Ιστορία της Τέχνης

ps.privateschools.gr

Ιστορία της Τέχνης

ÉÓÔÏÑÉÁÔÇÓ ÔÅ×ÍÇÓ1


Õ­ÐÏÕÑ­ÃÅÉ­Ï­Å­ÈÍÉ­ÊÇÓ­ÐÁÉ­ÄÅÉ­ÁÓ­ÊÁÉ­ÈÑÇ­ÓÊÅÕ­ÌÁ­ÔÙÍÐÁÉ­ÄÁ­ÃÙ­ÃÉ­ÊÏ­ÉÍ­ÓÔÉ­ÔÏÕ­ÔÏÉ ÓÔÏ ÑÉ ÁÔÇÓ ÔÅ× ÍÇÓΓ΄­ΤΑΞΗ­ΓΕΝΙΚΟΥ ËÕ­ÊÅÉ­ÏÕÂÉ­ÂËÉ­Ï­ÔÏÕ­ÌÁ­ÈÇ­ÔÇÏÑ­ÃÁ­ÍÉ­ÓÌÏÓ­ÅÊ­ÄÏ­ÓÅ­ÙÓ­ÄÉ­ÄÁ­ÊÔÉ­ÊÙÍ­ÂÉ­ÂËÉ­ÙÍ­•­Á­ÈÇ­ÍÁ3


ÐÅ ÑÉ Å ×Ï ÌÅ ÍÁÐñü ëï ãïò..............................................................................................................................................................................7Åé óá ãù ãÞ...............................................................................................................................................................................91. Ðá ëáé ï ëé èé êÞ êáé Íå ï ëé èé êÞ å ðï ÷Þ........................................................................................................................132. Ç ôÝ÷ íç ôçò Ìå óï ðï ôá ìß áò - Ç ôÝ÷ íç ôçò Áé ãý ðôïõ.......................................................................................253. Ç ôÝ÷ íç ôïõ Áé ãáß ïõ..................................................................................................................................................37Ïé á öå ôç ñß åò ôçò åõ ñù ðáúêÞò ôÝ÷ íçò: Êõ êëá äé êüò, Ìé íùúêüò, Ìõ êç íáúêüò Ðï ëé ôéóìüò4. Ç Åë ëç íé êÞ ôÝ÷ íç: á ðü ôïõò Ãå ù ìå ôñé êïýò óôïõò Áñ ÷áúêïýò ÷ñüíïõò...............................................53Ãå ù ìå ôñé êïß ÷ñü íïé, Áñ ÷áúêïß ÷ñüíïé5. Êëá óé êÞ êáé Åë ëç íé óôé êÞ ôÝ÷ íç..............................................................................................................................65Ç êëá óé êÞ ðå ñß ï äïò. Ôï ôÝ ëïò ôçò êëá óé êÞò å ðï ÷Þò: ïé åë ëç íé óôé êïß ÷ñü íïé6. Ç ñù ìáúêÞ ôÝ÷ íç........................................................................................................................................................837. Ç âõ æá íôé íÞ ôÝ÷ íç......................................................................................................................................................938. Ç ÷ñé óôé á íé êÞ ôÝ÷ íç ôï Ìå óáß ù íá.....................................................................................................................107Ç ñï ìá íé êÞ ôÝ÷ íç, ç ãïô èé êÞ ôÝ÷íç9. Ïé å îù åõ ñù ðáúêïß ðï ëé ôé óìïß.............................................................................................................................119Ç ôÝ÷ íç ôçò Êß íáò, ôçò Éí äß áò, ôçò É á ðù íß áò, ôïõ Éó ëÜì,ç ðñï êï ëïì âé á íÞ ôÝ÷íç, ç ôÝ÷ íç ôçò Á öñé êÞò4


10. Ç ôÝ÷ íç ôçí å ðï ÷Þ ôçò Á íá ãÝí íç óçò.............................................................................................................13311. Ç ôÝ÷ íç ôïõ Ìðá ñüê .............................................................................................................................................15912. Íå ï êëáó é êé óìüò ....................................................................................................................................................18113. Ñï ìá íôé óìüò............................................................................................................................................................20514. Ñå á ëé óìüò, É ìðñå óé ï íé óìüò..............................................................................................................................22315. Ôï ÐÝ ñá óìá á ðü ôï 19ï óôïí 20ü áé þ íá.................................................................................................243Áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôïõ Óé äÞ ñïõ, ôïõ Ãõ á ëé ïý êáé ôïõ ï ðëé óìÝ íïõ Óêõ ñï äÝ ìá ôïò.Ôï êß íç ìá “ÔÝ÷ íåò êáé ×åé ñï ôå÷ íß åò ” (Arts and Crafts), Añ Íïõ âü16. Ïé äå êá å ôß åò 1900-1930 (á´ìÝñïò)..............................................................................................................257Åî ðñå óé ï íé óìüò, Öù âé óìüò, ï Ãá ëÜ æé ïò Êá âá ëÜ ñçò, Êõ âé óìüò, Öïõ ôïõ ñé óìüò17. Ïé äå êá å ôß åò 1900-1930 (â´ ìÝñïò)............................................................................................................283Íôå Óôéë, Óïõ ðñå ìá ôé óìüò, Êïí óôñïõ êôé âé óìüò, Íôá íôáúóìüò, Óïõ ñå á ëé óìüò.Ç Ó÷ï ëÞ ôïõ Ìðá ïõ ÷Ü ïõæ. Ïé ìå ãÜ ëïé äÜ óêá ëïé ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò18. Ìå ôá ðï ëå ìé êÞ ôÝ÷ íç óôçí Á ìå ñé êÞ êáé óôçí Åõ ñþ ðç..... ........................................................................309Ç Ó÷ï ëÞ ôçò ÍÝ áò Õ üñ êçò - Á öç ñç ìÝ íïò Åî ðñå óé ï íé óìüò19. Ç Äå êá å ôß á ôïõ 60, ç Äå êá å ôß á ôïõ 70, ïé Äå êá å ôß åò 80-90:..................................................................325Ðïð Áñ ô, Ïð Áñ ô, Êé íç ôé êÞ ôÝ÷ íç, Ìé íé ìá ëé óìüò,Åí íïé á êÞ ôÝ÷ íç, Öù ôï ãñá öé êüò Ñå á ëé óìüò20. Ìå ôá- Ìï íôåñ íé óìüò. Ç äå êá å ôß á ôïõ 1990: Õ ðï êåé ìå íé óìüò êáé Äé å èíï ðïß ç óç.........................347Ïé á íá æç ôÞ óåéò ôçò óýã ÷ñï íçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò. Âß íôå ï - ÁñôÂé âëé ï ãñá öß á..................................................................................................................................................................3655


ÐÑÏ ËÏ ÃÏÓÔï­âé­âëß­ï­“É­óôï­ñß­á­ôçò­ÔÝ÷­íçò­”­ôçò­Ã´­Ëõ­êåß­ïõ­á­ðï­ôå­ëåß­Ý­íá­åé­óá­ãù­ãé­êü­ôá­îß­äé­óôïí­êü­óìï­ôçò­ôÝ÷­íçò.Åß­íáé­ìé­á­ðå­ñé­ðå­ôåé­þ­äçò­äé­á­äñï­ìÞ­óôçí­êáë­ëé­ôå÷­íé­êÞ­äç­ìé­ïõñ­ãß­á­á­ðü­ôçí­ðñïúóôï­ñß­á­Ý­ùò­óÞ­ìå­ñá.­Ôï­âé­âëß­ï­èÝ­ôåé­ôá­êáë­ëé­ôå÷­íé­êÜ­äç­ìé­ïõñ­ãÞ­ìá­ôá­óôï­é­óôï­ñé­êü­ôïõò­ðëáß­óé­ï,­þ­óôå­íá­ãß­íåé­á­íôé­ëç­ðôÞ­ç­óõ­íï­÷Þôïõò,­íá­äé­á­ðé­óôù­èåß­ç­Ü­ìå­óç­ó÷Ý­óç­ôçò­ôÝ÷­íçò­ìå­ôçí­ðï­ëé­ôé­óìé­êÞ­å­îÝ­ëé­îç­êÜ­èå­ðå­ñé­ü­äïõ­êáé­íá­óõí­äå­èåß­ç­ôÝ÷­íç­ìå­ôç­æù­Þ.­Ç­ôÝ÷­íç,­ùò­äç­ìé­ïýñ­ãç­ìá­ôïõ­áí­èñþ­ðïõ,­åß­ôå­õ­ðç­ñå­ôåß­ôç­èñç­óêåß­á,­ôéò­ðå­ðïé­èÞ­óåéò,­ôá­é­äá­íé­êÜ­åß­ôåå­îõ­ðç­ñå­ôåß­ðÜ­èç,­öé­ëï­äï­îß­åò,­åë­ðß­äåò,­ôçí­á­íÜ­ãêç­ãé­á­å­ðé­êïé­íù­íß­á,­á­ðï­ôå­ëåß­ìï­íá­äé­êÞ­áéó­èç­ôé­êÞ­å­ìðåé­ñßáóõí­äõ­Ü­æï­íôáò­ôï­ìý­èï­ìå­ôçí­é­óôï­ñß­á­êáé­ôçí­å­ðé­óôÞ­ìç.Ìå­ëå­ôþ­íôáò­ôï­ðï­ëõ­äé­Ü­óôá­ôï­öáé­íü­ìå­íï­ôçò­ôÝ÷­íçò­é­óôï­ñé­êÜ,­ìÝ­óá­á­ðü­ôçí­ðá­ñá­ôÞ­ñç­óç­êáé­ôçí­á­íÜ­ëõ­óç­ôùí­ðé­ï­ãíù­óôþí­á­ñé­óôïõñ­ãç­ìÜ­ôùí­-­ãé­á­ôß­áõ­ôÜ­åß­íáé­óõ­íÞ­èùò­á­ðü­ðïë­ëÝò­á­ðü­øåéò­ôá­ðé­ï­óç­ìá­íôé­êÜ­-­èá­ãß­íïõí­êá­ôá­íï­ç­ôïß­ï­ñé­óìÝ­íïé­ìç­÷á­íé­óìïß­ôçò­É­óôï­ñß­áò­ôçò­ÔÝ÷­íçò­êáé­èá­å­êôé­ìç­èåß­áõ­ôÞ­ùò­å­ðé­óôÞ­ìç.Ç­ìå­ëÝ­ôç­áõ­ôïý­ôïõ­åý­ëç­ðôïõ­âé­âëß­ïõ­ðñï­óöÝ­ñåé­ðëç­ñï­öï­ñß­åò­êáé­ãíþ­óåéò­ãé­á­Ýñ­ãá,­ãé­á­êáë­ëé­ôÝ÷­íåò,ãé­á­ôå÷­íï­ôñï­ðß­åò,­ãé­á­åñ­ìç­íåß­á­êáé­Ý­ñåõ­íá,­áë­ëÜ­ðÜ­íù­á­ðü­ü­ëá­ðñï­óöÝ­ñåé­ìé­á­á­ðü­ëáõ­óç^­ôçí­á­ðü­ëáõ­óçôçò­ìá­ãåß­áò­ôçò­ôÝ÷­íçò.Äñ­Ãé­þñ­ãçò­Óé­ãÜ­ëáòÆù­ãñÜ­öïò,­Óýì­âïõ­ëïò­Êáë­ëé­ôå÷­íé­êþí­Ìá­èç­ìÜ­ôùíôïõ­Ðáé­äá­ãù­ãé­êïý­Éí­óôé­ôïý­ôïõ7


1ÐÁËÁÉÏËÉÈÉÊÇ ÊAÉ ÍÅÏËÉÈÉÊÇ ÅÐÏ×Ç13


14Åé­äþ­ëé­ï­á­ðü­óôå­á­ôß­ôç­(3000-2500­ð.×.),­ðå­ñé­ï­÷Þ­ôçò­ÐÜ­öïõ,­Ëåõ­êù­óß­á,­Êõ­ðñé­á­êü­Ìïõ­óåßo­.


