Ko sov ski cir kus - Forumbosnjaka.com

forumbosnjaka.com

Ko sov ski cir kus - Forumbosnjaka.com

Glasilo o

duhovnom,

kulturološkom,

nacionalnom

identitetu

i položaju

Bošnjaka/Muslimana

u Cr noj Go ri

Oktobar, 2008. go di ne Broj 9 www.forum-mb.me Godina III

Iz našeg ugla

Kosovski cirkus

DR žAVOTVORNO BIĆE CRNE GORE

DVIJE IPO GODINE OD OBNOVE DR žAV NOS TI

U vrtlogu

starih

konfuzija

Strana 19

OTKRIVENA NACIONALNA DISKRIMAINACIJA

Policijska akademija najnovije

izdanje

Strana 22

Marko Vešović odbio nagradu

„Risto Ratković”

Strana 42


FO RUM ZA SVE

SVE KROZ “FO RUM”

Promocija u Pljevljima - podržite redovno izlaženje vašeg glasila


REVIJA

FO RUM Glasilo

o duhovnom,

kulturološkom,

nacionalnom identitetu i položaju

Bošnjaka/Muslimana

u Cr noj Go ri

SADRŽAJ

Iz našeg ugla

Adnan Prekić

CRNA GORA I KOSOVSKI CIRKUS…. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5

Hronika

U prijepolju podignut spomenik žrtvama zločina u Štrpcima

IME MOJE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

Saopštenje Foruma povodom godišnjice zločina u Srebrenici

DA SE NE ZABORAVI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

Gasalhana u Bijelom Polju

SAVREMENI OBJEKAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

Turski ministar odbrane u Pljevljima

DONACIJA ZA HUSEIN-PAŠINU DžAMIJU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

Promocija Revije Forum u Pljevljima

PREPISANO IZ žIVOTA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

Izložba Sabahete Beke Masličić

SUPTILNI GOVOR SLIKE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

Nova knjiga Uzeira Bećovića

Gajret u Pljevljima . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

Udruženje Almanah

Novi broj časopisa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

Sjećanje

Alija Matović 1937-2008 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

Bratstvo Mušovića

PRVI PUT NA JEDNOM MJESTU. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

Balkanski susreti u Izmiru

IMPRESIVNI SUSRETI SA ISELJENICIMA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

IZDAVAČ:

Forum Bošnjaka/Muslimana

Crne Gore

* * *

PREDSJEDNIK SAVJETA:

Hu sein - Ce no Tu zo vić, prof.

PREDSJEDNIK UPRAVNOG

ODBORA:

Mir sad Ras to der

ADRESA:

Podgorica, ul. AVNOJ-a br. 32

www.forum-mb.me

e-mail:

revija_forum@yahoo.com

forum-mb@cg.yu

Žiro račun:

550-3841-06

Podgorička banka

* * *

KOORDINATORI:

Melita Rastoder

Adnan Prekić

* * *

GRAFIČKA PRIPREMA:

Ervin Tuzović

ŠTAMPA:

Grafokarton

TIRAŽ: 2000

* * *

april, 2008. Re vi ja FO RUM

3


SA DR ŽAJ » » »

r e v i j a

Kritičke paralele

Rifat Rastoder

JOŠ U VRTLOGU STARIH KONFUZIJA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

Sead Sadiković

POLICIJSKA AKADEMIJA NAJNOVIJE IZDANJE . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

Jakub Durgut

BUKOVICA-ZLOČINI POD VELOM TAJNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24.

Omer Mehmedović

DRžAVNI SIMBOLI-NESKLAD SA STVARNOŠĆU I USTAVOM . . . . . . 26

Husein Tuzović

DEPORTACIJA 1992-NALOGODAVCI JOŠ U ZAVJETRINI . . . . . . . . . . 27

Društvo

Povodom otvaranja medrese u Podgorici

MEDRESE U CRNOJ GORI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29

Nik Gašaj

KADROVSKA POLITIKA-KAKO IZ STATISTIČKE GREŠKE. . . . . . . . . . . . 31

Ervin Spahić

KUTAK ZA DOKONE-HAPŠENJE AKOVA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

Predstavljamo

DR NERMIN ABDIĆ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37

Obrazovanje, Kultura, Baština

Žarko Đurović

ZAPISI O LIRICI ĆAMILA SIJARIĆA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39

Vukoman Kljajević

RATKOVIĆEVE VEČERI POEZIJE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

Mirsad Rastoder

ORIJENTALNA SOBA U PODGORICI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43

Kemal Musić

PRIČA- ARIFOV SAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

Prenosimo

Reuters-London

POVRATAK RELIGIJI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

Vijerski pojmovnik

PRVA HAFISKA DOVA U CRNOJ GORI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48.

RAMAZAN, POJAM I ZNAČENJE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

4 oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM


e v i j a

« « « IZ NA ŠEG UGLA

IZ NAŠEG UGLA:

Crna Gora i kosovski

cirkus

Piše: Adnan Prekić

Kao što pos to je knji ge ko je na kon

čitanja mogu da promjene život ili

bar način razmišljanja o životu, učio

sam i da postoje događaji i datumi

koji mogu da promjene istorijske

pro ce se ili ih bar us mje re u ne kom

pravcu.

I tog dva de set pr vog ju la že lio

sam da vje ru jem da sam bio svjed ok

jednog takvog događaja. Poslije trnaes

to go diš nje por ta ge, uhap šen je

najtraženiji bjegunac – Radovan Karadžić.

Me đu tim sve ono što sam čuo još

isto veče a naručito u danima koji su

slijedili ukazivali su samo na jedno-

Radovan Karadžić i njegova sudbina

postali su paradigma prostora u kome

ži vi mo. Raz mis li te da li je stvar no

ta ko, tri na est go di na svi ga tra že i ko

bi normalan mogao povjerovati da

se nalazi u sred Beograda. Zločini i

bezobzirnost jednog takvog čovjeka

više asociraju da bi mogao postati prvi

moderni hajduk 21. vijeka koji se

sa tjelohraniteljima kreće planinama,

skriva u pećinama i uz gusle razmišlja

o svojoj ratničkoj prošlosti.

Uzalud, Radovan Karadžić jedan

od najvećih zločinaca novije crnogorske

i jugoslovenske istorije bio je

javna ličnost, nadriljekar i boem. Od

mojih asocijacija ostale su samo gusle

ko je je Ra do van slu šao u “Lud oj

kući” kakva je ustvari i država koja je

dozvolila da se tako nešto dogodi.

Možda je bježeći od svoje prošlosti u

kojoj su zapisani najveći zločini 20.

vi je ka Ka rad žić se krio iz li ka još jed -

nog doktora-Dragana Dabića. Orginalnosti

mu nije falilo, sa bjelom kosom

i bra dom, cr nom od je ćom i bi je -

lim še ši rom ni ko ne bi po mis lio da je

to taj čov jek. Ka da su ga obri ja li, oši -

ša li i ka da je u sud ni ci Haš kog tri bu -

na la po čeo da se smješ ka sve je bi lo

jasno.

Sa demonstracija ispred crnogorskog Parlamenta

Neka od najnovijih dešavanja govore da svi mi još živimo u svojevrsnom

kosovskom ciklusu. Jedni da bi se zbog njega žrtvovali,

dru gi da bi zbog Ko so va bi li na vlas ti i mi tre ći ko ji tr pi mo

Trinaest godina je prošlo od kada

nismo gledali doktora Karadžića ali

osim njegovih kilograma kao da se

ništa nije promjenilo. Empirijski podatci

neumitni su: u anketi koja je

sprovedena u Srbiji neposredno nakon

hapšenja dr Dabića od 1 021 ispitanog

čak 63% odsto nije moglo

da ti ni je dan je di ni raz log zbog ko jeg

je bivši lider bosanskih Srba Radovan

Karadžić optužen za ratne zločine.

U Cr noj Go ri slič no kao i u Sr bi ji

stvari manje više iste, kao da su se juče

završili ratni pohodi doktora Karadžića.

Retorika je samo drugačija,

integracije i dalje prioritet. Pod integracijama

nekad se podrazumjevalo-

Ve li ka Sr bi ja, da nas Ve li ka Ev ro pa.

Kao i nekada na listi prioriteta su i

svjetlija budućnost, bogatsvo i slične

moderne poruke u kojima nema

podsjećanja na poruke 90-tih. Ljudi

bez ob zi ra gdje su ta da bi li i šta su ra -

dili ne osjećaju ličnu odgovornost za

ono što se de si lo, o oz bilj noj per cep -

ciji ratnog nasljeđa koja bi podrazumjevala

preuzimanje odgovornosti

i da lje ne ma go vo ra.

Slič no je bi lo i sa od lu kom Vla de

Crne Gore o priznanju Kosova. Radi

se o sasvim očekivanom suočavanju

sa realnošću. Nažalost, dešavanja tim

povodom podsjetila su da Kosovski

ciklus započet prije 20 godina još nije

završen. Ekonomska golgota, nedostatak

institucija, slobodnih medija

i pojedinaca nijesu dovoljan razlog

za homogenizaciju kao što je to Kosov

ski mit, ka ko ne kad ta ko i sad.

Očigledno, još je popriličan broj

onih ko ji ma su ko sov ski mit I sred -

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM

5


IZ NA ŠEG UGLA » » »

njovjekovne bitke u svježijem pamćenju

od posljednjih neslavnih pohoda

na Dubrovnik, Sarajevo, Vukovar,

Sre bre ni cu,… pa čak i od ma ko li -

kih ak tu el nih pro ble ma. I ne sa mo

što još ži ve sa tim i tak vim za blu da -

ma, ne go su još u sta nju da ko sov ski

mit začas pretvore u kosovskog cirkus.

Jer, sva ki mit – ka ko oni re zo nu -

ju – da bi i da lje op stao uvi jek tra ži i

nove žrtve. Okupljanje svih lokalnih

junaka Kosovskog ciklusa tražilo je i

žrtvu od svakoga. Tako je Mitropolit

Amfilohije pozivom narodu da preuz

me stvar u svo je ru ke žrt vo vao i

ono malo demokratskog kapaciteta

u ko ji su se na da li ne ki. Li der SNP_a

žrtvovao je evropski put svoje partije

a Nebojša Medojević žrtvovao je i osta

tak gla sa ča ko ji su ga pra ti li u nje -

go vim ne vje ro vat nim po li tič kim

kombinatorikama. Prvi među njima,

shodno svojoj tituli vojvode morao je

preuzeti najveću žrtvu. Zbog Kosova

je morao rizikovati život. Odlučio se

da štraj ku je gla đu. I u tom či nu voj vo -

dinog štrajka najjasnija je besmislica

njegove borbe i borbe cijele opozicije

da pob je de vlast ko ja je na te re nu

podjela najbolje funkcionisala. Uosta

lom i ovi ko ji su sa da na vlas ti, tu su

gdje su zahvaljujući Kosovu. Ispada

tako da u kosovskom cirkusu tako još

svi ži vi mo. Jed ni da bi se zbog nje ga

žrt vo vali, dru gi da bi zbog nje ga bi li

na vlas ti i mi tre ći ko ji tr pi mo.

Krvavi put doktora Karadžića

Radovan Karadžić, bivši predsjednik

Republike Srpske optužen je u

11 ta ča ka, po prin ci pu in di vi du al ne

i komandne odgovornosti, za genocid

i saučesništvo u genocidu u

Srebrenici i drugim opštinama u

BiH, istrebljenje, ubistva, hotimično

li ša va nje ži vo ta, pro gon, de por ta ci -

ju, nehumana djela, protivpravno

te ro ri sa nje ci vi la i uzi ma nje ta la ca

to kom su ko ba u BiH 1992-95.

Prema optužnici, Karadžić je “djelujući

individualno i u saradnji s drugi

ma”, iz me đu os ta lih s Mom či lom

Krajišnikom i Biljanom Plavšić, “planirao,

podsticao, naredio, počinio ili

na drugi način pomogao i podržao

planiranje, pripremu i izvršenje

uništenja, u cjelosti ili djelimično”,

bo san skih Mus li ma na i Hr va ta kao

nacionalnih i vjerskih grupa.

Karadžić je optužen za zločine počinjene

u opštinama Bijeljina, Bratunac,

Bosanski Šamac, Brčko, Doboj,

Fo ča, Ili jaš, Ključ, Ko tor Va roš,

Novi Grad, Prijedor, Rogatica, Sanski

Most, Srebrenica, Višegrad, Vlasenica,

Zavidovići i Zvornik.

Opsada Sarajeva, tokom koje su

srpske snaga, po optužnici, 44

mjeseca granatama i snajperskom

vatrom ubile i ranile “na hiljade civi

la oba po la i svih ži vot nih do bi”,

Karadžiću se stavlja na teret kao

krivično djelo “protivpravnog terorisanja

civila”.

Pred haškim tribunalom Karadžić

se pr vi put po ja vio 31. ju la. U sud -

ni ci je, uz od bi ja nje da se iz jas ni o

krivici, optužio Sjedinjene Države i

njihovog bivšeg zvaničnika Ričarda

Holbruka da žele da ga “likvidiraju”.

Tvr dio je i da su mu 1996. SAD ga -

rantovale da, ako se povuče iz politi

ke i jav nog ži vo ta, ne će bi ti iz ve -

den pred Tri bu nal.

r e v i j a

Ključ ni je pro blem što je u Cr noj

Go ri još dos ta onih ko ji od 1997. go -

dine imaju kolektivno pomračenje

svi jes ti. Za sve ono što se de si lo pri je

toga nema objašnjenja, potpuna tišina.

Oni ko ji ma lo vi še dr že do “prin -

cipa” obavezno u tu priču ukalkulišu

i Miloševića, ekonomske sankcije i

milion gluposti koje će biti dobra osnova

za demokratsku i evropsku budućnost

Crne Gore. Taj lokalni crnogorski

agnosticizam ima i kolektivnu

dimenziju traume jer dolazi od vrha

tadašnje i sadašnje vlasti pa u postreferendumskoj

eri svaki napad na te

strukture izjednačava se sa napadom

na domovinu. Ali ideolozi kolektivnog

zaborava i kolektivne traume nika

da ni su htje li priz na ti da je lju bav

prema domovini, naciji i kulturi kojoj

čovjek pripada ispravna samo uz

pret pos tav ku da se drži pod kon tro -

lom ra zu ma. A ka da dođe te na po lje

ra zu ma sa mo je na pr vi po gled sve

čisto jer alhemičari naših današnjih

trau ma ima ju no vi kec iz ru ka va. Za -

bo rav kod nas sa mih, nas ko ji smo u

godinama promjena najviše stradali i

patili. Ideolozi teških vremena bili su

nam do bri uči te lji a mi još bol ji đaci,

sve smo učinili da što prije zaboravimo

sve što su nam ra di li. Ta ko smo

kolektivno i mi postali dio cirkusa u

kome je doktor Dabić samo ogledalo

vremena u kome živimo.

Pravda uvijek stigne svakoga govorili

su oni koji su se najviše radovali

hapšenju doktora Karadžića. Ipak

da li je moguće kazniti čovjeka koji je

direktno naredio ubistva na desetine

hiljada ljudi Sigurno da nije ali takav

jedan proces treba da izvrši istorijski

i pedagoški uticaj na generacije koje

dolaze. Tako i Bošnjaci u Crnoj Gori

treba da razmisle šta im se to dešavalo

proteklih 20 godina jer nije moguće

razumjeti šta se trenutno dešava i

ne može se pripremiti za budućnost,

ne znajući šta se desilo u prošlosti.

Zlo čin je uvi jek te ži od kaz ne ali is -

pravno prosuđivanje o njemu može

ojačati našu kolektivnu svijest.

6 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « HRO NI KA

U PRIJEPOLJU PODIGNUT SPOMENIK žRTVAMA ZLOČINA U ŠTRPCIMA

Ime mo je…

Spomenik žrtvama zločina u Štrpcima

podignut je u Prijepolju.

Spo me nik se na la zi na glav noj

grad skoj uli ci, vi sok je 3 me tra i dje -

lo je gradskog arhitekte Mirsada

Šantića. Sa idejnim rješenjem opština

Prijepolje raspisala je i konkurs

za epi taf ko ji će se na la zi ti na spo -

meniku. Poruka Jasne Alimanović

iz Prijepolja po mišljenju žirija bila

je naj bo lja: “O, ime mo je, ka da ću

Spomenik

u Prijepolju

sa to bom mo ći bi lo ku da”. Ipak lo -

kalne vlasti nisu usvojile odluku žirija

pa su odlučili da se na spomeniku

ukleše poruka drugonagrađenog

Miloslava - Slavka Pešića iz

Smedereva:

Ko u ovoj zem lji za bo ra vi 27. fe -

bruar 1993. go di ne i sta ni cu Štrp ci

– odus tao je od bu duć nos ti.”

Političari ni nakon 15. godina nisu

da li mi ra žr tva ma, pa je u lo kal -

noj skupštini dugo vođena rasprava

da li na spo me ni ku tre ba da bu -

du ispisana imena svih otetih u Štrpcima

ili samo imena devetorice

otetih iz Prijepolja. Podsjetimo i u

Crnoj Gori bilo je više inicijativa da

se u Bijelom Polju i Podgorici napravi

obilježje za žrtve zločina u Štrpcima.

Na željezničkoj stanici Štrpce 27.

fe brua ra 1993. ote to je 19 lju di. Po

na cio nal nom sas ta vu bi lo je 18

Bošnjaka i jedan Hrvat. Nakon sudskog

pro ce sa ko ji je traj ao pre ko

pet go di na za taj zlo čin na kaz nu

zat vo ra od 20. go di na osu đen je sa -

mo Nebojša Ranisavljević. A.P.

SAOPŠTENJE FORUMA BOŠNJAKA/MUSLIMANA CRNE GORE POVODOM GODIŠNJICE ZLOČINA U SREBRENICI

Da se ne za bo ra vi

I ove godine Forum je podsjetio da je zločin u

Srebrenici grijeh svih koji su učestvovali i podržavali

vladajuću politiku devedesetih godina prošlog vijeka

i to se ne za bo ravlja. Ove go di ne u Po to ča ri ma je

pokopana još 307 identifikovanih osoba pa je do sada

na tom mjestu sahranjeno 2.907 ubijenih. Iz Foruma

je navedeno da svako odugovlačenje utvrđivanja

istine o zločinima u Srebrenici, deportaciji, Štrpcima

i Bukovici samo “povećava i delegira odgovornost

na nove generacije”.

Kao da pre vla da va na mje ra da se sve po tis ne u za -

borav, bez jasnih određenja koja bi isključila mogućnost

stvaranja novih lažnih mitova.

Fo rum je pod sje tio da je ne ko li ko pu ta pred la -

gao da se 11. jul i u Cr noj Go ri pro gla si da nom sje ća -

nja na žrtve zločina devedesetih. Vjerujemo da bismo

se, ljudski i međunacionalno i multikulturalno,

danas časnije osjećali da smo u Podgorici otkrili spomenik

posvećen žrtvama pomenutih zločina. Da

ovaj dan obilježavamo kao dan sjećanja i kajanja za

one koji su na bilo koji način saučesnici. Umjesto toga,

još imamo odugovlačenje istraga, sudskih procesa,

cjenkanje sa porodicama stradalih i zabrinjavajući

odnos prema svjedocima.

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 7


HRO NI KA » » »

r e v i j a

GASALHANA U BIJELOM POLJU

Savremeni objekat

Gasalhana u

Bijelom Polju

U Bi je lom Po lju je 1. ok to bra,

upra vo na dru gi dan ra mazans kog

Baj ra ma ot vo ren vi še nam jen ski

objekat Gasulhane. Gasalhana se

nalazi u naselju Ćukovac iznad stare

autobuske stanice u Bijelom Polju,

na sta rom mus li man skom

groblju. Predračunska vrijednost

objekta je, sa uređenjem dvorišta,

pristupnih staza i infrastrukturom,

oko 250.000 eu ra. Ovaj ob je kat će

biti najmoderniji ove vrste u Crnoj

Gori, veličine 240 metara kvadratnih.

Projekat je uradio arhitekta Rifat

Alihodžić i, prema projektu, gasalhana

će imati sve sadržaje za ispraćaj

umrlih, što je do sada nedostajalo

gradu. Imaće ulazni trem,

hol u staklu, dvije prostorije za izlaganje

umrlih kao i dvije komore i

prostorija za opremanje pokojnika.

Tu će bi ti i ku hi nja, to a let, ma ga -

cinski prostor kao i prostorija za

posluživanje kafom. Inače, gasal

ha na će svo jim ar hi tek ton skim

oblikom i uređenom okoline predstavljati

urbanu tačku u centru Bijelog

Polja, predstavljaće savremeno

kulturalno i skulpturno rešenje

koje svojim oblikom i arhitektonskom

kompozicijom šalje jake spiritualne

poruke, čija se namjena čita

na pr vi po gled. Ob je kat će svo -

jim izgledom i uređenom okolinom

postati jedna značajna urbana

tač ka u grad skoj sli ci Bi je log

Polja. Spe ci fič nog je obli ka u mo -

numentalnom stilu sa parkingom

za vozila. Inače u neposrednoj blizini

je i spomen kosturnica u koju

su pret hod no sah ra nje ni os ta ci

umrlih čiji grobovi su se nalazili na

ovom groblju. Finansijsaka sredstva

obezbijedio je Odbor islamske

zajednice uz pomoć donatora, a radove

izvodi preduzeće DOO “Bijelo

Po lje”.

Predsjednik Odbora za izgradnju

gasalhane, Ervin Spahić, kaže

da su nje nu iz grad nju do sa da po -

mogli ljudi svih konfesija i pripadni

ka svih par ti ja i stra na ka, kao i ve -

li ki broj lju di ko ji ži ve van Bi je log

Polja i da je is tak nut spi sak od pre -

ko 1.000 do na to ra, te da će na kon

završetka izgradnje biti objavljena

knjiga sa imenima donatora.

-Na 250 me ta ra kva dratnnih po -

vršine predviđen je prostor za gasa

lje nje (muš ki i žesnki dio), sa

svim pratećim sadržajima za obred

kao i dva ras hlad na bok sa za mej -

tove, čija rodbina stiže iz daleka.

Ima će muš ki i žens ki mok ri čvor,

ostavu, dva prostora u slučaju dvije

smrti, nazdravljanje glave rodbini

sa mjes ti ma za mejt, kao i hol i

prostor za odmor i posluživanje, sa

natkrivenim trijemom sa zadnje

strane objekta. Imaće i čajnu kuhinju,

a na ula zu nadstreš ni cu, sa par -

nim grijanjem u objektu. Pored stanovništva

koje vrši pokop na lokalnim

gradskim grobljima, gasalhana

će slu ži ti svi ma ko ji ži ve u gra du i

prigradskim naseljima, a pokop vrše

na drugim mjestima. Lokacija se

inače nalazi u samom gradskom

jezgru i biće dostupna svima, zbog

blizine glavne saobraćajnice, odnosno

magistralnog puta, koji će

izgradnjom zaobilaznice oko Bijelog

Polja sma nji ti sa o bra ćaj ne

gužve. Posebna pažnja je posvećena

uređenju okoline gasalhane, tako

da će njeno okruženje sa zelenim

površinama dati poseban utisak

i omogućiti okupljanje i nesmetan

pristup velikom broju ljudi,

kaže Spahić. K. Mu sić

8 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « HRO NI KA

TURSKI MI NIS TAR OD BRA NE U PLJEVLJIMA

Donacija za Husein-pašinu

džamiju

U okviru radne posjete Crnoj

Gori, ministar odbrane Republike

Turske Vecdi Gonul 13 maja posjetio

je Pljev lja. Na kon zva nič nog di -

jela posjete u kasarni vojske Crne

Go re, Go nul je iz ra zio že lju da pos -

jeti Husein-pašinu džamiju. Tako

su Turski gosti sa domaćinima, zvanič

ni ci ma Mi nis tar stva od bra nei

lokalne uprave, posjetili džamiju,

gdje su ih dočekali predsjednik islamske

zajednice u Pljevljima Bahri

ja Bra hić i glav ni imam Sa mir ef.

Kadribašić sa članovima Odbora.

Predsjednik Brahić je visokim

zvaničnicima izrazio dobrodošlicu

i poželio prijatan boravak u Pljevljima

i između ostalog govorio o istorijatu

džamije i aktivnostima oko

nedavne sanacije, a potom je minis

tru Go nu lu po klo nio knji gu,

monografiju Husein pašine džamije.

Ministar Gonul nije krio oduševlje

nje ar hi tek ton skom skla du

džamije i enterijeru: „Ja sam vidio i

posjetio veliki broj džamija, a narav

no čuo sam da i ov dje ima li je pa

dža mi ja, ali sam im pre sio ni ran

ovim što vi dim. Vi ste ne o bič no

sretni što imate jedan ovakav objekat.

Po seb no mi je dra go što se

džamija nalazi na reprezentativnom

mjes tu u cen tru gra da i što ste

je sa ču va li do da nas. Ču jem da je

Gosti ispred Husein-pašine džamije

nedavnu sanaciju u značajnoj mjeri

pomogla država i lokalna uprava,

što dovoljno govori o dobroj saradnji

i međusobnom poštovanju i

uvažavanju“... između ostalog rekao

je Gonul i predsjedniku islamske

zajednice Brahiću uručio donaciju

za nastavak radova na kompleksu

Husein pašine džamije i

prigodan poklon, srebrni polumjesec,

simbol turske zastave. J.D.

PRO MO CI JA KNJI GE BIO LO G A DR SULEJMANA HADžIABLAHOVIĆA

Osnovi genetike i kloniranja

Dr Sulejman

Hadžiablahović

U tuškom KIC »Malesija« promovisana je neobična,

za nauku vrlo važne knjige » OSNOVI GENETIKE I

KLONIRANJA« dr Sulejmana Adžiablahovića. To djelo

pobudilo je pažnju naučnika iz biološke sfere rada.

Go vo ri li su prof. Dr Mar ko Ca maj i prof. Dr Re fik Zej -

ni lo vić. To je bi lo pr vi put da se u ta moš njem kul tur -

nom centru promoviše jedna studija iz prirodnih nauka.

Dr Ca maj je is ta kao da će ovo dje lo pos lu ži ti svim

znatiželjnima da prošire interesovanje za oblast genetike

i kloniranja. Knjiga je pisana na prilagodljiv i popularan

način. Kloniranje je danas jedna od najaktuel-

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM

9


HRO NI KA » » »

ni jih te ma, ne sa mo u bio lo gi ji ne go i u sva kod nev -

nom ži vo tu lju di. S ob zi rom da ni je bio log, dr Ca maj

je više govorio o ličnosti autora, kojeg je upoznao još

kao đak gimnazije »Slobodan Škerović« i divio se njegovim

predavanjima. Njegovo vrsno poznavanje biologije

ostavlja dubok trag u ukupnom našem školstvu.

Naš kraj tra ba vi še stru ko da bu de za hva lan za dje -

lo i za pri mjer. Dr Ad žia bla ho vić je či tav svoj ži vot, svu

svoju umnu i vedru ličnost, plemenitost i humanost

stavio na raspolaganje sredini i mjestu u kojem se rodio,

ra dio i ži vio, kao i svom uzvi še nom ži vot nom zva -

nju prosvjetnog radnika, koje kulminira i strogo naučnim

rezultatima. Moramo priznati da naš kraj nema

mnogo ovakvih pregalaca i stvaralaca koji su svojim

djelom obilježili našu sredinu i bliže okruženje-kazao

je dr Ca maj.

r e v i j a

Prof. Dr Re fik Zej ni lo vić je u krat koj ana li zi ove

knjige naveo njene osnovne karakteristike i konstatovao

da predstavlja izuzetno vrijedno i originalno djelo.

Zbog toga, a imajući u vidu sve relevantne činjenice

ve za ne za ovaj rad, s oso bi tim za do volj stvom pre -

poručujem svima kao neophodan naučni upis. Ono

može biti korisno studentima biologije, medicine, veterine,

agronomije, koji izučavaju ovu oblast.

Prisutnima se, na kraju, obratio i autor, srdačno

pozdravljen od njegovih sugrađana, među kojima su

bili poznati i priznati diplomirani ekonomisti, pravnici,

lingvisti, ljekari, profesori, inženjeri i drugi, koji i

danas ističu izuzetnu sposobnost dr Adžiablahovića.

Još valja napomenuti da mu je recenziju i preporuku

za štam pa nje dao prof. Eme ri tus dr Av do So fra dži -

ja sa Prirodno- matematičkog fakulteta u Sarajevu.

H. Tuzović

PRO MO CI JA REVIJE FORUM PLJEVLJIMA

Prepisano iz života

Sa promocije Revije Forum u Pljevljima

U Pljevljima je u organizaciji Foruma

Bošnjaka /Muslimana Crne

Go re i Aka dem skog kul tur nog

kruga Pljevlja, održana promocija

osmog broja revije Forum, glasila

za afirmaciju duhovnog, kulturološkog

i nacionalnog identiteta i

prava Bošnjaka/Muslimana u Crnoj

Gori. Na promociji u pljavaljskoj

Milet bašti, govorili su Husein

Tuzović, Ervin Spahić, Mirsad Rastoder,

Milenko Jelić i Jakub Durgut.

Predstavljajući UO Foruma, Mirsad

Ras to der je is ta kao da je Fo -

rum Bošnjaka/Muslimana nevladino

udru že nje, ko je ima za cilj ob -

jektivnu artikulaciju i afirmaciju inte

re sa svog na ro da u Cr noj Go ri.

„U proteklom periodu Forum nije

ostajao ravnodušan prema događajima

pa se temeljito bavio ljudskim

pravima, preispitivanjem prošlos

ti i podsti ca njem da se u Cr noj

Gori ustanove činjenice, istina i odgo

vor nost za sve ono što ni je va l ja -

lo, jer na taj na čin je di no mo že mo

graditi boljoj budućnosti“, dodao

je Ras to der. On je na gla sio da je „

Crna Gora naša, onoliko koliko nas

ima, koliko znamo i umijemo da

svoj interes i mogućnosti racionalno,

realno i ljudski razmijenimo sa

drugima u težnji ka kvalitetnijem

ži vo tu u za jed nič kom do bru“.

Ham di ja Ša him pa šić je za du žio

Pljev lja ali i ci je lu Cr nu Go ru pa

moramo biti uporni u traženju da

se njegovo muzičko blago bar reprezentativno

uvrsti u programe

mu zič kih ško la. To je ključ spoz na -

je i življenja multikulturalnosti, naglasio

je Rastoder.

Predsjednik Savjeta Husein Tu-

10 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « HRO NI KA

M. Ras to der, M. Je lić, H. Tu zo vić i E. Spa hić na pro mo ci ji u Pljev lji ma

zo vić je pod sje tio da je Fo rum u sa -

radnji sa „Udruženjem Bukovičana“

kontinuirano radio, konkretnim

ini ci ja ti va ma – pred lo zi ma

prema nadležnim institucijama u

Crnoj Gori tražio utvrdjivanje odgovornost,

obeštećenje i povratak

života u sela Bukovice. Radujemo

se sva kom po ma ku na tom pla nu

ali smo oče ki va li i br že i vi še ka zao

je Tuzović.

