Ενεργειακή αναβάθμιση υφιστάμενων κτιρίων: Πρόκληση και ευκαιρία

psem.gr
  • No tags were found...

Ενεργειακή αναβάθμιση υφιστάμενων κτιρίων: Πρόκληση και ευκαιρία

Άγις Μ. ΠαπαδόπουλοςΑν. Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής ΑΠΘEmailΕνεργειακή αναβάθμισηυφιστάμενων κτιρίων:Πρόκληση και ευκαιρίαΤα μέτρα που εξάγγειλε το υπουργείο Ανάπτυξης προς τη σωστή κατεύθυνσηαποτελούν την πρώτη προσπάθεια για τη βελτίωση της ενεργειακής συμπεριφοράςτου κτιριακού αποθέματος της χώρας, της μεταφοράς της στηνεθνική νομοθεσία με τον νόμο 3661/2008 και του υπό έγκριση ΚΕΝΑΚ.Η συνέπεια που επιδεικνύουμε στο ρόλο του Επιμηθέα είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή, ανεξετάσει κανείς την ενεργειακή πολιτική της χώρας μας, όπως αυτή αντικατοπτρίζεται καιστην κατανάλωση ενέργειας για την εξυπηρέτηση των κτιρίων. Για να είναι επιτυχής μίαπολιτική παρέμβασης πρέπει να είναι εστιασμένη στα κυριότερα προβλήματα, κι αυτάπροκύπτουν ανάγλυφα αν κανείς μελετήσει -τεκμηριωμένη και ποσοτικοποιημένα- τααίτια της κακής ενεργειακής συμπεριφοράς του ελληνικού κτιριακού αποθέματος, ταοποία μπορούν να συνοψιστούν ως ακολούθως:• Η μεγάλη πλειοψηφία των κτιρίων που κατασκευάστηκαν πριν το 1980, και που αντιπροσωπεύουνπερίπου το 68% του συνόλου, δεν είναι θερμομονωμένα, ενώ διαθέτουνκαι παλιά κουφώματα, με μονούς υαλοπίνακες, χωρίς θερμομόνωση στο πλαίσιο καιπολύ κακή αεροστεγανότητα (Θεοδωρίδου κα, 2009).• Η κατάσταση των συστημάτων θέρμανσης είναι, κατά κανόνα, μέτρια.• Παρατηρείται συνεχής αύξηση, τόσο σε αριθμό όσο και σε εγκατεστημένη ισχύ, τωνσυστημάτων και συσκευών που καταναλώνουν ηλεκτρική ενέργεια.• Η ολοένα ισχυρότερη απαίτηση για βελτίωση των συνθηκών θερμικής άνεσης το καλοκαίρι,που σε συνδυασμό με τη μείωση του κόστους των συσκευών, οδήγησε στην εγκατάστασηπάνω από 1.200.000 κλιματιστικών μονάδων μόνο τα τελευταία 10 χρόνια.Είναι επομένως θεμιτό να συνάγει κανείς το συμπέρασμα ότι η θερμική προστασία τουκελύφους αποτελεί πρωταρχικό παράγοντα στην επίτευξη μίας ορθολογικής ενεργειακήςσυμπεριφοράς του κτιρίου, και κατά συνέπεια από εκεί πρέπει να ξεκινούν οι παρεμβάσειςγια τη βελτίωση της κατάστασης.Αναδρομική θερμομόνωση κτιρίωνΗ έννοια της αναδρομικής θερμομόνωσης κτιρίων αποτελεί πεδίο ανοιχτής συζήτησηςτον τελευταίο καιρό στη χώρα μας. Κι όμως, αν μπει κανείς στον κόπο να διερευνήσειπώς αντιμετωπίστηκε το ζήτημα σε χώρες που υιοθέτησαν, ήδη από τις αρχές της δεκαετίαςτου 1990, ευρείας κλίμακας προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης του κτιριακούτους αποθέματος, τότε τα πράγματα είναι σχετικά απλά, τουλάχιστον επί της αρχής.Υπάρχουν τρεις μεγάλες κατηγορίες παρεμβάσεων στα αστικά κτίρια:• Η αναδρομική θερμομόνωση των κατακόρυφων δομικών στοιχείων, που στη συντριπτικήπλειοψηφία των περιπτώσεων αντιμετωπίζεται με την εφαρμογή ολοκληρωμένωνσυστημάτων εξωτερικής θερμομόνωσης.