ochrona społeczna na rzecz rozwoju sprzyjającego włączeniu ...

erd.report.eu

ochrona społeczna na rzecz rozwoju sprzyjającego włączeniu ...

Ochrona społeczna

na rzecz rozwoju

sprzyjającego włączeniu

społecznemu

Nowa perspektywa współpracy UE z Afryką

Przegląd

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

STYMULACJA EUROPEJSKICH BADAŃ

NAD POLITYKAMI ROZWOJOWYMI

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y


Ochrona społeczna

na rzecz rozwoju

sprzyjającego włączeniu

społecznemu

Nowa perspektywa współpracy UE z Afryką

Przegląd

Raport Europejski o Współpracy 2010

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

STYMULACJA EUROPEJSKICH BADAŃ

NAD POLITYKAMI ROZWOJOWYMI

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y


Raport Europejski o Współpracy 2010

Przegląd

Raport Europejski o Współpracy analizuje potrzebę oraz potencjał rozszerzania ochrony społecznej w Afryce Subsaharyjskiej, jak

również jej wykonalność i prawdopodobne oddziaływanie na rozwój. W przeciwieństwie do poglądu, że Afryka Subsaharyjska nie

może pozwolić sobie na ochronę społeczną, innowacyjne podejścia do tworzenia szeroko zakrojonych programów i systemów

ochrony społecznej są przez kraje afrykańskie promowane oraz pomyślnie wdrażane w regionie. Globalna niepewność po kryzysie

wzmaga potrzebę podjęcia środków, które ochronią ludność Afryki przed zagrożeniami i wstrząsami, ograniczą skalę ubóstwa

oraz pobudzą ludzki rozwój.

Ochrona społeczna na rzecz rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu jest tematem na czasie: zainteresowanie kwestią

ochrony społecznej rośnie, zarówno w Afryce Subsaharyjskiej, jak i w innych miejscach świata. W „Konsensusie z Seulu w Sprawie

Rozwoju (2010)” grupy G20 jako kluczowy filar zidentyfikowano wzrost z odpornością, ze szczególnym naciskiem na mechanizmy

ochrony społecznej, które wspierają prężny wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu. W szerszym ujęciu wyłania się zgodny

pogląd, że ochrona społeczna jest nie tylko prawem, ale też nieodzownym instrumentem wsparcia postępu w kierunku rozwoju

sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz realizacji Milenijnych Celów Rozwoju (MCR). Impet ten wynika w dużej mierze z coraz

powszechniejszego uznania, że polityka społeczna jest zasadniczym elementem kwestii rozwoju, co potwierdzono w „Ramach

Polityki Społecznej dla Afryki (2008)” (Social Policy Framework for Africa) oraz „Deklaracji z Chartumu w sprawie polityki społecznej

na rzecz włączenia społecznego (2010)” (Khartoum Declaration on Social Policy Action Towards Social Inclusion) Unii Afrykańskiej.

W tym kontekście niniejszy raport przedstawia możliwość sporządzenia bilansu, wyciągnięcia wniosków z doświadczeń i określenia

priorytetów dla Unii Europejskiej (UE) oraz jej państw członkowskich. Ochrona społeczna, zajmująca centralne miejsce w europejskim

modelu społecznym, powinna stać się integralną częścią unijnej polityki rozwoju oraz jej wkładu w społeczny wymiar globalizacji.

Ramka 1: Definicja ochrony społecznej przyjęta w Raporcie Europejskim o Współpracy

W niniejszym raporcie definicja ochrony społecznej przyjmuje następujące brzmienie: „Określony zestaw działań dotyczących

wrażliwości ludzkiego życia w postaci ubezpieczenia społecznego, oferującego ochronę przed zagrożeniami i nieszczęściami

w okresie życia, w postaci pomocy społecznej, oferującej środki pieniężne oraz świadczenia rzeczowe wspierające osoby

ubogie, oraz w postaci włączenia społecznego, które poprawia dostęp osób zmarginalizowanych do ubezpieczeń

społecznych oraz pomocy społecznej.”

Definicja ta określa kluczowe funkcje: oferowanie mechanizmów pozwalających jednakowo osobom ubogim i zamożnym

uniknąć poważnych trudności w obliczu poważnych zagrożeń, oferowanie środków wspierających osoby ubogie w staraniach

o wyjście z ubóstwa oraz poprawę dostępu grup zmarginalizowanych do obu poprzednich instrumentów. Ochrona społeczna

to coś więcej niż jedynie „siatka bezpieczeństwa”, która może zamortyzować wpływ poważnych kryzysów: stanowi ona

część kompleksowego podejścia do wyciągania ludzi z ubóstwa, umożliwiając im nie tylko korzystanie ze wzrostu, ale także

wartościowy w nim udział.

Przykład opieki społecznej

Afryka Subsaharyjska to niezwykle zróżnicowany region, stojący przed przytłaczającymi wyzwaniami. Posiada on ogromny potencjał

gospodarczy i ludzki, a w wielu jego krajach sytuacja uległa w ostatnim dziesięcioleciu znaczącej poprawie. Administracja i zarządzanie

makroekonomiczne są na wyższym poziomie. Wzrost i inwestycje zagraniczne nabierają siły. Natomiast skala ubóstwa zaczyna się

zmniejszać wraz z postępem w realizacji MCR. Jednakże gospodarka w wymiarze makroekonomicznym pozostaje wrażliwa, a region

obciążony jest niestabilnością państw, przejawiającą się nieustannymi konfliktami, trwale wysokim poziomem ubóstwa, wrażliwością

na zmianę klimatu i zagrożenia naturalne, a także ogólnie niskim stopniem rozwoju ludzkiego. Ponadto na przestrzeni ostatnich dwóch

lat zanotowano poważne zahamowanie postępu, głównie na skutek kryzysu żywnościowego, nasilonego przez kryzysy paliwowe

i finansowe. Rosnące ceny żywności i spadek tempa wzrostu (z około 5% w latach 2000-2008 do 2,5% w roku 2009) spowolniły skalę

ograniczenia ubóstwa w wielu afrykańskich krajach. Chociaż wydaje się, że następuje powrót na drogę wyższego wzrostu, ryzyko

kolejnych kryzysów w połączeniu z trwałymi zagrożeniami dla gospodarstw domowych wymaga podjęcia aktywnej polityki społecznej,

począwszy od inwestycji w ochronę społeczną.

W rzeczywistości wielu mieszkańców Afryki żyje w niebezpiecznym otoczeniu, które nieustannie zagraża źródłom ich utrzymania. Sieci

wzajemnego wsparcia oraz przekazy pieniężne pomagają, jednak często nie chronią przed wstrząsami wynikającymi ze spowolnienia

gospodarczego, poważnymi problemami zdrowotnymi oraz zmianą klimatu. Brak ochrony społecznej zmusza rodziny do sprzedaży

majątku, ogranicza konsumpcję żywności oraz frekwencję dzieci w szkołach, pogłębiając w ten sposób poziom ubóstwa. Ograniczenie

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

NL

1

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

PL


Raport Europejski o Współpracy 2010

tych zagrożeń – oraz amortyzowanie ich wpływu – to kluczowe wyzwanie rozwojowe, tym bardziej, że zmiana klimatu wywoła także

dodatkowe ryzyko i niepewność w przyszłości. Ochrona społeczna może także zapewnić możliwość uniknięcia pułapki ubóstwa,

charakteryzującej się trwałością, ograniczonymi możliwościami gospodarczymi oraz słabym stanem zdrowia i poziomem wykształcenia.

