858_e-terroryzm_2014-01

izpoznan

858_e-terroryzm_2014-01

Styczeń 2014 r. nr 1 (25) ROKIIIWYZWANIATERRORYZMDONIESIENIAZAGROŻENIABEZPIECZEŃSTWOSPRAWOZDANIADYLEMATYOCHRONAANALIZYBezpieczeństwo Zimowych IO 2014 str. 4-294str. 14Wołgograd, miasto-ofiara ofiara terroryzmuOlimpiada w Soczi - dni niepokoju? str. 4str. 16Zamachy w Wołgogradzie -Preludium do igrzysk w Soczi?Pekin 2008 – kwestia ujgurska str. 26str. 11Wydarzenia w MachaczkaleFot. © Crown copyright 2010


W numerze: e-Terroryzm.pl nr 1 / 2014 (25)Internetowy Biuletyn Instytutu Studiów nad TerroryzmemBezpieczeństwo Zimowych IO 2014○ Olimpiada w Soczi - dni niepokoju? ........................ 4K. PIETRASIK○ Federacja Rosyjska - zamachyterrorystyczne 1996 – 2013 (wybór) ..................... 6○ Posłowie do wydarzenia w Machaczkale,z dnia 17.01.2014 .................................................. 11K. PIETRASIK○ Centrum Antyterrorystyczne WNP ........................... 12K. KRAJ○ Wołgograd, miasto-ofiara terroryzmu ..................... 14K. PIETRASIK○ Zamachy w Wołgogradzie -Preludium do igrzysk w Soczi? ................................ 16E. WOLSKA-LIŚKIEWICZ○ Narodowy Komitet Antyterrorystyczny .................... 24K. KRAJ○ Pekin 2008 – kwestia ujgurska .............................. 26K. PIETRASIK○ Regionalna Struktura AntyterrorystycznaSzanghajskiej Organizacji Współpracy (SOW) ........ 28K. KRAJBezpieczeństwo○ Zaopatrzenie w gaz ziemny - kluczowy składnikbezpieczeństwa energetycznego Polski ................. 30M. GOLARZHistoria○ UPA w Bieszczadach (1945 – 1947), cz. III ........... 40W. KOŁODZIEJSKISprawozdania○ Wyzwania dla bezpieczeństwa Polski ..................... 43J. SWÓŁ○ Lotni reporterzy zdają relację .................................. 46Warto poznać○ Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony UE ...... 50○ Aparat centralny 1. Zarządu Głównego KGB ......... 52○ Służby Specjalne II Rzeczypospolitej ...................... 60str.Biuletyn redagują:Przemysław BacikAgnieszka BylicaHanna IsmahilovaJacek Kowalskidr Kazimierz KrajTobiasz MałysaNatalia NogaKamil PietrasikPublikacja jest bezpłatna, a zespół redakcyjnyoraz Autorzy nie odnoszą z niej korzyści materialnych.Publikowane teksty stanowią własność Autorów,a prezentowane poglądy nie są oficjalnymistanowiskami Instytutu Studiów nad Terroryzmemoraz Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania.Artykuły poruszane w czasopiśmie służą celomedukacyjnym oraz badawczym. Redakcja nie ponosiodpowiedzialności za inne ich wykorzystanie.Zespół redakcyjny tworzą pracownicy KatedryBezpieczeństwa Wewnętrznego i Instytutu Studiównad Terroryzmem Wyższej Szkoły Informatykii Zarządzania w Rzeszowie oraz skupieni wokółtych jednostek znawcy i entuzjaści problematyki.Adresy i kontakt:RedakcjaPiotr PodlasekAnna Rejmandr Jan SwółBernadetta Stachura-TerleckaEwa Wolska-LiśkiewiczAnna WójcikSkład techniczny: Tobiasz MałysaAdministrator www: Bernadetta Stachura-Terlecka– Poczta redakcji biuletynu:redakcja@e-terroryzm.pl– Strona internetowa biuletynu:www.e-terroryzm.pl– Instytut Studiów nad Terroryzmem:www.terroryzm.rzeszow.pl– Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania:www.wsiz.rzeszow.plFotografia na okładce: Członek brytyjskiej piechoty morskiejz Zulu Company (45 Commando) podczas zimowychćwiczeń destantowych w Norwegii. Fot. LA, Nick Tryon,efenceimagery.mod.uk, © Crown copyright 2010.


Bezpieczeństwo ZimowychIgrzysk Olimpijskich 2014KAMIL PIETRASIK 1Olimpiada w Soczi– dni niepokoju?W dniach od 7 lutego do 23 lutego odbędą sięXXII Zimowe Igrzyska Olimpijskie, które tym razembędą miały miejsce w mieście Soczi położonymw Federacji Rosyjskiej. Zanim przejdziemy do omawianiaewentualnego zagrożenia ze strony północnokaukaskichseparatystów (niewykluczone, iż mogą naten czas pojawić się także zagraniczni terroryściz innych regionów świata czy z innych państw, główniearabskich, takich jak: Syria, Afganistan, Pakistan czynawet z innych republik rosyjskich, gdzie przeważająwyznawcy islamu tj. Tatarstan, Baszkiria 3 , aby wspomóctych z Kaukazu Płn.), przedstawmy po krótce charakterystykęKraju Krasnodarskiego, w którego składwchodzi właśnie wioska olimpijska – Soczi.Ośrodkiem administracyjnym i największym miastemjest Krasnodar (do 1922 r. Jekaterynodar) położonyw szerokiej dolinie Kubania – 491 tyś. mieszkańców(1979 r.) Miasto powstało w końcu XVIII wiekuz dawnej stanicy kozackiej 4 . W XIX wieku było to miejscezsyłki rewolucjonistów rosyjskich i polskich. Tutajwłaśnie w 1837 roku zginął od czerkieskiej kuli dekabrysta,Aleksander Bestużew Marliński 5 . Od 1867 miasto;po rewolucji lutowej 1917 r. centrum monarchistycznegokozactwa i siedziba Rady Kubańskiej. Krasnodarod 1918 – marca 1920 był siedzibą BiałejGwardii a od 1922 do 1936 r. stolicą Adygejskiego ObwoduAutonomicznego, i już od 1937 r. Kraju Krasnodarskiego6 . Kraj Krasnodarski zajmuje powierzchnięsiedemdziesiąt sześć tyś. kilometrów kwadratowychi jest położony na południu Rosji. Pod względem liczbyludności jest trzecim wśród podmiotów Federacji Rosyjskiej- jego populacja wynosi ponad pięć milionów ludzi,w tym około pięćdziesiąt trzy proc. - w miastachi czterdzieści siedem proc. - na obszarach wiejskich 7 .Niemal wszystkie Zimowe IO, które odbywają się,co 4 lata, od 1924 r. przebiegały bez zakłóceń. Jednakte igrzyska w Soczi, wcale nie muszą być zapamiętane,jako spokojne. Będzie to „dobry czas” dla separatystówgłównie z Czeczenii i Dagestanu, ale również m.in.Z Inguszetii, Karaczajo-Czerkiesji i Kabardo-Bałkarii,aby przypomnieć światu o sobie i swoich problemach,z jakimi borykają się w walce z władzami rosyjskimi.Mimo, iż Kraj Krasnodarski leży ponad 250 km od centrumterroryzmu: Dagestanu i Czeczenii, to niewykluczone,iż separatyści mogą werbować ludzi do współpracyz nimi, głównie bez perspektyw na dalsze życie,bezrobotnych podczas odbywających się igrzysk. Przywódcaruchu islamskiego Rosji (Doku Umarow – K.P.)zniósł moratorium na ataki wewnątrz Rosji i wezwałswoich rebeliantów, aby zakłócali nadchodzące ZimowychIgrzysk Olimpijskich w południowym mieście - Soczi8 . Latem 2013 r., wydał on komunikat z wideorozmowyz jego zwolennikami, aby ten czas wykorzystaliz "maksymalną siłą", a igrzyska nazwał "grami satanistycznymi,które odbędą się na kościach naszychprzodków" 9 . Niewątpliwie, Władimir Putin, jest świadomytego ryzyka, iż może dojść do ataku ze strony separatystów.Jednak już na samym początku, odkąd przyznanoSoczi prawo do organizowania XXII ZIO, uznanoiż bezpieczeństwo sportowców oraz widzów zgromadzonychna arenach sportowych będzie najważniejsze.Podczas wizyty Putina i Davida Camerona w Socziw maju (2013 r. – K.P.) dwóch liderów zapowiedziało,iż Rosja i brytyjskie służby będą współpracowaćw zakresie bezpieczeństwa przed igrzyskami. Rosjarównież taką samą ofertę współpracy skierowała doUSA i Gruzji w zakresie bezpieczeństwa 10 . W połowiemaja 2012 r. zatrzymano współpracowników D. Umarowa,którzy w Abchazji tworzyli i składowali materiałydo wytwarzania ładunków wybuchowych, które miały bybyć użyte w czasie trwania ZIO w Soczi. Komitet dsWalki z Terroryzmem twierdzi, iż część tych materiałówprzekazały terrorystom gruzińskie służby specjalne.Arsenał miał zostać w najbliższych miesiącach przeszmuglowanyw okolice Soczi, a zamachy planowanoi przed igrzyskami zimowymi 2014 i podczas nich 11 .Pamiętajmy, iż w ostatniej dekadzie w Rosji ofiarą zamachówterrorystycznych padło łącznie około tysiącaosób. Przypomnijmy największe zamachy w Rosji:nr 1 (25)Str. 4styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Olimpiada w Soczi – dni niepokoju?– 24 stycznia 2011 r. na lotnisku Domodiedowo w Moskwie w zamachu samobójczym zginęło 37osób, 170 zostało rannych.– 29 marca 2010 r. w moskiewskim metrze zamachbombowy przeprowadziły tzw. czarne wdowy.Zginęło 40 osób, rannych było 140.– 22 listopada 2009 r. zamach bombowy na pociągNewski Ekspress. Zginęło 27 osób, a ponad 150zostało rannych.– 21 sierpnia 2006 r. bomba eksploduje na targowiskuw Moskwie. W zamachu ginie 14 osób, a 60 odniosło rany.– 1 września 2004 r. atak na szkołę w Biesłanie.Zginęły 334 osoby, w tym 186 dzieci. 126 osóbzostało kalekami.– 23–26 sierpnia 2002 r. atak na teatr na Dubrowcew Moskwie. Zginęły 173 osoby główniew wyniku nieudolnej akcji sił bezpieczeństwa 12 .Dodajmy, iż maju 2013 r. siły FSB (Federalna SłużbaBezpieczeństwa) aresztowały w Stawropolu osoby,które chciały dokonać eksplozji w tymże mieście. Podkoniec października 2013 r. W Wołgogradzie doszło dozamachu terrorystycznego dokonanego przez kobietęsamobójczynię.Akt terroru miał miejsce w zatłoczonymautobusie, w wyniku czego 6 osób zginęło na miejscu,30 osób zostało rannych i przewiezionych do szpitala.Ostatni, taki poważny akt terrorystyczny miał miejscetakże w Wołgogradzie, tym razem na tamtejszym dworcu.To pokazuje, iż fundamentaliści bardzo poważniepodchodzą do zbliżających się Zimowych Igrzysk Olimpijskich,pokazując swoje oblicze i siłę rażenia, któranie zmalała od czasu zakończenia tzw. „operacji antyterrorystycznej”(16 kwietnia 2009 r.) w Czeczenii. Należywskazać, co może podżegać do ataku separatystówpodczas trwania ZIO w Soczi. Pierwszym najważniejszymjest pokazanie światu, że Putin przegrywawalkę z terroryzmem na terenie Rosji i nie radzi sobiez problemami, z jakimi się boryka polityka rosyjska prowadzonawobec narodowości Kaukazu Północnego.Drugi powód, to destabilizacja regionu, główniew oczach rosyjskich mieszkańców republik północnokaukaskich.Trzecim powodem, może być walkao nowych członków grup terrorystycznych. Doku Umarowi lokalni watażkowie będą chcieli zyskać prestiżi szacunek w oczach społeczeństwa kaukaskiego, którema podobne poglądy, jak terroryści i nie jest zadowolonez prowadzonej polityki Kremla względemnich 13 . Kolejnym powodem, jest dążenie do ustanowieniaEmiratu Kaukaskiego, na całym Kaukazie Północnym,a nie tylko w dwóch republikach Czeczeniii Dagestanie). Wprowadzenia w nim prawa szariatu.Niniejsza inicjatywa, by walczyć w imię utworzenia tegożEmiratu, została zapoczątkowana przez Doku Umarowa.Miejmy nadzieję, iż ten czas od 7 lutego 23 lutego2014 r., będzie czasem walki sportowej o medale,a nie walką Rosji z separatystami przeciwko szariatowii o władzę nad Kaukazem Północnym. Ostatnie dnigrudnia 2013 r. pokazały, iż będzie o ten spokój bardzotrudno, gdyż do tej imprezy przygotowywali się bardzodługo nie tylko sportowcy, rosyjscy organizatorzy,MKOl, ale również terroryści, którzy zapewne staranieopracowali nie jeden plan uderzenia w ludność cywilną,infrastrukturę wojskową czy bezpieczeństwa orazbyć może obiekty olimpijskie.1 Kontakt z autorem: kamilpietrasik@interia.pl.2 31 proc. – wyznawcy islamu, 30 proc. – prawosławia. Za: http://sreda.org/arena(dostęp: 15.12.2013).3 38 proc. – wyznawcy islamu, 25 proc. – prawosławia, Za: http://sreda.org/arena(dostęp: 15.12.2013).4 G. Miłosz, A. Miłosz, Kaukaz, Warszawa 1979, s. 84.5 Tamże., s. 85.6 W. Sienkiewicz (red.), PWN Leksykon. Historia świata – Rosja, Warszawa2001,s.143.7 http://www.kubzsk.ru/kray/, (dostęp: 15.09.2013).8 http://www.theguardian.com/world/2013/jul/03/russia-islamist-attack-olympics-sochi (dostęp: 15.12.2013).9 http://world.time.com/2013/10/22/russian-suicide-bus-bombing-sparks-terrorfears-at-sochi-olympics/(dostęp: 15.12.2013).10 http://www.theguardian.com/world/2013/jul/03/russia-islamist-attack-olympics-sochi (dostęp: 15.12.2013).11 Soczi 2014: Rosja na tropie zamachowców, „Rzeczpospolita”, z 11 maja 2012.12 R. Szoszyn, Ofiary terrorystki z Wołgogradu, „Rzeczpospolita” z dnia 22 października2013.13 Chodzi tutaj głównie o nominacje i mianowanie prezydentami republik północnokaukaskich,prezydentami prokremlowskimi. Najjaskrawszymi przykładami tutajsą m.in. prezydenci Czeczenii od 2003 r. do dnia dzisiejszego (Achmad Kadyrow,Siergiej Abramow, Ałłu Ałchanow i Ramzan Kadyrow), a także w Inguszetii (RusłanAuszew, Murat Zjazikow, Junus-bek Jewkurow) i w Dagestanie (MagomedaliMagomedow, Muchu Alijew, Ramazan Abdułatipow). Prezydent Rosji przedstawiaparlamentom republik kandydaturę na stanowisko prezydenta republiki. PóźniejZgromadzenie Narodowe zatwierdza lub nie, tę propozycję.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 5


Bezpieczeństwo ZimowychIgrzysk Olimpijskich 2014Federacja Rosyjska - zamachy terrorystyczne1996 – 2013 (wybór)199622 V – Wskutek wybuchu w budynkumieszkalnym pod Petersburgiemzginęło 19 osób, w tym ośmiorodzieci.. Być może nie był to zamachterrorystyczny, lecz eksplozja znajdującychsię w mieszkaniu materiałówwybuchowych.16 XI – w Kaspijsku (Dagestan) zginęły64 osoby. Zniszczony został budynek,w którym mieszkali wojskowiwraz z rodzinami.199919 III – Silny ładunek wybuchowy eksplodowałna targu we Władykaukaziestolicy Północnej Osetii. Zginęło ponad50 osób.4 IX – w wyniku wybuchu samochodu–pułapki obok zamieszkanego przezwojskowych i ich rodziny domuw Bujnaksku (Dagestan) zginęły 64osoby.9 IX – Wybuch zburzył dziewięciokondygnacyjnybudynek mieszkalnyw południowo–wschodniej częściMoskwy. Zginęły, co najmniej 93osoby.13 IX – Detonacja ładunku wybuchowegozniszczyła dom w południowej częściMoskwy. Zginęło kilkadziesiątosób.16 IX – Ładunek wybuchowy zniszczyłdoszczętnie dziewięciokondygnacyjnybudynek mieszkalnyw Wołgodońsku – południe Rosji.Zginęło 18 osób, rannych było kilkakrotniewięcej.20002–3 VII – Bojownicy dokonali w ciągu dobyaż pięciu zamachów samobójczychna bazy rosyjskich sił bezpieczeństwaw Czeczenii. W najkrwawszym,w Argunie, zginęło, co najmniej 54milicjantów. Celem samobójczegoataku był również oddział MSW stacjonującyw Gudermesie. Zginęłosześć osób.9 VII – Eksplozja samochodu – pułapkiw pobliżu centralnego targu weWładykaukazie, zabiła osiem osóbi zraniła 20. W następstwie eksplozjiw sklepie w Rostowie nad Donem,tego samego dnia zginęłydwie osoby i dwie zostały ranne.8 VIII – w wybuchu, w ruchliwym przejściupodziemnym pod placem Puszkinanr 1 (25)Str. 6styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Federacja Rosyjska - zamachy terrorystyczne1996 – 2013 (wybór)w centrum Moskwy zginęło 13osób, a ponad 90 zostało rannych200124 III – Praktycznie równoczesne wybuchysamochodów–pułapekw położonych niedaleko siebie miastachMineralne Wody i Jessentuki(na południu Rosji) oraz w jednejz miejscowości Karaczajo–Czerkiesji, łącznie zabiły 28 osóbi zraniły ponad 150.200223 X – Komando czeczeńskie zajęło teatrna Dubrowce (Moskwa). Terroryściprzetrzymywali w nim przez 57godzin ponad 800 zakładników.W czasie akcji jednostek CentrumSpecjalnego Przeznaczenia FSBśmierć poniosło – 129 zakładnikówi wszyscy 50 napastnicy(50 osób).W akcji po raz pierwszy w historiikontrterroryzmu użyto gazu(fentanyl), dla obezwładnienia terrorystów,w tym najniebezpieczniejszych– terrorystek samobójczyń.27 XII – Zamachowcy wjechali samochodamiz materiałem wybuchowymw budynek siedziby czeczeńskichwładz w Groznym. Czterokondygnacyjnybudynek runął. Zginęło około80 osób.200312 V – Dwóch zamachowców–samobójców podjechało ciężarówkąwypełnioną materiałami wybuchowymiprzed regionalną siedzibę rosyjskiejFederalnej Służby Bezpieczeństwai prorosyjskiej administracjiw Znamienskoje (w Czeczenii).Wybuch zabił 59 osób i ranił około200.14 V – Prawdopodobnie podczas obchodówmuzułmańskiego świętaz udziałem przedstawicieli pro moskiewskiejadministracji Czeczenii20 osób zginęło w zamachu samobójczymw Ilischan–jurt niedalekoGudermesu, a 145 osób odniosłorany. Zamachu dokonała czarnawdowa (kobieta – samobójczyni)..5 VI – Kobieta–zamachowiec wysadziław powietrze autobus przewożącyrosyjskich pilotów wojskowychi sama przy tym zginęła. W wynikuataku poniosło śmierć19 osób. Zamachmiał miejsce w PółnocnejOsetii,5 VII – Kobiety–samobójczynie wysadziłysię w powietrze u wejścia do kassprzedających bilety na koncert rockowyodbywający się na moskiewskimlotnisku Tuszyno. Oprócz samobójczyń(dwóch) śmierć poniosło15 osób.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 7


Federacja Rosyjska - zamachy terrorystyczne1996 – 2013 (wybór)1 VIII – w zamachu na szpital wojskowyw Mozdoku, w Północnej Osetii 50osób zginęło, a kilkadziesiąt zostałorannych. Wyleciała w powietrze ciężarówkawyładowana materiałamiwybuchowymi.4 IX – w Kraju Stawropolskim, na trasieKisłowodsk – Mineralnyje Wodyw zamachu na pociąg podmiejski, 5osób zginęło, a 29 zostało rannych.15 IX – w wybuchu przed budynkiemsłużb specjalnych w Manasie, – stolicyInguszetii – zginęły cztery osoby,a kilkanaście zostało rannych.5 XII – Eksplozja w podmiejskim pociąguw Kraju Stawropolskim (na północod Kaukazu), zginęło 36 osób. Obrażeńdoświadczyło 160 pasażerów.9 XII – Przed hotelem Nacional,w centrum Moskwy, w zamachubombowym zginęło 6 osób, a 11zostało rannych.20046 II – w eksplozji, w moskiewskim metrzezginęło 41 osób, a rannych zostałoponad sto. Zamachu dokonanow trakcie przejazdu pociągu zestacji Pawieleckaja na stację Awtozawodskaja.9 V – Przynajmniej sześć osób, w tymprezydent Czeczenii Achmad Kadyrow,zginęło na stadioniew Groznym w wyniku eksplozji ładunkuwybuchowego wmurowanegow trybunę honorową.21 VI – w wyniku ataku kaukaskich rebeliantówna Nazrań, największe miastoInguszetii zginęło około 100osób. Odpowiedzialność za operacjęwziął na siebie radykalny czeczeńskidowódca polowy Szamil Basajew.24 VIII – Czarne wdowy z Czeczenii zdetonowałybomby na pokładach dwóchrosyjskich samolotów pasażerskich– Tu–154 i Tu–134. Pierwsza maszynarozbiła się w rejonie Rostowanad Donem, a druga – koło Tuły.Łącznie zginęło 89 osób.1 IX – Terroryści (kaukascy) zajęli szkołępodstawową w Biesłanie,w Północnej Osetii, biorąc ponadtysiąc zakładników, głównie dzieciuczestniczące w uroczystej inauguracjiroku szkolnego. Zginęły 334osoby, w tym 186 dzieci. Rannychzostało około 700 osób. Nieprzygotowanyszturm jednostek specjalnychCSP FSB, poprzedziły egzekucjezakładników i ostrzelanie ratowników,którzy podjechali pod budynekszkoły w celu zabrania zwłok.200517 V – Zamach na Anatolija Czubajsa,byłego pierwszego wicepremierai bliskiego współpracownika prezy-nr 1 (25)Str. 8styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Federacja Rosyjska - zamachy terrorystyczne1996 – 2013 (wybór)denta Borysa Jelcyna. Jego samochódzostał ostrzelany w okolicachmiejscowości Ławronki, ok. 40 kmna zachód od Moskwy. Zamachowcyzdetonowali ukryty przy drodzeładunek wybuchowy o sile kilogramatrotylu. O zorganizowanie zamachuoskarżony został były pułkownikaSpecnazu GRU Władimir Kwaczkow(w przeszłości min. Dowódca15 Brygady Specnaz z Czyrcziku,związany ze środowiskiem rosyjskichnacjonalistów. Po kilku latachprocesu został uniewinniony.Kwaczkow jest autorem interesującejksiążki o historii rosyjskichwojsk specjalnych.12 VI – Aż 42 osoby zostały rannew zamachu bombowym na pociągpasażerski relacji Grozny –Moskwa.Zamach miał miejsce w pobliżumiejscowości Uzonowo, 153 km napołudnie od stolicy Rosji. Do wybuchudoszło w Dniu Rosji (rosyjskieświęto narodowe). Nie wiadomo,kto dokonał tego zamachu.1 VII – Zginęło 10 żołnierzy wojsk MSW,a siedmiu zostało rannych w wynikueksplozji ładunku wybuchowego,w stolicy Dagestanu – Machaczkale2 IX – Trzech żołnierzy zginęło, a 11 zostałorannych w wyniku eksplozjiładunku wybuchowego w pobliżubudynków wojskowychw Machaczkale.13 X – w wyniku ataku islamskich ekstremistówna obiekty rządowew Nalczyku, stolicy Kabardo–Bałkarii, na Północnym Kaukazie,zginęły 83 osoby, a 116 zostałorannych.200621 VIII – Wskutek wybuchu bomby na TargowiskuCzerkizowskim w Moskwie14 osób poniosło śmierć. Ładunekwybuchowy eksplodował, kiedy imigranciz Azji Środkowej i Kaukazuzaczynali się tłoczyć przy straganach.W 2008 roku sąd w Moskwieskazał za tę zbrodnię ośmiu Rosjan,związanych z rasistowskim ugrupowaniuZbawiciel, zwalczającym imigrantów.200713 VIII – Mniej więcej 60 osób zostało rannychwskutek eksplozji bomby podłożonejna trasie pociągu NewskijEkspress jadącego z Moskwy doPetersburga. Odpowiedzialnościąza zamach obarczono ekstremistówczeczeńskich.200811 VI – w tym dniu zginęło 11 osób, a 33zostały ranne wskutek zamachusamobójczego we Władykaukazie,stolicy Osetii Północnej.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 9


Federacja Rosyjska - zamachy terrorystyczne1996 – 2013 (wybór)200922 VI – Prezydent Inguszetii generał majorJunus–Bek Jewkurow cudemprzeżył zamach bombowy dokonanyprzez terrorystę–samobójcę. Doataku doszło na autostradzie Kaukaz,w pobliżu Nazrania. Wypełnionymateriałami wybuchowymi samochódosobowy jadący powolipoboczem eksplodował, gdy mijałago prezydencka kolumna.17 VIII – w wyniku eksplozji, do jakiej doszłona terenie Urzędu Spraw Wewnętrznychw Nazraniu zginęło 20osób, a 83 zostały ranne. Detonacjęspowodował terrorysta–samobójca, który staranował bramęi wjechał na podwórko urzędu,gdzie wysadził samochód dostawczymarki Gazela, wypełniony materiałamiwybuchowymi.27 XI – w rezultacie zamachu na pociągpasażerski Newskij Ekspress, relacjiMoskwa – Petersburg, co najmniej26 osób zginęło, a 100 zostałorannych. Wybuchł ładunekpodłożony na jednym z torów. Dozamachu przyznała się kaukaskagrupa islamska czeczeńskiegoprzywódcy rebeliantów Doku Umarowa.20109 IX – w centrum Władykaukazu, stolicyOsetii Południowej, w pobliżu wejściana największy bazar w mieściew samobójczym ataku terrorystycznymśmierć poniosło 18 osób,a 114 zostało rannych.201124 i – w samobójczym zamachu bombowymna moskiewskim lotnisku Domodiedowo,największym w Rosjizginęło 36 osób (w tym 8 cudzoziemców),a 180 zostało rannych.Sprawcą był 20–letni MagomedJewłojew z Inguszetii.20124 V – w eksplozji dwóch ładunków wybuchowychprzed posterunkiem policjidrogowej na obrzeżach stolicyDagestanu, Machaczkały zginęło13 osób, a 109 zostało rannych.201321 X – w samobójczym zamachu dokonanymprzez kobietę w miejskimautobusie w Wołgogradzie zginęło 6osób, a 27 zostało rannych.29 i 30 XII – w dwóch zamachach bombowychw Wołgogradzie zginęły 34 osoby.nr 1 (25)Str. 10styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Bezpieczeństwo ZimowychIgrzysk Olimpijskich 2014KAMIL PIETRASIKPosłowie do wydarzenia w Machaczkale,z dnia 17.01.2014W niniejszym dniu doszło do wybuchu dwóchaut-pułapek w pobliżu restauracji " Złoty imperium",mieszczącym się przy ulicy Bogatyryowa 4.W wyniku tej eksplozji rannych zostało 16 osób,w tym policjanci 1 . Była to akcja zaplanowana zestrony terrorystów północnokaukaskich.Najpierw, aby wywołać panikę a także przyjazdrosyjskich służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwow republice w tym przypadku policji zaczętooddawać pociski z granatnika. Natomiast, gdy przybyłana miejsce policja, w ten czas eksplodowałyowe auta-pułapki. Niewątpliwie celem raczej niebyli cywile a służby bezpieczeństwa i to wśród nichterroryści upatrywali w ofiarach śmiertelnych czyrannych w wyniku eksplozji. Świadczyć może o tymfakt, iż wysadzono w powietrze auta, gdy na miejscuwłaśnie pojawiła się policja a nie dokonanotego czynu długo wcześniej. Potwierdzać się możeteza, postawiona w artykule Dagestan – epicentrumterroryzmu 2 , mówiąca, iż większe niebezpieczeństwoi terroryzm pochodzi i znajduje się obecnienie w Czeczenii czy Inguszetii, lecz właśniew Dagestanie. Nie ulega wątpliwości, iż zbliżającysię czas do olimpiady w Soczi, to doskonały momentdla terrorystów pokazania światu, iż: istniejąnie poddają się i jeszcze nie przegrali wojnyz Rosją, z Putinem oraz to, iż jak podaje W. Radziwinowicz,Igrzysk ma strzec aż 58 tys. policjantów 3 .Omawiany incydent dał sygnał terrorystom, iż wystarczyostrzał budynku mieszkalnego czy centrumhandlowe, aby pojawiła się policja w niedalekimczasie od wystąpienia tegoż ostrzału i dało sygnał,też oto, w jakiej liczbie na dany incydent przybylipolicjanci czy była liczba grupa policjantów czy minimalnataka, która by jedynie odstraszyła terrorystówdo dalszej kanonady na budynki. Po tym zajściuistnieją trzy możliwości. Pierwsza to taka, iżterroryści dalej będą kontynuować swoje ataki zapomocą aut-pułapek, o ile w ich opinii to dzisiejszewydarzenie było wg zaplanowanego scenariusza.Drugim wyjściem jest powrót do użycia istoty ludzkiej,poszukania terrorysty-samobójcy, aby dokonałtakiego spektakularnego aktu terroru, jaki Rosjai świat widział pod koniec grudnia 2013 roku.Trzecia ostatnia możliwość jest taka, iż terroryścimogą przenieść swoje metody na republiki północnokaukaskie,które leżą bliżej Soczi, czyli możeto być: Karaczajo-Czerkiesja 4 lub Kabardyno-Bałkarii (zgłoszono przypuszczenie o planowanymataku terrorystycznym do Narodowego KomitetuZwalczania Terroryzmu w wyniku, czego podjętooperację specjalną, która miała miejsce na początkutego roku w Nalczyku, stolicy Kabardyno-Bałkarii.) 5 , gdzie tam również dochodzi do mniejspektakularnych aktów terroru lub Federalne SłużbyBezpieczeństwa Rosji zatrzymują podejrzanychna „gorącym uczynku” o terroryzm.Przypisy1 www.newsru.com/russia/18jan2014/mahachkala.html, dostęp18.01.2014.2 K.Pietrasik, Dagestan – epicentrum terroryzmu, „E-Terroryzm”,2013, nr 12.3 W.Radziwinowicz, Zamach olimpijski, „Gazeta Wyborcza”, 2013,nr 302.4 Szerzej o operacjach antyterrorystycznych i zamachach zob.:www.newsru.com/dossier/717.html, dostęp 17.01.2014.5 Szerzej zob.: www.newsru.com/dossier/4666.html, dostęp17.01.2014.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 11


