Scenariusz lekcji muzyki w klasie VI Szkoły Podstawowej Temat ...

Scenariusz lekcji muzyki w klasie VI Szkoły Podstawowej
Temat lekcji: "Muzyka Chopina i poezja Słowackiego"
Cele lekcji:
– cele poznawcze:
• poznanie drogi Ŝyciowej Chopina i Słowackiego,
• poznanie wybranych dzieł z dorobku obydwu artystów: Słowackiego –
"Sowiński
w okopach Woli", "W pamiętniku Zofii Bobrówny", "Hymn o zachodzie
słońca"; Chopina – Koncert fortepianowy e-moll (fragm.), Etiuda c-moll
"Rewolucyjna", Walc As-dur op.69 nr1, Nokturn cis-moll op.27,
• wskazanie podobieństw w Ŝyciu i twórczości Słowackiego i Chopina
– cele kształcące:
• kształcenie percepcji słuchowej utworów literacko-muzycznych,
• kształcenie wraŜliwości muzycznej,
• kształcenie umiejętności łączenia faktów, integrowania treści literackomuzycznych.
– cele wychowawcze:
• kształtowanie poszanowania dla dorobku polskiej kultury,
• wpajanie wartości narodowych,
• rozwijanie zamiłowania do muzyki Chopina i poezji Słowackiego,
• kształtowanie umiejętności działania w zespole i prowadzenia kulturalnej
dyskusji.
– cele operacyjne:
• uczeń potrafi wskazać podobieństwa w Ŝyciu Słowackiego i Chopina
(upodobania, wygląd, sytuacja rodzinna, przebieg drogi Ŝyciowej)
• uczeń potrafi wykazać wpływ Ŝyciorysów na twórczość obu artystów,
• uczeń zapamięta i wymieni utwory poznane na lekcji,
• uczeń potrafi prowadzić kulturalną dyskusję,
• uczeń szanuje dorobek kulturalny swego kraju.
Formy pracy: zbiorowa (pogadanka, dyskusja), grupowa.
Metody pracy: poznawcza, analityczno-percepcyjna, słuchanie muzyki, czytanie
poezji.
Materiały dydaktyczne: odtwarzacz płyt kompaktowych, płyty CD z muzyką
Chopina, teksty wybranych wierszy Słowackiego, zdjęcia Słowackiego i Chopina,
pianino, nuty Poloneza g-moll.
1

Przebieg lekcji:
Część 1:
1. Powitanie uczniów.
2. Sprawdzenie obecności.
3. Wysłuchanie fragmentu utworu muzycznego F. Chopina: Koncert fortepianowy
e-moll.
4. Krótka pogadanka z uczniami na temat utworu: jaki ma charakter, czy podoba
się im, kto moŜe być jego kompozytorem. Po wymienieniu przez
uczniów nazwiska Chopina przejście do następnego etapu lekcji (charakterystyczna
muzyka Chopina szybko kojarzy się uczniom z sylwetką
kompozytora).
5. Podanie tematu lekcji i wytłumaczenie: dzisiejsza lekcja nie jest poświęcona
wyłącznie Chopinowi. Naszym celem będzie próba porównania drogi
artystycznej dwóch wybitnych artystów kultury polskiej: Chopina –
wirtuoza klawiatury i Słowackiego – mistrza pióra. Jak się zaraz okaŜe
pomimo faktu, Ŝe obaj za sobą nie przepadali łączyło ich bardzo wiele.
Spróbujemy wskazać cechy charakterystyczne dla obu panów zarówno w
Ŝyciu prywatnym jak i w ich twórczości.
Część 2:
1. Rozdanie uczniom materiałów pomocnych do zrozumienia tematu lekcji:
porównanie oraz niektóre wiersze Słowackiego ("Sowiński w okopach
Woli". "W pamiętniku Zofii Bobrówny", "Hymn o zachodzie słońca").
2. Krótka charakterystyka epoki romantyzmu – nauczyciel opowiada.
3. Analiza porównania zgodnie z punktami: jeden uczeń czyta wiadomości z
Ŝycia Słowackiego, a drugi analizuje ten sam etap Ŝycia u Chopina. KaŜdy
z punktów czyta inna para uczniów wybieranych przez nauczyciela
(ewentualnie czytają ci uczniowie, którzy zgłaszają się do czytania).
a. punkty 1-3 zgodnie z porównaniem,
b. punkt 4: nauczyciel gra na pianinie jeden z przykładów pasaŜy,
tłumacząc przy okazji co to jest pasaŜ, nauczyciel gra Polonez g-
moll, który Chopin skomponował w dzieciństwie (utwór zawiera
pasaŜe),
c. punkt 5 zgodnie z porównaniem,
d. punkt 6: pokaz zdjęć obu artystów i charakterystyka ich wyglądu,
e. punkt 7 i 8 zgodnie z porównaniem,
f. punkt 9: zapoznanie uczniów z reakcją obu artystów na wiadomość
o wybuchu powstania listopadowego: nauczyciel czyta wiersz Słowackiego
pt. "Sowiński w okopach Woli", w tle słychać utwór
Chopina Etiudę c-moll zwaną "Rewolucyjną". Po wysłuchaniu obu
2