Ochrona społeczna nie jest zamiennikiem wzrostu gospodarczego ani też standardowych inwestycji na rzecz wzrostu, takich jak

infrastruktura budowlana lub świadczenia zdrowotne i edukacja. Jednak może ona sprzyjać wzrostowi poprzez ochronę majątku

oraz zachęcanie gospodarstw domowych do inwestowania w ryzykowniejsze, aczkolwiek wydajniejsze i bardziej opłacalne działania.

Może ona też powiększyć zwrot z wydatków społecznych poprzez oferowanie ludziom ubogim środków do wykorzystania dostępnych

świadczeń. Długoterminowe efekty ochrony i promowania kapitału ludzkiego mogą być znaczące. Możliwe jest uchronienie dzieci

przed biedą, poprawiając ich szanse w życiu poprzez lepszą opiekę zdrowotną, odżywianie oraz rozwój poznawczy, zapewniając tym

samym bazę kapitału ludzkiego na rzecz przyszłego wzrostu.

Dobrze zaprojektowana opieka społeczna może sprzyjać rozwiązaniom rynkowym, takim jak działalność mikrofinansowania zapewniająca

kredyty bądź ubezpieczenia, oraz udostępnić środki umożliwiające dotarcie do najbiedniejszych, jak również zapewnić ochronę w razie

niepowodzenia rozwiązań rynkowych.

Opieka społeczna może także być częścią strategii na rzecz wzmocnienia pozycji grup najbardziej wrażliwych, rozwiązując problem

nierówności, aby wzrost bardziej sprzyjał włączeniu społecznemu. Może ona odgrywać główną rolę w budowaniu spójnych społeczeństw,

a w szerszym ujęciu – we wzmacnianiu relacji między państwem a obywatelami, poprzez legalność państwa wzmocnioną przez jego

zdolność do wywiązywania się z umowy społecznej. Może się tym samym przyczynić do trwałości wzrostu w Afryce w drodze umocnienia

stabilności społecznej oraz odpowiedzialności politycznej.

Krótko mówiąc, ochrona społeczna, poprzez oferowanie bezpośrednich i pośrednich świadczeń, może przekształcić błędne koło

w koło sukcesu. Stanowi ona także prawo zapisane w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, zbyt często pomijane w programach

rozwoju jako luksus dostępny wyłącznie dla państw o średnich lub wysokich dochodach. Odpowiednio zaprojektowane i wdrożone

programy opieki społecznej mogą być osiągalne w różnych warunkach społecznych, demograficznych i gospodarczych. Programy takie

odniosły sukces w Afryce Subsaharyjskiej, tak w stabilnych krajach o średnim dochodzie, na przykład na Mauritiusie, jak i w niestabilnych

pokonfliktowych państwach o niskim dochodzie, takich jak Rwanda.

Dążenie do ochrony społecznej w Afryce

Postępowanie zgodne z „Deklaracją i planem działania z Wagadugu” z 2004 r. oraz „Wezwaniami do działania z Livingstone i Jaunde”

z 2006 r., a także „Ramami Polityki Społecznej dla Afryki” Unii Afrykańskiej z 2008 r. oraz „Deklaracją chartumską ministrów ds. społecznych

w sprawie polityki społecznej na rzecz włączenia społecznego” z 2010 r. stanowi kluczowy kamień milowy w kierunku panafrykańskiego

konsensusu w sprawie potrzeby i zakresu opieki społecznej. Tworzenie kontynentalnego programu opieki społecznej trwa niesłabnąco

i uzupełniane jest subregionalnymi inicjatywami i zaangażowaniem.

Na szczeblu krajowym wiele państw subsaharyjskich wykonało znaczące kroki w kierunku instytucjonalizacji opieki społecznej: Burkina

Faso, Ghana, Kenia, Mozambik, Rwanda, Sierra Leone i Uganda, między innymi, przyjęły lub realizują proces przyjmowania strategii

w zakresie ochrony społecznej w ramach tworzenia kompleksowych systemów ochrony społecznej. Botswana, Lesotho, Mauritius,

Namibia, Republika Południowej Afryki oraz Suazi posiadają już systemy rent socjalnych. Kraje takie, jak Benin, Burkina Faso, Wybrzeże

Kości Słoniowej, Gabon, Mali, Senegal i Tanzania, podążając za sukcesem Ghany i Rwandy, reformują swoje mechanizmy ochrony

społecznej w celu wdrożenia powszechnych ubezpieczeń zdrowotnych. Nadal istnieją możliwości poprawy, jednak ochrona społeczna

jest już zakorzeniona w Afryce Subsaharyjskiej, a przynajmniej w wielu jej krajach.

Czego nauczyliśmy się do tej pory?

W niniejszym raporcie przeglądowi poddana została nowa generacja programów ochrony społecznej z wyraźnym uwzględnieniem

przyczyn sukcesu i porażek. W odpowiednich warunkach wdrożenie ochrony społecznej jest możliwe i wykonalne nawet w krajach

Afryki Subsaharyjskiej o niskich dochodach. Dowody ujęte w raporcie pokazują, że programy ochrony społecznej mogą łagodzić

zagrożenia oraz znacząco ograniczać trwałe ubóstwo i wrażliwość bez wyzwalania istotnych zniekształceń i demotywacji. Jak

ukazano w tabeli 1, wiele wymienionych programów wykazuje wyjątkową efektywność w ograniczaniu poważnego i głębokiego

ubóstwa, przy czym wpływ na osoby umiarkowanie ubogie nie jest zbyt wyraźny. Stąd wydają się one szczególnie efektywne

w docieraniu do najbiedniejszych, co samo w sobie stanowi duże osiągnięcie.

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

NL

2

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

PL


Raport Europejski o Współpracy 2010

Tabela 1: Ochrona społeczna w krajach rozwijających się

Program Kraj Rodzaj Zakres Wpływ

Ograniczenie luki dochodowej na obszarach wiejskich o 19% oraz wkład

w 18% w spadek dysproporcji płacowej w Meksyku w latach 1996-2006.

Uzyskiwanie wykształcenia przez beneficjentów: szacunkowy wzrost

o 0,7-1,0% rocznie.

25% ludności

Warunkowy transfer

pieniężny

Progresa-Oportunidades Meksyk

Ograniczenie luki dochodowej o 12% w latach 2001-2005 oraz wkład na

poziomie jednej trzeciej w spadek dysproporcji płacowej na przestrzeni

ostatniego dziesięciolecia.

26% ludności

Warunkowy transfer

pieniężny

Bolsa Familia Brazylia

Spadek ubóstwa wśród uczestników z 80% do 72%; brak programu wiązałby

się z popadnięciem przez 10% uczestników w skrajne ubóstwo.

Warunkowy transfer

pieniężny (prace

publiczne)

Plan Jefes y Jefas Argentyna

Red de Protección Social Nikaragua Transfer pieniężny 3% ludności Wkład w 18-proc. spadek luki dochodowej wśród beneficjentów.

Połączony bezpośredni wpływ obu programów ma wiązać się z ograniczeniem

występowania ubóstwa o 6% oraz ze znacznie większym wpływem na

głębokość ubóstwa.

Renta socjalna 80% osób starszych

Republika Południowej

Afryki

Old Age Pension

Zasiłek socjalny 70% dzieci

Republika Południowej

Afryki

Child Support Grant

Skromny, lecz istotny przeciętny wpływ, poprawiający bezpieczeństwo

żywnościowe (o 11%), zasoby inwentarza żywego (o ok. 7%) oraz zdolność

gospodarstw domowych do radzenia sobie w sytuacjach awaryjnych. Większy

wpływ na akumulację kapitału wśród tych, którzy otrzymują wsparcie materialne

i uzupełniające.