Bezpieczeństwo ZimowychIgrzysk Olimpijskich 2014Centrum Antyterrorystyczne WNPCentrum Antyterrorystyczne Wspólnoty NiepodległychPaństw jest nieprzerwanie funkcjonującym wyspecjalizowanymorganem przeznaczonym do zabezpieczeniawspółpracy instytucji państwowych krajówWNP w dziedzinie walki międzynarodowym terroryzmemoraz wszelkiego rodzaju przejawami ekstremizmu.Ogólne kierownictwo sprawuje Rada KierownikówOrganów Bezpieczeństwa i Służb Specjalnych WNP.Centrum Antyterrorystycznym kieruje szef powoływanydecyzją prezydentów krajów WNP, na wniosek przewodniczącegoRady Kierowników Organów Bezpieczeństwai Służb Specjalnych krajów WNP. Od 12 VI 2000 r.pierwszym szefem Centrum był generał pułkownik BorysMylnikow. Kierował on Centrum przy pomocy trzechzastępców wskazywanych przez Radę Ministrów Obrony,Ministrów Spraw Wewnętrznych oraz Radę DowódcówWojsk Ochrony Pogranicza. Obecnie szefem CAWNP jest generał pułkownik policji Andriej Nowikow.Regulamin organizacyjny został przyjęty postanowieniemRady Szefów Państw WNP 1 grudnia 2000 roku.Określa status prawny, podstawowe zadania, składi organizacyjne podstawy działalności Centrum AntyterrorystycznegoWNP. W czterech częściach reguluje sposóbfunkcjonowania Centrum. Część pierwsza pt. Ogólne uregulowaniaopisuje wzajemne stosunki z Radą SzefówPaństw WNP oraz pozostałymi organami Wspólnoty.Wskazuje czyje prawne regulacje i dokumenty są bazą dlafunkcjonowania opisywanego organu. Wyznaczono sposóboficjalnej współpracy Centrum z właściwymi dla jegodziałalności resortami państw WNP, oraz procedurę korzystaniaz pododdziałów antyterrorystycznych służb specjalnych.Centrum uprawnione jest także do otrzymywaniaod wspomnianych instytucji informacji niezbędnychdla jego funkcjonowania. Może także tworzyć swoje regionalnekomórki, na mocy decyzji RSzP WNP. W części drugiej,Podstawowe zadania i funkcje Centrum określonow trzynastu punktach. Do najważniejszych należy stworzeniew oparciu o bazę danych organów bezpieczeństwai służb specjalnych oraz innych kompetentnych instytucjipaństw WNP wspólnego banku o organizacjach terrorystycznych.Chodzi tu o stworzenie wyspecjalizowanej bazydanych międzynarodowych organizacji terrorystycznychi ekstremistycznych oraz ich członków. Baza danych maobejmować informacje o stanie, dynamice i tendencjachrozprzestrzeniania się terroryzmu (ekstremizmu) międzynarodowegow państwach Wspólnoty. Uzupełnieniem mająbyć informacje o nielegalnych strukturach i osobachwspierających międzynarodowy terroryzm. Innymi ważnymizadaniami są opracowywanie wspólnych modelowychrozwiązań prawnych, innych uregulowań normatywnych,przygotowywanie specjalistów i instruktorów dla oddziałówantyterrorystycznych. Centrum w myśl ustaleń opracowujeschematy operacji antyterrorystycznych, organizujei koordynuje operacje antyterrorystyczne na podstawiepoleceń Rady Szefów Państw. Kolejnym zadaniem, jestn a w i ą z a n i e i u t r z y m y w a n i e k o n t a k t ó wz międzynarodowymi centrami i organizacjami zajmującymisię problematyką walki z terroryzmem międzynarodowym.Centrum organizuje ćwiczenia sztabowe i taktyczne,konferencje naukowe a w ich ramach wymianę doświadczeńoraz wiele innych przedsięwzięć. Część trzecia,Skład centrum i organizacyjne podstawy jego działalności,reguluje status jego szefa i jego zastępców, kadencyjnośćoraz ich uprawnienia. Ustala status pracowników Centrum,sposoby ich zatrudniania i zwalniania, wynagrodzeniaoraz zabezpieczenia socjalnego. Ostania czwartaczęść, Końcowe uregulowania, określa sposób finansowaniadziałalności, mówi posiadaniu pieczęci, druków,kodów, emblematów oraz kont bankowych. W części tejustalona została także siedziba Centrum, którą jest FederacjaRosyjska i miasto Moskwa. W strukturze CentrumAntyterrorystycznego działają Oddział Koordynacyjno –Operacyjny i Oddział Analizy Sytuacyjnej, Monitoringu Zagrożeńi Przygotowywania Projektów Decyzji oraz OddziałAdministracyjno - Gospodarczy. Pierwszy zajmuje się zabezpieczeniemwspółpracy, właściwych dla walkiz międzynarodowym terroryzmem, organów państwowychkrajów WNP. Do innych zadań oddziału należy współdziałaniew przygotowywaniu i realizacji wspólnych antyterrorystycznychprzedsięwzięć i kompleksowych operacjinr 1 (25)Str. 12styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Centrum AntyterrorystyczneWspólnoty Niepodległych Państwzgodnych z profilem działania Centrum. Oddział zajmujesię przygotowaniem i ćwiczeniem specjalistów pododdziałówantyterrorystycznych. Centrum w tym zakresie współdziałaz instruktorami Centrum Specjalnego PrzeznaczeniaFSB. Prowadzi dowódczo – sztabowe i operacyjno –taktyczne ćwiczenia. Pracownicy oddziału prowadzą działalnośćnaukowo – metodyczną, przygotowują konferencje,seminaria, współdziałają przy wymianie doświadczeń.Opracowują poradniki takie jak np. Metodyczne zaleceniaw sprawie oswobadzania zakładników czy Informacjao międzynarodowych organizacjach terrorystycznychw Azji Centralnej. Drugi z oddziałów Centrum przygotowujepropozycje przedstawiane Radzie Szefów Państw WNPoraz innym organom Wspólnoty o kierunkach rozwojuwspółpracy w zakresie walki z międzynarodowym terroryzmem.Oddział analizuje informacje pod kątem stanu,dynamiki oraz tendencji przejawiania się międzynarodowegoterroryzmu. Analiza dotyczy nie tylko państw WNP,ale pozostałych, gdzie występuje zagrożenie terroryzmem.Na podstawie zebranej informacji tworzona jest baza danycho organizacjach terrorystycznych, ich przywódcach,członkach, strukturach oraz sympatykach wspierającychich działalność. Na zapytania, informacje te są przekazywanezainteresowanym ministerstwom i instytucjom państwWspólnoty. Oprócz tego codziennie analizuje się informacjeze źródeł jawnych mających wartość dla działańoperacyjnych. Raz w miesiącu organa bezpieczeństwaoraz służby specjalne krajów WNP otrzymują analityczneinformacje na temat działalności i gotowości do akcji międzynarodowychorganizacji terrorystycznych. CentrumAntyterrorystyczne ściśle współpracuje z Centrum SpecjalnegoPrzeznaczenia FSB przy szkoleniu specjalistówi instruktorów oddziałów antyterrorystycznych. Rosjanieszkolili przedstawicieli Armenii, Ukrainy, Mołdawiii Kazachstanu. Centrum Specjalnego Przeznaczenia FederalnejSłużby Bezpieczeństwa prowadziło w 2002 r.staże dla dowódców i funkcjonariuszy pododdziałów antyterrorystycznychz Ukrainy, Gruzji i Tadżykistanu. Prowadzonoje w zakresie pracy z materiałami wybuchowymi,przygotowania płetwonurków bojowych i szkolenia taktycznego.Instruktorzy CSP prowadzili także szkolenia pozagranicami Rosji m in. W Azerbejdżanie czy Kirgistanie.Corocznie organizowane są przez CA ćwiczenia dowódczo– sztabowe. Pierwsze z nich odbyło się pod kryptonimemPołudnie – Antyterror 2001 w kwietniu 2001 rokuw Kirgizji. Kolejne ćwiczenie Południe – Antyterror 2002przeprowadzone zostało na terytorium Kazachstanu, Kirgizjii Tadżykistanu. Trzecie specjalne taktyczne ćwiczeniaAzow – Antyterror 2003 przeprowadzone zostały na kerczeńskiejprzeprawie promowej. W ćwiczeniach uczestniczyłystruktury antyterrorystyczne Służby BezpieczeństwaUkrainy, Komitetu Bezpieczeństwa Narodowego Kazachstanuoraz FSB Rosji. Czwarte ćwiczebne zajęcia odbyłysię na terytorium Mołdawii pod kryptonimem Zachód –Antyterror 2004. Celem było przećwiczenie działań operacyjno– śledczych i operacji specjalnych mających na celuprzerwanie terrorystycznych akcji na obiektach kolejowegoi samolotowego transportu. W szkoleniu brał udziałćwiczebny zespół składający się z funkcjonariuszy FSBRosji, KGB Białorusi, SBU Ukrainy oraz Służby Informacjii Bezpieczeństwa Mołdawii.Unikalnym osiągnięciem Centrum jest stworzeniei prowadzenie banku danych o działających organizacjachterrorystycznych i ekstremistycznych, indywidualnych charakterystykachich członków, metodach i sposobach działaniaoraz osobach i organizacjach wspierających tę aktywność.Informacje banku danych dostępne są dla siłowychresortów państw członkowskich Wspólnoty. Centrumposiada swój oddział w Biszkeku (d. Frunze)w Kirgistanie. Ten regionalny oddział Centrum Antyterrorystycznegozajmuje się sytuacją na południowych rubieżachWspólnoty Niepodległych Państw. Analitycy CA WNPna podstawie swoich ocen, badań oraz zdobytych informacjitwierdzą, że rejon ten jest uważany przez organizacjeterrorystyczne i ekstremistyczne oraz handlarzy narkotykówza dogodne miejsce tranzytowe. Tędy do państwWNP, w tym Rosji, przenikają grupy terrorystyczne. Szmuglowanesą narkotyki, broń i materiały wybuchowe, celemich przerzutu do Europy Zachodniej i USA. Trzeci oddziałCA WNP przygotowuje dokumenty prawne oraz zabezpieczaod strony logistycznej działanie Centrum 1 .Kazimierz Kraj1 Etatowy stan pracowników Centrum miał wynosić 60 osób. Realniepracuje ok. 55 ludzi. Rosja zapewnia 50 % budżetu Centrum. O CA WNPczytaj www.cisatc.org.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 13


Bezpieczeństwo ZimowychIgrzysk Olimpijskich 2014KAMIL PIETRASIKWołgograd, miasto-ofiara terroryzmuWołgograd pod koniec grudnia 2013 r. padł ofiarąprzemocy w postaci dwóch ataków terrorystycznychze strony samobójców-zamachowców, którzy byliszkoleni bardzo długo w muzułmańskiej rosyjskiej republiceDagestan. Na początku autor przedstawi pokrótcehistorię Wołgogradu, a następnie zaprezentujeobecną sytuację, jaka panuje po atakach terrorystycznych.Na końcu krótka analiza dotycząca terroryzmuw Rosji.Wołgograd do 1925 Carycyn, 1925-1961 Stalingrad,miasto obwodowe, na prawym brzegu dolnej Wołgi.Milion mieszkańców (1996). Na Kurhanie Mamajamonumentalny zespół pomników ku czci obrońcówStalingradu (wybudowane 1963-1967). Muzeum - panoramabitwy stalingradzkiej (z 1982). Założony zostałw 1589 r., jako warownia Carycyn. Kilkakrotnie zdobywanyprzez rozbójników wołżańskich i Kozaków. Od1615 w obecnym miejscu, od 1691 komora celna Powołża,a od XVIII w. stolica powiatu (ujezd) i siedzibadowództwa umocnień granicznych między Wołgąi Donem. W czasie wojny domowej 1918-1919 bronionyprzez Armię Czerwoną. Od czerwca 1919 do 1920w rękach Białej Gwardii.W czasie II wojny światowej 1942-1943 cel ofensywyniemieckiej Grupy Armii "B" (bitwa stalingradzka).Obronił się przed jej atakami i zapoczątkował zwrotw działaniach wojennych 1 . Ogólnie Wołgograd kojarzysię Rosjanom i ludziom spoza Rosji z bitwą pod Stalingrademz lat 1942 -1943 r., z klubem piłkarskim Rotororaz z długą i wielką rzeką Wołgą Jednak miasto, którema umowy partnerskie m.in. Z Montrealem, Turynemczy niemiecką Kolonią opanowała psychoza strachu.W dniu 29 grudnia i dzień później 30 grudnia 2013 r.przeprowadzone zostały w nim krwawe zamachy terrorystyczne.Wacław Radziwinowicz, pisał, iż mieszkańcyWołgogradu boją się korzystać z transportu miejskiego.Zdaniem tego samego autora, krąży plotka, że terrory-Zamach w Wołgogradzie z dnia 30 grudnia 2013 r.Fot Ain92, commons.wikimedia.orgści w dalszej kolejności wysadzą tamę na Wołdze 2 .Wcześnie,j już w Wołgogradzie dochodziło dopokazowych aktów terrorystycznych, o których mało,kto wspominał w prasie międzynarodowej. Za„Gazetą Wyborczą”: „21 października Naida Asijałowaz Dagestanu wysadziła się w autobusie miejskim,zginęło 8 osób. Ta eksplozja była najprawdopodobniejprzypadkowa, bo Asijałowa tylko przejeżdżałaprzez Wołgograd - popularne miejsce przesiadkowe -w drodze do Moskwy” 3 . Każdy zadaje sobie pytanie,dlaczego Wołgograd a nie inne miasto w Czeczeniiczy Dagestanie, w republikach, które są sanktuariamiterroryzmu? Odpowiedź jest taka, iż terroryściktórzy uderzyliby w swoje muzułmańskie republiki,w swoich braci i siostry, tym samym, stracili zupełnieszacunek wśród swoich pobratymców.Praktyka, z jaką mieliśmy do czynieniaw Wołgogradzie w trakcie tych dwóch grudniowychdni, nie jest nowa. Pragnę przypomnieć, że gdy terroryścichcieli pokazać całemu światu, że zmagają sięi walczą z Rosją o swoje cele i idee atakują republiki,miasta, gdzie mieszka najwięcej etnicznych Rosjan.Przykładów jest bardzo dużo m.in. atak na szpitalnr 1 (25)Str. 14styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Wołgograd, miasto-ofiara terroryzmuw Budionnowsku z 14 czerwca 1995 r., atakw Moskwie na teatr na Dubrowce 23 października2002 r., czy zajęcie szkoły w Biesłanie (Osetia Płd. –republika zamieszkała głównie przez prawosławnych)z 1 września 2004 r. Można byłoby tak wymieniaćniemalże w nieskończoność. Pokazuje to, iż terroryścinie wybierają miasta z ludnością muzułmańską,która zamieszkuje Federację Rosyjską, jako celdo spełnienia swoich idei, lecz etnicznych Rosjan.Na dzień dzisiejszy nie wiemy, gdzie ucierpi rosyjskaludność, w jaki sposób zaatakują terroryści oraz kiedyto nastąpi. Oczywiście autor ma na myśli, nie takiezamachy terrorystyczne jak, np. W Dagestanie,Czeczenii, gdzie również dochodzi do aktów terrorystycznych,lecz ich siła jest mniejsza niż ta, którąwidzieliśmy w Wołgogradzie. W republikach północnokaukaskichatakuje się zazwyczaj prorosyjskierządy poszczególnych republik, a nie ludność cywilną,która jest niemal w 100 proc. muzułmańska(Inguszetia, Czeczenia, Dagestan).Atak w Wołgogradzie mógł być też ułatwiony zewzględu na konflikt w rosyjskich służbach. Otóż,funkcjonariusze FSB (Federalne Służby Bezpieczeństwa)z Moskwy nie lubią, a mówiąc wprost nienawidząludzi ze służb specjalnych pracującychw regionach kaukaskich. I nie ufają im 4 . W opiniiautora najbardziej zagrożone są niewątpliwie stolicaRosji Moskwa, ale przede wszystkim republiki rosyjskie,które graniczą z centrum terroryzmu, czyli Dagestanem,w mniejszym stopniu Czeczenia czy Inguszetia.Głównie chodzi o przedkaukazie,a konkretnie, obwody: rostowski (stolica - Rostównad Donem), obwód wołgogradzki (st. Wołgograd),Kraj Krasnodarski (st. Krasnodar), Kraj Stawropolski(Stawropol), Republika Kałmucji 5 .Przedstawione obwody, kraje i republika znajdująsię bardzo blisko Dagestanu, terrorystów i są zamieszkaneprzez Rosjan, którzy są wyznawcami prawosławia.Religia odgrywa bardzo ważną kwestię,gdyż terroryści uderzają w „niewiernych”, którzy sąZamach w Wołgogradzie z dnia 21 października 2013 r.Fot volganet.ru, commons.wikimedia.orgwrogami i w ich pojęciu przeciwnikami islamu głównietego skrajnego odłamu, wahhabizmu. Gdybyczynnik religijny nie odgrywał ważnej roliw realizowaniu zamachów terrorystycznych,to zamachowcy-samobójcywysadziliby się 2 przecznice dalej,czy kilka ulic dalej od siedliska, bazy, obozu terrorystów,nie wśród Rosjan, prawosławnych a wśródmuzułmańskich Laków, Awarów, Nogajów czy Dargijczyków.Terroryści starają się wyeliminować, jak największąliczbę niewinnych Rosjan, prawosławnych.Pokazując tym samym Putinowi, dwie sprawy: iż ginąjego obywatele, ale nie tylko i ze 140 mln 6 FederacjiRosyjskiej zrobi się 120 mln., a jeśli tak dalej pójdzieto 100 mln. oraz to, iż nie radzi sobie w walcez terroryzmem.1 W. Sienkiewicz (red.), Leksykon PWN. Historia świata – Rosja, wyd.PWN, Warszawa 2001, s. 285.2 W. Radziwinowicz, Rosja w cieniu terroru, "Gazeta Wyborcza", z dnia31 grudnia 2013 - 1 stycznia 2014, s. 9.3 W. Radziwinowicz, Zamach olimpijski, "Gazeta Wyborcza", z dnia 30grudnia 2013, s. 1.4 W. Radziwinowicz, Rosja w cieniu…, dz. cyt.5 Republikę tą zamieszkuje 38 proc. wyznawców buddyzmu, 18 proc.– prawosławnych, muzułmanów jest zaledwie mniej 1 proc. Za:http://sreda.org/arena, dostęp 5.1.2014.6 Dane za: P. Eberhardt, Geografia ludności Rosji, Wyd. PWN, Warszawa2002, s. 7.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 15


EWA WOLSKA-LIŚKIEWICZBezpieczeństwo ZimowychIgrzysk Olimpijskich 2014Zamachy w Wołgogradzie - Preludium do igrzysk w Soczi?Potrójne uderzenieWołgograd to rosyjskie, blisko milionowe miastopołożone nad Wołgą. Zostało założone w XVIwieku. W latach 1925-61 nosiło nazwę Stalingradu1 . Miasto leży w obwodzie wołgogradzkim, wchodzącymw skład Południowego Okręgu Federalnego,graniczącego z utworzonym w 2010 roku przezprezydenta Miedwiediewa PółnocnokaukaskimOkręgiem Federalnym, w którego skład wchodząnastępujące republiki: Dagestan, Inguszetia, Kabardo-Bałkaria,Karaczajo-Czerkiesja, Osetia Północna,Czeczenia i Kraj Stawropolski. To własne z KaukazuPółnocnego, według dotychczasowych doniesień,pochodzą terroryści, którzy dokonali potrójnego zamachuw Wołgogradzie.Pierwszy zamach został przeprowadzony w dniu21.10.2013. Smiertnica 2 dokonała samobójczegozamachu w autobusie komunikacji miejskiej. Zginęłow nim 6 osób, a co najmniej 50 zostało rannych.Szahidką według śledczych była 30-letnia DagestankaNaida Asijałowa. Jej mąż 21-letni Dmitrij Sokołowzostał zabity 16.11.2013 w trakcie nieudanych negocjanciprowadzonych przez funkcjonariuszy specnazuFSB w miejscowości Semender koło Machaczkały3 . Wraz z nim zginęło 4 kaukaskich ekstremistów.Przed śmiercią, w czasie rozmów przyznał siędo skonstruowania ładunku, który Naida wniosła doautobusu.Drugi zamach, który odbił się w polskich mediachszerokim echem, miał miejsce w dniu29.12.2013 na wołgogradzkim dworcu kolejowym 4 .Zginęło 16 osób (14 na miejscu, dwie kolejnew szpitalu), a co najmniej 50 zostało rannych. Osiemosób nadal jest w stanie krytycznym. Ładunek miałsiłę 10 kg trotylu.Narodowy Komitet Antyterrorystyczny (NAK)tuż po eksplozji podał, że zamachowcem była kobieta.Późniejsze doniesienia medialne między innymiInterfaxu wskazywały na szahida. Według telewizjiRossija, terrorystów było dwoje - kobietai mężczyzna, o czym świadczyć miało nagranez monitoringu. Według dziennikarzy eksplozja nastąpiłaprzed bramką pirotechniczną. Telewizja pokazałafragment nagrania z kamer zainstalowanychw tamtym miejscu - widać na nim policjanta, któryzatrzymał wzbudzającą jego podejrzenia kobietę.Na nagraniu miało być widać również tuż przed wybuchemmężczyznę, który na taśmie urządzeniasłużącego do prześwietlania bagażu stawia plecak,w którym prawdopodobne znajdowały się ładunkiwybuchowe.Kolejne doniesienia Interfaxu wskazywały, żezamachowcą był Paweł Pieczonkin. Mężczyzna pochodziłz Mari-El, republiki położonej nad środkowąWołgą. Wiosną 2012 roku miał przystąpić do terrorystóww Dagestanie, przejść na islam i przyjąć imięAnsar Arrusi. "Komsomolskaja Prawda" podała, żew Wołgogradzie dokonał zamachu razem z 26-letnią Oksaną Asłanową, za którą w lipcu 2012 r.został wystawiony list gończy. Według rosyjskichsłużb kobieta utrzymywała kontaktyz dagestańskim terrorystycznym podziemiem. Jejmężem 5 był Amir Walidżanow 6 , jeden z bojownikówEmiratu Kaukaskiego. Oksana znała się z NaidąAsijałową. Trwają testy DNA mające potwierdzićuczestnictwo Pieczonkina w zamachu 7 .Jeszcze nie opadły emocje po pierwszym zamachua już na następny dzień Wołgogrademwstrząsnęła kolejna eksplozja. Szahidka odpaliłaładunek o mocy 4 kg trotylu w zatłoczonym trolejbusienr 15. O godzinie 8.23 czasu lokalnego,nr 1 (25)Str. 16styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Zamachy w Wołgogradzie -Preludium do igrzysk w Soczi?a więc w godzinach szczytu. Co najmniej 15 osóbzginęło, a około 28 zostało rannych. Pięć jestw stanie krytycznym 8 .W Wołgogradzie wybuchła panika. Mieszkańcubali się przemieszczać środkami komunikacjimiejskiej. Na ulice miasta prócz dodatkowych siłporządkowych gubernator obwodu wołgogradzkiegoSiergiej Bożenow wysłał także patrole kozackie.Także i rok 2014 nie rozpoczął się spokojnie -już 3 stycznia w Piatigorsku w Kraju Krasnodarskimmiał miejsce kolejny zamach. Eksplozja samochoduzaparkowanego nieopodal komendypolicji drogowej zabiła trzy osoby.Jak twierdzą eksperci, za wymienionymi powyżejzamachami stoi Emirat Kaukaski.Imarat Kavkaz.Kaukaz Północny w kontekście przemocy zazwyczajkojarzy się z dwiema wojnami rosyjskoczeczeńskimi.Niektóry czytelnicy znają nazwiskopierwszego czeczeńskiego prezydenta Dżohara Dudajewa,który ma nawet "swoje" rondo w Warszawiei pamiętają, że cały konflikt rozpoczął się od dążeń niepodległościowychCzeczeńców. Teraz wszystko sięzmieniło. Nie ma już Czeczeńskiej Republiki Iczkerii,a w górach Kaukazu ukrywają się nie bojownicyo niepodległość Czeczenii, tylko mudżahedini pragnącypaństwa wyznaniowego, zaś najbardziej niespokojnąrepubliką Kaukazu Północnego jest Dagestan. Poniżejprzedstawiono liczbę ofiar przemocy na Kaukazie Północnymw trzech kwartałach 2013 roku.LiczbaofiarLiczba ofiar:rannych zabitych bojownikówLiczba ofiar wśród:funkcjonariuszy aparatubezpieczeństwacywilówI kwartał 2013 199 75 1245 rannych82 zabitych45 rannych21 zabitych25 rannych21 zabitychII kwartał2013296178 1184 rannych59 zabitych116 rannych34 zabitych58 rannych25 zabitychIII kwartał2013223 90 1332 rannych79 zabitych59 rannych32 zabitych29 rannych22 zabitychŁącznie za 3kwartały718 343 37511 rannych 220 rannych 112 rannych220 zabitych 87 zabitych 68 zabitychTabela nr 1: Liczba ofiar starć zbrojnych na Kaukazie Północnym w trzech kwartałach 2013 9465Ranni Zabici Łącznie239226 57 369347 3077 59 689 2 6 8 2 5 7Dagestan Czeczenia Inguszetia Kabardyno-Bałkaria Kraj StawropolskiKaraczajo-CzerkiesjaRanni 226 57 47 9 2 2Zabici 239 36 30 59 6 5Łącznie 465 93 77 68 8 7Wykres nr 1: Ofiary starć zbrojnych na Kaukazie Północnym w trzech kwartałach 2013 roku 10e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 17


Zamachy w Wołgogradzie -Preludium do igrzysk w Soczi?Wspomniany Dudajew był pierwszym po rozpadzieZSRR prezydentem Czeczenii. Został zabityprzez siły rosyjskie w 1996 roku 11 , tak jak i późniejjego następcy: Zalimchan Jandarbijew 12 , AsłanMaschadow 13 i Chalim Sadułajew 14 , którego następcązostał Doku Umarow. To on w październiku2007 roku ogłosił "zniesienie" Czeczeńskiej RepublikiIczkerii i powstanie Emiratu Kaukaskiego - wirtualnegotworu państwowego, obejmującego republikipółnocnokaukaskie (Dagestan, Czeczenia, Inguszetia,Osetia Północna, Kabardyno-Bałkaria,Karaczajo-Czerkiesja, Kraj Stawropolski, Kraj Krasnodarski).Emirat został według omry (dekretówwydanych 10.10.2007 roku przez Umarowa) podzielonyna prowincje zwane wilajetami (Dagestan,Nochczijo/Czeczenia, Gałgajczo/Inguszetia, Iriston/OsetiaPółnocna, Wilajet Nogajski Step, ZjednoczonyWilajet Kabardyno-Bałkarsko-Karaczajski)15. Każdy wilajet ma swojego zarządcę (tzw. wali).Jedncześnie, Umarow przestał być prezydentemCZRI, stając się emirem Abu Usmanem. Obecnienie walczy już z podległymi mu bojownikamio wolność Czeczenii, ale o oddzielenie Emiratu odRosji i ustanowienie tam państwa islamskiego. Prowadziświęta wojnę gazawat z niewiernymi - kafirami(Rosjanie) i zdrajcami - munafikami(prokremlowscy Kaukazczycy). W swoim wystąpieniupodkreślił: Odrzucam wszelkie prawa giaurówna całym świecie. Odrzucam wszelkie prawai systemy ustanowione przez niewiernych na ziemiachkaukaskich. Naszym zadaniem jest wyrzucićniewiernych z Kaukazu i zmienić ten kraj w dompokoju. Ponadto musimy na nowo podbić wszystkieziemie historycznie muzułmańskie poza granicamiKaukazu 16 . Umarow stwierdził bowiem, że dżihadobejmuje ziemie i narody, które jeszcze wczorajznajdowały się w głębokim śnie 17 .Prócz zmiany celów walki i sztandaru pod którymwystępują, także i metody działań zbrojnychzostały zmodyfikowane 18 . Umarow bowiem akcep-Wołgograd i okolice na mapie z roku 1979.www.commons.wikimedia.orgtuje stosowanie także aktów terrorystycznych 19 . Cowpłynęło na tę przemianę? To efekt samej wojny,jej zniszczeń w sferze społecznej, kulturowej, demograficznej,gospodarczej, ideologicznej. To równieżpokłosie braku zainteresowania państw zachodnichproblemem Czeczeńców, zbrodniami popełnianymiprzez siły rosyjskie na ludności cywilnej20 . To skutek obecności mudżahedinówz państw islamskich, którzy na Kaukaz prócz pomocyw walce przynieśli także radykalizm i zaszczepiliwśród czeczeńskich bojowników idee islamskiegoekstremizmu. Do tego dochodzi czysty pragmatyzm- hasło wolnej Czeczenii nie pociąga za sobą tyluchętnych do prowadzenia wojny z Rosją, co czarnaflaga dżihadu. Walka w imię wyzwolenia KaukazuPółnocnego bowiem trafia i do bojownikówz Dagestany i z Karaczajo-Czekiesji. Na przykład,gdy tylko świat obiegła informacja, że Rosja otrzymałazgodę na organizację igrzysk zimowychw Soczi i na Krasnej Polanie, do bojkotu imprezyprzez Czerkiesów, którzy domagają się uznania zaludobójstwo działalności Cesarstwa Rosyjskiegowobec ich przodków (wysiedlenia i krwawe mordynr 1 (25)Str. 18styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Zamachy w Wołgogradzie -Preludium do igrzysk w Soczi?z XIX wieku), przyłączył się także Umarow, twierdząc,że Rosjanie chcą przeprowadzić igrzyskaw Soczi na szczątkach naszych przodków, nasi mudżahedininie dopuszczą do tego 21 .Twierdza SocziOd wielu lat sukcesywnie kolejne republikiEmiratu są rozpalane działalnością kaukaskiegopodziemia terrorystycznego. Już po wyborze Soczina miejsce olimpiady wiele osób zajmujących siętematyka terroryzmu kaukaskiego 22 wskazywało naniebezpieczeństwa związane z organizacją świętasportu w tak niespokojnym regionie. Zamachyw Wołgogradzie, który leży 670 km od Soczi, czyw leżącym 270 km od Soczi Piatigorsku (gdzie 3stycznia 2014 eksplodował samochód-pułapka,zaparkowany niedaleko komendy policji drogowej,w którym zginęły 3 osoby) ponownie przywołały tematzagrożenia terrorystycznego w wiosce olimpijskiej.Czy w samym Soczi dojdzie do zamachu? Jeślizwróci się uwagę na zastosowane już teraz środkibezpieczeństwa należy w to wątpić. Około 100tysięcy funkcjonariuszy, żołnierzy oraz cywilnychpracowników struktur bezpieczeństwa jest zaangażowanychw zabezpieczenie igrzysk (policjanciw sile 40 tysięcy, wojsko w liczbie 30 tysięcy) 23 . Napotrzeby igrzysk została sformowana w liczbie 10tysięcy "Grupa Operacyjna Soczi", odpowiedzialnaza monitoring oraz kontrolę ochronę górskiego pasamiędzy Soczi a Mineralnymi Wodami 24 . Do zabezpieczeniagranicy z Gruzją zostanie skierowana58 Armia Rosyjska.Na czas trwania igrzysk (7-23 lutego) i zmagańparaolimpijskich (7 do 16 marca) prezydent Putinzarządził blokadę miasta. Od 7 stycznia do 21 marcawprowadzony został zakaz wjazdu do Socziwszelakich środków transportu (z wyjątkiem kolei,pojazdów służb ratowniczych i samochodów posiadającychakredytację olimpijską). Wyznaczona zostanietakże zamknięta strefa (wzdłuż granicy administracyjnejz Karaczajo-Czerkiesją do granicypaństwowej Rosji z Abchazją), do której, by się dostać,trzeba będzie okazać specjalne zezwolenia.Każdy kibic będzie musiał posiadać do biletów kartęidentyfikacyjną ze zdjęciem. Bez karty nie dostaniesię też na żadną imprezę kulturalną, towarzyszącąigrzyskom. Karta jest wydawana przez KomitetOrganizacyjny po zasięgnięciu opinii w FSB.Na pewno igrzyskom będzie towarzyszyławzmożona działalność służb specjalnych, czy tow zakresie podsłuchu (telefonów komórkowychdziałających na obszarze przebywania kibiców iw ramach przesyłu informacji przez internet), czybezpośrednich akcji. Soczi jest także naszpikowanemonitoringiem, który wspomagany będzie dodatkowoprzez przynajmniej dwa drony, specjalne roboty,systemy sonarowe oraz superszybkie łodzie patrolowe25 . Inwigilacja będzie prowadzona przez służbydzięki zakupie sprzętu od USA i Izraela. Do podsłuchurozmów telefonicznych zostanie wykorzystanysystem SORM, zaś do śledzenia internetu SORM-2.Andriej Sołdatow i Irina Borogan z portalu Agentura.rutwierdzą, że Przekaz danych pocztą elektroniczną,rozmowy telefoniczne, portale społecznościowe,wideoczaty, messengery i wszelkie innesposoby komunikacji, z których korzystamy na codzień i z których korzystać będą uczestnicy orazgoście olimpiady, znajdą się pod kontrolą systemuSORM 26 .W Soczi prowadzony został również zakaz handlubronią, amunicją, niebezpiecznymi środkamitrującymi czy materiałami wybuchowymi. Uchylononatomiast wprowadzony początkiem stycznia zakazmanifestacji.Moim zdaniem, zorganizowanie zamachuw takiej twierdzy będzie bardzo trudne, ale nie niemożliwe.Każdy system ma bowiem jakieś luki. Wystarczywspomnieć o zamachu dokonanym 25sierpnia 2004, kiedy to dwie Czeczenki Amnat Na-e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 19