• Η θερμομόνωση του δώματος, που στις πλείστες των περιπτώσεων αντιμετωπίζεται μετην εφαρμογή της τεχνικής του αντεστραμμένου δώματος, ενώ η θερμομόνωση της κεραμοσκεπήςαντιμετωπίζεται με την τοποθέτηση θερμομόνωσης ανάμεσα στις τεγίδες.• Η αντικατάσταση των παλιών κουφωμάτων με σύγχρονα, θερμομονωτικά.Οφείλει κανείς, βέβαια, να επισημάνει, ότι ανάλογα με την περίπτωση υπάρχουν κι άλλεςλύσεις, όπως η εσωτερική θερμομόνωση των τοιχοποιιών, η κατασκευή ενός νέου,συμβατικού δώματος επί του υφισταμένου, η θερμομόνωση της κεραμοσκεπής από τηνεσωτερική της πλευρά, η προσθήκη δεύτερου κουφώματος, αντί για την αντικατάστασητου υφισταμένου κ.α. Το εύρος των λύσεων που μπορούν να δοθούν είναι ανάλογοτων κατασκευαστικών ιδιαιτεροτήτων που μπορεί κανείς να συναντήσει στα υφιστάμενακτίρια, δηλαδή, τεράστιο. Συζητώντας, ωστόσο, για τη μεγάλη πλειοψηφία των κτιρίωνείναι εύλογο να επικεντρωθούμε στις εφαρμογές που καλύπτουν πάνω από το 80% τωνκατασκευαστικών αναγκών.Ολοκληρωμένα συστήματα εξωτερικής θερμομόνωσηςΩς σύστημα εξωτερικής θερμομόνωσης (ΣΕΘ) ορίζεται ένα σύστημα εξωτερικής θερμομόνωσηςστο οποίο η μόνωση δεν διακόπτεται στα σημεία ένωσης των διαφορετικώνδομικών στοιχείων. Η λύση αυτή εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 1957 στη Γερμανία,ενώ από τη δεκαετία του 1960 άρχισε να βρίσκει ευρύτερη εφαρμογή στη Δυτική και ΚεντρικήΕυρώπη, προσφέροντας ιδιαίτερη ευελιξία στην κατασκευή καθώς το θερμομονωτικόυλικό τοποθετείται στην εξωτερική επιφάνεια του κτιρίου, μετά την αποπεράτωσητων εργασιών κατασκευής της τοιχοποιίας και αποτελώντας την πλέον αποτελεσματικήλύση για την αναδρομική θερμομόνωση υφιστάμενων κτιρίων. Έχει ενδιαφέρον να αναφέρεικανείς, ότι σε μία εκτενή έρευνα που έγινε το 1996 στη Γερμανία, και αφορούσε21 εφαρμογές εξωτερικής θερμομόνωσης που είχαν συμπληρώσει 20 έτη από την κατασκευήτους, η συντριπτική πλειοψηφία λειτούργησε χωρίς κατασκευαστικά προβλήματακαι επιτυγχάνοντας την επιζητούμενη ενεργειακή απόδοση (Gerken, 1997). Στη διεθνήβιβλιογραφία συναντάται με τους όρους External Thermal Insulation Composite Systems(ETICS) ή Wrmedmmverbundsystem (WDVS). Τα τελευταία χρόνια η λύση των συστημάτωνεξωτερικής θερμομόνωσης έχει αρχίσει να γίνεται ευρύτερα γνωστή και στηνΕλλάδα, κυρίως με εφαρμογές σε έργα υψηλού κύρους στην Αττική. Ωστόσο, είναι χρήσιμογια την ιστορία να αναφερθεί ότι υπάρχουν εφαρμογές ήδη από τα τέλη της δεκαετίαςτου 1970 στη Χαλκιδική και στη Θεσσαλονίκη, ενώ το πρώτο μεγάλης κλίμακαςΠίνακας 1. Ιδιότητες θερμομονωτικών υλικώνΥλικό Αφρώδη οργανικά Ινώδη ανόργανα ΑφρώδηανόργαναΘερμικήαγωγιμότητα(W/mK)0,030 -0,0450,030 -0,0380,028 -0,040ΔιογκωμένηΠολυστερίνηΕξηλασμένηΠολυστερίνηΠολυουρεθάνηΠετροβάμβακας0,032 -0,045Ξυλόμαλλο0,070 -0,090Πυραντοχή F - Ε E F (PIR Ε) A1 B1 Α1Αντοχή σεσυμπίεση(kPa)ΥδατοαπορρόφησηΘερμοκρασίεςεφαρμογήςΑντίστασηστη διάχυσηυδρατμωνFoamglass0,035 -0,040Μέχρι 250 Μέχρι 500 Μέχρι 500 Μέχρι 250 Μέχρι 500 Μέχρι 700Μέχρι 3% * Μέχρι 3% Μέχρι 3% * Μέχρι 3kg/m 3 Μέχρι 1%-50 o C έως75 o C-50 o C έως75 o C-150 o C έως120 o C-20 o C έως1000 o C-50 o C έως300 o C800 o C10 - 20 50 - 80 70 - 100 1 - 3 2 - 5 700*Ο προσδιορισμός της υδατοαπορρόφησης για τη διογκωμένη πολυστερίνη και την πολυουρεθάνη γίνεταιμε διαφορετικό πρότυπο απ’ ότι για την εξηλασμένη, οπότε τα μεγέθη δεν είναι άμεσα συγκρίσιμαέργο με εξωτερική θερμομόνωση ήταν τοΗλιακό Χωριό στη Λυκόβρυση, που ολοκληρώθηκετο 1989 (Παπαδόπουλος Μ.