Govoreći sa stručnog stanovišta

o Reviji, poznati novinar i baštinik

muzičkog blaga pljevaljskog kraja ,

Mi len ko Je lić je ka zao da je ona iz -

vanredno osmišljena i opremljena.

„ Teme su raznovrsne, a posebno

me ra du je što su u Re vi ji naš le svo -

je mjes to i te me iz plje va lj skog kra -

ja, tako da će Revija u budućnosti

ima ti sve vi še či ta la ca, ne sa mo iz

reda bošnjačkog naroda, nego i

svih kojima je sudbina odredila da

dijele ove prostore“, istakao je Jelić.

Sadržaj Foruma je raznovrstan i

zaslužuje pažnju, poštovanje i maksimalnu

podršku. Moja sugestija bi

bila rubrika pod nazivom „Prepisano

iz života“ reportaža, o primjerima

dobre medjunacionalne i multi

vjer ske sa rad nje. To ga je bi lo a na -

dam se da će bi ti i vi še u bu du će.

Vjerujem da su Bosnjaci svjesni

svo je ulo ge i oče ku jem da će mo

svi zajedno raditi na očuvanju i razvoju

suživota u Pljevljima i Crnoj

Gori naglasio je Jelić.

Promociji su prisustvovali istaknu

ti pljev lja ci a med ju nji ma i Prof.

dr Enes Pelidija i Uzeir Becović. Zahvaljujući

se organizatorima za nadahnuto

veče Bećović je istakao

da posebno cijeni što Forum istrajno

promoviše susret i razgovor

kao inspiraciju za stvaranje i očuvanje

vrijednost koje su znatan dio

ukupne Crnogorske baštine. „Posvetimo

se zajedničkom dobru, propagiranje

vještačke razlike između

Muslimana/Bošnjaka šteti svima i

zato posebno cijenim nastojanje

Fo ru ma da nas ovak vim i slič nim

susretima još upornije zbližava i sa

so bom i sa dru gi ma“, ka zao je Be -

ćović.

Program su ukrasile pjesmama

Hamdije Šahinpašića i tamburaši

Kenan Kurtanović i Emir Prekić.

Virtuozno izveden instrumentalni

sev dah pre šao je u hors ku pjes mu

kada je krenula „Moćevčiću mali

Carigrade“.

J.Durgut

Riječ Ervina Spahića

I ja i Vi mo ra mo bi ti svjes ni či nje ni ce da se spo ro i teš ko pro bi ja svi jest

da lju di mo gu da ži ve, ra de i gra de za jed no , a da ne bu du is te vje re , is -

te nacije ili istih političkih uvjerenja. Upravo je zato i obaveza svih nas koji

mislimo dobro Crnoj Gori, da rušimo zidove koji nas dijele a gradimo

mos to ve ko ji će nas spa ja ti. Lju di su slo bod ni da ži ve svoj ži vot na na čin

koji sami izaberu, ali pod uslovom da njihov izbor ne ugrožava slobodu i

prava drugih. Niko ne može biti slobodan ako poriče pravo na slobodu

drugome. Manjinski narodi nikog ne ugrožavaju osim one koji zagovaraju

nacionalni koncept vlasti, koncept vlasti koji je civilizacijski prevaziđen

politički projekat.

Kvalitet našeg života je u našim rukama. Misija “Foruma” je upravo ta da

ot vo re no pi še o “ sve mu i svi ma” svi đa lo se to ne ko me ili ne. Mi ne smi -

je mo zat va ra ti oči i živ je ti u ilu zi ja ma a upra vo je naj vi še tih i tak vih. Oni

me ne naj vi še pod sjeć aju na onu že nu iz pri če ko ja je dok su joj vo di li

mu ža da ga ob je se vi ka la za njim : “Kad pro đeš kroz čar ši ju, ku pi mi kat

za di mi je i na nu le ! “

Napominjući da je u Pljevljima uvijek nailazio na srdačan i topao doček

Er vin Spa hić je pri sut ni ma pro či tao di je lo ve iz tek sta ko ji je u cje li ni ob -

jav ljen u ovom bro ju u nje go voj ru bri ci : “ KU TAK ZA DO KO NE “.

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM

11


HRO NI KA » » »

r e v i j a

IZ LOž BA RADOVA SABAHETE BEKE MASLIČIĆ OTVORENA U UMJETNIČKOM PAVILJONU U PODGORICI

Suptilni govor slike

Retrospektivna izložba radova

akademske slikarke Sabahete Beke

Masličić upriličena je u Umjetničkom

paviljonu. Postavku čine radovi

nastali u periodu od 1974-

2008. godine i obuhvataju cikluse:

“Me di te ran”, “Baš ta Me di te ra -

na”,”Slikarev model”, “Mrtve prirode”

i “Impresije iz Pariza”. Izložbu

je otvorila istoričar umjetnosti i likovni

kritičar, Olga Perović.

Ova ved ra i rad na sli kar ka ži vi i

radi u Beranama, a slika kao izrazito

mediteranski umjetnik. Zaljubila

se u mediteranske boje, bašte i

svjet lost još dok je uči la u Her ceg

No vom i po ni je la ih je u svoj ži vot -

ni put. Njeni motivi su plemenitimrtve

prirode, bašte, figure, krovovi,

kazala je Olga Perović, podsjećajući

da istoričar umjetnosti, Bogdan

Musović, kao dobar poznavalac

svih karakteristika mediteranskog

u umjetničkim djelima crnogorskih

slikara, uvjereno ističe: “Na

umjetnost Beke Masličić možemo

skrenuti pažnju kao na posebnu likovnu

pojavu na crnogorskoj likovnoj

sceni, sa osobenim likovnnim

is ka zom, sa ide jom, du hom i

pos tup kom, gdje je još jed nom, da

pod vu čem, do dir nu la (u pra voj

mjeri) umjetničku suštinu. Svoju

oči gled nu li kov nu pre do dre đe -

nost iskazala je kroz suptilne forme

i go vor sli ke”. Ovaj Mu so vi ćev

zaključak nesumnjivo treba prihvatiti,

a možda još treba dodati da

kod ove sli kar ke u jar kim bo ja ma,

ra zi gra nos ti pri zo ra, ima dos ta

mašte i liričnosti, neke opuštene

vedrine, što je rijetkost u crnogorskom

slikarstvu, zaključila je Olga

Perović.

Sabaheta Beka Masličić je rođena

u Beranama 1947.godine. Završila

je Umjetničku školu u Herceg

Novom, pa Pedagošku akademiju

S. Masličić

Beke

Masličić

u Priš ti ni i vra ti la se u Be ra ne, gdje

slovi za istaknutog likovnog pedagoga

i sve zapaženijeg i aktivnijeg

umjetnika. Znanje je dopunjavala

studijskim boravcima u Parizu, Italiji,

Njemačkoj, Španiji, Austriji, Grčkoj

i južnoslovenskim republikama.

Poveza nost sje ve ra i me di te ra na

ni je slu čaj na, jer i da nas, sve što ra -

dim je isprepletanost tih podneblja.

Moj li kov ni je zik sam sve la iz -

među lirske apstrakcije i figuracije...

za ko ji uv jek imam te mu, za da -

tak i odgovor - naglašava Beka.

Ekspresija njenog slikarstva,

bez obzira na motiv, sa izraženim

kolorističkim karakteristikama i

specifičnostima, ima lapidaran

izraz koji se često graniči sa

umjereno apstraktnim projekcijama

- zapisao je Mladen Lompar uz

konstataciju da figure na Bekinim

platnima djeluju kao „monumentalne

iluminacije nekog magijskog

štiva čiji je smisao vračanje tišini”.

Iz lož bu je organizovalo ULCG.

M.R.

12 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « HRO NI KA

PROMOCIJA NOVE KNJIGE UZEIRA BEĆOVIĆA

Gajret u Pljevljima

No va knji ga Uzei ra Be ćo vi ća

„Gajret u Pljevljima“ promovisana

je sredinom juna.

Promocija je održana u prepunoj

sali gimnazije „Tanasije Pejatović“

u Pljev lji ma. O knji zi su go vo ri -

li: prof. dr. Enes Pe li di ja, pro fe sor

sarajevskog Univerziteta i Radoman-Risto

Manojlović, direktor Zavičajnog

muzeja u Pljevljima. Promociju

su organizovali Međurepublička

zajednica i Sekretarijat za

društvene djelatnosti opštine Pljevlja.

Govoreći o knjizi, prof. Pelidija

je rekao: „Ova knjiga je proizvod

veoma plodnog autorovog istraživačkog

rada, koja je praktično nasta

vak knji ge o Gaj re tu ko ju je 1986

godine izdao dr. Ibrahim Kemura.

Dok se Ke mu ra ba vi ulo gom Gaj -

reta u kulturnom uzdizanju i prosvjećivanju

muslimanskog naroda u

BiH, Bećović opisuje ideju i formiranje

Gajretovih pododbora u Sandžaku,

Srbiji i Crnoj Gori u mjestima

gdje živi muslimanski živalj.

„Što je mu la Mus ta fa Ba šes ki ja,

poznati sarajevski hroničar 19 vijeka

ura dio za grad Sa ra je vo, to je za

ovaj kraj ura dio Uzeir Be ćo vić sa

svo jih 26 do sa da iz da tih knji ga i

2974 bibliografske jedinice, tokom

dvadesetogodišnjeg publicističkog

ra da. Be ćo vić je us pio da otr gne

od zaborava brojne događaje i ličnosti

iz perioda između dva rata,

koristeći veoma znalački relevantne

i po uz da ne iz vo re i neopterećen

una pri jed pos tav lje nom te -

zom dokazivanja bilo čega osim

naučne istine i objektivnog prikazivanja

rada Gajreta na ovom prostoru“

između ostalog kazao je prof.

Pelidija.

Radoman Manojlović je u svom

izlaganju istakao zanimljivu temu

ove knjige koju je autor potkrijepio

konkretnim istorijskim činjenicama.

Knji ga od 356 stra na je po di je -

Sala gimnazije Tanasije Pejatović - Promocija knjige „Gajret u Pljevljima”

Naslovnica knjige

lje na u dva di je la, ta ko da u pr vom

dijelu na 280 strana i 150 fotografija

i cr te ža, a u dru gom sa 60 iz vor -

nih dokumenata i priloga, 327 citiranih

referenci, knjiga dobija potpunu

i pouzdanu snagu sigurnog i

ne za o bi laz nog is to rij skog iz vo ra

prilikom svakog pokušaja dodatne

opservacije ove teme...“

Na kra ju se obra tio i au tor knji -

ge Uzeir Bećović i zahvalio direkto

ru gim na zi je na us tup lje nom

prostoru, organizatoru promocije

kao i saradnicima prilikom pripreme

knji ge. Za hva lio se svim pri sut -

nim u sa li, me đu ko ji ma je bi lo ne -

koliko aktivnih članova Gajreta, zatim

sinovima i unucima nekadašnjih

članova ovog društva, sa porukom

da nastave promovisati kultur

ne vri jed nos ti i sve ono što je

Gajret činilo prepoznatljivim. Izdavači

knjige su Almanah iz Podgorice

i preduzeće Grafomerc iz Sarajeva.

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM

13


HRO NI KA » » »

r e v i j a

SAOPŠTENJE BOŠNJAČKE STRANKE POVODOM ODLUKE O DAVANJU NOVIH NAZIVA ULICAMA I TRGOVIM U BARU

Pokušaj brisanja

nasljeđa

Detalj iz

Starog Bara

Iznenađeni smo smo i zabrinuti prijedlogom odluke

o davanju novih naziva ulicama I trgovima u Baru

, ko jom se još jed nom veo ma gru bo bri še nas lje đe,

istorija I kultura gotovo trećine žitelja Bara.

Među četrdesetak naziva koji se nalaze u predloženoj

odluci samo je jedno ime koje pripada islamskoj

kulturi, tradiciji i prošlosti koja je gotovo četiri i po vijeka

utemeljena u Baru i kojoj danas pripada trećina

njegovih stanovnika. Ovakav ignorantski odnos zabri

nja va, tim vi še, što smo se, na vri je me i u pro pi sa -

nom roku, obratili Savjetu za davanje prijedloga naziva

uli ca i tr go va, sa de se tak ime na ko ji su da li ite ka kav

doprinos razvoju bara ili ostavili prepoznatljiv trag u

njegovoj pisanoj i usmenoj istoriji.

Začuđuje da se Savjet ignorantski ponio prema

imenima Selim-bega Mustafagića, čijoj se slavi junaštvu

i Knjaz Ni ko la di vio i pi sao svo je naj ljep še pjes me,

Junuza Divanovića najpoznatijeg prosvjetnog radnika

u barskoj istoriji, srednjevjekovnog pjesnika Mule

Osmana, poznatih dobrotvora Škanjevića, Haverića

ili Omerbašića koji su napravili prve vodovode, najljepše

mostove, džamije, škole I druge građevine koji

ma se i da nas di ve svi ko ji neš to vi še zna ju o ar hi tek -

turi I građevinarstvu, i koji su zavještali ogroman

imetak za prosperitet I razvoj grada i tada prepoznaljivog

po svojoj multikluturi.

Ni medju postojećim nazivima koji egzistiraju već

više decenija, nema niti jednog imena iz islamske prošlosti

I tradicije, pa nas utoliko više zabrinjava ovaj

kontinuitet ignorancije I diskriminacije jednog civilizacijskog

nasljeđa, što najbolje govori da je odnos

prema našoj prošlosti mjera odnosa i prema onima

ko ji da nas ži ve u Ba ru.

Uistinu, među nekim od predloženih imena ima

suvislih prijedloga, ali isto tako nalaze se i imena ljudi

nepoznatih lokalnoj tradiciji, kao i imena pjesnika I

naučnika koji pripadaju drugim državama, tradicijama

i koji za lokalnu istoriju nemaju nikakvog značaja.

Multikultura i multietnički karakter Bara samo je

prazna predizborna fraza, koja se još jednom demantu

je u ži vo tu, ka da se na ova ko grub I dis kri man tor ski

način potire čitav istorijsko nasljeđe jednog ili više naroda.

Bošnjačka stranka poziva sve koji drže do istinske

tolerancije, uvažavanja različitosti I multikulture da ne

prihvate ovakvu diskriminaciju i potiranje jednog golemog

istorijskog, duhovnog i kulturološkog nasljeđa

po kojem se Bar prepoznaje stoljećima.

UDRU žENJE “ALMANAH”

Novi broj časopisa

Novi broj časopisa “Almanah” otvara

esej Zlatana Čolakovića “Pjevač

iznad priča - Homer, Međedović i

tradicijska epika”. Autor obrazlaže

teze formirane u eseju “Post-tradicionalna

epika Avda Međedovića” iz

kritičkog izdanja epike Avda Međedovića

čiji je priređivač. Među brojnim,

pažnje vrijednih tezama, izdvajaju

se definicije tradicijske i post-tradicijske

epske tvorbe. Tekst je namijenjen

profesionalnim homerolozima

i onima koji se posebno zanimaju

za Homera. Slijedi rad Rašida Đuri

ća pos ve ćen sti le ma ti ci bal kan -

skim turcizmima u “Gorskom vijencu”

kroz muslimansko-bošnjačku recepciju.

Temat “Baština” donosi i rad Ane

Abramović Orlandić, posvećen konzervaciji

turske marame iz 18. vijeka

koja se trenutno čuva u Muzeju kralja

Nikole. Maksut Y. Hadžibrahimović

u tesktu koji je pubilokovan u

14

oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « HRO NI KA

tom poglavlju “Almanaha” bavio se

pitanjem da li je pseudomesija Sabataj

Cevi sahranjen u Ulcinju.

Postavljanje elementarne muzičke

pismenosti na izvornom narodnom

stvaralaštvu u Sandžaku, tema

je istraživanja Nake Našić koja je izvršila

analizu usmene proze Sandžaka,

zapisala ritam i izdvojila oblike i sadržaje

koji mogu biti korišćeni u

stvaranju zvučnih naslaga i muzičkom

opismenjavanju. Suljo Mustafić

se ba vio kul tim zmi je u na rod nom

običaju i vjerovanjima u barskom

kraju.

Poglavlje “Istorija” otvara rad Saita

Š. Šabotića “Spuška kapetanija u

18. vijeku”. Autor daje pregled najvažnijih

događaja od vremen osnivanja

Spuža, početkom 18. vijeka, zakljuž

no sa 1796. go di nom. Te ma ra da

Adnana Pepića su gradovi na crnogorskom

primorju pod osmanskom

vlaš ću, dok se Sa fet Ban džo vić ba vio

procesom demografske deosmanizacije

Balkana u svijetlu odlika Berlinskog

Kongresa 1878.

U ru bri ci Por tret ob jav ljen je

tekst o Besaletu Pojatiću, dok su za

rubriku Aktuelnosti pisali su Nadira

Av dić Vla si (“Pr vi ula zak u Bos nu na -

kon ra ta - maj 1996.”), Ala ga Der vi še -

vić (“Raseljavanje i deportacija Bošnja

ka od 1992. do 1995. go di ne kao

elemenat genocida”), Suljo Mustafić

(“Formiranje Bošnjačkog savjeta u

Crnoj Gori”), Šerbo Rastoder (“Formiranje

Muslimanskog savjeta u Crnoj

Gori”) i Raif Hajdarpašić (“Osnove

srpskog ekspanzionizma”), dok je

u istoj rubrici objavljen i “Izvještaj 1”

Nansen dijalog centra o slučaju “Bukovica”.

U rubrici Književnost tekstove su

objavili Faiz Softić (“Nurija”), Safet

Hadrović Vrbički (“Osveta”), Avdo

Metjahić (“Starački muhabeti”) i Sulej

man Alič ko vić (“Pjes ma”), a u ru -

bri ci Do ku men ti Šer bo Ras to der

(“Nekoliko dokumenata iz bečkih

arhiva o pokrštavanjima i iseljavanju

muslimanskog stanovništva iz oblasti

koje je Crna Gora oslobodila u balkanskim

ratovima 1912/1914”), Maksut

Dž. Hadžibrahimović (“Jedan dokument

o ulcinjskom pomorcu Ibrahimu

Osmaniju iz 1901. godine”), Sait

Š. Šabotić (“Neobjavljeni izvještaj

Na rod nog od bo ra op šti ne Nik šić

1959. godine o broju najamnih zgrada

i površini građevinskog zemljišta

u vlasništvu vjerskih zajednica”) i

Jas mi na Ras to der (“Cr no gor ska

štampa o položaju Muslimanki i akciji

skidanja zara i feredži u Barskom

i Ulcinjskom srezu 1946-1950”).

U rubrici Prikazi objavljeni su

tekstovi Medise Čolaković o knjizi

Zlatana Čolakovića, Saita Š. Šabotića

o knjigama Zaima Azemovića, Zećira

Lubodera i Ibrahima Pašića, Faruka

Dizdarevića o slikama Medžida Fakića

i knjizi Arifa Rovčanina, Jasmine

Kočan o “Novopazarskom zborniku”,

Safeta Bandžovića o knjizi Žaka

Masea koju je preveo Vladimir Pavlović,

Redžepa Škrijelja o knjigama

Omera Turkovića i Fahrudina Smajlo

vi ća, Jas mi ne Ras to der o knji zi

Sulja Mustafića, Milana Vujovića i Anta

Bakovića, Vladimira Vojinovića o

knji ga ma Ad na na Čir gi ća, Ra ši da

Durića o knjizi dr Smaila Balića, Zuvdije

Hodžića o knjizi koju je priredio

Mićo Miranović i Eda Murića o filmu

“Karneval”.

Ured nik “Al ma na ha” je Šer bo

Rastoder, izvršni direktor Atvija Kerović,

a lektori Zuvdija Hodžić i Suljo

Mustafić.

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 15


HRO NI KA » » »

r e v i j a

SJEĆANJE

Alija Matović 1937-2008

Alija Matović je rođen 1937. godine

u Ibar cu kod Ro ža ja, u rad nič koj

porodici. Odmah nakon završetka

uči telj ske ško le u No vom Pa za ru

1956. go di ne, vra tio se u svoj rod ni

kraj i za pos lio se kao uči telj. Že ljan

znanja nastavlja dalje školovanje. Završio

je Fakultet političkih nauka

1965. godine u Sarajevu. Ponovo se

vra ća u Ro ža je gdje je sa da bio vi še

politički aktivan, i obavlja niz političkih

funkcija od predsjednika Opštinskog

sindikalnog vijeća, sekretara

Opštinskog komiteta Saveza komunis

ta Ro ža je, pa sve do čla na Cen tral -

nog komiteta Saveza komunista Crne

Gore i funkcije poslanika u Republičkom

parlamentu Crne Gore.

Kao de le gat uče stvo vao je na V

kon gra su Sa ve za ko mu nis ta Cr ne

Gore i IX kongresu Saveza komunista

Jugoslavije.

Koliko je bio politički aktivan i

nacionalno svjestan u to vrijeme iznosimo

samo jedan pasus iz njegovog

re fe ra ta ko ji je pod nio na IX

kongresu SKJ koji održan u Beogradu

u vre me nu od 11-13. 03. 1969. go -

dine:

- Područje rožajske komune u

geografskom smislu je brdsko-planinsko.

Tu se osjećaju veoma veliki

ekonomski i politički problemi. Pozna

to je da ovo po druč je spa da u red

najnerazvijenijih u Crnoj Gori, pa i u

zemlji. O tome jasno govori i pokazatelj

da je nacionalni dohodak po

glavi stanovnika nizak; investiciona

ulaganja od oslobođenja do danas

su za oko 20 pu ta ma nja od pros ječ -

nih investicionih ulaganja u Crnoj

Gori. Neravnomjernost se vidi i po

broju uposlenih i veoma velikom

porastu broja nezaposlenih. Tu je izražen

problem razvoja poljoprivrede,

se la, i, s tim u ve zi, ost va ri va nje

Ustavom zagarantovanih prava u pogle

du za do vo lja va nja op šte po -

trošnje i životnog standarda. Koliko

je taj pro blem te žak, go vo ri i po da -

tak da se pos ljed njih de set go di na iz

rožajske komune iselilo oko 4.652

stanovnika, od čega 3.500 u inostran

stvo, što nam, s ob zi rom na mje -

šovitost nacionalnog Sastava ovog

područja, stvara velike političke i

idej ne pro ble me. To je pre ko 90

odsto ukup no ise lje nih iz na še Re -

pu bli ke u inos tran stvo u ovom pe -

rio du. Za to sma tram da je ovom po -

dručju, kao i drugim sličnim krajevima,

potrebna pomoć šire društvene

zajednice, da bi se otklonile posljedice

istorijskog nasljeđa.

Pored političkog angažmana bio

je aktivno prisutan kao osnivač ili

član mnogih društveno korisnih organizacija

i nevladinih udruženja.

Posebno se istakao kao član Mirovnog

vijeća koje je djelovalo na

području čitavog Sanddžaka, gdje je

on kao čov jek od ime na i ugle da us -

pijevao da da neizmjeran doprinos

u rješavanju problema i izmirenja na

stotine zavađenih porodica.

Bio je ak ti van član i de le gat Sa ve -

za organizacije za borbu protiv alkoholizma,

nikotinizma i narkomanije

kako na prostoru Crne Gore, tako i

na prostoru ondašnje Jugoslavije.

U vri je me uvo đe nja vi še per tij -

skog sis te ma, u na di da će se sa ču va -

ti zajedništvo u Crnoj Gori, jedan je

od osnivača Stranke nacionalne ravnopravnosti

i njen prvi predsjednik.

Sa že ljom afir ma ci je Ro ža ja i

predstavljanja ovog kraja široj javnosti,

osnivač je i predsjednik Društva

prijetelja i poštovalaca Rožaja, takođe

je jedan od osnivača časopisa

za nauku i kulturu «Rožajski zbornik».

Pri je ras pa da SFRJ bio je upi sao

postdiplomske studije na Ekonomskom

fa kul te tu u Skop lju i Prav nom

fakultetu u Beogradu. Ratna dešavanja

su ga one mo gu ći la da svo je pos -

diplomske studije privede kraju.

Sa svo jim nauč nim i struč nim ra -

do vi ma bio je zas tup ljen u mno gim

časopisima i publikacijama. Objavio

je 2003. godine knjigu Refleksije o

boš njašt vu. Au tor je nor ma tiv nih

akata Islamske zajednice u Republici

Crnoj Gori.

Da je do zad njeg da na bio ak ti -

van, go vo ri i či nje ni ca da su mu dvi -

je knji ge os ta le u pri pre mi za štam -

pu i da ima vi še ru ko pis nih knji ga

dnevničke sadržine.

Koliko je bio aktivan u društveno-političkom

životu govori činjenica

da je od li ko van sa Me da ljom za

vojne zasluge i Ordenom za vojne

zasluge sa srebrnim mačevima.

Njegova porodica i šira rodbina

mogu biti ponosni što su imali čovjeka

ka kav je bio Ali ja ko ji je sa pod -

jednakom ljubavlju mislio kako na

svo ju po ro di cu ta ko i na svoj kraj.

Ali ja je na ahi ret pre se lio 2. sep -

tembra 2008. u sedamdeset drugoj

godini. Molimo dragog Allaha da ga

nagradi dženetom.

16 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « HRO NI KA

SAMOSTALNA IZLOž BA ISMETE ŠAHIMPAŠIĆ KATANA

Bo ja se ni ka da ne mo že

pogrešno tumačiti

U velikom holu sportske dvorane

ADA, u Pljevljima sredinom jula, pod

pokroviteljstvom galerije “Vitomir Srbljanović”

održana je samostalna izložba

Ismete Šahinpašić-Katana. Izložbu

je otvorio Uzeir Bećović, publicista

i dugogodišnji kulturni radnik.

Govoreći o slikarstvu Ismete Katane

Bećović je podsjetio da je ona

rođena u porodici Šahinpašić i da

predstavlja onaj fini izdanak, koji je

odnjegovan u mirisu ruža i avlijskog

„jorgovana“, a riječju i djelom svoje

uže i šire porodice gdje su kulturni

izdanci i kultura bili sastavni dio u bitisanju

porodice Šahinpašić. I s-

me ta je ro đe na je u Pljev lji ma 1952

godine. Osnovnu školu i gimnaziju

završava u rodnom gradu, a ekonomski

fa kul tet u Sa ra je vu. Još u ra noj

mladosti pokazuje naklonost prema

slikarstvu i poeziji. Slikarstvom se bavi

od škol skih da na, do dat no se an -

gažujući u likovnim sekcijama u osnov

noj ško li „Boš ko Bu ha“ kod nas -

tavnika Besaleta Pojatića i u gimnaziji

„Tanasije Pejatović“ kod prof. Vitomira

Srbljanovića. U to vrijeme učesnik

je đačkih izložbi organizovanih

raznim povodima, a kasnije sa slikarima

zavičaja pri KUD-u „Volođa“.

Poslednjih godina izlaže grupno

sa članovima Likovnog kluba „Risto

Pejatović“ u Pljevljima, Beogradu, Kotoru,

Budvi i drugim mjestima. Svoju

prvu samostalnu izložbu Ismeta je

imala u svojoj dvadesetoj godini u

Pljevljima u motelu „Vodice“. Najmlađi

je dobitnik prve eks-jugoslovenske

nagrade za slikarstvo „Pivo Karamatijević“

koju je dobila 1969 godine

u okviru Međurepubličke zajednice

uz veoma visoke kriterijume stručnog

žirija.

Treću nagradu na izložbi u organizaciji

KUD „Volođa“ u Pljevljima

dobija 1978. Drugu nagradu dobija

1981, a po tom 2001 go di ne na iz lož bi

„Boje ženske duše“ povodom Dana

že na u do mu voj ske u Pljev lji ma.

Ismeta

Katana

U Ismetinim slikama javlja se apstraktni

pejzaž. Ismeta, pjesnik i slikar

ka že: „Ri ječ i bo ja se raz li ku ju u

tome što je boja pristupnija čovjeku i

što se nemože pogrešno tumačiti,

dok poezija može ostati neshvaćena“.

Ovo je vje ro vat no je dan od raz -

loga što radije slika nego piše.

Izložbu su upotpunili tamburaši

Omladinskog kulturnog centra Pljevlja.

J. Dur gut

BRATSVO MUŠOVIĆA PRVI PUT NA JEDNOM MJESTU

Česma kao simbol bogate tradicije

U Seljašnici, kod Prijepolja, održan

je skup bratstva Mušovića, povodom

če ga je puš te na u rad i čes ma

kojoj je dat simboličan naziv Mušovina,

kao sinonim na nikšićku tvrđavu

koja je i do današnjih dana zadržala

taj na ziv.

Pred oko 200 članova porodice

Mu šo vić, skup je ot vo rio prof. Ha -

džo Mušović, koji je između ostalog

istakao:“Da smo bili više radoznali i

da smo razgovarali više sa našim djedovima,

očevima i amidžama, osluškivali

i zapisivali, što sebi nikada nemožemo

oprostiti, mi Mušovići iz

prijepoljske opštine, znali bi više o

našim korijenima, precima, njihovom

životu, mudrosti i trajanju u teškim

vremenima i iskušenjima. Naše

današnje okupljanje je spontano, jer

smo se ovde i ranije okupljali povodom

đurđevskih uranaka, nastavljajući

tradiciju i sjećajući se naših preda

ka, a cilj nam je da što vi še oku pi -

mo bratstva Mušovića da se upoznamo

i da se sju tra ne bi os je ća li kao

stran ci, jer su nam ko ri je ni is ti, a že lja

nam je da ove susrete unaprijedimo

i proširimo. Inicijativa za naše današnje

okupljanje ovdje, poteklo od

privrednika Ulvije Mušovića, velikog

zaljubljenika prirode i organizatora

uranaka, a zdušno je prihvaćena od

naših rođaka iz Ratajske i Seljašnice.

Ova čes ma je ma li dar ko ji os tav -

ljamo našim potomcima i svim ljudima

da se nji me ko ris te i da po ne su

ideju o dobrim djelima, ljepoti i plemenitosti...“

između ostalog kazao je

prof. Hadžo Mušović.

Hajr česmu Mušovića, idejno rješenje

arhitekte Mirzete Mušović uda-

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 17


HRO NI KA » » »

r e v i j a

te Ge gić iz Beča ot vo rio je i pre dao

na dalju upotrebu Osman beg Mušović,

poznati privrednik iz Zagreba,

porijeklom iz Pljevalja, koji govorio

o korijenima bratstva Mušovića, kao

i razlozima njihovog iseljavanja iz

Nikšića i Kolašina, krajem 18-og i početkom

19-og vijeka. „Zahvaljujući

ugledu i dostojanstvu koji su Mušovi

ći ima li u pro šlos ti, čak i na ši naj ve -

ći protivnici su se sa poštovanjem i

uvažavanjem odnosili prema njima.

Onaj ko se u Cr noj Go ri predsta vio

sa prezimenom Mušović imao je posebo

uvažavanje i poštovanje čestitog

i ugled nog čov je ka. O to me su

pisali njihovi istoričari i publicisti

kao: Simo Šobajić, Vladimir Mijušković,

dr. Žar ko Šće pa no vić i dru gi. Naj -

veći doprinos da saznamo više o nama

dao je dr. Ej up Mu šo vić, ko je ga je

smrt od vu kla, a da je os tao, s ob zi -

rom na želju i entuzijazam koji je

imao, mi Mu šo vi ći bi da nas ima li

kvalitetnu monografiju koja bi ostala

u jednoj trajnoj uspomeni i vrijednos

ti i zna li bi mno go vi še o na ma,

gdje smo živjeli i bitisali...“ rekao je

Osman beg Mušović.