1. ÐÁËÁÉÏËÉÈÉÊÇ ÊÁÉÍÅÏËÉÈÉÊÇ ÅÐÏ×ÇÐá ëáé ï ëé èé êÞ å ðï ÷ÞÇ­äç­ìé­ïõñ­ãé­êÞ­ðá­ñüñ­ìç­óç­ôïõ­áí­èñþ­ðïõ­á­ðï­ôõ­ðþ­íå­ôáé­á­ðü­ôçí­å­ðï­÷Þ­ðïõ­ï­Ço­mo­sapiens­áñ­-÷ß­æåé­íá­ó÷å­äé­Ü­æåé­óôïõò­âñÜ­÷ïõò­êáé­íá­öôé­Ü÷­íåé­á­íôé­êåß­ìå­íá.Ôá­äç­ìé­ïõñ­ãÞ­ìá­ôá­ áõ­ôÜ­ ÷ñï­íï­ëï­ãïý­íôáé­á­ðü­ôï­30.000­ìÝ­÷ñé­ôï­10.000­ð.×­ðå­ñß­ðïõ­.­Çðå­ñß­ï­äïò­ áõ­ôÞ,­ ç­ ï­ðïß­á­ ï­íï­ìÜ­æå­ôáé­ ðá­ëáé­ï­ëé­èé­êÞ,äé­á­êñß­íå­ôáé­óå­ôñåéò­å­ðé­ìÝ­ñïõò­ðå­ñé­ü­äïõò,­á­íÜ­ëï­ãá­ìå­ ôá­ ãå­íé­êÜ­ ÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êÜ­ ôùí­ åõ­ñç­ìÜ­ôùíôçò­å­ðï­÷Þò:­1.­óôçí­ ù­ñé­íéÜ­êé­á­ ðåñßïäï­ (ðåñßðïõ­ 30.000-20.000­ð.×.),­êá­ôÜ­ôçí­ï­ðïß­á­ü­ëåò­ïé­á­íá­ðá­ñá­óôÜ­óåéò­(óõ­íÞ­èùò­ æþ­ùí)­ ðñï­óåã­ãß­æï­íôáéìå­Ý­íá­ãñáì­ìé­êü­-­ñå­á­ëé­óôé­êü­ôñü­ðï­áðåé­êü­íé­óçò.­2.­óôç­ óï­ëïõ­ôñáß­á­ (­ ðåñßðïõ­ 20.000-14.000ð.×.),­ðïõ­Þôáí­ìé­á­ìå­ôá­âá­ôé­êÞ­ðå­ñß­ï­äïò,­3.­óôç­ ìá­ãäá­ëÞ­íé­á­ (­ ðåñßðïõ­ 14.000-10.000ð.×.),­ êá­ôÜ­ ôçí­ ï­ðïß­á­ ïé­ á­íá­ðá­ñá­óôÜ­óåéòðñï­óåã­ãß­æï­íôáé­ ìå­ ôñü­ðï­ ðïõ­ ðëç­óé­Ü­æåé­ áñ­êå­ôÜ­ôï­öõ­óé­êü­ðñü­ôõ­ðï,­á­ðï­äß­äï­íôáé­äç­ëá­äÞ­öõ­óé­ï­êñá­ôé­êÜ­(íá­ôïõ­ñá­ëé­óôé­êÜ).­Á­ðü­ ôá­ óç­ìá­íôé­êü­ôå­ñá­ äç­ìé­ïõñ­ãÞ­ìá­ôá­ á­íÜ­ìå­óá­óôï­20.000­êáé­10.000­ð.÷.­åß­íáé­ïé­âñá­÷ï­ãñá­öß­åò­(æù­ãñá­öé­êÞ­óôïõò­ôïß­÷ïõò­êáé­óôéò­ï­ñï­öÝò­óðç­ëáß­ùí)­ðïõ­âñÝ­èç­êáí­êõ­ñß­ùò­óôçí­Åõ­ñþ­ðç,­óå­ìé­áåõ­ñåß­á­ðå­ñé­ï­÷Þ­ç­ï­ðïß­á­å­êôåß­íå­ôáé­á­ðü­ôçí­Ðïñ­ôï­ãá­ëß­á­ìÝ­÷ñé­ôç­Ñù­óß­á.ÓÞ­ìå­ñá­åß­íáé­ãíù­óôÜ­ðå­ñéó­óü­ôå­ñá­á­ðü­300.­Á­ðü­ôá­óç­ìá­íôé­êü­ôå­ñá­åé­íáé­áõ­ôÜôïõ­Ëá­óêü­óôç­Íï­ôé­ï­äõ­ôé­êÞ­Ãáë­ëß­á­êáé­ôçò­Áë­ôá­ìß­-15


12 3Åéê. 1. Ôáý­ñïé­ å­ðé­æù­ãñá­öé­óìÝ­íïé­ åðÜ­íù­ óå­ Ü­ãñé­á­ æþ­á(15.000-12.000­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ),­Ãáë­ëß­á,­óðÞ­ëáé­ï­Ëá­óêü.Ç ÷ñÞ óç ôïõ ß äé ïõ êïì ìá ôé ïý âñÜ ÷ïõ êáô’ å ðá íÜ ëç øç öáß íå -ôáé ðï ëý êá èá ñÜ óôï êÜ ôù ìÝ ñïò ôçò åé êü íáò, å êåß ü ðïõ ôáå ëÜ öé á ìðëÝ êï íôáé ìå ôïõò ôáý ñïõò, ôï æù ãñá öé óìÝ íï Ü ëï -ãï êáé ôï êï ðÜ äé ìå ôá âü äé á.Åéê. 2. Á­ðï­ôý­ðù­ìá­÷å­ñé­ïý­(15.000-12.000­ð.÷.­ðå­ñß­ðïõ),­Ãáë­ëß­á­óðÞ­ëáé­ï­Ðåò­Ìåñ­ë.­Å íôõ ðù óé á êü ôï ÷Ý ñé - á ðï ôý ðù ìá ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç, ìðï ñåß íá÷ñç óß ìåõ å ùò õ ðï ãñá öÞ Þ ùò Üë ëç Ýí äåé îç.ñá­óôç­Âü­ñåé­á­É­óðá­íß­á.­Å­ðÜë­ëç­ëá­æù­ãñá­öé­óìÝ­íåòïé­ ðá­ñá­óôÜ­óåéò,­ á­ðåé­êï­íß­æïõí­ æþ­á­ ü­ðùò­ âß­óï­íåò,å­ëÜ­öé­á,­ ôáý­ñïõò,­ Ü­ëï­ãá­ ôá­ ï­ðïß­á­ (é­äé­áß­ôå­ñá­ óôïóðÞ­ëáé­ï­Ëá­óêü)­öáß­íï­íôáé­íá­êé­íïý­íôáé.­Ìá­ãé­êÝò­é­äé­ü­ôç­ôåò­ðñÝ­ðåé­íá­öá­íôá­óôåß­êá­íåßò­ü­ôé­á­ðï­äß­äï­íôáí­óôéò­ìïñ­öÝò­áõ­ôÝò,­êá­èþò­ðá­ñá­ôç­ñïý­íôáé­á­êü­ìç­êáé­óÞ­ìå­ñá­ðá­ñü­ìïé­åò­äï­îá­óß­åò­óå­êõ­íç­ãå­ôé­êÝò­öõ­ëÝò­ðïõ­Ý­÷ïõí­å­ðé­æÞ­óåé­ü­ðùò­óôïõò­Ìðïõ­óìÝí­ôçò­Íü­ôé­áò­Á­öñé­êÞò­êáé­óôïõò­Á­âï­ñß­ãé­íåò­ôçòÁõ­óôñá­ëß­áò.­ Á­íÜ­ìå­óá­ óôá­ åõ­ñÞ­ìá­ôá­ ðïõ­ Þñ­èáíóôï­öùò­êáé­Ý­÷ïõí­äé­á­ôç­ñÞ­óåé­êÜ­ðïé­á­ß÷­íç­æù­ãñá­öé­êÞò­åß­íáé­åðßóçò­êü­êá­ëá­æþ­ùí,­êÝ­ñá­ôá­ôá­ñÜí­äïõ,÷áõ­ëé­ü­äï­íôåò­ôùí­ìá­ìïýè­êáé­ðÝ­ôñåò.16Åéê. 3. Ðëç­ãù­ìÝ­íïò­âß­óï­íáò­å­ðé­ôß­èå­ôáé­óå­Üí­èñù­ðï­(15.000-10.000­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ),­ëå­ðôï­ìÝ­ñåé­á­á­ðü­âñá­÷ï­ãñá­öß­á,ìÞ­êïò­âß­óï­íá­1,10­ì.,­Ãáë­ëß­á,­óðÞ­ëáé­ï­Ëá­óêü.Ç öõ óé êü ôç ôá ìå ôçí ï ðïß á á ðï äß äï íôáé ôá æþ á äåí å ðå êôåß -íå ôáé êáé óôçí á íá ðá ñÜ óôá óç ôùí áí èñþ ðùí. Ç á íôñé êÞ ìïñ -öÞ åß íáé áõ óôç ñÜ ó÷ç ìá ôï ðïé ç ìÝ íç, óå á íôß èå óç ì’ áõ ôÞí ôïõâß óï íá, ï ïðïßïò ß óùò íá óõì âï ëß æåé ôï èÜ íá ôï. Å äþ öáß -íå ôáé íá äé å îÜ ãå ôáé ìÜ ÷ç ìå ôá îý äý ï á íôß ðá ëùí óá ìÜ íùí *,ï Ý íáò á ðü ôïõò ï ðïß ïõò åß íáé ìå ôáì öé å óìÝ íïò óå âïõ âÜ ëéêáé ï Üë ëïò öï ñÜ ìÜ óêá ðïõ ëé ïý. ¸íá êï íôÜ ñé öáß íå ôáé íáÝ ÷åé ôñõ ðÞ óåé ôï ðëåõ ñü ôïõ æþ ïõ.Åéê. 4. Ðá­ñÜ­óôá­óç­ôáýñïõ­(15.000-12.000­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ),­óðÞ­ëáé­ï­Áë­ôá­ìß­ñá.Ëü ãù ôçò “á íá ôï ìé êÞò ” á êñß âåé áò ôçò åé êü íáò á íôé ëáì âá íü -ìá óôå ôïí ôáýñï óå êáëðáóìü. ÂëÝ ðïõ ìå ôï ÷ñþìá ôïõ, áë -ëïý íá ðå ñé ãñÜ öåé ôï ôñß ÷ù ìÜ ôïõ êáé áë ëïý íá ãß íåôáé Ý íôï -íï ãé á íá ó÷ç ìá ôß óåé ôïí ü ãêï ôïõ æþïõ.


456Åéê. 5. Ç­Á­öñï­äß­ôç­ôïõ­Âß­ëå­íôïñ­ö­(30.000-25.000­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ),­ý­øïò­11,5­åê.,­á­óâå­óôü­ëé­èïò,­Âé­Ýí­íç.Ïé ðé ï ãíù óôÝò áí èñþ ðé íåò ìïñ öÝò êá ôÜ ôçí ù ñé íéÜ êé á ðåñßï äï Þ ôáí óõ íÞ èùò ãõ íáé êåß åò êáé ï íï ìÜ æï íôáé Á öñï äß ôåò.Ðñü êåé ôáé ãé á ìé êñÜ, á ðñü óù ðá åé äþ ëé á, ìå á ôñï öé êÜ ÷Ý ñéá,ôå ñÜ óôé á óôÞ èç êáé ìç ñïýò, ìé á ðá ñá ìüñ öù óç ðïõ åñ ìç íåý -å ôáé ùò ðñï óðÜ èåé á ó÷ç ìá ôï ðïß ç óçò ôçò ãõ íáé êåß áò ãï íé ìü -ôç ôáò. Ó’ áõ ôü ôï åé äþ ëé ï äé á êñß íï íôáé ß÷ íç ÷ñþ ìá ôïò. Äåíõ ðÜñ ÷ïõí ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ðñï óþ ðïõ, áë ëÜ ï ëü êëç ñï ôï êå -öÜ ëé åß íáé êá ëõì ìÝ íï ìå óãïõ ñÜ ìáë ëé Ü. Êáé å äþ ðá ñá ôç -ñïý ìå äé ï ãêù ìÝíá óôÞ èç, êïé ëé Ü êáé ìç ñïýò, ðïõ óç ìáß íåéüôé ðñü êåé ôáé ãé á ìé á á ðåé êü íé óç ôçò ãïíéìü ôç ôáò.Åéê. 6. Ç­Á­öñï­äß­ôç­ôïõ­Ëï­óÝë­(15.000-10.000­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ),÷á­ìç­ëü­ á­íÜ­ãëõ­öï*­ óêá­ëé­óìÝ­íï­ óå­ ðÝ­ôñá,­ Ãáë­ëß­á,Ìïõ­óåß­ï­Ìðïñ­íôü.Ï óá öÞò ôñü ðïò ìå ôïí ï ðïß ï á ðï äß äï íôáé ôá ï ãêþ äç ÷á -ñá êôç ñé óôé êÜ (óôÞ èïò, êïé ëé Ü êáé ìç ñïß) Ýñ ÷å ôáé óå á íôß èå óçìå ôá á óá öÞ ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ ðñï óþ ðïõ êáé ôá á ôñïöéêÜ÷Ý ñé á. Ç ãõ íáß êá öáß íå ôáé ü ôé óõì âï ëß æåé ôç ãï íé ìü ôç ôá. ÔïêÝ ñáò ôïõ âß óï íá ðïõ êñá ôÜ óõí äÝ å ôáé ìÜë ëïí ìå ìé á èå ü -ôç ôá ðïõ å îïõ óé Ü æåé ôá æþ á êáé ôá ï äç ãåß ðñïò ôïõò êõ íç -ãïýò.17