10% ludności

Transfery pieniężne oraz

świadczenia rzeczowe

Productive Safety Net Programme Etiopia

National Health Insurance Scheme Ghana Ubezpieczenie społeczne 67% ludności Ograniczenie wydatków prywatnych na opiekę zdrowotną nawet o 50%.

Bieżąca ewaluacja. Program przyczynił się do spadku odsetka osób skrajnie ubogich

wśród beneficjentów z 40,6% do 9%.

Około 36 tys.

gospodarstw domowych

Prace publiczne i

transfery pieniężne

Vision 2020 Umurenge Programme Rwanda

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

NL

3

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

PL


Raport Europejski o Współpracy 2010

Oczywiście proces wdrażania wymaga przestrzeni fiskalnej, a programy muszą być utrwalone poprzez zastosowanie klarownych

i egzekwowalnych kryteriów. Ponadto zdolność instytucjonalna oraz administracyjna musi być adekwatna do konstrukcji programu,

opierając się na inicjatywach pilotażowych oraz sieciach społeczności i gospodarstw domowych. Programy ochrony społecznej

wymagają tworzenia zdolności międzyministerialnej i międzysektorowej oraz pracy zespołowej, ponieważ działanie w synergii

z innymi politykami społecznymi i gospodarczymi jest skuteczniejsze. Co więcej, zobowiązania polityczne oraz zachęty dla liderów

stanowią klucz do sukcesu niemal wszystkich programów.

Przykłady poddane analizie w niniejszym raporcie ilustrują możliwości w zakresie przejścia na bardziej kompleksowe systemy

ochrony społecznej w Afryce. Ramka 2 przedstawia bardzo zróżnicowane podejścia podjęte w różnych krajach, z których każde

wywarło istotne skutki oraz pozwoliło wyciągnąć wnioski.

Ramka 2: Pięć wyłaniających się historii sukcesu

National Health Insurance Scheme w Ghanie to pośrednia forma ubezpieczenia zdrowotnego, obejmująca ubezpieczenie

społeczne finansowane ze składek pobieranych od pracowników sektora formalnego (a w mniejszym stopniu sektora

nieformalnego), a także ochronę państwa dla tych, którzy nie są w stanie opłacać składek. Program, obejmujący obecnie

około 67% ludności, skutecznie uwzględnia pracowników nieformalnych, opierając się na elementach społecznościowego

ubezpieczenia zdrowotnego, dzięki silnemu zaangażowaniu rządu w zagwarantowanie każdemu opieki zdrowotnej.

Old Age Pension w Lesotho to powszechny bezskładkowy program obejmujący wszystkich zarejestrowanych obywateli

powyżej 70 roku życia, którzy nie otrzymują żadnych innych świadczeń emerytalnych. Program pokazuje, że poprzez silne

zaangażowanie polityczne tworzenie powszechnego systemu emerytalnego na rzecz ograniczenia wrażliwości gospodarstw

domowych oraz poprawy zdrowia i stanu kapitału ludzkiego jest w określonych warunkach możliwe i osiągalne nawet

w krajach o niskim dochodzie.

Vision 2020 Umurenge Programme w Rwandzie obejmuje trzy zasadnicze inicjatywy mające na celu skierowanie

programów ochrony społecznej do ludności wrażliwej: (1) prace publiczne, (2) program kredytowy Ubudehe oraz (3)

bezpośrednie wsparcie w drodze bezwarunkowych transferów pieniężnych. Program podkreśla znaczenie włączenia

ochrony społecznej do krajowych strategii rozwoju oraz pokazuje, że zdecentralizowane struktury administracyjne mogą

lepiej docierać do odbiorców, uniknąć złego zarządzania zasobami oraz zwiększyć lokalną własność i odpowiedzialność.

Productive Safety Net Programme w Etiopii polega na warunkowych przekazach pieniężnych i/lub rzeczowych w oparciu

o prace publiczne. Obejmuje on także niewielki komponent bezwarunkowych przekazów pieniężnych dla osób niezdolnych

do pracy. Jest to największy program prac publicznych w Afryce oraz jeden z najskuteczniejszych programów ochrony

społecznej w Afryce Subsaharyjskiej, ograniczający ubóstwo oraz zwiększający bezpieczeństwo żywnościowe w krótkim

terminie, wykazujący jednocześnie potencjał wzrostu zasobów w dłuższej perspektywie.

Program Home Grown School Feeding w Kenii to warunkowe przekazy pieniężne dla szkół na lokalny zakup żywności,

obejmujący pół miliona dzieci w wieku szkoły podstawowej. Program pokazuje, że żywienie w szkole oparte na krajowych

produktach może rozprzestrzeniać korzyści ochrony społecznej na dzieci, pobudzając jednocześnie lokalną produkcję rolną.

W niniejszym raporcie główne wnioski zostały przyporządkowane ośmiu nagłówkom, przy czym wszystkie są ze sobą ściśle

powiązane. Każdy z nich może umożliwić wykonanie kroku w kierunku bardziej integracyjnej strategii ochrony społecznej w Afryce

Subsaharyjskiej. Wnioski pozwalają na ocenę możliwości i prawdopodobieństwa powielania programów w różnych kontekstach

oraz powiększania skali istniejących inicjatyw.

Wniosek 1: Programy ochrony społecznej mogą łagodzić zagrożenia, ograniczać skalę ubóstwa

i nierówności oraz przyspieszać postęp w kierunku Milenijnych Celów Rozwoju

Przy odpowiedniej konstrukcji oraz wdrożeniu ochrona społeczna może mieć istotny wpływ na ograniczenie wrażliwości i skrajnego

ubóstwa afrykańskich gospodarstw domowych. Ochrona społeczna może uzupełniać wydatki na zdrowie i edukację, może także znaleźć

się wśród najskuteczniejszych inwestycji na rzecz pobudzania wzrostu, ograniczenia ubóstwa oraz przyspieszania postępu w kierunku

MCR. Przykłady przeanalizowane w raporcie pokazują jej istotny wpływ na łagodzenie zagrożeń oraz unikanie pułapek ubóstwa.

Podczas gdy tradycyjne ubezpieczenia społeczne dotyczą głównie pracowników sektora formalnego i wiążą się z wysokimi kosztami

oraz niewielkim wpływem na skalę ubóstwa, dowody świadczą o tym, że (luźno) ukierunkowane programy pomocy społecznej, takie

jak przekazy pieniężne (szczególnie w przypadku osób starszych lub dzieci) oraz prace publiczne, są wyjątkowo skuteczne. Przekazy

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

NL

4

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

PL


Raport Europejski o Współpracy 2010

pieniężne mogą być zapewnione znacznej części ludności, a programy zatrudnienia mogą stanowić dobrą odpowiedź na określone

rodzaje wrażliwości. W zależności od skali i ukierunkowania programy takie mogą także zmniejszać stopień nierówności, ograniczać

zagrożenia i niepewność gospodarstw domowych oraz sprzyjać wzrostowi.