Tokom svečanog ručka, bratstvu

se obratio Ulvija Mušović koji je govorio

o razlozima i potrebi ovog

okupljanja i između ostalog rekao:

„U novim okolnostima i vremenu,

kod mno gih od nas su po če la da bli -

jede sjećanja o našem rodu i porijeklu,

ali su nas Cr no gor ci pod sjeć ali na

to sa punim uvažavavanjem, kroz

svoja predanja i istoriografsku građu

i ovo je pri li ka da im se tim po vo -

dom zahvalimo“. Skupu se obratio i

naj sta ri ji član brat stva 93-go diš nji

Mušo Mušović iz Bijelog Polja, zahvalio

se organizatoru okupljanja i

rekao da je svojevremeno Nikšić napustilo

16 kuća Mušovića, a da ih danas

ima vi še od sto ti nu. U Bi je lom

Po lju ima 37 ku ća, u Pri je po lju 16,

Pljevljima 4 a ostali su razasuti do

najudaljenijih krajeva.

J. Dur gut

PREDSTAVNICI CRNE GORE NA BALKANSKIM SUSRETIMA U IZMIRU – TURSKA

Impresivni susreti sa iseljenicima

Na ovogodišnjim tradicionalnim

Balkanskim susretima u Izmiru u

Turskoj učestvovali su i predstavnici

Cr ne Go re-Kul tur no um jet nič ko

društvo “Njegoš” sa Cetinja i gospoda:

Rifat Rastoder, potpredsjednik

Skupštine Crne Gore. Dr Milo Janković

gradonačelnij Cetinja i Ana Vicković

šef kabineta gradonačelnika

Prijestonice.

Filklorni ansambl KUD “Njegoš”

je u zajedničkim nastupima sa sličnim

ansamblima iz glavnih gradova:

Slovenije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine,

Makedonije, Kosova, Albanije,

Rumunije, Bugarske, Grčke i Turske

veoma dobrom prezentacijom izvornih

narodnih igara iz Crne Gore

pobrao posebne simpatije, zbog čega

je i dobio više otvorenih poziva

za učešće na sličnim festivalima u Izmiru

i drugim gradovima Turske,

kao i drugim državama regiona.

Gospoda Rastoder i Janković su

pak imali više sadržajnih susreta sa

Društvo Njegoš

na festivalu u Izmiru

najvišim rukovodstvom četvoromilionskog

Izmira, kao i rukovodstvima

vi še op šti na u ovom gra du. Po -

sebno su kako ističu bili impresivni

sus re ti sa i na ovom po druč ju broj -

nim potomcima iseljenika iz Crne

Gore koji sa naglašenim simpatijama

prate i podržavaju aktuelnu međunarodnu

i ukupnu reafirmaciju nezavisne

države Crne Gore. U svim

ovim susretima, inače, iskazana je

maksimalna otvorenost i spremnost

za saradnju i razmjenu kulturnih i

drugih dobara, počev od sporta i

kulture do turizma, poljoprivrede i

drugih oblika rada i stvaralaštva.

18 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « KRI TIČ KE PA RA LE LE

DR žAVOTVORNO BIĆE CRNE GORE DVIJE IPO GODINE OD OBNOVE DR žAVNOSTI

U vrtlogu starih

konfuzija

Piše: Rifat Rastoder

U situaciji kada upravo reafirmisanu

državu valja utemeljiti. Kada je

valja urediti i učiniti ekonomski i

ukupno sposobnom i konkurentnom

za savremene - evropske i evroatlantske

integracije, nije baš uputno

izdvajati i apostofirati kao posebno

važno, bilo koje od aktuelnih pitanja.

Či ni se, ipak, da se iz vi še, ka ko ak -

tuelnih, tako i mnogo daljih razloga,

pitanje stanja državotvornog bića name

će kao jed no od sre diš njih.

Ovo, u pr vom re du, zbog to ga što

je državotvorno biće Crne Gore umnogome

i krhko i specifično. Kao što

je, naime, poznato odluku o obnovi

punog državnog i međunarodnog

subjektiviteta Crne Gore donijela je

tek nešto izraženija većina.

S druge strane, takođe je poznato,

da je uz sve po ku ša je da se dr žav go -

tvornost tretira kao nasljedno ili tačnije

jednovjersko pravo i po osnovu

toga nastoji pripisati samo Crnogorcima

i Srbima, ova odluka je donesena

zahvaljujući, u prvom redu, gotovo

bezrezernoj podršci glasača iz reda

brojčano manjinskih naroda i drugih

manjinskih nacionalnih i etničkih

zajednica. Na referendumu o daljem

državnopravnom statusu Republike

Crne Gore, održanom 21. maja 2006.

go di ne je, kao što je poz na to, od 484

718 građana koji su imali pravo izjašnja

va nja, gla sa lo njih 419.240 ili 86,5

odsto. Od ukup nog bro ja onih ko ji

su se izjašnjavali, na pitanje: Želite li

da republika Crna Gora bude nezavisna

država sa punim međunarodno-pravnim

subjektivitetom, sa DA

Imajući u vidu činjenicu da je pun državni i međunarodni

subjektivitet Crne Gore obnovljen poslije bezmalo

pu nog jed nog vi je ka, te da je ob nov ljen od lu kom tek

nešto izraženijom većine građana, realno je bilo očekiva

ti da će se sve uči ni ti da se ne za vis na Cr na Go ra, ko -

nač no, ute me lji i ure di ta ko da ni ka da vi še bar ne

dođe u si tua ci ju da je se odri ču čak i nje ni tvor ci, kao

što se to u više navrata događalo tokom njene istorije.

Nažalost, uprkos brojnim, najčešće i preskupo plaćenim

lekcijama iz bliže i dalje prošlosti, u političkom i ukupno

jav nom ži vo tu još je, ako ne i pre o vla đu juća, a ono

veo ma vi tal na svi jest ko joj je još uvi jek bli ža pro šlost

nego sadašnjost i, pogotovu, budućnost

odnosno za nezavisnost se izjasnilo

njih 230.661 ili 55, 5 odsto, dok je njih

185.002 ili 44,5 odsto bi lo pro tiv ne -

zavisnosti. Konstatovano je tom prilikom

I 3.577 nevažećih glasačkih listića.

Po opštinama to izgleda ovako:

Adri je vi ca( ZA ne za vis nost 27,74

odsto, PRO TIV – 72,26 odsto gla sa -

ča); Bar( ZA ne za vis nost 63,67 odsto,

PRO TIV 36,33 odsto ); Be ra ne( ZA

ne za vis nost 47,17 odsto, PRP TIV

52,83 odsto); Bijelo Polje( ZA nezavis

nost 55,69 odsto, PRO TIV 44,31

odsto); Bud va( ZA 53,32 odsto, PRO -

TIV 46,68 odsto); Da ni lov grad( ZA -

53,71 odsto, PRO TIV – 46,29 odsto);

Ža bljak( ZA – 38,67 odsto, PRO TIV –

61,33 odsto); Ko la šin( ZA – 42,22

odsto, PRO TIV – 57,78 odsto); Ko -

tor(ZA – 55,70 odsto, PRO TIV – 44,30

odsto); Moj ko vac( ZA – 43,93 odsto,

PRO TIV – 56,07 odsto); Nik šić( ZA –

52,63 odsto, PRO TIV – 47,37 odsto);

Plav( ZA – 78,92 odsto, PRO TIV –

21,08 odsto); Plu ži ne( ZA – 24,30

odsto, PRO TIV – 75,70 odsto); Pljev -

lja(ZA – 36,28 odsto, PRO TIV – 63, 72

odsto); Pod go ri ca( ZA - 53,67 odsto,

PRO TIV – 46,33 odsto); Ro ža je( ZA –

91,33 odsto, PRO TIV – 8,67 odsto); Ti -

vat( ZA – 56,45 odsto, PRO TIV 43,55

odsto); Ul cinj( ZA - 88,50 odsto, PRO -

TIV – 11,50 odsto); Her ceg – No vi(

ZA – 38,66 odsto, PRO TIV – 61,34

odsto); Ce ti nje( ZA – 86,38 odsto,

PRO TIV – 13,62 odsto) I Šav nik( ZA

– 43,08 odsto, PRO TIV – 56,92

odsto).

I ako detaljnija analiza strukture

glasača nikada nije urađena ili bar nije

objelodanjena, i iz najletimičnijeg

uvida u rezultate glasanja po glasačkim

mjestima, lako se osvjedočiti da

su u strukturi glasača za nezavisnost,

glasači iz tradicionalno brojčano manjin

skih na ro da ako ne u zna čaj noj

pre va zi a ono bar u jed na kom od no -

su.

Na stranu što činjenice, inače, jasno

upućuju da je Crna Gora vjekovima

već - prak tič no od šiz me od nos -

no pod je le hri šćan stva( 1054) i, po -

gotovo, od kraja 15. vijeka, odnosno

već prvih dodira sa islamskim civilizacijskim

krugom - prelaskom jednog

broja potomaka uglednih crnogorskih

porodica ukuljučujući i samu

porodicu rodonačelnika Crne

Gore Ivana Crnojevića u islam - tipično

multietničko, multivjersko i multi-

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 19


KRI TIČ KE PA RA LE LE » » »

r e v i j a

nacionalno društvo.

I posljednjim popisom iz 2003.

go di ne, kao što je poz na to, upr kos

novoj ratnoj drami tokom perioda

od prethodnog popisa, odnosno raznoraznim

novim pritiscima, čak i

grubim progonima stanovništva islamske

i katoličke vjere, konstatovano

je da je u Cr noj Go ri: tek 40,64

odsto stanovništva crnogorske nacionalnosti,

30,01 odsto srpske, 13,68

odsto bošnjačke(Bošnjaci/Muslimani),

7,o9 odsto al ban ske, 1,05 odsto

hr vat ske, 0,43 odsto rom ske i, čak,

6,94 odsto onih ko ji se ni je su iz jas ni -

li ili nema podataka o nacionalnosti.

Realno je, stoga, bilo očekivati da

će se nezaavisna Crna Gora, konačno,

utemeljiti kao država svih njenih

žitelja sa maksimalno zaštićenim pojedinačnim

i kolektivnim pravima i

jed na kim šan sa ma, ka ko bi je svi i do -

živ je li kao svoj naj to pli ji dom, te kao

takvoj i nesebično brinuli kao o

svom najvećem dobru.

Nažalost, uprkos svim pretpostavkama,

pa i formalnim predreferendum

skim, kao i pos tre fe ren dum -

skim zav ješ ta nji ma da će “ Cr na Go -

ra, kao nezavisna država sa punim

međunarodno-pravnim subjektivitetom,

nastaviti da se izgrađuje kao građan

ska dr ža va, mul ti na cio nal no,

multietničko, multikulturno i viševjersko

društvo, zasnovano na poštova

nju i zaš ti ti ljud skih slo bo da i pra -

va, prava manjina, principima parlamen

tar ne de mo kra ti je, vla da vi ne

prava i tržišne ekonomije,…”( Iz Deklaracije

nezavisne Republike Crne

Go re, od 3. ju na 2006. go di ne), teš ko

da bi se bar za do sa daš nji tok pro ce -

sa nje nog te me lje nja mo glo re ći da

je i blizu proklamovanog kursa.

Tragovi odstupanja prepoznaju

se još od po pi sa sta nov ništ va iz 2003.

godine. Naime, novokomponovani

crnogorski nacionalisti – najčešće

koliko dojučerašnji sljedbenici nacionalcocijalističke

ideje o velikoj

svesrpskoj državi na Balkanu, pokuša

li su i ovaj po pis is ko ris ti ti za pre -

karjanje etničke karte Crne Gore.

Pok re nu ta je pr vo veo ma ši ro ka

kampanja, naročito protiv nacionalne

samoidentifikacije Bošnjaka, a

nakon što ni to nije uspjelo pristupilo

se prek ra ja nju i sa mih, čak i već

objavljenih rezutata popisa. Tako je,

naprimjer, u prezentaciji rezultata,

Tradicionalistička svjest

Ka ko je ob nov lje na dr ža va

I ako detaljnija analiza strukture glasača nikada nije urađena ili bar

ni je ob je lo da nje na či nje ni ce su ne dvo smis le ne. Upr kos svim po ku -

ša ji ma da se dr žav go tvor nost tre ti ra kao nas ljed no ili tač ni je jed nov -

jersko pravo i po osnovu toga nastoji pripisati samo Crnogorcima i

Srbima, i iz najletimičnijeg uvida u rezultate glasanja po opštinama

i, naročito, glasačkim mjestima, lako se osvjedočiti da su glasači iz

tradicionalno brojčano manjinskih naroda, ako ne u značajnoj prevazi

a ono bar u jednakom odnosu glasačima iz reda crnogorskog a

u bit noj pre va zi nad gla sa či ma iz re da srp skog na ro da. A šta bi to

državotvornost bila ako ne učešće u stvaranju ili odbrani države.

Iznova se, svakom mogućom prilikom, pokušavaju marginalizovati ili bar

zasjeniti činjenice o realnom društvenom i državotvornom biću i tako se -

di rekt no ili in di rekt no, sve jed no, dr ža va nas to ji uk nji ži ti kao ima nje jed -

ne nacije, ili tek jedne interesne grupe, koja će potom sama odlučivati

ko li ko ko mo di te ta na tom ima nju da omo gu ći os ta li ma.

Bo ja ti se da je ri ječ o pre poz nat lji vom sin dro mu sa mo de struk ci je, od nos -

no još veoma vitalnom nasljeđu tradicionalističke svijesti, kojoj su svi

druge vjere, nacije, nekada, čak, i samo drugog plemena, po prirodi manje

vri jed ni i ne po uz da ni. Na rav no da je sa tom i tak vom svi je šću ne re al -

no očekivati željeni uspon niti državotvornog bića, niti Crne Gore ukupno.

dojučerašnji jedan narod, s jedne

strane podijeljen na Crnogorce islamske

vjere, Bošnjake, Muslimane i

Neopredijeljene a, s druge, već utvrđeni

i objelodanjeni ukupni procenat

od oko 13, 68( 9,41 + 4,27) odsto,

ne računajući značajan udio i u procentu

neopredijeljenih , pod izgovorom

„usa gla ša va nja sa ev rop skim

standardima“, u zvaničnoj prezentaciji

rezultata popisa umanjen je na

ukup no 11,04( 7,7+3,97) pro cen ta.

Tako je u državnoj organizaciji izvršena

svojevrsna formalnopravne verifikacije

ciljeva protagonista posljednjeg

rata među kojima je jedan

od ključ nih i u Cr noj Go ri bi la eli mi -

nacija iz Crne Gore bošnjačkog nacionalnog

faktora.

Uslijedila je, potom, i gotovo nasilna

inaguracija jednonacionalnih,

odnosno jednovjerskih državnih

simbola, pa onda i odlikovanja.

Dugo je i mučno bilo i ubjeđivanje

čak i sa svojevremeno najrevnosnijim

komunističkim ustavopiscima,

da nije osnovano, niti pošteno tipično

multietničku, multinacionalnu i

mul ti vjer sku Cr nu Go ru us tav no -

pravno temeljiti kao jednonacionalnu

ili jednovjersku državu. Mnogi

čak i iz parlamentarne većine još ne

mo gu ili ne će da shva te „ zaš to po je -

dini iz srpske političke strukture aspiracijama

na korišćenje tzv manjinskih

pra va gu ra ju u ri zik Sr be da iz gu -

be status konstitutivnog naroda u Crnoj

Gori“ a, istovremeno, veoma

20 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « KRI TIČ KE PA RA LE LE

uporno Bošnjake apostrofiraju kao

nacionalnu manjinu u Crnoj Gori

bez pra va na kon sti tu tiv nost. I ako, u

konačnom oblikovanju teksta Ustava,

ovo miš lje nje ipak ni je i for mal no -

pravno inagurisano, ničim se, međutim,

nije uspjela zaustaviti kasnija,

čak i formalnopravna, nacionalizacija

svakog mogućeg pojma državnmos

ti. Ta ko da su da nas u Cr noj Go ri

u kojoj nema brojčano većinskog naroda,

odnosno nacije, nazivi gotovo

svih značajnijih institucija, strukovnih,

turističkih, ekoloških, čak i pčelarskih

udruženja sa nacionalnim,

odnosno jedno

na cio nal nim pre fik -

som.

Ništa bolja situacija nije

ni u sva kod nev nom

po li tič kom i ukup nom

javnom životu. Pripadnici

manjinskih naroda, bar

kada su u pitanju prijemi

i imenovanja u diplomatskoj

služ bi, kao i pri je mi

u sudstvu, tužilaštvu i, posebno,

policijskim i vojnim

ško la ma, i da lje su ne -

pouzdani i veoma teško i,

rijetko „uspiju da zadovolje“

propisane kriterijume.

I na stra nu što se, bar

u državnoj nomenklaturi

Cr ne Go re još ni ko i ne

pokušava ozbiljnije pozaba

vi ti fe no me nom ko eg zis ten ci je

različitosti, nego se i dalje uporno -

direktno ili indirektno podhranjivanje

opstajanje kojekakvih mitova i

predrasuda.

Tako, na primjer, umjesto suočavanja

sa istinom o sopstvenoj participaciji

u bitkama odnosno zločinima

iz perioda ubijanja dotadašnje zajedničke

države – SFRJ i pokušaja stvaranja

velike svesrpske države, gotovo

da nema značajnije državne manifestacije

bez podsjećanja na kojekakve

srednjovjekovne bitke sa Turcima ili,

čak, i idirektnog krivotvorenja i sadašnjosti

i prošlosti. Uz sve primjetnije

povampirenje četničke ideologije,

sve su brojnije i manifestacije novocr

no gor skog na cio na l ro man tiz ma,

nas pram ko jih se, kao sas vim lo gič -

no, čini i pitanje istoričara mlađe generacije

Dragutina Papovića, u Monito

ru od 07. de cem bra 2007. go di ne –

„ kako da Crna Gora udovolji svima a

da je to ne ugro zi“. Kao da je Cr na

Go ra neš to iz nad i iz van lju di i na ro -

da ko ji je kon sti tui šu, pa im eto neš to

velikodušno daje. Kao da se namjerno

pre vi đa da je dr ža va dje lo i ku ća

upra vo svih nje nih ži te lja ko ji su je

Za novi početak

Crna Gora bi se morala utemeljiti i urediti, u najmanju ruku,

ta ko da ni ka da vi še bar ne dođe u si tua ci ju da je se

odri ču čak i nje ni tvor ci, kao što se to do ga đa lo u vi še na -

vrata tokom njene istorije.

Što se, pak, ti če nas ko ji bi da sa ču va mo i da lje afir mi še -

mo i sebe i Crnu Goru, umjesto ispraznog lamentiranja

nad sopstvenom sudbinom, uskostranačke zaokupljenosti

kojekakvim - garantovanim ili privilegovanim mandatima,

apanažama i slično, dužni smo se, uz maksimalno moguću

participaciju u temeljenju demokratske Crne Gore sa dostojnim

sop stve nim mjes tom u njoj, po tru di ti da i dru gi ma

sa kojima živimo u Crnoj Gori pomognemo da, što je moguće

objektivnije, spoznaju istinu o nama.

Možda bi za novi početak u prvom redu morali razmisliti –

kako reafirmisati makar djelić nacionalnog i patriotskog

entuzijazma s početka novog milenijuma, kada je – kud i

kamo – bilo i teže i neizvjesnije.

gradili, obnovljali i koji i dalje nesebič

no bdi ju nad njom, bez ob zi ra na

eničko porijeklo, vjeru, naciju ili političku

opciju.

Riječju, uprkos svim činjenicama,

kao i političkim i drugim ukazivanjima

na njih, iz no va se - sva kom mo gu -

ćom pri li kom, Cr na Go ra nas to ji uk -

njižiti kao imanje tek jedne nacije, ili

tek jedne interesne grupe, koja će

potom sama odlučivati koliko komodi

te ta na tom ima nju da omo gu ći os -

talima.

Bojati se da je riječ o prepoznatljivoj

bolj ci – još veo ma vi tal nom nas -

ljeđu tradicionalističke svijesti, kojoj

su svi druge vjere, nacije, nekada,

čak, i samo drugog plemena, po prirodi

manje vrijedni i nepouzdani.

Na rav no da je sa tom i tak vom svi je -

šću nerealno očekivati željeno jačanje

državotvornog bića, niti željeni

us pon Cr ne Go re ukup no. Sto ga se i

što temeljitije suočavanje sa istinom

o samima sebi nameće kao imperativ.

U tom smis lu Cr no gor ci kao naj -

dominantniji, imaju, prije svih, priliku

i odgovornost makar za djelimični

iskup od počinjenih grijeha i prema

Cr noj Go ri i pre ma os ta lim - broj -

čano manjinskim - narodima.

No, naravno, niko ko

konstituiše realno buiće

Crne Gore nema parava

na am nes ti ju od ove oba -

veze.

Cr na Go ra bi se mo ra -

la utemeljiti i urediti, u

najmanju ruku, tako da

ni ka da vi še bar ne dođe u

si tua ci ju da je se odri ču

čak i nje ni tvor ci, kao što

se to do ga đa lo u vi še na -

vrata tokom njene istorije.

Što se, pak, ti če nas ko -

ji bi da sa ču va mo i da lje

afirmišemo i sebe i Crnu

Goru, umjesto ispraznog

lamentiranja nad sopstvenom

sudbinom, uskostranačke

zaokupljenosti kojekakvim

- garantovanim ili privilegovanim

mandatima, apanažama i slično,

duž ni smo se, uz mak si mal no

moguću participaciju u temeljenju

de mo krat ske Cr ne Go re sa dos -

tojnim sop stve nim mjes tom u njoj,

potruditi da i drugima sa kojima živimo

u Cr noj Go ri po mo gne mo da, što

je moguće objektivnije, spoznaju isti

nu o na ma.

Mož da bi za no vi po če tak u pr -

vom redu morali razmisliti – kako reafirmisati

makar djelić nacionalnog i

patriotskog entuzijazma s početka

no vog mi le ni ju ma, ka da je – kud i ka -

mo – bi lo i te že i ne iz vjes ni je.

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 21


KRI TIČ KE PA RA LE LE » » »

r e v i j a

OTKRIVENA NACIONALNA DISKRIMAINACIJA

Policijska akademija – najnovije

izdanje

Ove je godine samo jedan od dvadesetšest prijavljenih

kandidata za upis na tu visoku državnu

školu iz reda Bošnjaka – Muslimana uspio

da prođe sve teške policijske testove. Prošle je godi

ne bi lo još te že – pro šao ni je ni je dan.

Pi še: Sead Sa di ko vić

Policijska akademija, čuvena američka filmska komedi

ja, mo gla bi ima ti još je dan nas ta vak i to u Cr noj Go ri.

Glavni junaci ove smjehotresne holivudske limunade

ovaj put bi mo gli bi ti – glu pi Boš nja ci. Po in ter ven ci ji mi -

nistra policije Jusufa Kalamperovića, Upravni odbor Policijske

akademije na čelu sa Ćazimom Fetahovićem, primiće

ipak još uvijek nedefinisan broj prethodno odbačenih

bošnjačko – muslimanskih kandidata. Intervenciju

će ima ti i šest pri jav lje nih Al ba na ca za ko je je ta ko đe

testiranje bilo preteško pa su svi eliminasini u «redovnoj»

proceduri. Akademiju je, inače, ove godine upisalo trideset

od 160 prijavljenih kandidata.

Ka da će se to zbi ti ne zna se. Zna se sa mo da je mi nis -

tar Kalamperović «prepoznao problem», nakon što su

neobični statistički podaci preplavili naslovnice nekih

crnogorskih pisanih i elektronskih medija (bez Javnog

servisa, koji još uvijek nije uvidio značaj teme). Kalamperović

kaže da za sada nijesu utvrđene nepravilnosti

prilikom testiranja ali «da se u konkretnom slučaju mora

voditi računa i o principu ravnopravnosti svih crnogorskih

građana, koji je garantovan Ustavom.»

Bošnjačka stranka i Bošnjački savjet prethodno su,

nezadovoljni rezultatima konkursa za upis na Akademiju,

prijemni ispit nazvali diskriminatorskim u odnosu na

pripadnike manjinskih naroda.

Osman Nurković, potpredsjednik Bošnjačke stranke

i predsjednik Izvršnog odbora Bošnjačkog savjeta kaže

da je ovaj do ga đaj «skan dal ko jim je sa mo ot kri ven vrh

ledenog brijega decenijama vođene diskriminatorske

ka drov ske po li ti ke u po li ci ji». On tvr di da se ni u biv šoj

Jugoslaviji Bošnjaci – Muslimani nijesu mogli upisati, tada

na beogradsku policijsku školu. «Tu strategiju je odabralo

i rukovodstvo danilovgradske Policijske akademije

– jer kako ćete biti u komandnom kadru crnogorske policije

ako nemate završenu adekvatnu visoku školu»

Nurković tvrdi da je diskriminatorska praksa već zavladala

u crnogorskoj policiji. «Ni jedan od dvadeset čelnih

ljudi u beranskom Centru bezbijednosti, koji pokriva

opštine Berane, Rožaje, Plav i Andrijevicu, nije Bošnjak

– Musliman ili Albanac. Svi čelnici su pravoslavci», kaže

Nur ko vić. On je sra ču nao da u te če ti ri op šti ne, ina če,

Bošnjaci i Muslimani čine većinu od 52,5 odsto stanovništva,

Srba i Crnogoraca je blizu 40 odsto a Albanaca

oko 7,5 odsto. «Slič no je sa ko man dnim ka dro vi ma i u Bi -

jelom Polju, Pljevljima i Baru, gdje Bošnjaci – Muslimani

i Albanci čine značajan procenat stanovništva», kaže

Nurković.

Preciznu statistiku o nacionalnoj strukturi komandnog

kadra u policiji nijesmo mogli dobiti. U Direkciji

policije niko nije nadležan da nam bilo šta saopšti na tu

temu. Nezvanično saznajemo da zvanična statistika o tome

ni ne pos to ji. Opet ne zva nič no, ali sas vim po uz da -

no saznajemo, da u komandnom kadru policije u Pljevljima,

od načelnika, pa do šefova raznih resora, među

petnaest prvih čelnih ljudi svi su Srbi ili Crnogorci. Jedan

Bošnjak koji je donedavno vodio jedan sektor u

pljevaljskoj policiji upravo je napustio tu službu i počeo

da ra di u ban ci.

U Bi je lom Po lju, gra du u ko me 45 odsto sta nov ništ va

čine Bošnjaci – Muslimani, nikada, od odlaska Turaka sa

ovih prostora, prvi čovjek policije nije bio iz reda bošnjačko

– muslimanskog naroda. Danas, među ljudima u

komandnom kadru bjelopoljskog Centra bezbijednosti,

Zatvorena kuća za pripadnike

manjinskih naroda: Zgrada

policijske akademije

22 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

Ministar Kalamperović sa akademcima

od petnaest najodgovornijih pozicija u policiji, što javnoj

što taj noj, sa mo dvi je oso be su (je dan od še fo va služ -

bi i jedan pomoćnik komandira) iz reda su muslimansko

– bošnjačkog naroda.

Osman Nurković tvrdi da je porazna kadrovska statistika

odraz političke volje partija na vlasti. «Jedino bi ostavke

i odgovornost, od ministra policije pa redom do

ljudi u Policijskoj akademiji, uključujući odgovornost

onih koji su realizovali diskriminatorsko testiranje, mogli

da po ka žu da se po li tič ka vo lja u ovoj oblas ti mi je nja»,

kaže Nurković.

Od ljudi iz vlasti, pored Jusufa Kalamperovića, za sada

se po ovom pi ta nju ogla sio još je di no pot pred sjed nik

Socijaldemokratske partije Rifat Rastoder. On je, međutim,

govorio kao najoštriji opozicionar, ustvrdivši da sve

što se događalo na Akademiji „možda i nije slučajnost, u

šta uvjerava i najsvježija informacija iz multietničkog i

multinacionalnog Bijelog Polja, gdje je u sklopu međunarodnog

projekta za unaprjeđenje komunikacije u policiji,

od 13 odabranih kandidata za taj projekat samo jedan

boš njač ke na cio nal nos ti. To ne da ni je u skla du sa

proklamovanim referendumskim i ustavnim načelima,

nego ih ozbiljno derogira i to se ne smije oćutati“, kazao

je Rastoder. On takođe podsjeća da je obaveza Policijske

akademije da se obezbijedi adekvatan mehanizam kako

bi sastav odabranih kandidata za upis što dosljednije

odražavao realni sastav crnogorskog društva. Rastoder

ta ko đe oc je nju je da su «na veo ma grub na čin, na kon

svih prethodnih provjera opšteg znanja i sposobnosti,

testom takozvanih psiho-fizičkih sposobnosti eliminisani

čak i đaci ge ne ra ci je kao i spor tis ti iz re da ma njin skih

naroda».

«Rezultati prijemnog ispita na Policijskoj akademiji u

Danilovgradu govore o spremnosti prijavljenih kandidata,

a nikako o nacionalnoj netrpeljivosti članova ispitnih

komisija i te obrazovne institucije», saopštio je medijima

« « « KRI TIČ KE PA RA LE LE

direktor Akademije Živko Šipčić. Od kada je prije tri godine

ustanovljena ta Akademija njen prijemni ispit su

ukupno prošla tri Bošnjaka – Muslimana, a upisano je

ukupno stotinu studenata. «Za tako kratak period od tri

godine ne mogu se izvoditi značajni statistički podaci i

izvoditi zaključci iz njih», tvrdi nakon svega Šipćić. On

ostaje otvoren za mogućnost da Upravni odbor dopiše

na Akademiju još jedan broj mladića iz reda manjinskih

na ro da. Ka da će se to zbi ti i ko li ko će nas ta ve na Aka de -

mi ji do ta da pro te ći, po no vi mo – ne zna se. Ili se mož da

ra di po onoj sta roj – for mi raj ko mi si ju ka da ho ćeš da se

slučaj ne riješi.

Ako se među naknadno upisanim nađe Smail Čengić,

nosilac crnog pojasa u karateu i rukometaš prvog tima

pljevaljskog „Rudara“, izvjesno je da on neće otputova

ti u Da ni lov grad. Nje gov otac Mu ha med ka že da je do -

živio veliko razočaranje odnosom prema njemu. On čak

nije ni obaviješten o razlozima odbijanja nakon testova

na Po li cij skoj aka de mi ji. «Ovo što se zbi lo sa tim na mješ -

te nim tes ti ra njem ne uv je ra va me da bi mu u tak voj us -

tanovi školovanje prolazilo bez problema.

Po no san na svog si na Dže na na što je spo so ban da

brani boje crnogorske džudo reprezentacije, a razočaran

što je fizički nesposoban za crnogorsku policiju, je i

Rožajac Hajro Monić. «Samo bih želio da pitam da li je

ovo ta demokratija u multietničkoj i multinacionalnoj i

navodno tolerantnoj Crnoj Gori Uostalom, sve ovo smo

mi Rožajci i zaslužili», kazao je medijima Monić.