6Íå ï ëé èé êÞ å ðï ÷ÞÔï­8000­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ­ðåñ­íÜ­ìå­óôç­íå­ï­ëé­èé­êÞ­å­ðï­÷Þ.­Ïé­ôñï­öï­ðá­ñá­ãù­ãïß-­ãå­ùñ­ãïß­ôçò­íå­ï­ëé­èé­êÞòå­ðï­÷Þò­êáé­ôçò­ðñþ­ôçò­å­ðï­÷Þò­ôïõ­÷áë­êïý­Ý­æç­óáíôçí­ðå­ñß­ï­äï­8000-3000­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ.­Öáß­íå­ôáé­ü­ôéÞ­ôáí­ìé­á­ðå­ñß­ï­äïò­ìå­ãÜ­ëçò­ìå­ôá­êß­íç­óçò­ôùí­ðëç­èõ­óìþí,­ç­ï­ðïß­á­ðñÝ­ðåé­íá­ï­öåéëü­ôáí­óôçí­å­îá­öÜ­íé­óç­ôùí­ìå­ãÜ­ëùí­êï­ðá­äé­þí­êáé­óõ­íå­ðþò­óôçí­á­íÜ­ãêç­å­îåý­ñå­óçò­ á­ðü­ ôïí­ Üí­èñù­ðï­ Üë­ëùí­ ìÝ­óùíðñï­óðï­ñé­óìïý­ ôçò­ ôñï­öÞò.­ ¸­ôóé,­ ðñï­Ý­êõ­øáí­ ìå­ãÜ­ëåò­áë­ëá­ãÝò­ óôïí­ ôñü­ðï­ æù­Þò­ ôùí­ áí­èñþ­ðùí,êá­èþò­ áõ­ôïß­ Üñ­÷é­óáí­ íá­ “ðá­ñÜ­ãïõí­”,­ äç­ëá­äÞ­ íáêáë­ëé­åñ­ãïýí­ôç­ãç­Þ­íá­å­êôñÝ­öïõí­æþ­á.­Ï­äç­ãÞ­èç­-18êáí­å­ðï­ìÝ­íùò­óôçí­á­íá­æÞ­ôç­óç­ìï­íé­ìü­ôå­ñùí­ëý­óå­ùí­ãé­á­ ôç­ äé­á­âß­ù­óÞ­ ôïõò.­ Ç­ ìü­íé­ìç­ å­ãêá­ôÜ­óôá­óç,ìå­ü­ëåò­ôéò­áë­ëá­ãÝò­óôïí­ôñü­ðï­æù­Þò­ðïõ­óõ­íå­ðá­ãü­ôáí,­åß­÷å­ ùò­ á­ðï­ôÝ­ëå­óìá­ ôï­ ó÷ç­ìá­ôé­óìü­ ïé­êé­óìþí.ÐÝ­ôñé­íá­ ìíç­ìåé­á­êÜ­ ïé­êï­äï­ìÞ­ìá­ôá­ óõ­íá­íôÜ­ìåêá­ôÜ­ìÞ­êïò­ôïõ­Áô­ëá­íôé­êïý,­å­êåß­ü­ðïõ­óÞ­ìå­ñá­âñß­óêï­íôáé­ç­ Äá­íß­á­ êáé­ ç­ Âü­ñåé­á­ Ãåñ­ìá­íß­á,­ áë­ëÜ­ êáéóôéò­ ìå­óï­ãåé­á­êÝò­ ðå­ñé­ï­÷Ýò­ ôçò­ Ãáë­ëß­áò­ êáé­ ôçòÉóðá­íß­áò,­ôçí­Êïñ­óé­êÞ­êáé­ôç­Óáñ­äç­íß­á.Äé­á­êñß­íïõ­ìå­äý­ï­åß­äç­ìíç­ìåé­á­êþí­ïé­êï­äï­ìç­ìÜ­ôùí:­1.­ ôéò­ èï­ëù­ôÝò­*­ êá­ôá­óêåõ­Ýò­ ìå­ ðÝ­ôñåò­ ðïõóôç­ñß­æï­íôáé­ç­ìß­á­å­ðÜ­íù­óôçí­Üë­ëç,­÷ù­ñßò­óõí­äå­ôé­êü­õ­ëé­êü­á­íÜ­ìå­óÜ­ôïõò,­êáé­2.­ôá­ìå­ãá­ëé­èé­êÜ­ïé­êï­äï­ìÞ­ìá­ôá­ìå­ôå­ñÜ­óôé­ïõò­ï­ãêü­ëé­èïõò­ôï­ðï­èå­ôç­ìÝ­íïõò­ï­ñé­æü­íôé­á­å­ðÜ­íù­óå­ïñ­èï­óôÜ­ôåò.Êá­ôÜ­ôçí­ðå­ñß­ï­äï­áõ­ôÞ­óõ­íá­íôÜ­ìå­å­ðß­óçò­­ïé­êé­óìïýò­ðïõ­á­ðï­ôå­ëïý­íôáé­á­ðü­êá­ëý­âåò­öôé­áã­ìÝ­íåòìå­îý­ëé­íá­äï­êÜ­ñé­á,­óôÝ­ãåò­á­ðü­êëá­äé­Ü­äÝ­íôñùí­êáéåõ­èý­ãñáì­ìç­ äé­Ü­ôá­îç­ å­ðÜ­íù­ óå­ âá­óé­êïýò­ Ü­îï­íåòêõ­êëï­öï­ñß­áò.­ Äé­á­êñß­íå­ôáé­ åì­öá­íþò­ ìé­á­ ðñþé­ìçìïñ­öÞ­ïñ­ãÜ­íù­óçò­ôçò­ðü­ëçò.Ðå­ñß­ôï­5000­ð.×.­ôçí­å­ðï­÷Þ­ôïõ­ëß­èïõ­(ðá­ëáé­ï­ëé­èé­êÞ­êáé­íå­ï­ëé­èé­êÞ)­äé­á­äÝ­÷å­ôáé­ç­å­ðï­÷Þ­ôùí­ìå­ôÜë­ëùí­(÷áë­êïý,­ï­ñåß­÷áë­êïõ,­óé­äÞ­ñïõ),­ðïõ­äß­íïõí­ôïü­íï­ìÜ­ôïõò­óôéò­á­íôß­óôïé­÷åò­å­ðï­÷Ýò.­Ïé­Üí­èñù­ðïéáñ­÷ß­æïõí­ óôá­äé­á­êÜ­ íá­ ÷ñç­óé­ìï­ðïé­ïýí­ ôá­ ìÝ­ôáë­ëáðñï­êåé­ìÝ­íïõ­íá­êá­ôá­óêåõ­Ü­óïõí­ôá­åñ­ãá­ëåß­á­ôïõò.Åß­íáé­ç­å­ðï­÷Þ­ôùí­ìå­ãÜ­ëùí­ðï­ëé­ôé­óìþí­ôçò­áí­èñù­ðü­ôç­ôáò­ïé­ï­ðïß­ïé­á­íá­ðôýó­óï­íôáé­ãý­ñù­á­ðü­ôç­­Ìå­óü­ãåé­ï.­Ç­á­íÜ­ãêç­êá­ôá­óêåõ­Þò­áí­èå­êôé­êü­ôå­ñùí­åñ­ãá­ëåß­ùí­ï­äÞ­ãç­óå­óôçí­á­íá­æÞ­ôç­óç­ìå­èü­äùí­ãé­á­ôç÷ý­ôåõ­óç­ óýí­èå­ôùí­ ìå­ôÜë­ëùí­ êáé­ óôçí­ á­íÜ­ðôõ­îçðï­ëý­ðëï­êùí­ôå÷­íé­êþí­ìå­êá­ëïý­ðé­á­á­ðü­êå­ñß­êáé­ðç­ëü.­Êá­ôá­óêåõ­Ü­óôç­êáí­Ý­ôóé­÷õ­ôÜ­ü­ðëá­êáé­ëá­ôñåõ­ôé­êÜ­á­íôé­êåß­ìå­íá.­Ïé­óôéë­ðíÝò­ìå­ôáë­ëé­êÝò­å­ðé­öÜ­íåé­åòï­äÞ­ãç­óáí­óå­äé­Ü­öï­ñåò­åí­äé­á­öÝ­ñïõ­óåò­áéó­èç­ôé­êÝòá­íá­æç­ôÞ­óåéò.­ Ç­ á­íÜ­ãêç­ êá­ôá­óêåõ­Þò­ ï­ñåé­÷Üë­êé­íùíá­íôé­êåé­ìÝ­íùí­ äåí­ Üñ­ãç­óå­ íá­ ðñï­êá­ëÝ­óåé­ êáé­ íÝ­åòåîå­ëß­îåéò:­ á­íá­êá­ëý­öèç­êáí­ êáé­íïý­ñé­ïé­ å­ìðï­ñé­êïßäñü­ìïé­-­åß­ôå­á­ðü­ôçí­îç­ñÜ­åß­ôå­á­ðü­ôç­èÜ­ëáó­óá­-­ãé­á­íá­å­ðé­ôåõ­÷èåß­ç­ðñï­ìÞ­èåé­á­÷áë­êïý­êáé­êáó­óß­ôå­ñïõ.