Zamachy w Wołgogradzie -Preludium do igrzysk w Soczi?Jeśli dojdzie do zamachu w trakcie trwaniarozgrywek sportowych w Soczi lub na Krasnej Polanie,skompromituje to totalnie służby bezpieczeństwaRosji i samego Putina, dla którego igrzyskazimowe stanowią obecnie priorytet we wszystkichdziałaniach. Także miejsce ich organizacji ma dlaprezydenta ogromne znaczenie - od lat to właśnietam organizuje swój wypoczynek. Dodatkowo, jegopopulistyczny gest z amnestią dla Chodorkowskiego,czy pań z Pussy Riot, który miał mu polepszyćnotowania, także został przyćmiony przez Wołgogajewa(30 lat) i Sazita Dżebirchanowa (37 lat)przeprowadziły samobójcze zamachy w dwóch samolotachrosyjskich Tu-153 i Tu-154, w którychzginęło około 90 osób 27 . Kobiety dostały się bezrewizji na pokłady statków powietrznych dzięki łapówce,a było to, po kilku zamachach dokonanychprzez Czeczeńców (na teatr na Dubrowce w 2002,na lotnisku Tuszyno w 2003 roku, zamachw metrze moskiewskim z lutego 2004) i wzmożonabyła kontrola osób pochodzących z Kaukazu, szczególniekobiet. Co ciekawe, w czasie zamachu prezydentWładimir Putin przebywał na wakacjachw Soczi.Tak więc i teraz nie można całkowicie wykluczyć,że nie dojdzie do zamachu. W dniu18.01.2014 roku w Internecie pojawiły się doniesienia,że policja z Soczi poszukuje przebywającejtam szkolonej na smiertnicę 22-letniej Ruzany Ibragimowejpochodzącej z Osetii Północnej 28 . Im bliżejolimpiady tym goręcej robi się na Kaukazie 29 .Warto także zwrócić uwagę na to, że przy budowieobiektów sportowych w Soczi pracowało wieleosób zatrudnionych na czarno, wśród którychmogli znaleźć się także terroryści. A przecież nietylko szahid jest skuteczną bronią na imprezachmasowych. Wystarczy wspomnieć śmierć ojcaobecnego prezydenta Czeczenii - Achmada Kadyrowa,który zginął w czasie obchodów Dnia Zwycięstwasiedząc w loży honorowej na stadionie piłkarskimw Groznym, w której to jeden z filaróww trakcie budowy został wmontowany ładunek wybu chowy, p óźniej zdaln i e odpa l onyw najodpowiedniejszym momencie. Kolejna kwestia- zamachu wcale nie musi dokonać osobao tzw. "rysach kaukaskich". Scenariuszz zamachowcem Rosjaninem-konwertytą związanymze zbrojnym podziemiem (jak Paweł Pieczonkin),który jako kibic może wmieszać się w tłumtakże powinien być brany pod uwagę przez rosyjskiesłużby.Przemoc w czasie Igrzysk?Moim zdaniem, jeśli Emirat planuje jakieś zamachyw trakcie samych igrzysk, to może ich dokonać,tam, gdzie nie ma aż takich środków bezpieczeństwa,jak w samym Soczi. Być może Umarowzdecyduje się na przeprowadzenie zamachu naKaukazie Północnym albo poza Okręgiem Północnokaukaskim30 . Efekt będzie i tak piorunującya dokonanie zamachu o wiele łatwiejsze, niżw miejscach pilnie strzeżonych. Olimpiada nie zostanieprzerwana, ale flagi spuszczone zostaną dopołowy masztów. Jak za czasów Monachium 1972.A ukryty w górskich lasach Umarow i tak cel swójosiągnie.To, że kilka miesięcy przez Igrzyskami doszłodo zamachów terrorystycznych jak najbardziej powinnoniepokoić w związku z samą olimpiadą. Alenależy pamiętać, że w Soczi w czerwcu tego rokuodbędzie się szczyt G8, zaś w 2018 roku Rosja będzieorganizować kolejną ogromną imprezę masową- mistrzostwa świata w piłce nożnej. Mecze będąrozgrywane na 12 stadionach, w 11 miastach -w tym w Soczi i w... Wołgogradzie. Dlatego alarmantyterrorystyczny w Rosji nie ucichnie wrazz końcem igrzysk zimowych.Umarow: Putin (1:0)nr 1 (25)Str. 20styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Zamachy w Wołgogradzie -Preludium do igrzysk w Soczi?grad. Według danych z listopada 2013, Putin zaczynatracić na poparciu. Popiera go 61% obywateli,co jest najniższym odsetkiem od 13 lat. Średniopopierało go ponad 70% rodaków. Głównym powodemspadku poparcia są kwestie gospodarcze 31 .Samymi zamachami wołgogradzkimi Umarowzadał cios Putinowi, gdyż skierował uwagę opiniimiędzynarodowej na Emirat Kaukaski, który zaczynawzbudzać coraz większy strach wśród mieszkańcówFederacji 32 . Jego działalność nie ogranicza siębowiem jedynie do kaukaskich terenów, traktowanychprzez Rosjan jako "obcą enklawę", czy"wewnętrzną zagranicę" 33 , ale który co jakiś czaszadaje cios poza swoim obszarem (zamach naNewski Ekspres w 2009, zamach w metrze moskiewskimz 2010, zamach na lotnisku Domodiedowo2011).Zamachy w Wołgogradzie sprawiły, że Rosjaniegłośno zaczęli krytykować swoje władze. Jak twierdząanalitycy z Ośrodka Studiów Wschodnich, celemzamachów było zakwestionowanie skutecznościantyterrorystycznej polityki władz FR przedigrzyskami olimpijskimi w Soczi. W wymiarze międzynarodowymefektem zamachów były, z jednejstrony, dyskusja w zachodnich mediach na tematbezpieczeństwa igrzysk, z drugiej strony – gestysolidarności zachodnich rządów z Rosją i ich propozycjepomocy w zapewnieniu bezpieczeństwaprzed olimpiadą. Tragedia w Wołgogradzie ma dużoistotniejsze znaczenie w kontekście wewnętrznym(…) Zamachy ukazały nieskuteczność staledofinansowywanych i wyposażanych w dodatkowekompetencje organów bezpieczeństwa w walcez terroryzmem, zaś nieskoordynowana reakcjawładz ujawniła bezsilność Kremla wobec narastającychproblemów wewnętrznych. Ataki pokazałyponadto rosnący brak zaufania społeczeństwa dowładz i unaoczniły piętrzące się problemy społecznew Rosji (napięcia etniczne, radykalizacja postaw,kryzys wartości) 34 .Jak podkreślają analitycy z OSW: Wrażeniebezsilności władz pogłębiła ich nieskoordynowanai niespójna reakcja na zamachy. Prezydent WładimirPutin publicznie zabrał głos dopierow noworocznym orędziu (przy czym w najdalszejstrefie czasowej na Dalekim Wschodzie FR wyemitowanonagraną jeszcze przed zamachami wersjęprzemówienia, w której nie było odniesienia do ataków)35 .Jak podaje Andriej Sołdatow zajmujący się rosyjskimisłużb specjalnych, zawodzi system bezpieczeństwa:Nasze służby nie potrafią wprowadzićagentów do kaukaskich grup terrorystycznych. Nieumieją też zdobyć informatorów. Często słyszymyo tym, że policja wytropiła terrorystę, otoczyła gow jakimś domu, na przykład w Machaczkale, stolicyDagestanu, i po kilkugodzinnym oblężeniu nie wzięłado niewoli, lecz zabiła. To świadczy o fatalnymbraku profesjonalizmu. Do tego jeszcze funkcjonariuszeFederalnej Służby Bezpieczeństwa z Moskwynie lubią, a mówiąc wprost - nienawidzą ludzi zesłużb specjalnych pracujących w regionach kaukaskich.I nie ufają im. Nie ma więc przepływu informacji,nie ma agentów. Nasze służby nie mają pojęcia,co mogą szykować ludzie z podziemia kaukaskiego.Nic zatem dziwnego, że terrorystom udajesię przenikać do Wołgogradu i zabijać tam ludzi.Obawiam się, że nie tylko tam 36 .Historia często zatacza kręgi. W 1999 roku,gdy doszło do 4 zamachów na terytorium Rosji, zaktóre odpowiedzialnością zostali obciążeni Czeczeńcy,a które Aleksandr Litwinienko nazwał"najdroższą kampanią wyborczą". Władimir Putindoszedł do władzy dzięki zapowiedziom rozprawieniasię z czeczeńskimi terrorystami. Piętnaście latpóźniej Putin nadal jest prezydentem i teraz mówijuż o kaukaskich terrorystach. Jego prezydenturacały czas przebiega w cieniu terroryzmu.Zamachy wołgogradzkie zasiały strach przedigrzyskami w Soczi. Już to jest sukcesem terrory-e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 21


Zamachy w Wołgogradzie -Preludium do igrzysk w Soczi?stów. Jednak na zagrożenie terrorystycznew Federacji należy patrzeć także w dłuższej perspektywie,w obliczu 2018 roku. O ile łatwiej jestobstawić dwa miejsca, w których odbywają sięsportowe zmagania, o tyle większym wyzwaniemjest 11 miast. Tak naprawdę, to co szykuje namEmirat i jak do tego są przygotowane rosyjskie służbypokaże nam przyszłość. Niestety, terroryzm mato do siebie, że współczesny przeciwnik asymetrycznywygrywa, jeżeli nie przegrywa,a społeczność międzynarodowa przegrywa, jeśli niewygrywa 37 . Już samo więc istnienie Emiratu Kaukaskiegopo II wojnie czeczeńskiej zwanej przecież"operacją antyterrorystyczną" jest porażką WładimiraPutina.Przypisy1 Decyzją Rady Miasta z lutego 2013 roku, sześć dni w roku Wołgogradponownie nosić będzie nazwę Stalingradu: 2 lutego (w rocznicębitwy stalingradzkiej), 9 maja (rocznica zwycięstwa nad Niemcami),22 czerwca (rocznica ataku Hitlera na ZSRR), 23 sierpnia(w hołdzie ofiarom bombardowań miasta), 2 września(zakończenie II wojny światowej na Dalekim Wschodzie), 19 listopada(rozpoczęcie radzieckiej ofensywy zakończonej pokonaniemarmii feldmarszałka Friedricha Paulusa) - zob. http://wyborcza.pl/1,75477,13330027,Wolgograd_znow_bedzie_Stalingradem__Przez_szesc_dni.html#ixzz2qCBGWhGd, 12.11.13.2 Zob. E. Wolska, Szahidki jako zagrożenie bezpieczeństwa współczesnychpaństw, [w:] Oblicza terroryzm, T. Bąk (red.), KonsorcjumAkademickie, Kraków – Rzeszów - Zamość 2011, ss. 47-60.3 Ojciec Sokołowa był żołnierzem. Dmitrij mieszkał 20 km od Moskwy,wDołgoprudnyj. Studiował w Moskiewskim PaństwowymUniwersytecie Leśnym. W 2011 roku przyjął islam, i zmienił imięna Abduł Dżabar. Zginął w lipcu 2012 roku. Asijałową miał poznaćw Moskwie. Jak twierdzą rosyjscy śledczy to ona namówiła go nawjazd do Dagestanu i do przystąpienia do ekstremistów. Zajmowałsię szkoleniem smiertnic i werbunkiem nowych rekrutów. Por.http://konflikty.wp.pl/kat,1020377,title,Za-zamachem-w-Wolgogradzie-mogl-stac-rosyjskiislamista,wid,16095853,wiadomosc.html,19.01.14.4 Wołgogradzki dworzec należy do strategicznych węzłów komunikacyjnychz Południowego Okręgu Federalnym. Odbywają się z niegokursy pociągów w pięciu kierunkach, do: Moskwy, Rostowa nadDonem, Krasnodaru, Astrachania, Saratowa. Zamach miał miejscepół godziny przed przyjazdem pociągu ze stolicy Rosji.5 Została zidentyfikowana dzięki głowie odnalezionej po wybuchu.Według jednych źródeł miała jeszcze kilkakrotnie wychodzićza mąż, jednak każdy kolejny jej ukochany ginął w akcji.Według innej wersji lansowanej przez media, miała być Rosjanką-konwertytkąna islam. Zob. http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/sledczy-badaja-szczatki-zamachowcaz-wolgogradu-to-mieszkanka-dagestanu,383041.html,18.01.14.6 Israpił Walidżanow, znany jako emir Hassan, był poszukiwanyprzez 10 lat. Został przez rosyjskie służby specjalnezlikwidowanyw kwietniu 2011 roku. Podejrzewany o współudziałw zorganizowaniu kilku zamachów terrorystycznych, szkoleniuszahidów i o napady na biznesmenówRosji.7 http://polish.ruvr.ru/2013_12_30/Podano-nazwiskodomniemanego-organizatora-zamachu-w-Wolgogradzie/8 Więcej o patrolach Kozackich w Moskwie - http://www.rp.pl/artykul/29,955951-Rosja--Kozacy-patroluja-moskiewskieulice.html;http://www.rp.pl/artykul/951628.html, 13.01.14.9 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych zebranychprzez Кавказский узел: https://www.kavkaz-uzel.ru/articles/224883/,https://www.kavkaz-uzel.ru/articles/227666/,https://www.kavkaz-uzel.ru/articles/231850/, 05.01.2014. Tabela została zamieszczonatakże w artykule: E. Wolska-Liśkiewicz, Procesy politycznei społeczne zachodzące w Czeczenii w latach 2002-2013 i ichwpływ na sytuację na Kaukazie Północnym. Wybrane zagadnienia.Artykuł w druku.10 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych zebranychprzez Кавказский узел: https://www.kavkaz-uzel.ru/articles/224883/,https://www.kavkaz-uzel.ru/articles/227666/,https://www.kavkaz-uzel.ru/articles/231850/, 05.01.2014. Tabela została zamieszczonatakże w artykule: E. Wolska-Liśkiweicz, Procesy politycznei społeczne zachodzące w Czeczenii w latach 2002-2013 i ichwpływ na sytuację na Kaukazie Północnym. Wybrane zagadnienia.Artykuł w druku.11 Trafiony rakietowym pociskiem w czasie prowadzenia rozmowyprzez telefon satelitarny.12 Zabity 13 lutego 20014 w Katarze przez agentów rosyjskich.13 Zastrzelony 8 marca 2005 roku podczas operacji specjalnejwojsk rosyjskich prowadzonej w Czeczenii.14 Zabity w dniu 17 czerwca 2006 roku w czasie operacji czeczeńskiejmilicji i republikańskiego FSB.15 Na wielu polskich stronach internetowych (np. http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/emirat-zamiastniepodleglosci-malo-kto-watpi-ze-za-zamachami-stoja-kaukascy-fundamentalisci,383255.html, 19.01.14.) można było znaleźćinformację, że do Emiratu "należy" także Wołgograd, co nie jestprawdą.16 http://nczas.com/publicystyka/chodakiewicz-emiratkaukaski/,19.01.1417 http://emiratkaukaski.blogspot.com/, 04.01.14.18 Zob. E. Wolska, Czeczenia. Wahabici, Czarne Wdowy i EmiratKaukaski, [w:] Wspólnota Niepodległych Państw: fragmegracjanr 1 (25)Str. 22styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Zamachy w Wołgogradzie -Preludium do igrzysk w Soczi?– bezpieczeństwo – konflikty etniczne, T. Kapuśniak (red.), WydawnictwoKUL, Lublin-Warszawa 2011, tom 1, ss. 273-280.19 Doku Umarow uważa bowiem, że cywile są współwinni tragediiCzeczeńców, ponieważ popierają oni swojego prezydenta, czymlegitymizują jego brutalną politykę wobec Kaukazu. W obliczuprotestów Rosjan przeciwko Putinowi lider Emiratu zabroniłswoim bojownikom atakowania cywilów rosyjskich: Bieżącewydarzenia w Rosji pokazują, że ludność nie popiera już reżimuPutina. Dzisiaj ludność cywilna w Rosji jest zakładnikiem tegoreżimu, który walczy z islamem na terytorium Emiratu Kaukazu.W tych okolicznościach jesteśmy zobowiązani do chronienialudności cywilnej. Dzisiaj ludność cywilna w Rosji jest zakładnikiemtego reżimu, który walczy z islamem na terytorium EmiratuKaukazu. W tych okolicznościach jesteśmy zobowiązani do chronienialudności cywilnej podczas naszych operacji specjalnych -zob. http://konflikty.wp.pl/kat,1020375,title,Nie-beda-juz-zabijac-cywili-bo-tez-sa-przeciw-Putinowi,wid,14223514,wiadomosc.html, 30.12.13. Zakazzostał cofnięty w lipcu 2013. Zob. http://emiratkaukaski.blogspot.com/2013/07/wazne-informacje-zemiratu-kaukaskiego.html,19.01.14.20 Zob. E. Wolska, Łamanie przez armię rosyjską praw człowiekaw czasie operacji antyterrorystycznej w Czeczenii, [w:] Zwalczanieterroryzmu w ramach operacji wojskowych, T. Bąk (red.),Konsorcjum Akademickie, Kraków-Rzeszów-Zamość 2011, ss.165-180; E. Wolska, Wojna z terroryzmem a łamanie praw człowiekaw świetle działań wojsk Stanów Zjednoczonych i FederacjiRosyjskiej, [w:] Edukacja dla bezpieczeństwa. Człowiek wobecproblemów bezpieczeństwa w XXI wieku, M. Ilnicki, A. Piotrowski(red.), Poznań 2012, tom 1, ss. 477-492.21 http://emiratkaukaski.blogspot.com/2013_12_01_archive.html,19.01.14.22 Także i autorka niniejszego artykułu - zob. E. Wolska, Imprezysportowe a terroryzm w kontekście EURO 2012, [w:] T. Bąk(red.), Przeciwdziałanie zagrożeniom terrorystycznym podczasimprez masowych w aspekcie EURO 2012, Konsorcjum Akademickie,Kraków – Rzeszów - Zamość 2012, ss. 123-144.23 http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/soczi-i-terrorysciputin-gra-o-najwyzsza-stawke,384147.html,18.01.14.24 Za: http://sport.tvn24.pl/sporty-zimowe,130/socziprzygotowane-do-igrzysk-putin-zarzadzil-juz-blokademiasta,385123.html,18.01.14.25 http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/soczi-i-terrorysciputin-gra-o-najwyzsza-stawke,384147.html,18.01.14.26 http://sport.tvn24.pl/sporty-zimowe,130/soczi-przygotowane-do-igrzysk-putin-zarzadzil-juz-blokade-miasta,385123.html,18.01.14.27 Zob. E. Wolska, Terroryzm lotniczy w Rosji, "Zeszyty NaukoweAkademii Marynarki Wojennej", Gdynia 2011, ROK LII Nr 186A,ss. 413-426.28 http://konflikty.wp.pl/kat,132916,title,Rosja-policja-w-Socziposzukuje-potencjalnej-terrorystkisamobojczyni,wid,16339924,wiadomosc.html,18.01.14.29 W dniu 09. stycznia 2014 r. W Stawropolu zostały znalezionecztery samochody ze zwłokami pięciu mężczyzn i nieuzbrojonymładunkiem wybuchowym w pobliżu. Z kolei w nocy z 14. na 15.stycznia w rejonie Chasawjurtu w akcji funkcjonariuszy sił bezpieczeństwaz islamskimi ekstremistamizginęło trzech policjantów,czterech bojowników, a pięciu funkcjonariuszy zostało rannych.W dniu 18.01.14. według doniesień prasowych w akcji FSBi policji zostali zabici czterej islamscy ekstremiści z Dagestanu.Wskazuje to na bardzo prężnie prowadzone przed olimpiadądziałania organów bezpieczeństwa. Dagestańczycy mieli byćzamieszani w zamach, do którego doszło 17.01.14 kiedy todoszło do eksplozji samochodu zaparkowanego przed restauracjąZołotaja Imperia w Machaczkale, stolicy Dagestanu, a którąwcześniej ostrzelano z granatnika (w sumie rannych zostało 16osób).30 Każdy akt terrorystyczny spowoduje reperkusje wobec republikkaukaskich. Na pewna wzmożone będzie działanie służb mundurowychi zapalnych republikach, celem wyeliminowania zbrojnegopodziemia, w wyniku czego i tak to ludność cywilna najbardziejucierpi.A to ponownie nakręca spiralę nienawiści - kolejniprzyłączają się do bojowników, idą do lasu walczyć z wrogiem.31 http://swiat.newsweek.pl/sondaz-putin-traci-poparcie-newsweek-pl,artykuly,276233,1.htmls, 17.01.14.32 Jak donosiły niektóre media, zamachy mogły być akcjami odwetowymiza wcześniejszą likwidację w Dagestanie przez rosyjskiesłużby specjalne w Dagestanie Islama Atijewa, bliskiego współpracownikaDoku Uarowa oraz za zabicie partnera Naidy Asijałowej–DmitrijaSokołowa.33 Zob. M. Falkowski, Kaukaskie "terytoria plemienne". KaukazPółnocny – cywilizacyjnie obca enklawa w granicach Rosji, [z:]http://www.osw.waw.pl/sites/default/files/PRACE_34.pdf; W.Górecki, „Pełzająca” wojna domowa na Kaukazie Północnym, [z:]http://www.osw.waw.pl/sites/default/files/komentarze_50.pdf;E. Wolska, Wpływ procesów dezintegracyjnychi destabilizacyjnych na Kaukazie Północnym na bezpieczeństwoFederacji Rosyjskiej, "Securitologia", nr 17/2013, ss. 66-76.34 http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2014-01-08/wolgograd-przedolimpijskie-uderzenie-terrorystow, 18.01.14.Tego typu wydarzenia nakręcają spiralę nienawiści między Rosjanami,a muzułmańskimi mieszkańcami Federacji.Zob. E. Wolska-Liśkiewicz, Nationalists and immigrants - security and publicorder of the Russian Federation. Artykuł przekazany do druku doczasopisma "Internal Security".35 http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2014-01-08/wolgograd-przedolimpijskie-uderzenie-terrorystow 18.01.14.36 http://wyborcza.pl/1,75477,15204399,Dwa_dni__trzy_zamachy__Rosja_w_cieniu_terroru__Wolgograd.html, 02.01.1437 T. Szubrycht, Analiza podobieństw operacji militarnych innych niżwojna oraz działań pozwalających zminimalizować zagrożeniaasymetryczne, [z:] http://www.amw.gdynia.pl/library/File/ZeszytyNaukowe/2006/Szubrycht_T.pdf, 20.01.14.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 23


Bezpieczeństwo ZimowychIgrzysk Olimpijskich 2014Narodowy Komitet AntyterrorystycznyW związku z przewidywanym przyjęciem ustawyo przeciwdziałaniu terroryzmowi prezydent FR Wł.Putin wydał już dniu 15 lutego 2006 roku dekreto Мерах по противодействию терроризму 1(O środkach dla przeciwdziałania terroryzmowi). Celemdekretu jest doskonalenie państwowego kierownictwaw dziedzinie zwalczania terroryzmu. Decyzjąp r e z y d e n t a p o w s t a j e Н а ц и о н а л ь н ы йантитеррористический комитет (Narodowy KomitetAntyterrorystyczny, NKA).Przewodniczącym komitetu jest z urzędu dyrektorFederalnej Służby Bezpieczeństwa. Zgodniez punktem trzecim dekretu dla celów koordynacjidziałalności terytorialnych jednostek federalnychwładz wykonawczych, organów władzy wykonawczejpodmiotów oraz organów samorządowych dla zapobieganiaterroryzmowi, minimalizacji i likwidacji następstwjego przejawów powołane zostaływ podmiotach federacji komisje antyterrorystyczne.Ich kierownikami (przewodniczącymi) z mocy dekretu,są przedstawiciele najwyższych organów wykonawczychwładzy państwowej w tych podmiotach. Dla celówplanowania stosowanych sił i środków organówfederalnych i ich terytorialnych organów dla walkiz terroryzmem w składzie komitetu powołany zostajeFederalny Sztab Operacyjny. Jego odpowiednikamiw terenie, są sztaby operacyjne powoływaneSchemat I. Rosyjska społeczność bezpieczeństwa i wywiadu.Oprac. własne K. Kraj.w podmiotach FR. Decyzje podejmowane przez sztabfederalny oraz sztaby regionalne są obowiązujące dlajednostek wchodzących w ich skład, z tym że postanowieniasztabu federalnego są nadrzędnei obowiązują również na szczeblu sztabu podmiotu FRKierownikiem sztabu federalnego jest przewodniczącykomitetu. Szefami sztabów w podmiotach są kierownicymiejscowych organów Federalnej Służby Bezpieczeństwa,o ile inaczej nie zdecyduje przewodniczącyNKA.Zgodnie z dekretem w składzie FSB powołanyzostał aparat NKA. W organach regionalnych FSBstworzono aparaty sztabów operacyjnych. Ich zadaniemma być organizacyjne i materiałowo – technicznezabezpieczenie działalności Komitetu, jego sztabui sztabów regionalnych. Dekretem zatwierdzone zostałystatut Komitetu, składy osobowe: NKA, regionalnejkomisji antyterrorystycznej, sztabu federalnegoi sztabu operacyjnego w podmiocie federacji. Ustalonazostała liczebność centralnego aparatu komitetu,który ma wynosić 300 osób z FSB oraz 7 osóbz Federalnej Służby Ochrony. Omawiany akt prawnyreguluje kompetencje w sprawach kadrowychi organizacyjnych, wskazywał terminy realizacji poszczególnychetapów tworzenia ustalonego dekretemsystemu zwalczania terroryzmu. Określa zadania rząduFR w dziedzinie zabezpieczenia bazy materialno –finansowej i technicznej działania Komitetu oraz propozycjeuzgodnienia aktów prawnych prezydenta FRdo zgodności z omawianym dekretem. FederalnaSłużba Bezpieczeństwa zobowiązana została do przygotowaniazmian w statucie FSB oraz określenia stanowiskpodlegających obsadzie wyższymi oficerami 2oraz ich liczebności.W skład Narodowego Komitetu Antyterrorystycznegowchodzą obecnie dwadzieścia trzy osoby, określonestanowiskami, a nie nazwiskami. Federalnysztab operacyjny składa się z jedenastu wyższychurzędników państwowych. Mniej liczebne są komisjaantyterrorystyczna i sztab w podmiocie federacji, gdyżliczą po siedem osób. Statut NKA będący załącznikiemdo dekretu precyzyjnie określa zadania stojącenr 1 (25)Str. 24styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Narodowy Komitet Antyterrorystycznyprzed komitetem. Sześcioma podstawowymi zadaniamisą: przygotowywanie propozycji dla prezydenta FRpozwalających na formułowanie państwowej politykiw sferze przeciwdziałania terroryzmowi oraz na doskonalenieobowiązującego w tym zakresie prawa;koordynacja działalności organów federalnych władzywykonawczej, komisji antyterrorystycznych podmiotówFR mająca na celu przeciwdziałanie terroryzmowi.Komitet organizuje współdziałanie z organamiwładzy podmiotów federacji oraz organami samorządui organizacjami stowarzyszeniami i społecznymi.Opracowuje przedsięwzięcia mające na celu przeciwdziałanieterroryzmowi, eliminację przyczyni warunków jego funkcjonowania, zabezpieczenieobiektów od zamachów terrorystycznych. Przygotowujeprojekty porozumień międzynarodowychi uczestniczy we współpracy międzypaństwowej w tymzakresie. Zajmuje się zabezpieczeniem socjalnymosób prowadzących walkę z terroryzmem oraz ofiaraktów terrorystycznych. Może również rozwiązywaćinne zadania przewidziane prawem Federacji Rosyjskiejdla przeciwdziałania terroryzmowi. W celu realizacjiswoich zadań Komitet ma prawo podejmowaniadecyzji dotyczących organizacji, koordynacji, doskonaleniaoraz oceny efektywności działania federalnychorganów władzy wykonawczej w sferze przeciwdziałaniaterroryzmowi. Może przeprowadzać kontrolę wykonywaniaprzez nich obowiązków w tej materii. NKA maprawo żądać i otrzymywać materiały i informacje odfederalnych organów władzy wykonawczej, organówwładzy państwowej podmiotów FR, organów samorządowych,stowarzyszeń społecznych, organizacji orazosób zajmujących oficjalne stanowiska. Powołuje roboczeorgana dla badania problemów przeciwdziałaniaterroryzmowi oraz w celu przygotowywania decyzjiKomitetu. Do jego praw należy wykorzystywanie dlacelów pracy Komitetu osób będących na stanowiskachjak i innych specjalistów pracującychw organach federalnych, jednostkach podmiotów FR,samorządzie oraz przedstawicieli stowarzyszeńi organizacji społecznych. Tych ostatnich za ich zgodą.Ma także przedstawiać propozycje wymagające decyzjiprezydenta FR oraz rządu.Komitet swoje obowiązki wykonuje zgodniez planem oraz regulaminem organizacyjnym zatwierdzonymprzez jego przewodniczącego. PosiedzeniaKomitetu odbywają się nie rzadziej niż raz na dwamiesiące. Uczestnictwo członków w posiedzeniu Komitetujest obowiązkowe. Posiedzenie Komitetu jestprawomocne jeśli uczestniczy w nim więcej niż połowaczłonków. W razie nieobecności członka Komitetu,w posiedzeniu może uczestniczyć jego przedstawiciel,po zgodzie przewodniczącego, jedynie z głosem doradczym.W posiedzeniach mogą także uczestniczyćinne osoby, w zależności od rozpatrywanych problemów.Decyzje Komitetu zapisywane są w protokole,podpisywanym przez przewodniczącego. Dla realizacjidecyzji Komitetu przygotowywane są projekty dekretów,rozporządzeń i poleceń prezydenta FR oraz rozporządzeńi postanowień rządu Rosji. Jeżeli były onerozstrzygane i przyjmowane na posiedzeniu Komitetu,to uzgadnianie ich treści z organami władzy państwowej,których przedstawiciele uczestniczyli w spotkaniunie jest konieczne. Federalne organa władzy, którychprzedstawiciele wchodzą w skład Komitetu przyjmująwspólne akta w celu realizacji jego decyzji 3 .Kazimierz Kraj1 Dekret nr 116 z 15 II 2006 oraz Dekret nr 1188 z 8 sierpnia 2008 r.2 Pułkownicy i kapitanowie i rangi.3 Więcej zob. www.nac.gov.ru.Schemat II. System zwalczania terroryzmu w Rosji.Oprac. własne K. Kraj.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 25


Bezpieczeństwo ZimowychIgrzysk Olimpijskich 2014KAMIL PIETRASIKZimowe czy Letnie Igrzyska Olimpijskie sądobrym sposobem na pokazanie swoich krzywd,cierpienia poprzez różne manifestacje, demonstracjea nawet w skrajnych przypadkach za pomocąataków terrorystycznych, jak w Monachiumw 1972 r.Również w Pekinie 2008 r., podczas XXIX LetnichIgrzysk Olimpijskich dochodziło do starć m.in.Z Ujgurami i innymi mniejszościami, jak Tybetańczycy.Przedstawmy najpierw, kim są, problematycznidla władzy chińskiej – Ujgurzy. Otóż, Ujgurzyto lud zamieszkujący region autonomiczny Sinkiangw Chinach (ok.7,5 mln) oraz wsch. Kazachstan,Kirgistan, Uzbekistan. Ogółem ok. 7,7 mln (koniecXX w.); posługują się językiem ujgurskim. Od IX w.wyznają islam sunnicki; w VIII-IX w. utworzyli na terenieMongolii i Turkiestanu Wschodnim kaganatujgurski 1 . W Wielkiej encyklopedii geografii świataczytamy, iż Ujgurzy to lud o podobnym z Kazachamii Uzbekami języku i tej samej religii. Są wychodźcamiz Xinjangu w zachodnich Chinach 2 . Obok Tybetu,ten położony na zachodzie Chin region przysparzaPekinowi od lat wielu kłopotów. Muzułmańska ludnośćwywołała tylko w XX wieku 30 powstań, podhasłami walki z chińskim uciskiem 3 . Należy dodać,iż Xinjiang jest najbardziej zapalnym miejscemw Chinach. Silny ruch oporu wobec chińskiego rząduwspierany jest przez międzynarodowy ruchu islamistyczny,między innymi z pobliskiego Afganistanu.Do ostatnich poważnych rozruchów doszłow 1997 r. W mieście Yining, gdy w starciach ujgurskichmanifestantów z wojskiem zginęło, co najmniej10 osób, a ponad 100 zostało rannych 4 . Kilkamiesięcy przed otwarciem Igrzysk w Pekinie zostałoschwytanych kilku Ujgurów, którzy zostawili„łatwopalną substancję” w toalecie samolotu relacjiUrumczi-Pekin 5 . Dodajmy, iż w Chinach przypad-Pekin 2008 – kwestia ujgurskakowe eksplozje materiałów wybuchowych nie sączymś wyjątkowym, ale akurat w tym regionie krajupierwsze podejrzenie pada zwykle na lokalnychterrorystów walczących o niepodległość położonegodaleko na zachodzie Chin Xinjiangu 6 .W Xinjiangu działa antychiński ruch zbrojny,który ucieka się do metod terrorystycznych, w tymeksplozji bomb 7 . Prowincja Xinjiang jest, obok Tybetu,źródłem największych zmartwień dla władzw Pekinie. Bo nie dość, że zajmuje niemal jednąszóstą powierzchni całych Chin, to na dodatek stanowiistny etniczny kocioł. Xinjiang zamieszkuje aż47 różnych narodowości, w tym Ujgurzy, Chińczycy,Kazachowie, Mongołowie, Mandżurowie, Tybetańczycy,Kirgizi, Tadżykowie, Uzbecy, Tatarzy, Rosjanieitd 8 . Im bliżej było do otwarcia igrzysk, tym bardziejrosła panika nie tylko wśród Chińczyków, aletakże wśród dyplomatów i sportowców.„Muzułmańscy terroryści chcieli porywać sportowcówi dziennikarzy podczas igrzysk w Pekinie - ogłosiłchiński rząd dzień po fiasku sztafety olimpijskiejw San Francisco. Stoimy w obliczu prawdziwegozagrożenia terrorystycznego - mówił na konferencjiprasowej minister bezpieczeństwa publicznego WuHeping. Podawał, że w bogatej w ropę i gaz zachodniejprowincji Xinjiang wykryto wielką siatkę zamachowców.Między 26 marca a 6 kwietnia policjazatrzymała 35 Ujgurów, mniejszości muzułmańskiej,którzy przyznali się do wszystkiego. Mieli szykowaćporwania w trakcie sierpniowych igrzyskw Pekinie: sportowców, zagranicznych dziennikarzy.Śledczy znaleźli w ich kryjówce materiały wybuchowei literaturę zachęcającą do świętej wojny” 9 .Pokazuje to, iż Ujgurzy tak jak dzisiejsi terroryściz Kaukazu Północnego. przygotowywali się do tycholimpijskich dni, bardzo starannie, bardzo długoi zarazem ostrożnie bez pośpiechu. Aby plan zostałnr 1 (25)Str. 26styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Pekin 2008 – kwestia ujgurskazrealizowany w 100 proc. Również, tak jak przedSoczi, tak przed igrzyskami w Pekinie doszło dokilku zamachów. Poniżej przedstawiony został jedenz nich. „W największym od lat zamachuw Chinach zginęło wczoraj 16 chińskich policjantów.Do ataku doszło w muzułmańskiej części Chin.Ofiarami ataku w Kaszgarze, przygranicznym mieściena północno-zachodnim krańcu Chin, padlipolicjanci uprawiający poranną gimnastykę. DwajUjgurzy, czyli chińscy Turcy, mieli najpierw wjechaćw nich ciężarówkami, potem rzucić dwa granatyi zaatakować ich nożami. Jak podaje rządowaagencja Xinhua, zginęło 16 policjantów, a kolejnych16 zostało rannych. Obaj napastnicy zostali schwytani.Jeden z nich jest ranny w nogę.O zorganizowanie wczorajszego zamachuw prowincji Xinjiangu podejrzewa się tamtejszy MuzułmańskiRuch Wschodniego Turkiestanu, którydomaga się niepodległości prowincji” 10 . Chińczycyoczywiście nie popierają sposobu walki Ujgurówo swoje cele. „Chcą nam zepsuć olimpiadę! - oburzająsię mieszkańcy Pekinu na Ujgurów, chińskichmuzułmanów, którzy wczoraj zaatakowaliw odległej prowincji Xinjiang. Chińscy kibice szykowalisię na wieczorny mecz koszykówki Chiny - USA,kiedy w niedzielę rano nadeszły ponure wieściz Xinjiangu, odległej o prawie 3 tys. km prowincji nazachodnich rubieżach kraju. Kilku Ujgurów, czylichińskich Turków, zaatakowało tam budynki rządowe”11 . Separatyści głównie z Dagestanu, tak jak ciz prowincji Xinjiangu mieli i mają jeden cel, odłączeniesię od wielkiego mocarstwa, aby realizowaćwłasną politykę, a nienarzuconą przez kolejnoKreml i Pekin. Ujgurzy i kaukascy terroryści niczymsię nie różnią, gdyż obydwie narodowości uciekajądo najbrutalniejszych metod, czyli krwawych aktówterroru, by pokazać, że problem istnieje. Skala napięciajest tak duża, iż nie mogą w żaden inny sposóbwalczyć o swoje idee, jak właśnie planowaniei przeprowadzenie tychże aktów terrorystycznych.Reasumując: jak Rosja walczy z terroryzmem, którydługo jest w powijakach, na terenie Dagestanu,a później daje o sobie znać niemal w każdej republicerosyjskiej, tak Chiny walczą do dnia dzisiejszegowalczą z terrorystami - Ujgurami. Oto przykład:„Policjanci w gminie Maralbeszi zastrzelili dziewięciumłodych Ujgurów, którzy uzbrojeni w noże, siekieryi sierpy zaatakowali wcześniej posterunek,zabijając dwóch i raniąc dwóch funkcjonariuszy” 12 .Mimo, iż od Pekinu 2008 upłynęło już 6 lat to nadalterroryzm ujgurski jest zagrożeniem dla władzchińskich i zwalczany na wszelkie sposoby, od zamknięćmeczetów w Regionie Autonomicznym Sinciang-Ujgur,po rozstrzeliwanie podejrzanycho terroryzm Ujgurów.1 B.Kaczorowski (red.),Obyczaje, języki, ludy świata. EncyklopediaPWN, wydanie 1, Warszawa 2007, s.784.2 Z.Jasiewicz, A.Furier, Europa Wschodnia oraz Azja Północnai Zachodnia,[w:] Wielka encyklopedia geografii świata. Świat grupetnicznych, t.18, red. A.Posern-Zieliński, Poznań 2000,s.81.3 Ujgurska matka separatystów, „Rzeczpospolita”, z dnia 18 marca2005.4 P. Gillert, Separatyści z Xinjiangu rozbici, „Rzeczpospolita”, z dnia13 stycznia 2001.5 Szerzej zob.: P. Zychowicz, Ujgurzy szykują zamach przed olimpiadą?,”Rzeczpospolita”,z dnia 10 marca 2008.6 P. Gillert, Wypadek czy zamach, „Rzeczpospolita”, z dnia 11 września2000.7 P. Gillert, Eksplozja w Xinjiangu,” Rzeczpospolita”, z dnia 2 lutego2002.8 I jakby tego było mało, Xinjiang graniczy z Mongolią, Rosją, Kazachstanem,Kirgistanem, Tadżykistanem, Afganistanem, Pakistanemi Indiami, co czyni go wyjątkowo podatnym na zachodzącew tych krajach wydarzenia. Za: K. Darewicz, Islam, jako spoiwo,„Gazeta Wyborcza”, z dnia 23 października 1996.9 M. Kruczkowska, Chiny znalazły islamskich terrorystów„GazetaWyborcza”, z dnia 11 kwietnia 2008.10 M. Zawadzki, Zamach przedolimpijski, „Gazeta Wyborcza”, z dnia5 sierpnia 2008.11 M. Zawadzki, Ujgurzy znów uderzyli, „Gazeta Wyborcza”, z dnia 11sierpnia 2008.12 J.Giziński, Zdesperowani Ujgurzy odwołują się do przemocy,„Rzeczpospolita”, z dnia 20 listopada 2013.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 27