Iz njegovih Rožaja se za upis u Policijsku akademiju

prijavilo devetnaest mladića, osamnaest muslimana i jedan

pravoslavac. Pravoslavac iz Bijele crkve je prošao

sve testove i primljen je. Muslimani su popadali. Polovina

na testu opšte informisanosti. Dvojica nijesu mentalno

dozreli za policajce, a dvojica u zemlji vaterpolo prva

ka Ev ro pe - ne zna ju da pli va ju. U Ro ža ja ma je ina če ri -

je ka Ibar veo ma plit ka.

Pravi bunt roditelja odbijenih rožajskih kandidata

ipak je um iren. Ve ći na njih sa da od bi ja da go vo ri za me -

dije. Policijska akademija pokazala je visok stepen umješnosti

karakterističan za neke diplomatske akademije.

«To je neš to što je po se ban pro blem», ob jaš nja va Os man

Nurković. «Pritisli su ih, što obećanjima što nečim drugim,

uglavnom, zašutali su», kaže.

Odgovorni su ipak najavili da sve neće prekriti šutnja.

Ministar Jusuf Kalamperović je najavio razgovor na

ovu temu sa direktorom policije Veselinom Veljovićem.

O ovom su pitanju već razgovarali predsjednik Upravnog

odbora Policijske akademije Ćazim Fetahović i direktor

te ustanove Živko Šipčić. Jusuf na Veselina, Ćazim

na Živka, i biće Bošnjaka – Muslimana,očekuje se, u Policijskoj

akademiji. Još samo da se pojavi holividska produkcija

i glupi Bošnjaci za uloge u tragikomediji.

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 23


KRI TIČ KE PA RA LE LE » » »

r e v i j a

CRNOGORSKA VLADA POKUŠAVA VRATITI žI VOT U BUKOVICU

Zločini pod velom tajne

Žrtve zločina u Bukovici tvrde da bez

pravednog kažnjavanja organizatora i

izvršilaca zločina, nije moguće ostvariti

povratak i saradnju, jer ukoliko bi prihvatili

projekat bez kažnjavanja zločinaca,

to bi zna či lo da će na vra ta Bu ko vi -

ča na ko ji se vra te po no vo do la zi ti oni

koji su ih prebijali, protjerivali i deportovali,

samo ovaj put kao „zaštitnici“ i

naravno unaprijeđeni.

Bu ko vi ca

Piše: Jakub Durgut

Ovih dana u medijima ponovo je

aktuelno pitanje „Bukovica“. Radi se

o početku realizacije Vladinog projekta

koji predviđa stvaranje pretpos

tav ki za po vra tak pro tje ra nog

stanovništva u periodu 1992 i 1993

godine. Projekat se u prvoj fazi odnosi

na izgradnju infrastrukture, dok

bi u dru goj fa zi bi la iz grad nja stam -

benih i pomoćnih objekata za povratnike

za čiju bi realizaciju bilo potrebno

dvije godine. Nije teško izračunati

u kojoj će životnoj dobi za

dvije godine biti šezdeset-petogodišnji

prognanik iz Bukovice koji je zapamtio

četničke zločine 1943 godine,

ko jih je 1992 go di ne u Bu ko vi ci

bio naj ve ći broj i da li su tak vi lju di

danas sposobni da rade poslove na

se lu. Ni je nam poz na to da je pro jek -

tom predviđeno izgradnja bilo kakvog

spomen obilježja za bukovičke

žrt ve iz pe rio da Pr vog i Dru gog

svjet skog ra ta ili iz 1992 go di ne. To je

pokazatelj da projekat nije ozbiljan.

Pi ta nje je sa mo da li će do živ je ti sud -

binu pilot projekta iz 1997 godine

kada su obnovljenih sedam kuća opljač

ka ne i devastirane za nekoliko

dana, a da počinioci nikada nisu otkriveni

iako je svo vrijeme na terenu

Bukovice bila prisutna VJ i policija

Cr ne Go re, a rat je odav no bio za vr -

šen, pokazaće vrijeme.

Istovremeno se u Višem sudu u

Bijelom Polju vodi postupak po tužbi

nekoliko bukovičkih žrtava i svi su

izgledi da će se slučaj završiti kako je

i po čeo, jer je pred met „Bu ko vi ca“

označen kao službena tajna. Moguće

je da ne ko i bu de ogla šen kri vim,

a najvjerovatnije će to biti „kolateralna

šte ta“. Pra vi kriv ci ko ji su od go -

vorni za planiranje i vršenje zločina

ostaće nekažnjeni. Sama činjenica,

da žrtve same moraju pokretati postupak

za dokazivanje svega onoga

što im se de ša va lo u pe rio du 1992-95

dovoljno govori. Protjerani Bukovičani

smatraju da bi sama država morala

da otkrije zločince jer je u neku

ruku i državi napravljena šteta.

Sve ukazuje da je slučaj „Bukovica“

više političko nego pravno pitanje

i da vlast ima ne ga ti van od nos

prema žrtvama ratnog zločina počinjenog

u Bukovici. Činjenica da se

proces pokreće nakon 16 godina,

govori u prilog navedenoj tezi. Država

Cr na Go ra još uvi jek, kao i vi še

pu ta do sa da ka da je u pi ta nju Bu ko -

vi ca, ni je sprem na da se suo či sa pro -

šlošću. Ovakvim razmišljanjima Buko

vi ča na ide u pri log sam sud ski

pro ces u Bi je lom Po lju jer se na iz -

vjestan način vrši zastrašivanje i priti

sak na žrt ve i svjed oke na či nom

slanja poziva, jer se pozivi dobijaju

nekoliko sati prije zakazanog termina,

a u naj bo ljem slu ča ju je dan dan

prije. Ima slučajeva da policija u večernjim

satima dolazi na vrata žrtve

da bi mu saopštila da se sjutradan

mo ra ja vi ti na sud u Bi je lo Po lje, na -

vod no da sud ni je imao tač nu adre -

su ia ko je to obič na ne is ti na. Bi lo je

slučajeva i privođenja žrtava. Stvaranje

novih problema žrtvama i svjedocima

predstavlja izmještanje predme

ta iz Bi je log Polja čak na Ce ti nje,

Berane i druga mjesta.

Metode koje su u periodu 1992-

1995 godine primjenjivane nad bošnjač

kim sta nov ništ vom Bu ko vi ce

sastoje se od: fizičke i psihičke torture,

pljačkanja imovine, paljenje kuća,

protjerivanje, paljenje i uništavanje

vjerskih objekata, deportacije i ubistva,

što je dan ugled ni beo grad ski

pravnik definisa kao genocid.

Stav preživjelih žrtava Bukovice

je da bez pravednog kažnjavanja organizatora

i izvršilaca zločina, nije

moguće ostvariti povratak i saradnju,

jer ukoliko bi prihvatili projekat

bez kažnjavanja zločinaca, to bi značilo

da će na vrata Bukovičana koji

se vrate ponovo dolaziti oni koji su

ih prebijali, protjerivali i deportovali,

samo ovaj put kao „zaštitnici“ i naravno

unaprijeđeni. Ovaj put Bukovičani

nemaju pravo na zaborav ni

na oprost.

24 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « KRI TIČ KE PA RA LE LE

UČINJEN PRVI KORAK ZA OSNIVANJE REGIONALNE KOMISIJE ZA UTVRĐIVANJE ČINJENICA O

RATNIM ZLOČINIMA U BIVŠOJ JUGOSLAVIJI

Zajedno do istine

Sa konsultacija

u Podgorici

Fond za humanitarno pravo iz Beograda, Istraživačko-dokumentacioni

centar iz Sarajeva i Dokumenta iz

Zagreba, u saradnji sa Udruženjem porodica kidnapovanih,

nestalih i ubijenih,od 1998 do 1999. na prostoru Kosova

i Metohije Crveni božur i Udruženjem građana Bukovice,

održali su u Podgorici regionalne konsultacije o

načinima utvrđivanja i kazivanja činjenica o ratnim zločinima

u bivšoj Jugoslaviji.

Cilj konsultacija je da se čuje mišljenje žrtava, mladih,

nevladinih organizacija, aktivista za ljudska prava, istoričara,

sociologa, pravnika, žena, sudija, tužilaca, članova

političkih partija o tome kako utvrditi činjenice o ratnim

zločinima koje će pomoći uspostavljanju pravde i odgovornosti

u nastalim državama na teritoriji bivše Jugoslavije,

pružiti budućim generacijama pouzdane činjenice

o ratnim zločinima i spriječiti manipulacije sa žrtvama.

Neophodno je osnivanje Regionalne komisije za utvrđivanje

činjenica o ratnim zločinima u bivšoj Jugoslaviji,

koja će imati mandat da utvrdi i javno iznese činjenice

o ratnim zločinima. Žrtve imaju potrebu da budu

priznate u regiji, od drugih, a ne samo u svom nacionalnom

okruženju.

Prema ideji FHP, Documenta i IDC-a, Regionalno tijelo

za utvrđivanje i kazivanje činjenica o ratnim zločinima

treba da bude zvanično tijelo koje će biti orijentisano na

žrt ve i u tom smis lu jav no sas lu ša nje žr ta va se vi di kao

najbolji način za iskazivanje poštovanja prema žrtvama i

mobilizaciju društva za priznavanje svih žrtava, nezavisno

od nacionalnosti i vjere. Ozbiljno treba razmišljati o

načinima saslušanja veterana i počinilaca ratnih zločina,

koji hoće da priznaju svoje učešće u ratnim zločinima.

Jedan od najvažnijih izvora za rad Regionalne komisije

je arhiva Haškog tribunala. Osim raspolaganja javnom

Haškom arhivom, Regionalna komisija treba da

ima uvid i u poverljivu dokumentaciju Haškog tužilaštva.

Podrška medija je uslov stvaranja pozitivne klime o

potrebi regionalnog utvrđivanja činjenica o ratnim zločinima.

Učesnici su svesni da su potrebne posebne strategi

je za pri do bi ja nje me di ja i da o to me tre ba da se bri nu

eksperti unutar Regionalne koalicije.

Na skupu je učešće uzelo više od 50 nevladinih udruženja

i asocijacija iz svih dijelova bivše SFRJ, a intresantno

je da niko od predstavnika crnogorskih medija

nije prisustvovao skupu, niti objavio izvještaj iako su

dan ranije mediji prenijeli iformaciju o održavanju konsultacija.

J. Dur gut

OBRAĆANJE RI FA TA RASTODERA, POT PRED SJED NI KA

SKUPŠTINE CRNE GORE PREMIJERU MI LU ĐUKANOVIĆU

Obaveza Vlade

Uvaženi predsjedniče,

Visoko uvažavajući Vašu i ukupno Vladinu posvećenost

utemeljenju nezavisne, demokratske i prosperitet

ne Cr ne Go re, a ima ju ći u vi du da je je dan od pre -

duslova za to i objektivna spoznaja makar bliskije prošlosti,

slobodan sam podsjetiti na jednu od obaveza u

tom smislu iz Rezolucije Skupštine Crne Gore, od 27.

decembra 2007. godine.

Naime, u cilju stvaranja uslova za objektivno suočavanje

sa istinom o događajima i nadasve izvlačenje pravog

nauka iz posljednje jugoslovenske drame čije posljedice

još svi na određeni – direktni ili indirektni način

još živimo, odnosno u cilju stvaranja pretpostavki

za utvrđivanje objektivne odgovornosti za konkretna

dešavanja, Skupština Crne Gore je, na sjednici od 27.

decembra 2007. godine u okviru Rezolucije o ispunjavanju

obaveza iz Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju,

između ostalog, konstituisala i obavezu Vlade da

kroz formu odgovarajućeg istraživačkog centra stvori

formalnopravne i druge neophodne pretpostavke za

utvrđivanje istine o događajima sa mogućim elementima

zlo či na iz pe rio da 1991-2001 go di na a na bi lo ko ji

način vezanim za Crnu Goru. U uvjerenju da bi realizacija

pomenute obaveze, istovremeno bila i najadekvatniji

odgovor i na sva evidentna i moguća nedobronamjerna

prizivanja prošlosti i ne sumnjam da ćete učiniti

sve da se ubrza realizacija ove obaveze.

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 25


KRI TIČ KE PA RA LE LE » » »

r e v i j a

DR žAVNI SIMBOLI I MANJINSKI NARODI

Ne sklad i sa stvar no šću

i sa Us ta vom

Piše : Omer Mehmedović

Čovjek u životu ne može da bira nekiloliko stvari,

iz me đu os ta log tu spa da ju: ka ko će da se zo ve, ro di -

te lje i dr ža vu u ko joj će se ro di ti. Ovo pr vo nak nad no

može promijeniti za šta postupak traje relativno kratko,

ali ovo dvo je ne mo že sve i da ho će ( dr ža vu mo -

že naknadno promijeniti kao mjesto boravka, ali sama

činjenica rođenje u državi je drugo pitanje). Kad

bih pravili paralelu između ove dvije stvari (države

rođenja i roditelja) onda bi bili nerealni, ali država rođenja

je važna stvar u životu svakog pojedinca. Pripadnici

Bošnjačko-Muslimanskog naroda su toga

svjes ni i ja ko su priv rže ni Cr noj Go ri, i ako zbog nje -

nog odnosa devedesetih godina to nije zasluživala.

Ne go, što ono kažu, ne kom maj ka ne kom ma će ha. Is -

tina, maćeha je promijenila odnos prema svojim pasto

ri ma pa im je kas ni je pri ras la za sr ce.

Rezultat takvog odnosa je masovno iseljavenje

Bošnjačko/Muslimanskog naroda, ali oni koji su ostali

du bo ko su se be ugra di li u ono što će se do go di ti 21

maja 2006. godine.

Sami taj događaj je samo rezultat naše privrženosti

svo joj dr ža vi, i to vi še do bi ja na važ nos ti ka da se uz -

me u ob zir či nje ni ca da su nas, baš zbog te ide je na -

zivali svakakvim imenima, palšili itd.. I sad mislimo

da je pra vo vri je me da se ne ke stva ri iz ve du na čis ti -

nu.

Tu pri je sve ga mis lim, da je vri je me da se ure de dr -

žav ni sim bo li po mje ri svih gra đa na, a pri je sve ga

Bošnjaka/Muslimana koji su to zaslužili. Ako je ovo

građanska država, onda ta građanska država treba

već jed nom da sta ne, po gle da se u ogle da lo i ka že,

da, taj je na rod zas lu žio da ti sim bo li bu du i njho vi.

Da pogrešno ne budemo shvaćeni, vjerski simboli

nama ne smetaju na vjerskim objektima, u nečijem

au to mo bi lu, ku ći... , ali ipak mis lim da na zas ta vi u

jednoj građanskoj državi oni nemaju mjesta. Spona

sa tra di ci jom ni je spor na, ali ako uz me mo u ob zir či -

nje ni cu da je Cr na Go ra u vre me nu kad su nas ta li ovi

simboli bila uređena kao Monarhija, onda smo još

čvr šći u miš lje nju da u Re pu bli ci za njih mjes ta ne ma.

Cr na Go ra je u vre me nu kad su nas ta li ovi

simboli bila uređena kao Monarhija, onda

smo još čvr šći u miš lje nju da u Re pu bli ci za

njih mjesta nema. Rojalistički simboli u Republici

su apsurd sadašnjeg vremena.

Rojalistički simboli u Republici su apsurd sadašnjeg

vremena.

Naime, nesporno je da se od tradicije odstupilo.

Istaknuti istoričar Živko M. Andrijašević u tekstu Traganje

za simbolima, „Monitor“, od 14.03.2003, br.

647., navodi, „Državna zastava Knjaževine-Kraljevine

Crne Gore bila trobojka (crvena-plava-bijela) sa grbom

(dvoglavi orao, kruna, lav u pokretu, vladarevi

inicijali)“... Crvena zastava sa dvoglavim orlom, krunom,

lavom u pokretu i vladarskim inicijalima, postala

je dvors ka zas ta va (alaj bar jak) u vri je me knja za

Danila. Ova zastava je bila znak vladareve vrhovne

ko man de nad voj skom, a uve de na je u upo tre bu

1855.godine, kada je formirana knjaževa garda, kao

vojna jedinica. Postojalo je pravilo da vladar preda

ovu zas ta vu vojnom ko man dan tu ko ji ide u boj. Na

taj način vladar simbolično ide pred vojskom čiji je

vrhovni komandant.“

Iz sve ga go re na ve de nog se jas no vi di, da je sa da

važeća zastava bila u doba mira dvorska zastava, a za

vrijeme rata bila je simbol vrhovne komande nad vojskom

tj. rat na. Što da lje na vo di na zak lju čak, da smo

mi već odav no ras krs ti li sa rat nom pro šlo šću, pa se

postavlja jedno logično pitanje pitanje. Ima li mjesta

ratnoj zastavi u: mirnoj, građanskoj, demokratskoj. . .

našoj Crnoj Gori Nažalost ima.

Re al nost je tak va da smo kra jem ok to bra pro šle

godine usvojili novi Ustav. U čl. 4 Ustava Crne Gore

je pre ci zi ra no da „Cr na Go ra ima grb, zas ta vu i him -

nu. Grb Cr ne Go re zlat ni dvo gla vi orao sa la vom na

prsima. Zastava Crne Gore je crvene boje sa grbom

na sre di ni i zlat nim obru bom. Him na Cr ne Go re je

»Oj svijetla majska zoro« “. U navedenom članu najvišeg

prav nog ak ta nig dje ne pi še da grb ima kru nu i

vjerske simbole. Spona sa tradicijom je očuvana jer je

zastava istorijska, je li ispravno narod neka prosudi.

Sada treba pokazati volju i ispoštovati Ustav u dijelu

ko ji se od no si na grb, a ko ji tre ba, da nas još vi še pri -

bliži našoj Crnoj Gori.

26 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « KRI TIČ KE PA RA LE LE

DE POR TA CI JA IZ BJE GLI CA IZ BIH ČEKA EPILOG

Nalogodavci još u zavjetrini

Tek prije nekoliko mjeseci vlasti u Crnoj Gori pokrenule su

istragu i dale nalog da se izvršioci deportacije pritvore. Hoće

li doći do sudskog procesa-vidjeće se

Pripremio: Husein Tuzović

O tom zlo či nu na tlu Cr ne Go re

br zo se saz na lo. To ni je bio do ga -

đaj jednog dana, već svakodnevno

u ma ju 1992. go to vo na ci je lom pri -

mor ju od Her ceg No vog do Ul ci -

nja. Akciju je izvela policija Crne

Gore, po čijem naređenju još danas

ni ko ni je ni ka zao, ni ob jas nio.

Depotrovani su bili građani nezavisno

i međunarodno priznate

dr ža ve Bos ne i Her ce go vi ne,

uglavnom islamske vjeroispovijesti.

Bi lo je i pra vo sla va ca, tek da se

sakrije prava namjera. Oni su dobili

oružje i upotrijebili ga protiv do

juče svojih prijatelja, komšija, sarad

ni ka na pos lu, sa ko ji ma su i u

crnoj Gori bili u dobrim odnosima.

O oni ma sa dru gim ime nom ni

tra ga ni gla sa. Zna se sa mo da su

nakon predaje u ruke tamošnjih

želata svi do jednog ubijeni.

Za taj zločin niko nije odgovarao.

Tek pri je ne ko li ko mje se ci

vlasti u Crnoj Gori pokrenule su istra

gu i da le na log da se iz vr šio ci

deportacije pritvore. Hoće li doći

do sudskog procesa-vidjeće se. Ali,

uz njih treba tražiti i nalogodavce.

Bez zna nja i odo bre nja, to se ne bi

mo glo ni smje lo de si ti. Za pra ved -

nu odluku važno je da postoje iskazi

svjedoka. Osobito je bitan jedan

– Slobodan Pejović, inspektor

centra bezbjednosti Herceg Novi.

Ono što je Pe jo vić pre do čio jav -

nos ti, do volj no je da se vi di ka ko je

doš lo do to ga i ka ko je tek la ak ci ja.

Slo bod no ka za no on po nav lja

mno go ra ni je dat is kaz da je «u de -

peši koju je potpisao tadašnji ministar

unutrašnjih poslova Pavle

Bulatović stojalo da sve Muslimane

iz BiH, sta ros ti od 18 do 72 go di ne,

koji se zateknu na teritoriji Crne

Gore treba uhapsiti i predati vlastima

Republike Srpske. To je istina, a

sve dru go su la ži.»

O to me šta se sve de ša va lo dir -

ljiv je is kaz Ha ve Bos no da u svoj -

stvu tužioca pred sudijom Dragovi

ćem-Os nov ni sud u Pod go ri ci

16.10.2006. godine. Havi Bosno je

crnogorska policijauhapsila muža

Esa da, 25. ma ja 1992. go di ne u Her -

ceg No vom. Tim po vo dom ona je

sa ženama ostalih uhapšenih i sa

dvije đerkice na platou ispred CB

Herceg Novi i obraća se policajcu

ko ji je is pred zgra de CB u dvo riš tu:

Hava Bosno: «Lijepi brate, što je

ovo Kud ih vo de i zaš to

Psuju me policajci kad kažem

da će o ovome pisati istorija:

«Istorija! Jebem ti tursku majku

u pič ku! To će pi sa ti is to ri ja u turs -

ko ime».

*»Mrš odav de kur ve ti ne turs -

ke...»

*»Plačete li, kurve...

*»Ka ži mi zaš to pla češ Tvoj

muž je po klao svu srp sku dje cu i

srpske žene u Srebrenici».

*»Vi ste mene mudžahedina...».

A ja u to vri je me ni sam ni zna la što

znači ta riječ: mudžahedin.

*»Napravili ste tursku državu u

Bos ni-mja ku vam je bem i piš ku...»

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 27


KRI TIČ KE PA RA LE LE » » »

r e v i j a

*Jedan policajac sa brkovima,

ogroman, visok do plafona, strašnim

gla som-ču dim se: oda kle mu

onoliki glas, onolika agresivnost,

onlika mržnja-više:

«turske kurve, šta tražite ovdje

Ako se ne iz gu bi te za 5 mi nu ta i vas

ćemo zatvoriti».

I mi smo rek le –«Ide mo, ima mo

djecu..»

A kad mi ovaj re če da je moj

muž klao, ja mu ka žem da zo ve

moje komšije Miloševiće u Srebreni

ci i da mu oi kažu da to ni je is ti -

na i da ni ko ni je stra dao u re bre ni -

ci pri je ne go smo mi pob je gli u

CG, pa do dam:

«Evo, ja ću svo je di je te ubi ti da ti

do ka žem da je moj muž ne vin..»

A on si lan-sil na li je bio, sil na li

je policija u Herceg Novom meni

ta da 24. i 25. ma ja iz gle da la, da ni -

ko ne ma ja či od njih na svi je tu, ta -

kav sam osjeđaj imala-pa uhvati

Ner mi nu 6 go di na je ima la, za ko -

su, dig ne je od zem lje-pro đe joj ivi -

com dla na is pod gr la i ka že:

«Pa ne ćeš ih ti kla ti, ja ću ih po -

kla ti, ja sam za to pla ćen».

A Nardisa, imala je onda deset

godina, mi se privija uzame, ljubi

mi no ge, pla če i sa mo po nav lja:

«Vo di nas maj ko, vo di nas...

«Ni do da nas ni je sam naš la zem -

ne os tat ke kos ti mo ga mu ža, da mu

smirim kosti.»

«Ne pi ta ni ko da li pos to jiš, da li

imaš dje ci da daš ko ru hlje ba!»

(Za pi sao Ha vin pu no moć nik

Radomir Prelević).

PRIČA EMILA REEDžEMATOVIĆA

JED NOG OD SVJED OKA

TOG VREMENA

Upoznat sa predmetom svjedočenja,

upozoren na posljedice davanja

lažnog iskaza, jer takav iskaz

predstavlja krivično djelo, upozoren

upitan izjavi:

Studirao sam u Sarajevu, pa sam

kao sti pen dis ta «Ener go in ves ta»

upu ćen u nji ho vu fir mu ko ja se na -

lazila u Srebrenici, tu sam radio 3

godine i oženio se. Stekao prijateljstva,

iz me đu os ta lih i sa Be gić Asi -

mom. Već 1985. go dien vra tio sam

se za Plav, sa gra dio ku ću u Her ceg

No vom ko ja ima dva spra ta, a lje ti

je kod me ne Asim sa po ro di com i

pomagaomi kod izgradnje. Godine

1992, ka da je za po či njao rat u

Bos ni po čet kom apri la, poz vao

sam Asija Begićada dođe sa porodi

com kod me ne u Plav, da se sklo -

ni dok sve ne pro đe. On je, me đu -

tim, oti šao pra vo za Her ceg No vi,

jer je ključ od ku će bio kod kom ši -

nice koja bi ga davala mojim prijate

lji ma. Nai me, zbog ono ga što se

spremalo, a potom i dešavalo, kod

me ne u Pla vu je bio ve li ki broj že -

ni ne rod bi ne. Be gić Asim me poz -

vao i re kao da se sklo nio sa su pru -

gom i dvo je dje ce, bra tom Aze -

mom, su pru gom i dvo je dje ce, nji -

hovom sestromČekaić Hatidžom i

njeno dvoje djece, potom prijateljica

Bos no Esa dom sa su pru gom i

nje no dvo je dje ce. Tu su bi li Ha ze -

mo vi šu ra ci-nep že nje ni Hu blić

Azim, inž. U Spli tu i Hu bić Meh -

met.

Do bro se sje ćam da je bio 22.07.

1992. go di ne, ka da sam po šao za

Herceg Novi, noseći nešto hrane

da ih pos je tim za jed no sa sred njim

si nom Emi rom, ko ji je imao ta da 14

godina, došao sam predveče, malo

smo sjed je li, da bi Bos no Esad, ko -

jeg do ta da ni sam poz na vao, me ne

upi tao da li je ov dje si gur no, jer u

vi še na vra ta zo vu iz ne ki lju di,

provjeravaju telefonom jesu li iz

sre bre ni ce i da li su sprem ni da ra -

de na gra đe vi ni i da ni kad ne do la -

ze i ne aqnga žu ju ih. Osim to ga,

nekoliko dana prije mog dolaska

bila je plicija i evidentirala ih je.

Inače, po njihovom dolasku ja sam

preko Turković damjana koji ima

vi sok po lo žaj u MUP-u H. No vi

obavijestio Crveni krst u tom gradu

ka ko bi se oni evi den ti ra li zbog

pomoći u hrani i drugim potrebština

ma, jer se ra di lo o dje ci, njih 10-

toro.

Hadžiarapović Fata, prijateljica

Begića, pozvala je mene i Asima da

po đe mo u ne ki lo kal i da nas čas ti

piće i večeru, vjerovatno iz razloga

da vra ti ovu us lu gu što su u mo joj

ku ći. Pris tao sam. Sje ćam se da

sam zapazio Jokić Miodraga zv.

Žmiro iz Srebrenice, koji je zagrljen

prolazio sa jednom djevojkom za

koju se ispostavilo da je njegova

kćer ka. Bi lo mi je čud no što je on

tu, jer sam du go u Her ceg No vom,

a ni ka da ga tu ni sam vi dio. Os je tio

sam se ne la god no zbog to ga, jer

znam da je on u Sre bre ni ci, dok

sam ta mo ži vio, imao me kih mal -

verzacija.

Negdje oko 11.00 časova naveče,

tač no vri je me ne znam, nas tro -

je smo se vratili. Dolazeći začuo

sam kuknjavu iz dvorišta. Rekli su

da su dolazili policajci i još neki

lju di i da su od ve li na vod no na in -

formativni razgovor begić Asima,

Asimovog brata, Bosno Esada i

Hu blić Azi ma. Re kao sam Asi mu

da os ta ne, a da ja odem do MUP-a.

Me đu tim, on ni je htio, već je po -

šao sa mnom poš to mu je brat od -

veden. Par stotina metara dalje zaustavila

nas je policija i zajedno sa

nji ma smo poš li do MUP-a, jer su

reklida nas čekaju, nisu nam kazali

zaš to. Ali, ja sam re kao da je po -

licija dolazila i odvela ljude iz moje

ku će. Oni su nas pro ve li do jed -

ne prostorije na spratu, na kraju

ulaznog hodnika, gdje smo zatekli

njih trojicu, koji su stojali u položaju

raskoraka, dlanovima se pridržavajući

o zid, ne okrećući se prema

nama. Djelovali su uplašeno tako

da nas.

28 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « DRUŠT VO

POVODOM OTVARANJA MEDRESE U PODGORICI

Medrese u Crnoj Gori

U Podgorici nakon više od deset godina izgradnje, svečano otvorena Medresa

Piše: Bajro Agović

U viševjekovnoj postojanosti Osmanlija

na ovim prostorima postojalo

je vi še me dre sa. One su bi le ste ciš -

te zna nja i obra zo va nja, iz ko ji je iz la -

zio veliki kadar obrazovnih vjerskih

službenika, poznatih alima i muderisa.

Ove institucije imale su presudnu

ulo gu u raz vo ju is la ma na na šim

prostorima. Nakon osnovnih znanja

koja su sticana u sibjan mektebima

(mektebima za djecu) u mektebu,

ko ji je bio pred spre ma za nas ta vak

školovanja , učenik je mogao pohađati

medresu koja je imala tri stepena:

po čet ni, sred nji i vi ši. Ova tri ste -

pena odgovarala su osnovnoj, srednjoj

i vi šoj ško li. Uop šte uzev, os -

novno vjersko obrazovanje sticalo

se u mek te bi ma, dok su me dre se

predstavljale srednji i viši stepen

obra zo va nja.

Na teritoriji današnje Crne Gore,

u izvorima i literaturi, medrese se

spominju u sljedećim gradovima:

Zgrada

Medrese

Pljev lji ma 2, Bi je lom Po lju 1, Her ceg

No vom 2, Pod go ri ci 1, Ba ru 1, Ul ci -

nju 1, i ni ža me dre sa u Pla vu, Ro ža -

jama i Kazancima,-Nikšić.

Evlija Čelebija je prema putopisu,

polovinom XVII vijeka zatekao u

Tašlidži, (Pljevlja) tri mekteba dvije

me dre se i dvi je te ki je. Od ove dvi je

medrese, o kojima kod Evbije Čelebije

postoji samo uopšteno kaziivanje,

jed na se po mi nje pod ime nom

Hadži Huseinova, ali osim njenog

imena drugih saznanja o njoj nemamo.

U Evlijino vrijeme postojala je ,

najvjerovatnije, i Hadži Ibrahimova

me dre sa za ko ju se u jed nom do ku -

men tu ‘’iz 1116./1704. odre đu je mu -

derisluk’’

Međutim, najviše podataka nalazimo

o Osman-pašinoj medresi koja

se sa ču va la sve do XX vi je ka. Za sa -

da nemamo podataka koji bi ukazivali

na godinu gradnje ove medrese,

odnosno podaci o Osman-paši koji

ju je podigao.Na osnovu podataka

koji ukazuju na postojanje ove medre

se kra jem XVII i po čet kom XVI II

vijeka, vjeruje se u njeno izvjesno

postojanje u drugoj polovini XVII vijeka.

Na granici Hercegovine i Crne

Gore, u selu Kazanci, opština Nikšić

Osman-paša, podigao je medresu.