7Åéê. 6. Êá­ëý­âåò­á­ðü­êëá­äé­Ü.Ôá ðñþ ôá êôß óìá ôá Þ ôáí öôé áã ìÝ íá á ðü äé á èÝ óé ìá õ ëé êÜ ü -ðùò ÷þ ìá, îý ëá, âñÜ ÷ïõò êáé äÝñ ìá ôá æþ ùí. Êá ôá óêåõ Ü æï -íôáí á ðëþò êáé ìü íï ãé á íá êá ëý øïõí ôéò á íÜ ãêåò ôùí áí -èñþ ðùí ü óïí á öï ñÜ ôçí ðñï óôá óß á ôïõò á ðü ôéò êáé ñé êÝòóõí èÞ êåò, ìå á ðï ôÝ ëå óìá íá ìç ìáñ ôõ ñïýí é äé áß ôå ñåò ìïñ -öé êÝò á íá æç ôÞ óåéò. Å äþ ðá ñïõ óé Ü æï íôáé êá ëý âåò á ðü êëá äéÜôï ðï èå ôç ìÝ íá êù íé êÜ êáé óôå ñå ù ìÝ íá å ðÜ íù óôïõò âñÜ ÷ïõò.Óôéò óõ ãêå êñé ìÝ íåò êá ëý âåò ïé Üí èñù ðïé êá ôïé êïý óáí ãé á ëß -ãï ÷ñï íé êü äé Ü óôç ìá, å ðåé äÞ ç á íá æÞ ôç óç ôñï öÞò ôïýò á íÜ -ãêá æå íá ìå ôá êé íïý íôáé óõ íå ÷þò.Åéê. 7. Ï­ïé­êé­óìüò­Ôóá­ôÜë­×ïõ­ãé­ïýê­(Catal­Huyuk)­(6000­ð.×.ðå­ñß­ðïõ),­Ôïõñ­êß­á.Åß íáé á ðü ôïõò ðñþ ôïõò ïñ ãá íù ìÝ íïõò ïé êé óìïýò. Ôá óðß ôéáÞ ôáí öôé áã ìÝ íá á ðü ù ìÝò ðëßí èïõò êáé êïë ëç ìÝ íá ôï Ý íá ìåôï Üë ëï ó÷ç ìá ôß æï íôáò Ý íá óõ ìðá ãÝò óý íï ëï. Äåí õ ðÞñ ÷áíäñü ìïé êáé ç åß óï äïò óôá óðß ôé á ãé íü ôáí á ðü á íïßã ìá ôá ðïõõ ðÞñ ÷áí óôéò ï ñï öÝò. ÓêÜ ëåò ï äç ãïý óáí á ðü ôçí ï ñï öÞóôï å óù ôå ñé êü ôïõ óðé ôé ïý. Ïé á íá óêá öÝò ðïõ Ý ãé íáí å êåßáðïôåëïýí ôåê ìÞ ñé á ãé á ôïí ôñü ðï ïñ ãÜ íù óçò ôùí ðñþ ôùíìå ãÜ ëùí êïé íï ôÞ ôùí, ïé ïðïßåò á íÝ ðôõ îáí óõã ÷ñü íùò êáé ðé -ï ïñ ãá íù ìÝ íåò ìïñ öÝò ëá ôñåß áò ôùí èå ï ôÞ ôùí ôïõò.89Åéê. 8. Ðï­ëý­÷ñù­ìï­æù­ãñá­öé­óìÝ­íï­áã­ãåß­ï­á­ðü­ôï­ÄéìÞíé­ôçòÈåó­óá­ëß­áò­ (2500­ ð.×.­ ðå­ñß­ðïõ),­ ëåõ­êüò­ ðç­ëüò­ æù­ãñá­öé­óìÝ­íïò­ìå­ êüê­êé­íï­ êáé­ ìáý­ñï,­ Á­èÞ­íá,­ Å­èíé­êüÌïõ­óåß­ï.Êá ôÜ ôç íå ï ëé èé êÞ ðå ñß ï äï á íá ðôýó óå ôáé ç áã ãåé ï ðëá óôé êÞ.Óôï íå ï ëé èé êü ïé êé óìü Äé ìÞ íé ôçò Èåó óá ëß áò âñÝ èç êáí áã -ãåß á ìå åí äé á öÝ ñï íôá ó÷Þ ìá ôá. Ïé ãõ á ëé óìÝ íåò å ðé öÜ íåé Ýòôïõò åß íáé äé á êï óìç ìÝ íåò ìå ãñáì ìÝò êáé êá ìðý ëåò (“êôå íé -óìÝ íç äé á êü óìç óç”).Åéê. 9. Ç­‘’Ìå­ãÜ­ëç­Ìç­ôÝ­ñá’’,­á­óâå­óôü­ëé­èïò,­Óáñ­äç­íß­á,­Ìïõóåßo­ÊÜ­ëé­á­ñé.Ôá ìé êñÜ ðÞ ëé íá Þ ìáñ ìÜ ñé íá åé äþ ëé á ðïõ âñÝ èç êáí óôçÓáñ äç íß á ÷á ñá êôç ñß æï íôáé á ðü å ðß ðå äåò å ðé öÜ íåé åò (å êôüòá ðü ôï óôÞ èïò), óå á íôß èå óç ìå ôéò “óôñïã ãõ ëÝò ” Á öñï äß ôåòôçò ðá ëáé ï ëé èé êÞò ðå ñé ü äïõ.19


Ðï ëé ôé óìïß ôïõ ÓÝ óêëïõ, ôïõ Äé ìç íß ïõ êáé ôçò ×ïé ñï -êïé ôß áò (Êý ðñïò)Óôïí åë ëá äé êü ÷þ ñï åì öá íß æï íôáé äåßã ìá ôá áí èñþ ðé -íçò ðá ñïõ óß áò Þ äç á ðü ôçí ðá ëáé ï ëé èé êÞ å ðï ÷Þ. Á ðü ôïõòðï ëõ Ü ñéè ìïõò íå ï ëé èé êïýò ïé êé óìïýò ðïõ âñÝ èç êáí (Ý ÷ïõíá íá êá ëõ öèåß ðå ñéó óü ôå ñïé á ðü 900) öáß íå ôáé ü ôé ï ÷þ ñïòáõ ôüò Þ ôáí êá ôïé êç ìÝ íïò á ðü ôï 7000 ð.×., é äé áß ôå ñá óôéòðå äé Ü äåò êáé ôá ðá ñÜ ëé Ü ôïõ.Óôéò áñ ÷Ýò ôïõ áé þ íá (1901), êï íôÜ óôï Âü ëï, óôçí ðå -ñé ï ÷Þ ðïõ óÞ ìå ñá ëÝ ãå ôáé Êá óôñÜ êé, á íá êá ëý öèç êå ï íå ï -ëé èé êüò ïé êé óìüò ôïõ ÓÝ óêëïõ. Ï ïñ ãá íù ìÝ íïò áõ ôüò ïé êé -óìüò á íá ðôý ÷èç êå óå ìé á Ý êôá óç å êá ôü óôñåì ìÜ ôùí. Ç á -êñü ðï ëç åß ÷å ëé èü êôé óôï ðå ñß âï ëï, ðïõ äåß÷ íåé ü ôé Þ ôáí ï -÷õ ñù ìÝ íç êá ôá óêåõ Þ. Óõ ãêå íôñù ìÝ íá ãý ñù á ðü Ý íá êå íôñé -êü êôß ñé ï, ôï ï ðïß ï ëåé ôïõñ ãïý óå ùò ìÝ ãá ñï, âñß óêï íôáíôá óðß ôé á ðïõ Þ ôáí öôé áã ìÝ íá ìå ëß èé íá èå ìÝ ëé á. Áõ ôü ôï ìÝ -ãá ñï öáß íå ôáé ü ôé á íÞ êå óôïí áñ ÷ç ãü ôçò êïé íü ôç ôáò êáé Þ -ôáí ÷ôé óìÝ íï ìå Ý íáí é äé áß ôå ñá ðñï óåã ìÝ íï ôñü ðï. Åß ÷å áõ -ëÞ ðëá êü óôñù ôç êáé äý ï äù ìÜ ôé á. Óôï ÓÝ óêëï âñÝ èç êáí å -ðß óçò ðÞ ëé íá óêåý ç ìå ãñáì ìé êÞ äé á êü óìç óç êáé Ý íôï íïêüê êé íï ÷ñþ ìá, ãõ íáé êåß á åé äþ ëé á - êáé ëß ãá áí äñé êÜ - êá -èþò êáé ëß èé íåò óöñá ãß äåò, ëß èé íá åñ ãá ëåß á ê.Ü.Ç ï ÷ý ñù óç ôçò ðü ëçò ìáñ ôõ ñåß ü ôé ïé êáë ëé åñ ãç ôÝò ôçòãý ñù ðå ñé ï ÷Þò öý ëá ãáí ôçí ðá ñá ãù ãÞ ôïõò ìÝ óá óôïí ïé -êé óìü, ãé á íá ôçí ðñï óôá ôåý óïõí á ðü ôïõò å ðé äñï ìåßò, áë -ëÜ ëåé ôïõñ ãïý óå êáé ùò êá ôá öý ãé ï ôùí êá ôïß êùí óå ðå ñß -ðôù óç êéí äý íïõ. Öáß íå ôáé ü ôé ç ðå ñé ï ÷Þ äï êé ìÜ óôç êå á ðüðïë ëÝò å ðé äñï ìÝò êáé ôå ëé êÜ å ãêá ôá ëåß öèç êå.Áñ ãü ôå ñá Ý íáò Üë ëïò ï ÷õ ñù ìÝ íïò ïé êé óìüò á íá ðôý -÷èç êå óôçí ðå ñé ï ÷Þ áõ ôÞ, ôï Äé ìÞ íé, ðïõ åß ÷å óôå íÝò ó÷Ý -óåéò ìå ëá ïýò ðïõ Ýñ ÷ï íôáí á ðü ôç èÜ ëáó óá. Ðñü êåé ôáé ãé -á Ý íá ìå ãÜ ëï íå ï ëé èé êü ïé êé óìü ðïõ á ðëþ íå ôáé ãý ñù á ðüìé á á êñü ðï ëç ï ÷õ ñù ìÝ íç ìå áë ëå ðÜë ëç ëåò óåé ñÝò ôïß ÷ùíóå åë ëåé ðôé êü ó÷Þ ìá. Á íÜ ìå óá óôïõò ôïß ÷ïõò á êôé íù ôïß äé -Ü äñï ìïé ï äç ãïý óáí óå Ý íáí êå íôñé êü ÷þ ñï ü ðïõ õ ðÞñ ÷å“ìå ãá ñï åé äÝò ” êôß óìá. Ðß óù á ðü áõ ôü âñÝ èç êå Ý íá á ðü ôáìå ãá ëý ôå ñá êáé ðé ï åí äé á öÝ ñï íôá êôß óìá ôá ôçò íå ï ëé èé êÞòÅéê. 10. ÐÞ­ëé­íï­ãõ­íáé­êåß­ï­åé­äþ­ëé­ï­(6000-5300ð.×.­ðå­ñß­ðïõ),­ý­øïò­17­åê.,­­ÍÝ­á­Íé­êï­ìÞ­äåé­á,­ÂÝ­ñïé­á,­ Áñ­÷áé­ï­ëï­ãé­êü­ Ìïõ­óåßï.Ôï åé äþ ëé ï áõ ôü á ðï ôå ëåß Ý íá á ðü ôá ðé ï ðá ëáéÜäåßã ìá ôá ðëá óôé êÞò ðïõ âñÝ èç êáí óôïí åë ëá äé -êü ÷þ ñï. Ðé èá íü ôá ôá ïé ìïñ öÝò áõ ôÝò íá ðá -ñá ðÝ ìðïõí óå èå Ýò ôçò ãï íé ìü ôç ôáò, ìé á ðïõäß íå ôáé Ýì öá óç óôï óôÞ èïò, óôçí êïé ëé Ü êáéóôïõò ãëïõ ôïýò.20