Wniosek 2: Wola polityczna i odpowiedzialność za program mają znaczenie kluczowe

Zaprojektowanie i wdrożenie skutecznych programów wymaga woli politycznej, krajowej odpowiedzialności oraz szeroko

zakrojonego konsensusu społecznego. Dostępność jest nierozerwalnie powiązana ze skłonnością społeczeństwa do finansowania

polityk społecznych poprzez podatki i składki, ograniczając zależność od często niepewnych i niestabilnych przepływów pieniężnych

z zewnątrz. Skuteczne krajowe programy w Brazylii, Chinach, Ghanie, Indiach, Rwandzie i Republice Południowej Afryki zrodziły

się z bardzo silnego zaangażowania politycznego, czasami ujętego w ramy podejścia opartego na prawach. Przeniesienie owych

doświadczeń uzależnione jest zatem od społecznej i politycznej zgody na wsparcie takich programów, a proces jej osiągania jest

długotrwały i zależny od kontekstu.

Wniosek 3: Zapewnienie stabilności finansowej jest kwestią zasadniczą

Wszystkie skuteczne programy podejmowały kwestię kosztów fiskalnych na wczesnym etapie, natomiast dowody podtrzymują

pogląd, że koszty nie muszą być zbyt wysokie. Program Bolsa Familia w Brazylii kosztuje mniej niż 0,5% PKB i obejmuje 26% ludności,

natomiast koszt programu Progresa-Oportunidades w Meksyku wynosi 0,4% PKB, a sam program obejmuje 5 mln gospodarstw

domowych. Zdolności fiskalne i administracyjne w odniesieniu do rozszerzenia zakresu ochrony społecznej już istnieją lub można je

stopniowo osiągnąć nawet w krajach subsaharyjskich o niskich dochodach, gdzie ograniczenia fiskalne są szczególnie surowe. Chociaż

w raporcie pokazano, że kompleksowy pakiet ochrony społecznej może nadal znajdować się poza zasięgiem wielu ubogich krajów

Afryki, indywidualne programy i projekty są możliwe do realizacji w większości z nich, kładąc podwaliny pod kompleksowy system

w dłuższym terminie. Programy zatrudnienia na wsi oraz prac publicznych, jak również programy dożywiania uczniów i dzieci, oferują

znaczące korzyści oraz wykazują potencjał w wielu lokalizacjach. Bezskładkowe świadczenia społeczne, powszechne lub bardzo

luźno ukierunkowane, są możliwe w wielu krajach afrykańskich. Programy takie powinny stanowić priorytetowe interwencje na rzecz

budowy bardziej kompleksowych podejść.

Jednakże rządy na całym świecie wyrażają obawy co do skutków fiskalnych oraz dostępności ochrony społecznej. Podczas gdy większość

krajów dysponuje przestrzenią fiskalną do uruchomienia priorytetowych interwencji, przy projektowaniu skali i zakresu programów

należy dokładnie przeanalizować ich długofalową trwałość. Często budowa i rozszerzanie programów opieki społecznej wiąże się

ze wzrostem mobilizacji krajowych zasobów (wartościowy cel sam w sobie) lub przesunięciami w budżetach: realistyczna strategia

oparta na tych dwóch elementach musi być punktem wyjściowym każdego poważnego planu wprowadzania nowych programów,

natomiast ofiarodawcy mogą odgrywać rolę pomocniczą.

Wniosek 4: Sukces zależy od zdolności instytucjonalnej i administracyjnej

Wdrożenie programów wymaga zdolności instytucjonalnej i administracyjnej, bądź też zdolność taką należy stworzyć i rozszerzyć wraz

z wdrażaniem programów. Skuteczność programów ochrony społecznej zależy od wyraźnie określonych obowiązków administracyjnych,

międzyministerialnej współpracy oraz koordynacji, a także dobrze zaprojektowanych mechanizmów wdrożeniowych, łączących wytyczne

na wysokim szczeblu politycznym z silnie zdecentralizowanymi mechanizmami wprowadzania. Zaangażowanie na różnych szczeblach

administracyjnych może wiązać się z lokalnymi preferencjami i zdolnościami w zakresie wdrażania programu: najniższe szczeble

administracyjne są często najlepiej dostosowane do identyfikacji preferencji i potrzeb oraz unikania błędów w określaniu odbiorców.

Afryka Subsaharyjska cierpi bardziej niż inne regiony na brak rejestrów lub ich niewiarygodność, co komplikuje identyfikację odbiorców

szczególnie na obszarach wiejskich. Wzmocnienie cywilnych systemów rejestracji oraz nadanie kobietom pełnego statusu prawnego

i praw własności, a dzieciom praw dziedziczenia, mogłoby ułatwić ludziom dostęp do świadczeń ochrony społecznej. Podejście „Ubudehe”

w Rwandzie – które gwarantuje ogólną skuteczność interwencji poprzez unikanie ich pokrywania się oraz najlepszego wykorzystania

zasobów – pokazuje, że systemy zdecentralizowane mogą być bardzo przydatne w konstruowaniu skutecznych programów. Programy

ochrony społecznej w krajach Afryki Subsaharyjskiej o niskich dochodach i ograniczonych zdolnościach administracyjnych nie powinny

być zbyt złożone, szczególnie w odniesieniu do mechanizmów określania odbiorców. Powinny się także odznaczać łatwością wdrażania,

aby ograniczyć błędy włączania i nadużycia. Należy wzmocnić podstawową przejrzystość i odpowiedzialność na wszystkich poziomach

społeczeństwa, ograniczając w ten sposób korupcję. Kluczową rolę w tym wymiarze może odegrać właściwe rozpowszechnianie

informacji.

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

NL

5

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

PL


Raport Europejski o Współpracy 2010

Wniosek 5: Pilotaż, monitorowanie i ewaluacja budują wsparcie i dostrajają konstrukcję

Uwzględniając różne warunki i potrzeby poszczególnych krajów, jak również konieczność wykazania wpływu w celu podtrzymania

poparcia politycznego, zasadnicze znaczenie ma to, by programy były wdrażane w sposób przejrzysty z zachowaniem dokładnej

kontroli wszystkich aspektów wdrażania. Programy pilotażowe oraz wdrażanie w różnych terminach, poddawane ostrożnej ewaluacji

za pomocą zaawansowanych technik oceny wpływu, umożliwiają wyciąganie wniosków, dostosowywanie oraz budowanie poparcia

politycznego. Sukces niektórych działań w Ameryce Łacińskiej w zakresie programów warunkowych przekazów pieniężnych

uzależniony jest od ścisłej oceny oraz udowodnionego oddziaływania. Istnieje mniej dostępnych dowodów na wpływ wielu nowych

programów w Afryce Subsaharyjskiej, a dowody są wątłe nawet dla niektórych programów omówionych bardziej szczegółowo

w niniejszym raporcie. Solidna ewaluacja wpływu, jak również ostrożna ocena programów pilotażowych i eksperymentów powinny

stanowić zatem priorytet, ponieważ mają one zasadnicze znaczenie w zrozumieniu mocnych i słabych stron oraz budowaniu

poparcia politycznego. Wsparcie w zakresie ewaluacji ze strony ofiarodawców może być w tym zakresie pomocne.