utworów wspólna analiza charakteru utworów – uczniowie wskazują
ich podobny klimat pełen dynamizmu, energii, waleczności.
Utwory te są wyrazem buntu i gniewu Chopina i Słowackiego wobec
zaistniałej sytuacji w kraju.
g. punkty 10-13 zgodnie z porównaniem,
h. punkt 14: obaj panowie zakochują się w tych samych paniach i obaj
wpisują się im do pamiętników: nauczyciel czyta wiersz Słowackiego
"W pamiętniku Zofii Bobrówny" (uczniowie znają ten utwór
z lekcji języka polskiego), a w tle prezentowany jest Walc As-dur
op.69 nr1, którego nuty Chopin wpisał do sztambucha M. Wodzińskiej.
Po zapoznaniu z utworami ponowna próba charakterystyki
nastroju obu przykładów: okazuje się, Ŝe ich klimat jest podobny,
i. punkty 15 i 16 mówią o podobnych upodobaniach obu panów: lubią
te same kwiatki – fiołki, Słowacki uwielbia zmieniać kamizelki,
a Chopin – rękawiczki,
j. punkt 17: nauczyciel prezentuje dwa utwory, które artyści napisali
pod wpływem tęsknoty za ojczyzną, zwłaszcza za jej kulturą ludową:
uczniowie poznają kolejne dwa dzieła: Słowackiego "Hymn o
zachodzie słońca" i Chopina Nokturn cis-moll op.27. Nauczyciel
tłumaczy słowo nokturn ( z francuskiego = nocny) - to sugeruje od
razu klimat i nastrój utworów: spokój, nostalgia, melancholia, smutek,
tęsknota za krajem,
k. kolejne punkty do ostatniego 21-go analizowane są zgodnie z porównaniem.
Część 3:
1. Podsumowanie tabelki: pogadanka z uczniami na temat poznanych wiadomości.
Uczniowie na koniec wysuwają wniosek, Ŝe charakter twórczości
obu artystów wypływał z ich drogi Ŝyciowej: gdy przebywali na wsi
tworzyli dzieła nawiązujące do tematyki ludowej, gdy byli zakochani tworzyli
wiersze miłosne i muzykę nasyconą głębokim uczuciem, gdy byli
zagniewani powstawały utwory pełne dynamizmu, czasami złowrogie.
2. Uczniowie wskazują cechy podobne obu artystom (wygląd, rodzina,
upodobania itp.)
3. Przypomnienie utworów poznanych na lekcji.
4. Zadanie domowe dla osób chętnych: Wybierz z podręcznika do języka
polskiego wiersz, który podoba ci się najbardziej. Naucz się go recytować.
Dobierz do niego muzykę (moŜe to być np. muzyka Chopina). Przy
wyborze muzyki skorzystaj z domowej fonoteki lub biblioteki audiowizualnej,
bądź poproś o pomoc nauczyciela sztuki.
5. Zakończenie lekcji i poŜegnanie uczniów.
3

