Wizja klastrów i polityki klastrowej w Polsce do 2020 wersja II ...

pi.gov.pl

Wizja klastrów i polityki klastrowej w Polsce do 2020 wersja II ...

Wizja klastrów i polityki klastrowej w Polsce do 2020

wersja II

materiał ekspercki do dyskusji na III spotkaniu

Grupy roboczej ds. polityki klastrowej

w ramach przedsięwzięcia

Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości

„Polskie klastry i polityka klastrowa”

Wizja polskich klastrów i ich rozwoju

W roku 2020 w Polsce istnieje od kilku do kilkunastu rozpoznawalnych w skali

międzynarodowej klastrów 1 – tj. specjalizacji gospodarczych, które gromadzą istotny

potencjał gospodarczy i naukowy wyznaczający międzynarodową konkurencyjność krajowej

gospodarki. Oprócz tego istnieją konkurencyjne klastry o znaczeniu krajowym, regionalnym

lub lokalnym. Wszystkie te klastry – tj. działające w nich firmy i inne podmioty –

charakteryzują się wysoką produktywnością, innowacyjnością i konkurencyjnością. Wiodące

klastry konkurują w skali globalnej i mają wymiar międzynarodowy – tj. skupione w nich

firmy uczestniczą intensywnie w wymianie handlowej (duży udział eksportu) oraz

międzynarodowych łańcuchach wartości (powiązaniach kooperacyjnych). Także inne

podmioty funkcjonujące w tych klastrach, takie jak jednostki naukowo-badawcze

i uniwersytety, uczestniczą w międzynarodowych sieciach powiązań.

Klastry występują zarówno w sektorach tradycyjnych 2 , jak i wysokich technologii 3 . Te

pierwsze, silniej zakorzenione w dotychczasowej strukturze gospodarki, mają relatywnie

wyższą masę krytyczną liczoną liczbą firm i zatrudnionych pracowników oraz wielkością

przychodów. Te drugie, będące często nowymi, rozwijającymi się specjalizacjami

gospodarczymi, charakteryzują się natomiast wysoką dynamiką przyrostu nowych firm oraz

wysoką dynamiką wzrostu przychodów. Generalnie klastry – a dokładniej działające w nich

firmy – charakteryzują się wyższą niż przeciętna produktywnością będącą pochodną

wdrażania różnego typu innowacji i nowych technologii oraz lepszego wykorzystania

dostępnych zasób publicznych i prywatnych. Dzięki efektowi koncentracji potencjału, klastry

osiągają wysoki stopień synergii działających w nich podmiotów. Interakcje i sieciowanie

pomiędzy klastrami prowadzi także do powstawania nowych innowacji – unowocześniania

klastrów tradycyjnych i powstawania nowych klastrów (specjalizacji gospodarczych).

1 Klaster to geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek

świadczących usługi, firm działających w pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji

w poszczególnych dziedzinach, jednocześnie współdziałających i konkurujących ze sobą. Powiązanie firm

i instytucji należy rozumieć jako pewną specjalizację gospodarczą, czy też profil działalności związany

z określonym produktem końcowym lub usługą. Dlatego też w tekście zamiennie używa się sformułowań:

klaster, skupisko i specjalizacja gospodarcza.

2 Np.: przemysł spożywczy, drzewno-meblarski, itp.

3 Np.: telekomunikacja, elektronika, instrumenty medyczne itp.

1


Cechą charakterystyczną wiodących klastrów są: wyższa intensywność prac badawczorozwojowych

i wykorzystywania wiedzy oraz silne interakcje pomiędzy firmami a uczelniami

i jednostkami badawczo-rozwojowymi (w tym: przepływy pracowników i wiedzy, wspólne

projekty B+R, współpraca i komunikacja, itp.). Interakcje te stymulują innowacyjność firm

klastra oraz umożliwiają komercjalizację technologii i wiedzy, co z kolei przekłada się na

wysoką produktywność i konkurencyjność międzynarodową. Wpływają także na lepsze

dostosowanie kształcenia i realizowanych badań do potrzeb gospodarki. Uczelnie i jednostki

B+R wchodzące w skład tych klastrów charakteryzują się wysoką konkurencyjnością, realną

gotowością do współpracy z firmami oraz odpowiednim zapleczem kadrowym

i infrastrukturalnym do prowadzenia prac badawczo-rozwojowych.

