami takimiż, kilku 

strzaskanemi. Na wychodzie okap sklepiony, odrzwia kamienne półcyrklowe, drzwi 

dębowe stare, na zawiasach wiszące, z zamkiem starym, okap w sposobie wieżyczki 

gontami nadkryty i w wielu miejscach podziurawiony. 

[s. 98] 

Opis szkoły Mariackiej 78 

Wchodząc z ulicy Stolarskiej do szkoły Mariackiej, która ma dwie facjaty, to jest 

pierwszą przodkową na tęż samą ulicę, drugą pobocznią idąc ku Nowej Bramie, naprzeciw 

rzeźniczych jatek 79 obróconą. Facjata przodkowa jest o dwóch piętrach, po 2 okna, to 

jest na pierwszym piętrze 2 okna większe, a na drugim piętrze 2 pomniejsze. Pomiędzy 

oknami na tejże facjacie jest obraz malowany Najświętszej Maryi Panny, pod tym obrazem 

latarnia na drągu żelaznym, do facjaty przybita. Na dole// samym, na boku drzwi, jest okno 

z kratą żelazną, spodem facjaty tynk poodpadniony. Facjata zaś poboczna ku rzeźniczym 

jatkom obrócona ma także 2 piętra, pierwsze piętro o 9 oknach, drugie zaś o 8. Okna te, 

na tejże facjacie są prawie każde inszej wysokości i szerokości. Na dole na samym końcu 

kończącej się facjaty poboczniej są odrzwia kamienne, drzwi o 2 zawiasach i hakach, 

o zamku jednym, otwór ten szczególnie na loka jest. Okien do piwnic są 2, śmieciami 

i gnojem, jak widzieć można oknami, całkiem piwnice zawalone są. Przyłączam tu zaraz, 

iż wchodu, czyli drzwi do tychże piwnic, w całej szkole nie znalazłem, z powieści tylko 

sądzę, iż wchód do piwnic ma bydź zaraz wchodząc przy drzwiach, po prawej stronie, 

które teraz zawalone i zabrukowane są. Facjata taż poboczna jest całkiem zdezolowana, 

z tynku opadniona, z cegieł strasznie wyszarpana. Wchodząc z facjaty przodkowej, 

wewnątrz są odrzwia kamienne, drzwi dębowe o 3 zawiasach i tyleż hakach, o zamku 

78 

Miejska szkoła parafialna, powstała w pocz. XIII w. Budynek znajdował się przy narożniku ulic Stolarskiej 

i Siennej (nr 7), zwrócony fasadą do Rynku Głównego, został zburzony w 1802 r. (APKr, Akta miasta Krakowa, 


IT 155, s. 8, nr 46; S. Tomkowicz, Kołłątajowski plan Krakowa..., s. 171; S. Tomkowicz, Ulice i place..., 

s. 48-54, 125-127; Jan Krukowski, Szkoła Mariacka w roku 1775, „Rocznik Krakowski”, 1980, t. L, 

s. 173-176; Jerzy Paszenda, Kościół Św. Barbary w Krakowie z domem zakonnym księży jezuitów. Historia 

i architektura, Biblioteka Krakowska nr 125, Kraków 1985, s. 298; Jan Krukowski, Szkolnictwo parafialne 

Krakowa w XVII wieku, Kraków 2001, s. 270-277). 

79 

Jatki rzeźnicze zajmowały środek Małego Rynku (S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 124). 

86

jednym i zasuwce. Wszedszy, sień tej szkoły jest częścią kamieniami, częścią cegłą 

wybrukowana. Sklepienie w śrzodku sieni jest 2 filarami kamiennemi przedzielone, na 

boku sieni po prawej stronie jest komin wielki pusty, naprzeciwko drzwi wielkich jest izba, 

czyli szkoła. Wchodząc odrzwia kamienne, drzwi dębowe o 3 zawiasach i tyleż hakach, 

o zamku jednym. Wewnątrz podłoga dobra, powała zaś nagniła, stragarze pościągane, 

tynk po ścianach całkiem odpadniony. Okien 4, rama tychże dobre. Do szkoły należące 

są ławek 8 i katedra, 3 obrazy w ramach, to jest P. Jezusa Ukrzyżowanego, Najświętszej 

Panny i S. Bernarda. 

Wyszedszy z tej izby są schody na pierwsze piętro drewniane, z poręczem także 

drewnianym. Wszedszy na pierwsze piętro, przy schodach jest sień, w tej podłoga częścią 

napsuta, powała także. Okno bez ramów, na boku przy schodach jest krucyfiks wielki. Z tej 

sieni po lewej stronie jest pomieszkanie N° 1 mo , sionka ścianą drewnianą przedzielona, w tej 

okno 1 ku rzeźniczym jatkom wychodzące, rama stare i pół okna deszczką zabite. Do pół 

tej sionki jest podłoga, a pół bez podłogi, przy oknie kominek. Z tej sionki wchód do izby, 

ściany i odrzwia drewniane, drzwi o 2 zawiasach i hakach, o zamku jednym, skoblu do 

kłódki. W izbie tej podłoga częścią łatana, powała nagniła. Okna 2 z ramami nowemi, jedne 

z facjaty przodkowej, a drugie z facjaty pobocznej, ku rzeźniczym jatkom wychodzące. 

Przy drzwiach jest piec, z tej izby wchód do komnaty, ściana i odrzwia drewniane, drzwi 

o 2 zawiasach i hakach o zamku jednym. Podłoga częścią wydeptana, powała nagniła, 

okno 1 z ramami nowemi, z facjaty przodkowej wychodzące. Wyszedszy z pomieszkania 

tegoż do drugiego// sub N° 2 do , ściana i odrzwia drewniane, drzwi o 2 zawiasach i hakach 

i skoblu do kłódki. Izdebka mała z podłogą całą, powała nagniła, pod powałą ganek, 

okno jedno małe z ramami staremi, przy oknie na boku piec mały i kominek. Z tej izby 

wchód do komnaty, ściana i odrzwia drewniane, drzwi o 2 zawiasach i hakach, skoblu do 

kłódki. Podłoga łatana, powała nagniła, okienko małe ku rzeźniczym jatkom wychodzące, 

na boku przy oknie piec mały. N° 3 tio et 4 to , dwie izby o 3 oknach ku rzeźniczym jatkom 

wychodzące, całkiem zdezolowane, okna deszczkami zabite, bez podłogi i bez pieców. 

Powały nagniłe, ściany nowe z deszczek i drzwi deszczkami zabite. N° 5 to ściana i odrzwia 

drewniane nowe, drzwi o 2 zawiasach i hakach i skoblu do kłódki. Podłoga dobra, powała 

nagniła, przy powale ganek, okienka 2 na podwórze księży psałterystów 80 wychodzące, 

przy oknie piec. N° 6 to ściana i odrzwia drewniane nowe, o 2 zawiasach i hakach, skoblu 

do kłódki, podłoga nowa. Powała nagniła, przy powale ganek nowy, okno jedno z ramami 

nowemi, podobnież do księży psałterystów wychodzące, przy oknie piec. N° 7 mo ściana 

i odrzwia drewniane nowe, drzwi o 2 zawiasach i hakach, skoblem do kłódki. Podłoga 

nowa, powała nagniła, przy powale ganek nowy, okno 1 z ramami staremi, wychodzące 

podobnież na podwórze księży pasłterystów, przy oknie piec stary. Prócz tego opisu już 

nie masz nic więcej na pierwszym piętrze, jak sionka przy lokach, a za sionką loka. 

[s. 99] 

80 

Nieistniejący budynek psałterii kościoła Mariackiego (zwany Turcja) przy ul. Stolarskiej, sąsiadujący 

z budynkiem szkoły Mariackiej od południa (APKr, Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej 

Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 8, nr 47; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 50-52; 

J. Krukowski, Szkolnictwo parafialne Krakowa..., s. 270). 

87

Z pierwszego piętra wchodząc na piętro drugie są schody drewniane, z poręczem także 

drewnianym. Wszedszy przy schodach jest sień, podłoga wydeptana, powała nagniła, 

podparta 8 palami, okno ku rzeźniczym jatkom wychodzące, bez ram. Na boku po prawej 

stronie jest ołtarzyk na murze drewniany snycerską robotą, Wniebowzięcia Najświętszej 

Marji Panny. Z tej sionki wchodząc do pomieszkania N° 8 vo , ściana i odrzwia drewniane, 

drzwi o 2 zawiasach i hakach, z skoblem do kłódki. Taż sionka jest znowu ścianą 

drewnianą przedzielona, podłoga częścią wydeptana, powała nagniła. Okno wychodzące 

ku rzeźniczym jatkom, rama stare i pół okna deszczką zabite, przy oknie kominek pusty. 

Z tej sionki wchód do izby, odrzwia drewniane, drzwi o 2 zawiasach i hakach, zasuwce do 

zasuwania. Wszedszy podłoga dobra, powała nagniła, okno 1 z facjaty przodkowej, rama 

nowe, przy drzwiach piec, a przy piecu palem stragarz podbity. Z tej izby jest wchód do 

komnaty, ściana i odrzwia drewniane, drzwi o 2 zawiasach i hakach, skoblu do kłódki. 

Podłoga dobra, powała nagniła, stragarz naprzeciw drzwi palem podbity. Okno 1 z facjaty 

przodkowej, rama nowe. Wyszedszy do pomieszkania sub N° 9 mo , ściana i odrzwia 

drewniane, o 2 zawiasach i hakach i skoblu do kłódki, podłoga nowa, powała nagniła, przy 

[s. 100] powale ganek.// Okno jedno ku rzeźniczym jatkom wychodzące, rama stare, przy oknie 

piec nowy. N° 10 mo ściana i odrzwia drewniane, drzwi o 2 zawiasach i hakach i skoblu 

do kłódki. Podłoga częścią wydeptana, powała nagniła, przy powale ganek, okno jedno 

ku rzeźniczym jatkom wychodzące, rama stare, przy oknie piec. N° 11 mo ściana i odrzwia 

drewniane, drzwi o 2 zawiasach i hakach, skoblu do kłódki, podłoga nowa, powała 

nagniła, przy powale ganek, okno 1 ku rzeźniczym jatkom wychodzące, rama stare, przy 

oknie piec. N° 12 mo ściana i odrzwia drewniane o zawiasach, hakach 2, skoblu do kłódki, 

podłoga wydeptana, powała nagniła, okno jedno ku rzeźniczym jatkom wychodzące, rama 

nowa, przy oknie piec stary, komina nie mający. N° 13 tio ściana i odrzwia drewniane, drzwi 

o zawiasach i hakach 2 i skoblu do kłódki, bez podłogi, powała nagniła, okna deszczkami 

zabite, pieca nie masz. N° 14 to ściana i odrzwia drewniane, drzwi o zawiasach i hakach 

2, skoblu do kłódki, podłoga wydeptana, powała nagniła, okno jedno z ramami staremi, 

pieca nie masz. N° 15 to ściana i odrzwia drewniane, drzwi o zawiasach i hakach 2 i skoblu 

do kłódki. Podłoga do połowy tylko izby, a połowa cegłą wyłożona, powała nagniła, 

przy powale ganek, okno jedno wychodzące do księży psałterystów, rama stare, pieca nie 

masz. N° 16 to ściana i odrzwia drewniane, drzwi o zawiasach i hakach 2 i skoblu do kłódki, 

podłoga częścią nagniła, częścią wydeptana, obok ściana z deszczek poodbijana. Powała 

nagniła, przy powale ganek, okna 2 z ramami staremi wychodzące do księży psałterystów, 

pieca nie masz. N° 17 mo ściana i odrzwia drewniane stare, drzwi bez haków i zawias, bez 

podłogi, powała nagniła, okno 1 z ramami staremi, wychodzące do księży psałterystów, 

bez pieca. N° 18 vo ściana i odrzwia drewniane nowe, drzwi nowe, o zawiasach i hakach 2, 

skoblem na kłódkę, podłoga nowa, powała nagniła, okno 1 z ramami staremi, wychodzące 

podobnież do księży psałterystów, przy oknie piec. N° 19 no ściana, odrzwia drewniane 

nowe, drzwi o zawiasach i hakach 2 i skoblu do kłódki, podłoga nowa, powała nagniła, przy 

powale ganek nowy, okno jedno z ramami nowemi, wychodzące do księży psałterystów, 

przy oknie piec nowy. Prócz tego opisu już nie masz więcej nic, jak tylko podobnież jak 

88

na pierwszym piętrze sionka, a za sionką loka. A tak wszedszy po drabinie pod strych, 

podłoga częścią rumowiskiem wysypana. Dach spadlisty jest na dwie strony, z jednej ku 

rzeźniczym jatkom, z drugiej złączony z sąsieckim dachem księży psałterystów. Rynna 

wspólna, wiązania pod dachem zdrowe są, dach zaś potrzebuje poprawy, kominów na 

dachu stojących i do tejże szkoły należących 6.// 

[s. 101] 

Opis bram, baszt, fos i murów 81 

Brama Floriańska 82 

Wchodząc od miasta Kleparza 83 do miasta Krakowa ostrze drewniane z 2 słupami 

drewnianemi, siorzeniem żelaznym, wrzeciądzem, 2 skoblami do zamykania. Za tym 

ostrzem idzie około bramy fosa murowana. Mur miejscami powyrywany znacznie. Od 

Wesoły 84 w rogu mur wierzchem wyrwany i odwalony, z drugiej strony od wałów kawałka 

znacznego muru nie dostaje. Filary podpierające mury zdezolowane, w innych miejscach 

nie masz ich. Ta fosa górą obkładana ciosanym kamieniem dobrym. Przez połowę tej 

fosy idą poręcza z słupkami drewnianemi. Nad tą fosą naprzeciwko bramy są 2 filary 

murowane graniasto, z tynku opadłe. Od tych filarów idzie most drewniany z poręczami 

po obychdwóch stronach drewnianemi, na słupkach drewnianych. Ten most na belcosach 

drewnianych spodem, które leżą na filarach murowanych. Na wierzchu tego mostu bruk 

kamienny, ciągnący się przez cały most aż do bramy. Brama murowana i sklepiona, w okrąg 

81 

Mury obronne otaczające miasto, z bramami i licznymi basztami, powstawały od końca XIII w. W ciągu 

wieków były wielokrotnie modernizowane i przekształcane, zostały zburzone w pierwszej ćwierci XIX w. 

(z wyjątkiem Bramy Floriańskiej), na ich miejscu powstały Planty (APKr, Akta miasta Krakowa, rkps 1538, 

s. 276-280; A. Grabowski, Dawne zabytki..., s. 23-94, 219; Ambroży Grabowski, Skarbniczka naszej 

archeologii, Lipsk 1854, s. 1-13, tabl. I-XI; S. Tomkowicz, Kołłątajowski plan Krakowa..., s. 152-153, 

160-161; Józef Muczkowski, Dawne warownie krakowskie, „Rocznik Krakowski”, 1911, t. XIII, s. 1-48; 

S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 74, 81, 91, 103, 105, 135; J. Pachoński, Zmierzch sławetnych..., 

s. 320-325; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 81; Materiały do słownika..., 

s. 117-118; Mieczysław Tobiasz, Fortyfikacje dawnego Krakowa, Kraków 1973; Jarosław Widawski, 

Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku, Warszawa 1973, s. 192-226; Encyklopedia 

Krakowa, s. 211-213; Waldemar Niewalda, Halina Rojkowska, Emil Zaitz, Średniowieczne fortyfikacje 

Krakowa odcinek północny w świetle ostatnich badań, „Krakowska Teka Konserwatorska”, 2001, t. 2; 

Katalog zabytków sztuki ..., t. IV, cz. X, s. 17-33). 

82 

Brama Floriańska z basztą cechu kuśnierzy, zamykająca ul. Floriańską (il. nr 16). 

83 

Kleparz, miasto istniejące od XIII w. przy kościele św. Floriana, w okresie Sejmu Czteroletniego przyłączone 

do Krakowa (S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 185-186; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi 

dziejami…, cz. I, s. 129-140; Materiały do słownika..., s. 132-134). 

84 

Wesoła, przedmieście po wschodniej stronie miasta, rejon ulic Lubicz i M. Kopernika (S. Tomkowicz, 

Ulice i place…, s. 193-194; Helena Świechowska, Przedmieście Wesoła, [w:] Studia nad przedmieściami 

Krakowa, Biblioteka Krakowska nr 94, Kraków 1938, s. 126-174; D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi 

dziejami…, cz. I, s. 144-145; Materiały do słownika..., s. 143-144). 

89

znaczny ciągnąca się, mająca w sobie 7 wieżyczek, wierzchem ołowiem pokrytych, na 

sztybrach gałki mosiężne i chorągiewki, czyli wietrzniki, jeden nachylony. W bramie 

wrota podwójne stare, drewniane, na biegunach drewnianych, z 2 kunami żelaznemi, 

poręczą drewnianą do zamykania. W tych wrotach jest fortka na zawiasach i hakach 

żelaznych, z 3 wrzeciądzami, 6 skoblami i 2 kłódkami. W tej bramie w śrzodku jest powała 

drewniana stara. Idąc dalej są ustępki z strzelnicami. Po lewej i prawej ręce z przyjścia są 

komórki, do których drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach żelaznych, z skoblami 

i wrzeciądzami do zamykania. Dalej ku murowi kurdygarda z 3 stron drewniana, stara. 

Wchodząc do niej drzwi drewniane na zawiasach i hakach 2. Z tej kurdygardy okien 2, 

szyby w ołów oprawne, reparacji potrzebujące. Piec zły, na nic nie zdatny. Podłoga zła, 

powała stara na podparciu, 2 prycze drewniane, stół stary i ławka. Nad tą kurdygardą dach 

stary. Brama tej klasy wokoło idąca pokryta dachówką, reparacji potrzebującą. Rynienka 

pod okapem bramy nad mostem zgniła. W tej klasie bramy idą ganki z strzelnicami na 

około murowane, na których schodki i powała posaczkowa reparacji potrzebujące. Druga 

kontygnacja wyższa ganków z strzelnicami, na których są wieżyczki. Mury powyrywane 

od frontu bramy. Posaczki całkiem potrzaskane jako i dachówki. Mury tej bramy od 

Kleparza miejscami porysowane. Z pierwszej klasy idąc do drugiej jest brama sklepiona, 

bez wrót. Wchodząc do niej są drzwi po obychdwóch stronach pojedyncze, drewniane, na 

[s. 102] zawiasach i hakach żelaznych, z skoblami i wrzeciądzami. Wewnątrz// są schody złe, idą 

na ganki do strzelnic. Z wychodu po obychdwóch stronach są drzwi drewniane stare, na 

zawiasach i hakach, z wrzeciądzem i skoblem żelaznemi do lochów. Spodem w jednym 

lochu z prawej strony nie ma schodów, w drugim są drewniane stare, złe, w którym są 

drzwi jodłowe niepotrzebne. W tych lochach są strzelnice na około. Te lochy potrzebują 

reparacji jako rysy pokazują. Wychodząc z bramy do drugiej klasy, po obóchdwóch 

stronach są ganki drewniane, na murach wsparte do strzelnic, pokryte dachem mocno 

zdezolowanym. Pod temi gankami są drzwi drewniane grube, na zawiasach i hakach 3, 

do wychodu na wały, kuny 2 żelazne do zasuwania drąga, w środku drzwi wrzeciądz i 2 

skoble. W obychdwóch odrzwia kamienne. Z prawej strony od wałów ku Sławkowskiej 

Bramie odrzwia zdezolowane, reparacji potrzebujące. Z lewej strony idąc od Wesoły 

z wałów drzwi żelazne na zawiasach i hakach 3, z wrzeciądzem, 4 skoblami. W tej klasie 

z lewej strony idąc na ganki, schody drewniane złe, jako i do izby nad bramę i do przejścia 

przez bramę ku strzelnicom. W tym przejściu są drzwi do izby, po lewej ręce w odrzwiach 

kamiennych drzwi żelazne stare, na zawiasach i hakach 3, z 2 wrzeciądzami i skoblami. 

W tej izbie podłoga i powała zła, w powale dziury. Okien 2 bez szkła, z kratami żelaznemi. 

Dach bardzo zły. Wyszedłszy ciągnie się ganek ku bramie trzeciej klasy, podłoga zła. 

W tej klasie nad bramą jest z boku izba, do której 2 drzwi drewnianych na zawiasach 

i hakach, bez zamykania. Okienek 2, jedno w ołów szyby oprawne, stare, drugie małe, 

z jedną tafelką. Piec kachlowy stary, zły. Komin murowany zdezolowany. Podłoga zła, 

powała niezgorsza. W tej trzeciej klasie są ganki po obóchdwóch stronach drewniane 

stare, złe, nakryte dachem złym. Pod temi gankami drzwi po obóchdwóch stronach idące 

do ogrodów, drewniane, spodem zdezolowane, na biegunach drewnianych, u których górą 

90

2 kuny żelazne. W tych drzwiach są fortki, każde na zawiasach i hakach, z wrzeciądzami 

i skoblami. Dalej idąc jest baszta, czyli brama wjezdna, na której od miasta S. Florian, 

a od Kleparza orzeł. W tej bramie sklepienie dobre, mur dołem porujnowany. Drzwi 

wielkie drewniane, sosnowe, stare, podwójne z poręczą do zamykania, na biegunach 

drewnianych, wierzchem kuny drewniane. W tych drzwiach jest fortka, na zawiasach 

i hakach 2, z ryglem, 3 skoblami. Wychodząc z tej bramy są 2 skoble grube, łańcuch 

i hak żelazne. Z prawej strony z domostwa kowala idą schody kamienne złe na ganek 

do baszty. Ganek murowany, z posaczką ceglaną. Na tym ganku 4 słupki drewniane, na 

których płatwa do okapu leży. Okap, czyli pokrycie nad gankiem z dachówki, potrzebuje 

poprawy. Wchodząc z ganku na bramę, czyli basztę, odrzwia murowane. Drzwi żelazne 

na zawiasach i hakach 3, z 2 wrzeciądzami i skoblami. Podłoga// z muru, w górze belcosy [s. 103] 

bez deszczek i wiązania idące aż do wierzchu pokrycia. W tej baszcie rysa znaczna po 

prawej ręce, a po lewej w murze na łokieć 1 1/2 dziura w murze wydrążona. Ta baszta, 

czyli brama, wpółnakryta dachówką płaską, potrzebuje naprawy. Wierzch sam obłożony 

ołowiem, w nim kilka dziur dużych i sztyber, na nim gałka mosiężna bez chorągiewki. Od 

tej baszty, czyli bramy, obracając się ku Fortce Mikołajskiej ciągnie się mur od pierwszej 

baszty zwanej Pasamonicza. W tym murze są w niektórych miejscach po obychdwóch 

stronach rysy małe. Przechodu dobrego do strzelnic nie masz. Na wierzchu tego muru 

miejscami dachówka poopadała. 

1. Pierwsza baszta 85 zwana Pasamonicza a . Od miasta b- płaska -b , a od Kleparza 

c- 

okrągła -c . W tym okręgu od wierzchu aż do spodu idzie znaczna rysa. W tej baszcie na 

dole odrzwia z progiem kamienne, złe. Drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach i hakach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłoga drewniana, zła, powała dobra, z 4 stragarzami. 