11 12Åéê. 11. ÐÞ­ëé­íï­ åé­äþ­ëé­ï­ êá­èé­óôÞò­ ãõ­íáß­êáò(5300-4300­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ),­ý­øïò­7­åê.,Âü­ëïò,­Áñ­÷áé­ï­ëï­ãé­êü­Ìïõ­óåßï.Ïé á íá óêá öÝò óôç ðå ñé ï ÷Þ ôçò Èåó óá ëß áò Ý -öå ñáí óôï öùò óç ìá íôé êÜ åõ ñÞ ìá ôá ôçò íå ï ëé -èé êÞò å ðï ÷Þò. Ç ãõ íáé êåß á ìïñ öÞ åß íáé êá èé -óìÝ íç, ìå ôá ÷Ý ñé á á êïõ ìðé óìÝ íá óôá ãü íá ôá.Ôá ìÜ ôé á ôçò óå ó÷Þ ìá êáñ ðïý óé ôá ñé ïý êáé çìå ãÜ ëç ìý ôç äß íïõí åê öñá óôé êü ôç ôá óôï ðñü -óù ðï. Ðáñ’ ü ôé ôï Ýñ ãï åß íáé ìé êñü óå ìÝ ãå èïò,ç åê öñá óôé êü ôç ôÜ ôïõ åß íáé ìå ãÜ ëç.Åéê. 12. Åé­äþ­ëé­ï­á­ðü­óôå­á­ôß­ôç­(3000-2500­ð.×.),ðå­ñé­ï­÷Þ­ôçò­ÐÜ­öïõ,­ý­øïò­0,15ì.,­Ëåõ­êù­óß­á,­Êõ­ðñé­á­êü­Ìïõ­óåßo­.Ç á ðü äï óç ôçò ìïñ öÞò á ðü ôçí ÐÜ öï, å íôÜó -óå ôáé óôï ó÷Þ ìá å íüò ó÷å äüí é óï óêå ëïýòóôáõ ñïý. Ôï êå öÜ ëé, óöáé ñé êü êáé á íõ øù ìÝ íï,ìå äé á êñé ôé êÜ ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ, óôç ñß æå ôáé óôïíìá êñý êõ ëéí äñé êü ëáé ìü. Ìå ôï åé äþ ëé ï- öõ ëá -êôü ðïõ êñÝ ìå ôáé óôï ëáé ìü ôçò ìïñ öÞò, å ðá -íá ëáì âÜ íå ôáé ôï óôáõ ñï åé äÝò ó÷Þ ìá ôçò êáé ï -ñß æå ôáé ôï êÝ íôñï ôïõ óôáõ ñïý.å ðï ÷Þò, ðïõ á ðï ôå ëåß ôáé á ðü åñ ãá óôÞ ñé ï, á ðï èç êåõ ôé êïýò÷þ ñïõò êáé êá ôá óêåõ Ýò ãé á ôï øÞ óé ìï ôçò ôñï öÞò. Å ðß óçò,óôç ìé á ðëåõ ñÜ ôïõ ïé êé óìïý õ ðÞñ ÷å êõ êëé êüò êå ñá ìé êüòöïýñ íïò, êï íôÜ óôïí ï ðïß ï á íá êá ëý öèç êáí å îáé ñå ôé êÜäåßã ìá ôá êå ñá ìé êÞò ìå åã ÷Ü ñá êôç äé á êü óìç óç.Ìå ãÜ ëïò íå ï ëé èé êüò ïé êé óìüò âñÝ èç êå êáé óôçí Êý ðñï,åðÜ íù óå Ý íáí êù íé êü ëü öï êï íôÜ óôï ÷ù ñé ü ×ïé ñï êïé ôß á,áðü ü ðïõ ðÞ ñå êáé ôï ü íï ìÜ ôïõ ï ïé êé óìüò. Ôï ÷á ñá êôç ñé -óôé êü ôïõ ïé êé óìïý åß íáé ïé ðå ôñü êôé óôåò èï ëù ôÝò êá ôïé êß åòìå óôñïã ãõ ëÞ êÜ ôï øç, ôï ðï èå ôç ìÝ íåò óå ìé êñÝò ï ìÜ äåò Ý -îé Þ å ðôÜ êá ëõ âþí ãý ñù á ðü ìé á áõ ëÞ. Ôá ðå ñéó óü ôå ñá áã -ãåß á ðïõ âñÝ èç êáí å äþ åß íáé ëß èé íá, áë ëÜ õ ðÜñ ÷ïõí êáéìå ôá ãå íÝ óôå ñá ðÞ ëé íá ìå “êôå íé óìÝ íç” * äé á êü óìç óç. Ïé íå -êñïß, ïé ï ðïß ïé èÜ âï íôáí óå á âá èåßò ôÜ öïõò êÜ ôù á ðü ôïäÜ ðå äï ôïõ óðé ôé ïý, Ý öå ñáí åðÜ íù óôï óôÞ èïò ôïõò ìé á ðï -ëý âá ñé Ü ðÝ ôñá, ðñÜã ìá ðïõ öá íå ñþ íåé ôï öü âï ðïõ åß ÷áíïé êÜ ôïé êïé ãé á ôïõò íå êñïýò. ÌÝ óá óôïõò ôÜ öïõò âñÝ èç -êáí äéÜ öï ñá êôå ñß óìá ôá (áã ãåß á, êï óìÞ ìá ôá ê.Ü.).21


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÓÔÏ ÏÕÍ ×Å ÍÔÆ (2000 ð.×. ðå ñß ðïõ), Áã ãëß á, ðå äé Ü äá ôïõ Óüë óìðå ñõÔï­å­ðé­óôÝ­ãá­óìá­ôùí­å­ðé­ôåõã­ìÜ­ôùí­ôçò­ìå­ãá­ëé­èé­êÞò­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞò­åß­íáé­ôï­ìíç­ìåß­ï­Óôü­ïõí­÷å­íôæôçò­Íü­ôé­áò­Áã­ãëß­áò.­Á­ðï­ôå­ëåß­ôáé­á­ðü­Ý­íá­ìå­ãÜ­ëï­êý­êëï­öôé­áã­ìÝ­íï­ìå­êÜ­èå­ôïõò­ï­ãêü­ëé­èïõò­ïé­ï­ðïß­ïéóôç­ñß­æïõí­ï­ñé­æü­íôé­åò­äï­êïýò­á­ðü­øáì­ìß­ôç.­ÌÝ­óá­ó’­áõ­ôü­ôïí­êý­êëï­ðå­ñé­êëåß­å­ôáé­Ý­íáò­ìé­êñü­ôå­ñïò­ìåôçí­ß­äé­á­äï­ìÞ.­Ï­óêï­ðüò­ãé­á­ôïí­ï­ðïß­ï­Ý­ãé­íå­áõ­ôÞ­ç­êá­ôá­óêåõ­Þ­ðñï­âëç­ìÜ­ôé­óå­Ý­íôï­íá­ôïõò­áñ­÷áé­ï­ëü­ãïõò,­ïé­ï­ðïß­ïé­õ­ðï­èÝ­ôïõí­ü­ôé­ìðï­ñåß­íá­á­ðï­ôå­ëïý­óå­óç­ìá­íôé­êü­ëá­ôñåõ­ôé­êü­ôü­ðï­Þ­íá­ëåé­ôïõñ­ãïý­óåùò­Ý­íá­ðå­ñß­ðëï­êï­á­óôñï­íï­ìé­êü­ðá­ñá­ôç­ñç­ôÞ­ñé­ï,­å­ðåé­äÞ­ïé­ðÝ­ôñåò­Þ­ôáí­ôï­ðï­èå­ôç­ìÝ­íåò­óôïí­Ü­îï­íá­ï­ñé­óìÝ­íùí­óç­ìåß­ùí­ôïõ­ï­ñß­æï­íôá.­Ç­êá­ôá­óêåõ­Þ­ôïõ­åß­íáé­å­íôõ­ðù­óé­á­êÞ,­áí­óêå­öôïý­ìå­ôá­ìÝ­óá­ôá­ï­ðïß­á­åß­÷áí­óôç­äé­Ü­èå­óÞ­ôïõò­ïé­Üí­èñù­ðïé­å­êåß­íç­ôçí­å­ðï­÷Þ,­ðñÜã­ìá­ðïõ­ìáò­ï­äç­ãåß­óôï­óõ­ìðÝ­ñá­óìá­ü­ôé,­ãé­á­íá­êá­ôá­âÜ­ëïõí­ôü­óï­êü­ðï­êáé­ôü­óï­÷ñü­íï­ãé­á­ôï­óõ­ãêå­êñé­ìÝ­íï­Ýñ­ãï,­èá­Ý­ðñå­ðå­áõ­ôü­íá­åß­÷åðï­ëý­ìå­ãÜ­ëç­óðïõ­äáé­ü­ôç­ôá.­Êáô’­áñ­÷Üò­ïé­ôå­ñÜ­óôé­ïé­áõ­ôïß­ï­ãêü­ëé­èïé­èå­ù­ñåß­ôáé­ü­ôé­ìå­ôá­öÝñ­èç­êáí­åêåß22


á­ðü­ôçí­ðå­ñé­ï­÷Þ­ÌÜë­ìðï­ñï­Íôü­ïõí­ò,­ç­ï­ðïß­á­á­ðÝ­÷åé­32­÷é­ëé­ü­ìå­ôñá­á­ðü­ôï­Óôü­ïõí­÷å­íôæ.­Ïé­ïñ­èï­óôÜ­ôåò­åß­íáé­äïõ­ëå­ìÝ­íïé­ìå­ðÝ­ôñé­íá­óöõ­ñé­Ü,­ãé­á­íá­ãß­íïõí­ëåß­ïé­êáé­íá­ëå­ðôý­íïõí­ðñïò­ôá­ðÜ­íù.­Å­äþ­å­ðß­óçò­ãß­íï­íôáé,­ãé­á­ðñþ­ôç­öï­ñÜ­óôçí­é­óôï­ñß­á,­“ï­ðôé­êÝò­äé­ïñ­èþ­óåéò­”,­äç­ëá­äÞ­ôá­õ­ðÝñ­èõ­ñá­(ïé­ï­ñé­æü­íôé­åò­ðÝ­ôñåò)­êü­âï­íôáé­ìå­ìé­á­å­ëá­öñé­Ü­êëß­óç­ðñïò­ôá­Ý­îù,­þ­óôå,­ü­ôáí­ôá­êïé­ôÜ­æåé­êá­íåßò­á­ðü­ôï­Ý­äá­öïò,íá­äåß÷­íïõí­êá­ôá­êü­ñõ­öá.­Ãé­á­íá­óôåñåùèïýí­áõ­ôÜ­ôá­õ­ðÝñ­èõ­ñá,­åß­÷áí­á­íïé­÷ôåß­ôñý­ðåò­ïé­ï­ðïß­åò­å­öÜñ­ìï­æáí­óå­ðñï­å­îï­÷Ýò­ðïõ­åß­÷áí­ïé­ïñ­èï­óôÜ­ôåò­êáé­ôï­ôå­ëåß­ù­ìÜ­ôïõò­Þ­ôáí­á­ðü­ëõ­ôá­åõ­èõ­ãñáì­ìé­óìÝ­íï.Ïé­ôå­ñÜ­óôé­ïé­áõ­ôïß­ï­ãêü­ëé­èïé­åß­÷áí­ôï­ðï­èå­ôç­èåß­ìå­ôÝ­ôïé­ï­ôñü­ðï,­þ­óôå­ï­ðñï­óá­íá­ôï­ëé­óìüò­ôïõò­íáó÷å­ôß­æå­ôáé­ìå­ôçí­á­íá­ôï­ëÞ­ôïõ­Þ­ëé­ïõ­ôçí­ðé­ï­ìå­ãÜ­ëç­çìÝ­ñá­ôïõ­÷ñü­íïõ­(äç­ëá­äÞ­ìå­ôçí­Ý­íáñ­îç­ôïõ­êá­ëï­êáé­ñé­ïý)­êáé­ìå­ôç­äý­óç­ôç­ìé­êñü­ôå­ñç­çìÝ­ñá­ôïõ­÷åé­ìþ­íá.­Ãé’­áõ­ôü­ôï­ëüãï­ðïë­ëïß­ðé­óôåý­ïõí­ü­ôé­ôïÓôü­ïõí­÷å­íôæ­Þ­ôáí­íá­üò­ôïõ­Þ­ëé­ïõ.23


ÃËÙÓ ÓÁ ÑÉÓá­ìÜíïò: ÌÜ­ãïò,­ãé­á­ôñüò­Þ­é­å­ñÝ­áò,­áë­ëÜ­ï­ðùó­äÞ­ðï­ôå­Ü­ôï­ìï­ìå­é­äé­áß­ôå­ñåò­é­êá­íü­ôç­ôåò­å­ðé­êïé­íù­íß­áò­êáé­é­äé­áß­ôå­ñï­ñü­ëï­óôéò­ï­ìÜ­äåò­ôùí­ðñù­ôü­ãï­íùí­áí­èñþ­ðùí.­×á­ìç­ëü­á­íÜ­ãëõ­öï: Ç­å­ðé­öÜ­íåé­á­á­ðü­ðÝ­ôñá­Þ­ìÜñ­ìá­ñï­(Þ­Üë­ëï­õ­ëé­êü)­ðïõ­äå­ëá­îåý­å­ôáé­óå­ìå­ãÜ­ëï­âÜ­èïò,ç­ðá­ñÜ­óôá­óç­ôçò­ï­ðïß­áò­ìü­ëéò­êáé­å­îÝ­÷åé.­Èü­ëïò: Ç­óêå­ðÞ­ðïõ­ðñï­êý­ðôåé­á­ðü­ôçí­ðå­ñé­óôñï­öÞ­å­íüò­ôï­îù­ôïý­ôìÞ­ìá­ôïò­ãý­ñù­á­ðü­Ý­íáí­êå­íôñé­êü­Ü­îï­íá.­Ôï­ó÷Þ­ìá­ôïõ­èü­ëïõ­å­îáñ­ôÜ­ôáé­á­ðü­ôï­ó÷Þ­ìá­ôïõ­ôï­îù­ôïý­ôìÞ­ìá­ôïò.­Ìðï­ñåß­íá­åß­íáé­ç­ìé­óöáé­ñé­êüòÞ­åë­ëåé­øï­åé­äÞò,­ìå­êõ­êëé­êÞ­Þ­ðï­ëõ­ãù­íé­êÞ­âÜ­óç.­Õ­ðÜñ­÷ïõí­êáé­ç­ìé­êõ­ëéí­äñé­êïß­èü­ëïé­(êá­ìÜ­ñåò).“Êôå­íé­óìÝ­íç”­äé­á­êü­óìç­óç: ´Ï­ñïò­ðïõ­ï­öåß­ëå­ôáé­óôá­é­äé­ü­ìïñ­öá­­å­ðé­æù­ãñá­öé­óìÝ­íá­äé­á­êï­óìç­ôé­êÜ­ó÷Þ­ìá­ôá­ôùí­áã­ãåß­ùí­ôçò­íå­ï­ëé­èé­êÞò­å­ðï­÷Þò,­ôá­ï­ðïß­á­äß­íïõí­ôçí­å­íôý­ðù­óç­ü­ôé­Ý­÷ïõí­äç­ìé­ïõñ­ãç­èåß­ìå­Ý­íá­åñ­ãá­ëåß­ï­ü­ðùò­ôï­êôÝ­íé.Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ1.­Ïé­ âñá÷ïãñáößåò­ áðïêáëýðôïõí­ óôïé÷åßá­ ôïõ­ ôñü­ðïõ­ æù­Þò­ ôùí­ áí­èñþ­ðùí­ ðïõ­ âñß­óêï­íôáíóôçí­áñ­÷Þ­ôçò­å­îÝ­ëé­îçò.­Ðþò­ôïõò­öá­íôÜ­æå­óôå;2.­Óõ­ãêñß­íå­ôå­Ý­íá­ãõ­íáé­êåß­ï­åé­äþ­ëé­ï­ôçò­ðá­ëáé­ï­ëé­èé­êÞò­ìå­Ý­íá­ôçò­íå­ï­ëé­èé­êÞò­å­ðï­÷Þò.­Ðïé­åò­ï­ìïé­ü­ôç­ôåò­êáé­ðïé­åò­äé­á­öï­ñÝò­ðá­ñá­ôç­ñåß­ôå;3.­Ðïé­á­íï­ìß­æå­ôå­ü­ôé­åß­íáé­ç­óç­ìá­óß­á­ôùí­åé­äù­ëß­ùí­ãé­á­ôéò­êïé­íù­íß­åò­ðïõ­ôá­äç­ìé­ïýñ­ãç­óáí;24


