anie polityki spójności Unii Europejskiej w regionie Podkarpacia

wne.sggw.pl

anie polityki spójności Unii Europejskiej w regionie Podkarpacia

Alina Walenia

Wybrane czynniki warunkujce wdraanie polityki

spójnoci Unii Europejskiej w regionie Podkarpacia

Selected features determining implementation of the cohesion policy

of the European Union in Podkarpacie region

Podstawowym czynnikiem wspierajcym sprawn absorpcj rodków UE przez

beneficjentów z regionu Podkarpacia powinno by wzmocnienie kadrowe sub, w tym

przygotowanie merytoryczne pracowników, którzy uczestnicz we wdraaniu polityki regionalnej

i spójnoci z wykorzystaniem instrumentów finansowych UE. Najwaniejszym zadaniem

do wdroenia przez samorzdow administracj regionaln i lokaln w woj. Podkarpackim

w okresie 2007 - 2013, a zwizanym z funkcjonowaniem tego regionu w strukturach Wspólnoty

Europejskiej jest osignicie sprawnoci instytucjonalnej przez wszystkie podmioty

administracyjne oraz instytucje wspierajce rozwój regionu. Konkretnie, chodzi o stworzenie

systemu struktur organizacyjnych, wzrost zatrudnienia, opracowanie procedur wdraania

instrumentów strukturalnych przez wszystkie instytucje zaangaowane w realizacj polityki

strukturalnej UE w regionie. Brak umiejtnoci opracowywania wymaganych procedurami UE

dokumentów dotyczcych wnioskowania, a nastpnie wywizywania si z warunków umów

o dofinansowanie projektów inwestycyjnych to podstawowa bariera w rozdysponowaniu rodków

z budetu UE.

Badania ankietowe potwierdzay niski poziom przygotowania administracji samorzdowej

szczebla lokalnego do realizacji zada wynikajcych z czonkostwa w Unii Europejskiej.

Potwierdzeniem braku merytorycznego przygotowania pracowników zatrudnionych

w samorzdach w zakresie wiedzy i umiejtnoci zapewniajcej realizacj zada wynikajcych

z czonkostwa Polski w Unii byo w niewielkim zakresie uczestnictwo w dodatkowych formach

doksztacania (m.in. studiach podyplomowych, egzaminach certyfikujcych). Ze 160 jednostek

samorzdowych gmin funkcjonujcych w województwie podkarpackim, tylko w 10 jednostkach

samorzdowych zatrudnieni pracownicy podnosili swoje kwalifikacje w zakresie problematyki UE.

W niewielkim zakresie przygotowane zostay struktury organizacyjne i kadrowe jednostek

samorzdowych, tylko w 12 samorzdach gmin (8% badanych) zostay wyodrbnione komórki

organizacyjne zajmujce si problematyk pozyskiwania i zarzdzania rodkami UE.

Materia empiryczny wskazuje, e w województwie podkarpackim istnieje dua ilo

i rónorodno instytucji wspierajcych rozwój regionu, a zakres wiadczonych przez nich usug

jest wielokierunkowy. Uniwersalno w wiadczeniu usug i dostosowywaniu ich do potrzeb

odbiorców nie idzie w parze z jakoci. Potwierdziy to wyniki bada ankietowych, tj. potencjalni

odbiorcy nisko oceniali przede wszystkim jako usug szkoleniowo-doradczych, a take zakres tej

oferty skierowanej do odbiorców z uwzgldnieniem polityki rozwoju regionu. Oferta szkoleniowa,

doradcza i informacyjna nie zawsze dostosowana bya do potrzeb konkretnych podmiotów.

Wikszo oferowanych informacji miaa charakter ogólny, a usugi specjalistyczne zbyt wysoko

byy wyceniane. Podkarpacie posiada duy potencja instytucjonalny w zakresie wspierania

rozwoju regionalnego, dorównujcy do województwa maopolskiego o wyszym poziomie rozwoju

gospodarczego. Potencja ten nie w peni jest wykorzystywany w odniesieniu do kierunków

199


ozwoju regionu, okrelonych w przyjtej strategii rozwoju oraz w innych dokumentach

programowych Podkarpacia.

Wprowadzenie

Polityka rozwoju regionalnego Podkarpacia okrelana jako polityka zmniejszania

rónic i promowania spójnoci gospodarczej, spoecznej i terytorialnej stanowi

integralny element polityki strukturalnej UE. Europejska polityka spójnoci to tworzenie

nowych form partnerstwa, angaowanie wadz regionalnych i lokalnych, rzdów pastw

czonkowskich do wspópracy w obrbie oraz ponad granicami narodowymi, do

planowania i realizowania wspólnych strategii rozwoju. Powikszenie dysproporcji

w rozwoju spoecznym i gospodarczym pomidzy regionami spowodowane zostao

gównie procesem globalizacji, a take wdraaniem nowych technologii 1 .

Wspieranie rozwoju regionalnego przez Wspólnot to realizacja traktatowych jej

celów, zwaszcza spójnoci gospodarczej i spoecznej caego europejskiego kontynentu.

Gówn jego cech jest wzrost konkurencyjnoci regionu poprzez zwikszenie produkcji

dóbr i usug wynikajcy z efektywnego wykorzystania rzeczowych i osobowych

czynników produkcji. Zwikszenie iloci oraz poprawa jakoci produkowanych dóbr

i usug stanowi podstaw zmian w sposobie, poziomie i jakoci ycia mieszkaców

regionu. Wspóczesny rozwój regionu zdeterminowany jest rónymi czynnikami tak

ekonomicznymi jak i spoecznymi oraz ekologicznymi, których stopie wykorzystania

powoduje, e jedne regiony s bardziej konkurencyjne, a inne mniej. Moliwoci

rozwojowe poszczególnych regionów s zdeterminowane przez ich wewntrzne

zdolnoci i potencjay endogeniczne oraz otoczenie zewntrzne. Rozwój regionu

uzaleniony jest od potencjau ludzkiego, innowacyjnego, ekologicznego,

infrastrukturalnego, finansowego i instytucjonalnego. Szczególnie due znaczenie dla

rozwoju regionu posiadaj wysokie kwalifikacje ludzi oraz nowoczesna infrastruktura.