Bezpieczeństwo ZimowychIgrzysk Olimpijskich 2014Regionalna Struktura AntyterrorystycznaSzanghajskiej Organizacji Współpracy (SOW)Mechanizmem realizującym zadania koncepcji,w tym opracowywanie w ramach SOW międzynarodowychumów, programów i działań w celurealizacji ustaleń z niej wynikających zajmuje sięKomitet Wykonawczy Regionalnej Struktury AntyterrorystycznejSOW. Jest on zobowiązany do wykonywaniazadań koordynacyjnych, współpracyprawnej i analityczno – informacyjnej dla realizacjiwspólnych ustaleń państw SOW w walcez terroryzmem. Komitet Wykonawczy przygotowujepropozycje i zalecenia dla Rady RegionalnejStruktury Antyterrorystycznej, Rady Szefów Państwi Rady Szefów Rządów SOW.Regionalna Struktura Antyterrorystyczna jeststale działającym organem SOW, której istnienieuregulowane jest artykułem 10 Karty SzanghajskiejOrganizacji Współpracy. Umowa o powstaniui działalności RSA została podpisana jednocześniez Kartą SOW w dniu 7 czerwca 2002 r. I weszław życie 14 listopada 2003 r. W tym samym rokuzatwierdzony został regulamin, struktura i stan osobowyKomitetu Wykonawczego RSA. W grudniu2003 r. oraz w kwietniu 2004 r. W Taszkencie odbyłysię posiedzenia Rady RSA – kierowniczego organuRegionalnej Struktury Antyterrorystycznej,która to zajmuje się wszystkimi problemami działalnościstruktury. Na jeden rok, zgodnie zasadą rotacjiprzewodniczenie Radzie RSA objął przedstawicielRepubliki Kirgiskiej. Decyzją Rady Szefów PaństwSOW pierwszym dyrektorem Komitetu WykonawczegoRSA został Wiaczesław Kasymow, zastępcaprzewodniczącego Służby BezpieczeństwaNarodowego Uzbekistanu. Komitet WykonawczyRSA rozpoczął swoje funkcjonowanie w Taszkenciew styczniu 2004 r.Do osiągnięć KW RSA współpracującegoz ekspertami państw członkowskich było przygotowaniesiedmiu projektów dokumentów prawnych,w tym: o trybie organizacji i przeprowadzania wspólnychdziałań antyterrorystycznych na terytoriachpaństw SOW, o technicznej ochronie informacjiw ramach RSA, regulacji posługiwania się tajnymiinformacjami. W wyniku prac Komitetu Wykonawczegoprzygotowana została propozycja wprowadzeniastałych przedstawicieli państw członkowskichprzy Regionalnej Strukturze Antyterrorystycznejdla zabezpieczenia efektywnej współpracy RSAz kompetentnymi organami władzy państw członkówSOW. Rada RSA zatwierdziła listę terrorystycznych,separatystycznych i ekstremistycznych organizacji,których działalność jest zakazanaw państwach SOW, spis osób uznanych przez służbyspecjalne państw członkowskich za uczestnikówbądź podejrzanych o uczestnictwo w aktach terrorystycznychoraz działalności separatystyczneji ekstremistycznej. Rada RSA podjęła decyzjęo przeprowadzeniu wspólnych ćwiczeń antyterrorystycznychprzy udziale właściwych resortów Uzbekistanu,Tadżykistanu i Kirgistanu w 2005 r. Za stronęorganizacyjną odpowiadały wspólnie Uzbekistanoraz Komitet Wykonawczy RSA. PrzedstawicieleKomitetu Wykonawczego RSA uczestniczyli na zaproszenieCentrum Antyterrorystycznego krajówWNP w m in. ćwiczeniach Rubież – 2004 w Kirgizjioraz w Mołdawii (ćwiczenia Antyterror – 2004). KomitetWykonawczy RSA przygotował i przekazał dowłaściwych organów państw SOW informacyjno –analityczne dokumenty, m in. O przedsięwzięciachpodejmowanych za granicą dla przeciwdziałaniaterroryzmowi międzynarodowemu, o działalnościnr 1 (25)Str. 28styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Regionalna Struktura AntyterrorystycznaSzanghajskiej Organizacji Współpracy (SOW)religijno – ekstremistycznej organizacji Hizb - ut-Tahrir, o źródłach i przyczynach przejawów międzynarodowegoterroryzmu i religijnego ekstremizmuw rejonie Centralnej Azji.Regionalna Struktura Antyterrorystyczna utrzymujem in. robocze kontakty z regionalnym przedstawicielstwemadministracji ONZ zajmującym się narkotykamii przestępczością, misjami dyplomatycznymiw Uzbekistanie. W ramach działalności odbyły sięrobocze spotkania z kierownikami misji dyplomatycznychUSA, Francji, Jordanii, Egiptu, Indonezji, ArabiiSaudyjskiej podczas których podzielono się wiedząna temat problemów walki z terroryzmem, separatyzmemi ekstremizmem członków SOW oraz działalnościRSA. Wiaczesław Kasymow uczestniczyłw dwóch spotkaniach poświęconych zabezpieczeniugranic. Pierwsze odbyło się w ramach OBWEw Wiedniu, a drugie pod egidą departamentu ONZzajmującego się problematyką walkiz przestępczością i handlem z narkotykami. Charakteryzowanaorganizacja aktywnie współuczestniczyław czwartym, specjalnym spotkaniu Komitetu KontrterrorystycznegoONZ w styczniu 2005 r w Ałma -Acie z organizacjami międzynarodowymi regionalnymii subregionalnymi. W Brukseli RSA brała udziałw corocznej (drugiej) konferencji w sprawach bezpieczeństwaorganizowanej przez Instytut Wchód – Zachódi Światową Organizację Handlu. RegionalnaStruktura Antyterrorystyczna podjęła także współpracęz Zespołem Monitorującym ONZ zajmującym sięproblemami Al-Kaidy i Talibów. Umawiające się stronyuzgodniły dalsze dwustronne kontakty oraz wymianęinformacji w interesującej ich problematyce.Regionalna Struktura Antyterrorystyczna działa dziesiątyrok. Podczas szóstego spotkania kierownikówsłużb specjalnych, organów bezpieczeństwai porządku w Chabarowsku przedstawiono referato funkcjonowaniu banku danych RSA SOW.W trakcie dziesiątego spotkania Rady RSA omówionei ocenione zostały dotychczasowe osiągnięciaRSA. Ocenione zostały przeprowadzone ćwiczeniaantyterrorystyczne na terytorium Kirgizji (Issyk – KulAntyterror 2007) oraz w Rosji – Misja – Pokojowa2007. Przyjęty został program współpracy państwSOW w walce z terroryzmem, separatyzmem, ekstremizmemna lata 2007 – 2009 i plan pracy KomitetuWykonawczego RSA na 2008 r. Podkreślono potrzebęwsparcia Chin dla zapewnienia bezpieczeństwapodczas Olimpiady w Pekinie w 2008 r. W czerwcu2008 w Ałma – Acie w Kazachstanie przeprowadzonezostały kolejne ćwiczenia operacyjno – taktycznepod kryptonimem Atom – Antyterror 2008. Celembyło przećwiczenie praktycznych nawyków związanychz oceną sytuacji, podjęcie decyzji w celu organizacjioperacji specjalnej dla lokalizacji aktu terrorystycznegoi likwidacji jego następstw na jednymz obiektów atomowego kompleksu atomowego. Nazakończenie ćwiczeń międzynarodowi obserwatorzywymienili się wiedzą na temat problematyki związanejz zabezpieczeniem bezpieczeństwa w obiektachprzemysłu atomowego i podejmowanych środkachdla walki z terroryzmem jądrowym.O ile współpraca służb większości państw WNP,może odbywać na zasadzie zaufania, gdyż gros ichfunkcjonariuszy, szczególnie wyższych kadr, wywodzisię z szeregów KGB.Brak pełnego zaufania pomiędzy służbami bezpieczeństwaRosji i Chin, oraz pozostałych państwSOW, z racji historycznych zaszłości, może negatywnierzutować na ich współdziałanie w walcez terroryzmem 1 .Kazimierz Kraj1 Więcej o Regionalnej Strukturze Antyterrorystycznej SzanghajskiejOrganizacji Współpracy czytaj na www.ecratc.org.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 29


BezpieczeństwoMACIEJ GOLARZZaopatrzenie w gaz ziemny - kluczowy składnik bezpieczeństwaenergetycznego Polski w XXI wiekuW świecie XXI wieku coraz mocniej uwidaczniasię potrzeba i zarazem słuszność prowadzenia badańna temat bezpieczeństwa, jako wielowymiarowegoi złożonego procesu. Z punktu widzenia podmiotu,jakim jest państwo kluczowe będzie dla niegobezpieczeństwo narodowe.Dawniej, gdy bezpieczeństwo narodowe sprowadzanebyło głównie do podziału na militarne orazniemilitarne na pierwszym planie zawsze było topierwsze o charakterze zbrojnym, wojskowym, jakoposiadające wyższy priorytet i kluczowe z punktuwidzenia państwa. Obecnie, gdy nad światem przestałokrążyć widmo wojny o globalnym zasięgu, comiało miejsce wraz z końcem zimnej wojny, mocniejprzykuwa uwagę zakres bezpieczeństwao charakterze niemilitarnym jako równie ważne dlarozumienia pełni procesu zapewniania bezpieczeństwa.W wyniku analizy zagadnienia bezpieczeństwao charakterze niemilitarnym wyszczególniono dziedzinyskładowe, które są szczególnie ważne i dlapełnego poznania ich i zrozumienia muszą być analizowaneosobno. W ten sposób wyróżniono m.in. bezpieczeństwospołeczne, bezpieczeństwo ekologiczne,bezpieczeństwo publiczne, bezpieczeństwo ekonomiczneczy bezpieczeństwo energetyczne, którena przykładzie zaopatrzenia Polski w gaz ziemny jestprzedmiotem mojego zainteresowania. Są one analizowaneosobno, jednakże są ze sobą powiązanei zawsze powinny być analizowane przez pryzmatb e z p i e c z e ń s t wa na r o d o we g o , k t ó r e gosą składowymi 1 .Szczególną uwagę poświęcę bezpieczeństwuenergetycznemu na podstawie zaopatrzenia Polskiw gaz ziemny, które w mojej ocenie jest ciekawąi bardzo ważną składową bezpieczeństwa narodowego.Zbyt często jest niedocenianą. W wielu przypadkachbezpieczeństwo energetyczne jest zaliczane,jako składowa bezpieczeństwa ekonomicznego, couważam za nieodpowiednie i marginalizujące jegoznaczenie. Postaram się udowodnić, że jest to proces,który nie tylko jest związany z ekonomią, gdzierynek stawiany jest jako regulator bezpieczeństwaw zakresie kupna, sprzedaży i dostaw paliw.Na bezpieczeństwo energetyczne składają sięaspekty ekonomiczne, polityczno-strategicznei infrastrukturalne. Poprzez ukazanie złożoności procesu(głównie na przykładzie gazu ziemnego) postaramsię udowodnić, że rozdział jest koniecznyi nieunikniony oraz ukazać, jak bezpieczeństwoenergetyczne jest ważne dla prawidłowego funkcjonowaniapaństwa. Wpływ na to ma fakt, że w dziśhandel surowcami energetycznymi, takimi jak gazziemny czy ropa naftowa, to nie tylko kwestia ceni dostaw. Obecnie bezpieczeństwo energetyczne powiązanejest z polityką zagraniczną i stosunkamimiędzynarodowymi, a nie tylko z rynkiem energetycznym,a co za tym idzie państwo, jako podmiot biorącyudział w stosunkach międzynarodowych musi takprowadzić swoją politykę, by jak najlepiej je zapewniać.Zaopatrzenie Polski w gaz ziemny jest bardzozłożonym i interesującym problemem, biorąc poduwagę bezpieczeństwo energetyczne w kontekściepolskim. Analiza obecnej sytuacji na rynku gazuziemnego, charakterystyka źródeł, kierunków i drógimportu gazu ziemnego, struktura wydobycia krajowego,krajowych magazynów gazu ziemnego orazplanowane kierunki zmian rynku gazowego w Polsceto aspekty, które zamierzam analizować, by ukazaćjak ważne jest zaopatrzenie Polski w gaz ziemny dlanr 1 (25)Str. 30styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Zaopatrzenie w gaz ziemny - kluczowy składnikbezpieczeństwa energetycznego PolskiBezpieczeństwobezpieczeństwa energetycznego kraju. Bezpieczeństwa,które często jest marginalizowanei niedoceniane.W obecnych czasach coraz częściej zmagamysię z dylematem jak zapewnić szeroko rozumianebezpieczeństwo. Raz po raz jesteśmy atakowaniprzez media informacjami o różnorakich zagrożeniach.Problemy z opieką zdrowotną, brak pewności,co do przyszłej emerytury, konflikty zbrojnew różnych częściach świata, czy chociażby zagrożeniazwiązane z terroryzmem to tematy, które nierzadkoporuszają opinię publiczną. Jeśli przeanalizujemysamo słowo bezpieczeństwo, można stwierdzić,że składa się z dwóch członów „bez” oraz „piecza”,które oznacza troskę, staranie, opiekę 2 , dlategomożna stwierdzić, że słowo bezpieczeństwo oznaczabrak trosk, brak zagrożeń. Jeśli rozważamy pojęciebezpieczeństwa z punktu widzenia pojedynczegopodmiotu można uznać, że dotyczy to działań podejmowanychprzez podmiot w celu zapewnienia przetrwania,rozwoju i realizowania własnych interesów,nie dopuszczając do sytuacji, w której wystąpiłybyzagrożenia dla niego lub też jego interesów 3 . Obecniespołeczeństwo i władza przykłada coraz większąwagę do zapewniania bezpieczeństwa w wieluaspektach: czy to bezpieczeństwa socjalnego, społecznościlokalnych, bezpieczeństwa energetycznego,ekonomicznego i wielu innych. Jednakże problemten, mimo, że poruszany w naszych czasachcoraz częściej i głośniej, był ważny dla człowieka jużsetki lat temu, gdyż od lat bezpieczeństwo stanowidla ludzi naczelną potrzebę i wartość.Potrzeba bezpieczeństwa towarzyszy ludzkościjuż od początku istnienia. Człowiek pierwotny żyjącykoczowniczo łączył się w grupy, które najczęściejoparte były na więzach rodzinnych, gdyż w większejliczebności zdecydowanie łatwiej było zapewnić przetrwanie,łatwiej było zdobyć żywność i zapewnić bezpieczeństwo.Z czasem grupy stawały się coraz liczniejsze,a człowiek przeszedł z trybu koczowniczegona osiadły. Wraz z powiększaniem się grupy żyjącejw osiadłym trybie życia nastąpiło kształtowanie sięhierarchii w tej strukturze, a gdy struktura ta rozrastałasię, zaczęła tworzyć się organizacja zapewniającasprawne ich funkcjonowanie. W ten sposób stosunkisię formalizowały, rodziła się w nich władza,która posiadała prawo wydawać polecenia osobomnależącym do danej grupy i karania za zachowanianieakceptowane. Było to konieczne, aby chronić sięprzez zagrożeniami wewnętrznymi związanymiz działalnością członków danej społeczności. Przykłademzbioru zachowań nieakceptowanychi przewidzianych za nie kar jest mający charakterkazuistyczny Kodeks Hammurabiego, wydany przezbabilońskiego władcę, który ze względu na bardzookrutne sankcje miał oprócz formy karania pełnićtakże rolę prewencyjną i odstraszać od popełnianiaczynów, które uznane zostały za zabronione. Przykłademzapisu chroniącego porządek wewnątrz grupyjest artykuł 22 kodeksu: „Jeśli obywatel rabunkudokonał i został złapany, człowiek ten zostanie zabity”4 . Dodatkowo władza, która mogła wydawać poleceniaczyniła ludność zdolną do obrony swojego terytoriumprzed zagrożeniami zewnętrznymi, takimi jakwalka z najeźdźcą lub do prowadzenia ekspansjii polepszania swojej pozycji, gdyż posiadając władzęmogła kierować rozdysponowaniem sił i środków:„Jeśli żołnierz albo „sieciarz", któremu nawyprawę królewską iść rozkazano, nie poszedł, bądźnajemnika najął i (jako) zastępcę swego wysłał, żołnierzlub „sieciarz" ten zostanie zabity, (zaś) wynajętyprzez niego domostwo jego przejmie” 5 .Potrzeba bezpieczeństwa jest szczególnie ważnanie tylko z punktu widzenia grupy społecznej(grupy ludzi) ale także dla pojedynczego człowieka.Jak kluczowy jest to aspekt dokładnie ukazuje hierarchiapotrzeb Abrahama Maslowa, gdzie umieszczonazostała w kategorii potrzeb niższego rzędu(obok potrzeb fizjologicznych) i obejmuje szerokorozumianą potrzebę stabilizacji, ochrony przed za-e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 31


BezpieczeństwoZaopatrzenie w gaz ziemny - kluczowy składnikbezpieczeństwa energetycznego Polskigrożeniami, wolności od strachu, odpowiednio obowiązującychnorm prawnych, czy ochronę przed chorobąlub utratą pracy. Niemożność zaspokojenia potrzebyniższego rzędu może przełożyć się na to, żenie zostaną zaspokojone potrzeby wyższe, takie jakpotrzeba samorealizacji lub uznania. Jeśli ktoś niemoże zaspokoić potrzeb fizjologicznych lub nie mazagwarantowanego bezpieczeństwa, podmiot niechce lub nie może zaspokoić wyższych potrzeb 6 .Można zaryzykować stwierdzenie, że w obecnychczasach to bezpieczeństwo jest fundamentem działalnościczłowieka 7 . Jednakże, sam stan bezpieczeństwajest rzeczą, która jest praktycznie niemożliwądo zmierzenia, gdyż odbierany jest subiektywniei dla jednego stanem tym może być sytuacja,w której inny podmiot czułby się zagrożony. Kluczowew tym przypadku jest jego odpowiednie postrzeganieprzez władzę oraz obywateli. Szwajcarski politologDaniel Frei wyróżnił cztery takie stany postrzeganiabezpieczeństwa 8 :– stan braku bezpieczeństwa – podczas, gdy istniejepoważne zagrożenie, a postrzegane jestprawidłowo,– stan obsesji - zagrożenie małe lub nieznacznepostrzegane jest jako duże,– stan fałszywego bezpieczeństwa – jeżeli zagrożeniejest poważne, a postrzegane zostaje jakomałe,– stan bezpieczeństwa – podczas gdy zagrożeniejest nieznaczne i zostaje ono postrzegane prawidłowo.Na podstawie historii i doświadczeń zeń płynącychmożna stwierdzić, że najlepszą formą zapewnieniabezpieczeństwa nie tylko jednostki, ale równieżgrup społecznych jest instytucja państwa, ponieważjest ona w stanie czuwać nad bezpieczeństwemzewnętrznym, gdyż jest uczestnikiem stosunkówmiędzynarodowych oraz nad porządkiem wewnętrznym9 . Dodatkowo, tylko państwo może powoływaćwyspecjalizowane organizacje takie jak Policja,Straż Pożarna czy Straż Graniczna, które pomagająw zapewnieniu porządku oraz strzegą bezpieczeństwakraju i obywateli 10 . Jak ważne jest prawidłowedziałanie tych służb dla zapewniania bezpieczeństwaobywateli może wskazywać statystyka czy obywateleczują się bezpiecznie we własnym kraju. Zgodniez wynikami badań CBOS, w Polsce w latach 1993-2004 około ¾ Polaków uważało, że Polska nie jestkrajem, w którym żyje się bezpiecznie. Związane byłoto z przemianami ustrojowymi, m.in. Z utratą pewnościposiadania pracy czy zmianami w służbach, któremiały zapewniać obywatelom bezpieczeństwo. Nastąpiłwtedy m.in. wzrost przestępczości (np. kradzieżesamochodów, rok 1998 – 80,488 utraconych pojazdów11 , podczas gdy w roku 2011 tylko 16,285wszczętych postępowań przygotowawczychw sprawie kradzieży pojazdów) 12 . Po roku 2004 nastąpiłwzrost liczby osób, które mają odwrotną opinię.W 2011 roku, aż 75% badanych odpowiedziało, żePolska jest krajem, w którym żyje się bezpiecznie.Jednakże, w roku 2012 nastąpił lekki spadek odsetkaosób uważających Polskę za kraj bezpiecznyi wyniósł 66% 13 , a związane może to być m.in. zezwiększającą się brutalizacją przestępczości, zagrożeniembezrobociem i większymi obawami ludzio własne bezpieczeństwo.W Rzeczypospolitej Polskiej stosowny zapis mówiący,iż państwo stoi na straży bezpieczeństwa obywatelioraz strzeże terytorium przed atakiemz zewnątrz znalazł się w Konstytucji, która jest nadrzędnymaktem normatywnym na terenie RP i głosiona następująco: „Rzeczpospolita Polska strzeżeniepodległości i nienaruszalności swojego terytorium,zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatelaoraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwanarodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierującsię zasadą zrównoważonego rozwoju” 14 . Wynikaz tego, że państwo ma konstytucyjny obowiązekzapewniania bezpieczeństwa kraju oraz obywateli.nr 1 (25)Str. 32styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Zaopatrzenie w gaz ziemny - kluczowy składnikbezpieczeństwa energetycznego PolskiBezpieczeństwoNa przestrzeni ostatnich lat rozumienie pojęciabezpieczeństwa narodowego znacząco się zmieniało.W momencie, gdy zakończył się okres dwubiegunowościświata, gdzie uwaga skupiała się na dwóchgrupach: państwa skupione wokół ZSRR i USA orazspadło ryzyko wojny o bardzo dużym zasięgu, zaczętostopniowo zmniejszać znaczenie bezpieczeństwanarodowego ukierunkowanego na działania strictemilitarne, na rzecz zapewnienia mieszkańcom nietylko przetrwania, ale także warunków sprzyjającychrozwojowi i zapewnianiu dobrobytu. Związane jest toz większą troską o między innymi bezpieczeństwoekonomiczne, socjalne, czy ekologiczne oraz większąaktywność na arenie międzynarodowej i budowaniekorzystnych relacji z punktu widzenia interesów państwa.Obecnie rozumiane bezpieczeństwo narodowebardzo często określane jest w dwóch płaszczyznach:– jako stan, gdy państwu nie zagraża atakz zewnątrz, chronione są również żywotne interesypolityczne i ekonomiczne, zapewniony jeststan dający pewność przetrwania, a sytuacjaw państwie tworzy warunki sprzyjające rozwojowioraz pozwalają na realizowanie celów narodowych,– bezpieczeństwo narodowe rozumiane jako procesoznacza podejmowanie działań oraz zabiegów,które mają za zadanie chronić państwowraz z jego mieszkańcami zarówno przed napaściązbrojną jak i zapewniać wewnętrzną stabilnośćoraz bezpieczeństwo społeczeństwa, któremunależy zapewnić ochronę nie tylko zdrowiai życia, ale także jego dóbr. Są to również działaniapodejmowane na arenie międzynarodoweji wewnątrz kraju chroniące interesy ekonomiczne,polityczne Polski, które są dla jej funkcjonowaniakluczowe. Dodatkowo oprócz gwarancjiprzetrwania, procesy te muszą zapewnić korzystnewarunki rozwoju i funkcjonowania państwa 15 .Mimo, że w obecnych czasach konflikt zbrojnyo zasięgu międzynarodowym lub globalnym nie jestprawdopodobnym zagrożeniem, nie oznacza, że myśląco bezpieczeństwie narodowym można zepchnąćna margines jego aspekt militarny. Sam fakt, iż niema ryzyka wystąpienia konfliktu militarnegoo znacznym zasięgu nie wyklucza konfliktów lokalnychlub etnicznych, które bezpośredniolub pośrednio mogą dotknąć Polskę. Armia na odpowiednimpoziomie jest również potrzebna z punktuwidzenia operacji międzynarodowych, w których PolskieSiły Zbrojne mogą lub mają wynikający z umówmiędzynarodowych obowiązek uczestniczyć. Dodatkowosprawna i odpowiednio wyposażona armiazwiększa prestiż na arenie międzynarodowej, co jestnie bez znaczenia w zapewnianiu interesów ekonomicznychi politycznych, gdyż wskazuje na silnegoi wiarygodnego partnera w rozmowach. Siły zbrojnemają do odegrania ważną rolę w zapewnianiu bezpieczeństwaw przypadku zagrożeń o charakterzeniemilitarnym. W Polsce na przestrzeni ostatnich lat,wojsko ze względu na fakt, że dysponuje specjalistycznymsprzętem oraz posiada odpowiednie siłyniejednokrotnie pomagało w sytuacjach kryzysowych.Sam fakt, że żołnierze są skoszarowanii bardzo szybko gotowi do działania może być kluczowymaspektem, gdy w wypadku nagłego zdarzeniapotrzebne są siły do walki z sytuacją kryzysową.Dzieje się tak szczególnie często podczas klęski powodzi,która w Polsce występuje dosyć często, gdysiły i środki cywilne okazują się być niewystarczającedo reagowania kryzysowego, wtedy w sukurs przychodziwojsko 16 . Już niejednokrotnie pomoc wojskabyła nieoceniona w niesieni pomocy poszkodowanejludności oraz ich dobytkowi. Ze względu na posiadanysprzęt, taki jak między innymi amfibie oraz pojazdyterenowe, wojsko jest w stanie podjąć skutecznąewakuację ludności np. Z terenów objętych powodzią.Innym przykładem wojskowej pomocy w czasieklęsk żywiołowych są działania żołnierzy wojsk inży-e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 33