Okap kominowy zły. Schodki do izdebki górnej złe. W tej izdebce drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłogi nie masz, powała 

spróchniała. Okno złe, piec kachlowy ordynaryjny, zły. Nad tą izdebką 3 piętra wiązane, 

bez wniścia do nich. Mury zdrowe, wierzch, czyli pokrycie tej baszty, dachówczane 

płaskie, nie bardzo dobre. Szyber ołowiem obity, na nim gałka mosiężna z chorągiewką, 

czyli wietrznikiem. Od tej baszty idąc, mur dobry od miasta, a od wałów miejscami 

powyrywany, ciągnie się ku drugiej baszcie. 

2. Druga baszta d86 e- ośmiograniasta -e . W tej baszcie na dole izdebka, do której drzwi 2 

drewniane stare, nadpróchniałe, każde na zawiasach i hakach, z wrzeciądzami i skoblami. 

Nad temi drzwiami okienko, w ołów oprawne szyby. Podłogi nie masz, sklepienie dobre, 

piec kachlowy ordynaryjny, zły, kominek szafiasty. Przy tej baszcie schody drewniane 

dobre, jedne na strzelnice, drugie do baszty, także drewniane, dobre. Dach nad niemi 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Pasamonicza 

b-b 


c-c 

jw. 

d 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Karczmarze 

e-e 


85 

Baszta cechu pasamoników (il. 17). 

86 

Pierwsza baszta cechu karczmarzy (il. 18). 

91

dobry. Drzwi drewniane dolne, na schody idące, nowe. Na górze od baszty drzwi 

drewniane dobre, na zawiasach i hakach 2, z zamkiem dobrym. W tej baszcie schody 

pod dachem potrzebują poprawy. Podłoga drewniana dobra. W tej baszcie mury dobre, 

pokryta dachówką dobrą. Sztyber blachą obity, na którym gałka z chorągiewką nachylona. 

Od tej baszty idąc ciągnie się mur do trzeciej baszty dobry, miejscami tak od miasta jako 

i z frontu powyrywany, od wałów rysa mała. 

3. Trzecia baszta a87 , która od miasta b- płaskawa -b , z frontu od wału c- w okrąg -c idąca, 

górą powyrywana. W tej baszcie jest mieszkanie na dole, do którego idąc sionka, drzwi 

drewniane stare, nadpróchniałe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

[s. 104] Pod sionką piwniczka pusta. Podłoga zła. Nad sionką izdebka, do której idąc schody 

drewniane złe.// Odrzwia drewniane zdezolowane, drzwi stare, nadpróchniałe, na 

zawiasach i hakach 2, z skoblem, bez wrzeciądza. Wpół drewniana powała zła, a połową 

sklepienie dobre. Okno mieszkania. Piec kachlowy ordynaryjny, zły, podłogi nie masz. 

Przy tej baszcie schody drewniane dobre, pod przykryciem drewnianym dobrym. Na górze 

wchodząc drzwi dobre, na zawiasach i hakach 2, zamknięcie dobre. Powała i podłoga 

dobre. Stąd na górę idąc, schody drewniane dobre, podłoga dobra. Mury w niej dobre, 

z miasta od przedmieścia dołem w ogrodzie po prawej ręce duża rysa, po lewej mała. 

Wierzch w koronę robiony, obmurowaniem nakryty dobrym. Na wierzchu tym zaroślina. 

d- 

Sztyber murowany -d , na którym gałka bez chorągiewki. Od tej baszty ciągnie się mur do 

czwartej baszty nadwątlony, dołem dobry. Od przedmieścia w śrzodku rysa na przykryciu, 

potrzebuje reparacji. 

4. Czwarta baszta e88 f- w 4 granie -f , w której około mur dobry, tylko od wału górą 

i dołem mur powyrywany. Do tej baszty dołem wchodząc są drzwi stare, na zawiasach 

i hakach 2. W niej piwnica, na której 4 balki z kilku deszczkami. Pieca nie masz. 

Sklepienie dobre. Do tej baszty górą wchodząc są odrzwia kamienne, bez drzwi. W tej 

baszcie sklepienie i mury wewnętrzne dobre, g- na wierzchu sklepienie i murowany kolos, 

na którym korona -g bez chorągiewki. Od tej baszty idąc ciągnie się mur powyrywany, tak 

dołem jako i wierzchem, od wałów zrysowany, a łączy się z piątą basztą. 

5. Piąta baszta h89 i- w 8 grani -i , ta dołem pusta. Sklepienie z przejściem zawalone do 

strzelnic, dalej mury w górę od miasta dobre. Od wału górą ustępek po prawej stronie 

spadł, po lewej ręce mocno nadwątlony, a w murze znaczne dziury. Przykryta dachówką 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Karczmarzy 2ga 

b-b 


c-c 

jw. 

d-d 

jw. 

e 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Prochowa, tej brak 

f-f 


g-g 

jw. 

h 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Grzebieniarzy, tej brak 

i-i 


87 

Druga baszta cechu karczmarzy (il. 18). 

88 

Baszta prochowa. 

89 

Baszta cechu grzebieniarzy. 

92

nadwątloną, okrągłą. a- Sztyber murowany -a , na którym b- gałka -b kamienna z chorągiewką. 

Od tej baszty ciągnie się mur do szóstej baszty, przez który idzie kanał, nad nim mur 

zgniły i do wywalenia skłonny. 

6. Szósta baszta c90 d- okrągła -d . Dołem wchodząc w nią są odrzwia drewniane i drzwi 

dobre, na zawiasach i hakach 2, z zamkiem i szlusakiem. Nad drzwiami okno bez 

szkła, tylko rama, w którym oknie z 5 prętów krata żelazna. Podłoga drewniana dobra, 

sklepienie dobre. Wychodząc z baszty do ogroda są odrzwia drewniane dobre, bez drzwi. 

Z murów wchodząc do tej baszty są odrzwia kamienne, bez drzwi. W niej 11 stragarzy 

złych, prócz wiązania, na 3 piętra rozłożone, bez deszczek. Mury w niej dobre na około. 

e- 

Wierzch z kolosem -e dachówką obkładany, dachówka z obóch stron zła, zrujnowana. 

Sztyber blachą obity, z gałką bez chorągiewki, czyli wietrznika. Przy tej baszcie od wału 

mur od tej baszty znacznie odstał, który dzieli Celestat 91 od ogrodu. Od tej baszty idąc 

miastem ciągnie się mur aż do siódmej baszty zdezolowany i miejscem w głąb na łokieć,// [s. 105] 

a w szerz na 15 aż do strzelnice od dołu wywalony. Wierzch, gdzie strzelnica dobry, 

w jednym miejscu na pół łokcia u wierzchu wyrwany. 

7. Siódma f g- baszta -g92 pusta, która ma rysę u góry, potrzebująca reparacji, w której 

od wału dziura wybita. Pod tą basztą mieszkanie, do którego z przychodu sionka, 

odrzwia i drzwi drewniane stare, zdezolowane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami. Okienko maleńkie z szybą. Schody do izdebki drewniane, złe, na których 

drzwiczki pojedyncze z tarcic nadwątlone, na zawiasach i hakach 2. W tej izdebce okienko 

mieszkania. Sklepienie, podłoga drewniana stara, zła. Ściany murowe złe, w górze w niej 

wewnątrz 4 balki na jedno piętro, nadpróchniałe. Wierzch tej baszty całkiem zły, bez 

gałki i chorągiewki. Od tej baszty idąc ciągnie się mur aż do ósmej baszty, od miasta 

zdezolowany, z frontu od wału dobry. W dachówce nad murami dziura. 

8. Ósma baszta h93 i- czworograniasta -i . Od miasta mur dołem wywalony, w górze 

dobry, z frontu od wału po obóch stronach zrysowany i wewnątrz podlegająca upadkowi. 

Odrzwia z przyścia od strzelnic złe, wypadłe, dołem wyrwane. Wewnątrz 7 stragarzów 

a-a 


b-b 

jw. 

c 

na marginesie dopisane ołówkiem: przekup. 

d-d 


e-e 

jw. 

f 

na marginesie dopisane ołówkiem: barch. 

g-g 


h 

na marginesie dopisane ołówkiem: czapn. 

i-i 


90 

Baszta cechu przekupniów (il. 19, 20). 

91 

Celestat, siedziba Bractwa Kurkowego, znajdował się w ogrodzie między murami przy Bramie Mikołajskiej, 

spłonął w 1794 r. (A. Grabowski, Starożytnicze wiadomości..., s. 193-194, 198-201; S. Tomkowicz, 

Ulice i place..., s. 121; Krystyna Jelonek-Litewka, Inwentarz akt Towarzystwa Strzeleckiego (Bractwa 

Kurkowego) w Krakowie z lat 1591-1939 (1964-2004), Kraków 2005, s. 5). 

92 

Baszta cechu barchaników (il. 20). 

93 

Baszta cechu czapników (il. 21). 

93

złych, nadwątlonych. Wierzch dachówką okrągłą przykryty, około dołu poobrywany, 

dachówka reparacji potrzebuje. Na niej sztyber zły, obity, bez gałki. Od tej baszty idąc 

ciągnie się mur do dziewiątej baszty, to jest Fortki Mikołajskiej. Ten mur w strzelnicy 

wierzchem na 2 łokcie w dłuż i w szerz wywalony, z frontu od wałów powyrywany. 

Mury drugie mniejsze, które się zaczynają od Bramy Floriańskiej przed wałami ciągnące 

się aż do Mikołajskiej Fortki, miejscami powyrywane. Filary porujnowane co podpierają 

i utrzymują tenże mur. Wał od Floriańskiej Bramy aż do Mikołajskiej Fortki obmurowany 

od fosy, ten mur miejscami powyrywany znacznie. 

Fortka Mikołajska 

9. Dziewiąta baszta a , czyli Fortka Mikołajska 94 , b- w cztery granie -b , w murze niezła. 

Wniście do baszty z murów zdezolowane, odrzwia kamienne dobre, próg wyłamany, bez 

drzwi. Drugie wniście wewnątrz, odrzwia wypadłe. Mury w śrzodku tej zdezolowane, 

wierzch, czyli nakrycie tej wcale złe. Wchodząc do fortki od miasta odrzwia kamienne, 

dużo tak z przodu jako i z tyłu powyłamywane. Dołem w tej sklepienie, w którym 

czworograniasta dziura. Idąc dalej po lewej ręce drzwi dębowe, na zawiasach i hakach 2 

c- 

do Celestatu -c95 , zamkiem i klamką. Nad drzwiami daszek stary, zdezolowany. 

Naprzeciwko tych drzwi w prawej stronie kurdygarda dla żołnierzy. Idąc do niej drzwi 

drewniane z odrzwiami takowemiż, na zawiasach i hakach 2, z klamką drewnianą do 

[s. 106] 

sionki. Z tej sionki wchodząc do izby, drzwi na zawiasach i hakach 2, z klamką drewnianą.// 

W niej okno bez szkła, piec kachlowy ordynaryjny, dobry. Prycza drewniana, stolik stary. 

Podłogi nie masz, powała drewniana na 3 stragarzach. Przykrycie tej kurdygardy gontowe, 

na krokwach starych, gonty stare. Idąc z kurdygardy za nią studnia cembrowana, z 2 

słupami drewnianemi, między któremi wał drewniany z 2 korbami i skoblem żelaznemi. 

Liny i wiadra nie masz. Nad tą studnią daszek gontami pobity, stary, cembrzyna dobra. 

W śrzodku tej bramy, w ustępie idą mury stare po obydwóch stronach z strzelnicami, do 

tych strzelnic przystępu nie masz. Mur niezły w tym ustępie. Wychodząc na Wesołą 96 , 

drzwi drewniane na zawiasach i hakach 3, z 2 wrzeciądzami, 2 ryglami. Wychodząc z tych 

drzwi drugi ustępek murowany mały, z strzelnicami, w którym drzwi drugie ku Wesoły 

drewniane, na zawiasach i hakach 3, z 2 wrzeciądzami, 2 ryglami. W tym ustępku mur 

dobry, przy drzwiach rądel murowany, wierzchem na około zdezolowany, od spodu 

z frontu kamienie powypadały. Wchód na ten rądel od miasta, czyli odrzwia zdezolowane 

i sklepienie w górze nadwątlone, wewnątrz zarosł. Od Mikołajskiej Fortki ku Nowej 

Bramie idąc jest w murach miejskich klasztor wielebnych panien dominikanek 97 . Mur 

a 

na marginesie dopisane ołówkiem: kordyb. 

b-b 


c-c 

jw. 

94 

Brama Mikołajska z basztą cechu rzeźników, zamykająca ulicę Mikołajską. 

96 

Celestat, siedziba Bractwa Kurkowego (por. przypis 91). 

96 

Wesoła, przedmieście po wschodniej stronie miasta (por. przypis 84). 

97 

Klasztor Dominikanek na Gródku, przy ul. Mikołajskiej 19-21 (APKr, Akta Komisji Porządkowej Cywilno- 

94

klasztorny zdezolowany, od tegoż na a- miejscu spadły baszty -ab98 zaczyna się mur nowy 

z strzelnicami, ciągnący się z starym murem dobrym od miasta. Od przedmieścia spodem 

jest zdezolowany znacznie, wierzchem w kilku miejscach dachówka spadła. 

10. Dziesiąta baszta c99 d- w okrąg -d murowana, ma swój wchód porujnowany. Do niej 

wchodząc są odrzwia kamienne podezolowane, drzwi żelazne, dobre, na zawiasach i hakach 

2, wrzeciądzem i 2 skoblami, antabą bez zamku. Wszedszy sionka, w tej sionce po lewej 

ręce izdebka spustoszała, do której odrzwia i próg drewniany. Drzwi nie masz, tylko 2 haki 

i skobel. W tej izdebce 3 stragarze, na których drewniana leży powała. Podłogi nie masz, 

tylko sklepienie, okno bez wszystkiego. Po prawej ręce z pierwszej kontygnacji idąc, idą 

schody w górę murowane, złe. Przy nich mur obity, sklepienie nad schodami upadkiem 

grożące. Wchodząc na drugą kontygnację, odrzwia zrujnowane, upadkowi podlegające. 

W górze sklepienie dobre, a dalej widzieć nie można. Na tej baszcie wierzchem, pod 

dachem jest e- okrąg wieńca -e , z podporami na około, f- kamieniami wysadzony -f . Ta baszta 

zrysowana na około. Przykrycie na niej z dachówki, która z obóch stron na około zła, 

reparacji potrzebuje. Nad przykryciem sztyber blachą obity, na nim gałka mosiężna bez 

chorągiewki. Pod tą basztą izba mieszkalna, sklepienie w niej zrysowane. Okno nad 

drzwiami, szyby ordynaryjne stare, w ołów stary oprawne. Drzwi drewniane stare, na 

zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem i 2 skoblami. Piec kachlowy ordynaryjny, stary. 

Od tej baszty idąc ciągnie się mur ku Nowej Bramie, miejscami// powyrywany, gontami [s. 107] 

nakryty. Mur drugi, który się zaczyna od Mikołajskiej Fortki, czyli od klasztoru do Nowej 

Bramy, jest miejscami powyrywany, filary porujnowane. Wał od Fortki Mikołajskiej aż 

do Nowej Bramy jest sam w sobie wysypywany, nie mający muru. 

Nowa Brama 100 

Nowa Brama, do której idąc z miasta jest nad nią ganek drewniany zdezolowany, 

pokrycia potrzebujący. Ta brama dołem wchodząc w nią mur powyrywany, w niej odrzwia, 

drzwi drewniane, czyli wrota na biegunach 2 drewnianych po jednej stronie, po drugiej 

a-a 


b 

na marginesie dopisane ołówkiem: kordyb. 

c 

jw.: proch. 

d-d 


e-e 

jw. 

f-f 

jw. 

Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 63, nr 580; Stanisław Tomkowicz, Dwa żeńskie 

klasztory w Krakowie. Niegdyś rezydencje świeckie, [w:] Księga pamiątkowa ku czci Oswalda Balzera, 

t. II, Lwów 1925, s. 605-609; Stefan Świszczowski, Gródek krakowski i mury miejskie między Gródkiem 

a Wawelem, „Rocznik Krakowski”, 1952, t. XXXII, s. 23-28; Katalog zabytków sztuki ..., t. IV, cz. III, 2, 

s. 45-55; H. Gapski, Klasztory krakowskie..., s. 102). 

98 

Pozostałość baszty cechu kurdybaników. 

99 

Baszta prochowa (il. 22). 

100 

Brama Nowa, zamykająca obecną ul. Sienną (il. 22, 23). 

95

stronie drugiej połowy nie masz. Te wrota złe, spróchniałe. W a- pierwszej -a klasie bramy 

mury podezolowane, zakądki do wchodzenia, tak na mur do strzelnic jako i wniście do 

ogroda, po obóch stronach powyrywane. Po lewej stronie drzwi do ogroda opadłe. Po 

prawej ręce odrzwia z wrotami drewnianemi, spodem zbutwiałe odrzwia. Wrota duże, 

na biegunach drewnianych 2, z kuną drewnianą. W tych wrotach fortka drewniana na 

zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami do wrót zamykania. b- W tej klasie -b 

kurdygarda, wchód do niej z c- drugiej -c klasy, od wyjazdu z bramy, w której odrzwia 

i drzwi drewniane, na zawiasach i hakach 2, klamką żelazną. W tych drzwiach okienko 

małe, z jedną tafelką. Wchodząc do niej powała i podłoga dobra, z 5 stragarzami. Kominek 

murowany, piec kachlowy zielony, ordynaryjny. Stół stary, tarczan i 2 ławki. Lichtarz 

druciany, z szczypcami żelaznemi na łańcuszku drucianym. d- Druga klasa -d bramy, w której 

po obóch stronach mury z strzelnicami, porysowane mocno, tak z bramy jako i frontu na 

wylot. Trzeci mur bramy do wyjazdu i przyjazdu od starej Wisły 101 , w którym wrota 

podwójne z poręczą drewnianą, na biegunach 2, z kunami żelaznemi, z wrzeciądzem, 2 

skoblami do zamykania. Wracając się nazad w miasto w śrzodkowej bramie w murze są 2 

kuny żelazne. W tym murze strzelnice porujnowane i mur porysowany. e- Ostatnia brama -e , 

którą się wyjeżdża na przedmieście trochę sklepienia opadło, jest pokryta dachem. 

Wychód z tej bramy do miasta po lewej stronie jest. 

11. Baszta jedynasta f102 , g- w cztery granie -g . Zaraz przy bramie, w której na dole jest 

izba, do niej drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach 2. Wchodzą 3 schody drewniane 

stare, złe. Okno w ołów oprawne, złe. Sklepienie murowane, podłoga drewniana stara, zła. 

Kominek szafiasty, piec kachlowy ordynaryjny, stary. Idąc z tej izdebki dolnej po lewej 

ręce, schody drewniane, złe, z nakryciem dachowym starym. Na pierwszą kontygnację 

baszty z tych schodów idąc po murze, na którym z lewej strony przepierzenie z tarcic złe, 

na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z obóch stron w tej izbie podłoga 

[s. 108] drewniana zła, powała stara, dobra, stragarzy 3. Okno w ołów oprawne jedno, stare.// Piec 

kachlowy ordynaryjny, zły, kominek szafiasty. Przy tej izdebce schody murowane złe. 

Na basztę wchodząc drugie schody murowane, także złe. Mur w niej ze wszystkich stron 

w górze porysowany na wylot. Nakrycie tej baszty z dachówki złe. Od tej baszty idąc 

do dwunastej baszty, ciągnie się mur zdezolowany, u wierzchu opadły, z strony ogrodu 

dołem powyrywany. 

a-a 


b-b 

jw. 

c-c 

jw. 

d-d 

jw. 

e-e 

jw. 

f 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: b. kowalska. Ołówkiem dopisane na lewym marginesie: 

piek., na prawym marginesie: piekarzy 

g 


101 

Stare koryto Wisły, obecnie ul. J. Dietla (E. Supranowicz, Nazwy ulic Krakowa..., s. 43). 

102 

Baszta cechu piekarzy (il. 22, 23). 

96

12. Baszta dwunasta a103 jest b- czworograniasta -b , porysowana tak z miasta jako 

przedmieścia. Dołem wchodząc w nią jest przepierzenie, w którym są drzwi na zawiasach 

i hakach 2, z 2 skoblami. Na tym przepierzeniu dach zły. Do izdebki wchodząc są odrzwia 

i drzwi złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W niej piwniczka, 

deszczkami złemi nakryta zamiast podłogi. Kominek murowany, pieca nie masz. Okno 

ze szkłem złe. Wierzch sklepiony, ściany murowe. Wchodząc w nią z murów, odrzwia 

kamienne, bardzo zdezolowane, deszczkami zabite. Przy odrzwiach dziura wielka 

wybita do baszty, w niej 10 balków złych. Wierzch tej baszty dachówką obkładany, zły, 

sztyber blachą okuty, chorągiewka nachylona. Od tej baszty idąc do trzynastej jest muru 

strzelniczego łokci 30 zwalonego, od przedmieścia aż na dół tak grubo jak mur strzelnicy 

był, pozostały mur od miasta bardzo zrujnowany. 

13. Baszta trzynasta c104 , do której dołem wchodząc są odrzwia i drzwi drewniane stare, 

na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Okno 1, szyby w ołów oprawne, stare. 

Piec kachlowy stary, podłogi nie masz, wierzch sklepiony cały. Z murów wchodząc w nią 

jest drugie pomieszkanie, do którego są odrzwia, drzwi drewniane stare, na zawiasach 

i hakach 2, wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłogi nie masz, powała stara, dobra. 3 okna, 2 

ze szkłem, w 3 szkła nie masz. Piec kachlowy stary, dobry. Mury w tej baszcie są dobre. 

Z ogrodu w jednym rogu mur wyrwany. Nakrycie tej baszty z dachówki, miejscami 

potrzebuje naprawy. d- Na niej dwa sztybry drewniane -d . Od tej baszty idąc do czternastej 

ciągnie się mur, który tak z miasta, jak i ogrodu, tak strzelniczy jako i dolny, bardzo 

zrujnowany. Przy czternastej baszcie są w murach miejskich loka dominikańskie 105 . 

14. Czternasta baszta e106 pusta, dołem mur wywalony, od góry i dołu zrysowana. 

W rogu mur wypadły, z strony przedmieścia także zrysowana. Ustępki w górze zwalone. 

Dach na niej z dachówki zły. Ta baszta upadkowi podlega. Od tej baszty idąc ciągnie 

się mur do klasztoru wielebnych panien bernardynek 107 . Ten mur strzelniczy jest górą 

zrujnowany, dołem kamienie powypadane, w niektórych miejscach na wylot. Z strony 

ogrodów ten mur jest zdezolowany, dziury w nim wielkie. W tym murze są odrzwia i drzwi 

drewniane od miasta na zawiasach i hakach// 2, z zamkiem. Około tych drzwi jest mur [s.109] 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: b. siodlarzy. Ołówkiem dopisane: kow. 

b-b 


c 

na marginesie dopisane ołówkiem: siod. 

d-d 


e 

na marginesie dopisane ołówkiem: ryng. 

103 

Baszta cechu kowali (il. 22, 23). 

104 

Baszta cechu siodlarzy (il. 22, 24, 25) 

105 

Klasztor Dominikanów przy ul. Stolarskiej (Katalog zabytków sztuki ..., t. IV, cz. III, 2, s. 139-142). 

106 

Baszta cechu ryngmacherów (il. 25). 

107 

Klasztor Bernardynek przy ul. Poselskiej 21/23 (APKr, Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej 

Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 14, nr 76; Romuald Gustaw, Klasztor i kościół Św. Józefa 

ss. bernardynek w Krakowie 1646-1946, Biblioteka Krakowska nr 105, Kraków 1947; Katalog zabytków 

sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, część II, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 1. Tekst, pod red. Adama 

Bochnaka, Jana Samka, Warszawa 1971, s. 150-162; H. Gapski, Klasztory krakowskie..., s. 104-105). 