2Ç ÔÅ× ÍÇ ÔÇÓ ÌÅ ÓÏ ÐÏ ÔÁ ÌÉ ÁÓ - Ç ÔÅ× ÍÇ ÔÇÓ ÁÉ ÃÕ ÐÔÏÕ25


26Ç ÌåãÜëç Óößããá (2530 ð.×. ðåñßðïõ), Ãêßæá.


2. Ç ÔÅ×ÍÇ ÔÇÓÌÅÓÏÐÏÔÁÌÉÁÓ- Ç ÔÅ×ÍÇ ÔÇÓ ÁÉÃÕÐÔÏÕÇ ôÝ÷íç ôçò ÌåóïðïôáìßáòÓôçí ðå ñé ï ÷Þ ôçò Ìå óï ðï ôá ìß áò, á íÜ ìå óáóôïõò ðï ôá ìïýò Ôß ãñç êáé Åõ öñÜ ôç, á íá ðôý ÷èç êåÝ íáò á ðü ôïõò óðïõ äáé ü ôå ñïõò áñ ÷áß ïõò ðï ëé ôé -óìïýò. Ç ðå ñé ï ÷Þ êá ôïé êÞ èç êå áñ ÷é êÜ (ðå ñß ðïõ ôï5000 ð.×.) á ðü á ãñü ôåò, ïé ï ðïß ïé á îé ï ðïß ç óáí ôïåý öï ñï áõ ôü êïì ìÜ ôé ãçò ìå ôç âï Þ èåé á áñ äåõ ôé -êþí Ýñ ãùí êá ôÜ ìÞ êïò ôùí ðï ôá ìþí êáé ôùí ðá ñá -ðï ôÜ ìùí ôïõò. Óôçí êïé ëÜ äá ôçò Ìå óï ðï ôá ìß áòêôß óôç êáí ðü ëåéò, ìå ãá ëï ðñå ðåßò íá ïß, á íÜ êôï ñáêáé ìÝ ãá ñá ðïõ ôá ðå ñé Ý âáë ëáí ìå ãÜ ëá ôåß ÷ç. Á íÜ -ìå óá óôá å ðé ôåýã ìá ôá ôùí êá ôïß êùí ôçò ðå ñé ï ÷Þòðå ñé ëáì âÜ íå ôáé êáé ç á íá êÜ ëõ øç ôïõ ôñï ÷ïý êáéôïõ á ñü ôñïõ. Á îé ï ðïé þ íôáò áõ ôÜ ôá å ðé ôåýã ìá ôáá íá ðôý ÷èç êáí ðü ëåéò, ðïõ ãñÞ ãï ñá å îå ëß ÷èç êáíóå áõ ôï êñá ôï ñß åò. Ïé ðñþ ôïé êÜ ôïé êïé ôçò ðå ñé ï -÷Þò Þ ôáí ïé Óïõ ìÝ ñé ïé, á êï ëïý èç óáí ïé Áó óý ñé ïéêáé óôç óõ íÝ ÷åé á ïé Âá âõ ëþ íé ïé, ïé ï ðïß ïé äç ìé ïýñ -ãç óáí ìé á ôå ñÜ óôé á áõ ôï êñá ôï ñß á.Ïé Óïõ ìÝ ñé ïé á íá êÜ ëõ øáí ôç ãñá öÞ, (ç ïðïßáÝìåéíå óôçí éóôïñßá ùò óöçíïåéäÞò) ðñÜã ìá ðïõåðÝ ôñå øå ôçí êá ôá ãñá öÞ ôùí ãå ãï íü ôùí êáé óõ íå -ðþò ôçí á íÜ ðôõ îç êáé ôç äé Ü äï óç ôïõ ðï ëé ôé óìïýôçò ðå ñé ï ÷Þò.Ï ðï ëé ôé óìüò ôùí Óïõ ìå ñß ùí á íá ðôý ÷èç êå êõ -ñß ùò óôéò ðü ëåéò Ïõñ, Ïõ ñïýê êáé Ëá ãêÜò. Ïé ãñá -öåßò êá ôÝ ãñá öáí ôéò ðëç ñï öï ñß åò ìå êá ëÜ ìé åðÜ -27


1Åéê. 1. Êá ôÜ ëï ãïò Óïõ ìÝ ñéùí âá óé ëÝ ùí.Ðñü êåé ôáé ãé á Ý íáí êá ôÜ ëï ãï ðïõ ðå ñé ëáì âÜ íåé ôïõò Óïõ ìÝ -ñé ïõò âá óé ëåßò êáé óõ íôÜ ÷èç êå ôï 1820 ð.×. åðÜ íù óå Ý íáíïñ èï ãþ íé ï ðëßí èï. Óôï å ðÜ íù ôïõ ôìÞ ìá ãñÜ öåé: “Ç Ïõ ñïýê÷ôõ ðÞ èç êå ìå ôá ü ðëá. Ç âá óé ëåß á ìå ôá öÝ ñå ôáé óôçí Ïõñ.Óôçí Ïõñ ï Ïõñ -Íáì ìïý, Ý ãé íå âá óé ëé Üò êáé âá óß ëå øå 8÷ñü íé á. Ï Óïõë ãêß, ãé ïò ôïõ èåúêïý Ïõñ -Íáì ìïý Ý ãé íå âá -óé ëé Üò êáé âá óß ëå øå 48 ÷ñü íé á”.Åéê. 2. Æé ãêïõ ñÜô ôçò Ïõñ (2100 ð.×.).Óå êÜ èå ðü ëç ôçò Ìåóïðïôáìßáò õ ðÞñ ÷áí ôá æé ãêïõ ñÜô (íá -ïß) ðïõ Þ ôáí öôé áã ìÝ íá á ðü ðëßí èé íá êëé ìá êù ôÜ å ðß ðå äá. Ïíá üò ôïõ èå ïý ôçò Óå ëÞ íçò Þ ôáí ôï ðï èå ôç ìÝ íïò óôçí êï ñõ -öÞ ôïõ æé ãêïõ ñÜô, óýì âï ëï ôçò öõ óé êÞò êáé ðíåõ ìá ôé êÞò á -íù ôå ñü ôç ôáò ôïõ èå ïý (äåí Ý ÷åé äé á ôç ñç èåß). Ïé ôñý ðåò óôïðå ñß âëç ìá ôïõ æé ãêïõ ñÜô ß óùò íá åß ÷áí á íïé ÷ôåß ãé á íá ìçóêÜ óïõí ôá ðÞ ëé íá ôïý âëá ôçí ðå ñß ï äï ôùí âñï ÷þí.Åéê. 3. ËÜ âá ñï ôçò Ïõñ. ÔìÞ ìá óôÞ ñé îçò ìïõ óé êïý ïñ ãÜ íïõ(2500 ð.×. ðå ñß ðïõ), øç öé äù ôü ìå êï ÷ý ëé á, ëá æïõ ñß ôçêáé êüê êé íï á óâå óôü ëé èï åðÜ íù óå ï ñõ êôÞ Ü óöáë ôï,âá óé ëé êü íå êñï ôá öåß ï Ïõñ, Ëïí äß íï, Âñå ôá íé êü Ìïõ -óåß ï.Á ðåé êï íß æå ôáé ìé á å ðé ôõ ÷Þò åê óôñá ôåß á ôïõ âá óé ëé Ü ôçò ðü ëçòÏõñ. Óôçí åðÜ íù ëù ñß äá åé êï íß æå ôáé ï âá óé ëé Üò ìå ôçí á êï -ëïõ èß á ôïõ, êá èþò êáé ðïë ëïß áé÷ ìÜ ëù ôïé ðïõ ï äç ãïý íôáéðñïò áõ ôüí. Óôç ìÝ óç ìé á öÜ ëáã ãá áé÷ ìá ëþ ôùí ï äç ãåß ôáé á -ðü ðå æïýò óôñá ôé þ ôåò ìå êñÜ íç, å íþ óôçí êÜôù ëù ñß äá äé -èÝ óé á Üñ ìá ôá á íïß ãïõí äñü ìï åðÜ íù á ðü ôá ðôþ ìá ôá ôïõå÷èñïý.228


3Åéê. 4.Ðý ëç ôçò É óôÜñ (É ñÜê) (7ïò -8ïò ð.×. áé.), å ðé óìáë ôù ìÝ íïé ðëßí èïé, Âå ñï ëß íï, á íá ðá ñÜ óôá óç óôï Ìïõ óåß ï ôçò Ðåñ ãÜ ìïõ.Ðï ìðé êÞ ðý ëç óôï á íÜ êôï ñï ôïõ Íá âïõ ÷ï äï íü óï ñá, óôï ïðïßï õðÞñ÷áí å ðß óçò ïé ðå ñß öç ìïé êñå ìá óôïß êÞ ðïé êáé ï Ðýñ ãïòôçò Âá âÝë ý øïõò 90 ìÝ ôñùí. Ùò õ ëé êü äü ìç óçò Ý ÷åé ÷ñç óé ìï ðïé ç èåß ôï ôïý âëï, ôï ï ðïß ï ü ìùò Ý ÷åé êá ëõ öèåß ìå å öõ á ëù -ìÝ íá ðëá êÜ êé á. Ç äé á êü óìç óç ðá ñïõ óé Ü æåé ôáý ñïõò, ðïõ åß íáé ôï é å ñü æþ ï ôùí Óïõ ìå ñß ùí, êáé äñÜ êïõò, ðïõ åß íáé ôï óýì -âï ëï ôïõ Âá âõ ëþ íé ïõ èå ïý Ìáñ äïýê. Ç á øß äá ìå ôéò á íÜ ãëõ öåò ðá ñá óôÜ óåéò ðïõ ðñù ôï åì öá íß æå ôáé å äþ å îå ëß ÷èç êå áñ -ãü ôå ñá, óå Üë ëïõò ðï ëé ôé óìïýò, ùò ìé á óç ìá íôé êÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ìïñ öÞ. Áõ ôÞ ç ðý ëç Þ ôáí ìß á á ðü ôéò Ý îé ìíç ìåé á êÝò ðý ëåòôïõ ï ÷õ ñïý ôçò Âá âõ ëþ íáò.Åéê. 5. “Ëá ìáó óïý” (750 ð.×. ðå ñß ðïõ), á óâå óôü ëé èïò, Ðá ñß óé, Ìïõ óåß ï Ëïý âñïõ.Ï öôå ñù ôüò ôáý ñïò ìå ôï áí èñþ ðé íï êå öÜ ëé óõí äõ Ü æåé ôç äý íá ìç ôïõ æþ ïõ ìå ôçí ðíåõ ìá ôé êÞ äý íá ìç ôïõ áí èñþ ðïõ. Ôï éäé -áß ôå ñï ÷á ñá êôç ñé óôé êü áõ ôïý ôïõ á ãÜë ìá ôïò åß íáé ôá ðÝ íôå ðü äé á, Ý ôóé þ óôå á ðü ü ðïé á ðëåõ ñÜ êáé íá ôï êïé ôÜ îåé êá íåßò åì -öá íß æå ôáé ìå ôÝó óå ñá ðü äé á.4 529