Kazanci su bili izrasli u značajno naselje

orjentalno-islamskog tipa. To je

bi lo u XVII vi je ku ka da je ovaj pa ša

rodom iz Kazanaca, od porodice Papovića

ili Tepavčevića, kako navode

narodna predanja, izgradio ovdje

svoje dvore i zadužbine među kojima

su bili: džamija, mekteb, medresa

i ša drvan. Ove ob jek te Os man-pa ša

sagradio je neposredno pošto je

dos pio na vi so ke po lo ža je u Car -

stvu, prvo kao bostandži-paša, zatim

namjesnik Šama, beglerbeg Anadola,

ve zir Bos ne i ko nač no Egre u Ma -

đarskoj. To je bilo najverovatnije početkom

druge polovine XVII vijeka

dok je bio ve zir Bos ne, 1683. go di -

ne. Ni me dre sa, kao nia dža mi ja, nje -

go va ku la, i dru gi vjer ski ob jek ti ni -

su bili dugo u funkciji. Godine 1684.-

1685., Kazance je napao harambaša

Bajo Pivljanin, koji je sve izgrađeno

porušio. Nakon toga muslimani su

se ise li li iz tog kra ja, a te me lji ob je -

ka ta kao i mu na ra dža mi je do še re -

fe ta os ta la je sve do da nas. U Nik ši -

ću se ta ko đe po mi nje ruž di ja iz

1840. godine.

U Pod go ri ci je od XVI vi je ka bi -

lo vi še mek te ba, jer je u to vri je me

Pod go ri ca predstav lja la zna čaj nu

muslimansku naseobinu sa džamijama,

medresom i tekijom. Prema poda

ci ma o va ku fi ma u Cr noj Go ri,

kraj XIX i prva polovina XX vijeka, u

Podgorici se spominju, mekteb, medre

sa, ib ti dai ja i ruž di ja ko ji su pri -

padali vakufu Glavatovića džamije.

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 29


DRUŠT VO » » »

r e v i j a

Prema podacima dr Šerba Rastode

ra o va ku fi ma u Cr noj Go ri s kra -

ja XIX vijeka objavljeni u Almanau

br 3-4, u Bi je lom Po lju su ‘’ u va ro ši

bile četiri džamije, medresa, ruždija

i jed na ib ti dai ja’’. Iz sta rih do si jea

imama koji su evodentirani u Mešihatu,

medresa se zvala ‘’Hadžihanumina’’.

Veliki broj, kasnije poznatih

imama i hafiza završio je ovu medresu.

U No vom ( Her ceg-No vom ) za

vrijeme 200-godišnje uprave Osmanlija

postojalo je više džamija,

četiri mekteba ( prema nekim sedam)

dvije medrese, na kojima su

pre da va li mu de ri si kao što su Ah -

med Ha li fa i Mu ha rem Ha li fa, a pos -

tojala je i Ramovića tekija.

Za Plav i Gu si nje spo mi nju se va -

kufi plavske i gusinjske medrese, što

uka zu je da su Plav i Gu si nje ima li

medresu.Najvjerovatnije da je to bila

niža medresa.

MEDRESA NAKON 90 GODINA

Dženan Nurković

Edvin Dedeić

Emir Mu rić

Zijad Škrijelj

Faris Muratović

Haris Dautović

Ernad Đozović

Ermin Osmanović

Sadat Ramović

Nermin Osmanović

Ernes Murić

Otvaranjem nove medrese u Podgorici,

nakon 90 godina od prestanka

rada Osman-pašine Medrese u

Pljevljima 1918. godine, otvara se nova

istorijska stranica muslimana u

Crnoj Gori, njenog razvoja i osavremenjavanja.

Medresa se sastoji od

prizemlja, sprata i, u jednom dijelu,

potkrovlja. Ukupna površina objekta

sa pros to rom u pot krovlju je 2954

m2. U suterenu su smještene prostorije

kotlovnice, vešaraja, hladnjače,

ostava i prostorije za održavanje objek

ta. Na pri zem lju i spra tu su smješ -

tene četiri funkcionalne cjeline, koje

ka rak te ri še ppo ve za nost’’to plom

vodom’’, što znači da se cijelo vrijeme

bo rav ka i uče nja ne mo ra iza ći iz

objelkta. Prvu funkcionalnu cjelinu

čini internat za smještaj 64 polaznika

medrese.

U okviru njega se nalaze: restoran

i kuhinja, manuji zdravstveni

centar sa prostorijama za kućnu izolaciju

bolesnih polaznika. U ovom

blo ku se na la zi i res to ran sa baš tom

koja je natkrivena, i kuhinja sa poseb

nim eko nom skim ula zom i sa -

nitarnim čvorom. Drugu cjelinu čini

učionički blok sa 8 učionica, bibliotekom,

čitaonicom, univerzalnim

amfiteatrom sa 140 sjedišta, sanitarnim

čvorom i abdesthanama. U trećem

uprav nom di je lu me dre se

smješ ten je u tre ćem blo ku, a či ne ga

kancelarije uprave, zbornica, ostava

za učila i rekvizite, poseban sanitarni

čvor.

U četvrtom dijelu smještena je

fiskulturna sala sa svlačionicama, sanitarnim

čvorom i tuševima za polaznike

medrese. U potkrovnom dijelu

smještene su sljedeće prostorije:

biblioteka, čitaonica, kabineti: fizike,

biologije, hemije i informatike,

mokri čvor.

Kroz prizemlje objekta prožima

se unutrašnje dvorište, okruženo

natkrivenim tijelom sa kolonada-

Prva generacija medresanata

Erdan Seferović

Almedin Bralić

Eldin Pepić

El maz Kur ta gić

Selim Dautović

Selver Krnić

Zijad Husov

Damir Osmanović

Ismail Dacić

Enver Kuč

Faris Suljević

Haris Murić

Aldemir Luboder

Damir Hodžić

Admir Čolaković

Samed Ramović

Kenan Hot

Remzija Dacić

Armin Lekić

Nadir Paljević

Rafet Murić

Eldin Bećović

ma stubova i saracenskih lukova..

Oko njega se razvijaju svi sadržaji. U

nastavku centralnog dvorišta nastavlja

se bašta za odmor i meditaciju,

koja je sa centralnim dijelom povezana

natkrivenim otvorenim amfiteatrom.

Djevojačka bašta smještena je na

spratu – iznad svlačionica za fiskultur

nu sa lu. Sva ki od ova tri ot vo re na

prostora obogaćen je zelenilom,

klupama za sjedenje i šedrvanom.

Prostor ispred postojeće džamije

je objedinjen sa ulaznim prostorom

is pred me dre se i for mi ra se trg sa ne -

zaobilaznim šedrvanom. Ulaz medre

se je ok re nut li cem u li ce pre ma

ula zu u dža mi ju da bu du ći ima mi

ima ju svjes no ili ne svjes no pod sjeć -

anje o svom bu du ćem ra du, kad

god is ko če iz ob jek ta me dre se.

Od kapije okrenute prema džamiji

rađa se dvorište sa saracenskim

lukovima okolo. Dvorište se pretače

kroz nat kri ve ni pros tor u baš tu za

odmor, čitanje i meditaciju, sa šadrva

ni ma, kao što je na Is to ku, ot -

voreni radi hlada, natkriveni anfiteatar

za slobodne rasprave.

Arhitekta ove medrese mr Rifat

Ali hod žić, iz Bi je log Polja je imao za -

is ta sja jna is kust va u obli ko va nju i

iz bo ru vo ka bu la ra. Ob je kat je

ukomponvao sa poznatim učilištima

Istoka iz najsjajnijeg perioda islamske

arhitekture, sa obavezama i

osjećajima trenutka u kome jesmo, i

ovom prostoru.

Aldin Padović

Admir Grlić

Suad Skenderović

Emir Đoković

Demir Drešević

Emir Ljuljanović

Edin Kur ta gić

Emir Ka lač

Bekim Murić

Nevzad Murić

Haris Đozović

Aldin Nikaj

Admir Đoković

Nermin Đoković

Izudin Dedeić

Haris Ramović

Ne džad Hot

Haris Kalač

Džemil Bibić

Sadam Murić

Da vud Kur ta gić

30 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « DRUŠT VO

KADROVSKA POLITIKA I DRUŠTVENI RAZVOJ

Ka ko iz sta tis tič ke greš ke

Pi še: Nik Ga šaj

O ka drov skoj po li ti ci su u do -

glednoj prošlosti zauzimani pretežno

politički stavovi, praćeni ideološkom

racionalizacijom o «pravim

ljudima na pravim mjestima« i stalnim

uvjeravanjima o njenom sve širem

po društ vlji va nju. Me đu tim,

praksa je stalno demantovala ova

optimistička predviđanja i nalagala

kritička preispitivanja koja su tim više

nailazila na otpore što su težila

ka konkretizacijama i ukazivanjima

na očigledne kadrovske promašaje.

Ideološki mentalitet, po kojem se

iden ti fi ka ci ja tak vog pro ma ša ja

(ukoliko nije po volji kadrovskih

centara moći) proglašavala za napad

na os no ve sa mog sis te ma i pri -

jetila ozbiljnim konsekvencama za

«nevjerne Tome«. Naime, na svim

nivoima političkog sistema su bili

ugrađeni mehanizmi koji su nesposobnog

pojedinca efikasno branili

ukoliko nije došao u kadrovsku nemilost.

Nemali broj ozbiljnih autora je

smatrao da sfera kadrovske politike

ni je po dob na da bu de pred met

naučnih razmatranja. Po njihovom

miš lje nju, to je oblast za ko ju je još

Makijaveli pokazao da se ravna po

logici praktičnog političkog uma i

strasti. U njoj padaju svi svečano

proklamovani javni principi, a prola

zi onaj ko us pi je da kon kret ni sti -

caj okolnosti usmjeri u svoju korist.

Prema njima usmjeravanje se vrši

sredstvima koja je normativna etika

odbacivala kao nemoralna i koja su

bila žigosana u građanskom kodeksu

(karijerizam, oportunizam, pristajanje

na status «dvorske pratnje«

funkcionera, bezuslovno prihvatanje

svih obrazaca ponašanja koja se

očekuju prije kadrovske investiture

i njihova naknadna potvrda u vidu

Ka drov ska stvar nost

Uvriježilo se ubjeđenje da dalja kadrovska promocija u ne malom

broju slučajeva zavisi od poslušnosti i poltronskog serviliteta u odnosu

prema etabliranim političkim strukturama, odnosno od neformal

nih cen ta ra mo ći. Ne pri jat no je kad se u jav nom mnje nju ču je

da je ne ko na pre do vao za to što je sin ili zet uti caj nog funk cio ne ra,

ili zato što je “poltron“, „čankolizac“, “takojević“. Takođe, u javnosti

se mo že ču ti i ko me tar ko ji je sa dr žan u na tuk ni ci “taj je sva rio zna -

nje“, na paradoksalan se način podudarao s prozaičnom istinom da

to “znanje“ nije naučno- teorijsko nego utilitarno-praktično i da se

do kadrovskog unapređenja došlo više po principu “do ut des“tj.ja

tebi a ti meni i liniji lične “konstruktivnosti“ u odnosu na predožbe

uticajnih grupa i pojedinaca, kao i na osnovu sklonosti ka ogovaranju

“između četiri zida“, a mnogo manje po crti lične vrijednosti i

stručnosti.

Jedan dio ozbiljnih autora smatra da sfera kadrovske politike nije

podobna da bude predmet naučnih razmatranja. Po njihovom

miš lje nju, to je oblast za ko ju je još Ma ki ja ve li po ka zao da se rav -

na po lo gi ci prak tič nog po li tič kog uma i stras ti. U njoj pa da ju svi

svečano proklamovani javni principi, a prolazi onaj ko uspije da

konkretni sticaj okolnosti usmjeri u svoju korist

do ka za bez pri ziv ne pos luš nos ti,

odricanja od individualiteta, čak i u

bezazlenoj situaciji koja bi mogla

da do ve de u pi ta nje au to ri tet ka -

drovskog promotora, i niz drugih

sklonosti koje se tradicionalno smatraju

nedostojnim čovjeka kao «političkog

bića«). Međutim, po pomenutom

gledanju, upravo ova, javno

ana te mi sa na sredstva pro iz vo de

najviše učinke za ličnu karijeru kad

ih nosioci moći i mandatori kadrovskog

odabira usvoje kao prećutne

kriterije za selekciju njihovih kadrova

i kad se sva kom od tih lju di ni -

zom sugestija o njihovom budućem

ponašanju stavlja na znanje što ih

čeka ukoliko iznevjere « znake kadrovskog

prepoznavanja«. Riječ je

o svojevrsnoj pantomimi. Takvi kadro

vi mo ra ju da se uklju če u ni je mu

igru za či je se podsti ca nje pret pos -

tavlja da suviše poznati a da bi ih za

njih kao upu će ne tre ba lo i jav no

dešifrirati. Posredstvom tih prećutnih

simbola (»konkludentnih čina«,

kako bi rekli pravnici) rodonačenlnici

kadrovskih klanova upravljaju

svojim izabranicima bez posebne

potrebe da im objašnjavaju smisao

svojih svakodnevnih postupaka. On

za njih ima jed no stav no da se po -

dra zum je va, a od njih se je di no tra -

ži lojalnost prema takvom postupku

kao unaprijed opravdanom.

Naime,takvi kadrovi imaju embargo

na stručnu i naučnu literaturu

od Za pa da do Is to ka. Pri je sve ga

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 31


DRUŠT VO » » »

r e v i j a

i za to što ne zna ju ni je dan stra ni

je zik ali i nej ma ju na vi ku dru go da

či ta ju osim dnev ne no vi ne i da se

bave nekim šturim i šablonskim dopisima.

U političkom horizontu je

re le vant na pre ku pa ci ja: “pos ta ti

funkcioner nije važno u kojoj oblasti“.

Pod pritiskom takve psihoze javnost

je dugo vremena prisustvovala

tak vim gro tetsknim hi je rar hij skim

in ves ti tu ra ma ko je su pra će ne

podsmijehom, karikiranjem i različi

tim obli ci ma ig no ra ci je. I bez

emotivne lamentacije nad otužnošću

takvih situacija, uvijek je bilo

teško racionalno pojmiti kako se

kadrovski odabranik može iz resora

saobraćaja u narednom turnusu naći

u re so ru zdrav stva, ili iz sek to ra

obrazovanja u područje industrije

ili poljoprivrede, ili iz resora policije

u sek to ru za „zaš ti tu“ ma njin skih

pra va, i to na svim ni vo i ma “ka drov -

skog estabilišmenta“. Pod teretom

mnogih pritisaka, pretenzija pojedina

ca na funk ci ju kao na pri rod no

pra vo ko je se sa mo po se bi po dra -

zumjeva ulaskom u „krug odabranih“,

vremenom je dobila oblike

ma sov ne hi je rar hij ske in ves tu re.

Neki autori smatraju da na ovakvim

osnovama kadrovska politika gubi

šan se da bu de pred met nauč ne ob -

jekcije i da najviše što zaslužuje jeste

njeno ostajanje pod okriljem političkog

voluntarizma u kojem se

inače ne mogu ustanoviti pravila

igre.

O učesnicima takve igre slikovito

pi sao Vik tor Igo: “Ka ko sa mi na -

pre đu ju, oni po mi ču una pri jed i

svoje satelite; to je kao kretanje cijelog

nekog sunčanog sistema. Njihovo

zra če nje ru me ni lom obas ja va

njihovu pratnju. Njihovo se blagostanje

kruni na one među kulisima

u vidu malih unapređenja“.

Još od antičkih filozofa vlada ubjeđenje

da sklonosti ljudske prirode

često odlučuju o krajnjim učincima

određene politike. Između ostalog,

is ti ca li su oni, sva ko ko drži vlast

nastojaće da u svojoj okolini ima

sljed be ni ke ko ji ne sa mo da ga ne će

ugrožavati u provođenju njegovih

za mis li ne go će mu i kao nas ljed ni -

ci biti odani za čitavog života.

Makijaveli je bio još precizniji:

budući da je u sferi javnog djelovanja

odlučujući kriteriji sposobnost

da se u njoj odr ži ono li ko ko li ko to

praktični um omogućava, ne može

se očekivati da će nosilac političkog

zvanja izabrati one koji su vičniji od

nje ga da do đu na vlast i odr že se u

Fotelje bez

zavjetrine

Od to ga ka ko se vo di ka drov ska

politika, u velikoj mjeri zavisi materijalni

i društveni razvoj, kvalitet života

i prosperitet jednog društva.

Bit ka za bol ji ži vot i pro gres se ne

može dobiti, deklaracijama, frazama,

rezolucijama, međusobnim

nadmudrivanjem, odnosno mediokritetima

i poltronima, već novim

i stručnim ljudima, novim i stvaralačkim

idejama i novim rezultatima.

„Fotelje bez zavjetrine“ treba

da predstav lja ju sve vi še pro šlost i

to ga mo ra ju bi ti svjes ni svi, a po -

sebno oni koji imaju najveći uticaj

na vo đe nje ka drov ske po li ti ke.

njoj, a po go to vo na one ko ji bi ga

čak i u bla žoj for mi pod sje ti li da je

vri je me da ode s vlas ti.

Fi lo zo fi ja gra đan skog li be ra liz -

ma bi la je to li ko ub je đe na da je u vi -

šestranačkom sistemu iznašla konačan

uzor kadrovske pravde. Međutim,

kako primjećuju kritičari, umjesto

izvornog uvida birača u stvarne

kvalitete kandidata, prirodno je,

na ro či to s pli mom “ma sov nog

društva“, zasjenjujući izborni spekta

kl u ko me su buč nost i na pad nost

reklame iz partijskih štabova daleko

nadmašili mogućnosti racionalnog

prosuđivanja biračkog tijela. Politički

lideri koji su svoje saradnike sve

više odabirali prema osvjedočenim

do ka zi ma nji ho ve vjer nos ti a ma nje

sposobnosti, doveli su, kako veli H.

Markuze, glasače u situaciju da optiraju

između različitih skala “osrednjosti“

koje im preko svojih kandidata

nude političke partije, ali nikako

i da nađu put ka prevazilaženju

te „kolektivne ograničenosti“.

Da nas se sve vi še i go vo ri o to me

da je najbolja i najrentabilnija investicija,

investicija u čovjeka ili pak da

se takva investicija naziva ljudskim

ka pi ta lom. To je bio us lov i bit na

pretpostavka naučno-tehnološke revolucije

i progresa svakog društva.

Čov jek je bio i os tao - onaj sub -

jekt ko ji je u sta nju da uči ni sve - sa -

mo tog istog čovjeka valja motivisati

da djeluje u željenom – stvaralačko

– hu ma nis tič kom smje ru – a da li

će djelovati u tom i takvom smjeru

– za vi si, pri je sve ga, od to ga ko ga i

ka ko vo di, ka ko se i na ko ji na čin

ostvaruju društveni odnosi, koliki je

ras ko rak iz me đu nor ma tiv nog i

stvarnog, koliko on vjeruje pravnim

i društvenim regulama u kojima ostvaruje

društveni i ljudski subjektivitet

i kako je organizovan.

Za to se s pra vom i ka že da ne ma

ničeg težeg nego kada se određeni

intelektualni i politički mediokriteti

“odjenu odorom“ koja im ne pristoji

ili je neadekvatna njihovom „stasu“.

Oni vremenom uobražavaju da

“takva odora“ čini njihovo biće – a

ne nji ho vo du hov no bez na đe ili

pustoš. Zapravo, kada mediokriteti

se domognu određenih funkcija, u

sta nju su da uči ne sve, pa i mno ge

ne čas ne rad nje, da bi se odr ža li ili

da odu na mno go ve ću i od go vor ni -

ju funk ci ju, a uz to su po pri ro di

stvari skloni zloupotrebama i spletka

re nju, pa su vr lo čes to i glav ni uz -

ročnici loših međuljudskih odnosa

iz ko jih pro iz la ze da le ko sež ne

32 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

društvene posljedice. Ne mogu a da

na ovom mjes tu ne pod sje tim na ri -

je či jed nog špan skog kra lja, ko ji je

pred listom kandidata za hapšenje

uzviknuo: “Mediokritete treba prvo

strpati u zatvor“.

Cilj je svake kadrovske politike

da pravi ljudi i pravi vijednosni kriterijumi

dođu do svog pravog i punog

izražaja. Ali, u nekim društvima,

naročito u manje razvijenim i

tranzicionim, potcjenuje se uloga

prave nauke, inventivnosti i stvaralašt

va. Za paža se da iz vjes na društ -

va mo gu da ži ve bez is ti ne i da im

za njihovo postojanje istina nije potreb

na. Za tak va društ va mi sao je is -

tinita zato što što je korisna, a ne da

je korisna zato što je istinita.Takvim

društvima nisu potrebni specijalisti

i struč nja ci , kao i dos tojni in te lek -

tualci, nego mediokriteti i kameleoni,

puzavci i poslušni pioni , poltroni,

odnosno „takojevići“. Međutim,

poz na to je da društ ve nom raz -

voju i progresu nisu potrebni „intelektualna

i politička blebetala“ kako

je to go vo rio Žan Pol Sartr. To je

ujedno i neizbježan put ka degradaciji

kadrovske politike i odgovornosti.

Nesmunjivo, to ima dalekosežne

negativne posledice u odnosu

na ukup ne to ko ve i cil je ve društ -

venog razvoja, posebno ako takvi

kadrovi se nalaze u pojedinim „značaj

nim po zi ci ja ma“dr ža ve i društ va.

Izlaz

Na me će se pi ta nje, gdje je on da iz laz Miš lje nja sam da mje ri la

kadrovske politike ne treba prepuštati ni čaršiji ni potisnom javnom

mnje nju, ne go tre ba da pos ta ne pred met ob jek tiv nih em pi rij -

skih i teorijskih istraživanja i razmatranja.

Po većini iskustvenih pokazatelja mjerila o adekvatnosti kadrovske

politike, bi se morao tražiti u izvjesnim trajnim principima čiji bi cilj

bio da, uvo đe njem ek zakt nih kri te ri ja ka drov skog iz bo ra, obez bje -

de bar dva prov jer lji va os no va za nje go vu ak tu el nu i nak nad nu ve -

rifikaciju. Prvi bi obuhvatio lične osobine kandidata za javnu funkciju,

a drugi – program i garancije koje kandidat pruža za njegovo

ostvarenje.

« « « DRUŠT VO

Naime, takvi kadrovi naprosto

ne ma ju smi sla, ener gi je ili, što je i

najpogubnije, elementarnog znanja

i upućenosti u savremena naučna

saznanja i „novatorije“.Oni ne primjećuju

( ili neće da znaju) da rutina,

inertnost i otupjelo istrajavanje

na načinima mišljenja nisu adekvatni

za društveni progres jer proističu

iz „organizovane neodgovornosti“ i

„ srtukturalne nemoralnosti“(Mils).

To ne može biti alternativa svježini

programske inovacije, njenom stvaralačkom

izazovu i odvažnosti za

preuzimanje lične odgovornosti.

Ako se pođe od pr vog kri te ri ja,

la ko će se uo či ti da on spa da u stan -

darde za koje se politička misao bori

la od svo jih an tič kih uz ora do sav -

remenih svatanja o ”političkom čovje

ku” kao jav noj lič nos ti. Bez ob zi -

ra na raz li ke u gle da nji ma na što bi

bio ide al an tip te lič nos ti, svag da su

isticana mjerila ”javne podobnosti”.

U njima su se najprije isticana svojstva

poželjna za kandidate za političke

funkcije (poštenje, skromnost,

stručnost, prednjačenje u poželjnim

moralnim i političkim osobi

na ma, sti ca nja po pu lar nos ti na

bes pri je kor nom lič nom ”imid žu”,

čvsta vjera u vlastitu profetsku misiju,

itd.).

Drugi princip kadrovske politike

bi bilo opredeljenje za izborne programe.

Podnošenje programa je javni

čin. On struč no i mo ral no oba ve -

zuje svog nosioca. Njegovo izvršenje

stva ra ek zak tan os nov za even -

tualnu dalju promociju kao što je

neizvršenje mora da povlači ostavku,

izglasavanje nepoverenja ili neobnavljanje

mandata. Prirodno je

da svaki “izborni program“ treba da

prođe kroz prethodnu idejnu, stručnu

i političku verifikaciju. O izbornim

pro gra mi ma kao je dan od pre -

dus lo va kan di do va nja za jav nu

funkciju, ne bi raspravljali samo foru

mi, gdje je stal na mo guć nost sub -

jektivizma u procjeni, budući da je

ona najčešće ovisna o konkretnom

odnosu snaga, nego i široki društveni

mil je, tj.jav nost i jav no mnje nje,

masmediji, nauka, nevladine organiza

ci je, kao i svi oni dje lo vi jav nos ti

koji se osjećaju pozvanim da daju

kritičku riječ. Uz ocjenu programa

da lo bi se i miš lje nje o lič nim svoj -

stvima kandidata. Pred tako širokim

tribunalom teško bi mogli da se

prokrijumčare nosioci prevaziđenih

alternativa, dogmatsko- birokratskih

plat for ma. Ujed no, ne bi pro šli ni

„mangupi u vlastitim redovima“, bolesni

karijeristi i mediokriteti. Nestao

bi i ne do lič ni tip “džo ker -

funkcionera“, koji može da se pojavi

u svakoj postavi, s napadnom ozbiljno

šću iza ko je se kri va još na pad ni -

je op šte i struč no ne zna nje.

Takođe, nepotizam,koji je prilično

ra ši ren, na šao bi na kli za vom te -

re nu. Pred izoš tre nom okom jav -

nosti sve bi manje relevancije za dola

zak na jav nu duž nost mo gla da

ima rodbinska, tazbinska, plemenska,

brat stve nička, ro dov sko-seos -

ka, regionalno-patrijarhalna i svaka(

u modernoj eposi doista atavistička)

krvnosrodnička ili teritorijalnopatronistička

vezanost. Razotkrivena

na konkretnim primjerima, ona

bi postala kompromitantna činjenica,

od je ća od ko pri ve ko ju bi ma lo

ko že lio da no si ako bi mu to bi la je -

dina osnova ( i ) legitimnost.

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 33


DRUŠT VO » » »

r e v i j a

KU TAK ZA DO KO NE

Hapšenje Akova

Piše: Ervin Spahić

Osvojivši Bijelo Polje 11. oktobra

1912. godine serdar Janko Vuko

tić na pi sa kralju ka ko je va roš li -

je pa i dos ta ve li ka i da u njoj ima 6-

7 hil ja da du ša a da je oko li na Bi je -

log Polja „ča rob ni ja od sve ga što je

vi dio“. U va ro ši je bi lo 164 srp skih

i 560 muslimanskih ( u izvještaju

piše „ turskih“) domaćinstava. Konačno

je Bošnjački živalj mogao da

odahne. Nije mala šala dočekati

„slobodu“ i „oslobodioce“. Mnoga

zanovjetala koja „traže dlaku u jajetu“

će pitati kako to da „Turke“ od

Turaka oslobađa crnogorska vojska

Pa zar se „slo bo di“ gle da u zu -

be

Koja crna sloboda kad pljačke ,

ubistva , paljenja uzeše takav mah

da se u jed nom do pi su (iz vješ ta ju

sa suđenja u Pljevljima) konstatuje

da nigdje većeg haosa poslije oslobođenja

nije bilo nego u Bijelom

Po lju“-po no vo će za nov je ta la.

„Bezakonje, samovolja i korupcija

uze še ta kav mah da je kralj Ni ko la

poslije učestalih žalbi iz oslobođenih

krajeva i prijema izaslanika iz

Vraneša poslao specijalnog izaslanika

komandira Pavla Vujisića da

iz vi di o če mu se to ra di. No kra ljev

izaslanik je pokušao da zataška

raz na ne dje la te ga je i sam kralj

morao oštro upozoriti i prekoriti rije

či ma da je on izas la nik ko ji je

„pos lat ta mo da tu če, da vje ša one

faliotne ljude koji grde ime crnogorsko

u te novodobijene krajeve“-

likovahu zanovjetala i vječiti kontraši

koji su ove podatke odnekuda

iščeprkali.

„Te za njihovo dobro“-odgovorih

ja ne ma ju ći u tom tre nut ku bo -

ljega odgovora, a u sebi pomislih:

nema surovije osvete od osvete sluge

pre ma gos po da ru. “ Bo ga ti , ho -

dža , ima li kakve razlike između insa

na i haj va na “ upi ta kralj Ni ko la

hodžu Pačariza koji zajedno sa osta

lim tao ci ma Boš nja ci ma, be še

doveden iz novoosvojenih krajeva,

i ko ji po cio dan raz go va ra še svo je

ka ko ne bi klo nu li du hom. “ Ima,

čestiti kralju, tu pogolema razlika.

Haj van ni kad ne mo re bit’ ni pos -

tat’ in san, ali što in san mo re bi ti

haj van , to ne ma mje re !”

Kralju se do pa de od go vor pa ga

opet upi ta : “ Ko ja je raz li ka iz me đu

oslobodioca i onih koje su oslobodi

li “ “ E tu je naj vi ša raz li ka , čes -

ti ti kralju”, od go vo ri ho dža”. Kao

između vaših taoca i onih koji ih

ču va ju da ne pob jeg nu od sre će

ko ju su im do ni je li. „A zar to ni je bi -

la slo bo da nas pram onog što će se

dogoditi u Šahovićima 1924.godine“.

„Zar to ni je slo bo da nas pram

genocida u kojem na najzverskiji,

najgnusniji i najkrvoločniji način

živote izgubilo 400-800 (različiti

podaci u različitim izvorima) žitelja

ovog po druč ja. Gdje ni dje ca ni že -

ne ni star ci ne be hu poš te đe ni. O

silovanjima kojima do tada nisu bili

sklo ni Cr no gor ci i da ne pri ča -

mo. Ako je iđe pos lo vi ca, „čov jek

je čovjeku vuk“ našla svoju potvrdu

on da je to bi lo u ovom ne ču ve -

nom po kolju. Zna te li vi ne zno vas

jad da je pri je po kolja od cje lo kup -

nog Bošnjačkog naroda oduzeto

svo naoružanje a preko trideset

Bošnjačkih prvaka je na prevaru i „

časnu riječ“ radi navodne njihove

bezbjednosti i pod izgovorm da ih

žele evakuisati- na putu ka Bijelom

Polju zvjerski pobijeno“- krenuh ja

Vrijeme nosi sa sobom svakojake

stvari, i može podjednako

do ni je ti i zlo i do bro - Ma -

chiavelli

sa da u kon tra na pad.

„A zna te li vi ne zno vas jad da je

ista sudbina trebala da zadesi Bošnjač

ki ži valj i u Bi je lom Po lju a čar -

šija da se pretvori u prah i ugljevlje“.