97

powypadany. Przez te drzwi idzie się na dół do ogroda między mury. Pod temi drzwiami 

jest dziura w ogrodzie deszczkami nakryta. Nad temi drzwiami sklepienia kawałek jak 

a- 

znaki zrujnowanej baszty -ab108 , dalej zaś pod klasztorem wielebnych panien bernardynek 

w ogrodzie jest wielka sztuka muru niepotrzebnego 109 , zastępuje w ogrodzie. Od tego 

muru klasztornego ciągnie się mur miejski do ceikchausu 110 który jest w miejskich murach 

przy samej Grodzkiej Bramie. Ten mur nie ma żadnej baszty, jest w niektórych miejscach 

powyrywany, kamienie powypadane. Ma w sobie 4 rysy małe, czyli rozpadliny, 2 duże. 

Jedna rysa z tych jest największa od góry aż na dół, górą dachówki potrzebuje. Mur drugi 

mniejszy, który się zaczyna od Nowej Bramy ciągnie się aż do Grodzkiej Bramy. Od 

Nowej Bramy aż pod klasztor wielebnych panien bernardynek bardzo zdezolowany, 

osobliwie spodem ma dziury, niektóre aż na wylot, przy samej Nowej Bramie upadkowi 

podlega. Dalszy mur aż do Grodzkiej Bramy jest miejscami spodem zdezolowany, od 

przedmieścia ma w sobie 2 rysy małe, potrzebuje miejscami nakrycia, w dwóch miejscach 

jest nachylony. W tym murze c- są 3 rądle małe, 2 z nich -c są z wszystkich stron porozpadane 

i do rozwalenia skłonne, trzeci rądel lepszy, ma jedną rysę. Wał od Nowej Bramy do 

samej Grodzkiej Bramy jest zrujnowany, mura żadnego nie mający. 

Brama Grodzka1 11 

Od Stradomia 112 idąc są mury około tej bramy i nad tą bramą zdezolowane, w górze mur 

poopadany, dołem wyrwany. Wchodząc w nią jest po prawej ręce fortka, przy której mur 

znacznie zrysowany, dołem wyrwany. Drzwi tej fortki są stare, w odrzwiach kamiennych 

złych, na zawiasach i hakach 2. Wchodząc do tej bramy kamienie dołem wyrwane, drzwi, 

czyli wrota stare, złe, dziurawe, na 2 kunach żelaznych, z poręczą, u której wrzeciądz do 

zamykania. Nad tą bramą jest 6 stragarzy, bez deszczek. Po lewej ręce jest kurdygarda, 

do której wchodząc odrzwia drewniane złe, deszczkami wyfutrowane. Drzwi dobre na 

zawiasach i hakach 2, z klamką drewnianą. W tej kurdygardzie są 2 ściany drewniane, 

złe, drugie dwie z murów. Powała stara, zła, w niektórych miejscach dziurawa. W niej 

podłoga bardzo zła, piec kachlowy stary, zły, dziurawy. Jedna prycza drewniana stara, 

jedna deszczka zamiast ławy, 1 ławka mała, wierzch stolika na drewnach przybity. 

a-a 


b 

na marginesie dopisane ołówkiem: bedn. 

c-c 


108 

Pozostałość baszty cechu bednarzy. 

109 

Pozostałość baszty cechu złotników. 

110 

Arsenał królewski, ul. Grodzka 64 (APKr, Akta miasta Krakowa, sygn. Dep. 220, s. 21; Akta Komisji 

Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 15, nr 91; Kadaster miasta 

Krakowa..., s. 18; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 70-71; Józef Lepiarczyk, Arsenał Władysława 

IV w Krakowie, „Arsenał. Kwartalnik Koła Miłośników Dawnej Broni i Barwy przy Muzeum Narodowym 

w Krakowie”, 1958, R. 1, nr 2, s. 27-28; Materiały do słownika..., s. 117, przypis 12). 

111 

Brama Grodzka, zamykająca ul. Grodzką (il. 26). 

112 

Stradom, przedmieście związane z Kazimierzem, wraz z którym w 1801 r. zostało włączone do Krakowa 

(S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 205-206, 210-212; Materiały do słownika..., s. 140-142). 

98

Lichtarz i szczypce na łańcuszku drucianym, 1 latarnia stara i konewka. Okna stare ze 

szkłem. Przed tą kurdygardą jest przepierzenie z deszczek na boku, w którym są drzwi 

stare, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, przez które drzwi wchodzi się 

do pieca palić. Nad tą kurdygardą i nad wniściem przez bramę do miasta jest jeden dach 

z gontów dobry. Idąc do drugiej// bramy są po obóch stronach mury strzelnicze bardzo [s. 110] 

zdezolowane, bez nakrycia. Po prawej ręce mur spodem znacznie powypadany, a górą 

nachylony trochę, ma jedną rysę małą, nieznaczną. W tym murze są drzwi do ogroda, do 

których 2 schody kamienne, odrzwia drewniane, drzwi żelazne na zawiasach i hakach, z 3 

wrzeciądzami, 6 skoblami i kłódką. 

15. Nad drugą bramą idąc od miasta jest baszta piętnasta 113 , w murach dobra. 

U wyższego okna mur wyłamany, nakrycie po krajach z dachówki złe, kilka dachówek nie 

dostaje, w śrzodku dachem drewnianym nakryta, rynna na niej dobra. Przez nią spodem 

wchodząc, do miasta są mury dobre i sklepienie dobre, tylko tynk opadł. Drzwi duże, 

dobre z cienkich deszczek, w odrzwiach drewnianych. Wychodząc z niej do miasta jest 

spodem mur i kamienie powyrywane. W górze samej od miasta od rynny do dachówki 

jest mała rysa. Od tej bramy idąc ku zamkowi jest muru strzelniczego kawałek, ten jest 

dobry. Przejście koło tych strzelnic jest w jednym miejscu opadłe. Nad tym murem jest 

dach drewniany dobry. Przed tym murem jest przepierzenie murowane dobre, w którym 

są drzwi drewniane dobre. Przy tym murze jest kamienica, od której zaczyna się zamek 

królewski a- w reparacji zostający -a , przy którym z drugiej strony ciągnie się mur pojedynczy 

od bramy zamkowej ku miastu na dół, który także w reparacji zostaje, w którym murze 

na dole jest 

Brama Poboczna 114 

W tej bramie mur dołem powyrywany. Drzwi, czyli wrota podwójne, nowe, jedna 

połowa na zawiasach i hakach 2, druga na 3, przy których poręcze z wrzeciądzem 

i skoblem, antabą żelaznemi. Nad tą bramą 3 gałki kamienne. Przy tym murze są kamienice 

kanonicze 115 , za któremi z przedmieścia są mury ogrodowe bez strzelnic. W tym murze 

jest stajnia Jaśnie Wielmożnego Jegomości księdza opata Wodzickiego 116 , z której stajni 

są drzwi, czyli wrota podwójne, do wyjazdu na przedmieście. Od której stajnie ciągnie się 

mur koło karmelickiego ogroda do murów miejskich, które się zaczynają od wielebnych 

ojców Karmelitów Bosych 117 . W tym murze ogrodowym są wrota podwójne drewniane. 

a-a 


113 

Baszta cechu złotników (il. 26). 

114 

Brama (furta) Poboczna, zamykająca obecną ul. Podzamcze, przy oficynie kamienicy ul. Kanonicza 25. 

115 

Położone przy ul. Kanoniczej. 

116 

Kamienica ul. Kanonicza 19, należąca do Jana Kantego Wodzickiego, kanonika krak., opata mogilskiego 

(APKr, Akta miasta Krakowa, sygn. Dep. 220, s. 29; Franciszek Klein, Stary Kraków, 

„Rocznik Krakowski”, 1916, t. XVII, s. 126; Waldemar Komorowski, Pałace barokowe i klasycystyczne, 

[w:] Pałace miejskie Krakowa, Kraków w Dziejach Narodu nr 22, Kraków 2003, s. 73). 

117 

Nieistniejący klasztor Karmelitów Bosych przy ul. Poselskiej (obecnie siedziba Muzeum Archeologicznego) 

99

16. Baszta szesnasta a118 , która przy samym klasztorze wielebnych ojców karmelitów 

jest. Dołem wchodząc w nią z miasta są do sionki odrzwia kamienne, drzwi drewniane, 

złe na zawiasach i hakach 2, zamek mieszkania. Podłogi nie masz, powała sklepiona, 

w sklepieniu 2 rysy. Z tej sionki idąc, schody na górę drewniane dobre. Przed izdebką jest 

kominek murowany. Wchodząc do izdebki, odrzwia drewniane, drzwi takież na zawiasach 

i hakach 2, wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłogi nie masz, piec kachlowy zielony, dobry, 

powała drewniana stara, dwa okna ze szkłem. Nad izdebką jest 1 belcos osobny pod 

wiązaniem. Wierzch tej baszty jest dachówką okryty, reparacji potrzebuje. Na nim sztyber 

[s. 111] drewniany, ułamany. Mur tej// baszty zrysowany, u dołu powyrywany. Od tej baszty idąc 

ciągnie się mur do siedemnastej baszty, który ma w sobie od miasta 5 rys, prócz tych, 

w śrzodku jest rozstąpiony tak, że się już jedna połowa muru ku przedmieściowi nachyliła. 

Od dołu ten mur powyrywany, upadkowi podlegający. 

17. Siedemnasta baszta b119 . Dołem są odrzwia i drzwi drewniane ze wszystkim, złe. 

Nad drzwiami okno w murze, bez wszystkiego. Podłogi nie masz, sklepienie całe. Z murów 

górą wychodząc w nią są odrzwia kamienne poprzepadane. Podłogi nie masz, tylko dół. 

Górą jest 5 belków starych, na nich kilka deszczek po obóch stronach starych, złych, 

w śrzodku nie ma. Mury tej baszty są dobre, tylko od miasta nad odrzwiami kamiennemi 

rysa. Od przedmieścia z ustępków dachówka opadła. Dach tej baszty jest gontami nakryty, 

dobry. Od tej baszty idąc jest mur strzelniczy, w kilku miejscach zrysowany. Dachówka 

miejscami opadła. Dolny mur dobry. 

18. Ośmnasta baszta c120 d- ośmiograniasta -d . Mury w niej dobre, pod samym dachem 

kawałek wyłamany. Pod tą basztą na dole jest przepierzenie drewniane dobre, na nim dach 

gontowy, dobry. Drzwi drewniane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Wchodząc do izdebki odrzwia drewniane złe, próg spróchniały. Drzwi drewniane dobre, 

na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Nad drzwiami okno ze szkłem, bez 

futryny. Podłogi nie masz, sklepienie dobre, w którym okno duże. Do drugiej kontygnacji 

bez wniścia i drzwi. W tej kontygnacji jest okno ze szkłem, stare, złe, sklepienie dobre, 

mury dobre. Z murów wchodząc do tej baszty, odrzwia kamienne nadwątlone, bez drzwi. 

Podłogi nie masz, sklepienie dobre, piec ze wszystkim rozwalony, 3 okienka bez szkła 

i futryny. Pod dachem, z dworu jest okno, czyli wchód w murze, pod dach. Wierzch, 

czyli pokrycie tej baszty, z dachówki płaskiej, dobry, miejscami połamany. Sztyber 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: b. murarzy 

b 

jw.: b. rymarzy 

c 

jw.: Prochowa 

d-d 


(APKr, Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 17, 

nr 124; S. Tomkowicz, Ulice i place..., s. 148-149; Katalog zabytków sztuki ..., t. IV, część III, 2, s. 56-60; 

Mieczysław Tobiasz, Historyczny rozwój architektury poklasztornego zespołu więziennego Św. Michała 

w Krakowie do roku 1955, „Teka Komisji Urbanistyki i Architektury”, 1980, t. 14, s. 13-16; M. Rożek, Nie 

istniejące kościoły..., s. 109-111; H. Gapski, Klasztory krakowskie..., s. 92-93). 

118 

Baszta cechu murarzy (il. 27). 

119 

Baszta cechu rymarzy. 

120 

Baszta prochowa (il. 28). 

100

lachą okuty, z chorągiewką blaszaną. Od tej baszty idąc jest mur dobry, miejscami tak 

od miasta, jak od przedmieścia powyrywany, dachówka na nim niezła. 

19. Dziewiętnasta baszta a121 , która od miasta b- płaskawa -b , od przedmieścia c- okrągła -c . 

W tej baszcie na dole jest mieszkanie, przed którym przepierzenie drewniane złe. Nad nim 

dach drewniany zły. Odrzwia, próg, drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, klamka 

drewniana, podłoga zła. Pięterko drewniane dobre, nad którym sklepienie dobre, okno ze 

szkłem dobre. Do tej baszty z murów wchodząc, odrzwia kamienne, drzwi drewniane złe, 

przy nich zawiasy i haki, skoble złe, podłogi nie masz i powały. Ta baszta jest w murach 

dobra, przykrycie na niej dachówczane, miejscami poprawy potrzebuje. Sztyber blachą 

okuty, z chorągiewką. Od tej baszty ciągnie się mur od miasta dobry, od ogrodów w 2 

miejscach powypadane kamienie. 

20. Dwudziesta baszta d122 w e- cztery granie -e , jest od miasta w murach dobra, od ogrodów 

ma 1 rysę, spodem w śrzodku podsklepiona.// Od miasta dołem jest przepierzenie drewniane [s. 112] 

dobre i dach gontowy dobry. Drzwi stare, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. Wchodząc do izdebki są odrzwia drewniane stare. Drzwi drewniane stare, złe, na 

zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłoga drewniana zła, sklepienie całe, 

nad drzwiami okno ze szkłem, dobre. Piec kachlowy cały, kominek murowany. Wierzchem 

wchód do baszty zamurowany. Dach z dachówki płaskiej, reparacji potrzebuje. Od tej 

baszty idąc do Wiślnej Bramy mur z obóch stron dobry. W tym murze przy samej bramie 

jest fortka, odrzwia kamienne dobre, drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach i hakach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Mur drugi mniejszy, który się zaczyna od wielmożnych 

wielebnych Karmelitów Bosych, ciągnący się aż do Wiślnej Bramy. Jest miejscami od 

przedmieścia powyrywany, w nim są spodem 3 dziury duże na wylot. Wierzchem nie ma 

nakrycia, bez filarów, czyli podpórków. W tym murze przy samej Wiślnej Bramie jest 

fortka druga, odrzwia kamienne dobre, próg zły. Drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 

i hakach 2, z ryglem, 3 skoblami. Na tych drzwiach są 3 pasy żelazne. Wału od Bramy 

Pobocznej aż do Wiślnej żadnego nie masz. 

Brama Wiślna 123 

21. f Od przedmieścia idąc są mury około tej bramy dobre, pokryte dachówką. Wierzch 

sam, czyli dach, jest gontami pobity. W bramie wrota pojedyncze stare, złe, w kunie, czyli 

belcosu drewnianym złym. Sklepienie i mury w tej bramie dobre, po lewej ręce są drzwi do 

ogrodu, odrzwia murowane, drzwi drewniane złe, z 1 zawiasą, wrzeciądzem, 2 skoblami, 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Iglarzy 

b-b 


c-c 

jw. 

d 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Malarzy 

e-e 


f 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Ślusarze i kotlarze 

121 

Baszta cechu iglarzy (il. 29). 

122 

Baszta cechu malarzy (il. 30, 31). 

123 

Brama Wiślna z basztą cechów ślusarzy i kotlarzy, zamykająca ul. Wiślną (il. 31). 

101

wrzeciądzem. Naprzeciwko tych drzwi, dalej ku miastu, jest kurdygarda. Odrzwia i drzwi 

drewniane na zawiasach i hakach 2, wrzeciądzem, 2 skoblami, klamką żelazną. Podłoga 

drewniana dobra, sklepienie całe, mury dobre, kominek murowany, piec kachlowy cały, 

okno ze szkłem dobre. W drugiej bramie kamienie spodem powyrywane. W górze belcos 

drewniany zły, w którym wrota pojedyncze, dobre, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Przy tej 

bramie w mieście po prawej ręce są schody kamienne z poręczem murowanym, górą 

deszczkami obkładanym, z których a- wchód na bramę -a . Odrzwia i drzwi drewniane do 

sionki, na zawiasach i hakach 2, klamką, wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłogi nie masz, 

w sklepieniu i murach po obóch stronach rysy małe. Idąc dalej są odrzwia kamienne bez 

drzwi, próg zły, do sieni wielkiej, w której na około idą strzelnice. Mury są dobre, jeden 

kraj muru spodem wybity. Podłoga z muru, powały nie masz, tylko wiązanie pod dachem 

dobre. W tej sieni odrzwia i drzwi drewniane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 

[s. 113] 2 skoblami, klamką. Podłoga i powała// drewniane dobre. Kominek murowany, piec 

kachlowy dobry, okno duże, szyby w ołów oprawne. Wychodząc z izby do sieni, po 

lewej ręce na górę schody drewniane do drugiego mieszkania. Do tegoż wchodząc są 

odrzwia i drzwi drewniane, na zawiasach i hakach 2, wrzeciądzem, 2 skoblami, klamką. 

Podłoga i powała drewniane, kominek murowany, piec kachlowy dobry. Okno duże, 

szyby w ołów oprawne. Mury tej bramy od miasta dobre, pokryte zewnątrz dachówką. 

Dach gontowy dobry. Od Wiślnej Bramy b- czyli 21 baszty -bc , która nad bramą jest, ciągnie 

się mur do dwudziestej drugiej baszty. Ten mur od miasta jest dołem miejscami znacznie 

poodwalany. W górze mur strzelniczy ma 2 rysy, z strony ogrodów w jednym miejscu 

znacznie wywalony. W tym zaczęto murować, a nie dokończono. Wierzchem są 2 rysy 

i powyrywany, jest nakryty dachówką. 

22. d- Dwudziesta druga baszta -de124 jest pusta. Dołem odrzwia kamienne bez drzwi, 

złe, sklepienie nadgniłe, podłogi nie masz, jedno okno puste. Z murów wchodząc odrzwia 

kamienne bez drzwi, sklepienie zwalone. Pod dachem wiązanie dobre, dach drewniany, 

z którego wychodzi komin murowany. Ta baszta ze wszystkich stron zrysowana, tak 

wewnątrz jako i zewnątrz. Od ogrodów spodem powypadane kamienie. Od tej baszty 

idąc jest mur do 23 baszty, od miasta spodem porozwalany, wierzchem 2 rysy, z strony 

ogrodów cały, miejscami powyrywany, nakryty dachówką. 

23. Dwudziesta trzecia baszta f125 . Dołem wchodu nie ma, z murów wchód także 

zamurowany, w którym dziura znaczna. Nad tym wchodem daszek drewniany, całkiem 

zły. Mury tej baszty dobre, od ogrodów spodem powyrywane. Wierzch tej baszty 

dachówczany, stary. Sztyber drewniany z gałką, bez chorągiewki. Od tej baszty idąc do 

a-a 


b-b 

jw. 

c 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: 21 baszta 

d-d 


e 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Solarze 

f 

jw.: Cerulicy 

124 

Baszta cechu solarzy (il. 32). 

125 

Baszta cechu cyrulików (il. 33). 

102

24 baszty, mur od miasta dolny zrujnowany i porozwalany, wierzchni strzelniczy na łokci 

37 zwalony, pozostały mur nachylony i ma 1 rysę. 

24. Dwudziesta czwarta baszta a126 , od ogrodu z dwóch stron zrysowana. Przed 

nią przepierzenie drewniane złe, z dachem gontowym złym. Drzwi drewniane złe, na 

zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Do izby odrzwia i drzwi drewniane złe, 

na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, klamką żelazną złą. Podłogi nie masz, 

piec kachlowy zły, powała stara, 2 okna ze szkłem, złe. Pod tym murem piwnica, czyli 

loch, do której drzwi drewniane leżące, złe. Przed izdebką zawiasy i haki złe. Schodów 

nie masz, sklepienie zrysowane. Wierzch tej baszty z dachówki, zły, sztyber blachą obity, 

ułamany. Od tej baszty idąc do 25 baszty, mur od miasta dolny porozwalany, wierzchni, 

czyli strzelniczy, na łokci 43 zwalony. Z strony ogrodu aż na dół pozostały mur, dołem 

powypadane kamienie, górą porysowany, także do zwalenia dąży. 

25. Dwudziesta piąta baszta b127 . Dołem jest przepierzenie drewniane złe, drzwi 

drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Stąd do izdebki 

odrzwia kamienne złe, drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. Podłoga do pół izdebki// drewniana zła. Sklepienie zrysowane, piec kachlowy [s. 114] 

zły. Okno ze szkłem złe, w tym oknie krata z 9 prętów żelazna. Z murów wchodząc do tej 

baszty jest przepierzenie drewniane złe, nad nim dach drewniany zły. Drzwi drewniane 

złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Do izby jest dwoje drzwi 

drewnianych, reparacji potrzebujących, każde na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzami 

i skoblami, u pierwszych drzwi z haczykiem. Podłoga drewniana zła, kominek murowany 

zły, piec kachlowy dobry. Powała drewniana stara, w niej jedna deszczka złamana. 

Okien 2, z szybami, złe. Do komnaty drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, 

z haczykiem, 2 skoblami. Podłogi nie masz, powała drewniana dobra, mur nadwątlony, 

jedno okno ze szkłem dobre. Ściana, która dzieli izbę od komnaty zła. W tej baszcie mury 

całe, wierzch, czyli dach, drewniany, gontami pobity, dobry. Na nim sztyber ułomany. Od 

tej baszty idąc miastem są pod c- murami domostwa -c , ten mur około domostw poodwalany, 

mur strzelniczy wierzchem poopadany. W tym murze jest przejście obszerne sklepione 

pomiędzy mury, bez wrót. W tym przejściu spodem jest róg wyłamany. Ten mur po 

drugiej stronie jest powyrywany. 

26. Dwudziesta szósta baszta d128 . Dołem wchodząc w nią przez domostwa jest pusta, 

bez wszystkiego. Mury wewnątrz nadwątlone, w których powała zła, niebezpieczna. Na 

boku są schody drewniane z poręczą. Dach gontowy, zły, przez pół opadły. Z tych schodów 

idąc na mury jest przepierzenie drewniane długie, miejscami złe. Drzwi drewniane złe, na 

zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Idąc do izby po 5 schodach drewnianych 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Miechownicy 

b 

jw.: Tasznicy 

c-c 


d 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Rusnicarzy 

126 

Baszta cechu miechowników (il. 34). 

127 

Baszta cechów kaletników, taszników i krupników (il. 35). 

128 

Baszta cechu rusznikarzy (il. 36). 

103

dwoje drzwi drewnianych starych, każde na 2 zawiasach i hakach, z wrzeciądzami 

i skoblami. U pierwszych drzwi haczyk i 2 skoble, u drugich nie masz zamknięcia, 

tylko zasuwka drewniana. Podłoga drewniana do pół izby zła, kominek murowany, piec 

kachlowy, powała drewniana stara, 2 okienka ze szkłem. Mur tej baszty od przedmieścia 

zrysowany. Dach na tej baszcie gontami pobity. Od tej baszty ciągnie się mur do 27 baszty 

dolny, miejscami poodwalany w murze, mur strzelniczy powyrywany, bez nakrycia. 