Specjalne miejsce w polityce rozwoju regionalnego zajmuj wartoci niematerialne jak

wiedza, badania naukowe, nowe kwalifikacje i umiejtnoci oraz zdolnoci przywódcze

i inicjatywy lokalne 2 . Polityka regionalna obejmuje zespó dziaa i uregulowa

prawnych pastwa w odniesieniu do regionów z uwzgldnieniem wewntrznych

endogenicznych uwarunkowa i predyspozycji rozwojowych danego regionu. Polityka

ta prowadzona przez organy wadzy publicznej majca na celu optymalne wykorzystanie

zasobów regionu dla trwaego wzrostu gospodarczego i podniesienia konkurencyjnoci

powinna uwzgldnia interesy funkcjonujcych w regionie przedsibiorców. Na procesy

aktywizacji gospodarki regionu w istotnym zakresie wpywa rozwój sektora maych

i rednich przedsibiorstw, a take rodowiska biznesowego 3 .

Konkurencyjno gospodarki regionalnej i jej zdolno do trwaego rozwoju

zale nie tylko od lokalizacji tradycyjnych czynników: ziemi, kapitau i pracy,

ale gównie od wiedzy i umiejtnoci jej praktycznego wykorzystania. Istotne znaczenie

w rozwoju regionów odgrywaj wspóczenie zw. endogeniczne czynniki wzrostu,

w tym poziom kwalifikacji spoecznoci regionalnej i lokalnej. Wyniki osigane przez

1 Gawlikowska-Hueckel K.: Procesy rozwoju regionalnego w Unii Europejskiej. UG Gdask 2003, s. 134

2 Bury P.: Polityka finansowa samorzdu jako narzdzie konkurencji jednostek terytorialnych. Prace Naukowe

AE im. O. Langego we Wrocawiu. Wrocaw 2004, s.140

3 Patrzaek L.: Finanse samorzdu terytorialnego. Wyd. AE we Wrocawiu. Wrocaw 2004, s.34.

200


organizacje publiczne zale przede wszystkim od kwalifikacji i umiejtnoci oraz

motywacji i wysiku zatrudnionych w nich pracowników, a take od waciwego

uksztatowania struktur organizacyjnych umoliwiajcych dobre wykonywanie pracy 4 .

Proces rozwoju regionalnego uzaleniony jest take od zasobów finansowych

regionu. Podstawowym problemem finansowania rozwoju regionalnego jest

harmonizacja wydatków poszczególnych podmiotów, któr mona osign poprzez

konstruowanie montay finansowych w ukadzie podmiotowym (obejmujcych

podmioty rozwoju regionalnego) oraz przedmiotowych (obejmujcych instrumenty

pozyskiwania rodków, tj. rodki wasne, dotacje, subwencje, kredyty i poyczki).

Harmonizacja wydatków moe przyj posta redniookresowej strategii finansowania

rozwoju regionalnego lub „indykatywnej kompleksowej tabeli finansowej rodków

przeznaczonych na priorytety dziedzinowe” stanowicej element strategii rozwoju

regionu 5 . Specyficzn form harmonizacji wydatków podmiotów rozwoju regionalnego

jest partnerstwo publiczno – prywatne 6 .

Celem publikacji jest wskazanie wybranych czynników warunkujcych rozwój

spoeczno – gospodarczy Podkarpacia. Dane statystyczne potwierdzaj, i dystans

Podkarpacia w porównaniu do najlepszych regionów Polski i Europy powiksza si,

zachodzi wic pilna konieczno przeciwdziaania tym tendencjom, potrzeba „ucieczki

do przodu”, co znajduje wyraz w wizji rozwoju zawartej w strategii województwa

podkarpackiego. Dlatego te szczególnie istotne jest wyodrbnienie czynników

warunkujcych rozwój Podkarpacia. Z wykorzystaniem materiaów empirycznych

i wyników bada ankietowych omówiona zostaa sfera instytucjonalna Podkarpacia i jej

znaczenie w rozwoju regionu, a take przygotowanie organizacyjne i kadrowe

administracji samorzdowej do absorpcji rodków UE. Badaniami objte zostay lata

2004 – 2006, a na ich podstawie sformuowano wnioski majce zastosowanie do

aktualnego okresu finansowania, tj. lat 2007 – 2013.

Sfera instytucjonalna jako czynnik rozwoju gospodarczego Podkarpacia

Ocenie poddany zosta sektor instytucjonalny Podkarpacia, tj. instytucje

finansowe i otoczenia biznesu wspomagajce rozwój regionalny. Materia empiryczny

wskazuje, e w województwie podkarpackim istnieje dua ilo i rónorodno

instytucji wspierajcych rozwój regionu, a zakres wiadczonych przez nich usug jest

wielokierunkowy. cz si czsto róne kategorie usug, najczciej bez wzgldu na

nazw instytucji, jej zakres jest uniwersalny, a wiadczone usugi dostosowywane s do

potrzeb odbiorców. Region Podkarpacki posiada duy potencja instytucjonalny

w zakresie wspierania rozwoju regionalnego, dorównujcy do województwa

maopolskiego o wyszym poziomie rozwoju gospodarczego. Potencja ten nie w peni

jest wykorzystywany w odniesieniu do kierunków rozwoju regionu, okrelonych

w przyjtej strategii rozwoju oraz w innych dokumentach programowych Podkarpacia.