Wniosek 6: Minimalizacja czynników zniechęcających, wykorzystanie istniejących systemów nieformalnych

oraz uzupełnienie rynkowych programów mikrofinansowania mają znaczenie zasadnicze

Programy ochrony społecznej mogą wytwarzać efekty zniechęcające, np. demotywację do pracy. Jednak kwestie zachęt w przypadku

większości ostatnich innowacyjnych programów ochrony społecznej są mniej poważne niż przypuszczano. Na przykład, większość

bezskładkowych świadczeń emerytalnych, w tym programy emerytalne w Republice Południowej Afryki lub programy prac

publicznych w Etiopii, nie wykazuje zbyt wielu efektów zniechęcających. Ochrona społeczna może również wypierać istniejące

składkowe lub nieformalne programy ochrony społecznej, jednak dowody w tym zakresie są mniej rozstrzygające i wymagają

dalszych analiz. Wypieranie między nowymi a istniejącymi programami (formalnymi i nieformalnymi) wymaga nieustannego

monitorowania, a w razie potrzeby również dostosowań. Chociaż wykorzystanie istniejących programów dla pracowników sektora

formalnego nie wydaję się rozwiązaniem, dowody sugerują, że możliwe jest budowanie w oparciu o istniejące programy nieformalne,

tak jak w przypadku ubezpieczenia zdrowotnego w Ghanie, w celu ograniczenia niesłusznych motywacji. Inicjatywy w zakresie

mikrofinansowania, szczególnie te powiązane z mikroubezpieczeniami, również oferują uzupełniające usługi dla ochrony społecznej

i mogą być zastosowane jako platforma do budowy składkowych systemów ochrony społecznej. Jednak mikrofinansowanie oraz

inne rynkowe rozwiązania mają znikomą szansę na dotarcie do najbiedniejszych i są niewystarczające w przypadku wielu poważnych

zagrożeń, które wymagają dobrze zaprojektowanych oraz szeroko zakrojonych programów ochrony społecznej.

Wniosek 7: Ważna jest maksymalizacja synergii między programami ochrony społecznej a innymi inwestycjami

Rozszerzona ochrona społeczna może wspierać uzupełniające inwestycje w zdrowie, edukację, rolnictwo oraz inne sektory

produkcyjne. Jest to szybki i elastyczny sposób na poprawę rezultatów, istotnych w czasach kryzysu lub w sytuacji bardzo

powolnej realizacji reform w innych sektorach społecznych. Może ona stanowić finansowy środek niezbędny do wykorzystania

świadczeń zdrowotnych i edukacyjnych oraz do inwestowania w rolnictwo i inną działalność produkcyjną. Może ona oferować

ochronę umożliwiającą gospodarstwom domowym podejmowanie ryzyka związanego z nową działalnością lub migracją w celu

czerpania korzyści z możliwości gospodarczych. Może ona także chronić inwestycje w kapitał ludzki poprzez zapewnienie dzieciom

odżywiania oraz możliwości kształcenia się w okresach kryzysu. Oferuje też bezpośredni środek włączenia osób ubogich i grup

zmarginalizowanych w starania na rzecz rozwoju, przyczyniając się do spójności społecznej i zaufania. Może zatem stanowić

krytyczny element ogólnej polityki rozwoju, zwiększając oddziaływanie wielu synergii. Dlatego właśnie ochrona społeczna nie

powinna być postrzegana jako wąski sektor społeczny, ale jako część ogólnej strategii rozwoju, która wyraźnie czerpie korzyści

z tych elementów uzupełniających. Na przykład, program Progresa-Oportunidades w Meksyku pokazuje znaczenie przejścia

w kierunku podejścia zintegrowanego, zapewniającego jednoczesne dostarczanie podstawowego pakietu opieki zdrowotnej,

edukacji i odżywiania, wykorzystując ich komplementarność.

Wniosek 8: Ochrona społeczna promuje równość płci, poprawia sytuację kobiet i ogranicza wyłączenie

społeczne

Dowody wskazują, że dobrze zaprojektowane programy opieki społecznej mogą podejmować kwestie płci i wyłączenia społecznego.

Mogą one przyczyniać się do ograniczania dysproporcji społecznych i etnicznych oraz zapewniać realizację określonych potrzeb

kobiet. Programy ukierunkowane na płeć mogą generować pozytywne efekty mnożnikowe w ujęciu zdrowia, edukacji dziewcząt,

przesiewowych badań prenatalnych, jak również wzmacniać pozytywne efekty zewnętrzne na rzecz rodzin poprzez transfery

pieniężne dla kobiet, zapewniając jednocześnie, aby obciążenia wobec nich nie rosły, a stereotypy nie były umacniane.

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

NL

6

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

PL


Raport Europejski o Współpracy 2010

Od wniosków do priorytetów

Powyższe wnioski mają charakter ogólny. Raport uznaje, że Afryka jest bardzo niejednorodna, a uwarunkowania poszczególnych krajów

wymagają dostosowanego podejścia. W krajach niestabilnych, na przykład, warunki konieczne dla osiągnięcia sukcesu mogą być

nietrwałe. Przy niezwykle słabej zdolności administracyjnej lub bardzo nieefektywnym zarządzaniu znacznie trudniej jest zaprojektować

i wdrożyć skuteczne programy ochrony społecznej. Instrumenty ochrony społecznej muszą być dostosowane do określonych rodzajów

wrażliwości i potrzeb, takich jak ponowne wprowadzenie młodzieży i byłych kombatantów do społeczeństwa.

Podsumowując, wprowadzenie ochrony społecznej w kontekście wysokiego ubóstwa jest możliwe. Rodzaj programu będzie zależał

od spełnienia określonych warunków wstępnych, biorąc pod uwagę fakt, że krajowa i międzynarodowa dynamika podlega zmianom

i może tworzyć przestrzeń do manewrowania. Skuteczne programy uzależnione są od niezbędnych struktur rządowych i zdolności

wdrożeniowych, a także pomagają je budować. Wnioski ilustrują znaczenie komplementarności oraz koordynacji między sektorami

i agencjami, a także między monitorowaniem i ewaluacją. Jednakże specyficzne aspekty wniosków mają duże znaczenie, przy czym

zasadniczą rolę odgrywają warunki do osiągnięcia sukcesu. Możliwość przenoszenia wniosków z Ameryki Łacińskiej, Azji, Afryki

Południowej lub nawet krajów sąsiadujących w Afryce Subsaharyjskiej będzie zależała od zdolności danego kraju do uporania się

z wyzwaniami wdrożeniowymi.

Uznając ową niejednorodność, niniejszy raport sugeruje, że w wielu krajach Afryki Subsaharyjskiej o niskich dochodach realizacja prostych

programów – takich jak bezskładkowe renty socjalne lub świadczenia dla dzieci – jest z administracyjnego punktu widzenia możliwa,

szczególnie z zastosowaniem technologicznie innowacyjnych systemów świadczeń pieniężnych, które eliminują błędy niewłaściwego

określania odbiorców, ograniczają koszty oraz przyspieszają procesy wdrażania. Mogą one być także trwałe w ujęciu fiskalnym, przy

niewielu efektach niewłaściwych zachęt. Mogą też zgromadzić szerokie poparcie polityczne. Zasadnicze znaczenie ma jednak to, aby

każdy uruchomiony program mógł przetrwać zmiany lokalnych władz oraz został podtrzymany w razie zmienności politycznej. Z biegiem

czasu możliwe może być podjęcie bardziej złożonych uzgodnień administracyjnych, w tym zastosowanie skoordynowanych pakietów,

ponieważ kraje będą kumulowały doświadczenie oraz budowały krajowe zasoby. W dłuższej perspektywie kraje Afryki Subsaharyjskiej

mogą oprzeć się na takich programach w celu stworzenia platformy ochrony społecznej, która obejmie kilka skoordynowanych

programów, zależnie od potrzeb, sytuacji fiskalnej oraz wykazanego oddziaływania. Taka platforma programów społecznych oparta na

wsparciu społecznym musi być spójna ze strategią stopniowego przechodzenia na system oparty głównie na finansowaniu krajowym

– albo w ramach systemu podatkowego, albo pewnej formy składkowego ubezpieczenia społecznego, bądź systemu łączącego oba

poprzednie elementy. W każdym przypadku programy lub systemy nie mogą być jedynie powielane w krajach lub na kontynentach,

lecz muszą być dostosowywane do lokalnych okoliczności.