κ.α., 1977, Papadopoulos M. et al, 1986).Η επιτυχία ενός συστήματος εξωτερικήςθερμομόνωσης είναι άρρηκτα συνδεδεμένημε τη συνολική αντιμετώπιση της συνοχήςκαι συμβατότητας των υλικών, τωνκατασκευαστικών λεπτομερειών και τωνειδικών τεμαχίων που απαιτούνται για τηνκάθε κατασκευή. Ο τρόπος κατασκευήςδιέπεται από κανόνες και προδιαγραφέςπου αφορούν στην ποιότητα των υλικών,στους τρόπους εφαρμογής, στις ειδικές λεπτομέρειεςκαι στις ανοχές της κατασκευαστικήςμεθόδου. Ως προς τα θερμομονωτικάυλικά, στην εφαρμογή των συστημάτωνεξωτερικής θερμομόνωσης μπορούν ναχρησιμοποιηθούν η διογκωμένη πολυστερίνη,η εξηλασμένη πολυστερίνη και οπετροβάμβακας. Στη Δυτική και ΚεντρικήΕυρώπη, οι κανονισμοί επιβάλουν μεγάλαεφαρμοζόμενα πάχη, που συχνά υπερβαίνουντα 20 cm (Αυστρία, Δανία, Σουηδία,περιοχές της Γερμανίας). Παράλληλα, οιχειμώνες είναι παρατεταμένοι, ψυχροί καιυγροί, αυξάνοντας την πιθανότητα συμπύκνωσηςυδρατμών μέσα στα δομικάστοιχεία. Ο συνδυασμός αυτών των παραμέτρωνοδηγεί σε χρήση, κατά κύριολόγο, της διογκωμένης πολυστερίνης, γιαλόγους μείωσης του κόστους σε σχέση μετην εξηλασμένη πολυστερίνη, του βάρουςτης κατασκευής σε σχέση με τον πετροβάμβακα,αλλά και για λόγους βελτίωσηςτης διαπερατότητας σε υδρατμούς τουκτιρίου. Πέραν τούτων, η διογκωμένη πολυστερίνηείναι πιο ισότροπο και ελαστικόυλικό, ιδιότητες που είναι ευεργετικέςκατά την συμπεριφορά της κατασκευήςσε συστολοδιαστολές. Για τα ελληνικά κλιματικάδεδομένα, όπου τα απαιτούμεναπάχη είναι μικρότερα και οι απαιτήσεις σευδρατμοδιαπνοή του κτιρίου χαμηλότερες,καθώς ο αερισμός του κτιρίου είναικατά κανόνα επαρκής για την αποφυγήσυμπυκνώσεων στα δομικά στοιχεία, μπορούννα χρησιμοποιηθούν εξίσου καλάκαι τα τρία υλικά. (Papadopoulos A.M. etal, 2007, Papadopoulos A.M. et al 2008).Στην Ελλάδα σήμερα υπάρχουν πιστοποιημένασυστήματα εξωτερικής θερμομόνωσηςμε χρήση και των τριών υλικών,οπότε οι δυνατότητες επιλογής του μελετητήείναι μεγάλες. Αυτό που πρέπει να επισημανθείείναι ότι τα θερμομονωτικά υλικάπου χρησιμοποιούνται σε συστήματαθερμομόνωσης δεν αρκεί απλώς να είναιπιστοποιημένα σύμφωνα με τις απαιτήσειςπου απορρέουν για τα ίδια υλικά ευρείαςεφαρμογής από τα γνωστά πρότυπαΕΝ, και συγκεκριμένα τα ΕΝ 13162 για τονπετροβάμβακα, ΕΝ 13163 για τη διογκωμένηπολυστερίνη και ΕΝ 13164 για τηνεξηλασμένη πολυστερίνη. Απαιτείται η πιστοποίησηεπιπρόσθετων ιδιοτήτων, όπως50 ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΔΟΜΗΣΗ51


Σχήμα 1. Συγκριτικά χαρακτηριστικάθερμομονωτικών υλικώνΠετροβάμβακας EPS XPS FoamglassΕικ. 2α,β,γ,δ Κτίριο μονοκατοικίας.Εικ. 3 Κτίριο πολυκατοικίας.η μηχανική αντοχή σε εφελκυσμό και ερπυσμόκαι η διαπνοή, αλλά απαιτείται καιη συμμόρφωση προς την αυστηρότερηκατηγορία ελέγχου 2+, η οποία επιβάλλειτακτούς και πυκνούς εργαστηριακούςελέγχους σε μηχανικές ιδιότητες και στηνπυραντοχή και απαρέγκλιτη εφαρμογήσυστήματος διασφάλισης ποιότητας. Ακόμη,στα συστήματα εξωτερικής θερμομόνωσηςδεν αρκεί η υψηλή ποιότητα τουθερμομονωτικού υλικού, αλλά είναι καθοριστικόόλα τα στοιχεία του συστήματοςνα συνεργάζονται μεταξύ τους αρμονικάκαι σε βάθος χρόνου. Γι’ αυτό και το σύστημαεξωτερικής θερμομόνωσης πρέπεινα είναι πιστοποιημένο ως μία ολοκληρωμένηλύση κατά τις απαιτήσεις της ΤεχνικήςΟδηγίας ETAG 004 του ΕυρωπαϊκούΟργανισμού Τεχνικών Εγκρίσεων (ΕΟΤΑ).Η πιστοποίηση πρέπει να γίνεται από κάποιογια το σκοπό αυτό διαπιστευμένοεργαστήριο και κοινοποιημένο φορέα.Τέλος, εκτός από την απαραίτητη προϋπόθεσηγια συνολικά πιστοποιημένα συστήματα,οφείλει κανείς να προσέξει τιςυψηλές απαιτήσεις κατά την διαδικασίαεφαρμογής των συστημάτων, όπου απαιτείταιγνώση και προσοχή. Οι παραγωγοίπου διαθέτουν στην αγορά πιστοποιημένασυστήματα θερμομόνωσης παρέχουναναλυτικές σχετικές τεχνικές οδηγίες για τασυνεργεία. Καθώς, όμως, δεν υπάρχει ηεπαγγελματική πιστοποίηση των συνεργείων,με τον τρόπο που αυτό συμβαίνει σεάλλες ευρωπαϊκές χώρες, μοιραία το βάροςγια την εκπαίδευση και τη διασφάλισητης ποιότητας εργασίας του συνεργείουμεταφέρεται στους παραγωγούς (Jubiland2009, Polykem, 2009, Sto, 2009).Θερμομόνωση δώματος και στέγηςΤο δώμα αποτελεί το πιο ευπαθές δομικόστοιχείο σε ένα κτίριο. Καταπονείται απότην ηλιακή ακτινοβολία, τον άνεμο, τη βροχήκαι το χιόνι, ενώ παράλληλα καλείται ναανταποκριθεί κατά το βέλτιστο τρόπο σε1a1cΗχομόνωσηΑντοχή στηδιαβροχήΔιαπνοήΤιμή1b1dΠυραντοχήΕυκολία κατεργασίαςΜηχανικέςΙδιότητεςμία σειρά από απαιτήσεις που αφορούνστον περιορισμό των θερμικών απωλειώντη χειμερινή περίοδο, στην ελαχιστοποίησητης θερμικής φόρτισης τη θερινή,στην αποφυγή φαινομένων διύγρανσηςκαι, αναλόγως των προδιαγραφών χρήσης,στην επισκεψιμότητα ή τη βατότητάτου. Είναι επομένως κατανοητό, ότι οι κατασκευαστικέςλύσεις που εφαρμόζονταιστα δώματα οφείλουν να ανταποκρίνονταιστις πολλαπλές ανάγκες θερμομόνωσης,ηλιοπροστασίας και στεγάνωσης.Οι λύσεις αυτές οφείλουν παράλληλα ναείναι τέτοιας μορφής που να επιτρέπουντη γρήγορη και τυποποιημένη εφαρμογήτους, προκειμένου να είναι ποιοτικά αποδεκτέςκαι κοστολογικά ανταγωνιστικές.Οι ευρύτερα εφαρμοζόμενες κατασκευαστικέςλύσεις είναι σήμερα δύο: το συμβατικόκαι το αντεστραμμένο δώμα. Τοσυμβατικό δώμα αποτελεί την παλαιότερητεχνολογία και εφαρμόζεται ευρύταταστην Ελλάδα εδώ και δεκαετίες, με αποτέλεσμανα είναι γνωστή η συμπεριφοράτου, τα σημεία στα οποία πρέπει να δίνεταιπροσοχή κατά την κατασκευή του καθώςκαι οι συνηθέστερες αιτίες αστοχίαςτου. Για την κατασκευή του συμβατικούδώματος μπορούν να χρησιμοποιηθούνεξηλασμένη πολυστερίνη βαρέως τύπου,διογκωμένη πολυστερίνη υψηλής αντοχήςσε θλίψη, όπως είναι το ΕPS 200, και πετροβάμβακαςυψηλής πυκνότητας (150kg/m 2 ). Το αντεστραμμένο