4 Paliwoda K.: Programy pomocowe UE i ich rola w rozwoju regionalnym Polski, AE Wrocaw 2003, s.12.

5 Klasik A.: Strategia konkurencyjna regionu. W: Zarzdzanie strategiczne rozwojem lokalnym i regionalnym,

red. A. Klasik, F. Kunik, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Katowice 2002, s.57 – 60

6 Zalewski A.: Ekonomika rozwoju lokalnego. W: Samorzd terytorialny a rozwój lokalny. Red. M.

Majchrzak, A. Zalewski, Monografie i opracowania nr 483, Szkoa Gówna Handlowa, Warszawa 2000.

201


Statystyczne dane dotyczce liczby instytucji wspomagajcych rozwój regionalny

i poredniczcych w wykorzystaniu rodków UE w odniesieniu do ssiednich

województw przedstawia tabela 1.

TABELA 1. LICZBA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH TWORZCYCH OTOCZENIE BIZNESU

W REGIONIE PODKARPACIA

Przedmiot dziaalnoci

2005

Podkarpackie Lubelskie Maopolskie witokrzyskie

Porednictwo finansowe 614 644 649 562

Ubezpieczenia 336 405 448 363

Dziaalno prawnicza 260 305 515 361

Ksigowo, doradztwo

podatkowe

445 491 690 481

Badania rynku 29 29 83 28

Doradztwo w zakresie

prowadzenia dziaalnoci

147 186 343 148

gospodarczej

Doradztwo w zakresie

wnioskowania i zarzdzania

421 321 389 190

rodkami UE

Zarzdzanie przedsibiorstwami 35 43 51 37

Reklama 336 396 845 344

ródo: Dane statystyczne GUS, Warszawa 2006

Wymienione grupy instytucji wspierajcych rozwój regionalny peni funkcje

doradcze, szkoleniowe, informacyjne, finansowe, proinnowacyjne i rzeczowe.

Efektywno realizacji tych funkcji uzaleniona jest m.in. od jakoci oferty usug,

poziomu rodków finansowych przeznaczonych na dziaalno oraz stabilno instytucji.

Jako oferty usug to gównie wiedza, kwalifikacje i dowiadczenie zawodowe

pracowników zatrudnionych w tych instytucjach. Stabilno instytucji wyraa czas jej

funkcjonowania na rynku, tj. im instytucja dziaa duej, tym ma wiksze dowiadczenie

w realizacji swojej misji i jest bardziej znana przez odbiorców jej dziaalnoci 7 .

Wedug bada 8 statystyczna instytucja wspierajca rozwój regionu Podkarpacia

dziaa od 3 do 5 lat i jest zlokalizowana na terenie miejskim do 50 tys. mieszkaców.

Instytucje otoczenia najczciej funkcjonuj w formule stowarzyszenia lub fundacji

(rys.1). Do wykonywanych zada dostosowuj swoje struktury organizacyjne, tworzc

oddziay lub podstruktury wewntrz wasnych organizacji. Obszar odbioru oferty (usug)

najczciej pokrywa si z obszarem oddziaywania. Ofert adresuj do maych i rednich

firm, osób fizycznych rozpoczynajcych dziaalno, samozatrudnionych i osób

bezrobotnych, jednostek samorzdu terytorialnego.

7

Dogowski T.: Konkurencyjno instytucjonalna i systemowa w warunkach gospodarki globalnej,

Monografie i Opracowania nr 505, Wyd. SGH, Warszawa 2002, s.93 – 94.

8 Wyniki bada ankietowych

202


RYSUNEK 1. FORMA ORGANIZACYJNO – PRAWNA BADANYCH INSTYTUCJI

WSPIERAJCYCH POLITYK REGIONALN PODKARPACIA

Stowarzyszenia

39,2

Fundacja

21,2

Spóka akcyjna

16,0

Spóka z o.o.

12,0

Inne formy

5,3

Jednostka badawczo – rozwojowa

4,3

Izba gospodarcza

2,0

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45

ródo: Opracowania wasne

Wród badanych instytucji najliczniejsz grup stanowi organizacje wspierajce

przedsibiorców (43%), inkubatory przedsibiorczoci (14,4%), centra transferu

technologii (5,1%), orodki szkoleniowe (3%), izby gospodarcze (2,2%), parki

przemysowe (1,8%) i parki naukowo-techniczne (1,1%). Znaczna cz dziaajcych na

Podkarpaciu instytucji zorganizowana jest w formie fundacji i stowarzysze (rys.1).

Ta forma wydaje si by korzystna dla orodków innowacyjnoci i przedsibiorczoci ze

wzgldu na konstrukcj systemu podatkowego oraz moliwo pozyskiwania rodków

rzdowych lub pomocy innego typu (gównie funduszy strukturalnych UE). Instytucje

wspierajce rozwój Podkarpacia zlokalizowane s gównie na terenach miejskich,

z czego najwicej w miastach do 50 tys. mieszkaców - 28,2%. Niewielka liczba

instytucji (1,5%) zlokalizowana jest na terenach wiejskich.

Badane instytucje róni si zasigiem prowadzonej dziaalnoci i obszarem

odbioru oferty usug. Przewaajca liczba instytucji (37,2%) dziaa na poziomie regionu

(rys.2). Drugim, co do liczebnoci instytucji obszarem dziaania jest powiat- 19,7%.