íù óå ðÝ ôñé íåò ðëÜ êåò. Ïé Óïõ ìÝ ñé ïé á íÝ ðôõ îáí êáéá îé ü ëï ãç ëï ãï ôå÷ íß á. Ôï ¸­ðïò­ ôïõ­ Ãéë­ãá­ìÝò åß íáéôï ðñþ ôï óç ìá íôé êü ðïß ç ìá óôçí é óôï ñß á ôçò áí -èñù ðü ôç ôáò. Á êü ìá, á íá êÜ ëõ øáí ôç ÷ñÞ óç ôùí á -ñéè ìþí, Ý íá óý óôç ìá ðïõ âá óß æå ôáé óôïí á ñéè ìü60 ìå ôï ï ðïß ï ìÝ ÷ñé óÞ ìå ñá ìå ôñÜ ìå ôçí þ ñá êáéôéò ìïß ñåò.Ïé Áó óý ñé ïé å ðé íü ç óáí ðï ëå ìé êÝò ôá êôé êÝò êáéðï ëé ïñ êç ôé êÝò ìç ÷á íÝò ðïõ ôïõò êá ôÝ óôç óáí ó÷å -äüí á Þô ôç ôïõò, å íþ ç áó óõ ñé á êÞ ôÝ÷ íç Þ ôáí êõ ñß -ùò öï ñÝ áò ðñï ðá ãáí äé óôé êüò ôçò äý íá ìÞò ôïõò.Ïé êá ôá êôÞ óåéò ôïõò ôïõò Ý êá íáí íá å îá ðëù èïýíõ ðåñ âï ëé êÜ, ìå óõ íÝ ðåé á íá çô ôç èïýí á ðü ôïõòÂá âõ ëù íß ïõò. Ïé Âá âõ ëþ íé ïé á íôÝ ãñá øáí ôç ìíç -ìåé þ äç áó óõ ñé á êÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞ. ¼ ôáí ç Âá âõ ëþ -íá êá ôá êôÞ èç êå á ðü ôïõò ÐÝñ óåò (539 ð.×.), äç ìé -ïõñ ãÞ èç êå ç áõ ôï êñá ôï ñß á ôùí Á ÷áé ìå íé äþí, ç ï -ðïß á å îá ðëþ èç êå á ðü ôçí Éí äß á ùò ôç Ìå óü ãåé ï êáéõé ï èÝ ôç óå óôïé ÷åß á áñ ÷é ôå êôï íé êÞò á ðü ôïõò êá ôá -êôç ìÝ íïõò ëá ïýò ü ðùò ôá å öõ á ëù ìÝ íá ôïý âëá, ôáãëõ ðôÜ ìå ôïõò öôå ñù ôïýò ôáý ñïõò, ôïõò êß ï íåòìå ôéò ñáâ äþ óåéò ê.Ü.Ç ìíç ìåé á êÞ ôÝ÷ íç ðïõ á íá ðôý ÷èç êå ôçí å ðï ÷Þôùí Óïõ ìå ñß ùí á öï ñïý óå ðá ñáã ãå ëß åò âá óé ëé Ü -äùí ãé á ìíç ìåß á ðïõ á ðåé êü íé æáí ôéò öõ ëÝò êáé ôáëÜ öõ ñá ðïõ á ðï êü ìé æáí áõ ôÝò á ðü ôïõò ðï ëÝ -ìïõò.Ïé íá ïß êáé ôá á íÜ êôï ñá ôùí Áó óõ ñß ùí Þ ôáíäéá êï óìç ìÝ íá ìå ëá îåõ ìÝ íá óôçí ðÝ ôñá á íÜ ãëõ öáôá ï ðïß á á íá ðá ñé óôïý óáí öôå ñù ôÝò öé ãïý ñåò êáéìõ èé êÜ ôÝ ñá ôá êáé Þ ôáí ôï ðï èå ôç ìÝ íá óôéò ðý ëåòôùí êôé ñß ùí áõ ôþí ãé á ðñï óôá óß á. Óå ìå ñé êÜ áó óõ -ñé á êÜ á ãÜë ìá ôá õ ðÜñ ÷ïõí åã ÷Ü ñá êôåò ëå ðôï ìÝ -ñåé åò êáé âï óôñõ ÷ù ôÜ ìáë ëé Ü êáé ãÝ íé á. Ôá ìÜ ôé á åß -íáé õ ðåñ ôï íé óìÝ íá êáé äé á êï óìïý íôáé ìå ëá æïõ ñß ôçÞ ìáý ñï á óâå óôü ëé èï.Å ðß óçò, ç å ðå îåñ ãá óß á ôïõ å ëå öá íôü äï íôïõ Ý -äù óå èáõ ìÜ óé á Ýñ ãá, ðïõ ðé èá íüí íá êá ôá óêåõ Ü -æï íôáí óå åñ ãá óôÞ ñé á ìÝ óá óôá á íÜ êôï ñá.Ç ðôþ óç ôçò Âá âõ ëþ íáò ôï 539 ð.×. óÞ ìá íå ôïôÝ ëïò ôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò äç ìé ïõñ ãß áò, ß óùò å ðåé äÞç ôÝ÷ íç å êåß íçò ôçò å ðï ÷Þò åß ÷å óõí äå èåß ìå ôïõòìå ãÜ ëïõò ç ãÝ ôåò ôùí âá óé ëåß ùí.30Ç ôÝ÷íç ôçò ÁéãýðôïõÔçí Áß ãõ ðôï ï Ç ñü äï ôïò ôçí ï íü ìá óå “äþ ñïôïõ Íåß ëïõ”, å ðåé äÞ ï Íåß ëïò á ðï ôå ëïý óåôçí êýñéáðç ãÞ ðëïý ôïõ áõ ôÞò ôçò ÷þ ñáò. Ïé êáë ëé Ýñ ãåé åòôçò Ü íõ äñçò ãçò ôçò Áé ãý ðôïõ å îáñ ôéüôáí á ðü ëõ -ôá á ðü ôá íå ñÜ ôïõ Íåß ëïõ ôá ï ðïß á, ü ôáí ðëçì ìý -ñé æáí, êÜ ëõ ðôáí ôçí êïé ëÜ äá ìå Ý íá ãü íé ìï óôñþ ìáëÜ óðçò. Óôçí êïé ëÜ äá ôïõ Íåß ëïõ, ôï 5000 ð.×. ðå -ñß ðïõ, åì öá íß óôç êáí ïé ðñþ ôïé ìü íé ìá å ãêá ôå óôç -ìÝ íïé ãå ùñ ãïß. Áõ ôïß äç ìé ïýñ ãç óáí äý ï âá óß ëåé á:ôçò ¢ íù êáé ôçò ÊÜ ôù Áé ãý ðôïõ. ×Ü ñç óôïí á ãñï -ôé êü ðëïý ôï ðïõ å îá óöÜ ëé æå ï ðï ôá ìüò, äç ìé ïõñ -ãÞ èç êå å êåß Ý íáò áê ìáß ïò êáé óôá èå ñüò ðï ëé ôé -óìüò. Ç Áß ãõ ðôïò å íþ èç êå ãé á ðñþ ôç öï ñÜ êÜ ôùá ðü Ý íá ìï íá äé êü Üñ ÷ï íôá ôï 3100 ð.×., äç ëá äÞ400 ÷ñü íé á ðñéí á ðü ôçí “å ðï ÷Þ ôùí ðõ ñá ìß äùí ”, å -íþ ç ôÝ÷ íç êáé ç áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ðïõ á íá ðôý ÷èç êáíå êåß Ý öôá óáí óôï á ðü ãåé ü ôïõò ìå ôéò ðõ ñá ìß äåòôçò Ãêß æáò. Ôï Áñ ÷áß ï Âá óß ëåé ï êá ôÝñ ñåõ óå ôï6


Åéê. 6. ÓáñêïöÜãïò ôïõ Ôïõôáã÷áìþí (1300 ð.×.ðåñßðïõ), ÊÜéñï, Áéãõðôéáêü Ìïõóåßï.Ïé óáñ êï öÜ ãïé Ý öå ñáí ìá ãé êÝò ñÞ óåéò ðïõ âï ç -èïý óáí ôçí øõ ÷Þ íá öý ãåé á ðü ôïí ÊÜ ôù Êü óìïêáé íá ôá îé äÝ øåé óôç ìåë ëï íôé êÞ æù Þ. Ï ðëïý ôïòêáé ç êïé íù íé êÞ èÝ óç ôùí Öá ñá þ åê öñÜ æï íôáí ìÝ -óá á ðü ôçí ðï ëõ ôå ëÞ êá ôá óêåõ Þ êáé äé á êü óìç óçôùí óáñ êï öÜ ãùí ôïõò.8Åéê. 7. ÓôÞëç ôïõ Èçóáõñïöýëáêá, 12ç äõíáóôåßá(1991-1786 ð.×. ðåñßðïõ), ðÝôñá,Öëùñåíôßá, Áñ÷áéïëïãéêü Ìïõóåßï.Ïé ðëÜ êåò ðïõ âñÝ èç êáí ìÝ óá óå áé ãõ ðôé á êïýò ôÜ -öïõò åß ÷áí ãñáì ìÝ íåò ìå é å ñï ãëõ öé êÜ åõ ÷Ýò ðïõá ðåõ èý íï íôáí óôéò èå ü ôç ôÝò, ðñï êåé ìÝ íïõ áõ ôÝò íáå îá óöá ëß óïõí ôçí áé þ íé á æù Þ óôïõò íå êñïýò. ¸ íáìå ãÜ ëï ìÝ ñïò ôçò ãíþ óçò ìáò ãé á ôç æù Þ óôçí Áß -ãõ ðôï ðñï Ýñ ÷å ôáé á ðü ôá ôá öé êÜ åõ ñÞ ìá ôá (êôå ñß -óìá ôá).Åéê. 8. Ï Ñá÷ïôÝð êáé ç ÍïöñÝô, 4ç äõíáóôåßá,áóâåóôüëéèïò, ýøïò 1,20 ì., ÌïõóåßïÊáÀñïõ.Ï ðëïý ôïò ôïõ Ñá ÷ï ôÝð êáé ç èç ëõ êü ôç ôá ôçò Íï -öñÝô á ðï äß äï íôáé ìå ôá ñïý ÷á êáé ôá êï óìÞ ìá ôáôçò Íï öñÝô. Ïé Ü íôñåò á ðåé êï íß æï íôáé ðÜ íôï ôå ðé ïóêïý ñïé, å íþ ïé ãõ íáß êåò á íïé ÷ôü ÷ñù ìåò. Ïé å ðé -ãñá öÝò óôïõò èñü íïõò á íá öÝ ñïõí ôá ï íü ìá ôá êáéôïõò ôßô ëïõò ôùí åé êï íé æï ìÝ íùí.Åéê. 9. Ç ÌåãÜëç Óößããá (2530 ð.×. ðåñßðïõ),Ãêßæá.ÌðñïóôÜ áðü ôéò ðõñáìßäåò ôçò Ãêßæáò õðÜñ÷åéáõôü ôï ðÝôñéíï óþìá ëéïíôáñéïý ìå êåöÜëéâáóéëéÜ. Èåùñåßôáé üôé áðåéêïíßæåé ôï Öáñáþ×åöñÞíï êáé óõìâïëßæåé ìéá ìïñöÞ ôïõ ¹ëéïõ.9731