27. Dwudziesta siódma baszta a129 jest w murach dobra. Spodem nad drzwiami 

daszek drewniany stary, na 2 słupkach. Wchodząc do sionki są odrzwia kamienne, 

próg z deszczki, drzwi drewniane na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

We drzwiach okienko małe, bez szkła. 3 schody drewniane na dół, podłogi nie masz, 

powała drewniana. Z tej sionki idą schody drewniane, z poręczą na górę. Drzwi leżące, 

drewniane, złe do izdebki, na zawiasach i hakach 2 złych. Podłogi nie masz, sklepienie 

[s. 115] całe, piec kachlowy, pod nim postument// na nóżkach zły. Jedno okno z szybami, ołów 

i rama zgniły, z kratą żelazną. Do tej baszty z murów wchodząc, 2 drzwi drewnianych, 

u których rama zła, każde na zawiasach i hakach 2. U pierwszych odrzwia kamienne, 

u drugich drewniane złe, z wrzeciądzem, 2 skoblami i haczykiem, klamkami żelaznemi. 

Podłoga drewniana stara, zła, powała stara, 2 okna ze szkłem. Kominek murowany, piec 

kachlowy. Z tej izby wchód pod dach, drzwi w powale. Wierzch tej baszty z dachówki 

starej, miejscami poprawy potrzebuje. W ogrodzie z ustępków dachówka opadła. Od tej 

baszty idąc ciągnie się mur do Świeckiej Fortki, spodem kamienie powypadane. Wchód 

na mur do strzelnic zrujnowany. Wierzch muru strzelniczego poopadany, z drugiej strony 

od ogrodu ten mur jest niezły. Od b- 25 baszty do 26 tej-b ciągnie się mur śrzodkowy, który 

jest między większym i mniejszym murem, ten mur jest bez nakrycia. Mur drugi mniejszy, 

który się zaczyna od Bramy Wiślnej, ciągnie się aż do Fortki Świeckiej, jest miejscami 

powyrywany, dachówki potrzebuje, przy samej Wiślnej Bramie, bez filarów. Wału od 

Świeckiej Fortki aż do Wiślnej Bramy żadnego nie ma. Przy samej Fortce Świeckiej jest 

muru trzeciego zrujnowanego trochę. 

Fortka Świecka 130 

Idąc od Piasku 131 do Świeckiej Fortki jest rądel murowany c , same mury dachówką 

nakryte, przy którym z obóch stron jest wchód do miasta. Po prawej ręce są drzwi 

w odrzwiach kamiennych, próg wydeptany, drzwi drewniane, od przedmieścia blachą 

żelazną i pasami okute, na zawiasach i hakach 3, z 2 ryglami, wrzeciądzem, do których 

9 skoblów i jedna kłódka. Po lewej ręce przy tym rądlu są odrzwia i wrota drewniane 

podwójne, na biegunach drewnianych z poręczą drewnianą, z wrzeciądzem, 2 skoblami 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Nożowników 

b-b 


c 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Białoskornicy 

129 

Baszta cechu nożowników (il. 37). 

130 

Brama Szewska z basztą cechu białoskórników, zamykająca ulicę Szewską. 

131 

Piasek, część przedmieścia Garbary (por. przypis 43). 

104

i kłódką. Wchodząc przez te wrota po prawej ręce spodem do rądla jest 2 drzwi. Pierwsze 

z kraty drewnianej, na zawiasach i hakach żelaznych 2, bez zamknięcia, drugie drzwi 

w odrzwiach kamiennych ponapadanych, na zawiasach i hakach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 

skoblami. Podłoga drewniana, powała miejscami sztukowana, 2 okna bez szkła, w każdym 

po 2 pręty żelazne. Wychodząc po prawej ręce są schody drewniane stare a- na ganek -a , 

nad niemi dach zły. b- Ganek drewniany -b , bez balasów, w śrzodku tego ganku są odrzwia 

kamienne, drzwi drewniane na zawiasach i hakach 3, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. 

Podłoga miejscami zła, okna 2 bez szkła, w każdym 2 pręty żelazne i 2 strzelnice. Powała 

sztukowana, schody na strych stare. Drzwi w powale drewniane stare, na zawiasach 

i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami na strych. Pod dachem starym są w murze około 

strzelnice. Mury tego rądla są miejscami porujnowane, znacznie w górze. Wewnątrz po 

prawej// ręce jest 1 rysa od góry na dół, do połowy ściany dolnej. Wokoło tego rądla są [s. 116] 

miejscami dołem od przedmieścia filary murowane. W tej pierwszej klasie są po obydwóch 

stronach mury z strzelnicami i brama bez wrót sklepiona. Tej bramy mur z prawej strony 

zrysowany na wylot. W tej bramie jest sklepienie obszerne, pod tym sklepieniem po 

prawej ręce kurdygarda, mur przy drzwiach zrysowany. Wchodząc do niej odrzwia i drzwi 

drewniane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem i 1 skoblem. Piec kachlowy zły, 

podłoga do pół izby zła. Prycza jedna do sypiania, jedna ławka, jeden stolik zły. Lichtarz 

i szczypce na łańcuszku drucianym, 1 lampa. Powała stara, okno, szyby w ołów oprawne. 

Ta kurdygarda ma 2 ściany drewniane i 2 murowane. Nad tą bramą dach drewniany stary, 

pod który się wchodzi z ustępku. W pierwszej klasie schody murowane pod dach złe. 

Idąc do drugiej klasy są po obóch stronach mury nakryte dachem starym. Po prawej ręce 

mur od ogroda jest w górze zrysowany. W tych murach są po obóch stronach drzwi do 

ogrodów, w odrzwiach drewnianych, każde na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzami 

i skoblami. Idąc w miasto jest brama murowana, w niej wrota drewniane podwójne, złe, 

na biegunach drewnianych, z wrzeciądzem i 2 skoblami. W tych wrotach jest fortka mała 

na zawiasach podwójnych, z zamkiem. Nad tą bramą wewnątrz jest przechód na mury, 

po prawej ręce zamurowany. Ta brama jest dachówką nakryta, miejscami połamaną. Od 

Świeckiej Fortki idąc do 28 baszty jest mur miejscami powyrywany. Wchód, czyli schody 

kamienne na mur do strzelnic porujnowane. W murze strzelniczym jest kilka dziur na 

wylot. Wierzch muru jest dachówką nakryty. 

28. Dwudziesta ósma baszta c132 jest d- półokrągła -d . Od miasta górą zrysowana, od 

ogrodów 2 rysy. W tej baszcie od miasta dołem jest pomieszkanie, do którego wchodząc 

są odrzwia i drzwi drewniane. Do sionki we drzwiach kilka dziur, próg zły, te drzwi są na 

hakach i zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłogi nie masz, kominek zwalony, 

powała spróchniała. Z tej sionki idąc, schody drewniane stare na górę do izdebki, drzwi 

drewniane na zawiasach i hakach 2. Podłoga miejscami zła, mury i sklepienie całe, piec 

a-a 


b-b 

jw. 

c 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Czerwoni garbarze 

d-d 


132 

Baszta cechu czerwonych garbarzy (il. 38). 

105

kachlowy zły, okna stare, szyby w ołów oprawne. Z murów idąc do tej baszty, która jest 

pusta, przez nią przechód na mury, w niej okno puste. Sklepienie, w tym sklepieniu okno, 

czyli wchód, bez schodów i drzwi. W śrzodku tej baszty mury dobre. Dach na tej baszcie 

z dachówki zły, podziurawiony. Sztyber drewniany, gałka mosiężna, chorągiewka bardzo 

nachylona. Od tej baszty idąc do 29 jest mur z obóch stron miejscami powyrywany, na 

[s. 117] nim przykrycie z dachówki, miejscami połamane.// 

29. Dwudziesta dziewiąta baszta a133 jest w b- cztery granie -b . Od miasta w murach 

dobra, od przedmieścia zrysowana. Spodem od miasta jest dwoje drzwi drewnianych, 

w odrzwiach drewnianych, każde na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, haczykiem, 4 

skoblami, klamką drewnianą. W odrzwiach 1 klamra żelazna. Podłogi nie masz, powała 

nadpróchniała, kominek murowany, piec kachlowy zły. Z tej sionki idą schody drewniane 

stare na górę, drzwi nie masz, podłoga, czyli powała dolna, zła. Mury i sklepienie całe, 

okno ze szkłem w ścianie drewnianej bardzo złej, pieca nie masz. Z murów do tej baszty 

idąc jest przed wchodem dach zły, odrzwia kamienne złe, bez drzwi. Podłogi nie masz, 

kominek zrujnowany, pieca nie masz, powała nadpróchniała. Wierzch tej baszty dachówką 

obkładany, zły. Od tej baszty idąc do 30 tej jest mur spodem powyrywany, w górze mur 

strzelniczy na wylot podziurawiony. Na tym murze dachówka potrzaskana. 

30. Trzydziesta baszta c134 jest d- półokrągła -d . W murach, tak wnętrznych, jako 

zewnętrznych dobra, od ogrodów jest w niej dziura wybita od miasta dołem. Przepierzenie 

drewniane małe, deszczkami nakryte, drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem. Drugie drzwi w odrzwiach drewnianych, na 

zawiasach i hakach 2, z klamką drewnianą. Podłogi nie masz, piec zły, powała całkiem 

zła. Schody na górę drewniane złe, podłoga czyli powała dolna zła, komin z dołu od pieca 

idący zły. Mury i sklepienie całe, okno ze szkłem, to okno jest w ścianie drewnianej, bardzo 

złe. Z murów wchodząc do tej baszty, przykrycie tej jest z dachówki złe, bez sztybra. 

Od tej baszty idąc do 31 ej mur od miasta miejscami powypadany, w murze strzelniczym 

dziury na wylot, ten mur od ogrodów zrysowany. 

31. Trzydziesta pierwsza baszta e135 jest f- półokrągła -f . W murach dobra, od ogrodu 

w kilku miejscach podziurawiona. Ta baszta jest pusta, tylko dołem od miasta są odrzwia 

i drzwi stare, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłogi nie masz, 

sklepienie całe. Z murów wchodząc w nią jest nad wchodem rysa, wewnątrz mury 

dobre. Wierzch tej baszty jest z dachówki zły, bez sztybra. Od tej baszty idąc do 32 iej 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Garcarzy 

b-b 


c 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Paśników 

d-d 


e 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Introlig. i stolmachów. Ołówkiem dopisane na 

marginesie: introligat. 

f-f 


133 

Baszta cechu garncarzy (il. 39). 

134 

Baszta cechów introligatorów i kołodziejów (il. 40). 

135 

Baszta cechów stelmachów i paśników (il. 41). 

106

jest mur dolny, na którym przechód do strzelnic rozwalony. Mur strzelniczy wierzchem 

zdezolowany, w nim dziury na wylot, wierzchem opadły. 

32. Trzydziesta druga baszta a136 jest b- półokrągła -b . Od miasta na murze jest skazulec 

żelazny zegaru słonecznego. Mury wewnętrzne i zewnętrzne są porysowane. Ta baszta 

jest pusta, przykrycie niej z dachówki złe, na nim sztyber blachą obity, gałka mosiężna, 

chorągiewka nachylona. Od tej baszty idąc do 33 iej , mur całkiem zwalony, trochę muru 

pozostałego, do zawalenia się skłonne. 

33 c . Trzydziesta trzecia baszta d137 jest e- czworograniasta -e . Wewnątrz// pusta, dołem [s. 118] 

od miasta jest tylko sklepienie, wewnątrz całe, zewnątrz opadłe. Z murów wchodząc 

do baszty, odrzwia kamienne złe, bez drzwi, około nich i nad niemi mur powypadany, 

dołem w murze są 2 dziury na wylot. Wchodząc w nią jest mur drugi, czyli przepierzenie 

murowane, w śrzodku zwalone. Sklepienie nadwątlone, w oknach spodem mur 

wyrwany. Wchód na górę zrujnowany. Na górze sklepienie całe, odrzwia z przepierzenia 

murowanego wywalone. Mury tej baszty porysowane. Wierzch tej baszty, czyli f- dach 

murowany -f , spodem dachówką obkładany, która miejscami potrzaskana. W tym dachu 

jest g- komin murowany -g , w górze gałka kamienna i chorągiewka. Od tej baszty idąc do 

34 tej , mur od miasta miejscami powypadany, mur strzelniczy poopadany, od ogrodów 

górą porysowany, dołem powyrywany. 

34. Trzydziesta czwarta baszta h138 jest w cztery granie. Dołem od miasta wchodząc 

w nią, odrzwia i drzwi drewniane stare na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. Okno ze szkłem nad drzwiami złe, podłoga z cegieł, piec zły, sklepienie całe. 

Z murów wchodząc w nią wchód zamurowany, w tym zamurowaniu dziura. Wewnątrz 

ta baszta pusta. W górze są 3 balki spróchniałe. Mury tej baszty zewsząd porysowane, 

niebezpieczne. Wierzch tej baszty obmurowany, dach, czyli i- kolos murowany -ij , na nim 

chorągiewka. Od tej baszty idąc do 35 tej , mur od miasta zdezolowany, wierzchem opadły, 

od ogrodów porysowany i miejscami powypadany. 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Łaziebn., śledziarzy 

b-b 


c 

dopisane przez A. Grabowskiego 

d 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Szewska I 

e-e 


f-f 

jw. 

g-g 

jw. 

h 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Ceklarzy, przekreślone: Szewska II. Ołówkiem 

dopisane: katowska 

i-i 


j 

na marginesie ołówkiem dopisane: kolos murowany = attyka renesans. 

136 

Baszta cechu łaziebników (il. 42). 

137 

Baszta cechu ceklarzy (il. 42, 43). 

138 

Baszta katowska (il. 44). 

107

35. Trzydziesta piąta baszta a139 . Dołem od miasta wchodząc są odrzwia i drzwi drewniane 

złe, na zawiasach i hakach, z kratą drewnianą złą. Przy drzwiach w ścienie dziura. Sklepienie 

całe, podłogi nie masz. Z murów idąc do baszty przez przechód na mur do strzelnic, 3 

odrzwia kamienne, jedno z nich w śrzodku do baszty. W niej sklepienie zrysowane. Ta 

baszta pusta, ze wszystkich stron porąstępowana, do prędkiego zwalenia skłonna. b- Wierzch -b 

tej baszty jest c- obmurowany -c , w śrzodku dach niski, zły. Od tej baszty idąc do 36 tej , mur od 

miasta dołem powypadany, od góry podziurawiony, na nim dachówka zła. 

36. Trzydziesta szósta baszta d140 jest e- półokrągła -e . Spodem od miasta są odrzwia 

drewniane puste, w koło tych odrzwiów jest do sklepienia ściana z cegły gliną murowana, 

do wywalenia skłonna, sklepienie całe. Z murów wchodząc, odrzwia kamienne do 

przechodu na mury, w tym sklepienie niezłe, w śrzodku przechodu są odrzwia drugie 

kamienne do baszty. Ta baszta jest pusta, w górze są 3 belki drewniane nadpróchniałe. 

Ta baszta w murach okazuje się bydź dobra. Wierzch tej baszty jest dachówką nakryty, 

[s. 119] miejscami reparacji potrzebuje,// na nim sztyber blachą obity, z gałką mosiężną. Od tej 

baszty idąc do Bramy Sławkowskiej jest mur od miasta dołem poodwalany znacznie. 

W górze w f- murze strzelniczym -f przy baszcie dziura znaczna wypadła. Ten mur jest 

dachówką nakryty, miejscami dachówka opadła. g- Mur drugi -g , który się zaczyna od 

Świeckiej Fortki, a ciągnie się do Bramy Sławkowskiej, jest miejscami z obóch stron 

powyrywany, od przedmieścia dołem znacznie powywalany, jako też i górą. Filary przy 

tym murze porujnowane. h- Mur trzeci -hi , który się zaczyna od Świeckiej Fortki, a ciągnie 

się pod 38 tą basztę, jest zdezolowany, wierzchem pozwalany, do zawalenia się skłonny. 

Dalej aż do rądla jest tylko fundament, na którym 3 filary murowane zdezolowane stoją. 

j- 

Rądel murowanym -j , który jest w śrzodku od Świeckiej Fortki do Bramy Sławkowskiej, 2 

mury tego rądla to jest przodkowy po lewej ręce są zdezolowane. Dziury w nich na wylot, 

wierzchem poopadane, po prawej ręce mur niezły, w nim odrzwia i drzwi drewniane złe, 

na zawiasach i hakach złych, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Mury 2, które są przed rądlem, 

jeden zrujnowany, pod drugi tylko fundament. Od tego rądla jest fosa do bramy, wewnątrz 

obmurowana. Mur tej fosy powypadany, do rozwalenia dąży. Wał, który jest od rądla do 

Sławkowskiej Bramy, jest sam w sobie bez muru. 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Szewska 2. Ołówkiem dopisane: Szewców I 

b-b 


c-c 

jw. 

d 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: cechu niewiadomego oraz znak „x”, objaśniony poniżej: 

Tu jeszcze przed basztą 36 tą stała baszta, której rysunek pokazuje, że była bardzo zrujnowaną i dlatego może 

opuszczona w tym spisie, nawet nie miała już nakrycia, była półokrągła. Ołówkiem dopisane: Szew. II 

e-e 


f-f 

jw. 

g-g 

jw. 

h-h 

jw. 

i 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Mur potrójny 

j-j 


139 

Pierwsza baszta cechu szewców (il. 45). 

140 

Druga baszta cechu szewców (il. 46, 47). 

108

Brama Sławkowska 141 

Idąc od Kleparza do bramy jest rądel murowany, mury tego rądla wierzchem poopadane, 

z 2 stron zrysowane, 2 kraje tego rądla spodem wyrwane. Wchodząc do bramy po lewej 

stronie, mur zrysowany, jako też i kraj tego muru do zwalenia się skłonny. W pierwszej 

bramie murowanej są wrota drewniane podwójne, na biegunach drewnianych, z 2 kunami 

żelaznemi, poręczą drewnianą, wrzeciądzem, 2 skoblami i kłódką. Przy każdej połowie 

tych wrót stoją słupki małe, z zasuwkami drewnianemi. Idąc dalej po obóch stronach, 

mury strzelnicze zrysowane. Brama i mur dachówką nakryte, miejscami opadłą, po prawej 

ręce mur jest bez nakrycia. Z tej pierwszej klasy idąc jest brama murowana druga, w niej 

wrota podwójne, stare, drewniane, na biegunach, z poręczą drewnianą, wrzeciądzem, 2 

skoblami, kuną drewnianą. Wewnątrz tej bramy po lewej ręce mur zrysowany, w górze 

stragarze stare, bez deszczek. Po prawej ręce kurdygarda, do sionki odrzwia i drzwi 

drewniane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W sionce ognisko 

złe. Idąc do izby odrzwia i drzwi drewniane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami. Podłoga drewniana zła, powała cała, piec kachlowy stary. Stół drewniany, 

prycza stara, okno ze szkłem, szyby złe. Ta brama jest nakryta// dachem gontowym, [s. 120] 

miejscami poprawy potrzebuje. Z tej bramy idąc do drugiej klasy, mury po obóch stronach 

z strzelnicami powyrywane, dachówką nakryte. Przechód ku strzelnicom poopadany, 

mury w kątach porysowane. Idąc do trzeciej klasy, brama murowana, nad nią dachówka 

zła. Mury po obóch stronach, ustępki wokoło dachem starym nakryte. Po obóch stronach 

wrota do ogrodów na biegunach, z poręczami drewnianemi. Po prawej ręce wrota złe, 

z jedną kuną żelazną, a drugą drewnianą, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Po lewej ręce 

w wrotach jest fortka, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Idąc w miasto 

jest brama murowana i sklepiona, mury i sklepienie powyrywane. Z pierwszych wrót 

tylko jedna powała całkiem zła, drugie wrota podwójne, stare, na biegunach, z poręczą na 

kunie drewnianej, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W tych wrotach jest fortka drewniana na 

zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Z tej bramy idąc są w mieście schody 

drewniane z nakryciem gontowym na a- górę do baszty -ab , która jest nad tą bramą. Na dole 

odrzwia i drzwi drewniane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Na 

górze ganek murowany, z którego idąc na mury do strzelnic jest deszczkami zabite. Nad 

tym gankiem jest dach gontowy, poprawy potrzebujący. W śrzodku są odrzwia kamienne 

do baszty 37 mej . 

37. Trzydziesta siódma baszta c142 . Do niej drzwi drewniane, na zawiasach i hakach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, z zamkiem. Podłoga drewniana, okno puste z kratą 

drewnianą, powała drewniana, pod strychem 2 okna puste. Mur tej baszty zrysowany. 

Dach z dachówki, miejscami połamany, na nim sztyber blachą białą pobity, z chorągiewką. 

a-a 


b 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Krawcy 

c 

jw.: Krawiecka 

141 

Brama Sławkowska, zamykająca ul. Sławkowską (il. 47). 

142 

Baszta cechu krawców. 

109

Od Bramy Sławkowskiej idąc miastem do 38 mej baszty, mur górą i dołem powyrywany, 

z obóch stron poopadany, na nim miejscami dachówka opadła. 

38. Trzydziesta ósma baszta a143 b- jest półokrągła -b . Dołem od miasta odrzwia kamienne 

złe, drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłogi 

nie masz, powała stara, okno puste, w nim 2 pręty żelazne. W murach dziury. W sionce 

po prawej ręce odrzwia, drzwi drewniane złe do komórki ciemnej, na zawiasach i hakach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłogi nie masz, sklepienie całe. Z sionki idą schody 

drewniane stare na górę, z poręczą. Drzwi drewniane leżące na zawiasach i hakach 2, drugie 

drzwi do izby z odrzwiami drewnianemi złemi, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. Podłoga z ziemi, powała stara, piec kachlowy stary, zły. Okno ze szkłem, rama 

i futryna złe. Przed izdebką nie ma wchodu do baszty na górę, piętra żadnego nie masz. 

[s. 121] Mury tej baszty zrysowane,// dach z dachówki reparacji potrzebuje, sztyber blachą obity, 

na nim gałka mosiężna z chorągiewką. Od tej baszty idąc do 39 tej , mur od miasta znacznie 

powyrywany, do przechodu ku strzelnicom w murze strzelniczym dziury powywalane. 

Dachówka miejscami opadła. 

39. Trzydziesta dziewiąta baszta c144 . Dołem wchodząc w nią odrzwia i drzwi drewniane 

złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłogi nie masz, sklepienie 

całe, okno ze szkłem stare. Na górę idąc, schody drewniane, dachem nakryte. Z murów 

wchodząc odrzwia i drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami. Podłogi nie masz, sklepienie całe, okno ze szkłem mieszkania, piec kachlowy 

zły. W sklepieniu na boku jest wchód na górę do baszty, drzwi drewniane małe, złe 

mieszkania. Ta baszta od ogroda zrysowana. Wierzch tej baszty dachówką nakryty, 

reparacji potrzebuje. Sztyber blachą obity, na nim gałka mosiężna z chorągiewką. Idąc od 

tej baszty do 40 tej jest ceichaus 145 murowany, dachem gontowym nakryty. 

40. Czterdziesta baszta d146 . Dołem od miasta wchodząc w nią przez domostwo 

kowala, odrzwia drewniane na zawiasach i hakach 2, z zamkiem i antabą. Podłogi nie 

masz, sklepienie całe. Wchodząc w nią, odrzwia kamienne puste, podłogi nie masz tylko 

mur. W górze belcosy na 2 piętra, stare, na pierwszym piętrze kilka deszczek starych. 