δώμα αποτελείμία πιο πρόσφατη λύση για την Ελλάδα,αντίθετα προς την υπόλοιπη Ευρώπη,όπου οι πρώτες εφαρμογές του συναντώνταιήδη το 1966 στη Γερμανία. Κύριοχαρακτηριστικό του αντεστραμμένουδώματος είναι ότι το θερμομονωτικό υλικότοποθετείται πάνω από τη στεγάνωσηκαι όχι κάτω από αυτήν, όπως συμβαίνειστο συμβατικό δώμα. Το αντεστραμμένοδώμα παρουσιάζει μία σειρά από πλεονεκτήματαπου το καθιστούν προφανή επιλογήγια εφαρμογή σε υφιστάμενα κτίρια(Παπαδόπουλος, 1998):• Η στεγάνωση προστατεύεται από τηνυπεριώδη ακτινοβολία, τις θερμοκρασιακέςδιακυμάνσεις και τις μηχανικές καταπονήσεις,που τελικά οδηγούν σε αστοχίατης διαδικασίας της στεγάνωσης.• Η τοποθέτηση των θερμομονωτικώνπλακών μπορεί να διεξαχθεί ανεξαρτήτωςτων καιρικών συνθηκών και χωρίς νααπαιτηθεί καμία προγενέστερη εργασία.• Έχει μικρότερο βάρος και δεν αυξάνεταιτόσο το ύψος της στάθμης του δώματος.• Το κόστος κατασκευής και συντήρησηςείναι μικρότερο του συμβατικού δώματος.Για τη θερμομόνωση του αντεστραμμένουδώματος το πιο ενδεδειγμένο υλικό είναι ηεξηλασμένη πολυστερίνη, καθώς είναι τοπλέον αδιάβροχο θερμομονωτικό υλικό.Για την τελική επικάλυψη υπάρχουν αρκετέςεναλλακτικές λύσεις. Οι συχνότεραχρησιμοποιούμενες είναι αυτές με επικάλυψητης θερμομονωτικής στρώσης μεπλάκες πεζοδρομίου ή αυτές όπου το θερμομονωτικόυλικό παράγεται απευθείαςμε τελική επίστρωση ειδικής τσιμεντοκονίας,οπότε είναι έτοιμο προς τοποθέτηση.Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται και στηνΕλλάδα ο αριθμός των αντεστραμμένωνδωμάτων, που διαμορφώνονται ως κήποιγια λόγους λειτουργικούς, αισθητικούς καιπεριβαλλοντολογικούς, οδηγώντας στηνειδική λύση του φυτεμένου δώματος.Στην περίπτωση της θερμομόνωσης υφιστάμενηςστέγης η θερμομόνωση τοποθετείταικατά κανόνα εξωτερικά, ανάμεσαστις τεγίδες, αφού αφαιρεθούν τα κεραμίδια,τα οποία και στη συνέχεια επανατοποθετούνται.Στην περίπτωση αυτήμπορεί να χρησιμοποιηθούν εξίσου καλάη διογκωμένη πολυστερίνη, η εξηλασμένηπολυστερίνη και ο πετροβάμβακας, μετην έμφαση να δίνεται στην επίτευξη τηςβέλτιστης θερμομονωτικής απόδοσης, σεσχέση πάντα και με το κόστος της λύσης.Επιλογή θερμομονωτικού υλικούΣε κάθε περίπτωση, τόσο στην εξωτερικήθερμομόνωση, όσο και στο δώμα ή στηστέγη, η επιλογή θερμομονωτικού υλικούδεν μπορεί να γίνεται στη βάση γενικόλογωνπροσεγγίσεων. Τα σύγχρονα θερμομονωτικάυλικά μπορούν να καλύψουν έναεξαιρετικά ευρύ φάσμα απαιτήσεων, αλλάκανένα υλικό δεν μπορεί να καλύψει όλεςτις απαιτήσεις ταυτόχρονα. Όπως φαίνεταιαπό τα παραπάνω στοιχεία στον πίνακα 1,όλα τα υλικά έχουν ένα ευρύ φάσμα ιδιοτήτων,άρα πρέπει να συγκρίνουμε τουςσυγκεκριμένους τύπους υλικού για κάθεεφαρμογή. Αν το υλικό οφείλει να είναιαπολύτως άφλεκτο, τότε η επιλογή είναιπετροβάμβακας ή Foamglass. Αν, όμως,το υλικό οφείλει να είναι άφλεκτο και μευψηλές ιδιότητες μηχανικής αντοχής τότεπρέπει να είναι Foamglass. Αν το υλικόοφείλει να είναι άφλεκτο και υδρατμοδιαπερατότότε οφείλει να είναι πετροβάμβακας.