Po već oprobanom scenariju

isti akteri postaviše sebi zadatak da

Bijelo Polje pretvore u najveću kasapnicu

na balkanu i da istrijebe

Bošnjački živalj u njemu. Nebo nad

kasabom nadletahu crni gavranovi

ko ji kao da se nad vi ki va hu sa ri -

kom marve i žalosnim zavijanjem

pasa, predosjećajući svi zajedno

veliko zlo koje se spremalo Bošnjacima

Bijelog Polja. Dovedeno je

policijsko pojačanje sa strane a iz

naj ugled ni jih grad skih fa mi li ja

uhapšeno je i zatvoreno 67 biranih

lju di. Po okol nim br di ma već su

spremne čekale volujske zaprege i

konji ,prazne košare i džakovi -kraj

krvavog pira i početak pohare - “brda

legla doline ustale”-što bi reko

naš na rod. Ni mu je zi ni sa grad skih

džamija ne pozivahu na molitvu,

već su se pri dru ži li hod ža ma da za -

jed no uče ja si ne za du šu onih ko ji

će je uskoro ispustiti. Sve prašnjave

i džombaste džade koje su vodile

ka i od kasabe behu zatvorene busijama

- Bijelo Polje postade jedna

velika hapsana i bajbok.

Samo zahvaljujući čojstvu načelnika

Pljevalja koji je o planiranom

napadu obavijestio muftiju Mustafu

Salihbegovića a ovaj uz prijetnju

pištoljem natjerao Grozdu Karličić

(koja je radila na otpremi telegrama

– a bi la je ses tra Du ša na Kar li či -

ća koji je i zatvorio viđene Bošnjake)

da pošalje telegram Nikoli Paši-

34 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

ću –predsjedniku vlade i predsjedniku

Srpske radikalne stranke (vladajuće

partije), haber o stanju u

čaršiji bi obejanjen dunjaluku u okruženju.

U opštoj pometnji koja je nastala

u varoši poslije zatvaranja uglednih

Bošnjaka a znajući za sudbinu

žitelja Šahovića žena Huzeira Martinovića

je sa dukatima koje je predala

Dušanu Karličiću iz magaze

Abaza Zaimovića (koja je bila prostra

na i zi da na od ka me na i gdje su

bili zatvoreni ugledni Bošnjaci Bijeloga

Polja) uspjela da izbavi iz zatočeništva

svoga muža. Poslije akšama

iz zatvora su pušteni Dervović

Selim i Kajabegović Izet. Kada

je kapetan srpske vojske Apostolović

uvidio kakva je sudbina namijenje

na bje lo polj skim Boš nja ci ma

otišao je i iz zatvora oslobodio Huzeira

Dervovića dao mu pratnju i

upu tio ga za Beo grad da o sve mu

obavijesti Nikolu Pašića 1 . Došavši

u Beograd Huzeir Dervović je ispričao

Nikoli Pašiću šta se sprema

Bošnjacima Bijeloga Polja zamolivši

ga da uči ni sve ka ko bi spa sao

njegove sunarodnike.Kako je Nikola

Pa šić već do bio te le gram od

muftije Salihbegovića i kako se

kod njega o sudbini zatvorenih

Bošnjaka i situaciji u Bijelom Polju

1 Husein Pilica, Bosna i Bošnjaci,

Nezavisni Sandžački univerzitet, 172.

Most na Li mu -po dig nut 1910.

« « « DRUŠT VO

interesovao i sam Reis-ul-Ulema

Džemaludin Čaušević, Nikola Pašić

je znajući i za sudbinu Bošnjaka u

Šahovićima naredio da vojska iz

Sjenice ode za Bijelo Polje i zaštiti

nedužni živalj, uz to naredivši da se

svi zatvoreni Bošnjaci puste iz pritvo

ra. Ni ko la Pa šić je za uzvrat tra -

žio od Huzeira Dervovića da Bošnja

ci iz Bi je lo ga Polja na sle dećim

izborima glasaju Srpsku radikalnu

stran ku što mu je Hu zeir Der vo vić

i obe ćao. Hu zeir Der vo vić i Boš -

njaci Bijeloga Polja su ispunili obeća

nje. Ia ko je na iz bo ri ma 1923. go -

dine kandidat Muslimanske demokratske

stranke dobio najviše glaso

va (33,8%), stran ka Dže mi jet

(16,9%), De mok tats ka stran ka

(28,8%) i Srpske radikalne stranke

(12,8%) sasvim drugačija slika je

bila 1925. godine budući da su

Bošnjaci Bijeloga Polja na tim izborima

odlučili da podrže vladajuću

partiju (kako tada tako i danas) -

Srpsku radikalnu stranku. Kandidat

ove stranke Miloš Trifunović je

od ukup no 4.443 gla sa do bio

2.046 ili 45%.

Eto vi di te da se tu ne ra di o iz -

bornoj krađi i nepravilnostima već

o jednostavnom dogovoru: „Mi vama

spas vi na ma glas ili na rod ski

tante za kukuriku, fifty-fifty“. Krenuh

ja sa da oso ko ljen još agre siv -

nije na vječita gunđala i zanovjetala.

Čekajući na njihovu reakciju sjetih

se iz bo ra 1996. go di ne i bi rač -

kog mjesta u selu Radulići (koje je

ovih dana aktuelno povodom upisa

Hajdar-pašine džamije poslednjim

katastarskim upisom 1996.godine

kao crkvene imovine). Našli

nam naši aktivisti (SDP je nastupala

samostalno te godine na izborima

i zbog iz bor nog za ko na i dru -

gih nepravilnosti nije ušla u Republički

parlament) čovjeka na terenu

ko ji će bi ti u ime na še par ti je

posmatrač na tom izbornom mjestu

-ko ji će bud no mo tri ti da se iz -

borni proces odvija regularno i koji

će nas obavijestiti o eventualnim

nepravilnostima. Da se naši posmatrači

ne bi udaljavali sa birališta

dogovorimo se mi da naše drugarice

po ra ne tog ju tra i (od neš to crk -

avice koju smo pokupili između

sebe) naprave sendviče za naše

posmatrače koje ćemo im u toku

da na dos ta vi ti. Uz to im uzes mo i

po jed nu ku ti ju „Lov će na“ da im se

na đe, a sve u cil ju da bud no mo tre

na regularnost izbora. Kada sam

došao na biračko mjesto koje se

nalazilo u staroj školi u Radulićima

bio sam ne ma lo iz ne na đen ka da

sam kod biračke kutije zatekao samo

jed nog čov je ka. „Ima li ko ov -

dje da pra ti iz bo re is pred SDP-a“-

upitah čovjeka koji me začuđeno

gledaše a još čudnija mu bijaše kesa

sa sendvičima i cigaretama u

mo joj ru ci. „Ima ka ko da ne“ - po hi -

ta da izađe u sus ret ne znan cu, čov -

jek za biračkom kutijom. „ Ene ti ga

ta mo u baš ti“-po ka za mi ru kom.

Naš revnosni posmatrač sjeo, naslo

nio gla vu na dr vo i uto nuo u san.

Ka da sam mu pri šao na me tar dva

dreknuh koliko me grlo nosaše: „

Dobaaar daaan“. Čovjek se prepade,

skoči, stade mirno (vjerovatno

je mis lio da sam iz dr žav ne bez -

bjed nos ti) i is ko la či oči. Ne znam ja

nje ga ne zna on me ne, nje mu niš ta

ni je jas no a još ve ću za bu nu mu

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 35


DRUŠT VO » » »

r e v i j a

pra vi ke sa u mo joj ru ci. „Je si li ti

pos ma trač is pred SDP “- upi tah ga

pru ža ju ći mu ke su a u se bi sve mis -

lim „ evo ti ovo ži vi na ti ga po je la“.

Sa mo je klim nuo gla vom a u iz ra zu

lica mu se moglo primijetiti vidno

olak ša nje. „A što si ja dan os ta vio

onog čovjeka samog kraj kutije te

mu omo gu ćio da ra di šta ho će“-

upi tah ga željno oče ku ju ći da što

prije čujem opravdanje za takav

pos tu pak. „Ko –obra ti mi se on po -

ma lo uv ri je đe no- zar on pa od nje -

ga ne ma poš te ni jeg đe ćeš od bit,

za to ti ja mogu garantovat “! Nisam

imao kud protiv ovih argumenata

ali mi pa de na pa met da pri u pi tam

a gdje su ostali članovi biračkog

od bo ra i dru gi pos ma tra či. „Za

dru ge ti ne znam re ći , sa mo znam

da je je dan od čla no va od bo ra oti -

šao u grad jer nam je za fa li lo ma lo

sa vez nih lis tića“. Pos li je ovog i

ovakvog odgovora ja zanijemeh.

Ia ko je bi lo tek pri je pod ne ja sam

već mogao sa sigurnošću da prognoziram

rezultate izbora. Tako je i

bilo. Sat vremena prije zatvaranja

birališta počelo je slavlje u zgradi

Opštine . Prvi piće i pršut doniješe

privatnici pripadnici mog naroda

ia ko smo svi ra ču na li da će pos li je

ra ta u Bos ni ko ji tek što bi ja še

okončan i zbog anti ratne politike

SDP –a, ova par ti ja na iz bo ri ma ost -

variti povoljan rezultat.

Ka ko li su se os je ća li ugled ni

Bošnjaci zatvoreni u magazi Zaimovića

to samo oni znaju. Taktika

je uvijek ista. U mutnim vremenima-pr

vo stra da ju ugled ni jer na po -

vršinu tada ispliva ljudski talog.

Svaki vakat ima svoje tamnice i

tamničare. Kolo sreće se okreće,

oni što hap se bi va ju hap še ni. Ko bi

va ni sad je unu tra . Ni ko ni či ju „ na -

fa ku “ ni je uzeo.

„A đe je kak vo obi ljež je u Vra -

neškoj dolini nevinim žrtvama iz

1924. go di ne kao opo me na da se

to nikada i nikome ne ponovi“,

prenuše me iz razmišljanja večiti

opo nen ti. „Li je po je što će nas na

tragediju bugarskog naroda čija su

djeca stradala u Limu u saobraćajnom

udesu kod Brodareva podsjećati

spomen obelježje u centru

gra da , li je po je i to što će nas na

tragediju koja je zadesila čitavu Crnu

Goru nakon željezničke nesreće

kod Bio ča pod sjeć ati spo men

obe ljež je u grad skom par ku ali je li

lijepo da grad čiji su sugrađani oteti

iz vo za u Štrb ci ma a za tim zvjer -

ski pobijeni nema bilo kakvo obilježje

posvećeno svojim građanima

koji su tu rođeni čiji najmiliji tu

ži ve, ko nač no taj grad je za nji ho vu

ne sre ću bio i odre diš te gdje su pu -

tovali“.

Priznajem nisam se nadao ovakvom

pi ta nju ali na ći ću ja već

oprav da nje i za to.

“Sačekajte malo zanovjetala, čemu

žur ba, mi Boš nja ci smo uvi jek

ne ko me duž ni, pa ne ka i ja Va ma

dugujem odgovor. Mi stalno nešto

če ka mo – če ka mo da se ne ko smi -

luje, čekamo da se nešto promijeni,

če ka mo šta će nas sna ći, na ša je

sudbina da smo osuđeni na čekanje.

I za to če kaj te !

Ćoravima namigivati i gluvima

šaputati – uzalud je.

Služ be ni put o dr žav nom troš ku

Sje ćam se, dok sam bio di je te, da je pri li kom sva kog

dolaska nekog „većeg funkcionera“ u Bijelo Polje,

milicija zatvarala razne kavgadžije, pijandure, duševne

bolesnike (u narodu poznate kao mahnite osobe)

i sve one lju de ko ji su bi li sklo ni krše nju jav nog re da

i mira a koji su bili registrovani i nalazili se u milicijskoj

evi den ci ji. Jed nog na šeg su gra đa ni na ( zva će -

mo ga Meša ) redovno bi milicija zatvarala tim povodom.

Jednostavno dođu dva milicionera pokucaju na

vra ta uz mu pod ru ku Me šu i od ve du u prit vor. Ni je

se Me ša mno go opi rao uzvik nuo bi pa ro lu „smrt fa -

šiz mu- slo bo da na ro du“ i upu tio se sa prat njom pre -

ko Li ma (u po dru me mi li ci je ili zat vor). Me ša je bio

alkoholičar koji je maltretirao i porodicu i komšiluk.

Čim bi Mešu pritvorili počele bi se Mešine komšinice

dozivati preko njegovog dvorišta pokazivati gestikulaci

jom da je Me ša oti šao na „služ be ni put“ i po ku ša -

va le da jed na od dru ge saz na ju ko nam to do la zi u

Bi je lo Po lje. Kad je Me ša bio kod ku će stro go je za -

branjivao komšinicama da se dozivaju preko njegovog

dvo riš ta jer ni je mo gao da pod ne se da zvuč ni ta -

lasi putuju preko njegovog dvorišta budući da je to

„smatrao ugrožavanjem teritorijalnog integriteta“ njegovog

posjeda. Bolje obaviješteni smatraju da je mili

ci ja tih da na ima la pu ne ru ke pos la. Ako ne bi naš li

osobu koju traže milicija bi ostavila poruku da im se

ja vi i da će mu u na red nih par da na oni obe zbi je di ti

hranu i spavanje dakle- pun pansion. Koliko bi tada

mi li ci ji bio olak šan po sao da je ima lo ovih mo bil nih

telefona. Jednostavno bi mogli poslati sms poruku :

„dana toga i toga u toliko časova pozivate se da o

državnom trošku boravite u našem apartmanu- bolje

da sa mi dođe te ne go da mi do la zi mo po vas“. Sre ća

što se tada nije mnogo vodilo računa o duševnim

bo lo vi ma jer bi sva ki od ovih zat vors kih abo ne na ta

mo gao da tvr di za se be da je imao ja ke du šev ne bo -

lo ve što ni je mo gao da vi di vo lje no ga DRU GA i da tu -

ži dr ža vu za na dok na du šte te či me bi bio ugro žen dr -

žav ni bud žet a mo glo se i de si ti da nam dr ža va ne

do Bog ban kro ti ra.

36 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « DRUŠT VO

PREDSTAVLJAMO

Doktor Nermin Abdić

Jedan od prvodiplomiranih studenata Medicinskog fakulteta u

Podgorici, prvi magistrant svoje generacije ljekara, angažovan

kao stručni saradnik na medicinskom fakultetu, kao i na filozofskom

fakultetu u Nikšiću i srednjoj medicinskoj školi. Radi kao

ljekar u službi Hitne pomoći

Razgovarao Husein Tuzović

Ko ste Vi, dr Ab di ću

Iako sam rođen na Cetinju (15.jula

1978.), dijete sam staropodgoričke

porodice. Rastao sam i razvijao

se u naselju Drač (Podgorica), gdje

su i te me lji mo je uže i ši re po ro di ce

(Ulica Slobodana Škerovića).

Otkud rođenje na Cetinju

Da pri jes to ni ca bu de mjes to

mog ro đe nja, že lja je bi la mo jih ro -

di te lja, oca Ali ta i maj ke Še fi ke, a i

poznanstvo da našim velikim prijateljem

i doajenom crnogroske medicine

dr Vasom Kusovcem.

Podizan u patrijarhalnom duhu,

svoje djetinjstvo najviše sam proveo

na Sta rom ae ro dro mu, gdje i da nas

živim u porodičnoj kući sa svojom

maj kom. Naj vi še sam se dru žio sa

porodicama Šahović, Šabanadžović,

Radulović, Đečević, sa kojma sam i

danas u izuzetnim komšijskim, a i

prijateljskim i kumovskim vezama.

Ka da je ri ječ o mom dje tinj stvu, ne -

ću zaboraviti ni druženja u ulicama

Slobodana Škerovića i Oktobarske

revolucije, gdje stanuju moji stričevi

i uja ci.

A školovanje

- Os nov nu i sred nju me di cin -

sku ško lu za vr šio sam sa od lič nim

us pje hom uPod go ri ci. Me di cin ski

fa kul tet u Pod go ri ci upi sao sam

škol ske 1997/1998. god ne i za vr šio

po šestogodišnjem planu i programu,

kao jedan od prvodiplomiranih

studenata ovog fakulteta. Februara

ove godine odbranio sam magistarski

rad na Medicinskom fakultetu u

Nišu na temu:Specifičnosti povreda

skoč nog zglo ba kod spor tis ta i nji -

ho vo li je če nje. Ovim svo je vrs nim

uspjehom postao sam prvi magistar

medicinskih nauka od studenata koji

su studirali na medicinskom fakultetu

u Podgorici, prvi i jedini magistar

medicinskih nauka od stručnih

saradnika koji rade na Medicinskom

fakultetu u Podgorici, od moje generacije,

jedini magistar medicinskih

nau ka u služ bi Hit ne po mo ći,

gdje i ra dim.

Kažu da ste bi li mno go an ga žo -

va ni kao stu dent

Za vrijeme studentskh dana bio

sam student prodekan, predsjednik

stu dent ske or ga ni za ci je, član stu -

dentskog parlamenta, član Naučnonastavnog

vijeća i Savjeta ovog fakulteta.

Bio sam organizator brojnih

humanitarnih akcija za pomoć djeci

u Bijeloj, djeci Zavoda za hendikepirana

licana Zabjelu koje su postale

tradicionalne, brojnih tribina i seminara

koji su imali edukativni karakter,

kao što su: STOP AIDS, MLA DI I

DRO GA-PUT DO PA KLA, NE VO ZI

U ALKOHOLISANOM STANJU. Jedan

sam od osnivača i aktivni član

CA ZAS-a(Cr no gor skog društ va za

borbu protiv side).

Os ni vač sam i bio glav ni ured nik

časopisa studenata Medicinskog fakulteta

u Podgorici pod nazivom

ORGANIZAM. Bio sam član Organizacionog

odbora Medicinijade – tradi

cio nal nog okup lja naj stu de na ta

medicine i stomatologije, koja ima

naučni i sportski karakter. Mojimzalaganjem

ova manifestacija je prvi

put održana u organizaciji Medicinskog

fakulteta u Podgorici i imala

međunarodni karakter.

Pokretač sam međunarodne razmjene

studenata medicine na Medicin

skom fa kul te tu u Pod go ri ci

(MOM SIC) i os ni vač ko mi si je za

naučno – istraživačke radove studenata

pod nazivom CNIRS.

A kao lje kar

- Uče stvo vao sam na broj nim

kongresima studenata medicine i

stomatologije i mladih ljekara održa

nih u zem lji i inos tran stvu, gdje

sam imao zapažena izlaganja i to:

Za greb « Cli ni cal im por tan ce of

ophthalmic artery to topographic

relations, Etnopic ad Ectopic tumor

markers«, Cairo » Comparasion of

L a b a r a to r y Pa r a m e t e r s i n Pa t i e n t

with HbsAg Positive Chronic Active

Hepatitis«, Ohrid » Ethiopatogenesis

of Insulin Dependent Diabetes Mellitus

(IDDM), Major Histocompatibility

Complex Investigations by Methods

of Molecuar Biology«, Budva »

Genetske malformacije registrovane

u službi za zdravstvenu zaštitu predškol

ske dje ce u Cr noj Go ri za 2002.

go di nu«, kao u mno ge dru ge.

Pod men tor stvom prof. Dr H.J.

Seitz (University of Hamburg) uspješno

sam završio semnar iz molekularne

biologije na temu: Molecu-

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 37


DRUŠT VO » » »

r e v i j a

lar Medicine – Signal Transduction.

Takođe, završio sam seminar kontinuirane

medicinske edukacije iz Osno

va Stre re o lo gi je pod men tor -

stvom prof. dr Natalije Stefanović.

Magistarske studije upisao sam

škol ske 2004/2005. go di ne na Me di -

cinskom fakultetu u Nišu, odsjek

Opšta Hirurgija i položio sve planom

i programom predviđene ispite

sa pros ječ nom oc je nom 10. Od -

bra nio sam se mi nar ski rad na te mu:

morfološke i funkcionalne karakteristike

limbičkog sistema kod čovjeka,

ocjena 10.

Objavio sam više važnih naučnih

radova, kako u domaćim, tako i u

inostranim časopisima, od kojih su

naj zna čaj ni ji: Ac ta Uni ver si ta tis

(Niš), La lesioni dell articolazione

mobile e il piu usato dell immobilizzazione

u časopisu Gazzeta medica

Italiana(Rim), Specifičnost povreda

skočnog zgloba – medicinski zapisi

(Podgorica).

Uče stvo vao sam na struč nom

skupu Crnogorsko-američki susreti

ko ji su odr ža ni u Pod go ri ci

09.08.2007. godine. Zatim na brojnim

seminarima e edukativnim skupovima:

Savremena terapija hipohromnih

anemija, novine u liječenju

arterijske hipertenzije i srčane insuficijencije,

Terapija hroničnog koncerskog

bola, upotreba cefalosporina

treće generacije i liječenje urinarnih

i respiratornih infekcija, dijagnostika

i terapija hipertireoidizma,

Podgorica-Salcburg 2007, 2008. godine.

Bio sam sudija na međunarodnom

tak mi če nju iz pr ve po mo ći

glavnih gradova Jugoistočne Evrope

koje je održano u Ohridu, početkom

juna prošle godine. Njegovo

učešće kao ljekara u timu najvećeg

svjetskog festivala folklora koje je

održano u aprilu prošle godine u

Antaliji (Turska) potvrda su mog rada

i bri ge o dje ci.

Pred sjed nik sam ko mi si je za

Zdravstvenu djelatnost Crvenog krsta

Pod go ri ce. Ne dav no sam se ukl -

jučio u tim predavača na temu higijene

i pružanja prve pomoći za djecu

romske populacije, gdje me angažovala

Organizacija za zaštitu i

prava Roma Konika, kao i Crveni

krst glav nog gra da.

Za go di nu 2007. bio sam pro gla -

šen za najboljeg doktora službe Hitne

pomoći – Doma zdravlja Podgorica.

Obavio sam obavezan pripravnič

ki staž u tra ja nju od go di nu da na

i položio državni ispit. Stalno sam

zaposlen u službi Hitne pomoći –

Doma zdravlja Podgorica. Angažovan

sam kao struč ni sa rad nik na

pred me tu Ana to mi ja na Me di cin -

skom fakultetu u podgorici, Stomatološkom

fakultetu, posebnom studijskom

programu farmacije, na Filozofskom

fakultetu u Nikšiću – odsjek

za fi zič ku kul tu ru, kao i Sred -

njoj medicinskoj školi, gdje radim

kao profesor Anatomije i higijene.

Član sam ljekarske komore Crne

Gore.

Govorm engleski i albanski jezik

i u potpunosti sam osposobljen za

rad na računaru. Savladao sam tehni

ke mul ti me di jal ne i sav re me ne

mogućnosti pretrage literature.

Profesija i dalji ciljevi

Izabrao sam se baviti ljekarskim

pozivom, jer je u osnovi humanitaran

i sma tram da svi mla di lju di ko ji

izaberu ovaj poziv moraju u sebi

imati moralne osobine koje su potreb

ne za ovaj po sao.

Samo moralan čovjek može da

bude istovremeno i medicinski etičan

u svom po na ša nju. Lje kar ska

profesija je primjer postojanja i značaja

profesonalnog morala, koji proizilazi

iz brojnih pisanih i nepisanih

normi. Solidarnost je najvažnija u

našoj profesiji, pa ljekar mora da

poznaje i uvažava aktuelna pravila

solidarizma, inače može doći u situaciju

da pravi greške etičke prirode.

Bi ti lje kar, na mjer no je re koh

doktor, jer titulu doktora dobijaju

oni najuzvišeniji i najistaknutiji u

dru gim društ ve nim pro fe si ja ma,

obavezuje čovjeka da u sebi posjeduje

sva uzvišena svojstva koja ima

prava ličnost. Da biste bili pravi ljekar,

uz svu struč nost ko ju sti če te

školovanjem, kasnije radom i usavršavanjem,

morate biti drug, prijatelj,

roditelj, pravni dobročinitelj.

Poziv ljekara, uz mnoge različitosti

koje čovjek nosi u sebi, nikako

ne trpi narcisizam u pravom smislu

te riječi. Kolegijalnost, timski rad

mo ra uvi jek da dođe do iz ra ža ja na

opštu dobrobit zadatka koji se vrši.

Pojedinac se sam ne ističe. Njega isti

če nje gov do pri nos u us pješ no

obavljenom poslu. Predrasude, sujevjerje,

ljubomora, nemaju mjesta u

ljekarskoj profesiji.

Sve gore navedeno je samo dio

ono ga što će mi bi ti smjer ni ca u bu -

dućem radu, kako prema pacijentima,

tako i preama kolegama. Dalji

planovi vezani su za uspješan završe

tak spe ci ja li za ci je ko ju za po či -

njem u oktobru mjesecu ove godine,

a takođe i završetak doktorske

disertacije, kako bih ostao u nastavi

na Medicinskom fakultetu u Podgorici,

na katedri za Anatomiju i kako

bih na pra vi na čin svoj ka pa ci tet us -

mjerio ka unapređenju naučne misli

u Cr noj Go ri.

Ima li neš to što ni jes te rek li

-Ima. U najtežim trenucima, za

vri je me stu dent skih da na, mo rao

sam se suočiti sa surovom istinom

da os ta jem bez oca, ko ji je za jed no

sa mojom majkom bio pokretačka

snaga u svakom mom poduhvatu.

Ži vot je mo rao ići da lje, a ja sam,

ono što sam obećao ispunio. Završio

sam u roku Medicinski fakultet, a

svoj magistarski rad posvetio svom

ocu, pra vom čov je ku i ljud skom do -

bro tvo ru, jer ža lim što ni je svjed ok

njegove žarke želje, čime bi svaki

moj us pjeh imao ve ći sjaj. No, imam

sre ću što je nje go va su pru ga, a mo ja

majka Kika nastavila istim putem.

Tako svoju volju i ljubav za medicinom

i mladalačkom srećom spokojnije

nastavljam.

38 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « OBRA ZO VA NJE, KUL TU RA, BAŠ TI NA

ZAPIS O LIRICI ĆAMILA SIJARIĆA

Lirika iskustvene

profilacije

Ćamil

Sijarić

Piše: akademik Žarko Đurović

U organizaciji crnogorske akademije nauka, u junu 2008. godine

, pod nazivom „Naracijski tokovi“ , održan je naučni simpozijum

o stvaralaštvu Ćamila Sijarića. O književnom djelu Ćamila

Sijarića govorilo je preko 20 akademika i književnika iz Crne

Gore, Bosne i Hercegovine i Srbije. U Forumu prenosimo izlaganje

akademika CANU – Žarka Đurovića

Dolazeći prije nekoliko godina u

Godijevo, prvo što me obuzelo dubokim

osjećanjem divljenja, bilo je

ne bo. Ima lo je oval ni ram, slič no

oku koji gleda. I slično riječima koje

ga razastiru unutar svojih značenjskih

slivova. U svakoj Sijarićevoj knjizi

egzistira nebo i svjetlost. Valjda da

pos je te da u troš nos ti življe nja ima i

trajućih zasjaja koji nadvisuju tu trošnost.

Pri rod no je da se troš nost is -

klju ču je iz mis li , po seb no kad je bi -

će okruženo darežnim nebom i livadskom

šarenicom cvjetova.

Ov dje, u Go di je vu, to ga je u obi -

lju.

Literatura s razlogom prihvata to

obilje. Utkiva ga tamo gdje se javlja

relaj radoznalosti. A akteri drame

uvi jek su pri prav ni da s pri ro dom

podijele bliskost stapanja. I u zimskoj

i u sva koj dru goj ka len dar skoj

najavi. Od prve visibabe do isteka

cvjetne sezone. Tamo do novembrsa

ka da se u sti ho ve i u cvje to ve poč ne

naseljavati magla. S maglom i brižje.

Kao oblik novog doživljajnog sloja.

Taj sloj jed na ko je vi dan i u Si ja re -

vićevoj prozi i u poeziji. Lirskog je

porijekla i prospecije. Kao takav briše

razliku izmedju sjećanja i zamišljanja.

Pisac objedinjuje te fenomene,

čineći tako izraz dubljim i dejstvenijim.

Zamišljanje je jedan od preduslova

da vizija dobije svoju punu predmet

nost. Ta ko ona pos ta je ključ kre -

a cij skog učin ka. Ne sa mo kad se ra di

o ispovjednom tonu priče, nego i

kad se kristalizuju njeni dubinski

zasjeci. Vizija je sama po sebi izazovnog

karaktera. Doprinosi uvjerljivosti

naracije.

Mudra Isidora Sekulić ističe da

prozu uzdižu poetski elementi. Bez

njih bi djelovala osakaćeno. Sijarić

kao da je sli je dio ovu nje nu opas ku.

U svim piščevim prozama poetsko

se javlja kao vrsta „magnetne rezonance“.

A šta je sa Sijarićevim poetskim

stvaralaštvom. U njima pisac njeguje

ne u o bi ča jen vid re flek si ra nja

predmetnog. On stihu daje pripovjedno

obilježlje. Često i sa fabulacijskom

osnovom.

Moderni liričar često koristi formu

eseja za vizioniranje svoga svijeta.

Dakako, sa uplivom novog korespodentnog

koda. Sijarić pribjegava

tradicijskoj modelaciji stiha, reći ćemo

ravnomjernog toka. Takav kakav

je um ije da se za ne se. Va lj da što ima

zanimljiv podtekst. Najčešće simboličnog

usmjerenja. Neću reći da je

izostala muzikalnost. I ona postoji,

samo joj je kretanje prilagodjeno

zahtjevu spore izražajnosti.

Ako bis mo se za pi ta li zaš to se Si -

jarić poslije više sjajnih knjiga proze,

okrenuo poeziji, odgovor ćemo naći

u piščevoj potrebi da poetskim jezikom

kaže neke fluidnije istine o životu,

vjerovatno smatrajući da je on

ne ka vrs ta nad grad nje nad onim što

nudi prozno kazivanje. Uz pojam liri

ke, ne od sa da, ve zu je se i pri ziv

božjeg poslanstva, dok prozi pripada

ze ma lj ski sta tus, što se čes to sma -

tra statusom nižeg reda, Medjutim,

tu nema hijerarhije, iz prostog razloga

što literaturu ne odredjuje vrsta

nego stvaralačka dubina i umijeće.

Mnogu potvrdjeni pisci, naročito

u starijim godinama, vraćali su se stihu,

misleći da će putem njega izraziti

najdublje nemire bića. Tako nije bilo

ni u pri mje ru ve li kih. Bal zak, Dos -

tojevski, Flober, Tolstoj i mnogi drugi

pi sa li su poe zi ju, ali to su bi li ne us -

pjeli odjeci onog veličanstvenog što

su u prozi postigli. Sa Siojarićem je

druk či ja stvar Zaš to Za to što se u

njegovoj poeziji, u finom vezu, prožimaju

duh i svijet. Drugim riječima,

stvarno i mišljeno mnogostruko se

do di ru je i oži vot vo ra va. I obič na

stvar može se iskazati kao otkriće,

ako je poetski odražena u novoj jezič

ko-smi sa o noj da tos ti. Ta da se

predmetno povinuje sili subjekta,

pošto on indukuje viziju i prizor.

Zasniva poetski lapidarij. Stih govori

ka ko poe ta opa ža se be i ka ko to

opažanje prelama u vizijskoj matrici.

Ne ra di se tu o sta nju pos ma tra nja

koliko o stanju srastanja subjektivnih

dispozicija u jedan koherentan

evokacijski diskurs. Rekao bih diskurs

poistovećava sa prirodom kao

ljekovitim čovjekovim utočištem. Ci-

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 39


OBRA ZO VA NJE, KUL TU RA, BAŠ TI NA » » »

r e v i j a

tirajmo Poetu: Pada kiša./ Ja hodam

kroz tra vu i sta nem,/I po že lim:/ da

sam kap lji ca ki še/Pa da joj na ru ku

panem.