W murach tej baszty rysy. Dach z dachówki poprawy potrzebuje, sztyber blachą obity, na 

nim gałka mosiężna i chorągiewka. Od tej baszty do Bramy Floriańskiej są pod murami 

domostwa. Mur miejscami powypadany, w murze strzelniczym dziury na wylot, na tym 

murze przykrycie złe. Mur drugi mniejszy, który się zaczyna od Sławkowskiej Bramy, 

a ciągnie się aż do Floriańskiej, od przedmieścia dołem powyrywany. W tym murze 

dziura na wylot, prócz tej dziury, która deszczkami zabita, są rysy. Wierzch tego muru 

a 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Mieczników i mydlarzy 

b-b 


c 

na marginesie dopisane przez A. Grabowskiego: Cieślów, ta stoi dotąd 

d 

jw.: Stolarzy, ta jest dotąd 

143 

Baszta cechów mieczników i mydlarzy (il. 48). 

144 

Baszta cechu cieśli (il. 49). 

145 

Arsenał miejski (por. przypis 60). 

146 

Baszta cechu stolarzy (il. 50). 

110

z dachówki opadły. Wał, który jest od Sławkowskiej Bramy aż do Floriańskiej, jest od 

fosy obmurowany, ten mur w kilku miejscach rozwalony i do zwalenia się skłonny. Wał 

drugi jest sam w sobie nie mający muru. 

Opis szpitala S. Ducha 147 

Z cmentarza wchodząc do szpitala, odrzwia kamienne złe, nad niemi okno w kwadrat, 

z ramami staremi złemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Drzwi drewniane na 

zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Od frontu cmentarza framugi 

zasuwane. Wchodząc do sieni bruk kamienny. Sień sklepiona, sklepienie z tynku opadłe, 

po lewej ręce w murze framuga. Idąc po prawej ręce do izby odrzwia kamienne, próg 

drewniany, drzwi drewniane oblistwowane, na zawiasach i hakach 2, z klamką żelazną, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłoga drewniana znacznie zdezolowana,// powała takaż, 2 [s. 122] 

siostrzoniami podwleczona. Okien 4 z ramami, kwaterami nadgniłemi, szybami prostemi 

w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, zły, przy nim kominek kapiasty zrujnowany, 

około pieca ławki drewniane. W tej izbie karbona 1 drewniana, pasami żelaznemi okuta, 

z ryglem żelaznym do kłódki. Framug większych w murze 4, mniejszych 4. Ołtarz 

drewniany malowany, z 6 kolumnami, w tym ołtarzu 2 obrazy Najświętszej Panny 

Bolesnej i Pana Jezusa Miłosiernego. Firanki kitajkowe stare, lichtarzy cynowych 4, 

kropielnica miedziana 1, garnek miedziany 1, krucyfiksów drewnianych 2, skrzynia na 

aparaty 1 z zamkiem, stół podługowaty stary 1, łóżek sypialnych z wierzchami i drążkami 

13, przy każdym łóżku firanki płócienne złe, obrazów różnych 10, konfesjonał drewniany 

1. Z tej izby wychodząc do sieni odrzwia kamienne, nad któremi Pasja drewniana, drzwi 

drewniane listwowane stare, na zawiasach i hakach 2, z klamką drewnianą. Z tej izby 

wychodząc do sieni drugiej klasy, podłoga drewniana zła, sklepienie z tynku opadłe. Po 

prawej stronie drzwi z drugiego wychodu pojedyncze, drewniane, na zawiasach i hakach 

3, z wrzeciądzem, 2 skoblami, klamką żelazną. Te drzwi wychodzą na cmentarz, progów 

2 złych, odrzwia wpółkamienne, reszta cegłą nadkładana, nad niemi okienko z szybami 

147 

Szpital św. Ducha od XIII w. (il. 15) wraz z kościołem (i cmentarzem) św. Ducha oraz klasztorem zakonu 

Kanoników Ducha Świętego de Saxia, zwanych duchakami znajdował się przy kościele św. Krzyża (obecnie 

plac św. Ducha). W 1528 r. zarząd nad szpitalem przejęli wybierani przez radę miejską prowizorzy. W 1783 r. 

zakon został zniesiony, w klasztorze urządzono dom księży emerytów. Wyłączony w 1788 r. z kultu kościół 

św. Ducha i część szpitala wydzierżawiono kanonikowi Wacławowi Sierakowskiemu na manufakturę sukienną, 

szpital pełnił funkcję przytułku dla ubogich. Dawne zabudowania duchaków zburzono w końcu XIX 

w. (APKr, Akta miasta Krakowa, sygn. Dep. 220, s. 92; Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej 

Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 59, nr 549; Stanisław Tomkowicz, Zabytki budownictwa 

m. Krakowa. I. Szpital Ś. Ducha, Kraków 1892; W. Chotkowski, Ks. Prymasa Poniatowskiego spustoszenia..., 

s. 87-93, 103-112; L. Wachholz, Szpitale krakowskie..., t. I, s. 54-113; D. Rederowa, Studia 

nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 86, 110; Klara Antosiewicz, Opieka nad chorymi i biednymi 

w Krakowskim szpitalu Świętego Ducha (1220-1741), „Roczniki Humanistyczne”, 1978, t. 26, z. 2, s. 38-43; 

M. Rożek, Nie istniejące kościoły..., s. 105-106; Klara Antosiewicz, Zakon Kanoników Regularnych 

Ducha Świętego de Saxia w Krakowie, [w:] Studia z dziejów kościoła Św. Krzyża w Krakowie, [cz. I], pod red. 

Zdzisława Klisia, Kraków 1996, s. 11-28). 

111

prostemi w ołowiu zgniłym. Po prawej stronie framuga, przy tej odrzwia z gzemsem 

murowanym, drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, 

klamką żelazną. Wchodząc do izby 2 progi, jeden drewniany, drugi kamienny, podłoga 

drewniana zła. Ta izba sklepiona, z niej okna 4 z ramami, kwaterami staremi, szybami 

prostemi, w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, przy nim kominek kapiasty, z ogniskiem 

murowanym, za nim w murze framuga. Łóżek sypialnych z wierszchami i drążkami 16, 

przy każdym firanki płócienne złe, łóżka popróchniałe. Ołtarzyk drewniany rozkładany 

S. Anny, mensa murowana, krucyfiks drewniany. Przy tym ołtarzyku drzwi do kościoła 

S. Ducha 148 , odrzwia kamienne, drzwi drewniane na zawiasach i hakach 2, z zamkiem. 

Stół drewniany prosty 1, obrazów 2, Pasja nad drzwiami. Z tej izby wychodząc do 

sieni po prawej ręce, gruba do pieca z tablaturą drewnianą, przy tej grubie 2 schodki, 1 

drewniany, drugi murowany. Odrzwia kamienne, drzwi drewniane stare, oblistwowane, 

na zawiasach i hakach 2, z klamką drewnianą. Idąc do trzeciej izby podłoga całkiem zła, 

sklepienie zgniłe na 2 filarach murowanych wspierające się. Okien 5 z ramami, kwaterami 

zgniłemi, szybami prostemi, przy tych oknach okiennice drewniane z swoim zawarciem. 

Piec kachlowy zły, przy nim dół deszczkami nakryty, w murze kominek szafiasty, 

przy piecu kamień deszczkami przykryty. Łóżek sypialnych spróchniałych z drążkami 

[s. 123] żelaznemi 7. Ołtarzyk drewniany zawierany,// mensa murowana. Z tej izby wychodząc, 

odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, listwowane, na zawiasach i hakach 2, klamką 

drewnianą, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Idąc z izby do sieni wyżej opisanej, po lewej 

stronie izba, odrzwia kamienne z progiem stare, drzwi drewniane stare, na zawiasach 

i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami do czwartej izby. Podłoga i powała złe, stragarze 

stare, na 2 siostrzoniach leżące, stęplami 2 podparte. Okien 3 z prętami żelaznemi, 

z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi, w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy 

stary, zły. Łóżek z wierzchami i drążkami 13, z firankami płóciennemi złemi. Kominek 

szafiasty. Ołtarzyk drewniany z mensą drewnianą, 5 obrazów, w śrzodku krzyż, 

lichtarzy drewnianych 2, dwie statuulki, jedna P. Jezusa Miłosiernego, druga S. Joba. 

Stół ordynaryjny 1, kropielnica miedziana 1. Idąc do izby 5, odrzwia i drzwi drewniane 

stare, na zawiasach i hakach żelaznych, z klamką. W niej podłoga zła, powała takaż, 

siostrzoń w śrzodku złamany, 4 stęplami podparty, a stragarze 5ma. Okien 3 z ramami, 

kwaterami zgniłemi, w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, zły, przy nim kominek 

szafiasty, około pieca ławki drewniane. Łóżek sypialnych spróchniałych z drążkami 

12, z firankami płóciennemi złemi. Stół drewniany 1, ołtarzyk drewniany, w nim obraz 

Trójce Świętej, z firanką bagarjową, mensa drewniana, lichtarzy drewnianych 2, obrazów 

3, osóbka snycerską robotą. W tej izbie drugie drzwi do wychodu, odrzwia kamienne 

z futryną drewnianą, drzwi z obóch stron drewniane złe, każde na zawiasach i hakach 2, 

z klamkami drewnianemi, rączka 1 drewniana. Wychodząc do sieni, bruk kamienny, powała 

i stragarze stare, siostrzeniem podwleczone, stragarz jeden podstęplowany. Po prawej ręce 

drzwi do pierwszej sieni wyżej opisanej i odrzwia kamienne puste, przy nich przepierzenie 

z tarcic na schowanie materiału szpitalnego, w którym okna 2 puste powyrywane. Odrzwia 

148 

Kościół św. Ducha na obecnym placu św. Ducha. 

112

drewniane, drzwi takież na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Przy tym 

przepierzeniu schody drewniane na strych. Z lewej strony przy izbie szpitalnej framuga 

z odrzwiami kamiennemi, z niej okienek pustych 3. Wychód na podwórze, okno wpół 

kamienne, wpół murowane, drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach 2. 

Z sieni idąc na pierwsze piętro, schody drewniane złe, z balasami i poręczami 

drewnianemi. Przy tych schodach framuga górą, w której obraz Matki Boskiej, dołem 

framuga druga, w niej okienko puste do sieni dolnej. Z półchodzia idąc do sieni, schody 

drewniane stare, deszczkami obite, z poręczami drewnianemi. Nad temi schodami balasy 

drewniane wokoło i drzwi takowesz, na zawiasach i hakach żelaznych, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. W tej sieni posaczka z cegieł nadrujnowana, powała i stragarze// stare. W niej [s. 124] 

okno puste, deszczkami założone. Z sieni po prawej ręce idąc do izby pierwszej, odrzwia 

kamienne z futryną drewnianą. Drzwi drewniane stare, oblistwowane, na zawiasach 

i hakach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Próg drewniany i stopień, podłoga stara zła, 

powała i stragarze 3 siostrzoniami podwleczone. Okien 3, z ramami, kwaterami złemi, 

szybami prostemi. Pomiędzy temi oknami komin szafiasty. W tej izbie w murach framug 

5. Z tej izby przez sień idąc do drugiej izby, odrzwia kamienne deszczkami staremi 

ofutrowane, drzwi stare złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Wchodząc 

do izby przy drzwiach kropielnica marmurowa. Podłoga zła, powała i stragarze stare, 3 

siostrzoniami podwleczone. Z niej okien 4 z ramami, kwaterami złemi, szybami prostemi 

w ołowiu zgniłym. W tej izbie przepierzenie drewniane z 2 drzwiami drewnianemi, 

każde na zawiasach i hakach 2, z 2 antabami żelaznemi. W tej izbie w murze 2 framugi. 

Kominek szafiasty zamurowany, pieca nie masz. W drugiej izbie przepierzenia, u drzwi 

klamka żelazna i antaba. Piec kachlowy stary, zły, kominek szafiasty. Przy tym kominku 

w murze 2 framugi. Alklerzyk od dołu z tarcic, od góry z kratką drewnianą, drzwi 

drewniane na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W tym alklerzu w murze 

framuga z półkami drewnianemi. Z tej izby idąc do trzeciej, odrzwia drewniane, drzwi 

drewniane z tablaturą, na zawiasach i hakach 2, z klamką i antabą żelaznemi. Podłoga 

zła, powała i stragarze takież, 2 siostrzoniami podwleczone, w śrzodku tej powały tarcza 

z promieniami, na niej Opatrzność Boska malowana. Okien 3 z ramami, kwaterami staremi, 

szybami prostemi w ołowiu zgniłym, pod temi oknami framugi deszczkami przywierane. 

Piec kachlowy stary, zły, za nim w murze framuga, kominek szafiasty z blachą żelazną 

i klamką. Przy tym kominku wyinście na strych, odrzwia drewniane, drzwi drewniane 

stare, zalepione, na zawiasach i hakach 2, z klamką żelazną, wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Alklerzyk w 2 ściany, od dołu z tarcic, od góry z kratką drewnianą, drzwi drewniane 

stare, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem i 1 skoblem. W murze framuga z półkami 

drewnianemi, przy drzwiach tablatura wyrzynana z napisem. Z tej izby idąc do czwartej, 

odrzwia drewniane złe, drzwi złe na zawiasach i hakach 2, z klamką żelazną, 2 antabkami. 

Podłoga zgniła, powała i stragarze zrzeszałe, 2 siostrzoniami podwleczone. Okien 3 

z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, 

zły, za nim w murze framuga, kominek kapiasty, z blachą żelazną. Przy tym kominku 2 

113

framugi małe z tablaturami, przy tych framuszkach alklerz, od dołu z tarcic, od góry z kratką 

[s. 125] drewnianą. W murze// framuga z 3 półkami i tablaturą. Z tej izby idąc do piątej, odrzwia 

drewniane złe, drzwi takież na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłoga 

całkiem zrujnowana. Przepierzenia dwoje z deszczek, w nich podłogi nie masz tylko 

rumowisko, powała i stragarze zrzeszałe. Z sieni dolnej idąc na strych, schody drewniane 

tarcicami opierzone, odrzwia drewniane stare, drzwi takież na zawiasach i hakach 2, 

z kołowrotkiem drewnianym, wrzeciądzem, 2 skoblami. Pod dachami wiązania stare, 

nadbutwiałe. Ten dach dachówką nakryty, dachówka potrzaskana i poopadana, reparacji 

potrzebuje. Pod tym dachem okno duże, deszczkami zabite, z prętami żelaznemi, drugie 

mniejsze, z krzyżem żelaznym. Dymniki wszystkie zrujnowane. 

Opis budynków w podwórzu pierwszym 

Idąc ze szpitala po prawej ręce do kuchnie, odrzwia i drzwi drewniane, na zawiasach 

i hakach 2, klamką drewnianą. Nad drzwiami okno z szybami prostemi, zakopciałemi, 

w ołowiu zgniłym z 2 prętami żelaznemi, przy drzwiach dziura w murze wybita na wylot. 

W kuchni komin wielki murowany na 3 filarach murowanych i 2 słupach drewnianych 

wsparty, ognisko murowane, kapa nad nim murowana. Ten komin z 2 stron podstęplowany, 

niebezpieczny. Z tej kuchni okien 2, w jednym prętów żelaznych 2, drugie puste. Bruk 

kamienny zły, przy ognisku kominek szafiasty. Przez tą kuchnię idzie rysztok brukowany. 

Powały żadnej nie masz, tylko stragarzyków 5, pod któremi siostrzoń. Z tej kuchnie 

wychodząc, drzwi w murze, z których wychodząc do sieni, w której bruk stary i rysztok 

burkowany. Wchodząc po prawej ręce do izby, odrzwia drewniane, drzwi drewniane 

stare, oblistwowane, złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, klamką 

żelazną z haczykiem, 2 skobelkami. Podłoga i stragarze stare, nadgniłe, okien 2 z ramami, 

kwaterami staremi, szybami prostemi, w ołów oprawnemi, w tych oknach pręty żelazne 

krzyżowe. Piec kachlowy stary, zły, kominek szafiasty z blachą żelazną. Szafka drewniana 

stara, zła, nad drzwiami P. Jezus na deszczce malowany, wyrznięty. Z tej izby idąc do 

drugiej, odrzwia drewniane stare, złe, próg wydeptany. Drzwi stare złe, oblistwowane, 

na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, klamką żelazną, haczykiem, 2 

skobelkami. Podłoga zdezolowana, powała takaż. Okno jedno z ramami, kwaterami złemi, 

szybami prostemi w ołowiu zgniłym, z prętami żelaznemi. Piec kachlowy stary, zły, 

kominek szafiasty z blachą żelazną. Z tej izby wchodząc do trzeciej, odrzwia drewniane 

stare, złe, próg wydeptany, drzwi stare, złe, oblistwowane, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami, klamką żelazną, haczykiem, 2 skobelkami. Podłoga zrujnowana, powała 

[s. 126] takaż. Okno 1 z ramami, kwaterami złemi, szybami prostemi// w ołowiu zgniłym, 

sztabikami żelaznemi na krzyż założonemi. Piec kachlowy stary, zły, kominek szafiasty 

z blachą żelazną. Z tej izby idąc do czwartej, odrzwia drewniane stare, próg wydeptany. 

Drzwi stare złe, oblistwowane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, 

klamką żelazną, haczykiem, 2 skobelkami. Podłoga zgniła, powała takaż. Okno jedno 

z ramami, kwaterami złemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym, prętami żelaznemi na 

krzyż założonemi. Piec kachlowy stary, zły, kominek szafiasty z blachą żelazną. Z lewej 

114

strony od kuchnie idąc do piątej izby, odrzwia drewniane stare, drzwi takież, na zawiasach 

i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, klamką. Przed drzwiami mostek drewniany nad 

rysztokiem. Podłoga całkiem zgniła, powała takaż. Celuście murowane stare. Okno jedno 

z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi, zakopciałemi, w ołowiu zgniłym. Z tej 

izdebki wyszedszy, ścianka z tarcic porujnowana, w niej drzwi złe, na zawiasach i hakach 

2, wrzeciądzem, 2 skoblami, klamką drewnianą. 

Te drzwi wychodzą w drugie podwórze. Za temi drzwiami stajenka na bydło, odrzwia 

drewniane, drzwi takież na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, zaporą 

drewnianą. W tej stajence żłób stary, okienko deszczką zasuwane. Około tego budynku 

ściany pobutwiałe, przyciesi zgniłe. Przy tej stajence schody drewniane stare pod strych, 

pod strychem łaty, krokwy, płatwy znacznie nadgniłe, dach stary, zły. W podwórzu studnia, 

w niej cembrzyna zgniła, przy niej 2 słupy, wał drewniany w żelazo okuty z 2 korbami 

żelaznemi, z linką przegniłą, kawałkiem łańcucha. Wiadro dębowe zgniłe, w żelazo okute, 

daszek nad tą studnią zgniły. Po lewej stronie idąc, górą wystawa, dachem zgniłym nakryta, 

przy niej odrzwia i drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. Nad temi drzwiami połowa drzwi z pierwszego piętra pochodzących do loków 

górnych, których teraz nie masz, na zawiasach i hakach 2. Od tych drzwi ciągnie się 

uliczka z dwóch stron zapierzona tarcicami złemi. To zapierzenie nachylone, w nim 2 

okienka puste wyrznięte dla widoku, ta uliczka ciągnie się aż do loków. Loka opierzone 

deszczkami staremi, z swoim zawarciem. Wchodząc do piwnicy, odrzwia i drzwi połogo 

dane, na zawiasach i hakach 2, z 2 wrzeciądzami, 2 skoblami. Schody drewniane stare, 

złe, policzek jeden murowany, drugi forsztami zapierzony. Ta piwnica sklepiona z swoim 

zawarciem. Nad tą piwnicą górą dach stary, zgniły. Przy tej piwnicy szpiżarnia, do której 

są 2 stopnie drewniane, 3 murowane, odrzwia kamienne, drugie dębowe, drzwi żelazne na 

zawiasach i hakach 2, z sztabą żelazną do zawierania. Wchodząc do szpiżarnie// posaczka [s. 127] 

ceglana potrzaskana, sklepienie nietynkowane, zrysowane jako i mury. Od drugiego 

podwórza okno z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym, 

z prętami 3 żelaznemi, kratką drucianą nadpsutą. Z drugiej strony okna okiennica żelazna, 

na zawiasach i hakach 2. W tej szpiżarni sąsieków dużych 3 zamykanych na leguminę, 

z swoim zamknięciem, kocioł wielki na dynarku żelaznym miedziany 1. Wychodząc z tej 

szpiżarnie jest wystawa drewniana na 4 słupach drewnianych, u śrzedniego słupa kuna 

żelazna z 2 wrzeciądzami i skoblami na ukaranie nieposłusznych. Schody drewniane 

idące do izby górnej i pod strych. Pod tą przystawą jest łaźnia, odrzwia kamienne złe, 

drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłogi nie 

masz, powała i stragarze zrzeszałe i zadymione. Okno jedno puste, deszczką zabite, 

u góry kwatera zgniła, z szybami prostemi w ołowiu zgniłym, z 4 sztabikami żelaznemi. 

Ław drewnianych 5, na przymurkach leżących. Kotlina na kotły murowana, przy niej filar 

murowany z arkadą z 2 stron, w śrzodku sklepienie. Drugie okienko puste do kuchnie. 

Z podwórza idąc pod strych, schody drewniane, deszczkami opierzone, przy tych 

schodach odrzwia i drzwi drewniane, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Ze 

schodów wychodząc do sionki, która jest z tarcic starych, złych zrobiona. W niej 2 okienka 

115

wyrznięte puste, podłoga zgniła. W tej sionce kapa murowana nad celuściami, powały 

nie masz. Po lewej stronie wchodząc do izby, odrzwia kamienne stare, drzwi drewniane 

stare, na zawiasach i hakach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. Po lewej ręce framuga, 

podłoga stara, zła, powała takaż. Ściany murowane z tynku poopadałe i zrysowane. Okno 

jedno z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym, z 6 sztabami 

żelaznemi na krzyż robionemi, kratką drucianą złą. Wychodząc z tej izby do sieni, schodki 

drewniane pod dach, pod dachem troje przepierzenia z deszczek, krokwy, płatwy, łaty, 

belcosy znacznie nadgniłe, stęplami popodpierane, dach zgniły. 

Opis budynków w podwórzu drugim 

Z sieni wychodząc w podwórze drugie, parkanu od ściany budynkowej aż do loków 

przeszeł 6. W nim deszczki stare, słupy pogniłe, bez nakrycia, w którym drzwiczki 

drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Te wychodzą 

w ogródek, w którym drzewa rodzajnego 6. Przy tym ogródku podwórze, w nim lip 

5, drzewa rodzajnego 5. Po prawej stronie wozownia z 2 wrotami złączona ścianą do 

[s. 128] izdebek. Ściany w tej wozowni// z okrajków i różnych kawałków dane, w słupy wiązane. 

Odrzwia w pierwszych wrotach i drzwi drewniane, na biegunach drewnianych, od 

góry z kuną żelazną, wrzeciądzem, 2 skoblami. Drugie wrota wpółotwierające się, na 

biegunach drewnianych, poręczą, 2 kunami żelaznymi od góry, wrzeciądzem, 2 skoblami. 