Αν, όμως, πρέπει να είναι υδρατμοδιαπερατόκαι με το ελάχιστο λ, τότε πρέπεινα είναι διογκωμένη πολυστερίνη (τύπουNeopor). Αν, τέλος, οφείλει να είναι υδρόφοβοκαι με το ελάχιστο λ, τότε πρέπει ναείναι εξηλασμένη πολυστερίνη. Επειδή,όμως, κατά κανόνα δεν ανακύπτουν τόσοακραίες περιπτώσεις, οφείλουμε να συνεκτιμήσουμεκι άλλες παραμέτρους, όπωςείναι η ευκολία κατεργασίας ή η ηχομόνωση,ενώ κανείς βέβαια δεν μπορεί ναπαραβλέψει την τιμή. Μία ποιοτική απεικόνισητης πολυκριτηριακής προσέγγισηςτης επιλογής δίνεται στο σχήμα 1. Σε κάθεπερίπτωση, ο μελετητής ή και ο κατασκευαστήςέχουν πάντα το δικαίωμα να ζητούναπό τον παραγωγό να τους επιδείξει, όχιμόνο τις δηλώσεις συμμόρφωσης για τοCE, αλλά και τα πιστοποιητικά ελέγχουαπό τα κοινοποιημένα εργαστήρια στα2οποία έγινε ο αρχικός έλεγχος (Initial TypeTest) των προϊόντων. Κυρίως, όμως, ναζητήσουν από το τμήμα τεχνικής υποστήριξηςπου κάθε συνεπής βιομηχανία παραγωγήςδομικών υλικών οφείλει να έχει,να προτείνει τεκμηριωμένα λύσεις στα συγκεκριμέναπροβλήματα.Αντικατάσταση κουφωμάτωνΟ ρόλος των σύγχρονων, με υψηλές θερμομονωτικέςπροδιαγραφές, κουφωμάτωνστην ποιότητα του κτιρίου είναι καθοριστικός:Διασφαλίζουν τη θερμική άνεση,καθώς επιτυγχάνουν υψηλές επιφανειακέςθερμοκρασίες το χειμώνα, αλλά και αποτρέπουντην υπερθέρμανση το καλοκαίρι.Συντελούν καθοριστικά στην ηχομόνωσηαλλά και στην αποφυγή θαμβώσεων. Τέλος,μειώνουν στο ελάχιστο τον ακούσιοαερισμό, χάρης στην υψηλή αεροστεγανότητάτους, ενώ επιτρέπουν, χάρης στουςμηχανισμούς τους, τον ασφαλή και ελεγχόμενοεκούσιο αερισμό. Κι όλα αυτά συμβάλλονταςαποφασιστικά στη μείωση τηςκατανάλωσης ενέργειας για θέρμανση καιγια δροσισμό. Τα χαρακτηριστικά αυτά,τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα κουφώματα,έχουν γίνει κατανοητά από τουςμελετητές αλλά και το ευρύ κοινό, και γι’αυτό κουφώματα υψηλής ποιότητας συναντώνταιπλέον σε πολλές καινούριες κατασκευές.Στα υφιστάμενα κτίρια η αντικατάστασητων παλιών κουφωμάτων μεσύγχρονα, υψηλής ενεργειακής απόδοσης,κατά προτίμηση ανοιγόμενα κουφώματα,με θερμοδιακοπή και διπλό υαλοπίνακαχαμηλού συντελεστή εκπομπής, μεσυντελεστή θερμικής διαπερατότητας τηςτάξης των 2 W/m 2 K, αποτελεί αναπόσπαστοβήμα για την ενεργειακή τους αναβάθμιση.Αυτό προκύπτει ανάγλυφα καιαπό το γεγονός ότι η αντικατάσταση κουφωμάτωνείναι, εδώ και περίπου 20 χρόνια,η πρώτη παρέμβαση που υλοποιούνοι κάτοικοι παλαιότερων κτιρίων. Βεβαίωςπροϋπόθεση είναι τα κουφώματα να είναισύμφωνα με τα ισχύοντα πρότυπα, καιπιο συγκεκριμένα:• ΕΛΟΤ ΕΝ 14351-1:2006: Παράθυρα καιπόρτες -Πρότυπο προϊόντος, χαρακτηριστικάεπίδοσης- όπως αναθεωρήθηκε το2008.• ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 12567-1:2000: Θερμικήαπόδοση παραθύρων και θυρών - Μέτρησησυντελεστή θερμικής διαπερατότηταςμε τη διάταξη προστατευμένου θερμούκιβωτίου.• ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 10077.01: Θερμική απόδοσηπαραθύρων, θυρών και εξωφύλλων- Υπολογισμός θερμικής μετάδοσης.Είναι χρήσιμο να επισημανθεί ότι η σήμανσηCE για τα παράθυρα και τις εξωτερικέςπόρτες θα είναι υποχρεωτική απότην 01/02/2010, που σημαίνει πρακτικάάμεσα, ενώ σε ό,τι αφορά τους υαλοπίνακεςμόνο, η υποχρέωση σήμανσης ισχύει52 ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΔΟΜΗΣΗ53


από την 01/03/2007. Βεβαίως, όπως καιστη θερμομόνωση, είναι κι εδώ καθοριστικότο ζήτημα της διασφάλισης της ποιότηταςεργασίας των εφαρμοστών.250Γραφική παράσταση 1. Μείωση κατανάλωσης ενέργειας για θέρμανσηκαι ψύξη μονοκατοικίας στις τέσσερις κλιματικές ζώνες της χώραςkWh/m 2200150100500ΜΜ ΘΑ ΜΜ ΘΑ ΜΜ ΘΑ ΜΜ ΘΑΗράκλειοΑθήνα Θεσσαλονίκη ΚαστοριάΨύξηΘέρμανσηΟι δυνατότητες εξοικονόμησηςενέργειας και η σκοπιμότητατων παρεμβάσεωνΣτο Εργαστήριο Μετάδοσης Θερμότηταςκαι Περιβαλλοντικής Μηχανικής τουΤμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών τουΑ.Π.Θ. έγινε η διερεύνηση του δυναμικούεξοικονόμησης ενέργειας σε μη θερμομονωμένακτίρια, με χρήση ολοκληρωμένωνσυστημάτων εξωτερικής θερμομόνωσης,θερμομόνωση του δώματος και χρήσηυψηλής ποιότητας κουφωμάτων αλουμινίου.Η διερεύνηση αφορούσε τυπικές μονοκατοικίεςκαι πολυκατοικίες, όπως φαίνονταιστις εικόνες 1a,b,c,d και 2. Μερικάαπό τα κυριότερα συμπεράσματα μπορούννα συνοψιστούν ως εξής:• Η επίδραση της αναδρομικής θερμομόνωσηςκαι της αντικατάστασης κουφωμάτωνστα θερμαντικά φορτία είναικαθοριστική, ιδίως στη Βόρεια Ελλάδα,οδηγώντας σε μείωση της κατανάλωσηςγια θέρμανση κατά έως και 54%.• Η επίδραση των δύο αυτών μέτρων σταψυκτικά φορτία είναι καθοριστική, περισσότεροστη Νότια Ελλάδα, οδηγώντας σεμείωση της κατανάλωσης για ψύξη κατάέως και 63%.• Συνολικά, σε ένα τυπικό κτίριο κατοικίας,μπορεί να επιτευχθεί μείωση της κατανάλωσηςενέργειας για θέρμανση και ψύξηαπό 48% έως 55%, ανάλογα με το κτίριοκαι την κλιματική ζώνη.Η συνολικά επιτυγχανόμενη μείωση τηςκατανάλωσης, ανάλογα με το σε ποιακλιματική ζώνη της χώρας βρισκόμαστε,αποτυπώνεται στη γραφική παράσταση 1.Σε ό,τι αφορά την οικονομοτεχνική αξιολόγησητων παρεμβάσεων, πρόκειται γιαπαρεμβάσεις με αρκετά υψηλό αρχικό κόστος,της τάξης των 12.000€ ανά διαμέρισμαστην πολυκατοικία και των 20.000€στη μονοκατοικία. Είναι, ωστόσο, μία σαφώςσκόπιμη επένδυση, η οποία αποσβένεται, ανάλογα με το ρυθμό μεταβολής τουκόστους των καυσίμων, σε 5 έως 10 χρόνια ενώ επιτυγχάνει επιτόκια απόδοσης τουεπενδυομένου κεφαλαίου από 6 έως 16%. Ταυτόχρονα, αποτελεί μία δράση που έχειάμεσο θετικό αντίκτυπο στην αξία ενοικίασης ή πώλησης του ακινήτου, καθώς οι παρεμβάσειςαποτελούν το κύριο βήμα μίας συνολικής ανάπλαση του ακινήτου.ΣυμπεράσματαΑν δεχτούμε ότι στόχος μίας φιλόδοξης μεν, ρεαλιστικής δε, πολιτικής αναβάθμισης τουκτιριακού αποθέματος είναι η μείωση της κατανάλωσης των προ το 1980 κατασκευασμένωνκτιρίων στο μισό, ώστε να είναι συγκρίσιμα με τα σημερινά κτίρια, και θέτοντας ταυτόχροναως ζητούμενο την ουσιαστική αναβάθμιση των συνθηκών θερμικής, ακουστικήςκαι οπτικής άνεσης, τότε η αναδρομική θερμομόνωση των τοίχων και της οροφής καιη αντικατάσταση των παλαιών κουφωμάτων οδηγεί στην επίτευξη περισσότερο από το50% του