BezpieczeństwoZaopatrzenie w gaz ziemny - kluczowy składnikbezpieczeństwa energetycznego Polskinieryjnych, w przypadkach, gdy uszkodzone zostająprzepusty, kluczowe drogi i mosty, przez co zostajeutrudniony lub uniemożliwiony dojazd i dojściado terenów zamieszkanych przez ludzi, gdzie zostająoni „odcięci od świata”. Wtedy wojska inżynieryjnepomagają w odbudowie tej infrastruktury 17 .Bezpieczeństwo narodowe jest również traktowanejako cel i wartość narodowa, ponieważ jeżeliistnieje poczucie zagrożenia, inne cele zostają zepchanena dalszy plan lub też stają się całkowicieniemożliwe do realizacji. Bezpieczeństwo narodowemoże być określane jako wartość narodowa równieżdlatego, że jest szczególnie ważna nie tylko dlapaństwa i jego aparatu, ale także dla pojedynczychjednostek zamieszkujących dany teren 18 . Możnastwierdzić, że bezpieczeństwo narodowe to troskaaparatu państwowego i wszystkich jego organówo naród, która ma za cel zaspokajać zapotrzebowaniai pomagać w realizacji jego interesów 19 . W tymmiejscu należy rozważyć, czy aby zawsze bezpieczeństwonarodowe jest równoznaczne bezpieczeństwupaństwa, ponieważ bardzo często określeniate używane są zamiennie.Państwa o ustroju demokratycznym zapewniającbezpieczeństwo, oprócz ochrony przed atakiemz zewnątrz o charakterze zbrojnym, dbająo bezpieczeństwo wewnętrzne kraju oraz uwzględniająpotrzeby jednostek jak i grup społecznychzamieszkujących jej teren. Podmiotem w tym rozumieniubezpieczeństwa jest człowiek, a aparat państwowypomaga mu, tworząc warunki sprzyjającejego rozwojowi i realizacji potrzeb. Takie postrzeganiebezpieczeństwa, gdzie potrzeby zarówno państwajak i społeczeństwa, które dane państwo zamieszkujesą wspólnie uwzględnianie, bez cieniawątpliwości mogą nosić nazwę bezpieczeństwanarodowego. Jednakże należy rozważyć sytuację,gdy bezpieczeństwo państwa nie pokrywa się lubstoi w opozycji do oczekiwań obywateli danego kraju.Państwa, w których rządzi dyktator (Kuba, KoreaPółnocna), państwa, w których struktura władzy państwowejjest osłabiona lub w stanie rozkładu, czylitzw. państwa upadłe 20 , czy państwa o ustroju komunistycznym(Chiny) podobnie jak większość innychkrajów mają za swój cel zapewnienie bezpieczeństwazewnętrznego i wewnętrznego, jednakże zasadnicząróżnicą jest fakt, że nie przykłada się takiejwagi do troski o dostatni byt i rozwój społeczeństwai wartości szczególnie dla ludzi cennychi pożądanych. Można stwierdzić, że w takim rozumieniubezpieczeństwa państwa to społeczeństwo służydo realizowania potrzeb państwa, czyli odwrotnie niżma to miejsce w krajach o ugruntowanym systemiedemokratycznym. Rozważając przypadki wymienionewyżej należy stwierdzić, że nie zawsze bezpieczeństwopaństwa pokrywa się z szeroko pojętym dobremspołeczeństwa i w takich przypadkach niemożna stawiać znaku równości pomiędzy bezpieczeństwemnarodowym a bezpieczeństwem państwa21 .Rozważając problem bezpieczeństwa narodowegonależy pamiętać, że jest to proces dynamiczny,który podlega ciągłym zmianom. Złudne jest poczucie,że gdy osiągniemy odpowiedni stopień bezpieczeństwa,który jak najbardziej sprawdza sięw danym momencie, można na tym poprzestać. Bazowaniena już osiągniętym stanie może doprowadzićdo poważnego problemu z racji, że na bezpieczeństwonarodowe wpływa wiele czynników wewnętrznychoraz zewnętrznych, a w związkuz postępującą globalizacją coraz częściej zdarza się,że czynniki te się mieszają i przenikają. W bardzokrótkim odstępie czasu stan bezpieczeństwa możesię diametralnie zmienić. Dlatego ważne jest, abyciągle podejmować działania wpływające na poprawieniego. Dynamika procesu polega równieżna tym, że w procesie zapewniania bezpieczeństwanależy umiejętnie działać, tak by wykorzystywać pojawiającesię szanse, minimalizować występująceryzyko i zapobiegać występującym zagrożeniom.nr 1 (25)Str. 34styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Zaopatrzenie w gaz ziemny - kluczowy składnikbezpieczeństwa energetycznego PolskiBezpieczeństwoW obecnych czasach można zaryzykowaćstwierdzenie, że energia jest niezbędna dla sprawnegofunkcjonowania gospodarki oraz społeczeństwa.Nie stało się tak od razu, lecz uzależnienieczłowieka od energii postępowało stopniowoi w wielu miejscach na świecie w różnym czasie.Uzależnianie się od energii i szybkość tego procesubyła zależna m.in. od rozwoju cywilizacyjnegoi postępu technologicznego, potencjału gospodarczego,czy postępującej szybko industrializacji 22 . Towłaśnie od czasów rewolucji przemysłowej, gdy wytworzyłosię duże zapotrzebowanie na energięi surowce, z których się ją wytwarza nastąpił znaczącyskok znaczenia energii i można przyjąć, że odtego momentu stała się ona niezastąpionai niezbędna dla sprawnego funkcjonowania gospodarkii społeczeństwa. Pojęcie bezpieczeństwaenergetycznego stało się coraz bardziej popularneod lat 70-tych XX wieku. Związane było toz kryzysami naftowymi, nazywanymi często nie bezprzesady szokiem naftowym 23 . Ich pokłosie odbiłosię szerokim echem na świecie, powodując poważneproblemy u państw – odbiorców, gdzie przyzwyczajeniedo dostępności surowca po niewygórowanejcenie uśpiło ich czujność powodując duże stratyw gospodarce. Ukazało to, jak potężną broń trzymająw ręku kraje produkujące ropę naftową,a najmniejszy ruch z ich strony może powodowaćpotężne skutki u kupujących. Załamanie gospodarczew kraju importującym, a nawet możliwość ogólnoświatowegokryzysu w wyniku problemówz dostawami i cenami ropy przestały być mrzonką.Od tego momentu świadomość, że bezpieczeństwoenergetyczne nie jest stanem trwałymi stosunkowo pewnym oraz wzrost cen przy rosnącymzapotrzebowaniu spowodowało, że domena taze sfery low politics 24 zaczęła być postrzeganaw kategorii high politics 25 . Przełożyło się to na zmianękierunku działań mających na celu ponownezapewnienie bezpieczeństwa w tym aspekcie. Innymfaktem przemawiającym za wzrostem znaczeniabezpieczeństwa energetycznego jest to, iż wzrosłaświadomość ludzi na temat potencjalnych zagrożeńoraz możliwych katastrof związanychz energetyką (tsunami w Japonii w 2011 roku, któreznacząco uszkodziło elektrownię atomową Fukushima,katastrofa w Zatoce Meksykańskiejw 2010 r. spowodowana wyciekiem ok. 780 mlnlitrów ropy naftowej z uszkodzonej platformy wiertniczej,gdzie wyciek ropy wywołał wybuch i pożar 26 )sprawiło, że coraz większą uwagę zwraca się równieżna wpływ sektora energetycznego na środowisko,a to wszystko przekłada się na rosnące zainteresowaniejego bezpieczeństwem 27 .W związku z ożywioną dyskusją na temat bezpieczeństwaenergetycznego, jako czynnika wpływającegona bezpieczeństwo narodowe poszczególnychpaństw, podjęto wiele prób sformułowaniajego definicji. Jednakże ze względu na złożonośći wieloaspektowość problemu bezpieczeństwaenergetycznego, nie jest możliwe stworzenie jednejpowszechnie akceptowalnej definicji, która objęłabywszystkie aspekty. Wieloaspektowośći zauważenie faktu, że kwestie energetyki wpływająna bezpieczeństwo narodowe spowodowało, żewielu autorów zaczęło rozróżniać pojęcie bezpieczeństwaenergetycznego od ekonomicznego, podczasgdy przez wiele lat bezpieczeństwo energetycznebyło traktowane, jako składowa bezpieczeństwaekonomicznego. Zwolennicy rozdzielenia tychdwóch pojęć argumentują to tym, że bezpieczeństwoenergetyczne powinno być rozważane zarównopod względem politycznym jak i ekonomicznym,gdyż jest to bardzo złożony i ważny dla bezpieczeństwapaństwa proces, a bezpieczeństwo energetycznemoże zostać uznane za dobro publiczne 28 .Z drugiej strony, optujący za pozostaniem bezpieczeństwaenergetycznego, jako części ekonomicznegotwierdzą, że to rynek jest głównym czynnikiem,który warunkuje jej ceny i dostęp. Jednakżee-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 35


BezpieczeństwoZaopatrzenie w gaz ziemny - kluczowy składnikbezpieczeństwa energetycznego Polskikryzys gazowy pomiędzy Rosją a Ukrainą, rosnąceceny ropy naftowej i gazu ziemnego, używanie sektoraenergetycznego jako narzędzia prowadzeniapolityki czy kryzys gospodarczy w wielu krajach zdająsię uzasadniać oddzielenie tej dziedziny od ekonomii,gdyż dotykają coraz więcej aspektów funkcjonowaniapaństwa i obywateli. Co więcej, biorącpod uwagę znaczenie dostaw energii dla sprawnegofunkcjonowania całego państwa, można zaryzykowaćtezę, że w obecnych czasach sektor energiijest nie tylko jednym z sektorów gospodarki, leczjest jej ważnym fundamentem 29 .Podobnie jak w przypadku mnogości definicjistanu i procesu bezpieczeństwa, bezpieczeństwoenergetyczne jest opisywane na wiele sposobów.Związane jest to z faktem, iż każdy z aktorów będzieje postrzegał inaczej, uwzględniając swoje potrzebyi interesy, które często stoją na przeciwnychbiegunach. Uwzględniając kryterium podmiotowe,inaczej będzie definiowane przez państwaeksporterów,które chcą sprzedać w jak najlepszejcenie, nie tracąc przy tym runku zbytów, najchętniejwiążąc się umowami długoterminowymi. Inaczejpaństwa, które na imporcie opierają bezpieczeństwow tym zakresie, gdzie pewność źródełi przystępne ceny będą dla nich najważniejsze. Dodatkowodo podmiotów zainteresowanych bezpieczeństwemenergetycznym można zaliczyć równieżkraje tranzytowe, które w zamian za przesył przezswoje terytorium oczekują odpowiedniej rekompensaty.Często za definicję bezpieczeństwa energetycznegouznaję się brak zagrożenia w przerwiedostaw energii oraz surowców energetycznych. Jednakżejest to zbyt wąska interpretacja, ponieważnie można ograniczyć się tylko do dostępności fizycznej– energia i surowce powinny być dostępnerównież ekonomicznie 30 . Przyjmuje się więc, że zabezpieczeństwo energetyczne można uznać stanpewności dla obecnych oraz przyszłych dostawenergii i surowców, które są dostępne po akceptowalnejcenie. Podobną definicję można znaleźćw polskich aktach normatywnych. Ustawa Prawoenergetyczne mówi, iż: „bezpieczeństwo energetyczne- stan gospodarki umożliwiający pokryciebieżącego i perspektywicznego zapotrzebowaniaodbiorców na paliwa i energię w sposób techniczniei ekonomicznie uzasadniony, przy zachowaniuwymagań ochrony środowiska” 31 . Ta sama definicjazostała użyta w dokumencie „Polityka energetycznaPolski do 2030 roku” 32 . Można stwierdzić,że definicja ta określa trzy najważniejsze przedmiotoweaspekty bezpieczeństwa energetycznego:– aspekt ekonomiczny – dla konsumenta oznaczato możliwość kupna energii za przystępną,akceptowaną przez niego cenę, a dla sprzedawcówoznacza możliwość zbytu w jak najbardziejkorzystnej cenie, najlepiej wiążąc siękontraktem długoterminowym 33 ,– aspekt strategiczno – geopolityczny – dotyczybezpieczeństwa dostaw energii i surowców,zarówno w czasie normalnego funkcjonowaniajak i kryzysu, co przekłada się na potrzebę zapewnieniastabilnych dostaw ze zdywersyfikowanychźródeł oraz zróżnicowania surowców,z których wytwarza się energię oraz posiadanierezerw oraz samowystarczalności energetycznejna odpowiednim poziomie 34 . Dodatkowo,biorąc pod uwagę fakt, że państwa eksportujące,mogą wykorzystywać swoją pozycję do prowadzeniapolityki zagranicznej,– aspekt ekologiczny – związany jest z ryzykiemi zagrożeniami, jakie niesie dla środowiskasektor energetyczny. Odpowiedni stan i jakośćrurociągów i gazociągów, sieci przesyłowych,emisje gazów z elektrowni i elektrociepłowni,udział odnawialnych źródeł energii(OZE)w bilansie energetycznym, to wszystko wpływalub może wpływać na środowisko naturalne.nr 1 (25)Str. 36styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Zaopatrzenie w gaz ziemny - kluczowy składnikbezpieczeństwa energetycznego PolskiBezpieczeństwoObok trzech ww. aspektów można również dodaćjeszcze jeden powiązany z nimi aspektinfrastrukturalny.Odpowiednie nakłady finansowepożytkowane na infrastrukturę energetyczną wpływająna jej bezpieczeństwo i sprawność, pomagająwdrażać skuteczne, wydajne i ekologiczne rozwiązania(np. małe straty energii sieci przesyłowych,odpowiednie zabezpieczenie rurociągówi g a z o c ią g ó w , w yd a j ne e l e k t r o wn i ei elektrociepłownie).C o r a z c z ę ś c i e j w d y s k u s j a c ho bezpieczeństwie energetycznym zaznacza siępodział na bezpieczeństwo krótkookresowei długookresowe. Biorąc pod uwagę krótki okresczasu, działania skupiają się na możliwości szybkiegoreagowania na nagłe zmiany w dostawach,niezawodność infrastruktury, czy odpowiednie rezerwyna wypadek sytuacji kryzysowych. Z drugiejstrony, analizując bezpieczeństwo pod względemdługookresowym, za kluczowe uznaje się inwestycje,które wpływają na poprawę bezpieczeństwaenergetycznego połączone z rozwojem ekonomicznymi dbałością o środowisko naturalne 35 . Doaspektu długookresowego można zaliczyć równieżdziałania na rzecz zwiększenia stopnia dywersyfikacjiźródeł dostaw, kierunków dostaw i kanałówprzesyłu.Rozmawiając o bezpieczeństwie energetycznymi uwzględniając obecną sytuację na światowychrynkach energetycznych nie sposób nie wspomniećo problemie zależności i współzależnościpomiędzy poszczególnymi aktorami. Współzależnośćbierze się z faktu, iż wielu odbiorców swojebezpieczeństwo w znacznym stopniu opierao dostawy od eksporterów. Z drugiej strony sprzedawcaposiadając dużego odbiorcę posiada ważnyrynek zbytu dla swoich produktów. Jedni nie sąw stanie funkcjonować bez drugich. Jednakżew tym miejscu rodzi się problem wrażliwości (ang.sensitivity). Analizując sytuację na rynku energetykii zależności nań występujące można zaryzykowaćstwierdzenie, że to konsument jest dużo bardziejwrażliwy, gdyż od dostaw zależy jego bezpieczeństwo,co prowadzi w znacznym stopniu do zależnościod sprzedawcy, a sprzedawca może wykorzystaćswoją pozycję do wywierania wpływu 36 . Szczególniewrażliwi pod tym względem są kraje – importerzy,którzy zdecydowaną większość lub całą ilośćimportowanego surowca kupują tylko od jednegosprzedawcy.Dobrym przykładem charakteryzującym problemyzależności i współzależności są stosunki energetycznena linii Unia Europejska – Rosja. Podnosisię wiele głosów mówiących, że bezpieczeństwoenergetyczne Unii Europejskiej jest uzależnionew znacznym stopniu od importu z Rosji(głównie gazziemny). Jest to po części prawda. Rosyjsko – Ukraińskiespory pokazały podatność Europyna zakłócenia dostaw gazu z Federacji Rosyjskiej(odczuła to m.in. Słowacja, Bułgaria, Węgry). Zachodziobawa, iż pozycja Rosji w roli kluczowego eksporteramoże zostać użyta jako ważne narzędziedo prowadzenia polityki zagranicznej. Zjawisko tomoże ukazywać zależność głównie jednostronnąod Rosji, jako kluczowego eksportera i gracza narynku energetycznym, który wykorzystując swojąpozycję może tak operować cenami i wielkościąeksportu, że będzie wywierał presję próbując zyskaćze swojego punktu widzenia jak najwięcej korzyści37 . Analizując tę sytuację od drugiej strony,można stwierdzić, że to Rosja jest uzależniona odtak dużego rynku zbytu, jakim jest teren Unii Europejskiej.W związku z tym wpływy ze sprzedaży sątak ważne dla rosyjskiej gospodarki, że nie możepozwolić sobie na ograniczenie i stratę kontrahentów,a raczej powinna dążyć do zapewnienia sobietrwałych i pewnych rynków zbytu w UE 38 . Fakt tenprzemawiałby za współzależnością w kontekściezapewniania bezpieczeństwa energetycznego obuaktorów.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 37


BezpieczeństwoZaopatrzenie w gaz ziemny - kluczowy składnikbezpieczeństwa energetycznego PolskiAnalizując problem bezpieczeństwa energetycznegowyróżnić można kilka czynników wpływających najego poziom 39 :– skuteczny nadzór państwa nad sektorem energetycznymoraz jego umiejętna regulacja,– stan systemów energetycznych i zaopatrzeniaw energię – stan sieci przesyłowych, rurociągów,gazociągów, gazoportów, odpowiednia moc produkcyjna,sprawna dystrybucja zarówno surowcówjak i energii do odbiorców,– dywersyfikacja źródeł importu oraz wytwarzania –kupno od importerów o ustabilizowanej sytuacji,korzystne umowy długoterminowe oraz kontraktyuzupełniające krótko i średnioterminowe, zróżnicowaniesurowców, z których wytwarza się energię,kilka różnych kanałów dostaw (morski, wydobyciekrajowe, rurociągi, gazociągi, interkonektory).– posiadanie odpowiednich zapasów i rezerw nawypadek wystąpienia sytuacji kryzysowejlub problemów dostaw i wytworzenia,– odpowiednie planowanie i inwestowanie w sektorenergetyczny uwzględniając zmieniające się trendy(np. limity CO2) i przyszłe zapotrzebowanie naenergię i surowce z uwzględnieniem ekologii 40 ,– brak niepokojów wewnątrz kraju, oraz brak napięći niepokojów na arenie międzynarodowej,– połączenia o charakterze transgranicznym siecielektroenergetycznej, gazowej, ropociągoweji współpraca międzynarodowa.Analizując problem bezpieczeństwa energetycznegonależy wyróżnić kilka wskaźników, które pozwalająokreślić szacunkowo jego stan. Należy przy tym pamiętać,że często dotyczą one całkowicie różnych aspektówi muszą być analizowane kompleksowo, jako zbiórwskaźników w dłuższej perspektywie czasowej, ponieważwyciągnięcie wniosków tylko na podstawie jednegolub tylko kilku z nich może dać całkowicie mylący obrazrzeczywistości. Niektóre z możliwych wskaźników 41 :– poziom zróżnicowania:– źródeł dostaw,– kierunków dostaw,– kanałów przesyłowych,– surowców potrzebnych do wytwarzania energii,– wielkość rezerw paliw,– wielkość rezerw surowców,– efektywność energetyczna,– poziom cen energii oraz surowców i dynamika ichzmian,– inwestycje w sektor energetyczny,– udział poszczególnych paliw w strukturze produkcjienergii elektrycznej,– a. udział Odnawialnych Źródeł Energiiw strukturze produkcji energii,– stosunek importu do wydobycia krajowego poszczególnychsurowców energetycznych.Jak złudne może być oparcie się na jednym lubtylko paru wskaźnikach może obrazować obecna sytuacjaPolski. Z jednej strony Polska jest krajem bezpiecznym,jeśli chodzi o produkcję energii elektrycznej.Zdecydowana większość produkowana jest z węglakamiennego i brunatnego (łącznie około 90% energiielektrycznej z tych surowców), a złoża i wydobycie zapewniająnieprzerwane i pewne dostawy do elektrownii elektrociepłowni. Z drugiej strony, biorąc pod uwagęzałożenia Unii Europejskiej, przechodzenie na gospodarkęniskoemisyjną i związane z tym ograniczenia naemisję CO2 mogą spowodować, że bezpieczeństwoenergetyczne Polski drastycznie spadnie, a złoża węglaprzestaną być atutem Polski 42 .Przypisy1 Kitler W., Bezpieczeństwo Narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunkowania.System. AON, Warszawa, 2011 s. 41.2 Słownik języka polskiego, tom 2, PWN, Warszawa, 1988, s. 648.3 Koziej S., Wstęp do teorii i historii bezpieczeństwa (skrypt internetowy),Warszawa/Ursynów 2010 s. 2.nr 1 (25)Str. 38styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Zaopatrzenie w gaz ziemny - kluczowy składnikbezpieczeństwa energetycznego PolskiBezpieczeństwo4 Źródło: www.koziej.pl/files/Teoria_i_historia_bezpieczenstwa.doc9. 02.2013. http://www.pistis.pl/biblioteka/Hammurabiego%20kodeks.pdfdostęp na 19.03.2013.5 Tamże.6 Tą koncepcję stworzył i opisał Abraham Maslow (tzw. hierarchia potrzeb,lub piramida Maslowa). Stwierdził on, że ludzie w pierwszej kolejnościzaspokajają swoje najbardziej podstawowe potrzeby(fizjologiczne, bezpieczeństwo), a dopiero później potrzeby wyższe(potrzeba szacunku, miłości, akceptacji w grupie, rozwoju osobistego).Stwierdził, że jeśli nie jest możliwe zaspokojenie potrzeb niższych, toczłowiek nie chce i nie może dążyć do osiągnięcia potrzeb wyższegorzędu.7 Jakubczak R. Flis J., Bezpieczeństwo narodowe w XXI wieku: wyzwaniai strategie, Bellona, Warszawa, 2006 s. 13-14.8 Tamże, s. 14.9 Kitler W., Bezpieczeństwo Narodowe RP…, dz. cyt., s. 25.10 Karolczak K., Bezpieczeństwo jednostki i narodu – mrzonka czy realnośćw XXI wieku?, [w:] Liedel K., Piasecka P., Aleksandrowicz T. (red.),Bezpieczeństwo w XXI wieku. Asymetryczny Świat, Difin, Warszawa,2011 s. 16-1711 http://www.statystyka.policja.pl/portal/st/955/51037/Raport_1998__Utracone_pojazdy.html 5. 03. 2013.12 http://www.statystyka.policja.pl/portal/st/955/76194/Raport_2011__utracone__pojazdy.html 5. 03. 2013.13 http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2012/K_062_12.PDF 5. 03. 201314 Art. 5, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. 1997 nr 78 poz.483.15 Marczak J., Bezpieczeństwo Narodowe-pojęcie, charakter, uwarunkowania,[w:] Jakubczak R., Marczak J., Gąsiorek K., Jakubczak W. (red.),Podstawy bezpieczeństwa narodowego Polski w erze globalizacji, AON,Warszawa, 2008, s.12.16 Fus K., Kierowanie bezpieczeństwem narodowym RP, [w:] Liedel K.,Piasecka P., Aleksandrowicz T. (red.), Bezpieczeństwo w XXI wieku.Asymetryczny Świat, Difin, Warszawa, 2011 s. 42.17 Zobacz szerzej http://polskalokalna.pl/raport/poludnie-polski-walczy-zwoda/news/wojsko-nadal-niesie-pomoc-powodzianom,1494170,69971.03.2013.18 Kitler W., Bezpieczeństwo Narodowe RP…, dz. cyt, s. 28.19 Lasoń M., Bezpieczeństwo w stosunkach międzynarodowych, [w:] CziomerE. (red.), Bezpieczeństwo międzynarodowe w XXI wieku: wybraneproblemy, Oficyna wydawnicza AFM, Kraków, 2010 s. 13.20 Państwa upadłe-to państwa, w których administracja straciła zdolnośćrealizowania swoich zadań i podstawowych funkcji. Państwa te cechująsię: brakiem zdolności władzy, do podejmowania i realizowania decyzji,brakiem lub nieudolnym funkcjonowaniem służb publicznych oraz brakiemmożliwości władzy państwa do wchodzenia w interakcje z innymipaństwami. Za państwa o takim charakterze uznawane są m.in.: Somalia,Zimbabwe, Sudan i Czad.21 Kitler W., Bezpieczeństwo Narodowe…, dz. cyt., s. 27-30.22 Pronińska K., Bezpieczeństwo energetyczne w stosunkach UE - Rosja.Geopolityka i ekonomia surowców energetycznych, Dom WydawniczyElipsa, Warszawa, 2012, s. 21.23 Był to kryzys naftowy mający miejsce w 1973 roku, który polegał natym, że członkowie Organizacji Państw Eksporterów Ropy Naftowej(OPEC) ogłosili embargo na dostawy ropy naftowej oraz podwyżkę ceno 70% dla państw, które poparły Izrael w wojnie Jom Kippur. Embargozakładało zmniejszanie wydobycia, co miesiąc, o 5%, co miało przekładaćsię bezpośrednio na ilość eksportowanego towaru. Miało to uderzyćw kraje zachodnie, które były przyzwyczajone do łatwego dostępudo ropy naftowej po niskich cenach. Gwałtowny wzrost ceni niepewność, co do dostaw znacząco odbiła się na gospodarce krajówwysoko rozwiniętych powodując jej recesję, oraz powodując racjonalizacjęzapasów ropy w niektórych krajach.24 Sprawy, które nie dotyczą bezpośrednio zapewnienia przetrwania państwu,nie są zaliczane, jako kluczowe dla państwa i jego polityki.25 Sprawy, które są kluczowe dla państwa, szczególnie dla jego przetrwaniai bezpieczeństwa, dawniej zaliczano do nich głównie aspekty militarne,jednak obecnie zakres ten mocno się rozszerzył i zaczyna dotyczyćcoraz więcej sfer o charakterze niemilitarnym, które dla niezagrożonegoistnienia państwa są kluczowe.26 Zob. więcej: http://m.onet.pl/wiadomosci,7qd28 dostęp na 1.04.2013.27 Kaczmarski M., Bezpieczeństwo energetyczne Unii Europejskiej, WydawnictwoAkademickie i Profesjonalne, Warszawa, 2010, s. 12.28 Tamże, s. 13.29 Riedel R., Bezpieczeństwo energetyczne we współczesnej securitilogii,[w:] Mickiewicz P., Sokołowska P. (red.), Bezpieczeństwo energetyczneEuropy Środkowej, wyd. Adam Marszałek, Toruń, 2011, s. 25.30 Pronińska K., Bezpieczeństwo energetyczne w stosunkach UE…, Dz.Cyt. s. 41.31 Art. 3, ust. 16, Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne,Dz.U. 1997 nr 54 poz. 348.32 Zob. więcej, Ministerstwo Gospodarki, Polityka energetyczna Polski do2030 roku, http://www.mg.gov.pl/files/upload/8134/Polityka%20energetyczna%20ost.pdf dostęp na 11. 06. 2013.33 Pach-Gurgul A., Jednolity rynek energii elektrycznej w Unii Europejskiejw kontekście bezpieczeństwa energetycznego Polski, Difin, Warszawa,2012, s. 154.34 Tamże, s. 154.35 International Energy Agency, http://www.iea.org/topics/energysecurity/ dostęp na 11. 04. 2013.36 Kaczmarski M. Bezpieczeństwo energetyczne Unii…, Dz. Cyt. s. 17.37 Tamże, s.81-82.38 Tamże.39 Foremny D., Bezpieczeństwo energetyczne, [w:] Wojtaszczyk K., Materska- Sosnowska A. (red.), Bezpieczeństwo Państwa, wybrane problemy,Warszawa, 2009, s. 216.40 Nawiązując do ekologii często porusza się zasadę zrównoważonegorozwoju. W kontekście energetyki mówi się o takim inwestowaniui unowocześnianiu procesu wydobycia i produkcji surowców, przetwarzaniai przesyłania energii, aby przyszłe pokolenia mogły mieć dostępdo środowiska naturalnego i możliwość zaspokajania swoich potrzebw takim samym stopniu jak pokolenia poprzednie. Zobacz więcej:http://www.csrinfo.org/pl/component/content/article/1400-deklaracja-w-sprawie-zrownowaonego-rozwoju-brany-energetycznej,dostęp na 11. 06. 2013.41 Riedel R., Bezpieczeństwo energetyczne we współczesnej…, dz. cyt. s.20-21.42 Tamże, s. 21-22.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 39


HistoriaWOJCIECH KOŁODZIEJSKIUPA w Bieszczadach (1945 – 1947)– napady zbrojne na strażnice WOP i posterunki MO, cz. IIIOczyszczanie terenu z ludności polskiej nie ograniczałosię jedynie do mordowania bezbronnych cywilów.Oddziałom UPA postanowiono także inne bardzo ważnezadanie do wykonania, a mianowicie likwidacjaadministracji polskiej oraz jej organów. Celem atakówstały się posterunki Milicji Obywatelskiej (MO) orazdopiero co organizujące się Wojska Ochrony Pogranicza(WOP).Najbardziej aktywny w prowadzeniu tego typu działańbył kureń „Żelaźniaka”, który „w nocy z 27 na 28 III1945 r. (…) zlikwidował w jednym dniu i o tej samej godziniewszystkie posterunki MO w powiatach Lubaczóworaz Jarosław. (…) poległo 30 funkcjonariuszy MO, 10raniono, ok. 10 uprowadzono i zamordowano, zabito43 osoby cywilne” 1 . Rozbicie posterunków MO oznaczałopozbawienie władzy jakichkolwiek wpływów na danymterenie. Gdy zniszczone posterunki odbudowywano,były one ponownie niszczone. Od 15 IV do 15 V1945 r. zostało rozbitych 20 posterunków MOw powiatach Sanok i Przemyśl. Ataki były często poprzedzanerozprowadzaniem ulotek wzywających milicjantówdo złożenia broni i poddania się. Funkcjonariuszomobiecywano, że w zamian nic złego ze strony nacjonalistówim nie grozi. Na ogół milicjanci nie wierzyli upowcomi stawiali zbrojny opór, jeśli jednak ktoś uwierzyłw obietnice UPA i się poddał, ginął rozstrzelany na miejsculub był uprowadzany i mordowany w lesie 2 .Przed MO postawiono bardzo trudne zadania, jakimibyło utrzymanie porządku i zapewnienie bezpieczeństwana podległych terenach. Było to zadanie niemal,że niemożliwe do wykonania. Posterunki były mało liczne,brakowało wszystkiego począwszy na broni poprzezumundurowanie a na żywności i uposażeniu funkcjonariuszykończąc. W praktyce dochodziło do takiej sytuacji,że milicjanci nie byli w stanie zapewnić sobie własnegobezpieczeństwa, nie mówiąc już o okolicznychwsiach.W równie trudnej sytuacji znajdowały się WojskaOchrony Pogranicza. Przed ich utworzeniem ochronągranic południowo – wschodnich zajmowały się jednostkiWojska Polskiego, tj. 1, 3, 8 i 9 Dywizja Piechoty.Granica południowa na odcinku województwa rzeszowskiegozostała obsadzona przez 8 Dywizję Piechoty,która następnie w październiku 1945 roku wydzieliłaze swego stanu osobowego ludzi do WOP oraz utworzyłacztery komendantury w Lesku, Komańczy, ŻmigrodzieNowym i Baligrodzie. Dnia 10 listopada 1945 rokunastąpiło przekazanie utworzonych komendantur wrazz ludźmi i sprzętem dla Wojsk Ochrony Pogranicza. Zadaniem9 Dywizji Piechoty było wydzielenie ze swegoskładu do zorganizowania WOP na granicy wschodniejokoło sześciuset ludzi wraz z niezbędnym uzbrojeniemi umundurowaniem. „Na granicy wschodniej województwarzeszowskiego zorganizowano oddział i strażnicęWOP 12 października 1945 r.” 3 . Na świeżo utworzonychWojskach Ochrony Pogranicza oraz na wspierającychje jednostkach wojskowych spoczęło zadanie zaprowadzeniaporządku na terenie całego województwarzeszowskiego. Zadanie było trudne, ponieważ na tymterenie istniały w pełni zorganizowane struktury OUN –UPA. Były dobrze zakonspirowane i przeszkolone, dodatkowoznały teren oraz posiadały starannie przygotowanabazę zaopatrzeniową. Znakomicie przygotowanedo walki partyzanckiej sotnie UPA od razu przystąpiłydo likwidacji świeżo utworzonych strażnic WOPi posterunków MO rozmieszczonych w pasach przygranicznych.Jak twierdzi major Łukasz Kuźmicz 4 , autor książki„Zbrodnie bez kary”, ataki zbrojne UPA na strażniceWOP i posterunki MO nie były przypadkowei odosobnione, były systematycznym działaniem, któregocelem była całkowita ich likwidacja. Dowodem na tosą liczne przykłady akcji terrorystycznych przeprowadzonychprzez UPA od jesieni 1944 roku do połowynr 1 (25)Str. 40styczeń 2014e-Terroryzm.pl


UPA w Bieszczadach (1945 – 1947), cz. IIIHistoria1947 roku na terenie byłego województwa rzeszowskiego,które mjr Kuźmicz przytoczył w swej książce 5 .Dnia 28 marca 1945 r. sotnia UPA napadła naposterunek MO w Łówczy, powiat Lubaczów. Walkatrwała przez cztery godziny w nocy. Zginęła cała załogaposterunku, a w raz z nią cztery osoby cywilne. We wsispalono 15 budynków. Do domu sołtysa wrzucono granat,który go ranił, a jego żonę zabił. Tego samego dniadokonano napadu na posterunek MO w Nowym Bruśnie.Część załogi poległa w walce. Wszystkich rannychzebrano w budynku, a następnie go podpalono. Śmierćponiosło 13 milicjantów. W dniu 17 kwietnia 1945 r.połączone siły czterech sotni z kurenia „Żelaźniaka”dokonały zmasowanego ataku na wieś Wiązownica,podczas którego poległo 3 milicjantów oraz 113 mieszkańcówwsi. Kilka dni później ten sam kureń urządziłzasadzkę na żołnierzy Armii Czerwonej, którzy jechalinaprawić uszkodzoną linię telefoniczną. Cała grupazostała zlikwidowana. Następnego dnia druga grupażołnierzy została wysłana by naprawić tę samą liniętelefoniczną i sprawdzić co się stało z poprzednią grupą.Większość z nich zabito w czasie, gdy znajdowalisię na słupach telefonicznych. 28 maja 1945 r. we wsiTyrawa Wołowska w walce z bandą UPA poległo dwóchmilicjantów, ojciec i syn. Dnia 5 lipca 1945 roku sotnia„Burłaka” we wsi Tarnawce urządziła zasadzkę na patrolz posterunku MO w Krasiczynie. Milicjanci zostalizaskoczeni, upowcy ich ostrzelali i okrążyli. Ranni zostalirozbrojeni i uprowadzeni do lasu, gdzie następnieich zamordowano.. Kolejny atak ze strony banderowców,tym razem na posterunek MO, miał miejscew dniu 24 lipca 1945 roku w Cisnej. Kilkugodzinnawalka zakończyła się wysadzeniem przez upowców budynkuw powietrze, zabito 6 funkcjonariuszy. Kilka dnipóźniej, to jest 29 lipca 1945 roku w rejonie wsi Nienowice26 pułk piechoty z 9 Dywizji Piechoty stoczył walkęz sotnią „Kruka” z kurenia „Żelaźniaka”. Dowódcapułku został ranny, a jego 6 żołnierzy, prawdopodobniejuż po wzięciu do niewoli, zostało zamordowanych,a ich głowy odrąbano siekierami. Kolejny atak na posterunekMO miał miejsce 28 września 1945 rokuw Wojtkowej. Podczas tego napadu zginęło 20 cywilów,6 milicjantów oraz 3 członków ORMO. W nocy z dnia22 na 23 października połączone siły trzech sotni UPAprzeprowadziły atak na Birczę. Termin ataku nie zostałwybrany przypadkowo, chodziło o to by zabić jak największąilość żołnierzy, w tym wielu już bezbronnych.Żołnierze ci znajdowali się w czasie demobilizacjii oddali swoją etatową broń do magazynu i rankiem 23października 1945 roku mieli odjechać do Przemyśla.Nocna walka trwała dwie godziny podczas której zginęło13 żołnierzy. W tym samym czasie upowcy napadlina 30 pułk piechoty 9 Dywizji Piechoty, który stacjonowałw Kuźminie. Atak miał związać znajdujące się tamsiły, aby uniemożliwić wysłanie pomocy do Birczy. Podczastego napadu zginęło 6 żołnierzy. W drugim tygodniustycznia 1946 roku we wsi Jabłonki upowcy urządzilizasadzkę, w której zginęło dwóch żołnierzy WojskOchrony Pogranicza. Natomiast 14 marca 1946 rokuupowcy z kurenia „Żelaźniaka” zorganizowali niedalekowsi Wólka Zapałowska zasadzkę na żołnierzy 34 Komendanturyw Lubaczowie 8 Oddziału WOPw Przemyślu pozbawiając życia 16 z nich. Z życiemuszedł tylko jeden ranny żołnierz, który będąc bity kolbamiw głowę udawał martwego. W dniu 20 marca1946 roku trzy sotnie z kurenia „Rena” dokonały zbrojnegonapadu na strażnicę 38 Komendantury WOPw Jasielu. Po kilku godzinach walki strażnica zostałaopanowana przez upowców. W tym czasie większośćżołnierzy już nie żyła, a ranni wzięci do niewoli zostalizamordowani. W tym starciu śmierć poniosło 66 żołnierzy.Było to pierwszy przypadek, kiedy w jednym dniupoległo tak wielu żołnierzy. Wszyscy zostali pochowaniw zbiorowej mogile, obok spalonej strażnicy. Wydarzeniebyło bezpośrednio związeane z napadem na żołnierzyz Komańczy, które miało miejsce w dniu 26 marca1946 roku. W miejscowości tej znajdowała się polowa38 Komendantura WOP oraz kombinowany posterunekMO. Gdy do stacjonujących w Komańczy wopistów dotarławiadomość o wydarzeniach w Jasielu orazo licznych napadach w rejonie Przełęczy Łupkowskiej,postanowili oni udać się z pomocą. Nie wiedzieli jednak,jak zakończyły się walki, ponieważ nie posiadaliłączności telefonicznej. Na drodze pomiędzy wsiamie-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 41