Konačno svijet nije samo ono što

se vi di već i ono što se nas led ju je.

Mašta pomaže da proces naslućivanja

dobije osnaženu pulsaciju u ispovjednoj

sferi. Pjesme u „Lirici“ nema

ju eks plo zi van ton. Ri ječ je o pjes -

mama aluzivne i afektivne fermentacije,

što je uobičajeno za poete mudronosnih

egzaltacija. Kod takvih se

sli ke stal no množe. jed nom obli ku

pridodaje se više imaginativnih udje

la i oni, na šav ši se u is toj rav ni, dje -

luju na slušne kanale omamljivo.

Re ći ću da je tu ima nentna apo e -

teozična fraza, inače, preplavljena

rascvatom brojnih slika i uzastopnih

vokalnih naznaka: Z(a)m(i)r(i)s(a)

l(i)v(a)d(a). P(u)n(a) cv(i)j(e)ć(a),

n(i)j(e) p(o)k(o)š(e)n(a).

Najvažnije je, kaže Žorž Pule, kad

se dodje do čitavog pojma o samom

sebi. Tu je svaka Sijarićeva pjesma

drukčija od prethodne. Ne u jeziku

koliko u odabiru teme i u načinu njene

transformacije. U jednom se vodenom

okcu „ogleda nebo, sunce i

ja“, a u dru goj pjes mi tra va pos ta je

bli ska sr cu „sa mo ako je Ona pro šla

kroz nju“. Značenje misli obilježava

se nijansom neočekivanog kreacijskog

postupka. Po pravilu sa filozofskom

prožetošću.

Kad je poe ta u za no su, on se na -

lazi u nekoj vrsti bezvremene praznine.

Do njega tada hrupe mnoge zapretane

stvari iz minule prošlosti. U

tom prisjećanju zatiče sebe u ulozi

dvojnika. Kao biće koje je zarobljeno

mre žom taj ni i ude sa. Poe ta će

udes apostrofirati kao nešto neizbjež

no: Bez svo ga ude sa /Ti ne bi

bio/ Ti.

Zbirka poezije „Lirika“ stvorena

je kao al bum ne sa ni ca sa bez broj

scena. Koliko pjesama figurira kao

trajuća odrednica. Ona je uvijek čekajućeg

statusa. I uvijek opominjujuća.

I ni kad, bez odež de poj mov nog

odred je nja: Kad se um ire, tad se ću ti.

/Bi će to za me ne di vo ta. /Jer ću mo -

ći da po ne sem /Ono zbog če ga sam

ćutao /Cijelog/Života.

Čitajući Sijarićevu poeziju reklo

bi se da su ide al i ap surd nas ta li iz is -

te legure. Ideal signališe postojanje

života, a apsurd prekriva osjećanje

nestanka. Vrijeme je utisnuto u oba

ta odre diš na či na, bu du ći da se ono

jav lja kao zi dar i jed ne i dru ge poj -

movne postulacije. Tako pjesnik sa

zavišću gleda na brata koji mirno na

livadi leži i udiše miris trava, srećan

što ni je vi dio mo re.

Zbog nje ga bi se od gle da nja um -

orio. Dru ga je sli ka u pro tiv te ži sa pr -

vom. Ona kadrira osjećanje „posmrtne

po čas ti“ za sva kog bli skog ko je

umro – hajduka ili konjokradice. Žene

mrtve u mislima „namotavaju na

vreteno do u svanuće“. Ovdje smrt

ne zakriva vidokruge života. Imajući

u vidu tu činjenicu poeta slobodno

markira minula vremen I (ne)zgode

u nji ma.

Mašta pjesniku pomaže da brzo

predje rastojanja i da se zadrži tamo

gdje je dom ovoj ili onoj dos je ti ci.

Razumije se kroz poetsku vizuru,

pošto ona duže traje od uzgredne riječi.

Kad pohoduje zavičaj, pjesnika

obu zi ma pli ma za no sa. To je onaj za -

nos ko ji se sla že ti ha no ali upor no.

Kod tak vog sla ga nja uži tak je ve ći, a

misao korjenita. Proistekla je iz nutrenog

sloja, uz slijed zvučnih tonova

skladno razmještenih u matici

strofe.

Zvuk doprinosi da misao bude

pamtljivija. Počesto sa razigniranim

obrisom. Takvi obrisi uzrokovani su

„pomanjkanjem“ volje u starijem dobu.

Tada se umjesto četiri jedva doskoči

prva stepenica.

Nećemo reći da ove stihove izbira

samoća. Izbira ih umna starost.

Zato su sumnjičavog gesta i melanholnog

naplava. Riječ je o trenu

kad se išče ku je kraj: Na zi du mi ot ku -

ca va /Sat /Ma lo, ma lo pa od bro ji

/Vri je me... Ne znam šta nje mu da od -

govorim.

Stičem utisak da se stihovi izgovara

ju sa la ko ćom. Pri je to ga su u se bi

od bo lo va ni. A bo lu je svoj stve na

energija. Uprta vidom nebesima kao

čuvarnom proklonu duha i znatiželje.

Balzak izjednačava nebo i budućnost.

Jed no dru gom slu ži kao tran -

sfuzija postojanja. Tu avanturu izleta

simbolizuju i kosmonauti. Prije toga

to su činile poete magnovenog nadahnuća.

Sma tra se da je svi jet os vo jen kad

se snagom odrazi u pjesnikovom

subjektu. Ovom zbirkom poezije Sijarić

je pokazao moć takvog odražavanja.

Rekao bih da se Sijarić držao klasične

koncepcije kad je u pitanju

gradjenje stiha. On i sjećanje uzima

kao va žan od nos sa svi je tom. Mo -

gućnost njegovog projiciranja je neograničena,

uz uslov da ga artikulator

um ije crp sti i ima gi na tiv no

oplodjavati. Sijarić se može pohvaliti

takvom vrlinom. A vrlina se mogla

steći i punom ovladanošću jezikom,

posebno kad su neočekivane kombinacije

u pitanju. Čovjek ovog podneb

lja, go vo rio mi je pi sac, u je zi ku

prepoznaje i svoju vitalnost.

Naprazno ne mudruje. Mudruje

samo ako se njime može pronaći izbavljenje

od nemilice i zla.

„Lirika“ je i napisana da protežira

ta kav je zik. I ne sa mo je zik, ne go i

egzistenciju koju treba umilostiviti

da bude mekša od postojeće tvrdine.

Zbog toga zbirka sadrži i filozofske

repere. Neku vrstu samonikle

mudrosti, koja je najčešće vitalnija

od uče ne. Za nim lji vo da sve što se

radja i dogadja umotano je u bajkovite

slike, ne razminjujući ni paklenič

ke stva ri, jer baj ka mo ra ima ti i

posebnu vrstu ogledanja.

Tamo gdje ranije nije bilo puta, riječ

je ho da la i sti za la gdje se nam je ri -

la, iskazujući ne samo izgovoreničko

nego i iskustveno bogastvo. Svemu

što se razgorijeva svijetom i životom

trebalo je dati zavidan čulni vid i osje

ćaj ni ton. Si ja rić je to um io kao izu -

zetan vlasnik nepresušnog dara.

40 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « OBRA ZO VA NJE, KUL TU RA, BAŠ TI NA

OMAž HUSEINU BAŠIĆU NA RATKOVIĆEVIM VEČERIMA POEZIJE

Između života i priče

Husein Bašić pripada, Bosnjačkom ali i crnogorskom književnom korpusu. Velike balkanske

pri če bi le su to li ko žes to ke da se o nji ho ve prid je ve znao pos je ći i onaj ko ji pri ča i onaj ko ji slu -

ša.Bašić je pisao o dramatičnim rasturanjima bošnjačkog gnijezda.

Tradicionalna kulturna manifestacija Ratkovićeve veče

ri poe zi je i ovog sep tem bra 2008. pri vu kla je paž nju

javnosti poprimajući karakter medjunarodnog dogadjaja.

U okviru književnih susreta održan je niz poetskoscenskih

priredbi a u Godijevu, u rodnom mjestu Ćamila

Sijarića, održan je omaž knjževniku i pjesniku Huseinu

Bašiću.

Književni kritičar Bogić Rakočević kazao je da djelo

Huseina Bašića iako pozicionirano u korpusu muslimansko-bošnjačke

kniževnosti, ima značajno mjesto i u

kontekstu ukupnog crnogorskog stvaralaštva. Dobra

književnost je nadnacionalna pa možemo konstatovati

da je djelo Huseina Bašića utemeljeno na istorijsko mito

loš kim ži vot nim to ko vi ma, ma hom Mus li man -

sko–Bosnjačkim u Crnoj Gori, a svojim znalačkim opsegom

dodiruje opšte ljudska stanja i osobine na zgarištima

pojedinačnih svjetova. Ta književnost baštini jednu

bogatu leksiku koja danas isčezava pred najezdom tehnološke

civilizacije. Sa tog živog jezičkog vrela Bašić zahvata

one rukavce koji su tako upečatljivo profilisali najvažnije

karakterne osobine Muslimana–Bošnjaka u Crnoj

Go ri.

Bašićevo književno stvaralastvo grana se na tri osnovna

pravca: prozni, sakupljačko istrazivački i pjesnički. U

svojim djelima “Tudje gnijezdo”, “Kapija bez ključa”,

Kosti i vrane “, “Pusto tursko”,”Bijeli azijati”, Bašić predstavlja

epopeju o narodu zahvaćenom maticom neveselog

doba.On govori o sudbini izbjeglica koje put uvijek

vodi u neizvjesnost i ljudima koji pokušavaju da nadju

bol ji ži vot u dru goj sre di ni , ali ga ne na la ze ni ta mo ni

ovamo. Oslanjajući se na istorijske temelje ,mitske slojeve

i predanja,Bašić sa svojih desetak romana gradi jednu

izuzetnu složenu romansku mapu na kojoj prepoznajemo

prostore prožete alegorijama sjajnom naracijom i intelektualnom

melodijom koja ukazuje na mitske istorijske

slojeve svjetova na izmaku.Bašić u svojim romanima

pi še i o to me ka ko na pu te vi ma ko ji ma se sti že do ko -

načnog ništavila , brisanja ljudskog indetiteta i dostojanstva

ljudi pokušavaju da se provuku kroz životne grozote,

poraz, pesimizam,prolaznost-kroz pustinju koja pred

nji ma i u nji ma stal no na ras ta.

Publicista Faruk Dizdarević konstatuje da je Bašić pi-

Otvaranje ovogodišnjih Ratkovićevih večeri poezije

sac dramatičnog rasturanja Bosnjačkog gnijezda uslovljenog

smjenom civilizacija. U središtu je čovjek , pojedinac

koga je književnost uzela iz svakodnevnog bitisanja

i pretvorila ga u literalnog junaka.Bašićev čovjek je

onaj kome je ista sudbina na svakoj tački zemljine kugle

u bi lo ko jem pros to ru,i u bi lo kom vre me nu. Na raz -

medjiu izmedju života i priče nastao je ciklus Bašićevih

romana zamjene. Oni nisu samo život i nisu samo priče

vec kapitalno djelo kulturne baštine čitavog Bošnjačkog

naroda, ali iz koje je sačuvano istina o prostoru na kojem

živimo.

Hu sein Ba šić je ve li ki pi sac i zbog to ga što je u svom

djelu uspio da uspostavi onu sretnu relaciju izmedju

književno estetskih i najvećih humanističkih književno

etičkih načela,kazao je pjesnik Hadžim Hajdarević.

Ba šić je od onih pi sa ca ko ji su uvi jek pi sa li na gra ni -

ci unutar velikih priča. Te velike balkanske priče bile su

toliko žestoke da se o njihove pridjeve znao posjeći i

onaj ko ji pri ča i onaj ko ji slu ša.Ka da se spo mi nja la nje go -

va romaneskna antologija, onda se ne možemo odmaći

od jedne asocijacije vrlo zanimljive kad su neki drugi

pisci pisali romane koji su objedinjavali u antalogije a ispisivali

su te velike priče na Balkanu. Jedna od tih velikih

priča je u romanu o Ilijazbegovićima, velikog pisca koji

živi u Dubrovniku koji pripada i Bošnjačkoj i Hrvatskoj

književnoj tradiciji. U Ilijazbegovićima on na najdirektniji

moguci način opisuje ukupnu dramu i vremena i pokoljenja

kazanih kroz porodicu Ilijazbegović koja se iz

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 41


OBRA ZO VA NJE, KUL TU RA, BAŠ TI NA » » »

r e v i j a

Trebinja preseljava u Dubrovnik . Čitava ta radnja,svi dogadjaji

zbivaju se od velikog potresa krajem 17 stoleća u

Du brov ni ku i tra ju do pos led njeg ra ta i 1992 god.Jed na

od Ba ši će vih pjes ma je na ču dan na čin po ve za na sa nje -

go vom ses trom u Ka na di gdje on po ku ša va da sa njom

Marko

Vešović

uspostavi vezu upravo preko svojih djela. Medjutim,ona

je jako ožalošćena onim što on piše.Njegov odgovor je

da nije dovoljno samo čitati ili učestovati čitateljski u nekom

dje lu već tre ba uvi jek za mis li ti ka ko je pis cu dok

stva ra to dje lo.

Vukoman Kljajević

Vešović odbio nagradu „Risto Ratković”

Sarajevski pjesnik Marko

Ve šo vić od bio je da pri mi

ovogodišnju Ratkovićevu

nagradu, uz obrazloženje

da je, dok je bjes nio rat u

BiH, ta nagrada dodijeljena

ratnom zločincu Radovanu

Karadžiću i nikada

mu nije oduzeta.

Pret hod no je Ži ri 38. Rat -

kovićevih književnih večeri,

koje se održavaju u Bijelom Polju, odlučio da nagradu

za najbolje pjesničko djelo ove godine dodijeli

Marku Vešoviću za knjigu “Rastanak sa Arencanom”.

U obraćanju žiriju nagrade Ratkovićevih večeri poezije

naslovljenom “O istjerivanju đavola” Vešović kaže:

“Oba vi ješ ten sam da ste mi za knji gu pje sa ma “Ras -

tanak s Arencanom” dodijelili nagradu Risto Ratković.

Na čemu vam zahvaljujem. Zahvaljujem se i sarajevskom

pjesniku Milu Stojiću koji je za tu nagradu,

među ostalim pjesnicima iz BiH, predložio i mene.

Na ža lost, pri sil jen sam da je od bi jem. Jer je ta na gra -

da svojedobno dodijeljena Radovanu Karadžiću, čim

je opo ga nje na. A zna se ka ko se pos tu pa kad ko crk -

vu opo ga ni: zov ne se pop da je oka di i da mo lit vom

istjera đavola. Iz Ratkovićeve nagrade nije istjeran

đa vo zva ni Hro mi Da bić. U da naš njoj Cr noj Go ri,

upor no i me to dič no, šu ti se o sve mu što se do ga đa lo

u ra tu, pa i o Rat ko viće voj na gra di ko jom je oki ćen

durmitorski Istrebljivač. Protiv te činjenice potpisnik

ovih re do va ne mo že niš ta, ali od bi ja da bu de um ije -

šan u bilo koji oblik crnogorskog besramlja.

Ukoliko bih primio tu nagradu, javno bih podržao dogovorenu

šutnju iza koje stoji najmanje devedeset

posto crnogorskih pravoslavaca. Što me ne čudi. Jer

u ratu je najmanje devedeset posto tih pravoslavaca

zdušno podržavalo ono što se danas mora zaboraviti.Re

kao sam jav no, va lj da de se tak pu ta, da sam pet

posto Crnogorac: sve preko toga bilo bi višak koji mi

ne bi dao da ži vim ka ko bog za po vi je da. U tih pet

pos to spa da i ono što sam nau čio od maj ke: pam će -

nje ljud skih dje la, i zlih i do brih, naj vi ša je, mož da i

jedina ljudska pravda na zemlji.

Tu Cr nu Go ru ne ću pus ti ti da odum re u me ni. Za to

neću da išta zaboravim ... da je Istrebljivaču data nagra

da ko ja no si ime jed nog od pjes ni ka iz či jih sti ho -

va sam u mla dos ti učio šta je ča ro li ja poe zi je.

Dali dželatu nagradu, i nakon toga - nikom ništa! Riječ

je o onom Niš ta ko je bi je iz go to vo sve ga što nu di

Suverena. I Ratkovićeva nagrada, kakva je danas,

spa da u to Niš ta. Mo je od bi ja nje na gra de je i iz raz

prezira prema Crnoj Gori koja svoju samobitnost teme

lji na za bo ra vu. A još Se ne ka je znao: gdje pres ta -

je pamćenje, tu počinje barbarstvo. Crna Gora je danas

barbarskija no u doba vladike Danila”, kaže se

između ostalog u reagovanju Marka Vešovića.

Ratkovićeva nagrada dodijeljena je Radovanu Karadžiću

1993. go di ne, u je ku ra ta u Bos ni. Na kon od lu ke o

na gra đi va nju Ra do va na Ka rad ži ća na gra de su vra ti li ra -

niji laureati Jevrem Brković i Sreten Perović. O atmosferi

u Bijelom polju tih dana slikovito govori i naslovnica

lokalnih novina

42 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « OBRA ZO VA NJE, KUL TU RA, BAŠ TI NA

ORIJENTALNA SOBA U PODGORICI

Blago iz sehare

Nevladina organizacija “Šeher” i

kolekcionar Ajdin Rakić uz podršku

agencije za razvoj TIKA priredili su

23. sep tem bra u sa li pod go rič ke

knjižare Karver izlozbu i postavku

“Orijentalna soba” sa detaljima koji

bude uspomene i opominju. U prisustvu

brojnih uglednih gostiju o

značaju očuvanja ovakvog i sličnog

blaga, govorili su Husein Tuzovic i

Dr Dragana Kujovic

Pred la žem da se na po čet ku

podsjetimo jedne priče islamskog

mistika Džalaladina Rumija kazala je

profesorica Kujovic: Jedan ´Ali iz

Bagdada koji je molio Boga da mu

pomogne nakon što je potrošio svoje

nasljeđe, sanjao je bogatstvo zakopa

no neg dje u Kai ru. Ode u Kai ro i

pro na đe mjes to ko je je vi dio u snu i

htje de da ko pa, ali nai đe stra ža i

uhap si ga. On priz na de zaš to se na -

šao na ulici u nedozvoljeno vrijeme

i stra žar mu re če: Vi dim da ni si lo -

Plemeniti ljudi

pov, ali si bu da la. Ja sam čes to u snu

vi dio da ne ki ´Ali iz Bag da da ima za -

ko pa no bla go, ali mi ni je pa lo na pa -

met da po đem na taj put. ´Ali se vra -

ti u Bag dad i u svo joj sop stve noj ku -

ći otkri blago. Međutim, trebalo je

da na pus ti za vi čaj da bi ga ot krio i

saz nao da je, za pra vo, bo gat. U raz li -

čitosti i udaljenosti onoga što nam

nije blisko možda pronalazimo bogatstvo

mudrosti i određenje nas samih.

Islamska kultura, koja je vijekovima

bila najčešće predmet nepoznavanja

i pojednostavljenih predstava,

nevidljivim nitima protkivala je

život i kulturne tekovine sredina u

kojima se osjećalo njeno zračenje,

široko se utiskujući i oblikujući poseb

ne mo de le svog is polja va nja.

Različite regionalne tradicije smještene

u opšti okvir jednog, univerzalnog

imena stvarale su originalnu i

sasvim prihvatljivu sintezu koja je

bila sposobna da traje, prihvata i

...U Pljevljima je tokom Osmanske vlasti živjelo stanovništvo hrišćanske i

islamske vjere. Ako se izuzmu pojedinačni ispadi, najveći dio „živio je

staloženo i mirno. Često su se pripadnici obje vjere zajednički suprotstavljali

pojedinim lokalnim funkcionerima. To se vidi i iz žalbi koje su upućivali

bosanskim namjesnicima, kao i sultanu u Carigrad.“ (Enes Pelidija –

Behija Zlatar, Pljevlja i okolina u prvim stoljećima osmansko-turske vlasti.-

Pljevlja, 1988, 49). Evlija Čelebi je opisujući stanovnike grada govorio

o pristojnim, skromnim, gostoljubivim i plemenitim ljudima.

Uticaji islamskog orijenta, zadržani u kamenim spomenicima, prozračnos

ti Hu sein-pa ši ne dža mi je, knji ga ma u kožnom po ve zu, is pi sa nim arap -

skim pismom i ukrašenim pozlaćenim slovima i minijaturama u plavoj,

zelenoj i crvenoj boji, najrazličitijim predmetima koje brižljivo čuvaju Zavičaj

ni mu zej i vi tri ne sta rih i ugled nih plje va lj skih ku ća, pra te nas po put

sjenki, ne samo zaslugom naše želje da primijetimo i izdvojimo ili zaslugom

ljubaznosti da traženo bude i pokazano, već kao nenametljivo i duboko

ukorijenjeno obilježje... Pljevljima 15. jul 2001

(odlomci iz teksta objavljenog u Crnogorskom književnom listu pod naslovom

Za pi sa no u Pljev lji ma 15. jul 2001. go di ne, str. 23)

Različite tradicije stvarale su

originalnu i sasvim prihvatljivu

sintezu koja je bila sposobna

da tra je, prih va ta i poš tu je

drugačije kao neophodni uslov

sopstvenog preživljavanja

poštuje drugačije kao neophodni

us lov sop stve nog pre živ lja va nja.

Suptilne vještine, dostignuća i znanja

mnogih učenih ljudi, iako pripisivani

nacionalno neutralnom mode

lu is toč njač kog obra zo va nja i

nad na cio nal nog kul tur nog iz ra za,

nesporno su pripadali sredinama iz

kojih su potekli.

Dostignuća i tekovine islamske

civiliacije koje je tokom svog procvata

dosegla, iako kasnije uskogrudošu

i strahom od moguće dominacije

i prodora često sistematski potcijenjena

i omalovažena, neraskidivo

su ugrađeni u sveukupni razvoj

čovječansta, predstavljajući vrlo često

osnov za neka današnja naučna

ili kulturna ostvarenja. Uzajamnost

kulturnih uticaja Istoka i Zapada i

srodnost mnogih elemenata svjedoči

o suš tin skoj ve zi, i na taj na čin po -

vremenoj razmjeni kulturnih obraza

ca.Vr lo pre poz nat lji va is lam ska

ornamentika vezuje se za neke vizantijske

prototipove, da bi kasnije

usavršena do krajnjih granica bila

prihvaćena kao vrlo popularan manir

širom Evrope. Svilene tkanine

raskošnih dezena koje su nabavljane

na islamskom istoku korištene

su, npr, za crk ve ne i aris to krat ske

odore, islamski uzorci, elementi

arapskog pisma bez ikakvog posebnog

značenja, korišteni su od strane

evropskih majstora za ukrašavanje

predmeta različite namjene. Kulturna

konstrukcija onog segmenta crnogorskog

društva koji ima islamski

predznak i osnovno određenje oblikovala

se kao regionalni izraz tradicija

islamskog orijenta, izdvajajući

se i njegujući sopstvene vrijednosti

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM

43


OBRA ZO VA NJE, KUL TU RA, BAŠ TI NA » » »

r e v i j a

u neprekinutoj vezi sa vrijednostima

drugih tradicija. Islam koji se u

svom karakterističnom univerzalizmu

ispoljava kao najneposrednija

veza između religije i svjetovnog života

nadahnuo je preuzimanje i nasljeđivanje

niza tekovina višeslojne

osmanske civilizacije i posezanja u

dublja izvorišta islamskog istoka. O

svemu tome svjedoče brojni spomenici

vjerske tradicije, rukopisne i

štampane knjige različite sadržine

pisane na arapskom, persijskom i

turskom jeziku, kaligrafski ispisani

natpisi, dekoracija enterijera, etnograf

ske zbir ke pred me ta (se ha re,

odjevni predmeti, marame, ukrasni

peškiri, ćilimi, nakit, jatagani, mačevi,

ordeni…). Iako su džamijama, bibliotekama

i muzejima mnogi vlasnici

i obrazovani ljudi zavještavali

svo je knji ge, po kla nja li vri jed ne

predmete ili nudili njihov otkup, izloženost

uništavanju i oštećenjima

tokom ratnih razaranja i nepogoda,

neodgovarajući odnos ili, bolje rečeno,

neshvatljivi nemar i ravnodušnost

sredine, neuredna evidencija i

nedostatak stručne pažnje, nerijetko

je do pri nio da dio tog bla ga, po -

seb no dio ko ji je bio u pri vat nim ru -

ka ma, ili pro pad ne i ne sta ne, ili,

čak, dos pi je do no vih vlas ni ka u naj -

udaljenijim dijelovima Evrope. Jedan

dio te gra đe još uvi jek skri ven i

zaboravljen čeka da nekim srećnim

slučajem bude predočen javnosti.

Trudom organizatora dobili smo

mo guć nost da tra go ve is lam skog

ori jen ta na na šem tlu na tre nu tak

doživimo kao znakove različitosti

koja nas obogaćuje. Zaključila je Kujović.

Husein Tuzović je u opsežnom

svjedočenjiu o suživotu u Podgorici

kroz decenije istakao primjere zajed

nič kog stva ra nja u kul tur nom,

sport skom i cje lo kup nom ži vo tu

grada. Profesor istorije vjeruje da se

Staroj varoši još može vratiti dio sjaja

koji će oplemeniti modernu Podgoricu.

M. Rastoder

Dr Dragana

Kujović

Otvoreni pendžer

Tokom svoje vladavine, Osmanska škola arhitekture i orjentalna umjetnost

u našim krajevima ostavile su duboke tragove, podsjetio je

Ajdin Rakic student i kolekcionar. Dolazak Osmanlija u Podgoricu

najavio je novu epohu u kojoj je islamska umjetnost sa specifičnim

karakteristikama došla do velikog izražaja.

Pri uređenosti sobe kombinovala se slikovita crta istočnjačke umjetnosti

sa klasičnim stilom. Minder, sanduk, musandra, tagar, sinija i

šilte bili su glavni prepoznavatelji sobe. Uz to, međutim postoje i

drugi komadi namještaja napravljeni od rijetkog drveta, prevučenog

sedefom, mali stolovi, te oranamentom ukrašeni djelovi čiju vrijednost

nisu umanjili elementi klasičnog stila. Do Podgorice stigli su i

istoćnjački ćilimi, bez kojih bi soba bila nezamisliva. Podgoričani su

gajili ljubav prema lijepim i rijetkim dekorativnim umjetnostima koje

su cvje ta le ši rom Os man skog car stva. Dje voj ke mus li man ke ni su

provodile puno vremena na ulici. Većinu vremena provodile su upravo

u so bi pri pre ma ju ći se bi ru ho. Kad kad bi ba ca le po gled na so -

kak kroz sitne mušebake a zanosni podgorički bečari meditirali bi o

lje po ti dje vo ja ka, a kad se neš to za miš lja on da je čar sve ga to ga

mnogo ljepša i toplija. U sobi se takođe divanilo i akšamlučilo. Vrijeme

bez današnje tehnologije,omogućavalo je više prostora,pa se u

sobi pored sohbetisanja znalo i pjevati. Orjentalna soba sa svim

svojim značajem bila je više od sobe.Večeras imamo priliku da vidimo

je dan mo del or jen tal ne so be. Tu je min der sa ve ze nim prek ri va -

čem i jastucima. Zatim tagar, sanduk i u njemu izloženo djevojačko

ruho, sinija, sofra, kolijevka, kaligrafsko djelo Zaima Bjelaka, čilim,

kom plet muš ka i žens ka noš nja, ser dža da i igam. Po red to ga sa

strane može se vidjeti dio kolekcije starih knjiga i rukopisa, zatim

dio iz ko lek ci je ba kra i sre bra. Na dam se da će nas ovi eks po na ti

od vu ći bar na krat ko u da ne kad smo u to plom kri lu svo jih dje do va

ima li pri li ku da slu ša mo pri če iz ži vo ta sta re Pod go ri ce ili u mis li ma

rekonstuisanim sokacim, starim podgoričkim mahalama u Kiš mahalu,

Džan mahalu, Ašik mahalu, Džafer i Viganj mahalu…kazao je

Rakić.

44 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « OBRA ZO VA NJE, KUL TU RA, BAŠ TI NA

NOVE KNJI GE

Arifov Sat

Kada je u Crnoj Gori uvedeno srednjeevropsko vrije

me, Arif s Ko se to ni ka ko ni je mo gao da ra zu mi je.

- Ka ko to, po bo gu, da se sat po mje ra čas na pri jed, čas

unazad

- Ada ni je, Ari fe, ne go je to zim sko i ljet nje ra ču na nje

vremena. Prihvatamo evropske mjere. Ako hoćemo u

Evropu, moramo i sat po evropski da navijemo - pokuša

vao je ro đak Ram čo da mu ob jas ni stvar. Ali, uza lud.

Arif je čo vo sta rog ko va. Na vi kao da je sve po nje go vom

– i tač ka. Na vi kao že nu kad po gle da da zna šta ho će. Na -

vi kao na vo lo ve kad vik ne da zna ju na ko ju stra nu da

kre nu, da se konj uprav lja pre ma nje go vom gla su. Kad

grad poč ne da pa da, Arif pro u či do vu i grad sta ne. Ni je

Naslovnica knjige

U produkciji bjelopoljskog centra za kulturu

nedavno je objavljena izuzetno zanimljiva

knjiga priča Kemala Musića „Luda Kuća“ iz

koje smo preuzeli priču koja slijedi

ša la, čak i ži to br že ras te dok ga on gle da. Mož da bi i ka -

men mogao zdrobiti pogledom.

I ka ko sa da da on po de ša va sat pre ma ne kak vom

vražjem srednjeevropskom vremenu, koje je izmislio

bogapitaj ko.

Arif uda ri pes ni com od sto i od lu či:

- Nek po mje ra ko god ho će, ja moj sat ne mr dam ni

za mi nu tu.Ne go sve kao i do sad! Moj de do, odav no rah -

met li ja, bio je pr vi u na šem se lu na ba vio sat i po tom sa -

tu se kod nas sve rav nja ljo, ni je tu bi lo ni na pri jed, ni na -

zad, ta man pos la. I sa da kad bih ja na vio moj sat po tom

srednjeevropskom, dedu bi se kosti u grobu prevrnule.

- Ne moj, Ari fe, pro tiv Ev ro pe. Ne mo že to na jed nu

stra nu ti, na dru gu Ev ro pa. Evo, raz mis li. Muć ni gla vom -

nije se Ramčo predavao.

- Ja sam svo je re kao - ve li Arif. Iz va di že ljez nič ki sat iz

džepčića na prsluku: - Podne - ustade.

- Kak vo pod ne, Ari fe Pod ne je pro šlo još pri je sat

vre me na - ve li mu Ram čo.

- Ti , Ram čo, imaš tvo je, a ja mo je vri je me.

Nekoliko seljana podrža Arifa. Neki izabraše Evropu.

Tako se Košani podijeliše, pa su neki klanjali namaz sat

prije, neki sat kasnije.

I že ne su ta ko muz le kra ve.