Klastry rozwijają się dzięki inwestycjom prywatnym realizowanym przez działające w nich

firmy (także firmy zagraniczne lokujące się w danych skupiskach). Istotne dla ich rozwoju są

także inwestycje publiczne w infrastrukturę (w tym badawczą i edukacyjną) i inne zasoby

(wiedza, kapitał ludzki itp.), których masa krytyczna została uzyskana dzięki wykorzystaniu

funduszy strukturalnych oraz krajowych środków publicznych w latach 2014-2020. Parki

przemysłowe i technologiczne dostarczają wysokiej jakości infrastruktury niezbędnej do

prowadzenia działalności gospodarczej. Także specjalne strefy ekonomiczne (często

zintegrowane z parkami naukowo-technologicznymi) wspierają rozwój klastrów przyciągając

inwestycje zagraniczne, w tym w centra B+R. Wspomniane inwestycje publiczne stymulują

krajowe i zagraniczne inwestycje prywatne. Jednocześnie istotne znaczenie dla rozwoju

klastrów miało i ma także umiejętne łączenie środków publicznych i prywatnych (np.

w obszarze edukacji, czy realizacji prac naukowych i badawczo-rozwojowych).

Istotną przesłanką rozwoju klastrów było funkcjonowanie inicjatyw klastrowych

i koordynatorów klastrów 4 . Instytucje te stworzyły warunki dla definiowania, koordynowania

i wdrażania różnego rodzaju działań i projektów istotnych dla rozwoju klastrów (w tym np.

wspólnej infrastruktury, programów rozwoju kapitału ludzkiego itp.) oraz zwiększenia

interakcji pomiędzy podmiotami funkcjonującymi w tych skupiskach, co prowadziło do

większej liczby wspólnych przedsięwzięć, powiązań kooperacyjnych itp.). Instytucje te –

poprzez kreowanie współpracy przedsiębiorców i instytucji otoczenia takich jak ośrodki

naukowo-badawcze, czy jednostki samorządu terytorialnego – przyczyniły się także do

budowy kapitału społecznego niezbędnego dla rozwoju klastrów.

Koordynatorzy pełnili także funkcje stymulowania działalności innowacyjnej podmiotów

działających w klastrach. W niektórych klastrach instytucje te nadal funkcjonują,

w przypadku innych uzyskany wysoki poziom interakcji, współpracy i koordynacji działań

powoduje, że nie są one potrzebne jako specjalne formalne instytucje. W części klastrów

koordynatorzy przestali być instytucjami otoczenia biznesu współfinansowanymi ze środków

publicznych i przekształcili się w podmioty świadczące na zasadach komercyjnych

wyspecjalizowane usługi na rzecz innych podmiotów działających w klastrze. W innych nadal

pełnią rolę wyspecjalizowanych instytucji otoczenia zapewniających koordynację, integrację

4 Inicjatywę klastrową należy definiować jako formę organizacyjną gromadzącą kluczowych graczy klastra na

rzecz jego rozwoju, w tym także jako pewną formułę partnerstwa, która służy uzgadnianiu działań istotnych dla

rozwoju danego klastra. Koordynatorem klastra jest podmiot (stąd także określenie organizacja klastrowa), który

organizuje i animuje rozwój interakcji, powiązań i współpracy w klastrze, a także świadczy wyspecjalizowane

usługi na rzecz firm i innych podmiotów działających w danym skupisku. Mianem koordynatora (zamiennie

z animatorem) określa się także osobę fizyczną, która pełni powyższe funkcje.

2


i dostarczanie informacji, lub ewoluują w kierunku branżowych agencji rozwoju

regionalnego.

3


Polityka klastrowa służąca realizacji wizji klastrów w Polsce

Biorąc pod uwagę zarysowaną powyżej wizję klastrów, polityka klastrowa jest polityką

rozwoju prowadzącą do unowocześnienia i modernizacji struktury polskiej gospodarki.