HistoriaUPA w Bieszczadach (1945 – 1947), cz. IIIKomańcza i Jasiel oddział WOP został zaatakowanyprzez dwie sotnie UPA. Wopiści zostali okrążeni,a wszelkie próby wyrwania się nie przyniosły rezultatu.W nocy silna śnieżyca uniemożliwiła skuteczną obronę.Większość żołnierzy poległa w walce, a ci co przeżylizostali schwytani i później zamordowani. Nie było teżżadnych wiadomości o tym co się z nimi stało. Próbydotarcia do miejsca walki nie powiodły się z powodusilnego zgrupowania sotni UPA. Poległych znalezionodopiero 18 czerwca 1946 roku w lochu przykrytym ziemiąznajdującym się w Wisłoku Wielkim. Ciała poległychbyły mocno zmasakrowane i w stanie silnego rozkładu.Z tego powodu udało się zidentyfikować jedynietrzech z nich. Pozostałych pochowano w zbiorowej mogilena cmentarzu w Zagórzu. W nocy z dnia 16 na 17kwietnia 1946 roku miał miejsce napad sotni„Burłaka” 6 na posterunek MO w Krzywczy. Podczaswalki zginęło 5 milicjantów i dwóch członków ORMO.Po ataku ustalono, że dwóch milicjantów i jednego ormowca,którzy byli ranni, najpierw kłuto bagnetamia następnie zabito. Pozostałych uprowadzono do lasugdzie po torturach zamordowano.Wszystkie wyżej przytoczone przykłady napadówna strażnice WOP i posterunki MO nie były przypadkowe.Były one częścią większego, długofalowego planudziałania OUN – UPA w Zakierzońskim Kraju. Na początku1946 roku do lasów baligrodzkich przybył dowódcaVI Okręgu Wojskowego UPA „Orest”. Dokonał oninspekcji działających tam sotni oraz odbył spotkaniez dowódcą kurenia „Renem” 7 . W marcu 1946 na spotkaniu„Oresta” z dowódcami sotni i prowydnykamiOUN z tego terenu odbyła się narada, na której podjętodecyzję o likwidacji wszystkich strażnic WOP na południowejgranicy Polski.W pierwszej kolejności celem zmasowanych atakówupowców były posterunki MO zlokalizowane wewschodnich powiatach województwa rzeszowskiego,ponieważ zostały one wyzwolone w pierwszej kolejnościi to właśnie tam najwcześniej zorganizowano posterunkimilicji. W roku 1946 głównym celem napadówstały się strażnice WOP. W styczniu i lutym tego samegoroku występowały one w mniejszym nasileniu, jednakod marca 1946 roku, czyli po naradzie z udziałem„Oresta” przybrały charakter masowy.„Z wykazów imiennych zamordowanych żołnierzyWojska Polskiego, Wojsk Ochrony Pogranicza, KorpusuBezpieczeństwa Wewnętrznego, funkcjonariuszy UrzędówBezpieczeństwa Publicznego, Milicji Obywatelskieji jej Ochotniczej Rezerwy, widać najwyraźniej ogromdokonanych zbrodni przez UPA. Zbrodni tym bardziejhaniebnych, że żywych i rannych na różne sposoby torturowano,wydłubywano oczy, obcinano języki, siekieramiobcinano głowy, wiązano i bito, a potem drutem kolczastymprzywiązywano do drzew, by konaliw straszliwym bólu. Po opanowaniu posterunków MOi strażnic WOP, na które napadali, rannych i żywychzamykano w zdobytych budynkach i palono żywcem.Nigdy i nikt z ich rąk nie wydostał się żywy, jeżeli wiedzieli,że żyje” 8 .1 Szcześniak A., Szota W., Droga do…, dz. cyt., s. 281.2 Por. tamże, s. 282.3 Kuźmicz Ł., Zbrodnie bez kary…, dz. cyt., s. 102.4 Mjr Łukasz Kuźmicz - urodził się 18.04.1925 r. we wsi Kuśniszcze II, pow. Lubomlna Wołyniu, gdzie mieszkał do 1943 roku. Po zamordowaniu przez UPA w dniach29 i 30 sierpnia 1943 r. W sąsiednich wsiach i okolicach 15 tys. Polaków i ponapaści na jego dom, wraz z rodziną przeszedł późnej całą gehennę zbrodniczejdziałalności UPA. W 1944 r. W składzie jednostek II Armii WP, przybył do Rzeszowa,gdzie formowała się 10 Dywizja Piechoty WP. Z 2 zap. pp, w którym przebywał,skierowany został do Resortu Bezpieczeństwa Publicznego. Odznaczonyzostał: Krzyżem Oficerskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, ZłotymKrzyżem Zasługi, Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyżem Zasługi – dwukrotnie,srebrnym medalem Zasłużony na Polu Chwały – dwukrotnie, Medalem Zwycięstwai Wolności oraz wieloma innymi odznaczeniami państwowymi.5 Szerzej, Kuźmicz Ł., Zbrodnie bez kary…, dz. cyt., s. 104 – 158.6 Wołodymyr Szczygielski - (1920 – 1949), ps. Burłak, porucznik UPA, pracował dlaAbwehry, której przekazywał dane wywiadowcze na temat ZSRR. W drugiej połowie1941 został komendantem posterunku pomocniczej policji ukraińskiejw Wojtkowej, później również w Kuźminie, Jaworniku Ruskim i Medyce. Przezkilka dni dowodził kureniem utworzonym z 3 sotni składających się z byłych policjantówukraińskich. Kureń pod jego osobistym dowództwem wziął udział 6 sierpnia1944 r. W rozstrzelaniu 42 Polaków w Baligrodzie. Pod koniec 1947 przebiłsię z sotnią na teren Czechosłowacji, kierując się do amerykańskiej strefy okupacyjnejw Niemczech. Sotnia została okrążona i częściowo rozbita, a sam Burłakujawnił się po zagwarantowaniu mu bezpieczeństwa. Jednak gwarancji nie dotrzymano,w 1948 został wydany władzom polskim. Za przestępstwa popełnione naterenie Polski został skazany na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowyw Rzeszowie. Wyrok wykonano poprzez rozstrzelanie 7 kwietnia 1949 r.W więzieniu w zamku rzeszowskim.7 Wasyl Martyn Mizernyj – (1910 – 1949), ps. Ren, ukraiński dowódca wojskowy,major UPA, Przed wojną służył w Wojsku Polskim. Walczył w obronie Karpato -Ukrainy, był oficerem Karpackiej Siczy, dowodząc początkowo plutonem,a następnie kompanią. W 1941 ukończył szkołę oficerską policji w Nowym Sączu,został powiatowym komendantem pomocniczej policji ukraińskiej w Sanoku.W latach 1943 - 1944 był dowódcą łemkowskiego kurenia UPA. W latach 1945 -1947 dowódca 26 Odcinka Taktycznego „Łemko”. Pod koniec 1947 przedostałsię na teren USRR. W latach 1947 - 1949 był oficerem sztabu grupy UPA - Zachód.Zginął w walce z wojskami NKWD w 1949 w powiecie Turka.8 Kuźmicz Ł., Zbrodnie bez kary…, dz. cyt., s. 141.nr 1 (25)Str. 42styczeń 2014e-Terroryzm.pl


SprawozdaniaJAN SWÓŁWyzwania dla bezpieczeństwa PolskiPod honorowym patronatem Ministra Obrony NarodowejTadeusza Siemoniaka oraz szefa Biura BezpieczeństwaNarodowego Stanisława Kozieja, 15stycznia 2014 r. w Instytucie Zachodnim w Poznaniu,w ramach Pierwszego Ogólnopolskiego Forum Studiównad Bezpieczeństwem odbyła się konferencjanaukowa. Jej problematyka wynikająca z tytułu„Wyzwania dla bezpieczeństwa Polski” zgromadziłaliczne grono ludzi, wybitnych przedstawicieli naukioraz praktyków związanych z szeroko rozumianymbezpieczeństwem. Konferencja ta, to duży sukces organizatoróworaz istotny wkład naukowy w rozwojunauk o bezpieczeństwie.Przebieg konferencjiObecna siedziba Instytutu Zachodniego. Fot. http://www.confero.pl/konferencje/instytut-zachodni,1442Uroczystego otwarcia konferencji dokonali dr MichałNowosielski (Dyrektor Instytutu Zachodniego) orazprof. dr hab. Tadeusza Wallas (Dziekan Wydziału NaukPrawnych i Dziennikarstwa, UAM). Moderatorami sesjiplanarnej w dużej sali konferencyjnej byli: prof. dr hab.Sebastian Wojciechowski i prof. dr hab. Jerzy Konieczny.Po niezwykle ciepłym i serdecznym powitaniuuczestników, jako pierwszy wystąpił prof. dr hab. RyszardZięba (Uniwersytet Warszawski), który wygłosiłreferat zatytułowany Treść i zakres pojęci„bezpieczeństwo Polski”. Już na wstępie zaznaczył, żejako cywil ma odmienne spojrzenia na bezpieczeństwo,niż to, jakie dominuje w naszym państwie.W przekonaniu Profesora „bezpieczeństwo nie jest synonimemzagrożeń czy tylko przeciwieństwem,a synonimem bezpieczeństwa jest pewność. Pewnośćistnienia podmiotu, pewność jego stanu posiadania,pewność szans rozwojowych, pewność funkcjonowaniaw środowisk międzynarodowym. Wymaga to spojrzeniakreatywnego, pozytywnego działania a nie tylko straszeniazagrożeniami. Tradycyjne, bezpieczeństwo definiujesię w kontekście zagrożeń”. Tak zapamiętałempoczątek tego interesującego referatu. Mówca trafniezauważył, wyprowadzając wniosek, że służby mundurowewojskowe „zajęli” problematykę bezpieczeństwadla siebie, a następnie inne służby uczyniły to samo.W ten sposób „bezpieczeństwo” jest kategorią siłową.Patrząc na problem z perspektywy humanistycznej czyspołecznej, problematyka bezpieczeństwa jest zbytpoważną sprawą, aby „oddać” to instytucjom czy służbommundurowym. Człowiek, który wdycha zatrute powietrze,czy pije skażoną wodę także jest zagrożony.Chociażby, dlatego spojrzenie na bezpieczeństwo musibyć szerokie i wielowątkowe. Bezpieczeństwo jest tocoś, co należy chronić. Nie każde też zjawisko jest zagrożeniem.Niektóre zjawiska postrzegane, jako zagrożeniesą tylko wyzwaniami, np. migracja. Wyzwania sąpotrzebą. Jeżeli w porę nie podejmie się wyzwań, tomogą z czasem rodzić zagrożenia, np. międzynarodowaprzestępczość zorganizowana – argumentowałprof. R. Zięba. Przekonywujące argumenty związanem.in. z zagrożeniami militarnymi, mogliśmy usłyszećjeszcze z ust prof. Zięby. To prawda, że mówi się częstoe-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 43


SprawozdaniaWyzwania dla bezpieczeństwa Polskio rakietach i zagrożeniu z tym związanym. Mówca trafniezauważył, że nie mówi się natomiast, czy jest wolaich użycia. Trafnych spostrzeżeń oraz postulatów dośrodowiska naukowego oraz praktyków, było zdecydowaniewięcej, o czym mogą zaświadczać gratulacjei słowa uznania kierowane do prof. Ryszarda Zięby.Częste odwoływanie się do tez prof. Ziębyw następnych wystąpieniach, to także argument uzasadniającywagę i znaczenie tego wystąpienia dla przebiegui dorobku naukowego tej konferencji.Nie sposób odnosić się do wszystkich wystąpieńi referatów wygłoszonych w sesji plenarnej. Było ichw sumie osiem. Każde wystąpienie związane byłoz problematyką bezpieczeństwa. O międzynarodowychi narodowych dylematach na początku drugiej dekadyXXI wieku, referował prof. dr hab. Jacek Pawłowski(Akademia Obrony Narodowej). Prof. dr hab. JarosławPiątek (Uniwersytet Szczeciński) wygłosił referat Transnarodowośćczy narodowość wobec współczesnychzagrożeń. Gen. broni dr Lech Konopka (Biuro BezpieczeństwaNarodowego) mówił o wyzwaniach dla rozwojuSił Zbrojnych RP. O miejscu, roli i zadaniach polskiegoprzemysłu zbrojeniowego w systemie bezpieczeństwapaństwa, referat wygłosił gen. broni WaldemarSkrzypczak. W jaki sposób wojsko może przeciwdziałaći zwalczać zagrożenia niemilitarne, dowiedzieliśmy sięz referatu przygotowanego przez gen. dyw. prof. dr.hab. Bogusława Packa (Komendant – Rektor AkademiiObrony Narodowej). Wojewoda Wielkopolski Piotr Florekw swoim wystąpieniu odniósł się do problematykizarządzania kryzysowego na szczeblu województwa.W sposób szczegółowy (minuta po minucie, krok pokroku, decyzja po decyzji) uczestnikom, przedstawionodziałania mające związek z eksplozją gazu w JankowiePrzygodzkim. Wielkopolski Komendant WojewódzkiPolicji, insp. dr Rafał Batkowski, przedstawił wyniki własn y c h b a d a ń n a u k o w y c h , z w i ą z a n y c hz przeciwdziałaniem terroryzmowi w wymiarze lokalnym.Prof. Ryszard Zięba za mównicą. Po lewej moderatorzy: prof. Jerzy Koniecznyi prof. Sebastian Wojciechowski. Zdjęcie autora.Po wystąpieniach, o których zostało wspomniane,nastąpiła dyskusja, podczas której nastąpiła wymianapoglądów i różnych opinii. Co na gorąco można napisaćoczekując na interesujące artykuły, które zostaną opublikowaniedrukiem. Warto się uczyć zdobywając wiedzęo obecnych i potencjalnych zagrożeniach orazewentualnych skutkach. Przede wszystkim kierunkowaćzainteresowanie na nowe technologie, ale takżezagrożenia związane z wykorzystywaniem technikikomputerowej (cyberterroryzm, cyberprzestępczość)w celach destrukcyjnych.Polityka bezpieczeństwa PolskiProblematyka związana z polityką bezpieczeństwaPolski omawiana była w ramach panelu drugiego.W bibliotece Instytutu Zachodniego wygłoszono referatydotykające szerokiej problematyki bezpieczeństwa.Poruszona przez prof. dr hab. Piotra Mickiewicza(Dolnośląska Szkoła Wyższa) problematyka bezpieczeństwamorskiego oraz program rozwojowy państwapolskiego do 2030 r. zainteresował wszystkich.W referacie było o polityce morskiej oraz strategiachgospodarczych związanych z wykorzystaniem mórzi oceanów. Wszyscy mogli przekonać się np., że zapewnieniebezpieczeństwa na morzu, statkom (gazowcom)transportującym do Polski gaz z Kataru do portunr 1 (25)Str. 44styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Wyzwania dla bezpieczeństwa PolskiSprawozdaniaw Świnoujściu, nie będzie sprawą prostą. Ale takżeo tym, że strategia rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwama w pasie nadmorskim dużo większe znaczenie niżmożna sądzić, śledząc statystyki zatrudnionych (tylkook. 2%). Analiza przemysłu rybołówstwa, przetwórstwa,oraz silnie powiązanej z tym turystyki morskiej, prowadzido wniosku, że tę strategię należy traktować, jakojedyny instrument zabezpieczenia socjalnego w pasienadmorskim. Bezrobocie w pasie nadmorskich zawierasię przedziale 17 -20 %, a niektórych miejscowościach30 i więcej procent. To nieco szersze nawiązanie dotreści referatu, ma na celu wykazanie, że poruszanaproblematyka jak najbardziej wpisywała sięw problematykę bezpieczeństwa oraz w nurt konferencyjnejdyskusji. Po drugie, że warto oczekiwać na ukazaniesię referatów w postaci drukowanej. Uprzedzającnieco fakty, zainteresowani problematyką bezpieczeństwa,wzbogacą swoje informacje, (jeżeli tylko zechcą)o: wpływ człowieka, techniki i środowiska na bezpieczeństwow lotnictwie cywilnym (kpt. dr Adrian Siadkowski,Straż Graniczna); problematykę bezpieczeństwateleinformatycznego Polski (prof. dr hab. JędrzejSkrzypczak, Uniwersytet im. A. Mickiewicza); specyfikęi problematykę zarządzania miastem przyszłościw sytuacji kryzysowej (dr Dariusz Dymek, Wydział Bezpieczeństwai Zarządzania Kryzysowego WUW Poznań);statystycznym bezpieczeństwie Polski (dr Jan Swół,WSIiZ); strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowegoRP 2022 (dr inż. Jan Zych, Uniwersytet im.A. Mickiewicza).PodsumowanieMożliwość wzięcia udziału w konferencji, w którejuczestniczyło tak wielu wybitnych znawców problematykizwiązanej z bezpieczeństwem, autor poczuwa sobieza sukces. W sukcesie tym, znaczącą rolę ma takżedr Kazimierz Kraj. Organizatorzy doceniając bogatąspecjalistyczną wiedzę dr. K. Kraja, wystosowali zaproszeniezachęcając do udziału w konferencji.Biblioteka Instytutu Zachodniego, gdzie omawiano problematykę bezpieczeństwaPolski w ramach panelu drugiego. Zdjęcie autora.W stwierdzeniu o bogatej specjalistycznej wiedzy niema przesady. Potwierdzeniem tego jest fakt, który pozwolęsobie przybliżyć na zakończenie. Po zakończeniukonferencji, stojąc w długiej kolejce, doczekałem sięmomentu, kiedy mogłem również osobiście podziękowaćprof. Sebastianowi Wojciechowskiemu oraz dr.Michałowi Nowosielskiemu za umożliwienia wzięciaudziału w tej konferencji. Jakże było miło usłyszeć, ciepłesłowa pod adresem kolegi z katedry oraz zapewnienie,że w roku przyszłym jest miejsce dla nas dwóch.Na zakończenie wypada dodać, o możliwości zaprezentowaniaprzed takim audytorium osiągnięć KatedryBezpieczeństwa Wewnętrznego w zakresie procesukształcenia. Podczas dyskusji miałem sposobnośćprzekazać informację, że dzięki staraniom prodziekana,gen. brygady rez., dr. inż. Tomasza Bąka, w WSIiZw Rzeszowie, zajęcia praktyczne, ćwiczenia oraz wykładyzwiązane z problematyką bezpieczeństwa, prowadząwojskowi, byli policjanci, strażacy, specjaliściz zakresu zarządzania kryzysowego, przedstawicielesłużb specjalnych. Tymczasem, w dyskusji niektórzyz prelegentów, dopiero mówili o takiej potrzebie, czylio potrzebie szerokiego spojrzenia na problematykębezpieczeństwa. Tę informację do głębokiego przemyśleniaprzekazuję także studentom kierunku związanegoz bezpieczeństwem wewnętrznym.1 Rozszczelnienie gazociągu relacji Gustorzyn – Odolanów wybudowanego w 1977roku, nastąpiła 14 listopada 2013 r. około godz. 13, 30. Trwają badania mającena celu ustalenie przyczyn tego wybuchu. Były śmiertelne ofiary tego wybuchu, niemówiąc o stratach.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 45


SprawozdaniaLotni reporterzy Koła Naukowego Kryminalistyki zdają relacjęW dniu 6 grudnia 2013 r. w ramach dniaotwartego oraz dnia otwartego kół naukowychw Klubie Akademickim WSIiZ, zaprezentowali sięstudenci, członkowie kół oraz organizacji studenckichdziałających w naszej uczelni. Było tłoczno,gwarno i głośno. Za sprawą studentów, którzy swoimizainteresowaniami chcieli podzielić sięz osobami przybyłymi na tę imprezę, po części zasprawą osób, które skorzystały z zaproszeniai przybyły do klubu. Relacja „lotnych” reporterówprzeznaczona jest głównie dla tych, którzy z różnychpowodów, nie zdecydowali się przybyć do nas w tymdniu.Jak walczyć z maturalnym stresem? Jak dobrzeprzygotować się do egzaminu dojrzałości? Jakie studiawarto wybrać i dlaczego warto zdecydować sięna Wyższą Szkołę Informatyki i Zarządzaniaw Rzeszowie? Studenci starali się udzielić odpowiedzinie tylko na te pytania, prezentując bogatą ofertęedukacyjną oraz możliwości realizacji własnych zainteresowań,w ramach funkcjonujących kół naukowych.Pomysłów nie brakowało, a właśnie dzięki pomysłowościstudentów, można było zauważyć, żew naszej uczelni jest miejsce dla wszystkichi różnorodnych inicjatyw 1 . Studiują strażacy, żołnierze,policjanci i słuchacze cywilni. Studiują Polacy,Ukraińcy, Macedończycy i Chińczycy. Swoją aktywnośćoraz zainteresowania można przejawiać nawiele sposobów. Można nawiązać do zainteresowańmilitarnych z okresu średniowiecza, do sportów walki,a także dziennikarstwa śledczego. Przy tym ostatnim,może zrodzić się wątpliwość, ale do rzeczy.Koło Naukowe Kryminalistyki, pod fachowymokiem opiekunów dr. Jana Swóła i ppłk. w st. spocz.mgr. Józefa Kubasa, przygotowało inscenizację oględzinmiejsca zabójstwa. Dzięki profesjonalnie przeprowadzonymczynnościom (przez studentów –Anna Siewierska i Anna Wójcik przed wykładem dla licealistów.Fot. W. Chrobakczłonków KNK) na miejscu zbrodni, sprawca zostałustalony, a następnie ujęty. Czynności operacyjne 2 ,które przeprowadza się zawsze przy tego rodzajuzdarzeniach, były dobrą okazją do porozmawianiaz innymi osobami. Stąd kilka informacji z różnychźródeł naszych lotnych reporterów.Warsztaty i wykłady tematyczneW toku czynności operacyjno - rozpoznawczychustaliliśmy, że zorganizowane przez pracownikówWSIiZ, warsztaty tematyczne cieszyły się bardzo dużymzainteresowaniem. Także prelekcje praktyków,m.in. pana redaktora Adama Głaczyńskiegoz Polskiego Radia Rzeszów oraz pana Bartosza Gubernataz Gazety Codziennej Nowiny, spotkały sięz dużym zainteresowaniem. Ustalono ponad wszelkąwątpliwość, że warsztaty zorganizowali równieżstudenci. Z poufnych osobowych źródeł informacjiwynika, że studenci dołożyli starań, aby zainteresowaćmłodszych kolegów omawianą przez nich tematyką.Przeprowadzili zajęcia z zakresu kryminalistyki,informatyki, dietetyki – i nawet – turystyki 3 .nr 1 (25)Str. 46styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Lotni reporterzy Koła NaukowegoKryminalistyki zdają relacjęSprawozdaniaMonitorując na bieżąco rozwój wydarzeń, odnotowaliśmyrównież, że odwiedzający nas goście mieli okazjęuczestniczyć w zajęciach biznesowych, lekcji prawa(prowadzonej przez radcę prawnego z grupy Zuzumaki Partnerzy). Ponadto Klub Absolwenta WSIiZ zorganizowałspotkanie z cyklu „Absolwent Sukcesu”. Gościemspecjalnym był Łukasz Haluch - współtwórca platformyBrainly.com, zrzeszającej portale umożliwiające naukęw grupie.Specjalnie dla maturzystówDobrze wiemy, że stres maturalny może pokrzyżowaćwiele planów. W notatce służbowej odnotowaliśmyinformację o pani mgr Urszuli Binduga. Podczas warsztatutematycznego, udzieliła wielu wskazóweki ciekawych rad. Między innymi, zapoznała licealistówz rozlicznymi metodami skutecznej redukcji i kontrolistresu.Matura to jednak nie tylko nauka i stres, to przedewszystkim ambicje i marzenia na przyszłość. Aby jej„posiadanie”, a zwłaszcza świadectwo dojrzałości, nieokazało się bezwartościowym dokumentem, należy odpowiedniowykorzystać powstały potencjał. UczelnianieBiuro Karier WSIiZ przybyło z pomocą. Zorganizowaneoddziały, uzbrojonew fachową wiedzęi otwarte serca, przeprowadziłyindywidualnetesty wstępnej orientacjiz a w o d o w e j w ś r ó duczestników. Po ich wypełnieniumaturzyściotrzymywali wydrukz informacją o swoichpredyspozycjach zawodowych.Należy mieć nadzieję, żeAnna Siewierska i SebastianŻuczek w roli Lotnych Reporterów.Fot. W. Chrobakdzięki takiemu wsparciunasi młodsi koledzyi koleżanki wyzbyli sięwątpliwości. Życzymytrafnych wyborów, życzymypowodzenia. Czekamyna Was! Razem zrobimywięcej, a miejscajest dla każdego.Kryminalistyka w praktyceAnna Siewierska z dr. Markiem Jaszczukiemo działalności KN NowychTechnologii.Fot. W. ChrobakCelem rozpracowania konkurencji, tj. innych kółubiegających się o palmę pierwszeństwa, reporterzyzagościli na dłużej w Klubie Akademickim. Odnotowaliśmy,że swoje stoiska zaprezentowało ponad 30 kółnaukowych i organizacji studenckich. Poprzez licznepokazy i konkursy z nagrodami, chcieli zainteresowaćprzybyłych gości, a zarazem zachęcić do oddania głosuna jedno z wybranych kół. Był, więc taniec brzuchaw wykonaniu członkini Koła Naukowego Instytutu Badańnad Cywilizacjami, były rycerskie „boje o dziewoję”w wykonaniu członków KN Badań nad Bezpieczeństwemi Terroryzmem. O inscenizacji oględzin na miejscuzdarzenia, była już mowa. Ale nie było o tym, żekołu naukowemu kryminalistyki pomagał student prawaz Uniwersytetu Rzeszowskiego! Piotr Kubas, boo nim mowa (syn ppłk. Józefa Kubasa), wykazując dużezaangażowanie, pomagał w tworzeniu filmu intruktażowegoz zakresu kryminalistyki, a także wraz z innymiprzybliżał zasady tworzenia portretu pamięciowego.Posługując się specyficzną terminologią kryminalistyczną,można napisać, że lotni reporterzy wniknęli dostruktur innych kół, uzyskując od ich członków wielecennych informacji. Dla dobra ogółu i wspólnych korzyści,postanowiliśmy upublicznić zebrane relacje.Koło Naukowe Aviation Managment Club organizujesympozja naukowe, a także współpracujez lotniskiem w Warszawie. Zrzesza studentów, którzyjuż pracują w branży lotniczej, co umożliwia im nawiązywanieszerszych kontaktów.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 47


SprawozdaniaLotni reporterzy Koła NaukowegoKryminalistyki zdają relacjęPozyskany informator z Koła Naukowego Fotografii„Diafragma”, uświadomił nam, że „Diafragma” zrzeszapasjonatów sztuki fotografii. Podczas spotkań koła,zajęcia prowadzone są w formie wykładów oraz zajęćpraktycznych w profesjonalnym studio fotograficznym,gdzie studenci szlifują swój fach.Zainteresowani pokazem masażu czekoladą, postanowiliśmyzaczerpnąć języka wśród członków KołaNaukowego „Rehabilitant”. Okazało się, że pod czujnymokiem opiekunów – dr Heleny Bartyzel-Lechforowicz oraz dr Darii Sawaryn – koło prowadzibadania naukowe.Zwłaszcza z zakresu rehabilitacjiruchowej osób cierpiących na schorzenia i dysfunkcjefunkcjonalne. Uzyskaliśmy wysoce wiarygodną informację,że młodzi rehabilitanci czynnie współpracująz przychodnią REH-MEDIQ w Tyczynie. Ponadto właśniez inicjatywy członków koła zorganizowano w 2011 rokuzawody sportowe, w ramach spartakiady dla osób niepełnosprawnych.Inne informacje zostały poddane dalszymsprawdzeniom.Dzięki przyjętej taktyce działania 4 ustalono, żeprzewodnicząca Rady Kół Naukowych Monika Lewickaprzekazywała ważne informacje Mateuszowi Bartoszewiczowi,o przebiegu dnia otwartego. Informacje te cechowaławysoka wiarygodność, a także przedstawiająone bardzo wysoką wartość poznawczą. Po wahaniachi długiej naradzie, mając na uwadze, że zdradzamy tajemnicewarsztatowe, postanowiliśmy podzielić sięfragmentem tej wypowiedzi.„Podczas imprezy możnabyło skorzystaćz zabiegów kosmetycznych,masaży czekoladąi gorącymi kamieniami,a także zobaczyć pokazAnna Siewierska i Sebastian Żuczekz członkami Aviation ManagmentClub. Fot. W. Chrobakprofesjonalnego makijażu.Wszystko za sprawąstoisk KN Rehabilitant,KN Kosmetologii Estetycznej „Piękno” i KN„Chemikos” – powiedziała M. Lewicka. Tak to prawda.Chcąc dotrzeć dostruktur Forum InicjatywEuropejskich, działającegoprzy RegionalnymOśrodku Debaty Międzyna r o d o w e jw Rzeszowie, reporterzynapotkali na trudności.Z pomocą przyszłaAnna Siewierska i Sebastian Żuczekz zespołem radia radioeter.fm.Fot. W. Chrobakkryminalistyka. Wykorzystując pozyskanego agentadowiedzieliśmy się, że koło to działa pod auspicjamiMinisterstwa Spraw Zagranicznych RP. Dla bezpieczeństwaosobistego reporterów, oraz w celu ochrony naszegoinformatora, po inne ciekawe informacje odsyłamydo Internetu 5 .Poddaliśmy obserwacji uczelniane radio – radioeter.fm.Nasze operacyjne ustalenia pozwalają potwierdzić,że radiowcy prowadzą w sposób aktywy,a zarazem ciekawy swoją działalność. Podczas dniaotwartego profesjonaliści umożliwili amatorom spróbowanieswoich sił w starciu z mikrofonem. Dla wielu,jeżeli nie wszystkich, była to pierwsza okazja by zobaczyćprofesjonalne studio radiowe, z którego studenciWSIiZ korzystają na co dzień. Radiowy zespół współpracuje,m.in. Z kinem „Multikino” oraz klubem muzycznym„Wytwórnia”. Organizuje liczne spotkania kulturalne.Jedno z nich odbyło się z Czesławem Mozilem.Rozpoznanie środowiskoweRozpoznanie to jedna z funkcji kryminalistyki 6 .Rozpoznanie poprawnie prowadzone, dostarcza wieluwartościowych i przydatnych informacji. Przez co nabieżąco monitorowaliśmy przebieg wydarzeń, mimowystępujących trudności. Jak przystało na lotnych reporterów,nas oczywiście interesowało to, co mieli dopowiedzenia inni, ci, których spotkaliśmy podczasdziennikarskiej przygody.Doktorr Marek Jaszczuk (wykładowca akademicki,opiekun KN Nowych Technologii Programistycznych):nr 1 (25)Str. 48styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Lotni reporterzy Koła NaukowegoKryminalistyki zdają relacjęSprawozdaniaPokazana została gra „Freddy”, która wygrała międzynarodowykonkurs. Zaprezentowane zostały także gryna Xbox oraz robot sterowany kinetycznie. Na urządzeniatego typu tworzone są m.in. gry. Liderem KN NowychTechnologii Programistycznych jest Michał Ręczkowicz.Anna Dudek (uczennica liceum akademickiego):Jest bardzo ciekawie! Koleżanki i koledzy zachęcająmnie do aplikowania na tę Uczelnię.Oksana Lysovych (Koło Naukowe Logistyki): Dowiedziałamsię jakiś czas temu o Dniach Otwartych KółNaukowych, które organizowała uczelnia WSIiZ. Liczbauczestniczących kół pozytywnie mnie zaskoczyła, jakrównież sposób ich prezentowania.Marta Piękala (studentka ekonomii): Zorganizowaniedni otwartych daje studentowi możliwość współpracyz niezwykle interesującymi organizacjami studenckimi,pozwala również na czynne zaangażowanie sięw życie Uczelni.Bogdan Piasecki (KN Badań nad Bezpieczeństwemi Terroryzmem): Dni Otwarte to szansa promocjizagadnień związanych z bezpieczeństwem, edukacjaw tym zakresie, a także (poniekąd) forma zwalczaniaterroryzmu.Raport końcowyUzyskane informacje w pełni potwierdzają, żeubiegłoroczny Dzień Otwarty był bardzo dobrze zorganizowany.To doskonały przykład, na to jak wiele dobregomożna zrobić przy odrobinie zaangażowanie, ambicjii wierze w to, że też mamy wpływ na otaczającą nasrzeczywistość. Nasi rozmówcy oraz ich wypowiedzi pozwalajątwierdzić, że codzienny trud nie jest daremnymwysiłkiem, a stereotyp o „typowym studencie” nie znajdujeuzasadnienia w przypadku Wyższej Szkoły Informatykii Zarządzania w Rzeszowie.W raporcie końcowym, wypada nawiązać, do wypowiedzipani Marty Kołodziejczyk, kierowniczki DziałuPromocji WSIiZ, a zwłaszcza zaproszenia na spotkaniew ramach Dnia Otwartego,czyli Game Day2014. Impreza odbędziesię w czerwcuw Centrum Turystykii Rekreacji WSIiZw Kielnarowej. Zespółlotnych reporterów KołaNaukowego Kryminalistykiteż tam będzie. Liczymy, że poznani w grudniumłodsi koledzy spotkają się z nami za rok. Razem zrobimywięcej. A jeżeli nadal się wahacie – podpowiadamy– postawcie na WSIiZ! Tutaj odkryjecie siłę i pięknopasji! Więcej informacji pod adresem:www.kandydaci.wsiz.rzeszow.pl. Zobacz, nie zwlekaj.Zostań kowalem swego losu.Anna SiewierskaAnna WójcikSebastian ŻuczekPrzypisyAnna Siewierska i Sebastian Żuczekz członkami KN Fotografii"Diafragma". Fot. W. Chrobak1 Zob. A. Wójcik, w Klubie Garnizonowym o bezpieczeństwie, e-Terroryzm.pl, październik 2013, nr 10(22), s. 48-49., J. Swół, Pokonferencyjnerefleksje, e-Terroryzm.pl, październik 2013, nr 10(22), s. 50-54.2 Czynności operacyjne albo czynności operacyjno-rozpoznawcze jest toodrębny system poufnych, bądź tajnych działań organów policyjnych (wich strukturach, np. CBŚ, ABW, AW, ŻW, SG) prowadzonych poza procesemkarnym, lecz zazwyczaj służących aktualnym bądź przyszłym celomtego procesu i wykonywanych dla zapobiegania i zwalczania przestępczościi innych prawnie określonych negatywnych zjawisk społecznych.Zob. T. Hanausek, Kryminalistyka. Zarys wykładu, Warszawa 2009, s.112. Na marginesie warto zauważyć, że Wojskowe Służby Informacyjne(WSI) zostały zlikwidowane w 2006 r., a Służba Więzienna (SW) takichczynności nie prowadzi.3 Bartoszewicz, Kilkuset maturzystów na Dniu Otwartym WSIiZ, [z:]http://wsiz.rzeszow.pl/pl/Strony/aktualnosci.aspx?AID=2197, dostęp:29. 12. 2013 r.4 Z kryminalistycznego punktu widzenia taktyka to: „Dział kryminalistykiobejmujący wiedzę o takim wykorzystaniu sił i środków, przede wszystkimw sferze organizacji działań i ich efektywnej realizacji nastawionejbezpośrednio na walkę ze sprawca czynu zabronionego, które pozwolina optymalne, szybkie oraz zgodne z etyką i prawem osiągnięcie zamierzonychcelów i spełnienie przez to na określonym odcinku funkcji kryminalistyki”.T. Hanausek, Zarys taktyki kryminalistycznej, Warszawa1994, s. 17.5 http://wsiz.rzeszow.pl/pl/studenci/kola_naukowe/forum-inicjatyweuropejskich/Strony/fie.aspx6 T. Hanausek, Kryminalistyka…, wyd. cyt., s.32 i nast.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 49