203


RYSUNEK 2. ZASIG DZIAANIA INSTYTUCJI WSPIERAJCYCH POLITYK REGIONALN

W WOJ. PODKARPACKIM

Poziom regionalny

54,2

Poziom lokalny

22

Poziom powiatu

21,2

Poziom

ogólnopolski

2,3

Poziom

midzynarodowy

0,3

0 10 20 30 40 50 60

ródo: Opracowania wasne

Badania ankietowe przeprowadzone wród podmiotów z regionu Podkarpacia

wskazuj, e z instytucjami wspierajcymi rozwój regionu wspópracuje jedynie co

czwarty may przedsibiorca (31,2% badanych) 9 . Najczciej wspópraca dotyczya

takich instytucji jak: urzd pracy, Agencja Rozwoju Regionalnego, ARiMR, banki,

organizacje branowe, ODR (rolnicy). W niewielkim zakresie respondenci wskazywali

potrzeb wspópracy z orodkami badawczo – rozwojowymi, czy te instytucjami

wyspecjalizowanymi we wspieraniu przedsiwzi innowacyjnych i transferu

technologii. W wikszoci wspópraca podmiotów z otoczeniem instytucjonalnym

dotyczya pozyskiwania rodków finansowych na rónego rodzaju przedsiwzicia

inwestycyjne, zatrudniania pracowników w ramach programów refundowanych, a take

rozwizywania zwykych, np. administracyjnych problemów zwizanych

z prowadzeniem firmy, podejmowaniem i prowadzeniem dziaalnoci gospodarczej,

wnioskowaniem o fundusze strukturalne UE oraz o pomoc w uzyskaniu zwrotnych

rodków finansowych. Gównie na efekty wspópracy z instytucjami otoczenia biznesu

wskazywali przedsibiorcy, natomiast wg opinii samorzdów gmin i powiatów

wspópraca pomidzy tymi jednostkami nie bya widoczna. Przedsibiorcy podkrelali,

9

Badaniem objto 90 przedsibiorców i 20 samorzdów gmin i powiatów z terenu województwa

podkarpackiego

204


e efekty wspópracy z instytucjami otoczenia biznesu dotyczyy gownie poprawy

jakoci produktów, moliwoci ich zbytu, pomocy w pozyskiwaniu rodków

finansowych z UE (rys.3).

RYSUNEK 3. EFEKTY WSPÓPRACY JEDNOSTEK SAMORZDOWYCH I BADANEJ GRUPY

PRZEDSIBIORCÓW Z INSTYTUCJAMI OTOCZENIA BIZNESU W WOJ. PODKARPACKIM

(W %)

w prow adzenie now ej technologii

obninie kosztów

w zrost skali produkcji i dochodu

dostosow anie do w ymogów UE

now e moliw osci zbytu

13,8

20,7

20,7

24,1

31

dofinansow anie z rodków UE

popraw a jakoci produktów

inne

17,2

31

41,4

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45

ródo: Opracowania wasne

Przeprowadzone wywiady pozwoliy na wskazanie pewnych postulowanych

dziaa, które w opinii podmiotów z regionu Podkarpacia mogyby uatwi wspóprac

z instytucjami otoczenia biznesu i podnie jej efektywno. Do dziaa takich mona

zaliczy:

cilejsze dostosowanie oferty instytucji wsparcia do potrzeb podmiotów

regionu,

szersz promocj dziaalnoci instytucji wsparcia,

obnienie kosztów korzystania z usug instytucji,



wiksza aktywno instytucji w terenie, stworzenie zachty do wspópracy,

odbiurokratyzowanie procedur zwizanych z korzystaniem ze wsparcia

niektórych instytucji.

Materia empiryczny wskazuje, e w województwie podkarpackim istnieje dua

ilo i rónorodno instytucji wspierajcych rozwój regionu, a zakres wiadczonych

przez nich usug jest wielokierunkowy. cz si czsto róne kategorie usug,

najczciej bez wzgldu na nazw instytucji jej zakres jest uniwersalny, co wiadczone

usugi dostosowywane s do potrzeb odbiorców, a ich jako moe by wtpliwa.

Potwierdziy to wyniki bada ankietowych, tj. potencjalni odbiorcy nisko oceniali przede

wszystkim jako usug szkoleniowo – doradczych, a take zakres oferty skierowanej do

odbiorców z uwzgldnieniem polityki rozwoju regionu. Oferta szkoleniowa, doradcza

i informacyjna nie zawsze dostosowana bya do potrzeb konkretnych podmiotów.

Wikszo oferowanych informacji miaa charakter ogólny, a usugi specjalistyczne zbyt

wysoko byy wyceniane.

205


Przygotowanie organizacyjne i kadrowe potencjalnych beneficjentów do absorpcji

rodków UE

Czynnikiem determinujcym moliwoci korzystania ze rodków z budetu UE

jest dobrze przygotowana kadra instytucji wdraajcych komponenty regionalne

programów operacyjnych (RPO woj. podkarpackiego, PO Rozwoju Polski Wschodniej),

instytucji poredniczcej (Urzdu Wojewody Podkarpackiego), a take samorzdów

terytorialnych jako gównych beneficjentów bdcych wnioskodawcami oraz

realizujcych projekty objte dofinansowaniem ze rodków UE. Sprawne wdraanie

rodków funduszy strukturalnych i Funduszu Spójnoci oraz Inicjatyw Wspólnotowych,

a take innych instrumentów finansowych z budetu UE wspierajcych polityk rozwoju

regionalnego to konieczno rozbudowy w instytucjach regionu komórek

organizacyjnych zajmujcych si problematyk rozwoju regionalnego.