Od ofiarodawstwa do partnerstwa

Uwzględniając przyszłe wyzwania, partnerzy z Afryki mogą potrzebować wsparcia społeczności międzynarodowej w okresie

przejściowym. Obiecująca perspektywa globalnego konsensusu w sprawie ochrony społecznej wśród zainteresowanych stron,

ujętego w „Inicjatywie ONZ na rzecz Ochrony Społecznej”, wzmacnia i uzupełnia rosnący impet w Afryce. W następstwie kryzysów

kilku ofiarodawców (dwustronnych i wielostronnych, tradycyjnych i nowych) zobowiązało się wesprzeć kraje rozwijające się na

drodze w kierunku tworzenia systemów ochrony społecznej. Jednakże partnerzy międzynarodowi powinni odgrywać jedynie

rolę pomocniczą: zasady własności i wzajemnej odpowiedzialności, ujęte w „Deklaracji paryskiej w sprawie skuteczności pomocy”

z 2005 r. oraz „Programie działań z Akry” z 2008 r., stawiają rozwijających się partnerów „za kierownicą”. Z dowodów wynika, że

nie istnieje inny sposób na budowanie i podtrzymywanie skutecznych programów.

Ponieważ ochrona społeczna podnosi znaczenie strategii rozwoju, należy także wyciągnąć wnioski z poprzednich doświadczeń

ofiarodawców. Zaangażowanie tradycyjnych ofiarodawców – często słabo skoordynowane, selektywne, oparte na projektach

i niepewne finansowo – jest nieodpowiednie do dalszej realizacji strategii ochrony społecznej. Na przykład, społeczne programy

pilotażowe transferów realizowane przez ofiarodawców były silnie uzależnione od zewnętrznego finansowania i rzadko kiedy

skupiały uwagę polityczną krajowych władz, podkopując ich odpowiedzialność.

Coraz częściej w Afryce występuje sytuacja, w której ofiarodawcy wspierają rozszerzanie programów ochrony społecznej

zintegrowanych w pełni z ogólną krajową strategią rozwoju poprzez przechodzenie z ofiarodawstwa na partnerstwo. Takie

nowe podejście wymaga od partnerów międzynarodowych dostosowania się do wysiłków i priorytetów krajów partnerskich

w skoordynowany sposób, zapewnienia przewidywalnego finansowania na ścieżce do zrównoważenia oraz inwestowania

w budowanie zdolności i ułatwianie nauki.

W tym zmiennym krajobrazie rozwoju współpraca Południa z Południem może odgrywać coraz większą rolę. Nowi darczyńcy, tacy

jak Brazylia, Chile, Indie i Meksyk, jako liderzy w rozwoju innowacyjnych rozwiązań ochrony społecznej, żywo zainteresowali się

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

NL

7

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

PL


Raport Europejski o Współpracy 2010

udzieleniem wsparcia w tym zakresie innym krajom rozwijającym się. Ich podejścia, modele oraz doświadczenia mogą być uznane

za najistotniejsze przez ich odpowiedników, szczególnie z Afryki Subsaharyjskiej. Owi nowi gracze wnoszą zmiany, wzywając tym

samym do przedefiniowania porównywalnych korzyści i ról UE.

Rola Unii Europejskiej: zaangażowanie, wyzwania i zalecenia polityczne

Uwzględniając bogactwo doświadczeń, zaangażowanie w rozwój i społeczny wymiar globalizacji, a także godziwą pracę, UE (Komisja

i państwa członkowskie) znajduje się w dogodnym położeniu, by wspierać ochronę społeczną w rozwijającym się świecie. Europejski

model społeczny charakteryzuje się jednorodnością podstawowych wartości i zaangażowaniem w ochronę społeczną w różnorodności

krajowych doświadczeń odnośnie rozwoju, funkcjonowania i podejść do ochrony społecznej. Strategiczne partnerstwo między Afryką

a UE oferuje platformę podejmowania działań z krajami partnerskimi na podstawie owych doświadczeń oraz wspierania strategii

ochrony społecznej poprzez dialog polityczny i wzajemną naukę, wystrzegając się jednocześnie zbyt eurocentrycznej perspektywy.

Kilku darczyńców z UE, w tym Komisja, wspiera już krajowe inicjatywy ochrony społecznej. Jednakże wiele jeszcze pozostaje do

zrobienia przez UE, by sprostać trwałym wyzwaniom oraz najlepiej wykorzystać jej porównywalne korzyści i wspólną masę krytyczną.

Najważniejsze jest większe zaangażowanie, opierające się na wnioskach i przykładach dobrych praktyk.

Raport Europejski o Współpracy zaleca zatem, aby UE wzmocniła i zwiększyła swoje wsparcie na rzecz ochrony społecznej w Afryce

Subsaharyjskiej i innych krajach rozwijających się. W tym celu określa on siedem priorytetów dla UE oraz państw członkowskich:

Priorytet 1: Zintegrowanie ochrony społecznej z polityką rozwoju Unii Europejskiej

UE powinna przyjąć kompleksowe ramy polityczne dla ochrony społecznej, powiązane z konkretnymi, określonymi czasowo

zobowiązaniami i dedykowanymi zasobami. Ten nieodzowny krok powinien poprawić widoczność ochrony społecznej oraz stworzyć

możliwości do dyskusji na temat wspólnej wartości wnoszonej przez UE. Może on także wzmocnić niezwykle potrzebne zasoby

i wsparcie UE (Komisji i państw członkowskich).

W tym celu należy wykorzystać potencjalne możliwości – takie jak zielone księgi „Polityka rozwojowa UE na rzecz wzrostu sprzyjającego

włączeniu społecznemu i zrównoważonego rozwoju – Zwiększenie skuteczności polityki rozwojowej UE” oraz „Przyszłość wsparcia

budżetowego UE”, wdrożenie Planu Działań na lata 2011-2013 w ramach wspólnej strategii Afryka-UE, ustanowienie Europejskiej

Służby Działań Zewnętrznych oraz nowej Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Rozwoju i Wdrożeń (DEVCO), a także negocjacje w sprawie

przyszłych instrumentów finansowych w relacjach zewnętrznych – aby zapewnić, by szerokie spektrum podejść i instrumentów UE

było przystosowane do świadczenia długoterminowego, przewidywalnego i właściwego wsparcia na rzecz ochrony społecznej.

Priorytet 2: Promowanie i wspieranie krajowych procesów

Aby zapewnić odpowiedzialność oraz położyć fundamenty pod długotrwałą stabilność, UE powinna promować wdrażanie afrykańskiej

strategii ochrony społecznej na szczeblu kontynentalnym, subregionalnym oraz krajowym, poczynając od „Ram Polityki Społecznej”

Unii Afrykańskiej. W miarę możliwości UE powinna wspierać kompleksowe systemy ochrony społecznej zakorzenione w ramach

opartych na prawach. W ujęciu minimalnym partnerzy UE powinni zapewnić, aby ich interwencje były spójne z krajowymi priorytetami

i potrzebami, minimalizując mikrozarządzanie i ingerencję polityczną ofiarodawców.

Odpowiednie role donatorów mogą uwzględniać zapewnienie pomocy technicznej i finansowej na rzecz tworzenia zdolności na

wszystkich szczeblach (krajowym, regionalnym, rządowym oraz pozarządowym) oraz wspieranie wysokich kosztów początkowych

i stałych nowych przedsiębiorstw (takich jak ustanowienie systemów identyfikacji, rejestracji, określania odbiorców, dostarczania

oraz monitorowania i ewaluacji).