Stymuluje ona rozwój istniejących specjalizacji gospodarczych oraz wzmacnia procesy

powstawania nowych, prowadząc w konsekwencji, do powstania dynamicznych klastrów

(charakteryzujących się wysokim poziomem interakcji i koordynacji działań podmiotów

w nich funkcjonujących oraz wysokim poziomem innowacyjności), które będą motorami

rozwoju kraju, jak i poszczególnych regionów. Rozwój tych klastrów prowadzi do

podniesienia produktywności, wartości dodanej i zaawansowania technologicznego polskich

przedsiębiorstw oraz zwiększenia liczby innowacyjnych produktów i usług oferowanych

przez nie na rynku krajowym i międzynarodowym. Tak zdefiniowana polityka rozwoju

bazująca na klastrach realizuje cel wzmacniania innowacyjności i konkurencyjności polskiej

gospodarki oraz jest zgodna z projektem Średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju 2020,

koncepcją smart specialisation 5 oraz unijną strategią Europa 2020.

Operacyjne cele polityki rozwoju bazującej na klastrach są następujące:

- skoncentrowanie i lepsze ukierunkowanie prorozwojowych inwestycji publicznych, w tym

nakładów na badania i rozwój, w ramach skupisk (klastrów), które wykazują duży potencjał

rozwoju i mogą tworzyć silne specjalizacje gospodarcze kraju i poszczególnych regionów

(polityka ta powinna jednocześnie mobilizować inwestycje prywatne w ramach tych skupisk);

ten cel jest realizowany przez skierowanie wsparcia przede wszystkim bezpośrednio do

aktorów klastra (tj. przedsiębiorstw i instytucji otoczenia takich jak uczelnie, jednostki

badawczo-rozwojowe, szkoły, wyspecjalizowane instytucje otoczenia biznesu i inne oraz

konsorcja tych podmiotów);

- wzmacnianie interakcji, współpracy, zaufania oraz dialogu i koordynacji w ramach skupisk

przedsiębiorstw i instytucji otoczenia; narzędziem realizacji jest stymulowanie - głównie

z poziomu regionalnego - powstawania i funkcjonowania inicjatyw klastrowych

i koordynatorów klastrów; ten cel może być realizowany w wymiarze bardziej horyzontalnym

i pośrednio będzie także prowadzić do lepszego ukierunkowania (wykorzystania) środków

publicznych;

- podniesienie skłonności do współpracy, zaawansowania biznesu, innowacyjności,

intensywności powiązań kooperacyjnych i działalności badawczo-rozwojowej,

umiędzynarodowienia oraz eksportu przedsiębiorstw działających w klastrach; te cele będą

także wyznacznikami dla działalności koordynatorów klastrów.

Przyjęcie zasady koncentracji i koordynacji różnych polityk i instrumentów publicznych (np.

nakładów na infrastrukturę, B+R, czy edukację) wokół wybranych (akredytowanych),

wiodących klastrów (specjalizacji gospodarczych) bazuje na założeniu, że inwestowanie

ograniczonych środków publicznych w ramach skupisk przedsiębiorstw jest bardziej

efektywne i przynosi więcej tzw. efektów zewnętrznych (externalities), niż horyzontalna

5 Zalecana przez Komisję Europejską koncepcja rozwoju, zgodnie z którą każdy kraj/region powinien

skoncentrować swoje wysiłki i zasoby na określonej, niewielkiej liczbie priorytetów (specjalizacji

gospodarczych), w których posiada rzeczywiste kompetencje i zasoby oraz może osiągnąć doskonałość

i konkurencyjność w skali globalnej.

4


dystrybucja tych środków. Koncentracja środków służy także zbudowaniu niezbędnej masy

krytycznej, która będzie umożliwiać konkurowanie w skali globalnej. Polityka taka służy

również mobilizacji realnych inicjatyw klastrowych.

Istotnym celem polityki rozwoju bazującej na klastrach jest zapewnienie, że otoczenie danego

klastra, zwłaszcza w zakresie w jakim jest ono kształtowane przez środki i polityki publiczne,

będzie jak najlepiej dostosowane do potrzeb rozwojowych firm tworzących dany klaster (np.

dzięki celowym inwestycjom samorządu lokalnego, czy zmianie profilu nauczania lokalnej

szkoły/uczelni). Polityka ta nie generuje więc nowych wydatków publicznych, ale prowadzi

do ich lepszego, bardziej efektywnego alokowania. Zakłada ona także pełniejsze

wykorzystanie krajowej infrastruktury badawczej, zwłaszcza finansowanej z funduszy

strukturalnych.