Przygotowanie organizacyjne i kadrowe administracji rzdowej i samorzdowej

to zadanie wynikajce z zobowiza negocjacyjnych podjtych w obszarze 21 „Polityka

regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych”. Wszystkie instytucje (szczebla

centralnego i regionalnego) wskazane w systemie wdraania Narodowego Planu

Rozwoju na lata 2004-2006 i w nastpnym okresie 2007 – 2013 oraz w poszczególnych

programach operacyjnych odpowiedzialne za zarzdzanie i wdraanie programów

i projektów wspófinansowanych z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójnoci,

zobligowane zostay do osignicia penej zdolnoci do wypeniania powierzonych im

zada. Sprawne zarzdzanie i wykorzystanie rodków funduszy strukturalnych

i Funduszu Spójnoci 10 przez administracj moliwe bdzie poprzez:

wdroenie wewntrznych struktur organizacyjnych zgodne z zadaniami

przypisanymi jednostce w systemie wdraania funduszy UE (zatwierdzony

regulamin wewntrzny jednostki),

odpowiedni poziom zatrudnienia w jednostce zapewniajcy efektywne

funkcjonowanie w systemie,

kadr przeszkolon w zakresie obsugi funduszy UE,

wypracowane procedury wewntrzne funkcjonowania jednostki w systemie

wdraania funduszy UE (instrukcje postpowania cieki audytu,

szczegóowy opis poszczególnych stanowisk).

Wyniki bada ankietowych 11 wskazyway, i podstawowym zadaniem majcym

na celu sprawn absorpcj rodków UE przez beneficjentów z regionu Podkarpacia

powinno by wzmocnienie kadrowe sub, w tym przygotowanie merytoryczne

pracowników, którzy bd uczestniczy we wdraaniu polityki regionalnej i spójnoci

z wykorzystaniem instrumentów finansowych UE (rys.4). Brak umiejtnoci

opracowywania wymaganych procedurami UE, dokumentów dotyczcych

wnioskowania, a nastpnie wywizywania si z warunków umów o dofinansowanie

projektów inwestycyjnych to podstawowa bariera w rozdysponowaniu rodków

z budetu UE.

10 Plan dziaa przygotowania administracji rzdowej i samorzdowej do absorpcji rodków UE przyjty przez

Zespó Przygotowawczy KIE w dniu 19.07.2002 r.

11 Wyniki bada ankietowych przeprowadzonych w jednostkach samorzdowych.

206


RYSUNEK 4. OCENA STANU PRZYGOTOWANIA ADMINISTRACJI SAMORZDOWEJ

SZCZEBLA PODSTAWOWEGO DO ABSORPCJI RODKÓW UE W WOJ. PODKARPACKIM –

WYNIKI BADA ANKIETOWYCH

7,5%

18,1%

przygotowanie struktur

organizacyjnych i tworzenie nowych

komórek

zwikszenie stanu zatrudnienia

68,1%

6,3%

podnoszenie kwalifikacji

brak dziaa

ródo: opracowanie wasne w oparciu o wyniki bada ankietowych.

W wikszoci samorzdów gmin w woj. podkarpackim nie zatrudniano

dodatkowo pracowników w celu przygotowywania wniosków o dofinansowanie

projektów ze rodków UE wraz z niezbdn dokumentacj. Zwikszenie stanu

zatrudnienia dotyczyo 29 samorzdów. Zadania w zakresie procedur pozyskiwania

rodków UE przydzielane byy najczciej do zakresu czynnoci inspektora ds.

inwestycji w Urzdzie, a take przejmowane byy przez Zarzd Gminy. Z grupy

ankietowanych samorzdów, tylko w 24 jednostkach (15% badanych) wnioski

o dofinansowanie projektów ze rodków UE sporzdzane byy przez komórki

organizacyjne tych samorzdów. Najczciej opracowanie kompletu dokumentów

aplikacyjnych zlecane byo dla firm specjalizujcych si w usugach z tego zakresu

(form tak deklarowao 80 samorzdów, tj. 50% badanych).

Sabe przygotowanie administracji samorzdów gmin w województwie

podkarpackim do wdraania polityki rozwoju lokalnego w oparciu o rodki UE

potwierdzia take ekspertyza przeprowadzona przez Instytut Gospodarki Wyszej

Szkoy Informatyki i Zarzdzania w Rzeszowie 12 .

Wyniki przeprowadzonej ekspertyzy potwierdziy wystpowanie nastpujcych

podstawowych mechanizmów ograniczajcych funkcjonowanie administracji

samorzdowej, tj.:

brak przygotowania organizacyjnego i merytorycznego pracowników

samorzdowych do wnioskowania, a nastpnie realizowania projektów

finansowanych ze rodków UE,

nadmiar kompetencji w rkach jednego urzdnika,

uznaniowo decyzji,

lekcewaenie dokumentów i sprawozdawczoci,

sabo kontroli wewntrznej,

brak odpowiedzialnoci osobistej.

12 Raport z bada stanu przygotowania administracji rzdowej i samorzdowej do absorpcji rodków UE

w regionie Podkarpacia sporzdzony przez WSIiZ, Rzeszów 2006.

207


Niski poziom sprawnoci administracji samorzdowej wpywa negatywnie na

poziom absorpcji rodków UE. Gównym wskazaniem zamieszczonym w Raporcie byo

„Przygotowanie zespou profesjonalistów, uczestniczcych w szkoleniach, seminariach,

w zakresie pisania wniosków o dofinansowane projektów, zarzdzania projektami,

ewaluacji i monitoringu”.