Kluczowym aspektem w tworzeniu odpowiedzialności jest także wzmacnianie krajowych okręgów wyborczych. UE powinna

promować wielostronne podejścia partycypacyjne oraz wspierać krajowych orędowników ochrony społecznej (urzędników rządowych,

parlamentarzystów, podmioty pozarządowe).

Priorytet 3: Wspieranie dostępności

Ponieważ mobilizacja krajowych zasobów ma zasadnicze znaczenie dla stabilności programów ochrony społecznej, UE powinna

wspierać partnerów w Afryce Subsaharyjskiej na drodze do reformy podatków oraz poboru dochodów. Dialog polityczny w sprawie

finansowych i fiskalnych aspektów ochrony społecznej (reforma podatkowa, alokacja budżetu, strategie wyjścia ofiarodawców), jak

również szersze kwestie zarządzania finansami publicznymi mają znaczenie nadrzędne.

Pomoc rozwojowa może także działać jako katalizator ochrony społecznej oraz wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu

poprzez rozluźnienie ograniczeń dostępności w fazie przejściowej. Ofiarodawcy z UE powinni przede wszystkim dotrzymywać

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

NL

8

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

PL


Raport Europejski o Współpracy 2010

swoich oficjalnych zobowiązań w zakresie pomocy rozwojowej (0,7% DNB do roku 2015), pomimo globalnego kryzysu finansowego

oraz wynikających z niego ograniczeń budżetowych. Powinni oni także poszukiwać innowacyjnych opcji finansowych, takich jak

ustanowienie Funduszu Ochrony Społecznej dla Afryki.

Zobowiązania ofiarodawców powinny być wiarygodne, a finansowanie przewidywalne i niezawodne, szczególnie jeżeli decydują

się oni wspierać wydatki bieżące. Zobowiązania długoterminowe, jak te w Zambii, stanowią pozytywne przykłady w tym względzie.

Szczególną uwagę należy poświęcić krajowej stabilności fiskalnej. Należy opracować i uzgodnić strategię wyjścia, aby uniknąć

tworzenia wysp dobrobytu wrażliwych na fanaberie i zmienność ofiarodawców.

Priorytet 4: Dostosowanie trybów interwencji do określonych kontekstów i potrzeb

Nie istnieje „jeden rozmiar dla każdego” w odniesieniu do wsparcia ochrony społecznej w Afryce Subsaharyjskiej. Podejścia powinny

być świadome, oparte na głębokim zrozumieniu lokalnych kontekstów oraz polityk, aby ułatwić ocenę najwłaściwszych oraz możliwych

do realizacji działań.

Niniejszy raport sugeruje, że najwłaściwszym narzędziem promowania odpowiedzialności oraz wspierania systemów ochrony

społecznej całkowicie zintegrowanych z ogólną krajową strategią rozwojową może być pakiet obejmujący wsparcie budżetowe,

dialog polityczny oraz budowanie zdolności. Jednakże zapewnienie wsparcia budżetowego zależy od lokalnych warunków, których

krytycznymi elementami są zarządzanie finansami publicznymi oraz rządzenie. Wsparcie budżetowe powinno być poparte wiarygodną

umową o pomocy zawartą pomiędzy obustronnie odpowiedzialnymi partnerami z naciskiem na wyniki. Na rzecz poprawy jakości

dialogu preferowane może być sektorowe wsparcie budżetowe. Można także zbadać innowacyjne rozwiązania, takie jak umowy

typu „płatność przy dostawie”.

Projekty kierowane przez ofiarodawców należy ograniczyć, ponieważ rzadko, jeżeli w ogóle, okazują się one trwałe. Niemniej

jednak inicjatywy pilotażowe są przydatne do eksperymentów z opcjami ewaluacji lub uruchamianiem programów do szerszego

wprowadzenia. Powinny one zatem być obecne w krajowych procesach, najlepiej pod kontrolą państwa. Działania państwa powinny

być w rzeczywistości faworyzowane w celu wzmocnienia umowy społecznej. Jednak zapewnić należy także wsparcie programom

nieformalnym i społecznościowym (takich jak mutuelles de santé w Afryce Zachodniej), ponieważ mogą one opierać się na ramach

szerszego systemu (podobnie jak w Rwandzie).

W państwach niestabilnych zasadnicze jest zwrócenie uwagi na lokalne postrzeganie legalności (w kim współpracować) oraz

rozszerzenie palety ochrony społecznej (od humanitarnej na bezpieczeństwo). Sekwencja interwencji powinna być uzgodniona przez

społeczność międzynarodową: pierwszym priorytetem może być koncentracja na pomocy nagłej, pracach publicznych, dostawie

czynników produkcji oraz podstawowej opiece zdrowotnej, a później na wyzwaniach długoterminowych związanych z budowaniem

zdolności państwa do wdrażania programów ochrony społecznej.

Ogólnie rzecz ujmując, monitorowanie i ewaluacja to kluczowe elementy zapewnienia odpowiedzialności i ułatwiania nauki. Dla

zwiększenia skali bądź powielania zasadnicze znaczenie ma ocena wpływu, jak również określenie najlepszych praktyk oraz ograniczeń

w ramach istniejących programów. Darczyńcy z UE powinni wspierać innowacje w zakresie metod ewaluacji wpływu (takich jak trwała

ocena oddziaływania i randomizacja) oraz przydzielać odpowiednie zasoby na monitoring i ewaluację.

W celu poprawy procesu podejmowania decyzji oraz lepszego dostosowania konstrukcji programów UE powinna także analizować

rozwiązania na rzecz poprawy dokładności i wymiaru czasowego danych o ubóstwie i wrażliwości, w tym oferować wsparcie na rzecz

inicjatywy ONZ Global Pulse.

Priorytet 5: Wspieranie rozwoju wiedzy i współdzielenia wniosków

Ofiarodawcy z UE powinni zlecić i wspierać badania dotyczące różnych wpływów oraz korzyści ochrony społecznej na rozwój, aby wzmocnić

proces nauki oraz umożliwić realizację inwestycji i podejmowanie decyzji w oparciu o dowody. Niezbędne są dalsze badania, które pokażą

wpływ ochrony społecznej na wzrost oraz wrażliwość w średnim terminie (mianowicie zdolność osób ubogich do budowania majątku

oraz trwałego wydobycia się z ubóstwa), a także na stabilność polityczną, spójność społeczną oraz umowę społeczną. Zakres badań

należy rozszerzyć na większą różnorodność doświadczeń, stosując w tym celu podejście multidyscyplinarne. Wyniki badań powinny

być rozpowszechnione wśród decydentów.

Najważniejsze jest to, by ofiarodawcy z UE wspierali zdolność Afryki do stworzenia własnej analizy oraz poglądów w zakresie ochrony

społecznej. Finansowanie lokalnych badań wzmocniłoby zasadność i znaczenie zdobytej wiedzy oraz umożliwiłoby łatwiejsze jej

rozpowszechnianie.

Uwzględnienie ochrony społecznej w dialogu politycznym między Afryką a UE na wszystkich szczeblach jest niezbędne do ułatwienia

współdzielenia wniosków oraz wzmocnienia woli politycznej po obu stronach.

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

NL

9

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

PL


Raport Europejski o Współpracy 2010

Państwa członkowskie UE powinny także dzielić się swoimi doświadczeniami w zakresie ochrony społecznej poprzez zestawienie łatwo

dostępnych informacji oraz organizację objazdów, konferencji, warsztatów i szkoleń w odpowiedzi na potrzeby krajów partnerskich.