W tym celu polityka rozwoju bazująca na klastrach tworzy mechanizmy umożliwiające

ukierunkowywanie różnego rodzaju nakładów publicznych 6 alokowanych w gospodarce,

zarówno z poziomu krajowego, jak i regionalnego, na realizację działań i przedsięwzięć

zdefiniowanych przez podmioty funkcjonujące w ramach wybranych klastrów. Elementem

tych mechanizmów może być przykładowo przyznawanie projektom zgłaszanym przez

podmioty wybranego klastra dodatkowych punktów w systemie oceny (np. w ocenie

merytorycznej, kryteriach podstawowych lub fakultatywnych w zależności od rodzaju

interwencji i trybu konkursowego), pod warunkiem, że są one zgodne z uzgodnioną w ramach

klastra strategią rozwoju. Innym rozwiązaniem mogłoby być zastosowanie dedykowanych

linii finansowania lub instrumentu umożliwiającego łączenie różnych linii i źródeł

finansowania (tzw. „integrated territorial investment”).

Polityka rozwoju bazująca na klastrach koncentruje publiczne środki rozwojowe w klastrach,

które mają największy potencjał rozwoju i tworzenia silnych specjalizacji gospodarczych

(w tym smart specialisation). Zgodnie z praktyką międzynarodową selekcja ta odbywa się

poprzez mechanizmy konkursowe zakładające wybór (w kolejnych rundach) zamkniętej

liczby najlepszych klastrów. Tworzą one dynamiczny system akredytacji i jednocześnie

stymulują powstawanie inicjatyw klastrowych w ramach istniejących skupisk przedsiębiorstw

i instytucji otoczenia oraz wymuszają przygotowanie strategii rozwoju. Proces selekcji może

być wspierany poprzez mapowanie potencjalnych skupisk działalności gospodarczej, zaś

jednym z kryteriów selekcji jest odpowiednia masa krytyczna mierzona m.in. liczbą firm,

określonymi parametrami ekonomicznymi, ujawnioną przewagą konkurencyjną, czy

potencjałem naukowo-badawczym. Jednocześnie warunkiem koniecznym dla objęcia danego

klastra wsparciem jest funkcjonowanie inicjatywy klastrowej i koordynatora klastra, przy

czym polityka rozwoju bazująca na klastrach może wspierać proces formowania się tych

instytucji (poprzez granty przygotowawcze). Zadaniem inicjatywy klastrowej i koordynatora

na etapie selekcji klastrów jest przed wszystkim uzgodnienie pomiędzy aktorami danego

skupiska strategii rozwoju, która wskazywałaby m.in. przedsięwzięcia i projekty istotne dla

rozwoju klastra oraz obszary technologii i innowacji, w których będzie się on rozwijał. Proces

selekcji wiodących klastrów powinien bazować zarówno na ocenie obiektywnych

wskaźników określających potencjał danego skupiska, jak również – w istotnym stopniu – na

jakościowej ocenie perspektyw rozwoju – tj. przygotowanej strategii i jej wykonalności.

6 Np. na infrastrukturę, B+R, czy kształcenie.

5


Ocenie powinna podlegać także szerokość i reprezentatywność zbudowanego partnerstwa

oraz potencjał koordynatora (w kontekście zadań, które zostaną mu przypisane).

W efekcie realizowanej polityki środki publiczne trafiają bezpośrednio do podmiotów

funkcjonujących w ramach wybranych klastrów, w tym także ich koordynatorów.