W tej wozowni ani powały ani podłogi nie masz, tylko belcosy na ścianach leżące. Dach 

nad tą wozownią zgniły. Ta wozownia waląca się, miejscami stęplami podparta. Przy 

tej wozowni stajenka, do niej odrzwia i drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami, wewnątrz z zaporą drewnianą. Podłoga zgniła, stragarzyki 

cienkie, bez powały, karmnik na wieprze zły. Dach nad tą stajenką zgniły. Ściany w tej 

stajence zrzeszałe, słupy pogniłe, znacznie nachylona i do zwalenia się skłonna. Od tej 

stajenki aż do muru szpitalnego parkanu złego przeszeł 13. Od Bramy Floriańskiej wrota 

wpółotwierające się, złe, na biegunach drewnianych, od góry kunach żelaznych, z poręczą, 

wrzeciądzem, 2 skoblami. Nad temi wrotami daszek zgniły. 

Opis domu zaczynającego się od szkoły S. Ducha, a kończącego 

się do domu sławetnego Sultera 149 

Z ulice Szpitalnej wchodząc do domu, odrzwia i drzwi drewniane stare, na zawiasach 

i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, z zaporą drewnianą. Nad drzwiami okno puste 

z balaskami. Sieni dwie bez podłóg i pował. Z sieni pierwszej idąc po prawej ręce do 

izdebki pierwszej, odrzwia i drzwi drewniane stare, oblistwowane, na zawiasach i hakach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem i antabą. W tej podłogi nie masz, powała 

149 

Budynek środkowy spośród trzech, położonych przy nieparzystej pierzei ul. Szpitalnej, znajdujących 

się w kompleksie zabudowy duchaków. Szkoła św. Ducha zajmowała budynek narożny (najbliżej szpitala 

Scholarów św. Rocha – obecnie budynek ul. Szpitalna 21), dwa pozostałe budynki również należały do 

duchaków, Sulter prawdopodobnie był dzierżawcą (APKr, Akta miasta Krakowa, sygn. Dep. 220, s. 91; 

Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 59, nr 548; 

116

zgniła. Okno jedno z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym, 

z okienniczką drewnianą. Piec kachlowy stary, zły. Z tej izdebki wchodząc do drugiej 

izdebki, odrzwia i drzwi stare, złe, na zawiasach i hakach 2, z dwiema wrzeciądzami, 

4 skoblami. W tej izbie podłogi nie masz, powała zgniła. Okno jedno z ramami, 

kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym, okienniczką drewnianą. Piec 

kachlowy zły. Idąc do trzeciej izdebki, odrzwia i drzwi drewniane złe, na zawiasach 

i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem. Podłoga i powała zgniła. Okienko 

jedno z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym, z okiennicą 

drewnianą złą. Piec kachlowy stary, zły. Wychodząc do kuchnie, ognisko murowane, 

komin drewniany, nad dach wyprowadzony. Z kuchnie idąc po prawej stronie do czwartej 

izdebki, odrzwia i drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami, haczykiem. Podłogi nie masz, powała zgniła, okno jedno z kwaterą zgniłą, 

szybami prostemi w ołowiu zgniłym, okiennicą drewnianą złą. Piec kachlowy stary zły. 

Z tej izdebki// wchodząc do piątej, odrzwia i drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach [s. 129] 

2, wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem i antabą. Podłogi nie masz, powała zgniła. Okno 

1 z kwaterą zgniłą, szybami prostemi, w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, zły. Idąc do 

izdebki szóstej, odrzwia i drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami, haczykiem. Podłogi nie masz, powała zgniła. Okien 2 z ramami, kwaterami 

zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, zły. Z tej izby 

wchodząc do siódmej, odrzwia i drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach i hakach 2, 

wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem. Podłogi nie masz, powała zgniła. Okno jedno 

z ramą, kwaterą zgniłą, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, zły. 

Z tej izdebki wchodząc do ósmej, odrzwia i drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 

i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem. Podłogi nie masz, powała zgniła. 

Okno jedno, z kwaterą zgniłą, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, 

zły. Z tej izdebki idąc do dziewiątej, odrzwia i drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach 

i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem. Podłogi nie masz, powała zgniła. Okno 

jedno z kwaterą zgniłą, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, zły. 

Z tej izdebki idąc do dziesiątej, odrzwia i drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Okno jedno z ramą zgniłą, szybami prostemi w ołowiu 

zgniłym. Piec kachlowy stary, zły. Podłogi nie masz, powała zrzeszała. Z tej izdebki idąc 

do jedenastej, odrzwia i drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami, haczykiem. Podłogi nie masz, powała zgniła. Okno jedno z ramą zgniłą, 

szybami prostemi w ołowiu zgniłym, okiennicą drewnianą złą. Piec kachlowy stary, zły. 

Z tej izdebki wchodząc do dwunastej, odrzwia i drzwi stare, złe, na zawiasach i hakach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem. Podłogi nie masz, powała zrzeszała. Piec 

kachlowy stary, zły. Z tej izdebki wchodząc do trzynastej, odrzwia i drzwi drewniane 

D. Rederowa, Studia nad wewnętrznymi dziejami…, cz. I, s. 110; J. Krukowski, Szkolnictwo parafialne..., 

s. 284-287; Jan Krukowski, Z dziejów budownictwa szkolnego w Krakowie. Budynek szkoły 

przy kościele św. Ducha, [w:] Ojczyzna bliższa i dalsza. Studia historyczne ofiarowane Feliksowi Kirykowi 

w sześćdziesiątą rocznicę urodzin, pod red. Jacka Chrobaczyńskiego, Andrzeja Jureczki, Michała 

Śliwy, Kraków 1993, s. 535-546). 

117

[s. 130] 

stare, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem. Podłogi nie 

masz, powała zrzeszała. Okno jedno z ramą zgniłą, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. 

Piec kachlowy stary, zły. Z tej izby wchodząc do czternastej, odrzwia i drzwi drewniane 

stare, złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, haczykiem. Okno jedno 

z kwaterą zgniłą, szybami prostemi, okiennicą drewnianą. Piec kachlowy stary, zły. Nad 

temi izdebkami dach jeden, z krokwami, łatami, płatwami, gontami, całkiem zgniły. 

Opis kamienicy na ulicy Mikołajskiej będącej, do tego szpitala 

należącej 150 // 

Wchodząc z ulice Mikołajskiej do kamienicy, odrzwia kamienne, próg wydeptany, 

drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach i hakach 4, nad drzwiami krata żelazna, przy 

drzwiach rygiel żelazny. Wchodząc do sieni, powała i stragarze stare, siostrzoniem 

podwleczone. Sień brukowana. Z sieni po prawej ręce wchodząc do sklepiku, odrzwia 

drewniane, drzwi drewniane stare, złe, oblistwowane, na zawiasach i hakach 2, z zamkiem 

złym, wrzeciądzem, 2 skoblami. Ściany drewniane, gliną polepione. Z tego sklepiku 

okno w ulice Mikołajską, z ramami, kwaterami, szybami prostemi, kratą żelazną. Powała 

i stragarze stare, podłoga zgniła. W tym sklepiku przepierzenie z deszczek starych, 

odrzwia drewniane, drzwi takież, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Z sieni wchodząc do izby odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, oblistwowane, na 

zawiasach i hakach 2, z zamkiem starym złym, antabą, haczykiem. Podłoga wydeptana, 

powała i stragarze stare, zakopciałe. W murze po prawej ręce framuga z swoim zawarciem. 

Piec kachlowy stary, kominek szafiasty. Od dołu tablatury drewniane stare, przy nich 2 

ławki. Z tej izby okna 2 w podwórze, z ramami, kwaterami, szybami prostemi. Z izby 

wychodząc w podwórze, przechód wąski sklepiony, w nim rysztok drewniany stary. 

W podwórzu bruk stary, mury sąsiedzkie porysowane i ponachylane i od dołu nadgniłe. 

W tym podwórzu studnia, cembrzyna zgniła, przy niej 2 słupy, walec drewniany 

w żelazo okuty, z 2 korbami żelaznemi. Wiadro dębowe złe, w żelazo okute z linką złą, 

kawałkiem łańcucha. Przy tej studni stajenka deszczkami staremi opierzona, znacznie 

zrujnowana, drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Powały i podłogi nie masz, żłób stary i drabina. Przy tej stajence loka deszczkami staremi 

opierzone, z swoim zawarciem. 

Z sieni idąc na pierwsze piętro, schody drewniane stare, złe, z poręczą i balasami, 

wiele brakuje. Na półschodziu kuchenka tarcicami opierzona, odrzwia i drzwi drewniane 

stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. W tej kuchni ognisko murowane, 

komin nad dach wyprowadzony. Z półschodzia idąc podobnemi schodami jak pierwsze 

do sieni, w niej altana drewniana wyprowadzona nad dach, z 2 oknami, szybami prostemi, 

150 

Kamienica ul. Mikołajska 14, należąca do szpitala św. Ducha już w XVI w. (APKr, Akta miasta Krakowa, 

sygn. Dep. 220, s. 104; Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego, 

sygn. IT 155, s. 66, nr 621; Kadaster miasta Krakowa..., s. 90; S. Tomkowicz, Kołłątajowski plan 

Krakowa..., s. 174; Księga wiertelnicza krakowska, część III (1592-1597), wyd. Krystyna Jelonek- 

Litewka, Aleksander Litewka, Łukasz Walczy, Fontes Cracovienses 6, Kraków 1999, nr 504). 

118

w ołowiu zgniłym. Z sieni po prawej ręce wchodząc do izby, odrzwia i drzwi drewniane 

stare, na zawiasach 2, z zamkiem starym złym, antabą. Powała i stragarze zrzeszałe, 

deszczkami podbite. Przepierzenie z deszczek gliną polepione. Okien 3 z ramami, 

kwaterami podwójnemi staremi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary 

na fundamencie murowanym. Z izby wchodząc do alklerza, odrzwia drewniane, drzwi 

drewniane na zawiasach i hakach 2, z klamką żelazną i kluczem. W sieni 2 kuchenki// [s. 131] 

ścianą drewnianą przepierzone, z odrzwiami i drzwiami, zawiasami, hakami, wrzeciądzami 

i skoblami. W tych kuchenkach ogniska murowane, na słupkach drewnianych. Przy 

tych kuchenkach po prawej stronie wchodząc do izby, odrzwia drewniane, deszczkami 

ofutrowane, drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach 2, z zamkiem francuskim, klamką 

i antabą. Podłoga stara nadrujnowana. Powała stara, płótnem podbita, okna 3 z ramami, 

kwaterami staremi nadgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, 

na fundamencie murowanym. W sieni przepierzenie z deszczek z swoim zawarciem. 

Idąc na drugie piętro, schody drewniane, na półschodziu po prawej stronie 

wchodząc do sionki, odrzwia murowane złe, drzwi spróchniałe, na zawiasach i hakach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Okno z ramą, kwaterą zgniłą, z szybami prostemi, 

potłuczonemi. Z półschodzia wchodząc do sieni podłogi nie masz, powała i stragarze stare, 

siostrzoniem podwleczone, 2 stęplami podparte. Z sieni po prawej ręce wchodząc do izby, 

ściana drewniana gliną oblepiona, w niej odrzwia drewniane, drzwi takież, na zawiasach 

i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, antabą, haczykiem. Podłoga zgniła, powała 

i stragarze zrzeszałe. Okno jedno z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi. Piec 

kachlowy stary, zły. W tej izbie komnata przepierzona, w niej odrzwia i drzwi drewniane, 

na zawiasach i hakach 2, z haczykiem. Posaczka ceglana, powała ta co i w izbie. Po lewej 

ręce z przychodu ognisko murowane, nad nim kapa murowana na kroncu drewnianym, 

przy niej komórka deszczkami staremi zapierzona, z swoim zawarciem. Z niej okno 

z ramami, kwaterami, szybami prostemi, całkiem zgniłe. Idąc na strych, schody drewniane 

stare, drzwi połogo dane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Pod tym 

dachem rynny, płatwy, krokwy, łaty zgniłe, tylko stęplami popodpierane, dach stary zły. 

Z sieni dolnej idąc do piwnicy, schody drewniane złe, odrzwia kamienne, drzwi 

drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Ta jest sklepiona, 

okno z niej puste. W tej piwnicy przepierzenie z deszczek starych, z swoim zawarciem. 

Z tej piwnicy idąc do drugiej, odrzwia kamienne, drzwi drewniane na zawiasach i hakach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, jedna zawiasa urwana. 

119

Opis kamienice na S. Jana ulicy stojącej, do tego szpitala 

należącej 151 

Z ulice S. Jana wchodząc do kamienicy narożnie stojącej, odrzwia kamienne złe, węgar 

[s. 132] jeden w murze obruszony, drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach 3. W tych drzwiach// 

fortka na zawiasach i hakach 2, z ryglem, wrzeciądzem, 2 skoblami, nad drzwiami krata 

żelazna. W sieni bruk kamienny zły. Wchodząc po lewej stronie do sklepiku, odrzwia 

kamienne deszczkami ofutrowane, drzwi dwoiste drewniane, stare, złe, każde na zawiasach 

i hakach żelaznych 2, przy jednych haczyk z 2 skobelkami, przy drugich zamek zły. Ten 

sklepik sklepiony, podłoga stara, okno w ulice S. Jana z ramą, kwaterami, szybami prostemi, 

kratą żelazną. W murze 2 framugi z półkami drewnianemi. Piec kachlowy stary, przy nim 

kominek szafiasty. Przy tym sklepiku pod schodami kuchnia, do niej odrzwia drewniane, 

drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Sklepienie zadymione, 

ognisko murowane. Idąc po lewej ręce do izby, odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, 

na zawiasach i hakach 2, z zamkiem złym, wrzeciądzem, 2 skoblami. Powała, stragarze 

zbutwiałe, zgniłe, okna 2 w ulicę S. Jana, z ramami, kwaterami, szybami prostemi. Piec 

kachlowy stary, na fundamencie murowanym. W tej izbie przepierzenie, w nim drzwi na 

zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Kominek szafiasty z blachą żelazną. 

Z sieni idąc na pierwsze piętro, schody drewniane stare, z poręczami. Z sieni po prawej 

stronie wchodząc do izby, odrzwia drewniane, drzwi drewniane stare, na zawiasach 2, 

z zamkiem i klamką. Powała, stragarze i podłoga stare. Okno w ulicę z ramami, kwaterami 

staremi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Z tej izby idąc do drugiej, odrzwia 

kamienne, drzwi drewniane na zawiasach 2, z zamkiem starym. Powała i podłoga stara. 

Z niej okno w ulicę z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. 

Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym, przy nim kominek szafiasty. W murze 

szafka z swoim zawarciem, nad nią okienko z szybami prostemi. Z tej izby przez sionkę 

wchodząc do kuchnie, odrzwia kamienne, drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach 

2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłogi nie masz, sklepienie zadymione. Okno, w którym 

szyby proste zakopcone. Ognisko murowane, nad nim kapa murowana na kroncu 

drewnianym. Schody pod strych drewniane. Idąc przez sień do izby, odrzwia kamienne 

puste. Wchodząc do tej izby po 2 stopniach, jednym kamiennym, drugim drewnianym, 

odrzwia kamienne, drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach 2, z zamkiem starym, 

wrzeciądzem, 2 skoblami. Podłoga nadrujnowana, powała i stragarze stare, siostrzoniem 

podwleczone. Okien 2, jedno w ulicę, drugie w podwórze, z ramami, kwaterami zgniłemi, 

szybami prostemi, w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym. 

W tej izbie framug 5, stół duży kwadratowy, stary. Idąc ku gankom odrzwia kamienne, 

[s. 133] drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Idąc// pod 

151 

Kamienica ul. św. Jana 17/19C, należąca do szpitala św. Ducha już w XVI w. (APKr, 

Akta miasta Krakowa, sygn. Dep. 220, s. 74; Akta Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej 

Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 49, nr 443; Kadaster miasta Krakowa..., 

s. 65; S. Tomkowicz, Kołłątajowski plan Krakowa..., s. 174; Adam Chmiel, Domy krakowskie. Ulica św. Jana, 

część I, Biblioteka Krakowska nr 61, Kraków 1924, s. 91-97). 

120

dach, schody drewniane stare, z poręczą. Belcosy na murach leżące zgniłe, płatwy, 

krokwy, łaty zgniłe. Dach całkiem zły. 

Z sieni dolnej idąc w podwórze, bruk kamienny zły. Po prawej stronie od wchodu 

locus secretus, staremi deszczkami opierzony, z swoim zawarciem. Studnia, w niej 

cembrzyna zgniła, przy niej słupów od dołu nadgniłych, walec w żelazo okuty, z 2 korbami 

żelaznemi, wiadro dębowe złe, w żelazo okute, z linką starą, kawałkiem łańcucha. Przy 

wchodzie do piwnicy komórka na schowanie, deszczkami staremi opierzona, z swoim 

zawarciem. Nad tą komórką dach stary, zły. Przy tej wrota wychodzące w przecznicę 

z tarcic starych, złe, na biegunach drewnianych, z kuną żelazną od góry. Przy tych 

wrotach 2 stajnie murowane, u których odrzwia drewniane, drzwi z tarcic stare, każde 

na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Bruk kamienny zły. Powała 

zrzeszała, podstęplowana, żłobów 2, drabina 1, okien pustych 2. W drugiej stajni żłobów 

2, drabin 3, okno z kwaterą i kratą żelazną, drugie okno puste. Przy stajni wystawa na 

3 słupach od dołu zgniłych. Dach nad nią zły, ganki stare, znacznie nadrujnowane, do 

których schody drewniane złe. Locus secretus deszczkami staremi opierzony, z swoim 

zawarciem. Wchodząc do sionki odrzwia i drzwi drewniane złe, na zawiasach i hakach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. W niej powała i podłoga stare. Ognisko murowane, nad nim 

kapa na kroncu drewnianym. Po prawej ręce komórka na schowanie z swoim zawarciem. 

Z tej sionki idąc do izby, drzwi drewniane stare, na zawiasach i hakach 2, z zamkiem złym. 

Powała i stragarze zrzeszałe, podstęplowane. Piec kachlowy, framuga z 2 półkami. Okno 

z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Z tej izby idąc do 

drugiej, odrzwia i drzwi drewniane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami 

i haczykiem. Powała, stragarze i podłoga zgniłe. Okno z ramami, kwaterami zgniłemi, 

szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Nad tym pobudowiem dach zrzeszały. Z podwórza 

wchodząc do piwnicy drzwi połogo dane, na zawiasach 4, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Schody drewniane złe, drzwi i odrzwia do drugiej piwnicy drewniane, na zawiasach 

i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Te piwnice sklepione, mury zawilgocone. 

Opis kamienicy na Żydowskiej ulicy będącej, do tego szpitala 

należącej 152 

Z Żydowskiej ulicy wchodząc do kamienicy, odrzwia kamienne złe, drzwi wpółotwierające 

się, drewniane, na zawiasach i hakach 5, z zamkiem starym, ryglem, drążkiem 

drewnianym w żelazo okutym, nad drzwiami krata żelazna. Sień brukowana i sklepiona. Po 

prawej ręce sklepik, odrzwia kamienne, deszczkami staremi ofutrowane. Drzwi drewniane 

oblistwowane, na zawiasach i hakach 2, z zamkiem, klamką i antabą. Podłoga stara 

nadpróchniała. Sklepienie dobre. Okno w ulicę z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami// [s. 134] 

prostemi w ołowiu przegniłym, z kratą i okiennicą żelazną, pod oknem przymurek 

152 

Kamienica pl. Szczepański 7A, należąca do szpitala św. Ducha od pocz. XVIII w. (APKr, Akta miasta 

Krakowa, rkps 2732, s. 58; rkps 1559, s. 70; sygn. Dep. 220, s. 61; Akta Komisji Porządkowej Cywilno- 

Wojskowej Województwa Krakowskiego, sygn. IT 155, s. 37, nr 341; Kadaster miasta Krakowa..., s. 51). 

121

deszczką starą pokryty. W murze framuga z tablaturą drewnianą. Idąc do kuchnie, odrzwia 

drewniane stare, złe, nad któremi okienko z kwaterą złą, szybami prostemi w ołowiu 

zgniłym, drugie do sieni z kwaterą zgniłą, szybami prostemi potłuczonemi, w ołowiu 

zgniłym, kratą żelazną. Podłoga stara, sklepienie jak w sklepiku. W murze framuga z 2 

półkami. Ognisko na przymurku, piec kachlowy stary, zły, na fundamencie murowanym. 

Od pieca aż do okna tablatura drewniana dołem, w murze szafka z swoim zawarciem. 

Z lewej strony rynsztok. Idąc do sklepiku, odrzwia kamienne, deszczkami ofutrowane, 

drzwi drewniane stare, złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem żelaznym, 2 

skoblami. Podłoga stara, zła. Ten sklepik sklepiony. Okno z ramami, kwaterami staremi, 

szybami prostemi w ołowiu zgniłym, z kratą i okiennicą żelaznemi. Piec kachlowy stary, 

na fundamencie murowanym, przy nim kominek szafiasty z drzwiczkami, zamykany. 

Z sieni idąc do izby po 2 stopniach kamiennych, odrzwia kamienne, deszczkami staremi 

ofutrowane, drzwi drewniane złe, na zawiasach ponarywanych i hakach 2, z wrzeciądzem, 

2 skoblami, klamką żelazną złą. Podłoga stara zła, powała w tafle przegniła, nad drzwiami 

ganek stary wiszący. Kominek szafiasty z tablaturą drewnianą złą. Piec kachlowy stary, 

zły, na fundamencie murowanym, do niego palenie z izby. Przepierzenie z deszczek 

starych, w nim drzwi drewniane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Z tego przepierzenia okienko z kwaterą złą, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. W izbie 

okna 2 z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. W tej izbie 

tablatury drewniane zrujnowane. 

Z sieni idąc na pierwsze piętro, schody drewniane stare, złe, z poręczą, na półschodziu 

okno puste. Wchodząc do sieni, odrzwia drewniane puste, w tej sieni posaczka ceglana 

nadrujnowana, powała zgniła. Okno z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi 

w ołowiu zgniłym, dołem okienniczki drewniane, krata żelazna napsuta. Po prawej ręce 

wchodząc do izby, odrzwia drewniane złe, deszczkami ofutrowane, drzwi drewniane 

złe, oblistwowane, na zawiasach i hakach 2, z zamkiem złym, wrzeciądzem, 2 skoblami. 

Podłoga i powała zgniłe. Okno z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu 

zgniłym, kratą żelazną nadrujnowaną. Piec kachlowy stary, na fundamencie murowanym, 

kominek szafiasty, mur znacznie porysowany. Z tej izby naprzeciwko wchodząc do 

drugiej, odrzwia stare, złe, deszczkami staremi ofutrowane, drzwi takież, oblistwowane, na 

[s. 135] zawiasach 2 i hakach, z zamkiem starym złym, klamką żelazną. Podłoga i powała zgniłe.// 

Okno z ramami, kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy 

stary, na fundamencie murowanym, palenie w nim z izby. Z sieni idąc do kuchnie, odrzwia 

i drzwi drewniane, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Okien 3 pustych, 

ognisko murowane zrujnowane, nad nim kapa na kroncu drewnianym. Komórek 3 z swoim 

zawarciem. Z sieni idąc na drugie piętro, schody drewniane złe, odrzwia drewniane stare, 

puste. W sieni podłoga zgniła, powała takaż, stęplami podparta. Okno w podwórze puste. 