Uwzględniając rosnące znaczenie nauki między Południem a Południem, UE powinna zapewnić pomoc tam, gdzie południowi partnerzy

jej potrzebują, opierając się na przykładach dobrych praktyk. Można zaplanować ambitne partnerstwo trójstronne na rzecz nauki

w zakresie ochrony społecznej, polegające na regularnych wymianach pomiędzy odpowiednimi stronami różnych dialogów politycznych

i strategicznych partnerstw z UE. UE powinna przyczynić się także do tworzenia wytycznych dla dobrych praktyk w oparciu o wdrażanie

mechanizmów ochrony społecznej w krajach rozwijających się, co uzgodniono podczas szczytu grupy G20 w Seulu.

Priorytet 6: Poprawa koordynacji, komplementarności i spójności działań Unii Europejskiej

Wsparcie UE na rzecz ochrony społecznej powinno w pełni odpowiadać programowi w sprawie skuteczności pomocy, jak również

zobowiązaniom traktatu o UE.

Należy ustanowić ogólnounijną sieć ekspertów w dziedzinie „ochrony społecznej i rozwoju” (ministrów i agencji ds. rozwoju, ministrów

ds. zatrudnienia i spraw społecznych, społeczeństwa obywatelskiego). Pierwszym ważnym zadaniem sieci byłoby stworzenie mapy

wsparcia UE na rzecz ochrony społecznej. Inicjatywa taka dałaby początek lepszemu podziałowi pracy poprzez wyróżnienie luk

i powielanych działań oraz ułatwienie określenia przewag komparatywnych.

Kluczem w takich staraniach jest uzgodnienie, czy do ochrony społecznej należy podchodzić jak do sektora. Niniejszy raport sugeruje,

że właściwsze może być włączenie ochrony społecznej do głównego nurtu polityki jako kwestii przekrojowej, jednak stanowisko

UE musi być bardziej uzasadnione w oparciu o dyskusje w ramach nowej sieci oraz sieci OECD-POVNET, jak również dialog z krajami

partnerskimi.

Wdrożenie „Kodeksu Postępowania UE” powinno zapewnić możliwość racjonalizacji tworzenia programu oraz wsparcia na szczeblu

krajowym. UE powinna przejąć przewodnictwo w zakresie koordynacji działań szerszej społeczności ofiarodawców w ramach i poza

obrębem Komitetu Pomocy Rozwojowej OECD, a także w zakresie współpracy z krajami partnerskimi.

Należy usprawnić podział pracy między krajami UE, zwracając szczególną uwagę na „państwa osierocone” (szczególnie w krajach

niestabilnych). W tym względzie, uwzględniając jej globalną obecność, Komisja ma do odegrania kluczową rolę, podobnie jak

ofiarodawcy z UE w odniesieniu do relacji z krajami „zapomnianymi”.

Istotna jest również poprawa spójności polityki na rzecz ochrony społecznej. Oprócz wdrożenia dokumentu roboczego „Spójność

polityki na rzecz rozwoju – program prac na lata 2010-2013” UE powinna zlecić badania w celu oceny wpływu polityk nierozwojowych,

takich jak polityk handlowa, migracyjna, rolna, na ochronę społeczną w krajach rozwijających się. Niezbędna jest większa wola

polityczna, by przełożyć na praktykę zaangażowanie UE w ramach polityki spójności na rzecz rozwoju, jak również by promować ją

wiarygodnie w szerszej wspólnocie rozwoju (np. podczas 4. szczytu wysokiego szczebla w sprawie skuteczności pomocy, w grupie

G20, podczas 4. konferencji ONZ w sprawie krajów najsłabiej rozwiniętych (LDC-IV)).

Priorytet 7: Wzmocnienie partnerstwa Unii Europejskiej na rzecz postępowej strategii ochrony społecznej

Wsparcie ochrony społecznej zostało ograniczone w działaniach zewnętrznych UE, szczególnie w ramach jej zobowiązania w zakresie

społecznego wymiaru globalizacji i godziwej pracy. UE powinna podjąć ścisłą współpracę ze strategicznymi partnerami w celu

promowania postępowej strategii międzynarodowej w zakresie ochrony społecznej oraz bardziej sprawiedliwej globalizacji, a zwłaszcza

z Międzynarodową Organizacją Pracy oraz innymi agencjami ONZ zaangażowanymi w sprawy ochrony społecznej ze względu na ich

doświadczenie i kompetencje w tej dziedzinie.

UE powinna również ściślej współpracować z Departamentem Spraw Społecznych UA oraz z Departamentem Rozwoju Ludzkiego

i Społecznego Afrykańskiego Banku Rozwoju, ponieważ stanowią one kluczowe podmioty wzmacniania i podtrzymywania „społecznego”

impetu w Afryce.

W świetle swoich doświadczeń oraz uwzględniając swój wpływ na regionalną integrację polityki rozwojowej, UE powinna popierać

regionalną współpracę w zakresie rozwoju społecznego i ochrony społecznej, opierając się na istniejącym impecie oraz instrumentach.

Realizacji strategii ochrony społecznej może także sprzyjać partnerstwo z sektorem prywatnym. Przy odpowiedniej koordynacji

oraz konstrukcji polityki UE może zwiększyć zakres działań podmiotów prywatnych. Należy zbadać możliwość tworzenia nowych

i innowacyjnych partnerstw publiczno-prywatnych (PPP).

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

NL

10

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

PL


Raport Europejski o Współpracy 2010

Podsumowanie

Podsumowując, nadszedł odpowiedni moment na stworzenie nowej afrykańsko-unijnej strategii ochrony społecznej. Istnieje coraz

większa zgodność co do korzyści wynikających z ochrony społecznej, a pokryzysowe otoczenie, jak również prawdopodobne zagrożenia

związane ze zmianą klimatu, wymagają odnowionego i silniejszego partnerstwa.

Programy ochrony społecznej istnieją, a podtrzymanie pewnych niezbędnych warunków może sprawić, że będą one wywierały

pozytywny wpływ na wzrost i ograniczenie ubóstwa, docierając do znacznych części populacji oraz wzbudzając szerokie poparcie

polityczne. Ponadto, prawidłowo zaprojektowane programy mogą uzupełniać nieformalne systemy społecznościowe, a także

rozwiązania rynkowe. Regularna, niezależna i solidna ocena jest zasadniczym elementem pozyskiwania wiarygodnych informacji

i empirycznych dowodów na skuteczność programów. Dlatego ważne jest zabezpieczenie wsparcia, a przez to stabilności politycznej

i sukcesu.

Dotychczasowe osiągnięcia pokazują, że poprzez zaangażowanie, wizję oraz wsparcie możliwe jest budowanie opieki społecznej

w Afryce Subsaharyjskiej, nawet w krajach o niskich dochodach. Wybór specyficznych nowych programów bądź rozszerzenie

istniejących inicjatyw zależy jednak od okoliczności panujących w danym kraju partnerskim, w tym od kontekstu demograficznego,

geograficznego i gospodarczego, jak również politycznego zaangażowania i priorytetów.

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

NL

11

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

PL


Ochrona społeczna

na rzecz rozwoju

sprzyjającego włączeniu

społecznemu

Nowa perspektywa współpracy UE z Afryką

OVER

E U R O P E E S V E R S L A G

ONTWIKKELING

STYMULACJA EUROPEJSKICH BADAŃ

NAD POLITYKAMI ROZWOJOWYMI

RAPORT EUROPE JSKI

O

WSPÓŁPRAC Y

More magazines by this user
Similar magazines