Realizowane są wiązki projektów rozwojowych przez różne podmioty klastra lub ich

konsorcja (w tym firmy, uczelnie, jednostki B+R, instytucje otoczenia biznesu). Projekty te są

realizowane w różnych obszarach – od inwestycji w infrastrukturę, poprzez projekty

badawczo-rozwojowe, do inwestycji w kapitał ludzki. W zależności od charakteru tych

inwestycji i beneficjentów stosowane są odnośne wymogi co do wysokości wkładu

publicznego i prywatnego współfinansowania. Kierunki wydatkowania środków publicznych

(a także towarzyszących im środków prywatnych) wynikają z uzgodnień pomiędzy

podmiotami funkcjonującymi w ramach poszczególnych klastrów – tj. uzgodnionej w ramach

inicjatywy klastrowej strategii rozwoju. Inicjatywy klastrowe i koordynatorzy są

wykorzystywani do uzgadniania w gronie uczestników klastra projektów i przedsięwzięć

istotnych dla jego rozwoju. Efektem jest bardziej skoordynowane i efektywne wykorzystanie

dostępnych środków publicznych.

Polityka rozwoju bazująca na klastrach realizowana jest na poziomie regionalnym

i centralnym. Poziom centralny koordynuje politykę w odniesieniu do klastrów o istotnym

znaczeniu dla międzynarodowej konkurencyjności kraju, a zwłaszcza takich, których rozwój

jest związany z nakładami na B+R dystrybuowanymi z poziomu krajowego, czy wsparciem

działań proeksportowych. Klastry te mogą mieć wymiar regionalny lub ponadregionalny,

natomiast ich znaczenie gospodarcze jest ponadregionalne. Klastry o znaczeniu regionalnym

i lokalnym wspierane są na odpowiednich poziomach samorządu terytorialnego – głównie

przez władze regionalne odpowiedzialne za przygotowanie i wdrażanie strategii rozwoju

poszczególnych województw. Władze te mogą również zadecydować o koncentracji środków

będących w ich dyspozycji na wspieranie wybranych, najważniejszych dla rozwoju regionu

skupisk gospodarczych (w niektórych regionach będą to klastry w bardziej tradycyjnych

branżach przemysłowych lub usługowych).

Koordynacja z poziomu centralnego oznacza, że na tym poziomie realizowany jest wybór

i akredytacja wiodących klastrów z punktu widzenia rozwoju kraju, jakkolwiek strumienie

finansowania służące ich rozwojowi mogą pochodzić, zarówno ze środków dostępnych na

poziomie centralnym, jak i regionalnym. Koordynacja tych środków może przybierać formę

kontraktu terytorialnego zawieranego pomiędzy rządem centralnym a danym regionem (lub

regionami), co jednak nie wyklucza, że np. aplikowanie o środki na projekty badawczorozwojowe

realizowane w ramach wybranych klastrów odbywałoby się na zasadach

konkursowych w ramach programów krajowych. Jednocześnie podmioty działające

w wybranych klastrach aplikowałyby o wsparcie infrastrukturalne (np. rozbudowa hali

produkcyjnej, czy wspólnego laboratorium) w ramach regionalnego programu operacyjnego

przewidzianego dla beneficjentów z danego województwa uzyskując np. dodatkowe punkty w

ocenie fakultatywnej. Takie dodatkowe punkty na poziomie regionalnego programu

operacyjnego mogłyby otrzymywać także projekty z klastrów wybranych przez dany region

jako kluczowe dla jego rozwoju.

6


Konkludując, polityka rozwoju bazująca na klastrach jest ukierunkowana na wzmacnianie

i stymulowanie regionalnych (niekoniecznie wojewódzkich) specjalizacji gospodarczych

o istotnym potencjale rozwojowym na przyszłość. Pozwala ona na identyfikowanie różnych

specjalizacji w każdym regionie i oparcie rozwoju danego regionu właśnie na tych obszarach

gospodarki. Przez ukierunkowanie wsparcia publicznego wzmacnia się pozycję

konkurencyjną klastra działającego w danej lokalizacji w stosunku do innych na świecie.

Polityka klastrowa zawiera mechanizmy pozwalające:

- zidentyfikować wiodące klastry / specjalizacje gospodarcze;

- zdefiniować ich potrzeby rozwojowe (poprzez inicjatywy klastrowe);

- odpowiedzieć w sposób zintegrowany na te potrzeby (koordynacja wsparcia).