Badania wykazay, e w zakresie szkolenia administracji samorzdowej szczebla

lokalnego i regionalnego, efektywno i praktyczne zastosowania tych szkole nie

zawsze odpowiaday aktualnym potrzebom w zakresie przygotowania urzdników do

programowania i monitorowania rodków UE. W latach 2004-2006 pracownicy

samorzdów gmin, powiatów uczestniczyli w wielu szkoleniach i seminariach majcych

na celu przekazanie im wiedzy na temat zasad funkcjonowania europejskich funduszy

strukturalnych. Szkolenia te organizowane byy przez róne jednostki, najczciej

finansowane z budetu funduszy strukturalnych - EFS. Istotnym problemem, który

stanowi równoczenie barier rozwoju zasobów ludzkich w regionie Podkarpacia jest

brak koordynacji w zakresie organizacji szkole. W regionie nie ma adnego

informatora na temat profilu szkole, terminów, wykadowców, kosztów, itp. Instytucje

prowadzce szkolenia najczciej finansowane ze rodków EFS nie informuj

o harmonogramie szkole. Pracownicy samorzdowi wskazywali, e informacje na

temat wikszoci szkole zamieszczane byy na stronach internetowych lub przesyane

byy faksem na kilka dni przed ich terminem. Tym samym wiele ofert pozostawao

niewykorzystanych. Wikszo urzdników coraz bardziej sceptycznie podchodzi do

udziau w szkoleniach, szczególnie finansowanych ze rodków UE. Przewaaa opinia,

e tematyka oferowanych seminariów i konferencji w coraz mniejszym stopniu nadaa

za potrzebami samorzdów w zakresie problematyki absorpcji rodków UE. Najczciej

pracownicy samorzdowi uczestniczyli w szkoleniach z zakresu wykonania budetu

gminy, zamówie publicznych, ochrony rodowiska. Nie zdarzyo si, aby gminy

z wasnej inicjatywy podejmoway organizowanie szkole specjalistycznych, których

celem byoby przygotowanie do aplikowana o rodki europejskie.

Zdecydowanie wyej oceniona zostaa 13 administracja samorzdowa i rzdowa

szczebla wojewódzkiego w regionie Podkarpacia. Pracownicy tych Urzdów

uczestniczyli w wielu szkoleniach, seminariach organizowanych przez róne instytucje

w kraju i za granic. Istotn rol odegray szkolenia specjalistyczne prowadzone przez

urzdy centralne zwizane gównie z wykorzystaniem rodków w ramach programów

operacyjnych oraz szkolenia podstawowe obejmujce zakres wiedzy ogólnej o Unii

Europejskiej. Urzd Komitetu Integracji Europejskiej wprowadza nowe formy

szkoleniowe w oparciu o multimedialne metody z wykorzystaniem Internetu i pyt CD.

Przedsiwzicia szkoleniowe dla administracji regionalnej zwizane z przygotowaniami

naszego kraju do czonkostwa w Unii Europejskiej prowadzone byy przez UKIE oraz

ministerstwa i urzdy centralne ogrywajce wiodc rol w opracowywaniu i wdraaniu

programów operacyjnych, w ramach których realizowane byy projekty

infrastrukturalne. Nie budzia zastrzee organizacja pracy Podkarpackiego Urzdu

Wojewódzkiego penicego funkcj Instytucji Poredniczcej w ramach ZPORR oraz

aktualnie RPO dla województwa podkarpackiego, a take Podkarpackiego Urzdu

Marszakowskiego odpowiedzialnego za wdraanie rodków UE w regionie.

13 Wyniki bada Wyszej Szkoy Informatyki i Zarzdzania w Rzeszowie, Rzeszów 2006.

208


W instytucjach tych dostosowana zostaa struktura organizacyjna i kadrowa do zasad

polityki regionalnej UE wdraanych w regionie Podkarpacia. Dziaania informacyjnoedukacyjne

to kompetencje i zadanie administracji rzdowej, ale równie istotny czynnik

ograniczajcy moliwoci absorpcyjne regionu.

Wspópraca jednostek samorzdu terytorialnego z administracj rzdow oraz

z instytucjami wspierajcymi polityk rozwoju regionu

Do istotnych zada regionalnej administracji rzdowej i samorzdowej

zwizanych z funkcjonowaniem we Wspólnocie naley stae informowanie

o moliwociach i sposobie wykorzystania szans wynikajcych z czonkostwa, gównie

w zakresie wsparcia instrumentami finansowymi z budetu Wspólnoty. Zakres dziaa

informacyjnych powinien by cile powizany z zadaniami edukacyjnymi. Zadania te

administracja rzdowa i samorzdowa szczebla regionalnego powinna realizowa we

wspópracy z sektorem badawczo-rozwojowym, z przedsibiorcami, a take

z instytucjami wspierajcymi polityk rozwoju regionu. Do najwaniejszych partnerów

samorzdów, z punktu widzenia realizacji celów polityki regionalnej naley wymieni:

orodki, instytuty naukowe i badawcze, które w sposób szczególny zajmuj si

problematyk programowania, finansowania rozwoju regionu. Wyniki

przeprowadzanych przez nie bada i analiz s szczególnie istotne dla regionów,

poniewa wskazuj nie tylko na podstawy teoretyczne ich rozwoju, ale take na

praktyczne zastosowanie w zakresie wykorzystania funduszy UE,

media, jako najwaniejszy element ksztatowania opinii publicznej, sieci

i orodki informacyjne, zarówno te o charakterze ogólnym, jak

i specjalistyczne,

samorzdy i zwizki komunalne, organizacje pozarzdowe, agencje rzdowe,

szczególnie te odpowiedzialne za programy wspólnotowe.

Wspópraca administracji samorzdowej i rzdowej z partnerami spoecznymi

w zakresie wykorzystania rodków UE to take istotny czynnik poprawiajcy

moliwoci absorpcyjne regionu. Potwierdzaj to take prace T. Kudacza dotyczce

innych regionów 14 . Do zada administracji odpowiedzialnej za polityk regionaln

naley m.in. kontynuowanie i pogbianie wspópracy z partnerami spoecznymi

umoliwiajcej pene i waciwie zagospodarowanie potencjau organizacyjnego i

merytorycznego regionu w celu wykorzystania planowanej alokacji rodków UE.