MUZYKA CHOPINA I POEZJA SŁOWACKIEGO - PORÓWNANIE
JULIUSZ SŁOWACKI
FRYDERYK CHOPIN
Krzemieniec, ur. 04.09.1809 r.
śelazowa Wola, 01.03.1810 r.
1. Prawie rówieśnicy (róŜnica wieku – pół roku).
2. Podobne rodziny: starsze siostry, które ich rozpieszczają.
3. WraŜliwe na muzykę matki obydwu artystów uczą ich jako małych chłopców
pieśni i melodii ludowych.
4. WraŜliwość artystyczna przejawiająca się od najmłodszych lat: Chopin –
wirtuoz słowa: poeta, autor słynnych humorystycznych listów Kuryer
Szafarski, Słowacki – uzdolniony muzycznie chętnie gra na fortepianie, w
tym kompozycje Chopina (trudniejsze pasaŜe omija Ŝaląc się, Ŝe "ma ze
skóry wołowej oślątka uszy").
5. Poczucie humoru przejawiające się u J. Słowackiego np. w balladzie Nie
wiadomo co, czyli Romantyczność, u F. Chopina w listach, karykaturach,
mazurkach (np. Mazurek B-dur op.7).
6. Podobieństwo zewnętrzne: podobne oczy, wątłe, drobne sylwetki, "zapadła
pierś, wychudłe ręce" – pisze biograf Słowackiego. Delikatne ręce
Chopina były, zdaniem Norwida, "alabastrowe, białe jak z kości słoniowej
i chwiejne jak strusiowe pióro". JuŜ w dzieciństwie chorowici – gruźlica
odziedziczona po ojcach.
7. Wykształceni ojcowie zapraszają do domu uczonych i artystów.
8. Warszawa (obaj w młodzieńczym okresie Ŝycia mieszkają w stolicy).
9. W 1831r. reagują na wybuch powstania listopadowego: Wiersz, np.: Sowiński
w okopach Woli. Muzyka: Etiuda c-moll op.10 znana jako Etiuda
"Rewolucyjna".
10. Klęskę powstania przezywają na obczyźnie.
11. Uprawiają twórczość patriotyczną, narodową – zabronioną przez cenzurę
(carskie władze), co zamyka im drogę powrotu do kraju.
12. PodróŜują, choć coraz bardziej podupadają na zdrowiu.
13. Rywalizują o rękę tej samej panny, Marii Wodzińskiej, dla niej piszą:
Wiersze, np.: Stokrotki, W Szwajcarii. Muzyka, np.: Nokturn Es-dur op.9
nr2.
14. Wpisują się znajomym do pamiętników: W pamiętniku Zofii Bobrówny.
Chopin wpisuje do sztambucha M. Wodzińskiej nuty Walca As-dur op.69
nr1.
15. Te same gusty i upodobania, np. ulubione kwiaty – fiołki (L. Staff pisał:
"Gdyby fiołki zamiast pachnieć grać umiały, byłaby to muzyka Chopina"),
("Fiołki – odrobina poezji w pokoju" – pisze Słowacki w liście do
matki).
4

16. Słowacki uwielbia zmieniać kamizelki. Chopin ma słabość do kupowania
rękawiczek.
17. Podobna twórczość: mistrzowskie improwizacje, podobne motywy, tematy,
nastroje (smutek, Ŝal, melancholia, nostalgia). Dawne poczucie humoru
zamienia się w gorzką ironię. Z tęsknoty za Polską rodzą się utwory,
które kojarzą im się z ojczyzną, a zwłaszcza z ludową kulturą (ludowość,
balladowość):
18. Hymn o zachodzie słońca
19. Balladyna
Nokturn cis-moll op.27, ballady, mazurki, polonezy, np., Polonez A-dur
op.40
20. Obaj samotni (brak własnej rodziny), nieszczęśliwi, zgorzkniali, kapryśni,
starzy kawalerowie.
21. Śmierć w tym samym roku, na tę samą chorobę, w tym samym mieście, w
ParyŜu.
22. Obaj przeŜyli po 38 lat:
23. Zm. 03.04.1849 r.
24. Zm. 17.10.1849 r.
25. Za Ŝycia się nie lubią, po śmierci – ich tablice pamiątkowe wmurowane są
w ścianie tego samego filaru w kościele Świętego KrzyŜa, w Warszawie.
Opracowanie: mgr Lucyna Brzeziak.
5