στόχου. Προϋπόθεση για όλα αυτά αποτελεί η τεκμηριωμένη ενεργειακή μελέτητου κτιρίου, η χρήση πιστοποιημένων, σύμφωνα με τα ισχύοντα ευρωπαϊκά και εθνικάπρότυπα, θερμομονωτικών λύσεων και κουφωμάτων, που να φέρουν σήματα συμμόρφωσης(CE) και ποιότητας, αλλά και η εφαρμογή των υλικών από κατάλληλα εκπαιδευμένασυνεργεία. Στο πνεύμα της ολιστικής προσέγγισης, την οποία η διαχείριση του κτιριακούαποθέματος οφείλει να έχει, η αντικατάσταση των κουφωμάτων και η αναδρομικήθερμομόνωση των συμπαγών δομικών στοιχείων αποτελούν καθοριστικής σημασίας παρεμβάσεις.Η πρόσφατη κίνηση του Υπουργείου Ανάπτυξης για την ενίσχυση αυτών τωνπαρεμβάσεων αποτελεί μία σωστή πρωτοβουλία. Για την ακρίβεια είναι η πρώτη πρωτοβουλίαεξοικονόμησης ενέργειας που να αφορά τον απλό πολίτη, με οφέλη που είναιπολλαπλά: Θα βελτιωθούν οι συνθήκες ζωής και θα μειωθεί η ενεργειακή δαπάνη όσωνζουν στα παλιά κτίρια. Θα περιοριστεί η άσκοπη κατανάλωση ενέργειας και θα μειωθείη εκπομπή αερίων ρύπων. Τέλος, θα στηριχτεί ένας από τους λίγους παραγωγικούς κλάδους,που δημιουργεί θέσεις εργασίας. Ευχή όλων όσοι δραστηριοποιούμαστε στο χώρο,είναι η υλοποίηση της δράσης να είναι άμεση και χωρίς γραφειοκρατικές τριβές.Βιβλιογραφία - αναφορέςΘεοδωρίδου Ι., Αραβαντινού - Τζέ Π., Παπαδόπουλος Α.Μ., Ανάλυση του ελληνικού κτιριακού αποθέματος και οι προοπτικές εξοικονόμησηςενέργειας, 9ο Εθνικό Συνέδριο για Ηπιες Μορφές Ενέργειας, Πάφος, 26-28.03.09. • Παπαδόπουλος Α. (1998), Αντεστραμμένο δώμα:Η συμπεριφορά της εξηλασμένης πολυστυρόλης στο χρόνο, Τεχνικά Χρονικά, Επιστημονική Έκδοση I, 18, 1, 53-63 • Παπαδόπουλος Μ.,Καλλιτσάντσης Αν., Eξωτερική τοιχοποιία και θερμομόνωση - Συγκριτική μελέτη των δυνατών κατασκευαστικών λύσεων με τα σημερινά ελληνικάδεδομένα, Tεχνικά Xρονικά 1/1977, 76-85. • Gerken D., Wrmedmmverbundsysteme (WDVS) im Wohnungsbau, BAUFORSCHUNGFÜR DIE PRAXIS, Band 32, Institut für Bauforschung e.V., Hannover, 1997, 225-228 • Papadopoulos M., Axarli K., Tompazis A., DamianidisA. and Kyrimlidis D., Thermal insulation of buildings in the Solar Village III Project in Athens, a case study, Proceedings of the InternationalSymposium on Energy and the Building Envelope, Thessaloniki, April 22-25, 1986, Thessaloniki, Greece, 273-280. • Papadopoulos A. M.,Giama E., Environmental performance evaluation of thermal insulation materials and its impact on the building, Building and Environment,Volume 42, Issue 5, (2007), 2178-2187. • Papadopoulos A. M., Oxizidis S., Papathanasiou L., Developing a new library of materials andstructural elements for the simulative evaluation of buildings’ energy performance, Building and Environment, 43, 5, (2008), 710-719 •http://www.jubiland.gr/el/sistimata/jubizol.html (Ιούλιος 2009) • http://www.polykem.gr/templates/main/main.php?sid=14 (Ιούλιος 2009)• http://www.stohellas.gr/evo/web/sto/18192_GR-.htm (Ιούλιος 2009)54 ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΔΟΜΗΣΗ

More magazines by this user
Similar magazines