Warto poznaćWspólna polityka bezpieczeństwa i obrony Unii Europejskiej.Geneza, rozwój, funkcjonowaniePułkownik dr hab. Andrzej Ciupiński swoją rozprawędoktorską poświęcił "Polsko-rosyjskiej współpracy rewolucyjnejw poglądach polskich i rosyjskich ugrupowań politycznychw latach 1864-1884". Obronił ją w 1984 r.W Uniwersytecie Warszawskim, uzyskując stopień doktoranauk humanistycznych, w specjalności historia najnowsza.Rozprawa habilitacyjna dotyczyła „Roli Francjiw kształtowaniu europejskiej autonomii strategicznej”i była realizowana w Akademii Obrony Narodowej, na WydzialeStrategiczno-Obronnym. W roku 2001 Pan AndrzejCiupiński uzyskał stopień doktora habilitowanegow zakresie nauk wojskowych, o specjalności bezpieczeństwopaństwa.Autor recenzowanej książki od 1999 do 2004 pełniłfunkcję szefa Katedry Bezpieczeństwa i Prawa Międzynarodowegow Wydziale Strategiczno-Obronnym AON, prowadząctam zajęcia z polityki bezpieczeństwa, teorii bezpieczeństwa,wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE. W chwiliobecnej jest profesorem na Wydziale Bezpieczeństwa NarodowegoAON. Jest autorem, współautorem oraz redaktorempublikacji z zakresu bezpieczeństwa międzynarodowego,między innymi: Ciupiński A. (red.), Dyplomacja wielostronna,AON 2003; Ciupiński A., Zając M., Wybrany problemy walkiz terroryzmem międzynarodowym, AON, Warszawa 2003;Ciupiński A. [i in.], Bilans dokonań Ministerstwa Obrony Narodowejw latach 2002-2005, AON, 2005; Ciupiński A., Europejskaagencja obrony, jako element integracji politycznej,"Zeszyty Naukowe Akademii Obrony Narodowej", 2005, nr 2,s. 32-42; Ciupiński A., Obszar wolności bezpieczeństwai sprawiedliwości; Rozwój europejskiej polityki bezpieczeństwai obrony [w:] Euroatlantycka przestrzeń bezpieczeństwa,Czaja J. (red.) AON, 2005, S. 69-85 oraz 86-106; CiupińskiA., Unia Europejska, jako aktor globalny: między ambicjamia słabościami, [w:] Podział odpowiedzialności za bezpieczeństwoEuropy pomiędzy NATO i Unię Europejską. Materiałyz sympozjum, Ciupiński A. (red.), AON 2006, s. 73-95;Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego,AON 2003 i 2008.Jego najnowsza publikacja "Wspólna polityka bezpieczeństwai obrony Unii Europejskiej Geneza, rozwój, funkcjonowanie"to, jak sam autor podkreśla we wstępie: książkapowstała, jako rezultat osobistych zainteresowań i studiówautora prowadzonych od 20 lat w Akademii Obrony Narodowejoraz dzięki wymianie informacji naukowej z polskimii europejskimi instytutami studiów strategicznych orazośrodkami badań problemów bezpieczeństwa i pokoju. Publikacjama 437 stron i składa się z 12 rozdziałów. Większośćrozdziałów jest proporcjonalnych względem siebie,jeśli chodzi o ilość stron (od 23-33 stron). Najkrótszy jestrozdział szósty (14 stron), zaś najdłuższe rozdziały dziewiąty(51 stron) i jedenasty (55 stron). Dzieło ma solidne fundamentynaukowe. Sama bibliografia zajmuje 16 i 1/3 strony,a przypisy zamykają sie liczbą 1139 odwołań.Na samym początku autor przybliża czytelnikowi historiębudowania europejskich zdolności wojskowych, nawiązującdo Europejskiej Wspólnoty Obronnej, planu Foucheta,projektów integracyjnych z lat 70-80 (jak między innymi:przyjęcie w 1973 Raportu kopenhaskiego, powołanie RadyEuropejskiej, przyjęcie Raportu londyńskiego 1981, DeklaracjiStuttgardzkiej 1983) oraz do Jednolitego Aktu Europejskiego.Rozdział drugi poświęcony został budowaniu EuropejskiejTożsamości Bezpieczeństwa i Obrony (w tym kwestiomzwiązanym z: Deklaracją o reaktywowaniu Unii Zachodnioeuropejskiej,misjom petersberskim, budowie wielozadaniowychsił wojskowych, Eurokorpusowi, Euromarforwi - EuropejskimSiłom Morskim oraz Euroforowi - lądowym siłomszybkiego reagowania). Drugą część tego rozdziału autorprzeznaczył na przedstawienie operacji Unii Zachodnioeuropejskiej(Cleansweep czy Sharp Guard; misji obserwacyjnejna Dunaju, misji cywilnej w Mostarze, operacji Albai Wielonarodowej Doradczej Jednostce Policyjnej w Albanii,misja rozmontowywania w Chorwacji MADUEO z 1999 roku).W kolejnej części książki autor opisuje rozwój EuropejskiejPolityki Bezpieczeństwa i Obrony, poruszając problematykębudowy samodzielnych zdolności wojskowych UE,udziału UE w reagowaniu na kryzysy międzynarodowew sytuacji, bez powielania zadań NATO - skich, lecz ich uzu-nr 1 (25)Str. 50styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony UniiEuropejskiej. Geneza, rozwój, funkcjonowanieWarto poznaćpełnianiu; kwestii powołania Europejskiego Korpusu SzybkiegoReagowania, realizacji Europejskiego Celu Operacyjnego/Zasadniczego.W rozdziale czwartym autor opisuje konceptualizacjęWspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony, debatyz przełomu XX i XXI wieku toczone w łonie UE wokół zadańUE w aspekcie współczesnych zagrożeń. Autor przywołujechociażby fragment Załącznika i Deklaracji z Laekenw sprawie przyszłości Unii Europejskiej: Teraz, gdy już nastałkoniec zimnej wojny i żyjemy w zglobalizowanym, choć nadalw dużym stopniu podzielonym świecie, Europa musi przejąćciężar odpowiedzialności za zarządzanie tą globalizacją; musiodegrać rolę siły zdolnej zdecydowanie przeciwstawić sięwszelkim formom przemocy, terroru i fanatyzmu, nie zamykającjednak oczu na rażące przejawy niesprawiedliwości.W dalszej części rozdziału skupia się na Europejskiej StrategiiBezpieczeństwa, na współpracy ONZ i UE oraz na wybranychstrategicznych scenariuszach zaangażowania wojskowychzdolności UE (operacjach wspierania pokoju, wojskowejinterwencji humanitarnej).W piątym rozdziale prof. Ciupiński przedstawia instytucjeodpowiedzialne za Wspólną Politykę Bezpieczeństwai Obrony, by w kolejnym skupić się na jej strukturach polityczno-wojskowychi agendach (Komitet Politycznyi Bezpieczeństwa, Komitet Wojskowy UE, Sztab WojskowyUE, Europejska Agencja Obrony). Jest to najkrótszy rozdziałksiążki.W siódmej części publikacji autor opisuje proceduryoperacyjne WPBiO, dotyczące finansowania, planowaniai dowodzenia operacjami wojskowymi. W następnym rozdzialeskupia się na doskonaleniu zdolności wojskowychw ramach Europejskiego Celu Operacyjnego/Zasadniczego2010, przedstawiając 9 zasad wykorzystania sił interwencyjnychUE i porusza problematykę związaną z Grupami Bojowymi,by w drugiej części rozdziału rozwoju zdolności lotniczychi morskich.W rozdziale 9 autor skupił się na przedstawieniu wojskowychoperacji UE z podziałem na Bałkany i Afrykę, zaśw 10 i 11 rozdziale na cywilnych operacjach reagowaniakryzysowego. Rozdział 10 zawiera informacje dotyczące Europejskiejstrategii walki z terroryzmem, Europejskich SiłŻandarmerii oraz ram instytucjonalnych cywilnych operacji,w tym ochrony ludności cywilnej w sytuacjach kryzysowychKolejny rozdział natomiast to opis poszczególnych cywilnychmisji w zakresie reagowania kryzysowego z podziałem na terealizowane w Europie, poza jej granicami (Aceh, Bliskii Środkowy Wschód, Trak, Afganistan) i w Afryce.W ostatnim rozdziale autor pokusił sie o analizę miejscai roli Polski w polityce bezpieczeństwa i obrony UE (jejwspółpracy z UE w zakresie bezpieczeństwa, stanowiskawobec Europejskiej Tożsamości Bezpieczeństwa i Obrony,udziału w EPBiO i WPBiO).Podsumowując, recenzowana publikacja jest doskonałymkompendium wiedzy, godnym polecenia studentom kierunków:bezpieczeństwo wewnętrzne, narodowe, stosunkimiędzynarodowe, politologia czy europeistyka. Autorw swoim dziele zawarł wszelkie informacje niezbędne dozrozumienia genezy powstania, jak i funkcjonowania europejskiejpolityki bezpieczeństwa i obrony, jednocześnie niezarzucając czytelnika zbędnymi szczegółami. Dużym waloremdzieła jest przedstawienie politycznych kontekstówwszelkich decyzji związanych z podejmowaniem kolejnychkroków przez UE w ramach wspólnych działań w zakresiebezpieczeństwa. Język publikacji jest jak najbardziej naukowy,na szczęście pozbawiony denerwującej maniery niektórychautorów-profesorów, piszących dzieła słownictwem takgórnolotnym, że aż przesłaniającym prawdziwy sens publikacji,dlatego mimo zastosowanej tutaj "suchej" narracji książkama szansę przysłużyć się wielu studentom, a nie tylkopokrywać się kurzem na półkach elity naukowej. Bogata bibliografiai wielość odwołań stosowanych w przypisach podkreślarzetelność publikacji. Bez wątpienia, szanując dotychczasowydorobek prof. Andrzeja Ciupińskiego i licząc na kolejnejego publikacje, jest to dzieło jego życia.Ewa Wolska-LiśkiewiczA. CiupińskiWspólna politykabezpieczeństwai obrony UniiEuropejskiej.Geneza, rozwój,funkcjonowanieWarszawa 2013,ss. 437.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 51


Warto poznaćAparat centralny 1. Zarządu Głównego KGB jako instrumentrealizacji globalnej strategii Kremla 1954 – 1991Leszek Pawlikowicz, ur. W 1969 r.,z wykształcenia jest historykiem i adiunktemw Zakładzie Historii Państwa i Prawa UniwersytetuRzeszowskiego. Zainteresowania naukowe dr.L. Pawlikowicza ogniskują się wokół szeroko rozumianejproblematyki działania służb specjalnychczasów zimnej wojny.Pierwszą, interesującą publikacją, była książkapt. Tajny front zimnej wojny. Uciekinierzy z polskichsłużb specjalnych 1956 – 1964. Ponadto opublikowałkilkadziesiąt artykułów poświęconych tej tematyce,jak np. Bezpieczeństwo w służbie wywiadu –funkcje, struktury i obsada personalna pionu kontrwywiaduzagranicznego Komitetu BezpieczeństwaPaństwowego (przy Radzie Ministrów ZSRR) w latach1954 – 1991 [w:] Służby i formacje mundurowew systemie bezpieczeństwa wewnętrznego RzeczypospolitejPolskiej, (red. E. Ura, St. Pieprzny), Rzeszów2010 lub np. Organizacja i zadania oraz wybraneproblemy funkcjonowania legalnych rezydentur zagranicznychwywiadu KGB w latach 1954 – 1991[w:] Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego, wydaniespecjalne, październik 2013 r.; Pion kontrwywiaduzagranicznego 1. Zarządu Głównego KomitetuBezpieczeństwa Państwowego (przy Radzie MinistrówZSRR w latach 1954 – 1991 – funkcje, strukturyi kadry. Zarys problematyki [w:] Przegląd BezpieczeństwaWewnętrznego nr 7 (4) 2012 czy Struktura,kadry oraz baza agenturalno – logistyczna PowiatowegoUrzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Jaślew latach 1945 – 1948 według meldunkówi sprawozdań wewnątrzresortowych [w:] Aparat represjiw Polsce Ludowej 1944 – 1989, nr 1/7/2009.Innymi publikacjami, z zakresu zagadnień wywiadowczych,są artykuły: Brytyjskie organy wywiadui kontrwywiadu wobec uciekinierów ze służb specjalnychpaństw bloku wschodniego w latach 1956 –1970 [w:] Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej,Ekonomia i Nauki Humanistyczne nr 9/2001lub Nielegalni uciekinierzy z instytucji rządowychZwiązku Radzieckiego w latach 1945 – 1953 i ichstatus prawny [w:] Rzeszowskie Zeszyty Naukowe,Prawo – Ekonomia, tom XXIII, Rzeszów 1998.Baza źródłowa omawianej publikacji jest bardzoobszerna. Spis bibliograficzny został podzielonyna osiem działów: Dokumenty, Wydawnictwa źródłowe,Relacje niepublikowane i korespondencje,Wspomnienia. Pamiętniki, wywiady, relacje, przesłuchania,Monografie, analizy, syntezy, słowniki,informatory, Artykuły historyczne i politologiczne,referaty, Specjalistyczne portale internetowe i bazydanych wykorzystane w pracy oraz Filmy dokumentalne.Jak pisze autor obejmuje ona 900 materiałówi ponad 150 tysięcy stron tekstu. Bibliografiazajmuje 44 strony książki, czyli nieco ponad 10%całości opracowania. Prawie dziewięć stron spisubibliograficznego stanowią dokumenty, uzyskaneprzez autora w różnych instytucjach (archiwach),także drogą kwerendy elektronicznej. Interesującoprezentują się wydawnictwa źródłowe, jak i działzwiązany ze wspomnieniami, pamiętnikami, wywiadamii relacjami. Podobne uwagi, pozytywne, mamdo pozostałych części bibliografii. Jak czytamy wewstępie autor tą tematyką zajął się w listopadzie1999 roku, a zakończył we wrześniu roku bieżącego(2013) redagowanie książki. Kwerendę prowadziłprzez bez mała 14 lat, oczywiście z różnym nasileniem.Gdyby rozłożyć kwerendę jednakowo, nakażdy dzień z ubiegłych 14 lat, doktor L. Pawlikowiczśrednio dziennie powinien był przeglądać, conajmniej 29, 35 strony, wykonując jednocześnienotatki porządkujące (fiszki). Widać tutaj ogromnr 1 (25)Str. 52styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Aparat centralny 1. Zarządu Głównego KGBWarto poznaćpracy, który włożył autor w swoje dzieło. Zbiory wykorzystywanychdokumentów liczyły 10 000 stron 1 .Oprócz dokumentów niezwykle pomocnymi, byłydla autora w odtwarzaniu struktur, kadr i ich zmianpublikacje takich autorów jak: Nikita Pietrow, ChristopherAndrew czy bułgarski badacz Jordan Bajew.Aby nie nudzić czytelnika, odsyłam do wstępuw książce 2 .Bibliografia, a przynajmniej jej zapis, pokazujegłębokie i wieloletnie zajmowanie się autora podjętymw opracowaniu problemem. Oczywiście, zawszemożna coś znaleźć nowego, nieuwzględnionegoprzez autora, ale tym zajmiemy się szerzejw konkluzjach recenzji. Ja np. W kwestiach definicyjnychnie posługiwałbym się głównie leksykonemJana Lareckiego czy raportem CIA o wywiadzie radzieckim,ale również np. słownikiem kontrwywiadowczymKGB z 1972 roku, który mógłby być pomocyw zrozumieniu specyfiki terminologii radzieckichspec służb.Leszek Pawlikowicz w swojej pracy posługujesię metodami empirycznymi, ilościowymi oraz porównawczymi3 . Ponadto przyglądając się układowiksiążki widać, że autor stosuje metodę problemowo– chronologiczną, przy konstruowaniu układurozprawy. Zajmując się tak skomplikowaną, a takżeinterdyscyplinarną problematyką służb specjalnych(tutaj wywiadu cywilnego) autor w dużym stopniupowinien był polegać na wiedzy poza źródłowej,która winna mu być wielce pomocnaw opracowaniu książki. Czy to czynił, trudno mi odpowiedzieć.Ponadto, choć sam autor mówio składaniu puzzli, to w swojej pracy niewątpliwieposługiwał się metodą mozaikową, stosowanąw pracy wywiadowczej, próbując odtworzyć aparat1. Zarządu Głównego KGB, na przestrzeni 37 latjego funkcjonowania.Analizując układ książki można mieć kilkauwag natury redakcyjnej, jak również braku elementówmerytorycznych, które zdaniem piszącegorecenzję powinny być zawarte w publikacji. Samtytuł książki mówi o roli wywiadu KGB, jako instrumentuglobalnej strategii Kremla. Już sama analizaspisu treści, tytuły rozdziałów i podrozdziałów pokazuje,że ich zawartość nie oddaje tytułu rozprawy.W mojej opinii, generalizując, mamy dobry,a nawet bardzo dobry opis instrumentu, lecz niedowiadujemy się, jak naprawdę, w jakim zakresiebył ten aparat używany dla realizacji strategicznychzamierzeń władz ZSRR w wymiarze globalnym. Abyw pełni tytuł książki odzwierciedlał zawartość, powinnaona być uzupełniona o część periodyzującąpolitykę zagraniczną ZSRR w tym okresie, tak wobecgłównego przeciwnika (USA), innych państwkapitalistycznych oraz obozu państw socjalistycznychi III świata.Np. opisywane działania pionu dezinformacji(podrozdział 5.2.5) nie mogą być elementem opisustrategiczno - politycznych zamierzeń Kremla, leczjedynie doraźnej taktycznej działalności, która mogłapomóc ZSRR w realizacji celów czasowych, conajwyżej taktycznych i jedynie utrudniać i zakłócaćdziałania strony przeciwnej.Należy się zgodzić z autorem, że przed upadkiemdwubiegunowego świata, publikacji poświęconychproblematyce służb specjalnych (czytaj wywiadi kontrwywiad) nie było wiele. Dotyczy to nietylko Polski. Ale mimo wszystko, co nie nieco byłow publicznym obiegu i zainteresowani mogli sobiewyrobić pewien pogląd na funkcjonowanie omawianychsłużb czy działalności wywiadowczej. Możnatu wymienić publikacje w języku polskim autorów,takich jak: J. Bronisławski i jego Szpiegostwo wywiadparagrafy z 1974 r., tegoż Zanim przyjdąo świcie (1969), G. Jaszuński, Tajemnica RichardaSorge z 1969 r., Wł. Kozaczuk, Bitwa o tajemnicez 1967 r., F. Bielak, Służby wywiadowcze RepublikiFederalnej Niemiec z 1985 r., St. Sokołowski, Wywiadczy mafia? z 1978 r., P. Kostin, FBI – Amerykańskatajna policja z 1971r., Dokumenty wrogieje-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 53


Warto poznaćAparat centralny 1. Zarządu Głównego KGBdziałalności rządu Stanów Zjednoczonych wobecPolski Ludowej z 1953 r., A. Czechowicz, Siedemtrudnych lat z 1974 r., St. Gaszewski, CIA Geneza –rozwój – działalność z 1978 r., G. Feix, Sûrete wielkieucho Paryża z 1978 r., K. Grünberg, SS – czarnagwardia Hitlera z 1975 r., B. Owsianko, Prowokatorzyi spiskowcy z 1977 r., H. Piecuch, Siedemrozmów z generałem dywizji Władysławem Pożogąz 1987 r., R. Kilarskiego, Organizacja wywiadowczaReinharda Gehlena z 1978 r. czy np. studiując materiałyXXII Zjazdu Komunistycznej Partii ZwiązkuRadzieckiego, Referaty, uchwały i przemówieniaw dyskusji 17.X. – 31.X.1961, z 1962 r. Interesująceinformacje związane z problematyką służb specjalnychprzynosiła lektura Forum czy np. PrzegląduTygodniowego (np. fragmenty wspomnień P. Wrighta).Można by wymienić jeszcze wiele innych pozycjiksiążek i artykułów. Uważam, że ze szkodą dlaksiążki autor nie wykorzystał monumentalnegoopracowania Franciszka Bernasia pt. Mrok i mgła,z dziejów K.G.B. wydanego w 1997 r.Z autorów współczesnych można wskazać naA. Żebrowskiego, M. Minkinę, A. Pepłońskiego, J.Lareckiego, P. Kołakowskiego, A. Misiuka, J. Babulęczy S. Zalewskiego.Książka została podzielona na pięć rozdziałów.Zawiera również wykaz najważniejszych skrótów,wstęp, podsumowanie, dwa aneksy, bibliografięoraz indeks nazwisk.Pierwszy rozdział zatytułowany Usytuowaniew strukturach aparatu państwowego, formy organizacyjne,zadania oraz potencjał kadrowy wywiaduKGB został podzielony na dwa podrozdziały: Miejscew systemie organów bezpieczeństwa, formyorganizacyjne oraz podstawowe funkcje i priorytetywywiadu KGB oraz Potencjał kadrowy wywiaduKGB a stan liczebny aparatu centralnego.Ten niewielki, bo liczący zaledwie 13 stronwprowadza czytelnika w historię wywiadu zagranicznegoZwiązku Radzieckiego. Generalnie, cezurąotwierającą rozdział jest okres lat od 1945 roku do1954 – powstanie KGB. Szkoda, że autor nie sięgnąłtrochę wcześniej, gdyż pokazanie na szerszymtle historycznym, uwarunkowań politycznychi teoretycznych założeń radzieckiego wywiadu podniosłoby wartość merytoryczną rozdziału 4 .Drugi rozdział, Nadzór nad funkcjonowaniemwywiadu KGB, także składa się z dwóch podrozdziałów.Są to: Zakres i organy nadzoru zewnętrznegooraz Zakres i organy nadzoru wewnętrznego.Ta część pracy jest obszerniejsza i liczy 35 stronoraz zawiera m in. osiem tabel przedstawiającychp r z e d s t a w i c i e l i a p a r a t u p a r t y j n e g o(niewybieralnego) sprawujących kierownicze funkcjew komórkach organizacyjnych KC KPZR, zajmującychsię nadzorem i współpracą z KGB, w tymwywiadem tej służby.Jak mi się wydaje przedstawiając organy politycznego,cywilnego nadzoru nad wywiadem KGBoraz samym Komitetem, autor powinien uwzględnićw tym rozdziale funkcjonującą przez kilka latSłużbę Specjalną KC WKP (b), co w mojej opinii jestważne dla zrozumienia i pełnej wiedzy nad politycznąkontrolą organów bezpieczeństwa ZSRR. Służbastanowiła niewątpliwie element praktycznego nadzorunad posunięciami służb wywiadowczych(specjalnych), chociażby ze względu np. na przejęciepionu kryptograficznego z MGB.Kolejny, niewielki rozdział, liczący 22 stronyi noszący tytuł: Ewolucja struktury organizacyjnejaparatu centralnego 1. Zarządu Głównego KGBw latach 1954 – 1991 pokazuje mrówczą pracęautora nad odtworzeniem struktur organizacyjnychZarządu na przestrzeni 37 lat jego funkcjonowania.Powstaje pytanie na ile dokładnie udało się dr.Leszkowi Pawlikowiczowi odtworzyć prawdziwestruktury wywiadu KGB. Jeżeli podobieństwo sięgałoby90%, powtórzyłby sukces piątki historykówz Yale University 5 . Pozostaje tylko odpowiedzieć napytanie, w jaki sposób można by zweryfikowaćnr 1 (25)Str. 54styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Aparat centralny 1. Zarządu Głównego KGBWarto poznaćustalenia autora omawianej książki, który dla celówanalizy struktur wykorzystał kilkadziesiąt rozmaitychźródeł. Rozdział zamykają dwa schematy organizacyjnepokazujące strukturę 1 Zarządu Głównegow 1954 i 1991, czyli stanowią klamrę spinającąokres funkcjonowania tej struktury.Czwarty rozdział: Kierownictwo wywiadu KGBprzedstawia w dwóch podrozdziałach zatytułowanych:Naczelnicy oraz Pierwsi zastępcy oraz zastępcynaczelnika, kierujących tą służbą w okresie jejfunkcjonowania. Naczelnicy i ich pierwsi zastępcyi zastępcy są również pogrupowani w trzech tabelach,pokazujących m in. dane na temat ich stopnia,narodowości, dat urodzenia i śmierci, narodowości,oraz stanowisk (ale kierowniczych) zajmowanych,podczas służby w organach bezpieczeństwa.Ostatni, piąty rozdział noszący tytuł: Funkcje,potencjał kadrowy oraz struktury poszczególnychjednostek organizacyjnych centrali wywiadu KGBstanowi najobszerniejszą część książki, liczy bowiem197 stron. Został podzielony na trzy głównepodrozdziały pt. Jednostki „liniowe” (pion wywiadupolitycznego), Jednostki „funkcjonalne”i Infrastruktura centrali 1. Zarządu Głównego KGB.Odpowiednio, podrozdział pierwszy podzielony zostałna 16 części, a drugi na 29. Trzeci podrozdziałstanowi całość, niepodzieloną na mniejsze części.Kolejne części podrozdziału pierwszego opisująstrukturę, zmiany, reorganizacje jednostek„liniowych” Zarządu. Jednostkami „liniowymi” nazwałautor wydziały, które zajmowały się działalnościąwywiadowczą w określonych regionach globu:np. Wydział amerykański, Wydział arabski czy np.Wydział afrykańsko – anglofoński. W każdej częścipodrozdziału znajduje się tabela przedstawiającazidentyfikowanych naczelników wydziałów.Podrozdział drugi, pokazuje nam w 29 częściachjednostki organizacyjne wspierające pracęwydziałów liniowych oraz prowadzące samodzielnądziałalność. Są to m in. niezwykle istotny Pionkontrwywiadu zagranicznego czy Pion wywiadu naukowo– technicznego, Pion informacyjno – analityczny,Pion dezinformacji, czy Pion dywersji. Innejednostki „funkcjonalne” 1. Zarządu Głównego KGBzajmowały się operacjami z pozycji kraju, łącznościąradiową, szyframi, kadrami, współpracąz krajami socjalistycznymi, rezerwą kadrową czyproblematyką administracyjną. W ramach zarządudziałały także Komitet KPZR, Komitet Komsomołu,sekretariat czy też pion szkoleniowy oraz instytutynaukowo – badawcze oraz jednostki specjalne.Ciekawostkowym jest podrozdział 3 przedstawiającyzaplecze obiektowe Zarządu, czyli tzw. lasek Jasieniewo,siedziby instytutów naukowo – badawczychoraz szkoły (instytutu) wywiadu.Książkę zamykają krótkie podsumowaniei dwa aneksy przedstawiające oficerów KGB i GRUwspółpracujących z zachodnimi służbami specjalnymioraz spis kluczowych systemów uzbrojeniapaństw NATO pozyskanych przez wywiad KGB. Ponadto,za aneksami znajdują się bibliografia orazindeks nazwisk.Recenzentowi łatwiej poddawać krytycznej, aczżyczliwej analizie, gotowe już dzieło. Uwieńczeniewieloletniej działalności badawczej autora, koncepcjinapisania i jej realizacji praktycznej. Ocena powinnazachować obiektywizm, i być dokonanaw oparciu o posiadaną przez recenzenta wiedzęoraz analizę opracowania.Praca dr. Leszka Pawlikowicza jest osiągnięciemnaukowym bardzo trudnym do oceny, gdyżw rodzimej literaturze naukowej nie posiada swojegoodpowiednika lub opracowania podejmującegow ten sposób lub podobny temat (problem).W pierwszym rzędzie chcę się odnieść do kwestiizwiązanych z merytoryczną redakcją książkioraz w mojej opinii pewną koniecznością jej uzupełnienia,niezbędną dla celów poznawczychi badawczych. Osobiście widziałbym np. w kolejnymwydaniu połączenie redakcyjne rozdziału pierwsze-e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 55