W tej sieni 2 izdebki, z drzwiami złemi, na zawiasach i hakach, z wrzeciądzami i skoblami, 

oknami, kwaterami zgniłemi, piecami złemi. Ściany drewniane zbutwiałe i ponachylane, 

niebezpieczne. Przy tych izdebkach po prawej ręce kuchenka pusta, do niej drzwi drewniane 

złe, na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami i haczykiem. Od tej kuchnie 

122

idąc jest 6 izdebek pustych, te wszystkie na tym piętrze pobudowia niezwłocznej, unikając 

zawalenia się, potrzebują reparacji. Idąc na strych, schody drewniane stare, drzwi wpół 

otwierające się połogo dane, na zawiasach i hakach 4, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Pod 

dachem belcosy, płatwy, krokwy, łaty zgniłe. Dach stary, zły. 

Z sieni dolnej przez przechód w podwórze rynsztok drewniany zły, na ulicę wychód 

mający. W podwórzu bruk kamienny zły, studnia, w niej cembrzyna zgniła, słupy 

drewniane zgniłe, walec w żelazo okuty, z 2 korbami żelaznemi, wiadro dębowe zgniłe, 

w żelazo okute z linką złą i kawałkiem łańcucha. W tym podwórzu wystawa z deszczek 

starych, złych, drzwi stare, złe na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami, nad 

tą przystawą dach zgniły. Przy tej przystawie domek drewniany, odrzwia drewniane 

i drzwi takież spróchniałe, na zawiasach i hakach 2, z 2 wrzeciądzami, 4 skoblami. 

W sieni podłoga zgniła, ognisko wierzchem murowane, na słupkach drewnianych. Po 

prawej ręce wchodząc do izdebki, odrzwia i drzwi spróchniałe, na zawiasach i hakach 2, 

z wrzeciądzem, 2 skoblami. Powała i podłoga zgniła, okno z prętami żelaznemi, ramami, 

kwaterami zgniłemi, szybami prostemi w ołowiu zgniłym. Piec kachlowy stary, zły. Druga 

izdebka naprzeciwko tej, lecz jeszcze bardziej spustoszała. Dach nad tym domkiem zgniły. 

Loca sekreta staremi deszczkami przepierzone, z swoim zawarciem. Z podwórza wchodząc 

do piwnic, przystawa na 2 słupach od dołu nadgniłych, dachem złym nakryta. Odrzwia 

połogo dane, drzwi podwójne na zawiasach 4, z wrzeciądzem, 4 skoblami. Policzki i szyja 

murowane, schody drewniane złe. Odrzwia kamienne, drzwi drewniane, na zawiasach 

i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 skoblami. Ta piwnica sklepiona, mury wokoło zawilgocone. 

Z niej okno puste w podwórze,// z kratą żelazną. Przy tej piwnicy druga mała, ciemna. [s. 136] 

Odrzwia drewniane stare, złe, drzwi takież na zawiasach i hakach 2, z wrzeciądzem, 2 

skoblami. Sklepienie i mury zawilgocone. Po prawej stronie wchodząc do piwnicy, schody 

drewniane złe, policzki i szyja murowane. Schody drewniane złe, z poręczą, sklepienie 

i mury zawilgocone, z niej okien 2, jedno z kratą żelazną, drugie puste. 

Opis brzegów Wisły we wsi Dąbiu 153 

Brzegi Wisły przy Dąbiu przez wylew wody znacznie powyrywane, tak że gdzie 

dawniej stodoły dworskie i chałupy chłopskie stały, teraz woda śrzodkiem Wisły płynie 

i coraz dalej brzegi wyrywa i wyrywać będzie. Nie tylko dwór cały, grunta dworskie 

i gromadzkie, lecz i błonie całe zaleje, jeżeli w czasie jak najprędszym zaratowane nie 

będą. Tama przez szlachetnego Jana Casparego, radcę krakowskiego, wówczas dzierżawcę, 

na Wisłę dana, ta cokolwiek impetu wody zatrzymywała, która teraz jest nadrujnowana 

i coraz bardziej rujnuje się, impetu wody strzymać nie może. Zapobiegając coraz to 

większej szkodzie i ucalając tak dworskie i gromadzkie grunta konieczna i niezwłoczna 

wycięga potrzeba takowych brzegów dla odpędzenia wody i niedopuszczenia dalszego jej 

wylewu reparacja, przez poddanie tam sposobem jak najdoskonalszym.// 

153 

Folwark miejski we wsi Dąbie (por. przypis 50). 

123

[s. 137- 

145] 

strony niezapisane 

[s. 146] 

Rewizja i opis chałupy czyli domu dla stróża przy moście na 

Wodkach 1793 a154 

Na fundamencie konkluzji szlachetnego Departamentu Ekonomicznego na dniu 2 

miesiąca października 1793 roku. Dnia 7 go tegoż miesiąca r.b. szedłszy niżej podpisany 

na grunt miasta dziedziczny do folwarku Piasecznego 155 należący, na spisanie domku 

miejskiego asumptem miasta tego przy moście na trakcie publicznym proszowskim 

i wawrzęczyckim, przy rzece Wodkach 1784 roku wystawiony. Wchodząc do domostwa 

jest płot chrustem wygrodzony, przed tymże podwórczyk aż ku przykopie. Idąc w ten 

szczupły podwórczyk ku domostwu na rogu od wschodu słońca jest bywszego stróża 

kosztem wystawiony chlewik mały z chrustu i wioseł, do którego drzwiczki małe 

na zawiasach dwóch małych żelaznych, hakach dwóch i wrzeciądzem, z skoblami 

dwiema żelaznemi, słomą pokryty i gliną wylepiony. Przed sienią próg z kamieni 

ułożony. Pogródka wokoło domu przez bywszego stróża zrobiona. Wchodząc do domu 

na wchodzie drzwi i odrzwia proste, okrągłe, na zawiasach i hakach dwóch żelaznych 

z zaporą drewnianą, z podworca wrzeciądz bez skobla żelazny, sień jest bez podłogi. 

Stajenka przez bywszego stróża z chrustu zrobiona. Nad sienią stragarz jeden i powałka 

z desek dana. Komin wyprowadzony i nieopleciony i niewylepiony, do którego 5 sztuk łat 

bywszy stróż dodał, który komin obłacenia i wylepienia potrzebuje jak najprędszego dla 

bezpieczeństwa ognia, potrzebuje. Z sieni wchodząc do izby, drzwi proste na zawiasach 

i hakach z skoblem do zakładania żelaznemi. W tej podłoga stara, miejscami wydeptana. 

Piecyk kachlowy stary, nieznacznych kachli z kominkiem murowanym. Około pieca 

ławki stare. W tej izbie okienek trzy z tafel małych, w ołów, szybek wybitych 6. Z tej 

izby wchód do komnaty, drzwi proste na zawiasach i hakach dwóch, z wrzeciądzem 

[s. 147] i skoblami dwiema żelaznemi. W tej komnacie podłoga stara// z desek, powała jak w izbie 

tak w komnacie stara, na stragarzach trzech. W tej kamienicy jest okno jedno tafelkowe 

w ołów i piwniczka w tejże komnacie bez drzwi znajduje się, z obuch stron deskami 

ocębrowana, a trzecia kamieniem. Okienic do zawierania okien jest trzy, na zawiasach 

i hakach żelaznych, jedną zaś okiennicę bywszy stróż odjął na drzwi do stajenki. Dach 

nad całym domem stary, który jeszcze nie najgorszy. 

Wierzbek około tego domku przez bywszego stróża wsadzonych znajduje się N° 23, 

szczypków 2, jabłonka i gruszka, tudzież i śliwka mała jedna. Zagródka także mała przed 

oknem i w tyle domku znajduje się, która przykopą jest przebrana. Z tej chałupy do 

folwarku dziedzicznego miasta Krakowa Piaski powinien posiadacz dni dwa piesze co 

tydzień odrabiać. Który to inwentarz tej zagrody i budynku rzetelnie spisawszy, stróżowi 

a 

dopisane inną ręką w okresie późniejszym 

154 

Most na rzece Prądnik (por. przypis 55). 

155 

Folwark miejski we wsi Piaski (por. przypis 47). 

124

zaś pracowitemu Pawłowi Tomczykowi przez lat 9 w tejże chałupie będącemu, na mocy 

konkluzji szlachetnego Departamentu Ekonomicznego wypowiedziałem i temuż do 

wyprowadzenia tydzień jeden czasu zostawiłem. A nowego stróża osadziłem, imieniem 

Bartłomieja Broszczyka z żoną. Za te zaś wyżej wypisane chlewiki i komin wystawiony 

pretenduje bywszy stróż Paweł Tomczyk złotych polskich 30 od miasta nagrody, jako 

swoim kosztem wystawił. Który to inwentarz dla tym lepszej wiary i waloru ręką własną 

podpisuję. Działo się na gruncie Piaskach, dnia i roku jako wyżej. 

Rewizja folwarku Szlaku, miasta stołecznego Krakowa 

dziedzicznego 156 

Roku 1793, dnia 24 go miesiąca października zszedłszy szlachetny Departament 

Ekonomiczny miasta stołecznego Krakowa na rewizją folwarku zwanego Szlak, 

poeksjezuicki miasta dziedziczny, za Świętym Florianem 157 stojącego. Widziano w tymże 

folwarku to wszystko, jako inwentarz w roku zeszłym 1792 opiewa, a takowy przez 

szlachetnego Jaśnie Pana Wojciecha Bajera, bywszego ławnika był spisany// (oprócz [s. 148] 

chlewików parę z przyłatków postawionych, których nie było, teraz przez Jegomość Pana 

Antoniego Kamienskiego, mieszczanina krakowskiego, tenutariusza postawione). 

1 mo Kuchnia w pałacyku na dole będąca, teraz jest na suszarnę do suszenia słodów 

przez JP. tenutariusza przerobiona. 

2 do Dachówka nad tymże pałacykiem w kilku miejscach zła i potrzaskana, którą 

zalecono JP. tenutariuszowi zreparować i przebrać i w jako najlepszym stanie 

utrzymować z złotych polskich 200 corocznie, które są kontraktem przeznaczone 

rokrocznie na utrzymywanie w dobrym stanie wszelkich budowli. Ponad murem 

ogrodowym dachówka całkiem obleciała i mur miejscami opadniony. 

3 tio Fondament pod spichrzem bardzo zły i wschodki do tego nic wartające, aby 

także to było zreperowane przez Jegomość Pana tenutariusza, szlachetny Departament 

Ekonomiczny zalecił. 

4 to Komin na folwarku pleciony zły i upadkiem, a oraz niebezpieczeństwem grozi, 

aby takowy był jako w najprędszym czasie i jako najbezpieczniej zreparowany 

zalecono Jegomości Panu tenutariuszowi. 

156 

Folwark miejski Szlak (por. przypis 46). 

157 

Kościół św. Floriana na Kleparzu (Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, część VIII, 

Kleparz. Kościoły i klasztory, pod red. Izabelli Rejduch-Samkowej, Jana Samka, Warszawa 2000, 

s. 1-5). 

125

Rewizja wieży Excubiarum 158 

Na fondamencie konkluzji szlachetnego Departamentu Ekonomicznego niżej podpisany 

zszedłszy na wieżę Mariacką, z woźnym miejskim i z Janem Zmudzinskim trębaczem, 

spisałem rzeczy jako niżej po Studzieńskim trębaczu, któremu wyżej rzeczonemu wieżę 

oddałem ad tempus benevisum. Dnia 27 miesiąca listopada roku 1793. To jest: 

[s. 149] 

1 mo 2 trąby o jednym munsztuku mosiężne (ale mają być trębacza). 

2 do 2 kotły miedziane, w jednym skóra zepsuta. 

3 tio 2 chorągwie tamisowe, jedna biała, druga czerwona, na drzewcach do wywieszania 

podczas pożaru ognia. 

4 to 1 trąba drewniana w blachę na końcu okuta, do obwoływania (czego uchowaj 

Boże) ognia. 

5 to 1 piecyk żelazny z rurą, tam nowo teraz sporządzony.// 

6 to 9 blach ołowianych ważących uncji 210, przez Jegomość Pana Janikowskiego, 

mieszczanina krakowskiego przysposobione na to miejsce, gdzie blacha dawniej 

wykradziona. Jaka tego była inwestygacja i rewizja. 

Kondycje temuż trębaczowi Zmudzinskiemu osadzającemu do czasu tak względem 

ostrożności ognia, czego uchowaj Boże, aby miał baczność, jako też wybijanie punktualnie 

godzin i otrąbowanie, granie hejnału podług zwyczaju od godziny Bożej aż do 4 tej od 

czasu S. Michała Archanioła [29 IX] do a . 

Podług powtórnej dyspozycji szlachetnego Departamentu Ekonomicznego wysłany 

byłem na tąż wieżę dla spisania reszty pozostałych rekwizytów od starego zegaru na tej 

wieży będacego. Kłódkę nową pod trębaczem zamknąłem, klucz na cle od tej zostawiłem, 

a na dole klucz trzeci dorobiony, który pod wartą miejską będzie zostawał, a dwa 

u trębacza. 

[s. 150] 

Rzeczy następujące: 

3 walce drewniane od zegaru, 

7 kół żelaznych, te wszystkie na cło miejskie, 

6 sztab żelaznych z sedesu zegarowego zniesione zostały, 

2 kwadratowe obręcze, co w tych zegar bywa.// 

a 

brak zapiski 

158 

Wieża wyższa kościoła Mariackiego (il. 7, 9, 13), zwana Hejnalicą (Adam Chmiel, Z hełmu wieży 

Mariackiej, „Rocznik Krakowski”, 1914, t. XVI, s. 168; Józef Lepiarczyk, Fazy budowy kościoła 

Mariackiego w Krakowie (wieki XIII-XV), „Rocznik Krakowski”, 1959, t. XXXIV, z. 3, s. 218-221; Jan 

Dreścik, Zegar wielki na wieży wyższej kościoła Mariackiego, jego dzieje i znaczenie, „Rocznik Krakowski”, 

1999-2000, t. LXV-LXVI, s. 50; I. Kęder, W. Komorowski, A. Zeńczak, Ikonografia kościoła 

Mariackiego..., s. 52). 

126

Rewizja wieży kościoła Najświętszej Maryi Panny Excubiarum 

przez szlachetnego Karola Kryszkiera architekta i Wojciecha Sulkowskiego majstra 

ciesielskiego, miasta Krakowa wiertelników. Dnia 17 go stycznia 1794 roku. 

Wszedłszy na wieżę widzieliśmy przy izdebce trębacza pod pierwszą gwiazdą węgar 

murowany półłokciowy, przy wiązaniu od kuchenki całkiem obalony. W której kuchence 

jest pod kominem i kromem, czyli kapą murowaną, blisko trąby od pieców wychodzącej, 

forszt drewniany, na którym się kapa wspiera. Przy kromie tymże jest okno z tablaturą 

drewnianą i okienkiem. Mur zaś pod tymże okienkiem cienki, w oknie cyrklastym wygniły 

i dziurawy. Odszedłszy do izdebki trębacza widzieliśmy piecyk żelazny w przeszłym roku 

dany, a trąba pod kapą wychodząca. Pod tym piecem nie masz posadzki, drzwi tylko złe. 

Decyzja. 

Ad. 1 um Węgar w tej kuchni nowo trzeba wymurować, lecz nie tej grubości. Kroniec 

drewniany pod kapą wyrzucić, a na to miejsce sztaby żelazne podawać. Okienko przy 

kapie całkiem zamurować. Posaczkę ceglaną dać w kuchence, jeżeli się nie zatraci, 

toż samo i pod piecykiem. A mur wygniły miejscami nowo wymurować potrzeba. 

Ad. 2 um Wpół zaś wieży w dwóch piętrach od dołu okno otwarte, przez zadymanie 

śniegu i deszczów mury gniją. Takowe zapierzyć potrzeba lub zamurować i w tych 

okna podług proporcji podawać dla widoku i jedną powałkę przebrać ze starych 

deszczek końcem zapobieżenia, uchowaj Boże, nieszczęścia jakiego chodzącym. 

Ad. 3 um Na wchodzie samym widzieliśmy także daszek zły, będzie nowy potrzebny. 

Schodów kamiennych kilkanaście wydeptanych mocno, które przez kamieniarza 

wyrównać potrzeba. 

Którą to rewizją opisawszy takową szlachetnemu Departamentowi Ekonomicznemu 

padajemy.// 

[s. 151] 

In continentis. 

Byliśmy na górze miasta dziedzicznej zwanej Lassotyna czyli 

Lemiesz 159 u JP. Bojarskiego, tenutariusza emphiteutycznego tejże góry, a to końcem 

odebrania należytości remontu, w którym punkcie zadosyć nie uczynił, tylko do 

tłomaczenia złożonego do kasy dawniej odwołał się i nie możność tego czynszu opłacenia 

dla podatków cesarskich z tej góry i budowli, który będzie winien opłacić, jako tamtejszy 

obywatel, wymówił się. Z strony swej zaproponował nam, iż chce pozbyć swej budowli 

159 

Góra (Wzgórze) Lasoty, zwane także Górą św. Benedykta (w zespole wzgórz Krzemionek), wykorzystywane 

jako kamieniołom. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. teren ten przeszedł pod panowanie 

austriackie (Jan M. Małecki, Jeszcze o początkach Podgórza i jego nazwie, „Rocznik Krakowski”, 1978, 

t. XLIX, s. 89-93; B. Krasnowolski, Ulice i place krakowskiego Kazimierza..., s. 26; Jerzy Rajman, 

Mons ante Cracoviam. Najdawniejsze dzieje kościoła św. Benedykta na Górze Lasoty, „Rocznik Krakowski”, 

1994, t. LX, s. 5-6; Kazimierz Radwański, Wielkie kopce krakowskie i próba uściślenia ich chronologii, 

„Rocznik Krakowski”, 2003, t. LXIX, s. 10-17; Encyklopedia Krakowa, s. 1075). 

127

na tym gruncie postawionej z prawa od miasta nabytego. A że kontraktem ostrzeżone jest, 

że do tego kupna pierwszeństwo jest miasto bliższym i tym kontraktem zawarowano, 

przeto żąda rezolucji od szlachetnego Departamentu Ekonomicznego, czy miasto zechce 

z budowli wykupić lub konsens zrobić od stanów miasta z zlewku prawa uczynić swego 

końcem innym, a tamtejszych stron obywatelowi odstąpienia. Którą deputacją donosiemy 

szlachetnemu Departamentowi Ekonomicznemu i tą rękami własnemi podpisujemy. 

O lazarecie 160 , nad starą Wisłą będącego, kasjer miasta tego donosi, aby 

czynsz z tego nie wakował i prowent miasta nie ginął. Czy ma bydź puszczony takowy 

w arendę lub nie, ile reparacja w roku zeszłym tak okien jako i pieców do kilkudziesiąt 

złotych polskich kosztowała i parkany znacznej reparacji potrzebują. 

Jan Henryk Zeidler, miasta Krakowa ekonom a 

a 

oryginalny podpis 

160 

Lazaret miejski w budynku dawnego szpitala św. Sebastiana i Rocha (por. przypis 68). 

128

Wykaz skrótów 

APKr Archiwum Państwowe w Krakowie 

bn 

bez numeru 

JP. 

Jaśnie Pan 

krak. krakowski 

P. Pan 

rkps rękopis 

S. święty 

sygn. sygnatura

SPIS ILUSTACJI 

1. Skórzana oprawa rękopisu z wytłoczonym tytułem 

2. Tytuł rękopisu nadany przez Ambrożego Grabowskiego 

3. Wpis Ambrożego Grabowskiego o otrzymaniu rękopisu od Eustachego 

Ekielskiego 

4. Fragment rękopisu z dopiskami i podkreśleniami dokonanymi przez 

Ambrożego Grabowskiego 

5. Znak wodny papieru 

6. Plan Krakowa oraz Kazimierza ze Stradomiem z 1787 r. 

(Filip Lichocki, Diariusz przyjazdu Najjaśniejszego Stanisława Augusta 

króla polskiego, szczęśliwie nam teraz panującego, do miasta stołecznego 

Krakowa ..., Kraków 1787; APKr, sygn. Bibl. 4597) 

7. Wschodnia połowa Rynku z Sukiennicami i kościołem Mariackim, obok 

kościoła św. Wojciecha budynek Wagi Wielkiej 

(rys. Łukasz Kozakiewicz ok. 1824-1827; APKr, sygn. E 26, ryc. 5) 

8. Zachodnia połowa Rynku z Sukiennicami, wieżą ratuszową i kramami 

(rys. Łukasz Kozakiewicz ok. 1827 r.; APKr, sygn. E 26, ryc. 4) 

9. Ratusz z odwachem, Sukiennice z Jatkami Szewskimi, kościół Mariacki 

i Waga Wielka 

(kompilacja z dzieł Michała Stachowicza wykonana po 1809 r.; APKr, 

sygn. E 22, ryc. 24) 

10. Rekonstrukcja Ratusza z odwachem (akwarela Jana Stróżeckiego z 1849 r.; 

APKr, sygn. B-III-38) 

11. Rekonstrukcja Ratusza 

(akwarela Jana Stróżeckiego z 1849 r.; APKr, sygn. B-III-44) 

12. Izba Pańska na parterze Ratusza 

(kopia Jana Wojnarowskiego z rysunku Józefa Brodowskiego sprzed 1820 r.; 

APKr, sygn. E 22, ryc. 49) 

13. Kościół Mariacki z wieżą Hejnałową 

(litografia Józefa Dębskiego; APKr, sygn. E 22, ryc. 104) 

131

14. Kościół św. Scholastyki 

(staloryt z 1855 r.; APKr, sygn. B-I-57) 

15. Szpital św. Ducha od strony kościoła św. Krzyża 

(akwarela F. Gajewskiego z 1891 r.; APKr, sygn. B-III-392) 

16. Brama Floriańska z basztą cechu kuśnierzy 

(kopia Kajetana Veita z rysunku Jerzego Głogowskiego z ok. 1803-1809; 


17. Baszta cechu pasamoników 



18. Pierwsza baszta cechu karczmarzy (oznaczona numerem 30). Druga baszta 

cechu karczmarzy (oznaczona numerem 31) 



19. Baszta cechu przekupniów 



20. Baszta cechu przekupniów (oznaczona numerem 32). Baszta cechu 

barchaników (oznaczona numerem 33) 


APKr, sygn. E22, ryc. 288) 

21. Prawdopodobnie baszta cechu czapników 



22. Baszta prochowa (oznaczona numerem 35). Baszta cechu piekarzy 

(oznaczona numerem 36). Baszta cechu kowali (oznaczona numerem 37). 

Baszta cechu siodlarzy (oznaczona numerem 38). Pomiędzy numerami 36 

i 37 znajduje się Brama Nowa 



132

23. Baszta cechu piekarzy (oznaczona literą „a”). Baszta cechu kowali 

(oznaczona literą „b”). Pomiędzy nimi przedbramie Bramy Nowej 



24. Baszta cechu siodlarzy 



25. Baszta cechu siodlarzy (oznaczona numerem 38). Baszta cechu 

ryngmacherów (oznaczona numerem 39) 



26. Brama Grodzka z basztą cechu złotników 



27. Baszta cechu murarzy 



28. Baszta prochowa 



29. Baszta cechu iglarzy 



30. Baszta cechu malarzy 



31. Brama Wiślna z basztą cechów ślusarzy i kotlarzy. Baszta cechu malarzy 

(oznaczona literą „c”) 

(rysunek niesygnowany, bez daty; APKr, sygn. E 22, ryc. 255) 

32. Baszta cechu solarzy 



133

33. Baszta cechu cyrulików 



34. Baszta cechu miechowników 



35. Baszta cechów kaletników, taszników i krupników 



36. Baszta cechu rusznikarzy 



37. Baszta cechu nożowników 



38. Baszta cechu czerwonych garbarzy 



39. Baszta cechu garncarzy 



40. Baszta cechów introligatorów i kołodziejów 



41. Baszta cechów stelmachów i paśników 



42. Baszta cechu łaziebników. Baszta cechu ceklarzy (podpisana jako Szewska I) 



134

43. Baszta cechu ceklarzy 



44. Baszta katowska 



45. Pierwsza baszta cechu szewców 



46. Druga baszta cechu szewców 



47. Przedbramie Bramy Sławkowskiej z bastionem. Druga baszta cechu 

szewców 



48. Baszta cechów mieczników i mydlarzy 



49. Baszta cechu cieśli 



50. Baszta cechu stolarzy 



135

INDEKS OSOBOWY 

opracowała Kamila Follprecht 

Indeks obejmuje osoby występujące we wstępie, tekście źródła i w przypisach. 