Wspópraca ta powinna mie charakter:

organizacyjny poprzez np. udzia ekspertów rzdowych w przedsiwziciach

partnerów lub organizacj spotka czy paneli dyskusyjnych umoliwiajcych


nawizanie wspópracy i wymian dowiadcze przez partnerów,

merytoryczny poprzez np. publikacj i dystrybucj materiaów informacyjnych,

take w postaci multimedialnej oraz prowadzenie serwisów internetowych,

finansowy poprzez dotacje na realizacj projektów o charakterze

informacyjnym i edukacyjnym udzielane w formie dotacji bezporednich lub

konkursowych.

14 Kudacz T.: Programowanie rozwoju regionalnego, PWN, Warszawa 2002, s.324.

209


Istotnym zadaniem administracji odpowiedzialnej za rozwój regionu pozostaje

wspópraca z mediami regionalnymi i lokalnymi w zakresie promowania programów

operacyjnych Unii Europejskiej wdraanych w kraju i w regionie. Zaangaowanie

dziennikarzy regionalnych i lokalnych wspomaga propagowanie efektów, rozwiza

i szkole w zakresie moliwoci korzystania z programów UE. W regionie Podkarpacia

wydawanych jest kilkanacie tytuów prasowych, dziaaj regionalne stacje radiowe

i telewizyjne, dlatego te zaktywizowanie tego rodowiska wpynie korzystnie na

udostpnienie informacji dotyczcych rodków UE dla wszystkich odbiorców.

Aktywno tych rodowisk mogaby posuy jako zalek do stworzenia Lokalnego

Forum Debaty i Wymiany Informacji, skupiajcego osoby i instytucje chcce

zaangaowa si w dziaanie na rzecz absorpcji rodków UE, a tym samym rozwoju

gospodarczego Podkarpacia.

Zadaniem administracji rzdowej i samorzdowej szczebla wojewódzkiego jest

budowanie wspópracy z samorzdami lokalnymi (gminami, powiatami) w zakresie

dziaa informacyjnych i edukacyjnych majcych na celu pen absorpcj rodków UE.

Samorzdy terytorialne, z uwagi na funkcj, jak peni w spoeczestwach

lokalnych, s niezastpionymi beneficjentami w zakresie wykorzystania rodków UE

i kreowania polityki rozwoju lokalnego. Zadaniem administracji wojewódzkiej powinna

by wspópraca w zakresie dziaa informacyjnych i promocyjnych na rzecz istniejcych

zwizków komunalnych oraz wskazywania korzyci zrzeszania si jednostek

samorzdowych gmin w zwizkach komunalnych majcych wiksze szanse na realizacj

zada inwestycyjnych w rodowisku lokalnym. Wspópraca z samorzdami lokalnymi

i powiatowymi powinna zmierza w kierunku: organizacji szkole i warsztatów

z zakresu wykorzystania i zarzdzania funduszami unijnymi, opracowania i dystrybucji

materiaów multimedialnych, a szczególnie poradników i instrukcji wypeniania

formularzy i opracowywania projektów, prowadzenia serwisu o programach UE.

Dziaania te powinny nie tylko przygotowa pracowników samorzdów do

samodzielnego zarzdzania funduszami, ale take wspomaga ich wasne dziaania

skierowane do przedsibiorców, osób bezrobotnych, rolników, organizacji

pozarzdowych i in., zwizane z pozyskiwaniem dodatkowych rodków z rónych

róde, a gównie z wykorzystaniem funduszy strukturalnych.

Budowanie wspópracy administracji z organizacjami pozarzdowymi w zakresie

dziaa informacyjnych i edukacyjnych w celu wykorzystania rodków UE to zadanie

zapisane w „Strategii rozwoju województwa podkarpackiego na lata 2007 - 2020”.

Organizacje pozarzdowe peni wan funkcj w prowadzeniu dziaa informacyjnych

i edukacyjnych w zakresie polityki regionalnej UE.

Wspópraca administracji z agencjami rzdowymi w zakresie dziaa

informacyjnych i edukacyjnych to kolejny warunek penego zagospodarowania rodków

UE. Agencje rzdowe nadzorowane przez poszczególne ministerstwa, odgrywaj wan

rol w zarzdzaniu rodkami UE. Ich rola jest tym bardziej znaczca, e jako

wyspecjalizowane jednostki administracyjne, najczciej to one prowadz dziaania

skierowane do poszczególnych grup spoecznych, czy zawodowych oraz odpowiadaj za

zarzdzanie rodkami finansowymi programów wspólnotowych. Zadaniem administracji

jest koordynacja w regionie dziaa poszczególnych agencji w zakresie problematyki

dotyczcej rodków UE i zasad polityki regionalnej. Dziaania takie prowadz

210


w regionie: Agencja Rozwoju Przedsibiorczoci, Agencja Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa, Agencji Rynku Rolnego, Agencji Rozwoju Turystyki, Energii

Odnawialnej, a take wiele innych. Istotnym warunkiem celowego i efektywnego

wykorzystania rodków UE w regionie jest opracowanie systemu monitorowania

i kontroli realizacji programów UE.