Ta ko se u se lu živ je lo i po sred njeev rop skom i po Ari -

fovom vremenu.

Pa i kad um ri je ro đak Zuh do, jed ni re ko še da je is pus -

tio du šu tač no u pet uju tru, dru gi - ni je no u šest.

Nikako da se dogovore čije je vrijeme ispravnije – u

pet ili u šest.

Saletjeli ljudi Arifa, ubjeđuju ga da podesi vrijeme kako

ga podešavaju svi.

- Ne moš ti, Ari fe, mi mo svi je ta - re ko še mu.

Niz Arifove prsi sjajkao se lanac željezničkog sata, a iz

džepa na prsluku se čulo njegovo jasno kucanje.

- Evo, oti di gdje god ho ćeš, vid je ćeš da svi poš tu ju

srednjeevropsko vrijeme. Poslušaj nas, majka mu stara.

Nijesmo to vrijeme mi izmislili i nemamo mi nikakve koris

ti što bi ti po mje rio sat, ne go je to za tvo je do bro. Ne -

moj biti dijete, no dognaj sat kako se dogoni. Moraš tako,

ako ho ćeš u Ev ro pu.

- Ja, bo go mi, s Ko se ne ću ni đe - re če Arif. - Šta ću u

Ev ro pu kad me tje ra ju i sat po nji ho vom da na vi jam. Ta -

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 45


OBRA ZO VA NJE, KUL TU RA, BAŠ TI NA » » »

r e v i j a

ko mi ga ni sta ri ni je su na vi ja li, pa ne ću, va la, ni ja. Šta bi

re ko moj rah met li de do kad bih ja sad ovaj moj sat... Ma

jok, ba ta li te tu pri ču. De dov sat je ra dio is to kao ovaj moj

i ne mo že te me ubi je dit da to sad ni je do bro. Ja niš ta ne

mijenjam, pa neka se Evropa ljuti koliko hoće.

- Do bro, Ari fe - ugnu še ra me ni ma Ram čo, Hu ko i Zla -

ta i odo še.

Poslije njih su dolazili učitelj Zuko, poštar Reko, trgovac

Isko i imam Aljo, pokazivali Arifu njihove satove, nago

va ra li ga da po mje ri ka zalj ke, jer sav svi jet je to uči nio,

sta ro vri je me sad ne va ži.

Arif je tje rao po svo me.

Na kon ne ko liko dana u Arifovu k uću banu še Fi le i

Vehbo.

- Znaš li ti, Ari fe, ko li ko je sa ti - upi ta še ga.

- Znam, pod ne - po gle da Arif u svoj sat.

- Po gle daj ti to ma lo bo lje. Pod ne je dav no pro šlo - re -

koše mu.

- Po mo jem vam je to li ko, a moj sat ni kad ne la že. Ot -

ka ko je na Ko si sa to va, u ovo do ba je uvi jek bi lo pod ne.

- Ari fe, vri je me se pom je ri lo. I sad ti ni je dva na est ne -

go trinaest.

- Ka ko ko me - ve li Arif.

- Ne će bi ti ta ko. Ne go, ili ćeš po mje ri ti sat po sred -

njeev rop skom, ili sto ku vi še ne ćeš mo ći da po jiš na

seosko pojilo, niti da melješ žito u seoskoj vodenici, niti

da ko ris tiš seos ki paš njak. Raz mis li šta ćeš i ka ko ćeš.

Ho ćeš li da ži viš sa na ma, ili sam Pro be ri - re ko še Fi le i

Veh bo i odo še.

Od ta da kod Ari fa ni ti je ko do la zio ni ti je on ko me

išao. Čak i oni Ko ša ni što su u po čet ku bi li uz nje ga, dog -

naše svpoje satove po novom vremenu.

Arif je sam kla njao na ma ze, sam ču vao sto ku na

svom ima nju, gdje je is ko pao bu nar i na pra vio po ji lo, a

ubr zo je ku pio i elek trič ni mlin.

Vri je me je pro la zi lo a Arif ni kud od ku će ni je išao.

Željeznički sat je otkucavao vrijeme samo za njega.

Jednoga dana taj sat pokaza tačno dvadeset sati. Vrije

me ka da je tre ba lo da pri pre mi ve če ru za sto ku, a nje -

go va že na da po mu ze kra ve i ov ce.

Jed va je Arif do nio si je na i očis tio šta lu. Ži ga lo ga je u

slabinama, mučila ga vrtoglavica, malaksavale mu noge

i ru ke.

- Mo raš sju tra otići kod lje ka ra - ve li mu že na.

Ujutru Arif ustade i uputi se prema autobuskoj stanici.

Međutim, na stanici nije bilo putnika.

Autobus otišao još prije sat vremena.

Arif uz dah nu i pješ ke kre nu u grad.

U ambulanti mu rekoše da je zakasnio na pregled, isteklo

vrijeme.

I kod privatnog ljekara čekalo ga isto to, a na vratima

apoteke, gdje je htio da kupi neki aspirin protiv bolova,

dočeka ga katanac: Isteklo radno vrijeme.

Arif po gle da na sat i po hi ta pre ma sta ni ci, ka ko bi sti -

gao na zad nji au to bus za Ko su.

Međutim, na šalteru mu rekoše da je zakasnio.

Arif sje de na drve nu sta nič nu klu pu.

Dođe mu da vris ne od mu ke.

U dže pu na prs lu ku nje gov sat je spo koj no bro jao

minute.

Arif ga iz va di i tres nu od as falt.

PRENOSIMO: REUTERS-LONDON

Povratak religiji

Mela Softić iz Sarajeva prestala je da pije alkohol

pri je mje sec da na kao dio pri pre ma za Ra ma zan ko ji

je po čeo pro šlog po ne djeljka. “Ovo je je di ni vjer ski

praznik kada ja poštujem sva pravila”, kazala je Softić,

24-godišnja menadžerka marketinga, šaleći se da je

ona “muslimanka na baterije” jer se ponaša kao pravi

vjernik samo jednom godišnje. Softićeva pripada novoj

generaciji bosanskih Muslimana koji su prigrlili

svo ju vje ru to kom i na kon ra ta od 1992-95. go di ne, u

kojem su Muslimani pretrpjeli velike gubitke. Oni dolaze

iz skromnih porodica, od kojih je većina bila sekularna

tokom socijalističke ere, kada je Bosna bila

dio bivše socijalističke Jugoslavije.

Poštujući islamska pravila, mnogi od njih ne jedu

svinjetinu, koja se rijetko može vidjeti u sarajevskim

mesarama ili na menijima u restoranima. Ali, kada nije

Ramazan, većina i dalje pije alkohol. “Svi moji prijatelji

Muslimani poste”, kazala je plavooka žena. Glavni

grad Bos ne, Sa ra je vo, bio je poz nat po mir noj ko -

egzistenciji Muslimana, rimokatolika i pravoslavnih

hrišćana kao i Jevreja tokom proteklih pet vjekova.

Ali, od rata postao je uglavnom muslimanski grad. Povratak

religiji može se osjetiti u svim sferama života,

dijelom zbog toga što su muslimanski političari i islamski

sveštenici promovisali muslimanske vrijednosti.

46 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

“Religijska identifikacija je postala mnogo veća nakon

1990-ih, i ne ke stu di je su po ka za le da se go to vo

90 odsto populacije u Bosni identifikuje prema svojoj

religiji”, kazala je Zilka Spahić-Šiljak, koordinator na

re li gij skim stu di ja ma na Uni ver zi te tu u Sa ra je vu. Ona

je objasnila da je trend nastao dijelom zbog rata, a dijelom

zbog novog političkog i socijalnog sistema koji

je nastao nakon raspada Jugoslavije. Prije rata, urbani

Muslimani su čuvali religiju unutar svojih kuća samo

kao dio porodične tradicije i kulture, ali rijetko su se

pratili religijski običaji.

“Religija je bila izbačena iz javne sfere prije 1990-

ih, a on da je doš la slo bo da i lju di su že lje li da jav no iz -

raze svoj religijski identitet”, kazala je ona. Softić je

kazala da su svi muslimanski učenici u njenoj srednjoj

ško li pos ti li to kom Ra ma za na i to je bio trend ko -

ji su poštovali učenici drugih vjera. “Znam ljude drugih

vje ra ko ji za is ta poš tu ju Ra ma zan i mis lim da je to

sjajno”, kazala je ona. “Imam prijatelje katolike i pravoslavce

koji ne piju za vrijeme Ramazana.”

U obližnjoj Albaniji, gdje je religija bila virtuelno

iz bri sa na pod ko mu nis tič kim dik ta tor skihm re ži -

mom Envera Hodže, većina muslimanske populacije

je još pretežno sekularna, ali imami kažu da sada više

mladih ljudi dolazi u džamije. “Tokom 10 godina koliko

sam ov dje, vi dim da vi še lju di do la zi sva kog pet ka

a čak ih je i više za vrijeme Ramazana”, kazao je Ahmed

Ka la ja, imam u dža mi ji u Ti ra ni gdje se mla di i

sredovječni vjernici mole ili sjede i pričaju nakon molit

ve. Al ban ski no vi nar Agim Ba ći ka zao je da čak i oni

koji se ne mole redovno poštuju Ramazan. “Poštujem

Ra ma zan 11 go di na i vi dim da ras te broj onih ko ji ga

poštuju. Vidio sam kako mladi masovno dolaze. Oni

su inžinjeri, novinari, predavači”, kazao je Baći. On je

kazao da većina ljudi posti samo tokom noći Kadera,

koji pada pred kraj Ramazana. Izuzetak ovog trenda

je Kosovo koje je proglasilo nezavisnost od Srbije u

februaru ove godine, nakon što je devet godina bilo

pod protektoratom UN. Većina kosovskih Albanaca

su sekularni Muslimani i često se, u barovima u Prištini,

mogu vidjeti ljudi koji piju alkohol tokom Ramazana.

Profesor sociologije Islail Hasani kazao je da nema

pouzdanih cifara o broju vjernika na Kosovu, ali

je dodao da nije primijetio nikakav porast religijskih

osjećanja. Enver Bajrami je jedini koji posti u grupi

od šest lju di ko ji su pi juc ka li ka fu i pu ši li u ka fi ću u

Prištini prije neki dan. “Svi u mojoj porodici poste

osim moje dvogodišnje ćerke”, kazao je Bajrami.

“Ovo je privatna stvar. Poštujem odluke drugih ljudi.

Nikada nijesam nikoga pitao zašto jedu ili piju za vrijeme

Ramazana.”

« « « PRE NO SI MO

U Bosni, organizovanje iftar večera na zalasku

sunca postalo je stvar prestiža među muslimanskim

političarima i biznismenima i socijalni događaj za

obične muslimane. Trgovci moraju da se pripreme za

mjesec posta i moraju da prilagode svoje narudžbine:

manje alkohola i cigareta, više sušenog voća i šećera,

ora ha, ba de ma, lješ ni ka i sas to ja ka za prav lje nje ori -

jentalnih kolača, kao što je baklava. “Postoje velike

fluktacije u prodaji nekih proizvoda. Tokom godine

prodamo samo nekoliko paketa urmi, a tokom Ramazana

prodajemo ih gajbama”, kazala je Zilha Zornić,

menadžer u velikom tržnom centru u Sarajevu.

Muslimani tradicionalno prekinu svoj cjelodnevni

post ur ma ma pri je ne go što se vra te na pu ni obrok.

To kom 15 sa ti teš kog pos ta, oni ne smi ju da je du, pi ju

ili pu še. Ta ko da ka da pre ki nu sa pos tom oni je du la -

ga nu hra nu kao što su su pe, mli ječ ni pro iz vo di i ku -

vano voće. “Ramazan je stvarno poseban mjesec za

me ne, po ve zu jem ga sa spe ci jal nom lju baz no šću lju -

di”, kazala je Softićeva. “Osjećam da jedino tada svi

mi iskreno poštujemo druge.”

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM 47


VJER SKI POJ MOV NIK » » »

r e v i j a

U RO žAJAM PROMOVISAN NOVI HAFIZ

Pr va ha fis ka do va u

Crnoj Gori

Piše: Jakub Durgut

U Ro ža ju je 3. ju la u ve li koj sa li Cen tra za kul tu ru odr -

žana prva hafiska dova u Crnoj Gori, Asmiru-Abdurrahmanu

Kujeviću.

Ovom veličanstvenom skupu prisustvovali su glavni

ima mi sa po druč ja Me ši ha ta IZ Cr ne Go re, kao i pred -

sjednici Odbora i veliki broj imama sa područja Mešihata

IZ u Sr bi ji.

Za organizaciju programa su bili zaduženi predsjednik

Od bo ra IZ iz Ro ža ja Ra miz ef. Lu bo der, Er nad ef. Ra -

mo vić, glav ni imam u Ro ža ju i član Me ši ha ta IZ Cr ne Go -

re i Dže mal ef. Dac ić.

Velika sala Centra za kulturu je bila pretijesna da primi

sve one koji su željeli da prisustvuju promovisanju

pr vog ha fi za u Cr noj Go ri. Skup je po čeo uče njem

Kur’ana, a aša re je pro u čio Rah man ef. Kač ar.

U uvod nom di je lu pro gra ma Dže mal ef. Dac ić je se -

lamio prisutne i izrazio dobrodošlicu reisu IZ Crne Gore

Rifatu ef. Fejziću, sekretaru Mešihata Bajru ef. Agoviću,

savjetniku reisu-l-uleme Mehmedaliji Hadžiću, prof.

dr. Omeru Nakičeviću, muderisu Nezimu Haliloviću, dr.

Aćifu Skenderoviću, hafizima iz Makedonije dr. hafizu

Metinu Izetiju i mr. hafizu Abazu Jahji, zatim predstavnicima

političkih partija, direktorima i radnicima javnih

ustanova i institucija i ostalim koji su svojim prisustvom

uveličali ovu svečanost.

„Večeras se susrećemo u okviru neizmjerne Božije

milosti, povodom svečanog promovisanja prvog hafiza

u Cr noj Go ri ko ji je svo jim us pje hom dao ne mjer ljiv do -

prinos muslimanima i islamskoj zajednici u ovom regionu.

Ne ka ova ha fis ka do va bu de ču var svjet los ti di nu-lislama

i vječne riječi Njegove. Molimo dragog Boga da

Časni Kur’an kaji će večeras zažuboriti u našim srcima,

slušajući čestite hafize i učače Kur’ana, bude i ostane naš

putokaz do vječne kuće. Nijedna knjiga u ljudskoj historiji

nije tako dominantno uticala na profilisanje i oblikova

nje ljud ske mis li kao Kur’an. Ni jed na knji ga do da nas

nije toliko prepisivana, proučavana, učena napamet, niti

prevođena na sve relevantne svjetske jezike kao Kur’an

Časni.“ između ostalog kazao je ef. Dacić.

Po tom se u ime Ri ja se ta IZ BiH sku pu obra tio Meh -

medalija Hadžić, koji je izrazio radost što prisustvuje svečanosti

povodom promovisanja prvog hafiza u Crnoj

Hafiska dova

u Rožajama

Gori. Hadžić je prenio selame i čestitke reisu-l-uleme dr.

Mus ta fe ef. Ce ri ća, kao i ko mi si je za hifz pred ko jom je

hafiz Kujević proučio cijeli K’uran za šest dana. Hadžić

je istakao da je sudbina muslimana na ovome svijetu veza

na za Al la ho vu knji gu, kao i da je Kur’an sin te za sve ga

ono ga što je Al lah dž. š. pre ko svo ga me le ka Dži bri la

slao ljudima sa pojavom prvog poslanika Adema a. s. pa

sve do poslednjeg Božijeg poslanika Muhammeda a. s.

Broj stupnjeva u džennetu je jednak broju naučenih ajeta

iz Al la ho ve knji ge. Ono me ko um re re ći će se „uči i pe -

nji se“ i ta mo gdje za us ta vi uče nje ili ci ti ra nje aje ta bi će

njegov položaj. Hafiz koji pruči Allahovu knjigu u dženetu,

nje gov po lo žaj će bi ti na gor njem stup nju džen ne ta.

Onaj ko ne bu de znao niš ta, nje gov po lo žaj će bi ti dru -

gačiji. „Imati čovjeka koji u svom srcu drži Allahovu knjigu,

bi ti s tim čov je kom i dru ži ti se s njim, zna či ima ti sta -

lan izvor Allahove svjetlosti. Evlija Čelebija bilježi u svom

vre me nu da je za pam tio da je u Is tam bu lu bi lo 9000 ha -

fi za, od to ga 6000 muš ka ra ca i 3000 že na. U Bos ni da nas

ima mo oko 180 ha fi za. Da nas je vri je me teš ko, pu no kri -

za i izazova i muslimane u ovom vremenu jedino čuva

Allahova knjiga“, između ostalog rekao je Mehmedalija

Hadžić.

Potom su odlomke iz Kur’ana učili hafizi Asmir-Abdur

rah man Ku je vić i mr Abaz Jah ja.

Nakon toga su odlomke iz Kur’ana učili imami: Kemal

ef. Mu rić, Enis ef. Burd žo vić, El din ef. Pe pić, Re džep

ef. Mu rić i Rah man ef. Kač ar.

Zatim je reis Rifat ef. Fejzić selamio predstavnike Rijaseta

IZ BiH, hafize iz Makedonije, imame iz Crne Gore

i Srbije, roditelje hafiza Abdurrahmana i rekao da je večeras

posebno uzbuđen i da ima izvjesnu tremu. „Nedav

no sam do šao iz Turs ke gdje sam bio gost muf tij stva

Fatiha. Na jednom seminaru muftiluka Fatihskog koji je

48 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


e v i j a

« « « VJER SKI POJ MOV NIK

bio upriličen za imame, hatibe, vaize, mujezine, mualime

i vjer ske služ be ni ke, njih oko 400. Muf ti ja mi je ta da

re kao: „uva že ni Ri fat ef. ovo su sve što vi diš is pred te be

hafizi i hafize. U našem muftijstvu nemože da bude

imam, ha tib, vaiz, mu je zin, mua lim ni mua li ma ako ni je

ha fiz“, ka zao mi je muf ti ja. Ta da sam raz miš ljao o na ma

ovdje i o našoj islamskoj zajednici. Mi smo brojčano mala

islamska zajednica, ali iskren da budem, zajednica koja

se ši ri i ko ja na pre du je. Čes to pu ta sam u pri li ci pri li -

kom putovanja da čujem da se ljudi hvale svojim institucijama,

fakultetima, medresama, pa i brojem hafiza, a mi

nemamo ništa od toga. Hvala uzvišenom Stvoritelju i

kod nas to po či nje. Sa da ima mo i me dre su, a ima mo i ha -

fi za. Ja sam is kre no sre tan zbog to ga iz vi še raz lo ga, pr -

vo što je pr vi ha fiz u Cr noj Go ri, dru go što je iz Ro ža ja i

tre će što je iz Ba lo ti ća, oda kle sam i ja. Na kon za vr še nog

obraćanja reis Fejzić je uz ovlaštenje predsjednika komi -

sije za hifz, hafiza Ismeta ef. Spahića uručio diplomu hafizu

Kujeviću, a sam čin dodjele diplome je propraćen

tekbirima.

Potom se skupu obratio hafiz Asmir-Abdurrahman

Kujević i zahvalio svima koji su mu davali podršku, najprije

Allahu dž. š. koji ga je uputio, zatim svojim roditeljima

koji su mu pružili lijep odgoj, svojim profesorima u

Gazi-Isabeg medresi, posebno prof. Harunu ef. Rebronji,

koji ga je zadojio ljubavlju prema Allahovoj Knjizi,

svojim šejhovima u gradu Resulullaha a. s., komisiji Rijase

ta IZ u BiH za hifz, za tim me ši ha tu IZ u Cr noj Go ri, Me -

šihatu IZ u Srbiji što su mu pomogli da organizuje ovu

svečanost i da ozvaniči svoju titulu na ovakav način, a

potom se zahvalio svima prisutnim. „Smatram svojim

najsretnijim trenucima u životu što mi je Allah dž. š.

omogućio da naučim njegov govor napamet. Ovo je zais

ta ve li ka čast a ujed no i od go vor nost, jer je Al la hov go -

vor Kur’an nešto najveličanstvenije što se može staviti u

sr ce i pr sa i što se mo že no si ti. Idža zu ko ju do no sim iz

grada Resulullaha a. s. sadrži sened-lanac prenosilaca hafiza,

čuvara Allahove knjige tokom historije sve do ashaba

najbolje generacije muslimana koji su ovaj Kur’an

uzeli iz usta Resulullaha a. s., a on direktno od Džibrila

plemenitog i povjerljivog meleka, a on direktno od Allaha

dž. š.“.

Nakon toga hafisku dovu proučio je dr. hafiz Metin

Izeti.

Asmir-Abdurrahman Kujević

Asmir-

Abdurrahman

Kujević

As mir-Ab dur rah man Ku je vić, od

oca Mus ta fe i maj ke Fa ti me je ro -

đen 21. 6. 1982 go di ne u Ba lo ti -

ći ma kod Ro ža ja, mjes tu ko je je

iz njed ri lo pre ko 40 me dre sa na ta.

Os nov nu ško lu za vr ša va u svom

rod nom mjes tu 1997 go di ne, a

po tom upi su je me dre su Ga zi Isabeg

u No vom Pa za ru, ko ju za vr ša -

va 2001 go di ne i bi va pro gla šen

uče ni kom ge ne ra ci je zbog če ga

do bi ja priz na nje od re i su-l-ule me

dr. Mus ta fe ef. Ce ri ća. U Me di ni

upi su je fa kul tet ha di sa is lam skih

nau ka ko jeg za vr ša va u ro ku,

2006 go di ne. Učio je Kur’an na -

pa met i pres lu ša vao se pred svo -

jim pro fe so rom tef si ra dr. Fai zom

ib ni Ha bi bom ET-Turd žu mi jem.

Hifz je po lo žio u dru goj go di ni stu -

di ja u pos la ni ko voj dža mi ji u Me -

di ni. Pred poz na tim uča čem

Kur’ana Pos la ni ko ve dža mi je Ju -

su fom ib ni Džev de ib ni Ja sin el

Mis ri jem pro u čio je ci je li Kur’an

za go di nu da na i us pješ no po lo -

žio kod nje ga ne ko li ko raz li či tih

dis ci pli na iz uče nja Ku’ra na, za

što je do bio idža zet-na mu za uče -

nje i po du ča va nje Kur’ana. U spo -

me nu toj idža zet-na mi se na la zi

la nac pre no si la ca, ha fi za ko ji su

na is ti na čin pre u zi ma li Al la ho vu

knji gu to kom his to ri je od vre me -

na Re sul ul la ha a. s. Zna čaj no je

na gla si ti da je ova vrs ta di plo me

je din stve na na pros to ru Cr ne Go -

re i Sr bi je. Po red nau če nog Al la -

ho vog go vo ra na pa met, naš ha fiz

se ak ti vi rao i na uče nju na pa met

Ha di sa Re sul ul la ha, pa je ta ko

us pio da nau či skra će nu ver zi ju

Bu ha ri ji ne i Mus li mo ve zbir ke Ha -

di sa kod poz na tog ali ma Me di ne i

Sau dij ske Ara bi je Jah jom ib ni Ab -

du la zi zom el-Jah jom. Na kon za vr -

še nih stu di ja vra ća se u Ro ža je,

gdje afir mi še svoj rad kroz in stu -

ci ju is lam ske za jed ni ce u Ro ža ja -

ma. U tom pe rio du or ga ni zu je

hef tič na pre da va nja iz raz li či tih

is lam skih dis ci pli na.

Oz va ni čio je svo ju ti tu lu ha fi za i

pred ko mi si jom za hifz Ri ja se ta IZ

BiH u ma ju mje se cu ove go di ne.

Ko mi si ju su sa či nja va li: pred sjed -

nik ko mi si je Nai bu-re is ha fiz Is -

met ef Spa hić, kur ra ha fiz mr.

Dže vad ef. Šo šić, ha fiz dr. Fa dil

ef. Faz lić, ha fiz Dže vad ef. Hr va -

čić, ha fiz Ha so Po pa ra i ha fiz

Men sur ef. Mal kić. Pred spo me -

nu tom ko mi si jom pro u čio je ci je li

Ku ran na pa met za ne de lju da na.

oktobar, 2008. Re vi ja FO RUM

49


VJER SKI POJ MOV NIK » » »

r e v i j a

POJAM I ZNAČENJE

Ramazan

Ramazan (arap. Ramadan) je deveti mjesec u islamskom

kalendaru. To je, prema islamskom vjerovanju, sveti mjesec,

jer je u njemu počela Objava Kur’ana, u mubarek(blagoslovljenoj)

noći Kadra.

U toku Ramazana svakom punoljetnom muslimanu i

mus li man ki stro go je na re đen post. Ra mazans ki post je tre -

ći od pet islamskih šartova odnosno pet stubova Islama. Za

vrijeme Ramazana islamskim vjernicima je od zore do zalaska

sunca zabranjeno konzumiranje bilo kakve hrane, pića

(uključujući i vodu), te seksualni odnosi i pušenje duhana.

Od njih se, ta ko đe, oče ku je da što vjer ni je sli je de uče nje

Božjeg poslanika Muhameda a.s.što znači da ovaj mjesec

predstavlja duhovni preporod i obnovu za svakog pravog

vjernika. Važnost se pridaje čistoći misli i djela. Po riječima

Poslanika Muhameda a.s. uz jelo i piće i seksualne odnose,

post kva re i laž, ogo va ra nje, psov ka, kle ve ta i strast ven

pogled. Ako se nešto u zaboravu pojede ili popije, to

ne kva ri post, uz us lov da vjer nik s ti me pres ta ne čim

se pris je ti da pos ti. S dru ge stra ne, ako se ne ma -

rom prilikom abdesta (obrednog pranja pred namaz)

ili ku pa nja pro gu ta sa mo kap vo de, post

je automatski pokvaren. Na taj način Islam

razlikuje nepažnju od nemarnosti.

U Is la mu su dje la va l ja na ako se uči ne

u ime Al la ha dž.š. pa je po treb no pri je

zore donjeti odluku (učiniti nijjet) posti

ti u ime Al la ha. Post se pre ki da u tre -

nut ku za las ka sun ca. Taj dnev ni obrok zo -

ve se if tar i do bro je dje lo or ga ni zo va ti if -

tar za pri ja te lje, rod bi nu i sl. Za pi san je ha dis

Poslanika Muhameda koji kaže “Ko nahrani posta

ča ima će na gra du kao i onaj što je pos tio, a pos -

taču nagrada neće biti umanjena.”

Neke su skupine ljudi ipak izuzete iz obveze posta.

To su djeca prije puberteta i mentalno zaostale osobe.

Nekim se skupinama dozvoljava odgoditi post: žene nakon

porođaja i u vrijeme mjesečnog ciklusa obavezne su

odgoditi post (i sve druge islamske dužnosti) i nadoknaditi

ga kasnije; putnicima; ratnicima; bolesnicima; onima koji

ne mogu post izdržati zbog teških poslova; iznemoglima

od sta ros ti; že na ma u trud no ći i do je nju ako ne mo gu post

iz dr ža ti. Sve ove sku pi ne duž ne su kas ni je kroz go di nu na -

dok na di ti post dan za dan (da ne stig ne slje deći Ra ma zan,a

da nisu napostili prethodni) ili nahraniti po jednog siromaha

za sva ki pro puš te ni dan pos ta. Uko li ko se, pak, na mjer -

no pokvari post onda to povlači kefaret-otkup koji se sastoji

u tomr, što će se po red na dok nađe nih da na pos ti ti još 60

dana u zastopno ili nahraniti 60 siromašnih osoba ili jednu

siromašnu osobu hraniti 60 dana

Tokom ramazana stavljen je naglasak na duhovnu higijenu-

izbjegavanje ružnih misli, riječi i djela. Dakle, ramazans

ki post ni je sa mo sus te za nje od je la i pi ća već po ku -

šaj oplemenjivanja ljudskih karaktera i osobnosti dodatnom

strpljivošću, mirotvorstvom, suosjećajnošću i dr.

Ra mazans ki Baj ram (arap.Eid ul-Fitr) je trod nev ni blag -

dan koji nastupa odmah po završetku Ramazana. Tog se

da na kla nja po se ban, tzv. Baj ram-na maz , a za tim se obi la zi

rodbina i prijatelji, uz obavezno gošćenje brojnim prigodnim

je li ma. Za Baj ram se obi la ze i me za ri, te se na nji ma

prouči el-Fatiha- prva sura iz Kur’ana.

Korisiti posta su višestruke. Post je vježba izdržljivosti,

snage volje i vjere. Musliman odlučuje postiti da bi ispunio

obvezu prema Allahu dž.š. i tako učvršćuje svoj karakter

uskraćujući sebi ispunjenje osnovnih ljudskih potreba:

za jelom i pićem. Post je sredstvo kojim se stiče solidarnost

sa oni ma ko ji su žed ni i gla du ju zbog si ro mašt va, a

ne svo jom vo ljom. Post je u služ bi zdrav lja. Sma tra se

da se uz post ti je lo lak še očis ti od na go mi la nih štet -

nih materija. Ramazan je za muslimane svet i po

to me što je u nje mu za po če la ob ja va Kur’ana

poslaniku Muhamedu. Jedna od deset posljednjih

noći ramazana (nije tačno naznače

no ko ja, ali mus li man ski uče nja ci

pretpostavljaju da je 27.) naziva se Laylat-ul

Qadr, to je noć ka da je Mu ha med

primio prve stihove (ajete) Kur’ana.

Muslimani se trude tokom ramazana

pro či ta ti či tav Kur’an, po uz oru na Mu -

hameda. Važno je, međutim, razumjeti

značenje pročitanog i njegova primjena u

svakodnevici. U toku ramazana u džamijama

organiziraju se tzv. mukabele. To su sijela na koji

ma je dan dio poz na va la ca Kur’ana uči na glas, a

ostali slušaju Sadekatul-fitr- je islamska imovinska

dužnost, koja se izvršava tokom Rammazana, odnosno

pred Bajram. Najniži iznos sadekatul- fitra određuje se u

najzastupljenijoj namirnici u određenoj zemlji: npr. pšenici,

ječmu, riži, hurmama i sl. Islamske zajednice to preračunavaju

u novac jer je dopušteno dati protuvrijednost u

novcu u približnoj vrijednosti jednodnevne ishrane za jednu

oso bu. Taj se do pri nos da je da bi si ro maš ni bi li poš te -

đeni oskudice i traženja milostinje na Bajram.Sadekatul- fitr

se daje siromašnima ili za potrebe Islamske zajednice Sadakai-fitr

obič no se da je kon cem Ra ma za na, pa do pred kla -

njanja Bajram-namaza. Ako se ne podijeli u to vrijeme, nego

poslije Bajram-namaza, onda to više ne spada u sadakaifitr,

nego u običnu sadaku. Uz sadekatul- fitr muslimani uobičajeno

u mjesecu ramazanu daju i zekat, čime ispunjavaju

četvrtu praktičnu dužnost islama (četvrti od pet stubova

islama).

50 oktobar, 2008. R e vi ja F O RUM


Sabaheta-Beka Masličić Umjetnički paviljon Poidgorica septembar 2008.

More magazines by this user
Similar magazines