Nazwiska autorów wyróżniono kursywą 

Andrasz-Mrożek Monika X 

Antosiewicz Klara 111 

Awedyk, spadkobiercy 84 

Bajer, spadkobiercy 84 

– Wojciech, ławnik krak. VII, 125 

Banach Jerzy 4, 18, 21, 22, 24, 27, 28, 38, 45,60, 61, 63, 83 

Bartetzky Arnold 4 

Barycz Henryk IX 

Bąkowski Klemens 56, 57 

Belzyt Leszek 4 

Bielski Joachim IX 

– Marcin IX 

Bieniarzówna Janina V, VI 

Bochnak Adam 25, 97 

Bodurkiewicz Antoni 33, 34 

Bojarski, pan 127 

Bona Sforza, królowa IX 

Bratosiewicz Dominik 62 

Broszczyk Bartłomiej 125 

Brzezinkiewicz Stanisław 61 

Buczek Karol VI, 28 

Caspary Jan, rajca krak. 55, 123 

Chlebowski Bronisław 47 

Chmiel Adam 120, 126 

Chotkowski Władysław 64, 111 

Chrobaczyński Jacek 117 

Chrzanowski Ignacy IX 

Czaplicka-Siniarska Jadwiga IX 

Czort Tadeusz VI, 28 

Decjusz Jost Ludwik VIII, IX 

Dreścik Jan 126 

Dutkiewicz Wincenty 61 

Dytrych, pan 61 

Dzianotty Franciszek 84 

Ekielski Adam IV 

137

– Eustachy Wojciech IV 

Estreicher Karol III 

– Stanisław III, 65 

Feistmantel Józef, ławnik krak. VII 

Filipi (Filipini) Józef, kupiec 31, 32, 60 

Follprecht Kamila IV, 21, 30, 45 

Frančić Mirosław V, VI 

Frysztacka, wdowa 62 

Gapski Henryk 38, 65, 95, 97, 100 

Gawronski Adam 61 

Gediga Bogusław 30 

Girtler Jakub 84 

– Jakub, ławnik krak. VII 

– Jan 84 

Glogier Jan 60 

– Józef 60 

Głogowski Jerzy, architekt V, X 

Goras Magdalena 65 

Gordon Krzysztof 62 

Grabowski Ambroży III-V, 4, 5, 63, 65, 89, 93 

Grabowski Ambroży III-V, VIII-X, 1-3, 7-18, 23-25, 27, 43, 66-74, 91-100 

Groner Antoni 60 

Grzebień Ludwik 65 

Gustaw Romuald 97 

Hajdukiewicz Leszek IX 

Haller Balcer 84 

– Józef 83, 84 

– Marcin 84 

Henkowski Wincenty 60 

Hilza Antoni 62 

Janikowski, pan 126 

Jastrzębski Michał 62 

Jelonek Jan 62 

Jelonek-Litewka Krystyna IV, 21, 57, 93, 118 

Jureczko Andrzej 117 

Kamienski Antoni 125 

Kaspary zob. Caspary 

Kauffman Jan 62 

– pan 61 

Kęder Iwona 38, 57, 126 

Kiełbicka Aniela III 

138

Kikulinus Tomasz 84 

Kiziel Antoni 62 

Klein Franciszek 99 

Kliś Zdzisław 111 

Klose Fryderyk 84 

Koenig Karol V 

Kolak Wacław V, 44 

Komorowski Waldemar 4, 24, 38, 45, 57, 99, 126 

Komorowski Waldemar X 

Kortak Józef 62 

Krasnowolski Bogusław 57, 64, 127 

Kromcholtz Franciszek 60 

Krukowski Jan 86, 87, 117 

Kruszynska Katarzyna 62 

Kryszkier (Krischke) Karol, architekt 30, 32, 127 

– Mateusz 61 

Krzyżanowski, pan 61 

Kubecki Józef 84 

Ladowicz Franciszek 62 

Laskiewicz Wincenty 83 

Lepiarczyk Józef 98, 126 

Lepszy Kazimierz X 

Lichocki Filip VIII 

Lichończak-Nurek Grażyna 28 

Lipnicki Józef 62 

Lipnicki, pan 61 

Litewka Aleksander 118 

Łomacz Józef 61 

Łoza Stanisław 30 

Łuszczkiewicz Władysław 83 

Maciej z Miechowa (Miechowita) VIII, IX 

Małachowski Piotr, wojewoda krak. VI 

Małecki Jan M. V, VI, X, 127 

Matlasiewicz Wincenty 61 

Minola, pan 61 

Montelupi, rodzina 45 

Morbitzer Andrzej 60 

– Andrzej, ławnik krak. 60 

– Wojciech 60 

Mrowikowski Wojciech 62 

Muczkowski Józef V, 4, 89 

139

Myśliński Michał 4 

Naruszewicz Adam IX 

Nawarski, pan 61 

Niewalda Waldemar 89 

Oast Franciszek 60 

Ortner Wojciech 60 

Pachoński Jan VI, 20, 56, 57, 89 

Palczewski, pan 61 

Parvi Franciszek 60 

Pasiecznik Jan 65 

Paszenda Jerzy 65, 86 

Pawełczyk, pan 61 

Pawlikowski Gwalbert V 

Pieradzka Krystyna 44, 56 

Pirożyński Jan 4 

Platt Julian IX 

Pociecha Władysław IX 

Policzynski, pan 61 

Poniatowski Stanisław August, król V, VIII, 5, 9, 14, 19 

Prokopowicz, pan 61 

Prolkiewicz Kazimierz 61 

Przebendowski Ignacy, starosta krak. VI 

Przegon Wojciech 56 

Purchla Jacek V 

Radwański Kazimierz 127 

Rajman Jerzy 127 

Ramski Kasper 62 

Rederowa Danuta V, VI, VIII, 4, 18, 20, 21, 24, 27, 28, 45, 56, 60-65, 83, 89, 111, 117 

Rejduch-Samkowa Izabella 125 

Richter Karol 4 

Rojkowska Halina 89 

Rojkowska Halina X 

Rożek Michał 38, 65, 100, 111 

Sadowski Feliks, ławnik krak. VII 

Samek Jan 25, 97, 125 

Sarbiewski Maciej IX 

Sierakowski Wacław, kanonik krak. 111 

Smoniewski Jan Wincenty 4 

Sobieski Jan III, król 14 

Sochaczewski, pan 62 

Sołtyk Kajetan, biskup krak. 5, 13 

140

Stasukowska Marianna 61 

Studzieński, trębacz 126 

Stwosz Wit III 

Sucherski Kanty 60 

Sudacka Aldona 21 

Sulkowski Wojciech, majster ciesielski 127 

Sulter, pan 116 

Supranowicz Elżbieta 55, 56, 64, 66, 73, 96 

Szayt Elżbieta, wdowa 60 

Szczudło Jan VI, 28 

Szpeta Józef 61 

Szumański Adam VI 

Szwarc Paweł 62 

Śliwa Michał 117 

Świechowska Helena 89 

Świszczowski Stefan 83, 95 

Tobiasz Mieczysław 89, 100 

Tomaszkiewicz Jan 84 

Tomczyk Paweł 125 

Tomkowicz Stanisław 4, 21, 22, 24, 27, 28, 30, 38, 43-45, 47, 55-57, 60-63, 65, 66, 73, 

83, 86, 87, 89, 93, 95, 98, 100, 111, 118, 120 

Trzcinski Wojciech 60 

Tussek Wojciech 60 

Tuszynski Wawrzyniec 62 

Twardzikowski Franciszek 61 

Tyrowicz Marian IV 

Tyszka Przemysław 30 

Ubrycht (Ibrycht), pan VII 

Űbrig Maciej 83 

Veit Kajetan, rysownik V, X 

Wachholz Leon 57, 64, 111 

Wadowska Magdalena, wdowa 84 

Walczy Łukasz 118 

Walewski Władysław 47 

Wawel-Louis Józef 4, 21, 22, 24, 27, 28, 63, 83 

Wettyn August III, król 19 

Widawski Jarosław 89 

Wiśniowiecki Michał Korybut, król 14 

Wodzicki Jan Kanty, kanonik krak., opat mogilski 99 

Wohlman Michał, rajca krak. 56, 57 

Woiakowska Zofia 62 

141

Wyrozumska Bożena 4, 55 

Wytyszkiewicz Józef, prezydent miasta VIII 

Xsel Sebastian 62 

Zaitz Emil 89 

Zeidler Henryk, ekonom miejski VII, IX, 128 

Zeńczak Anna 38, 57, 126 

Zielonka Maciej 62 

Zmudzinski Jan, trębacz 126 

Zygmunt August, król IX 

Zygmunt I Stary, król VIII, IX 

142

INDEKS TOPOGRAFICZNY 

opracowała Kamila Follprecht 

Indeks obejmuje obiekty i miejscowości występujące we wstępie, tekście źródła 

i w przypisach 

Arsenał, królewski 98 

– miejski VII, 2, 57, 110 

austeria zob. karczma 

baszta V, VIII, 2, 3, 89 

– cechu – barchaników 93 

– – bednarzy 98 

– – białoskórników 104 

– – ceklarzy 107 

– – cieśli 110 

– – cyrulików 102-103 

– – czapników 93-94 

– – czerwonych garbarzy 105-106 

– – garncarzy 106 

– – grzebieniarzy 92-93 

– – iglarzy 101 

– – introligatorów 106 

– – kaletników 103 

– – karczmarzy 91-92 

– – kołodziejów 106 

– – kotlarzy 101 

– – kowali 97 

– – krawców 109-110 

– – krupników 103 

– – kurdybaników 94, 95 

– – kuśnierzy 89, 91 

– – łaziebników 107 

– – malarzy 101 

– – miechowników 103 

– – mieczników 110 

– – murarzy 100 

– – mydlarzy 110 

– – niewiadomego 108 

– – nożowników 104 

– – pasamoników 91 

143

– – paśników 106 

– – piekarzy 96 

– – przekupniów 93 

– – rusznikarzy 103-104 

– – rymarzy 100 

– – ryngmacherów 97-98 

– – rzeźników 94 

– – siodlarzy 97 

– – solarzy 102 

– – stelmachów 106 

– – stolarzy 110 

– – szewców 107, 108 

– – śledziarzy 107 

– – ślusarzy 101 

– – taszników 103 

– – złotników 98, 99 

– katowska 107 

– prochowa 92, 95, 100-101 

brama V, VIII, 89 

– Floriańska 2, 57, 89-91, 94, 110, 111, 116 

– Grodzka 3, 98-99 

– Mikołajska 3, 91, 93-95 

– Nowa 2, 3, 57, 58, 64, 86, 94-96, 98 

– Poboczna 3, 99, 101 

– Sławkowska 3, 90, 108-111 

– Szewska 3, 43, 104, 105, 108 

– Wiślna 3, 6, 56, 101, 102, 104 

cegielnia VI, VIII 

cegielnia zob. Dąbie 

ceikchauz zob. arsenał 

Celestat 93, 94 

Dąbie, wieś VIII 

– brzeg Wisły 3 

– cegielnia 1, 51-52 

– folwark 1, 52-55, 123 

– karczma 1 

dom szpitala św. Ducha 3, 116-118 

domek Oficerka 18 

domy VI 

Droga Wielka 55 

droga zob. trakt 

144

dworek – Montelupiowski VIII 

– św. Scholastyki zob. klasztor Bernardynek 

– zob. kamienica ul. św. Marka-32-34, ul. Poselska-22-24 

folwark VI, VII 

– jezuicki zob. Szlak 

– zob. Dąbie, Kawiory, Piaski, Szlak 

fosa 89, 108 

furtka zob. brama 

Gaj, wieś VIII 

Garbary, jurydyka 44 

– przedmieście 104 

Góra, Lasoty (św. Benedykta) VII, VIII, 127-128 

Grzegórzki, wieś VIII, 1, 55 

hauptwach zob. odwach 

jatki VI-VIII 

– garbarskie 27 

– kurdybanicze 13 

– mydlarskie 63 

– olejne 2, 63 

– rzeźnicze 86-88 

– skleniczne 2, 63 

– słoniniarskie 2, 63 

– solne 2, 63 

– szewskie 18, 27, 28 

– szklane 2, 63 

– warzeszne 63 

– zob. kramy 

kabaty zob. więzienie 

kamienica VIII 

– jezuicka VIII 

– jezuicka zob. ul. Szpitalna-19 

– kapituły zob. ul. Poselska-20 

– Kolegium Nowodworskiego 43 

– Komisja 23 

– Mennica VII, 1, 43-44 

– Miednica 43 

– Pałac Spiski zob. Rynek Główny-34 

– pl. Szczepański-7A 3, 121-123 

– pod Lwem VII, 30 

– – zob. ul. Grodzka-32A 

– Rynek Główny-34 63 

145

– szpitala św. Ducha 3, VIII 

– Turcja 87 

– ul. św. Anny 43 

– ul. Grodzka-30 31 

– ul. Grodzka-32A 1, 30-34 

– ul. Grodzka-32B 30 

– ul. Grodzka-64 98 

– ul. św. Jana-17/19C 3, 120-121 

– ul. Kanonicza-19 99 

– ul. Kanonicza-25 99 

– ul. św. Marka-32-34 38 

– ul. Mikołajska-14 3, 118-119 

– ul. Mikołajska-19-21 94 

– ul. Poselska-20 33 

– ul. Poselska-21/23 97 

– ul. Poselska-22-24 33, 34 

– ul. Sienna-16 57 

– ul. Szlak-71 45 

– ul. Szpitalna-19 1, 35-38 

– ul. Szpitalna-21 116 

– ul. Żydowska 3 

kamieniołom VI, VIII, 127 

kanał VII 

karczma zob. Dąbie, droga Wielka 

Kawiory – folwark VIII, 2, 56-57 

Kazimierz, miasto IV, VI, 57, 98 

klasztor – Benedyktynek ze Staniątek VIII, 1, 38-42 

– Bernardynek 97, 98 

– Cystersów w Mogile 56 

– Dominikanek na Gródku 94, 95 

– Dominikanów 97 

– Duchaków 111 

– – zabudowania 41, 42 

– Jezuitów – nowicjat VIII, 65 

– Karmelitów Bosych 99, 101 

– Misjonarzy – ogród 64 

– Norbertanek na Zwierzyńcu 56 

– Reformatów 65, 79, 80 

Kleparz VI, 89-91, 109 

komory – śledziarskie 2, 63 

146

kordegarda zob. odwach 

koszary VII, 20 

– garnizonu krak. 38 

– miejskie VIII, 65 

– sprzęt ogniowy 1 

– wojskowe 2, 65-82 

kościół – Mariacki – cmentarz 22, 60 

– – księża – psałterzyści 87 

– – ołtarz III 

– – wieża – Hejnalica (Excubiarum) VII, 3, 126, 127 

– św. Andrzeja 64 

– św. Ducha 42, 111, 112 

– – cmentarz 111 

– św. Floriana 45, 89, 125 

– św. Krzyża 111 

– św. Macieja i Mateusza 65 

– św. Scholastyki 38, 42 

– św. Szczepana 65 

– – cmentarz 65, 66, 68, 69, 71, 72, 74, 76, 77 

– św. Wojciecha 23, 25, 26 

Kraków III-VIII, 1, 8, 10, 44, 47, 52, 55-57, 89, 98, 124, 125, 127, 128, 

Kramy VI-VIII, 63 

– Bogate VI, 21-24, 60, 61, 83, 84 

– garncarskie 2, 63 

– kapelusznicze (czapnicze) 23 

– kramarskie – nowe 2, 60-61 

– – pod Opatrznością Boską 2, 61-62 

– Litewskie 2, 62 

– mydlarskie 2, 63 

– piernikarskie 2, 63 

– płócienne 2 

– sadelne 2, 63 

– szklane 63 

– śledziarskie 2, 63 

– warzeszne 2, 63 

– z artykułami spożywczymi 63 

– z płótnem białym 2, 64 

– z płótnem farbowanym 63 

– żelazne 2, 22, 59-60 

– zob. jatki, komory, skrzynie 

147

Krzemionki, wzgórza 127 

lazaret, miejski VII, VIII 

– zob. szpital 

mennica 43 

miejska izba szynkowa zob. Skałka 

Mogiła 55 

Most VII 

– stradomski VIII, 2 

– zob. Rudawa, Wisła, Wodki 

mury, obronne IV, V, VII, VIII, 2, 3, 43, 89-111, 93 

Muzeum Archeologiczne 99 

odwach zob. Ratusz 

pałac zob. kamienica ul. Szlak 71 

Pędzichów 45 

Piasek, dzielnica 44, 104 

Piaski – folwark VIII, 1, 47-51, 56, 124 

plac – św. Ducha 41, 42, 111, 112 

– Szczepański 65, 66, 73 

place VI, VIII 

Planty 89 

Podgórze V 

Postrzygalnia zob. Sukiennice 

Prądnik Czerwony, wieś 47 

Prądnik, rzeka VII, 52, 56, 124 

Ratusz V-VII, 1, 4-18, 23, 24, 27, 28, 83, 84 

– archiwum 4-6, 11 

– arsenał 4, 17 

– cło 9, 13, 18 

– Izba Pańska 4, 8, 9, 11 

– izba sądowa górna 1, 11, 20 

– izba sądowa wójtowska 14 

– kaplica 4, 12 

– kordegarda 5, 14 

– miejska piwnica szynkowa (Świdnicka) 4 

– odwach VII, 4, 6, 7, 17, 18, 20 

– piwnica 13-16 

– – Świdnicka 16 

– sala sądowa 4 

– spichlerz 4, 11, 14-17 

– sprzęt ogniowy 1, 17, 20 

– wieża III, 4, 5, 13, 17 

148

– więzienie 4-8, 10, 12, 18 

– – dłużnica 6, 7 

– – sala tortur 4, 7 

– – sklepik Dorotka 8 

Retoryka, jurydyka 56 

Rondel 98, 104, 105, 108, 109 

Rudawa – rzeka – most 2, 56 

Rynek – Główny IV, V, VIII, 4-7, 9-18, 21-29, 60, 63, 83, 84, 86 

– Mały 86 

rzeka zob. Rudawa, Wodki, Wisła, Prądnik 

Sandomierz 55, 56 

Skałka zob. Waga Mała 

składy VII 

skrzynie z mąką 2, 63 

smatruz – zob. Waga Mała 

spichlerz zob. Ratusz 

Stradom, przedmieście 57, 98 

Sukiennice VI, VII, 2, 13, 18, 21-23, 27-29, 60, 61, 63, 64, 83-86 

– Postrzygalnia 1, 27, 83, 84 

– postrzygalnie 28 

– Syndykówka 1, 28-30, 83, 85 

Syndykówka zob. Sukiennice 

szkoła – św. Ducha 3, 116 

– Mariacka VII, 2, 86-89 

Szlak – folwark VII, 1, 3, 45-47, 125 

szmatruz 83 

szpital VII 

– dla ubogich 111 

– św. Ducha VIII, 3, 42, 111-116, 118, 120, 121 

– księży emerytów 111 

– miejski 57, 64, 128 

– scholarów św. Rocha 116 

– św. Sebastiana i Rocha VII, 64-65, 128 

– ubogich parafii Mariackiej VIII, 57 

– wojskowy 2, 57-59 

– wojskowy garnizonu krak. 57 

– – rosyjski 57 

– za Bramą Nową 2 

trakt – mogilski 55, 124 

– proszowski 124 

– wawrzęczycki 124 

149

ulica – św. Anny VII 

– Armii Krajowej 56 

– Bracka 27, 83 

– D. Chodowieckiego 56 

– J. Dietla 57, 64, 96 

– Floriańska 57, 89 

– św. Gertrudy 64 

– Grodzka VII, 1, 30, 31, 34, 98 

– Hamernia 56 

– św. Jana 3, 22, 28, 57, 63, 83, 120 

– Kanonicza 99 

– M. Kopernika 89 

– Krakowska 57 

– św. Krzyża 42, 57, 58 

– Lubicz 89 

– św. Marka 36 

– Miechowska 56 

– Mikołajska 3, 57, 94, 118 

– – przecznica zob. św. Krzyża 

– Mogilska 47, 55, 56 

– Mydlnicka 56 

– Nawojki 56 

– Podzamcze 99 

– Poselska 99 

– Przy Rondzie 47 

– Reformacka 65 

– Retoryka 56 

– św. Sebastiana 64 

– Sienna VIII, 61, 86, 95 

– Sławkowska 73, 109 

– Stolarska 86, 87, 97 

– Stradomska 57 

– Szczepańska 65, 66, 67, 69, 74, 75, 82 

– Szewska 104 

– Szlak 45 

– Szpitalna 1, 35, 116 

– św. Tomasza 73 

– Wiślna 6 

– Zwierzyniecka 56 

– Żydowska 3, 73, 74, 81, 121 

Uniwersytet 65, 84 

150

Waga Mała VI, VII, 1, 21-22, 60, 61 

– – Skałka 1, 21-23 

– – smatruz kuśnierski 1, 21, 22 

Waga Wielka VI, VII, 1, 21-27, 62 

wał obronny 93, 95, 101, 104, 108, 111 

Wawel, zamek 99 

Wesoła, przedmieście 89, 90, 94 

Wieś VII 

– zob. Dąbie, Grzegórzki, Prądnik 

wieża zob. kościół Mariacki, Ratusz 

więzienie VII 

– zob. Ratusz 

Wisła V, 52, 54, 123 

– brzegi 3, 123 

– stara 57, 64, 65, 96, 128 

Wodki, rzeka VII, 52, 56, 124 

– most 1, 124 

– – domek 1, 3, 56, 124 

151

Spis treści: 

1 Przedmowa ....................................................................................................... I 

2 Wstęp..............................................................................................................III 

3 Wykaz opisanych obiektów .......................................................................XIII 

4 „Zbiór opisów dóbr miasta stołecznego Krakowa roku 1792“ ..........................1 

5 Wykaz skrótów.............................................................................................129 

6 Spis ilus tracji ................................................................................................131 

7 Indeks os obowy ............................................................................................137 

8 Indeks topogr aficzny ....................................................................................143 

9 Ilustracje .......................................................................................................155 

153

154

6. Plan Krakowa oraz Kazimierza ze Stradomiem z 1787 r. 

(Filip Lichocki, Diariusz przyjazdu Najjaśniejszego Stanisława Augusta króla polskiego, 

szczęśliwie nam teraz panującego, do miasta stołecznego Krakowa…, 

Kraków 1787; APKr, sygn. Bibl. 4597)

38. Baszta cechu czerwonych garbarzy 


APKr, sygn. E 22, ryc. 265)

nieruchomoÅci miasta krakowa - Fidkar

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

nieruchomoÅci miasta krakowa - Fidkar

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?

nieruchomoÅci miasta krakowa - Fidkar