Skuteczno polityki lokalnej i regionalnej to szansa na uzyskanie efektów

zakadanych w programach rozwoju Podkarpacia, gównie w oparciu o rodki z budetu

UE. Pena absorpcja rodków UE moliwa jest tylko poprzez stworzenie

„kompleksowego systemu zarzdzania rozwojem regionalnym” bdcego zadaniem

administracji rzdowej i samorzdowej w woj. podkarpackim. Podstawow zasad,

na której musi opiera si system jest zasada partnerstwa. Partnerstwo okrela, jakie

instytucje na poziomie centralnym, regionalnym i lokalnym s odpowiedzialne za

programowanie, wdraanie i monitorowanie oraz za poszczególne dziaania finansowane

ze rodków UE. System partnerstwa na szczeblu regionu to wspópraca nastpujcych

podmiotów: Zarzd Województwa Podkarpackiego, Wojewoda Podkarpacki, Komitet

Sterujcy i Komitet Monitorujcy oraz uprawnione do korzystania ze rodków UE

podmioty. Zarzd Województwa realizuje dziaania operacyjne zwizane

z zarzdzaniem, wdraaniem i monitoringiem Programu Wojewódzkiego, a nie

monitoruje systemowo caego wykorzystania rodków UE w regionie. Na podstawie

informacji otrzymanych od beneficjentów rodków UE sporzdza zbiorcze okresowe

informacje dotyczce wykonanych zada w ramach Programu Wojewódzkiego

i kontraktu wojewódzkiego. Wojewoda natomiast w oparciu o przygotowan przez

Zarzd Województwa informacj zbiorcz sporzdza roczny raport o stanie realizacji

kontraktu wojewódzkiego, a po zakoczeniu okresu wydatkowania rodków okrelonych

w Programie Wsparcia – raport kocowy. Opracowania przekazywane s nastpnie do

zatwierdzenia Wojewódzkiemu Komitetowi Monitorujcemu utworzonemu w celu

zapewnienia sprawnego i efektywnego wdraania kontraktu wojewódzkiego 15 .

Istotne zadania w „kompleksowym systemie zarzdzania rozwojem regionalnym”

przypisane zostay do instytucji otoczenia biznesu, tj. regionalnych i lokalnych agencji

rzdowych oraz innych instytucje wspierajcych rozwój spoeczno-gospodarczy.

Literatura

1. Bury P.: Polityka finansowa samorzdu jako narzdzie konkurencji jednostek

terytorialnych. Prace Naukowe AE im. O. Langego we Wrocawiu. Wrocaw 2004.

2. Dogowski T.: Konkurencyjno instytucjonalna i systemowa w warunkach gospodarki

globalnej, Monografie i Opracowania nr 505, Wyd. SGH, Warszawa 2002.

3. Gawlikowska-Hueckel K.: Procesy rozwoju regionalnego w Unii Europejskiej. UG

Gdask 2003.

4. Golik D.: Znaczenie rozwoju lokalnego oraz przedsibiorczoci w polityce rozwoju

regionalnego. W: Przedsibiorczo a lokalny i regionalny rozwój gospodarczy.

5. Red. J. Targalska. Wyd. Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 1999.

6. Gorzelak G.: Polska Wschodnia – perspektywy rozwoju. W: Narodowa Strategia

Rozwoju Regionalnego. Red. J. Szlachta. Biuletyn KPZK PAN, 191/2004, Warszawa

2004.

15 Podrcznik wdraania ZPORR w woj. podkarpackim. Podkarpacki Urzd Wojewódzki w Rzeszowie,

Rzeszów 2006.

211


7. Kosiedowski W., Potoczek A.: Strategia rozwoju jako instrument podnoszenia

konkurencyjnoci lokalnych jednostek terytorialnych. W: Strategia i polityka rozwoju

regionalnego. Red. W. Kosiedowski, Wszechnica Mazurska, Olecko 2003.

8. Klasik A.: Strategia konkurencyjna regionu. W: Zarzdzanie strategiczne rozwojem

lokalnym i regionalnym, red. A. Klasik, F. Kunik, Wydawnictwo Akademii

Ekonomicznej, Katowice 2002.

9. Kudacz T.: Programowanie rozwoju regionalnego, PWN, Warszawa 2002.

10. Patrzaek L.: Finanse samorzdu terytorialnego. Wyd. AE we Wrocawiu. Wrocaw

2004.

11. Patrzaek L.: Podsektor samorzdowy w sektorze finansów publicznych w warunkach

akcesji Polski do Unii Europejskiej. Wyd. WSB w Poznaniu, Pozna 2006.

12. Zalewski A.: Ekonomika rozwoju lokalnego. W: Samorzd terytorialny a rozwój

lokalny. Red. M. Majchrzak, A. Zalewski, Monografie i opracowania nr 483, Szkoa

Gówna Handlowa, Warszawa 2000.

Summary

The analysis of the empirical material and the results of survey research revealed that the

significant factor determining development of the region of Podkarpacie is a well organised and

mutually cooperating institutional system as well as organisational and personnel preparation of

the managing authorities distributing resources from the UE budget. The condition of efficient

absorption of UE resources by beneficiaries from the region of Podkarpacie shall be connected

with strengthening the personnel, including factual their preparation of the employees which will

participate in implementing the regional and cohesion policies within the use of UE financial

instruments. The most important task to be implemented by regional and local government

authorities in the province of podkarpackie in the period of 2007-2013 and connected with

functioning of this region within European Community structures is to achieve the institutional

effectiveness by all administrative units and the institutions supporting development of the region.

Creating the system of organisational structures, an increase in employment, preparing the

procedures of implementing structural instruments by all institutions engaged in adopting the UE

structural policy in the region. The empirical material reveals that in the province of podkarpackie

there is a great number and diversity of the institutions supporting development of the region, the

scope of their services is broad. They gather various categories of services, mostly regardless of

the institution's name their scope of operation is universal what is proved by the services adjusted

to the needs of the recipients and their services may be questionable. The survey research proved it

i.e. prospective recipients assessed at a low level the quality of training and consulting services as

well as the scope of the offer directed to the recipients considering the policy of regional

development.

Informacje o autorze

dr in. Alina Walenia

Uniwersytet Rzeszowski

Wydzia Ekonomi

Katedra Polityki Gospodarczej

ul. M. wikliskiej 2, 35-601 Rzeszów

e-mail:alinawalenia@poczta.onet.pl

212

More magazines by this user
Similar magazines