Podstawowe obszary oddziaływania polityki klastrowej są następujące:

a) ukierunkowane działania w następujących obszarach

- innowacje/B+R,

- przedsiębiorczość,

- kształcenie,

- infrastruktura,

- regulacje,

- ekspansja międzynarodowa,

b) działania pośrednie

- stymulowanie interakcji, koordynacji i współpracy, a tym samym rozwoju kapitału

społecznego i relacyjnego w regionach (przez inicjatywy klastrowe i koordynatorów),

- wzmocnienie kompetencji koordynatorów (animatorów) klastrów (ich

profesjonalizacja),

- dostęp do zewnętrznych źródeł finansowania (aniołowie biznesu, fundusze vc,

fundusze pożyczkowe i poręczeniowe, banki).

Rozumienie zjawiska klastrów na potrzeby polityki klastrowej

Klastry rozumiane są jako skupiska firm (powiązanych pewnym profilem działalności

gospodarczej) wraz z instytucjami otoczenia 7 , które rozwijają się w oparciu o przepływy

wiedzy, innowacje oraz jak najlepsze dopasowanie i wykorzystanie zasobów dostępnych

w danej lokalizacji. Dzieje się tak dzięki intensywnym interakcjom oraz współpracy,

dialogowi i koordynacji, które występują obok naturalnej konkurencji pomiędzy podmiotami

w klastrze. Konkurencja optymalizuje wewnętrzne wykorzystanie zasobów przedsiębiorstw

(i innych podmiotów) oraz stymuluje innowacyjność. Współpraca pozwala natomiast na

7

W tym uczelniami, szkołami, jednostkami badawczo-rozwojowymi, wyspecjalizowanymi instytucjami

otoczenia biznesu, podmiotami sektora finansowego, a także administracją rządową i samorządową.

7


optymalizację wykorzystywania zasobów wewnętrznych i zewnętrznych oraz umożliwia

rozwój innowacji dzięki nowemu łączeniu różnych zasobów i wiedzy oraz sprzężeniom

zwrotnym.

Rozwój klastra to przede wszystkim rozwój przedsiębiorstw, które tworzą dane skupisko,

w tym także powstawanie nowych firm oraz ich napływ z zewnątrz (np. w formie inwestycji

zagranicznych). Przejawem rozwoju klastra (i jednocześnie jego warunkiem) jest również

napływ kapitału i zasobów ludzkich. Jednocześnie klastry mogą podlegać – w wyniku

oddziaływania czynników rynkowych – restrukturyzacji lub zanikaniu, w tym na bazie

„starych” klastrów mogą powstawać nowe.

O rozwoju klastra nie decyduje jedynie potencjał poszczególnych firm działających w ramach

skupiska, ale także jakość otoczenia i możliwość skorzystania z wyspecjalizowanych

zasobów zewnętrznych. W szczególności instytucje edukacyjne kształcą kadry

o oczekiwanych kwalifikacjach i kompetencjach, zaś jednostki badawcze generują wiedzę

i realizują badania, których wyniki mogą być wykorzystywane przez przedsiębiorstwa klastra

oraz są przygotowane do współpracy z tymi przedsiębiorstwami.

Instytucje typu inkubatory, parki naukowo-technologiczne, specjalne strefy ekonomiczne itp.

zapewniają potrzebną infrastrukturę dla rozwoju firm klastra i współpracy na linii przemysłnauka.

Także działania władz lokalnych, regionalnych, czy centralnych uwzględniają

horyzontalne potrzeby przedsiębiorstw działających w klastrach. Istotne znaczenie ma także

elastyczność działania tych instytucji i ich zdolność do dostosowania się do zmieniających się

potrzeb przedsiębiorstw, czy też zmieniającej się fazy rozwoju danego klastra.

W klastrze realizowane są wspólne przedsięwzięcia komercyjne (w tym wspólne prace

badawczo-rozwojowe), które są pochodną – z jednej strony, potrzeb i impulsów rynkowych,

z drugiej zaś – odpowiedniego przepływu informacji oraz gotowości i przygotowania

podmiotów działających w klastrze do podejmowania wspólnych działań. Tych wspólnych

przedsięwzięć może być wiele i mogą być one podejmowane przez różne podmioty

(konsorcja) działające w klastrze. W szczególności w danym klatrze może występować kilka

powiązań kooperacyjnych.