Warto poznaćAparat centralny 1. Zarządu Głównego KGBgo zajmującego się usytuowaniem wywiaduw strukturach aparatu państwowego z rozdziałemtrzecim przedstawiającym ewolucję struktury organizacyjnejaparatu centralnego badanego zarządu.Tak skonstruowany rozdział wzbogaciłbym o krótkiepodrozdziały omawiające wcześniejsze mutacjeorganizacyjne wywiadu cywilnego ZSRR (Rosji Radzieckiej)oraz przedstawił zmiany zachodzącew strukturach aparatu państwowego przed i po powstaniuKGB. Ponadto np. we wstępie lub specjalnymwprowadzeniu do książki scharakteryzowałbymtło polityczne i inne uwarunkowania zewnętrznei wewnętrzne, które doprowadziły do ustaleniana 37 lat, takiego wzorca funkcjonowania wywiaduKGB oraz całego Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego.Z kolei dotychczasowe rozdziały drugi (nadzórnad funkcjonowaniem wywiadu) oraz kierownictwowywiadu połączyłbym w jeden rozdział, próbującprzedstawić w nim m in. rozszerzone charakterystykiosób nadzorujących i kierujących wywiadem.W tym aspekcie widziałbym analizę ich życiorysówpod względem wykształcenia, powiązań terytorialnych(ziemlak), wcześniejszego przebiegu służbyi pracy, przemieszczania się kadr pomiędzy KGBa GRU.Znaczącym, merytorycznym brakiem książki,który powinien być uzupełniony jest nie przedstawienie,oczywiście w dużo węższym zakresie niż toma miejsce w wypadku wywiadu KGB, jego głównegokonkurenta – CIA, w tych samych aspektachczyli: geneza, struktury, kadry, usytuowaniaw systemie aparatu państwowego USA, nadzór itp.Dla czytelnika byłby to ważny aspekt porównawczypozwalający na zrozumienie specyfiki funkcjonowania1. Zarządu Głównego KGB.Autor sygnalizuje doktrynę wywiadowcząZSRR, wskazuje dokumenty polityczne regulującekierunki i zadania wywiadu. Brak jednak głębszegopochylenia się nad filozofią działania wywiadu państwaradzieckiego. Byłby to czwarty, bardzo trudnydo napisania, teoretyczny rozdział poświęcony kanwie,istocie, celom działania wywiadu ZSRR (RosjiRadzieckiej), które legły u podstaw jego organizacji,a odcisnęły piętno na historii funkcjonowania zarząduwywiadu KGB.Rozdział piąty natomiast podzieliłbym na dwarozdziały poświęcone jednostkom „liniowym” orazjednostkom „funkcjonalnym”. Infrastrukturę wrzuciłbymdo aneksów. W tych dwóch podrozdziałachnależałoby także spróbować stworzyć rozszerzonecharakterystyki osób kierujących wywiadem KGB.W tym względzie, jak pisałem wcześniej, widziałbymanalizę ich życiorysów pod względem wykształcenia,powiązań terytorialno - etnograficznych, wcześniejszegoprzebiegu służby i pracy, przemieszczaniasię kadr pomiędzy KGB a GRU oraz karieryw innych jednostkach organizacyjnych Komitetu,bądź innych instytucjach państwowych. A nawetspróbować prześledzić ich działalność na emeryturze,już we współczesnej Rosji.Warto by również uzupełnić aneksy o tekstywyselekcjonowanych dokumentów, którymi w pracynad książką, wspierał się autor. Dla sprawniejszegoposługiwania się publikacją uzupełniłbym ją co najmniejo indeks rzeczowy, a może jeszcze geograficzny.Mam także uwagę do stosowanych w dużejobfitości przypisów (aparatury naukowej). Pokazująone wielką erudycję i oczytanie autora, leczz drugiej strony odzwierciedlają, moim zdaniem,obawy przed zarzutem nienaukowości opracowania,ze względu na podjęty temat. W kolejnym wydaniuksiążki odstąpiłbym od szerokich przypisówdo tabel oraz ograniczył przypisy proste na rzeczrozszerzających, polemicznych czy łączonych, któreprzy poruszanej tematyce w większym stopniu podnosiłybywalory naukowe książki.Przykładem jest przypis nr 166, s. 191 dotyczącyOlega Kaługina. Przywoływany Michaił Stiepa-nr 1 (25)Str. 56styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Aparat centralny 1. Zarządu Głównego KGBWarto poznaćnowicz Dokuczajew pisze coś więcej na temat Kaługina,przedstawia własne sugestie na temat przyczynjego „zsyłki” do Leningradu, na zastępcę szefaobwodowego KGB ds. milicji. To awans dla szefazarządu kontrwywiadu zagranicznego, czy też nie?Jakie były przyczyny, czy tylko niechęć Kriuczkowao tym zadecydowała. A ostatecznie Dokuczajew byłpodwładnym Kaługina, kierował 5 wydziałem zarządukontrwywiadu zagranicznego, zajmującym siękluczowymi problemami tegoż zarządu.Generał Michaił Dokuczajew miał wieloletnistaż wywiadowczy, do szefa rezydentury włącznie,ukończył dwie szkoły specjalne, w tym AkademięDyplomatyczną GRU oraz kursy doskonalenia kadrkierowniczych KGB.Ponadto przeskoczył swojego pryncypała Kaługinai wprost z fotela naczelnika wydziałuw zarządzie będącym częścią 1. Zarządu GłównegoKGB awansował na zastępcę szefa innego, samodzielnego,zarządu Komitetu. Funkcję zastępcySzefa 9 Zarządu KGB sprawował 14 lat. Czyli moimzdaniem tę opinię należało przedstawić. Tak samojak np. sięgnąć do oceny Kaługina i jego ewentualnejwspółpracy ze służbami USA innego weteranawywiadu KGB płk. Olega Nieczyporenki.Kwerenda w poszukiwaniu materiałów na taktrudny, skomplikowany temat, prowadzona przezjednego człowieka mimo, że w mojej ocenie dogłębna,nie zawsze skutkuje prawidłowością wnioskówczy też pełnym opisem faktów. Sięgnijmy np. dopodrozdziału 5.2.29 pt. Wojskowe oddziały operacjispecjalnych. Autor opisuje w nim m in. oddział Wympiełi jego operacje, w tym w Bejrucie. Przedstawionazostała pewna funkcjonująca wersja działaniapododdziału Wympieła, w związkuz uprowadzonymi w Bejrucie dyplomatami radzieckimi.Rzekome ultimatum dla przywódców IslamskiejOrganizacji Wyzwoleńczej i zamordowanieprzez bojców Wympieła członka rodziny jednegoz szefów tejże organizacji. Przesłanie paczkiz fragmentami ciała z ultimatum w celu wypuszczeniadyplomatów. Odwołaniem jest przypis nr 555, s.321. Autor przywołuje aż 9 pozycji literatury. Sprawdziłemtrzy: Patterns Global of Terrorism: 1985,Aleksandra Kołpakidi, co prawda wydanie późniejszez 2009 r. oraz Aleksandra Siewiera. Ponadtopróbowałem odszukać przywoływany tekst na stroniewww.artofwar.ru/1/10171/text_0060.shtml,ale ponieważ autor logował się w 2010 roku, cośsię mogło zmienić. Tekstu nie znalazłem. Może zawiodłaspostrzegawczość. Pozostałych źródełz przypisów nie sprawdzałem, ale w tekstach Kołpakidiegooraz Siewiera (prawie plagiat) oraz Patterns…nic nie ma na temat ćwiartowania.Z tekstów rosyjskich autorów wynika jedynie, żepododdział Wympieła wyleciał do Bejrutu. Nic natemat akcji. I teraz dlaczego podkreślałem ważnośćprzypisów polemicznych czy wyjaśniających, dla naukowejwartości publikacji. Wystarczyło, aby autorprzeczytał wywiad z pułkownikiem Jurijem Perfiliewem,ówczesnym rezydentem wywiadu KGB na BliskimWschodzie pt. Porwanie w Bejrucie, autorstwaN. Dołgopołowa, zamieszczonym w gazecie Trud nr138 z 27 lipca 2000 r., z którego wynika, że Wympiełnie uczestniczył w akcji. Natomiast dyplomatówodzyskano na drodze pracy operacyjno – rozpoznawczejoraz dzięki posiadaniu dobrych układówi sprawnej siatki agenturalnej w rozmaitych organizacjachi skutecznym negocjacjom prowadzonymprzez samego Perfiliewa. W ramach uzupełnienia,w Historyczno – Publicystycznym Almanachu Łubianka,nr 8, na stronach od 51 do 63 został zamieszczonyartykuł Wiaczesława Łaszkuła 6 pt. Jakoswobodzili radzieckich zakładników w Libanie, którypotwierdza wypowiedź Perfiliewa. Jako ciekawostkędodam, że jeden z uratowanych dyplomatów,oficer wywiadu Oleg Spirin zdezerterował pięć latpóźniej w Kuwejcie. O czym zresztą informuje czytelnikówautor, zamieszczając nazwisko defectoraw tabeli aneksu nr 1 (s. 348).e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 57


Warto poznaćAparat centralny 1. Zarządu Głównego KGBRozprawa doktora Leszka Pawlikowicza mimoprzedstawionych powyżej uwag, ma rys pionierski.Przypomina jednak budowlę konstruowaną na zasadzietzw. pruskiego muru. Jest już drewnianakonstrukcja, z pewnymi wypełnieniami, lecz niedokończona. Uzupełnianie należałoby zacząć odwdrożenia przedstawionych uwag, być może modyfikowanychw trakcie pracy nad kolejnym wydaniemksiążki.Moi dwaj wykładowcy akademiccy, nieżyjącyprofesorowie historii Jerzy Danielewicz i Karol Grünbergwprowadzając studenta w świat historii najnowszej,zaszczepili mi dwie ważne zasady. ProfesorDanielewicz podkreślał, że, aby ustosunkowaćsię do konkretnych zdarzeń, zaprezentować własneoceny, należy je przedstawiać na niezbędnym, alestosunkowo szerokim tle uwarunkowań historycznych.Z kolei profesor Grünberg, sam zajmujący sięprzecież historią najnowszą, powiadał, że to co wydarzyło20, 30 czy nawet 40 lat temu, to nie jestjeszcze historia. Brak dystansu, żyją świadkowiewydarzeń, mogą istnieć silne więzi emocjonalnewobec badanego zjawiska, co utrudnia obiektywizm,tak niezbędny w pracy historyka. Mawiał,a był wtedy w trakcie pisania biografii Hitlera, żew czasie wojny to Adolf miał nad nim przewagę,a teraz on, gdyż, jak mu się znudzi to wrzuca go dokąta.Temat podjęty przez dr. Leszka Pawlikowicza,jest zagadnieniem bardzo aktualnym, ciągle niedostateczniezbadanym, który może być przydatnyw ocenie funkcjonowania współczesnego wywiadurosyjskiego. Ponadto wiedza na temat mechanizmówwywiadu, jego funkcjonowania w państwachautorytarnych i demokratycznych jest niezbędna,przynajmniej w podstawowym zakresie funkcjonariuszomsłużb specjalnych czy politykomi urzędnikom zajmującym się problematyką bezpieczeństwainformacyjnego, ochrony informacji niejawnychczy osłony kontrwywiadowczej, nie mówiąco decydentach w sprawie wywiadu oraz członkachsejmowej komisji ds. służb specjalnych. Ponadtoznajomość roli, zadań, znaczenia, usytuowania wywiaduw strukturach państwowych jest niezbędnapolitologom i historykom zajmującym się tą problematykąlub tematami pokrewnymi.Myślę, że pierwszą zasadną propozycją byłobyzorganizowanie debaty naukowej (konferencji) natemat przedstawiony w książce, zapraszając dodyskusji naukowców i publicystów rosyjskich, począwszyod Aleksandra Kołpakidiego, AleksandraSiewiera lub Siergieja Woroncowa. Może należałobyzaprosić na konferencję członków StowarzyszeniaStudiowania Historii Ojczystych Służb Specjalnychna czele np. Wiaczesławem Łaszkułem, AleksandremZdanowiczem czy Walerijem Wieliczko.Być może przyjechaliby Oleg Maksymowicz Chłobustowlub Igor Atamanienko. Może udałoby się skusićdo udziału w tym przedsięwzięciu członków StowarzyszeniaWeteranów Wywiadu ZagranicznegoFederacji Rosyjskiej. Przy tego typu tematyce niezbędnisą żywi świadkowie historii, którzy napełniążywą treścią dokumenty i opracowania poddanenaukowej analizie.Inną moją propozycją jest powołanie formalnego(bądź nieformalnego) zespołu naukowców zajmującychsię tematyką radzieckich (rosyjskich)służb specjalnych, aby zacząć realizować szerszyprojekt badawczy, próbując np. wciągnąć do współpracywymienione wyżej stowarzyszenia lub inneorganizacje i indywidualnie naukowców rosyjskichzajmujących się tą problematyką. Oczywiście ważnebyłoby znalezienie sponsorów i patronów tegotypu przedsięwzięcia.Można by np. dokonać kwerendy i analizy, liczącejdobrze ponad dwa tysiące pozycji książkowychliteratury rosyjskojęzycznej, co zaowocowałobykolejnymi istotnymi publikacjami. Tematykąmożna zainteresować studentów piszących pracelicencjackie, magisterskie, bądź doktorantów. Sąnr 1 (25)Str. 58styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Aparat centralny 1. Zarządu Głównego KGBWarto poznaćjeszcze studenckie koła naukowe oraz wykładyotwarte.Ilość pytań badawczych, tez, hipotez, któremożemy stawiać badając historię radzieckich służbspecjalnych jest tak obszerna, że starczy na latabadań, dla wielu dziesiątków naukowców historyków,politologów, a nawet i prawników.Myślę, że kolejnymi krokami badawczymi powinnobyć odtwarzanie struktur i działalności pozostałychelementów składowych KGB oraz funkcjonowaniewspółczesnych służb wywiadowczychi specjalnych Federacji Rosyjskiej i wpływy tzw. nowejszlachty czekistowskiej (nowoje dworianstwo)we władzach państwowych Rosji.Wdzięcznym tematem, np. we współpracyz komórką badawczą Muzeum Pogranwojsk, byłobyzbadanie funkcjonowania tej służby KGB i jej roliw walkach na frontach Wojny Ojczyźnianej czyw Afganistanie.Kończąc, chcę podkreślić, że publikacja LeszkaPawlikowicza jest cennym wkładem do tej wiedzy.Może inspirować do dyskusji, polemiki orazotwarcia nowych pól badawczych w tym zakresie.Mimo zawartych w recenzji uwag, książka jest istotnymźródłem informacji, dla naukowców orazwszystkich zainteresowanych poruszaną w niej problematyką.I jako taka, na pewno wejdzie do kanonuliteratury naukowej, poświęconej historii radzieckiegowywiadu.5 Tzw. „Raport z Yale”, w którym piątka historyków na podstawiejawnych źródeł oceniła ordre de bataille amerykańskich sił zbrojnych,których był, jak ocenił Sherman Kent – analityk CIA w ok.90% zgodny z prawdą.6 W. F. Łaszkuł, ppłk. absolwent MGU – dziennikarstwo i szkoływywiadu, sekretarz naukowy Stowarzyszenia Studiowania HistoriiOjczystych Służb Specjalnych, współredaktor sześcio tomowegowydania Oczierkow iz istorii wnieszniej razwiedki.Kazimierz KrajPrzypisy1 L. Pawlikowicz, Aparat centralny 1. Zarządu Głównego KGB jakoinstrument realizacji globalnej strategii Kremla 1954 – 1991,Bellona, Rytm, Warszawa 2013, s. 24.2 Tamże, s. 26 – 28.3 Tamże, s. 19.4 Zob. np. S.S Turło, I.P. Załdat, Szpionaż, Tipografija PołnomocznowoPriedstawitiela OGPU po Zapadnomu kraju,1924 [w:] Antołogijaistorii spec służb Rossija 1905 – 1924, Moskwa 2007.L. Pawlikowicz,Aparat centralny 1. Zarządu GłównegoKGB jako instrument realizacji globalnejstrategii Kremla 1954 – 1991Warszawa 2013,ss. 415 + 8 nlb.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 59


Warto poznaćSłużby Specjalne II Rzeczypospolitej– seria Kulisy Wywiadu i KontrwywiaduSłużby specjalne II Rzeczypospolitej to kolejnapozycja z bardzo popularnej serii wydawnictwa Bellona„Kulisy Wywiadu i Kontrwywiadu”. Tematem monografiijest przedstawienie organizacji służb specjalnychII Rzeczypospolitej. W książce omówione są zasadyi mechanizmy funkcjonowania polskich służbspecjalnych na tle innych instytucji państwowych.Ukazano w niej działalność służb specjalnych i ichwpływ na kierunek wewnętrznej i zagranicznej polityki,kolejnych ekip rządzących w II Rzeczypospolitej.Granice czasowe są wyznaczane przez moment powstaniapaństwa polskiego w 1918 roku, z drugiejstrony upadek II Rzeczypospolitej w 1939 roku.Książka została podzielona na trzy części. Różniąsię one objętością jak i strukturą wewnętrzną.Pierwsza część jest najobszerniejsza. Poświęconazostała organizacji i funkcjonowaniuorganów wywiadu i kontrwywiadu wojskowego.Przedstawiono w niej organizację służb wywiadowczychw latach 1918-21, strukturę organizacyjną centraliwywiadowczej oraz krajowe i zagraniczne agendy wywiadupłytkiego, głębokiego i kontrwywiadu.W rozdziale omówiono kierunki i formy działalności,które były w kompetencji wywiadu wojskowego.W końcowej części rozdziału przedstawiono współpracęmiędzynarodową Oddziału II.Druga część składa się z dwóch rozdziałów. Przedstawionow nich genezę i rozwój pionu wywiadowczegow formacjach ochrony granic: Korpusie Ochrony Pograniczai Straży Granicznej.Ostatnią część autor poświęca funkcjonowaniucywilnych organów kontrwywiadu politycznego.W części tej skupiono uwagę na ewolucji organizacyjnejoraz na roli policji politycznej w ochronie bezpieczeństwawewnętrznego państwa. Polskie służby specjalnew latach 1918-39 to nie tylko działalność wywiadowcza.Do ich zadań należało zwalczanie ruchów niepodległościowychmniejszości narodowych oraz działalnościruchu komunistycznego.Praca oparta jest na materiałach archiwalnych.Oprócz tych materiałów pracę wzbogacają relacje(dotąd niepublikowane) i wspomnienia pracownikówwywiadu. W książce uwzględniono literaturę rodzimąi emigracyjną. Książkę dobrze się czyta. Wyjątek stanowiąfragmenty, które opisują bardzo szczegółowo organizacjęposzczególnych służb wywiadowczych. Książkanie ma charakteru monografii wydanej tylko i wyłączniedla specjalistów. Znajduje się w niej wiele niepublikowanychzdjęć pracowników służb specjalnych. Jedynymzauważalnym mankamentem jest brak indeksu osobowego.Wydanie monografii to strzał w dziesiątkę. Zachęcamdo lektury.Przemysław BacikA. Misiuk,Służby Specjalne II RzeczypospolitejWarszawa 1998,ss. 240.nr 1 (25)Str. 60styczeń 2014e-Terroryzm.pl


FelietonPomysł kącika zrodził się podczas praktyk studenckichw Katedrze Bezpieczeństwa Wewnętrznego.Dwie studentki kierunku bezpieczeństwawewnętrznego, zainteresowały się felietonami„Starszego dzielnicowego”, które mają swoją historięnie tylko, dlatego, że pokryte były grubą warstwąkurzu. Najpierw odkurzyły zbiór tych felietonów,a następnie utrwaliły w formie umożliwiającejponowną ich publikację. Niekiedy sformułowałypytania, w kwestiach, które je najbardziej zainteresowały.W naszej ocenie, z uwagi na specyficznyczas, w jakim się ukazywały te felietony orazporuszaną problematykę, poprzez fakt, że mimoupływu lat, niektóre felietony pozwalają poszerzyćwiedzę jak zwalczano przestępczość kiedyś, wartokontynuować podjętą próbę edukacji na przykładach.Materiały mogą okazać się pomocnew utrwalaniu wiedzy z zakresu szeroko rozumianegobezpieczeństwa uwzględniając dzisiejsze realia.Okoliczność, że do poruszanych kwestii, uwarunkowańprawnych i społecznych uzupełniająnieraz komentarze, do publikowania takich materiałówjeszcze bardziej przekonuje. Zatem zapraszamydo lektury, refleksji i poszukiwaniu innychźródeł informacji odnoszące się to tej problematyki.Redakcja zaprasza do współredagowania kącika,nie tylko studentów związanychz bezpieczeństwem wewnętrznym. Zapraszamyi zachęcamy także tych, którym marzy się dziennikarstwośledcze oraz inne osoby. Czytelników zapraszamydo dzielenia się spostrzeżeniami, uwagamioraz opiniami, nie tylko w wymiarze historycznym.Zachęcamy także do zainteresowania sięstudentów możliwością publikacji własnego artykułu,życząc połamania pióra. Próba wypowiedzeniasię w obrębie problematyki poruszanejw biuletynie, może być dla niektórych studentówDwie racjeTadeusz D. oraz jego kolegę patrol policyjny zatrzymałw samochodzie, który uczestniczyłw niegroźnej kolizji drogowej. Świadkiemi poszkodowanym zarazem był właściciel luksusowegosamochodu, który początkowo na własną rękęstarał się zatrzymać pirata drogowego. Gdy policjancipodeszli do samochodu drzwi od strony kierowcy byłyzablokowane. Po prawej stronie siedział mężczyznawyraźnie pod działaniem alkoholu, drugi zajmowałmiejsce pomiędzy siedzeniami nysy. Na widok policjantówsamorzutnie oświadczyli, że żaden z nichsamochodem tym nie kierował. Kierującego więc niebyło. Samochodem marki nysa spowodowano kolizjędrogową i sprawcę należało ustawić z godnie z literąprawa.Właściciel nysy- Tadeusz D. na żądanie policjimiał trudności ze wskazaniem osoby, której powierzyłpojazd do kierowania. Żądanie takie było zgodnez prawem o ruchu drogowym (Dz. U. z dn. 11.02.1983r. Nr 6, poz. 35). Jednak innego zdania byli zatrzymaniw nysie mężczyźni. Protestując przeciwko podejmowanymczynnościom przez policję powoływali się na swobodydemokratyczne i demokrację. Nie pomagały pouczeniapolicjantów, że w tym wypadku nie mają racji,jeżeli uważają, że policja nie postępuje zgodniedoskonałym treningiem, przed większym wyzwaniem,to jest pisaniem pracy dyplomowej z takiejlub zbliżonej problematyki. Miło nam poinformowaćPaństwa, że z artykułów zamieszczonychw biuletynie e-Teroryzm.pl, zaczęli korzystać autorzypiszący artykuły o charakterze naukowymoraz studenci piszący prace dyplomowe.Felieton zamieszczony w tym biuletynie, nawiązujedo problematyki alkoholowej. Alkoholszkodzi nie tylko zdrowiu.e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 61


FelietonDwie racjez prawem mogą wnieść zażalenie, ale w tej chwili zobowiązanisą podporządkować się poleceniom. Będącychpod działaniem alkoholu panów to nie zadowoliło. Zaczęliwypowiadać groźby, które nie zahamowały pracmających na celu gromadzenie dowodów dla kolegiumdo spraw wykroczeń.Tadeusz B. nie poddał się badaniu przy użyciu probierzatrzeźwości, zachodziła więc potrzeba pobraniakrwi. Dyżurujący lekarz pogotowia ratunkowego przystąpiłdo wstępnych badań pacjenta, któremu miał jąpobrać. Za zrozumieniem przyjął oświadczenie T.D., żenie cierpi lekarzy. Lekarz grzecznie wyraził ubolewanie,że z jego powodu musi cierpieć, wychodząc najprawdopodobniejz założenia, że lwa nie należy drażnić. Należystwierdzić, że Tadeusz D. stwarzał pozory niebezpiecznego,nie z powodu zachowania, ale rzekomych możliwości.Groził zwolnieniem ze służby policjantów, wyrzuceniemna bruk, jak to stało się z panem A. itp. Gdygroźby pozostały bez odzewu Tadeusz D. zaczął znieważaćpolicjantów oskarżając o tworzenie fałszywychdowodów, zarzucał niewiedzę, postępowanie w styluBreżniewa, Gierka i Stalina, przywłaszczenie stopnisłużbowych. Jak dobry wujek rozdawał gwiazdki, nadodatek tyle ile by policjanci zapragnęli. Gdy jego hojnośćpozostała bez odzewu użył innych przymiotników,którym towarzyszył donośny głos i odpowiedni ton.Gdyby próbować opisać zachowanie się TadeuszaD. należałoby zapisać wiele wierszy. Wszystko to trwałookoło 40 minut przy biernej postawie policjantówi cierpliwym oczekiwaniu pacjentów oczekujących napomoc lekarską. Awanturnicza postawa późniejszegooskarżonego uniemożliwiła dokonania zabiegu pobraniakrwi. Pobieranie krwi przy użyciu siły jest możliwei dopuszczalne, jednak odstąpiono od egzekwowaniatego prawa. Tadeusz D. dopiął swego, lecz przeczuwałchyba, że miarka się przebrała. Ze zrozumieniem przyjąłoświadczenie policjanta, że zostaje zatrzymanyw związku z podejrzeniem, iż dopuścił się znieważeniapolicjanta na służbie. Nie składał zażalenia do sądu nazatrzymanie.Na salę sądową trafił w eskorcie policyjnego konwoju.Jako oskarżony twierdził, że był straszony pistoletem,co było oczywistą bzdurą. Pozostałych zdarzeń,o które był oskarżony nie pamiętał. Alkohol zabrał mupamięć i trzeba powiedzieć zdrowy rozsądek. Nie przyznawałsię do zarzucanego mu czynu. Po wysłuchaniuświadków sąd miał obraz całego zdarzenia na tyle wyraźny,że oskarżonego skazał na surowszą karę niżdomagał się tego prokurator. Tadeusz D. przekonał się,że pomimo demokracji prawo musi być przestrzegane.Racja policjantów wzięła górę, chociaż nie o to tutajchodzi. Niezawisły sąd ocenił czyje dobra zostały naruszone.Bierna postawa policjantów wynikła stąd, że niema środka przymusu, którym można byłoby zmusićkogoś do milczenia. Ewentualny plaster lekarski przyklejonyna usta Tadeusza D. byłby nadużyciem ze stronypolicji. Niemniej wydaje się, że wyrok, który zapadłw tej sprawie będzie skutecznym hamulcem dla innych.Starszy DzielnicowyRefleksyjnieProcentów już za dużoWzburzone myśli głośne jak puzonNie ścinaj się ze strażnikami prawaMogą sprawić, że wyższa będzie do ciebie trawaFinał taki dziś maszCzy już nie pamiętasz?Że za groźbę należy się karaZaś zniewaga, to ciężka dla funkcjonariuszastrawa– Barbara Barnuś – sierpień 2012.nr 1 (25)Str. 62styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Kartki z kalendarza1 stycznia2009 – Indie: Seria eksplozji w Guwahatizabija 5 osób i rani 67. Odpowiedzialnośćponosi Front WyzwoleniaNarodowego Assam (ULFA)2 stycznia2008 – Algieria: Atak bombowy na posterunekpolicji w Naciria zabija czteryosoby i rani ponad 20. Odpowiedzialnośćponosi Al-Kaida IslamskiegoMaghrebu (AQIM)3 stycznia2008– Afganistan: samochód pułapka orazzamachowiec samobójca spowodowaliśmierć 15 policjantówi ratowników w Khash Rud. Odpowiedzialnośćponoszą Talibowie.4 stycznia2009 – Demokratyczna Republika Kongo:15 osób zginęło, a wiele zostało porwanychw lokalnych incydentach.Odpowiedzialność ponosi Armia BożegoOporu (LRA)5 stycznia2003– Izrael: w jednoczesnych zamachachsamobójczych w Tel Avivie giną 23osoby, a rannych zostaje 107. Odpowiedzialnośćponoszą BrygadyMęczennika Jasira Arafata. Wcześniejznana była, jako Brygady MęczennikówAl-Aksy.6 stycznia1963 – Kolumbia: Została założona ArmiaWyzwolenia Narodowego (ELN)7 stycznia2007 – Indie: uzbrojeni napastnicy otworzyliogień do ludności cywilnejw Sivasagar, zabijając 7 osób. Odpowiedzialnośćponosi Front WyzwoleniaNarodowego Assam(ULFA)8 stycznia1998 – USA: Ramzi Ahmed Yousef zostajeskazany na dożywocie powiększoneo 240 lat, za zamachy bombowe naWorld Trade Center w 1993 roku.9 stycznia2001– Kolumbia: Armia kolumbijska uwalnia53 zakładników z rąk Armii WyzwoleniaNarodowego.10 stycznia2009 – Demokratyczna Republika Kongo:kilka osób personelu wojskowegooraz 6 osób cywilnych zabito na granicyz Zambią. Odpowiedzialnośćponosi Armia Bożego Oporu (LRA)e-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 63


Kartki z kalendarza11 stycznia2010 – Indie: zastrzelonych zostaje dwóch lokalnychprzedsiębiorców. Nikt nie przyznajesię do odpowiedzialności. Podejrzewanajest Komunistyczna Partia Indii(maoistowska)12 stycznia2007 – Grecja: atak granatem przeciwpancernymna ambasadę USA w Atenach.Nikt nie został ranny. Odpowiedzialnośćponosi Epanastatikos Agonas(Walka Rewolucyjna)13 stycznia1987– Republika Federalana Niemiec: MohammedAli Hamadei zostaje aresztowanywe Frankfurcie, na lotnisku, zaporwanie samolotu 14 czerwca 1985roku oraz zabicie obywatela USA RobertaStethema (nurek US Navy). Zostajeskazany na dożywocie. Zwolnionogo w 2005 roku. Wstąpił ponownie doHezbollahu. Wyznaczono za niego nagrodę5 milionów dolarów.14 stycznia2004 – Strefa Gazy: Pierwsza kobietaz Hamasu dokonała ataku samobójczegona przejściu w Erez, zabijając 4 osobyi raniąc 10.15 stycznia2002 – Palestyna, Zachodni Brzeg: Palestyńskiprzywódca Ra'id al-Karmi zostaje zabityprzez bombę przed swoim domem.16 stycznia2006 – Afganistan: Dwudziestu dwóch cywilówzabitych, 27 rannych w wyniku atakusamobójczego na motocyklu,w mieście Spin Buldak.17 stycznia1991 – Irak: po upływie ultimatum rozpoczętooperację Pustynna Burza.18 stycznia1982– Liban: w Bejrucie zamordowano MalcolmaKerra (profesora uniwersytetuw Bejrucie). Odpowiedzialność ponosiIslamski Dżihad.19 stycznia2007– Etiopia: 25 osób zabitych w ataku naspołeczność Gunagado. Odpowiedzialnośćponosi Narodowy Front WyzwoleniaOgadenu (ONFL)20 stycznia2012 – Nigeria: zsynchronizowane atakiw Kano spowodowały śmierć ponad185 osób. Odpowiedzialność ponosiBoko Haram.nr 1 (25)Str. 64styczeń 2014e-Terroryzm.pl


Kartki z kalendarza21 stycznia2003 – Kuwejt: w zasadzce pojazdu w pobliżuCamp Douha zginął jeden obywatelamerykański, 1 został ranny.22 stycznia1999 – Francja: przywódcy Zbrojnej Grupy Islamskiej(GIA) zostali skazani na 8 lat,za akty terroryzmu.23 stycznia2002 – Pakistan: ekstremiści porwali,a następnie bestialsko zabili amerykańskiegodziennikarza Daniela Pearla.24 stycznia2011 – Rosja: na lotnisku w Domodiedowopod Moskwą dokonano zamachuw wyniku, którego zginęło, co najmniej36 osób, a 180 zostało rannych.25 stycznia1993 – USA: Mir Amal Kansi zabił dwie osobyi ranił trzy przed budynkiem KwateryGłównej CIA w McLean w Wirginii.27 stycznia1972 – USA: dwóch policjantów Gregory Fosteri Rocco Laurie zostało zastrzelonychw St. Louis przez bojowników Black LiberationArmy.28 stycznia2011 – Afganistan: zamach samobójczyw supermarkecie Finest w Kabulu spowodowałśmierć 9 osób. Odpowiedzialnośćponoszą Talibowie.29 stycznia2011 – Pakistan: zamach bombowy w Quetta,rannych zostaje 8 osób.30 stycznia2010 – Pakistan: zamachowiec samobójca wysadziłsię w powietrze podczas atakuna wojskowy punkt kontrolny. Zginęło17 osób, ponad 47 zostało rannych.31 stycznia2010 – Pakistan: dwa zamachy bombowew okolicach Peszawaru, zginęło 5osób, 23 zostało rannych.26 stycznia1972 – Czechosłowacja: wybuch bomby na pokładzieMcDonnel Douglas DC-9 jugosłowiańskichlinii lotniczych JAT – zginęło27 osób.Przemysław Bacike-Terroryzm.plstyczeń 2014nr 1 (25)Str. 65


Biuletyn poleca:M. Leszczyński (red.), A. Gumieniak, L. Owczarek, R. Mochocki,Bezpieczeństwo w wymiarze lokalnymCelem książki jest prezentacjai omówienie podstawowychkategorii odnoszących siędo bezpieczeństwa wspólnot lokalnychwraz z prezentacja zadań,obowiązków i kompetencjiposzczególnych organów władzypublicznej w zakresie bezpieczeństwa.Książka opisuje relacjepaństwo – obywatel w odniesieniudo spraw lokalnych wrazz prezentacja konkretnych rozwiązańpraktycznych obrazowanychprzez instrukcje, zarządzeniai procedury postępowania.Książka jest adresowana do studentówkierunków: administracja,bezpieczeństwo wewnętrzne, bezpieczeństwo narodowe i innych,gdzie funkcjonują specjalności związane z bezpieczeństwem. Adresatamisą także przedstawiciele administracji terenowej odpowiedzialni za bezpieczeństwolokalne. Książka obok walorów poznawczych ma wymiarpraktyczny, zawiera bowiem instrukcje, regulaminy i inne wzory dokumentówniezbędne w prowadzeniu bieżącej działalności na szczeblu samorządówi innych instytucji.Zapraszamy pod adres Wydawcy:http://ksiegarnia.difin.pl/(materiały ze strony Wydawcy)


Fot. U.S. Marine Corps photo by Cpl. Ryan Walker

More magazines by this user
Similar magazines