Powiązania, współpraca i koordynacja w ramach klastra mogą realizować się samoistnie lub

mogą być stymulowane lub też wzmacniane poprzez bardziej sformalizowane instytucje –

takie jak inicjatywa klastrowa i koordynator klastra. Inicjatywa klastrowa rozumiana jako

swego rodzaju forum dialogu podmiotów działających w klastrze służy uzgadnianiu działań,

zwłaszcza instytucji otoczenia i administracji, które są istotne dla rozwoju danego skupiska

firm. Z tego też powodu inicjatywa klastrowa powinna obejmować przede wszystkim

przedsiębiorstwa działające w danym skupisku 8 , ale także wszystkie inne istotne podmioty

(uczelnie, szkoły, administrację, instytucje otoczenia biznesu itp.). Koordynacyjna funkcja

inicjatywy klastrowej jest szczególnie ważna w sytuacji zmieniających się warunków

rynkowych. Tego typu inicjatywa wymaga profesjonalnego zarządzania, wymiany informacji,

a także pewnych prac analitycznych. Stąd funkcja i działania koordynatora klastra, którego

rolę można sprowadzić do koordynacji, integracji i dostarczania informacji. Docelowo

funkcje koordynatora powinny być finansowane głównie ze środków prywatnych, jakkolwiek

8 To głównie one powinny wyznaczać kierunki niezbędnych działań – tj. niejako „zarządzać” inicjatywą (w tym

działaniami koordynatora), nadając jej oddolny charakter (bottom-up).

8


nie należy pomijać ich charakteru dobra publicznego, który uzasadnia także utrzymywanie

współfinansowania ze środków publicznych.

Funkcjonowanie inicjatywy klastrowej i koordynatora mają olbrzymie znaczenie dla

generowania przepływu informacji oraz nawiązywania nowych kontaktów – tj. stymulowania

interakcji w klastrze, a także z otoczeniem zewnętrznym. W efekcie generowane są nowe

partnerstwa, powiązania kooperacyjne, czy wspólne projekty (np. badawcze, lub

szkoleniowe) realizowane przez poszczególne podmioty klastra lub ich konsorcja, w tym

także przez koordynatora lub z jego udziałem (zależnie od kompetencji, inicjatywy

i potencjału). Koordynator może także funkcjonować jako wyspecjalizowana instytucja

otoczenia biznesu świadcząca usługi na potrzeby przedsiębiorstw działających w ramach

danego skupiska oraz stymulująca innowacyjność, przedsiębiorczość i zaawansowanie

biznesu działających w nim podmiotów. Docelowo koordynator klastra powinien

funkcjonować głównie w oparciu o środki prywatne (tj. składki lub przychody z tytułu

świadczonych usług).

Należy podkreślić, że klaster może rozwijać się bez sformalizowanej inicjatywy klastrowej

i koordynatora. Nasycenie informacjami i nieformalnymi kontaktami może także prowadzić

do zaniku formalnej inicjatywy i koordynatora. Ten ostatni może przekształcić się w podmiot

świadczący – na zasadach stricte komercyjnych – wyspecjalizowane usługi na rzecz innych

podmiotów działających w klastrze. Koordynator może też nadal pełnić rolę

wyspecjalizowanej instytucji otoczenia zapewniającej koordynację, integrację i dostarczanie

informacji, lub może ewoluować w kierunku branżowej agencji rozwoju danego regionu.

Redakcja PARP, listopad, 2011r.

Opracowanie materiału: Maciej Dzierżanowski i Stanisław Szultka, eksperci

w przedsięwzięciu PARP „Polskie klastry i polityka klastrowa”. Opracowano

z uwzględnieniem uwag i komentarzy zgłoszonych na spotkaniu Grupy roboczej ds. polityki

klastrowej oraz uczestników konsultacji w ramach zespołu roboczego.

Przedsięwzięcie „Polskie klastry i polityka klastrowa” jest realizowane przez Polską Agencję

Rozwoju Przedsiębiorczości pod honorowym patronatem Ministra Gospodarki w ramach

projektu systemowego: „Rozwój zasobów ludzkich poprzez promowanie wiedzy, transfer

i upowszechnianie innowacji”, finansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego ze

środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, poddziałanie 2.1.3.

9

More magazines by this user
Similar magazines