Åéê. 10. Íå öåñ ôß ôç (óý æõ ãïò ôïõ Á êå íá ôþí) (1365 ð.×. ðå ñß -ðïõ), á óâå óôü ëé èïò, Âå ñï ëß íï, Áé ãõ ðôé á êü Ìïõ óåß ï.Ôá é äé áß ôå ñá ôï íé óìÝ íá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ ðñï óþ ðïõ äåß-÷íïõí ü ôé ïé ðá ñá äï óé á êïß êá íü íåò á ðü äï óçò ôçò ìïñ öÞòêá ôáñ ãïý íôáé, áë ëÜ ç åé êü íá ôçò âá óß ëéó óáò äåí ðáý åé íá õ -ðï äç ëþ íåé ôçí å îïõ óß á ôçò. Êá ôÜ ôçí ðå ñß ï äï ôçò âá óé ëåß áòôïõ Á êå íá ôþí ç èñç óêåß á áë ëÜ æåé êáé ç ôÝ÷ íç á íôé ìå ôù ðß æå -ôáé ìå ìé á ðé ï öé ëå ëåý èå ñç óôÜ óç. Ôá ãù íé þ äç ó÷Þ ìá ôá á íôé -êá èß óôá íôáé á ðü ðé ï óôñïã ãõ ëå ìÝ íåò öüñ ìåò êáé ç á êáì øßáìå ìé á ëé ãü ôå ñï ôõ ðé êÞ êáé ðå ñéó óü ôå ñï å ëåý èå ñç á ðü äïóç.2160 ð.×. ðå ñß ðïõ. Ãýñù óôï 2040 ð.×. é äñý èç êå ôïÌÝ óï Âá óß ëåé ï, ôï ï ðïß ï óôá èå ñï ðïß ç óáí é ó÷õ ñïßÖá ñá þ, å íþ ôçí ðå ñß ï äï 1550-1086 ð.×. äç ìé ïõñ -ãÞ èç êå ôï ÍÝ ï Âá óß ëåé ï, ðïõ Þ ôáí êáé ç óç ìá íôé êü -ôå ñç ðå ñß ï äïò óôçí é óôï ñß á ôçò Áé ãý ðôïõ. Ôü ôå çÁß ãõ ðôïò å ðå êôÜ èç êå óôç Íïõ âß á, ôç Ëé âý ç êáé ôçíÁ óß á. Å ìðíåõ óìÝ íç á ðü ôá ðñü ôõ ðá ôçò Ìå óï ðï -ôá ìß áò, á íÝ ðôõ îå Ý íá äé êü ôçò óý óôç ìá ãñá öÞò(ôá é å ñï ãëõ öé êÜ) ìå ôï ï ðïß ï êá ôá ãñÜ öï íôáí ü ëáôá ãå ãï íü ôá, å íþ ïé ãñá öåßò êá ôåß ÷áí óç ìá íôé êÞèÝ óç óôçí áé ãõ ðôé á êÞ êïé íù íß á.Ç áé ãõ ðôé á êÞ ôÝ÷ íç Ý ÷åé íá å ðé äåß îåé èáõ ìÜ óé áå ðé ôåýã ìá ôá óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ (íá ïýò, ðõ ñá ìß -äåò, ôÜ öïõò), óôç ãëõ ðôé êÞ (á íÜ ãëõ öá Þ ãëõ ðôÜ á -ðü ðÝ ôñá, îý ëï, ãý øï), óôç æù ãñá öé êÞ (ôïé ÷ï ãñá -öß åò, ôá öé êÞ æù ãñá öé êÞ, ðá ðý ñïõò), êá èþò êáé32óôçí áã ãåé ï ðëá óôé êÞ, ôçí õ öá íôé êÞ ôÝ÷ íç êáé ôçíêï óìç ìá ôï ðïéß á.Ï Íåß ëïò äé åõ êü ëõ íå ôç ìå ôá öï ñÜ âá ñé Üò ðÝ -ôñáò á ðü ôá ëá ôï ìåß á ôùí ãý ñù âïõ íþí ðñï êåé ìÝ -íïõ íá ÷ôé óôïýí ôá óôé âá ñÜ ïé êï äï ìÞ ìá ôá ôçò Áé -ãý ðôïõ. Ïé á ðÝ ñá íôåò å êôÜ óåéò êáé ôï Ý íôï íï öùòóõíÝ âá ëáí óôç äç ìé ïõñ ãß á ôùí ï ñé æü íôé ùí ìïñ -öþí, ôùí ëé ôþí ãñáì ìþí êáé ôçò ôÜ óçò ãé á ðï ëýìå ãÜ ëá êôß óìá ôá ðïõ ÷á ñá êôç ñß æåé ôçí áé ãõ ðôé á êÞáñ ÷é ôå êôï íé êÞ. Ïé Öá ñá þ, ìå ôçí á ðü ëõ ôç å îïõ óß áôïõò ( èå ù ñïý íôáí ç åí óÜñ êù óç ôïõ èå ïý ¼ óé ñé),ðñï óÝ äù óáí óôçí áé ãõ ðôé á êÞ ôÝ÷ íç ôéò ôå ñÜ óôé åòäé á óôÜ óåéò ôçò. Óôéò ðõ ñá ìß äåò, ôü ðïõò å íôá öé á -óìïý ôùí Öá ñá þ, ôï óþ ìá ôïõ íå êñïý Ý ðñå ðå íáìåß íåé ðñï öõ ëáã ìÝ íï êáé Ü öèáñ ôï êáé ãé’ áõ ôü ôá -ñß ÷åõüô áí. Ïé æù ãñá öé êÝò ðá ñá óôÜ óåéò êáé ôá á íÜ -ãëõ öá ðïõ âñß óêï íôáé óôéò ðõ ñá ìß äåò åß ÷áí ùòóôü ÷ï íá âï ç èÞ óïõí ôï íå êñü íá ðå ñÜ óåé óôçí Üë -ëç æù Þ.Ç áé ãõ ðôé á êÞ æù ãñá öé êÞ á êï ëïõ èïý óå áõ óôç -ñïýò êá íü íåò á íá ðá ñÜ óôá óçò. ×á ñá êôç ñß æå ôáé á -ðü åõ êñé íÞ ðå ñé ãñÜì ìá ôá, ôá ï ðïß á ïé äç ìé ïõñ ãïßãÝ ìé æáí ìå å ðß ðå äï êáé êá èá ñü ÷ñþ ìá. Ôá ðñÜã ìá -ôá á ðï äß äï íôáí ìå âÜ óç ôç ãíþ óç ðïõ åß ÷áí ïé Üí -èñù ðïé ãé’ áõ ôÜ êáé ü ÷é ìå âÜ óç ôç óõ ãêå êñé ìÝ íç ï -ðôé êÞ ãù íß á ðïõ åì öá íß æï íôáí. Ãé á íá åß íáé Ý íá ó÷Ý -äé ï óá öÝò, Ý ðñå ðå íá á êï ëïõ èåß ôéò ðé ï ÷á ñá êôç ñé -óôé êÝò ü øåéò ôùí á íôé êåé ìÝ íùí. Ãé á ðá ñÜ äåéã ìá, ôïìÜ ôé êáé ôï óôÞ èïò ðá ñïõ óé Ü æï íôáí ìå ôù ðé êÜ, å íþôï ðñü óù ðï êáé ôï õ ðü ëïé ðï óþ ìá ðëÜ ãé á. Ïé êá -èé óôÝò öé ãïý ñåò åé êï íß æï íôáí ìå ôá ÷Ý ñé á åðÜ íùóôá ãü íá ôá. Ôá é å ñï ãëõ öé êÜ ëåé ôïõñ ãïý óáí å ðå îç -ãç ìá ôé êÜ êáé óõ íü äåõ áí ôéò ðá ñá óôÜ óåéò.Ç ãëõ ðôé êÞ á íá ðôý ÷èç êå é äé áß ôå ñá óôçí Áß ãõ -ðôï. Ìá ëá êÜ õ ëé êÜ ëá îåý ï íôáí ìå ÷Üë êé íá Þìðñïý ôæé íá åñ ãá ëåß á. Óôç óõ íÝ ÷åé á Þôáí äõíáôüííá å ðé ÷ñõ óù èïýí êáé íá ÷ñù ìá ôé óôïýí. Ôá á ãÜë ìá -ôá ôùí Öá ñá þ êáé ôùí èå þí Þ ôáí ëá îåõ ìÝ íá åðÜ íùóå óêëç ñÝò ðÝ ôñåò ü ðùò ï ãñá íß ôçò, ãé á íá äé á ôç -ñç èïýí “áé þ íé á”. Ôá á ãÜë ìá ôá ôùí é äé ù ôþí âñÝ èç -êáí ìÝ óá óå “ðá ñåê êëÞ óé á” Þ å íôïé ÷é óìÝ íá óå Ý íáåß äïò “á íá ðáõ ôç ñß ïõ”, ðïõ å ðé êïé íù íïý óå ìÝ óùìéáò óôå íÞò ó÷é óìÞò ìå ôïí êü óìï ôùí æù íôá íþí.


Åéê. 11. Êé ï íï óôïé ÷ß á ôïõ íá ïý ôïõ ´Áì ìù íá, Ëïý îïñ, 18ç äõ íá óôåß á (1400-1360 ð.×. ðå ñß ðïõ), ý øïò êß ï íá 22,5 ì.Ç êé ï íï óôïé ÷ß á áõ ôÞ Ý ÷åé ìÞ êïò 53 ì. êáé á ðï ôå ëåß ôáé á ðü å ðôÜ ðá ðõ ñü ó÷ç ìïõò êß ï íåò óôçí êÜ èå ðëåõ ñÜ. Ïé êß ï íåò ìïé Ü æïõíìå ôå ñÜ óôé á ðÝ ôñé íá öõ ôÜ ðá ðý ñïõ.Åéê. 12. Ðõ ëþ íáò åé óü äïõ ôïõ íá ïý ôïõ ¢ì ìù íá, Êáñ íÜê, “ëå ù öü ñïò ôùí êñé þí ”.¼ ôáí Þ ôáí âá óé ëé Üò ï Ñáì óÞò ï ´, ï íá üò ôïõ Ëïý îïñ Þ ôáí å íù ìÝ íïò ìå ôï íá ü ôïõ Êáñ íÜê ìå ìé á ðëá êü óôñù ôç ëå ù öü -ñï ðëáé óé ù ìÝ íç á ðü ëÝ ï íôåò, åí åß äåé óößã ãáò, ìå êå öÜ ëé êñé á ñé ïý. ÊÜ èå ÷ñü íï ôï åß äù ëï ôïõ ¢ì ìù íá Ý êá íå, ìÝ óù ôïõÍåß ëïõ (ìÝ óá óå é å ñÞ âÜñ êá), ôç äé á äñï ìÞ Ëïý îïñ - Êáñ íÜê, ãé á ôç ãé ïñ ôÞ ôïõ É ù âç ëáß ïõ.33


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÏÉ ÐÕ ÑÁ ÌÉ ÄÅÓ ÔÇÓ ÃÊÉ ÆÁÓ (2723-2563 ð.×. ðå ñß ðïõ)Ðñü êåé ôáé ãé á ôéò ðõ ñá ìß äåò ôïõ Ìõ êå ñß íïõ, ôïõ ×å öñÞ íïõ êáé ôïõ ×Ý ï ðá. Äå óðü æåé ìå ôï ìÝ ãå -èüò ôçò ç ðõ ñá ìß äá ôïõ ×Ý ï ðá, ìå ý øïò 146,5 ì., ðëåõ ñÜ 235 ì. êáé 52 ìïß ñåò êëß óç. Ïé ôÝó óå ñéòÝ äñåò ôçò ðõ ñá ìß äáò åß íáé á ðü ëõ ôá åõ èõ ãñáì ìé óìÝ íåò ìå ôá ôÝó óå ñá óç ìåß á ôïõ ï ñß æï íôá. Ïé ðõ -ñá ìß äåò ÷ôß æï íôáí êá ôÜ ôç äé Üñ êåé á ôçò æù Þò å íüò Öá ñá þ. Õ ðï ëï ãß æå ôáé ü ôé, ãé á íá ÷ôé óôïýí, ÷ñåé -á æü ôáí ÷é ëé Ü äåò Ü íôñåò íá äïõ ëåý ïõí å ðß åß êï óé ÷ñü íé á, ôï ðï èå ôþ íôáò ôå ñÜ óôé ïõò ï ãêü ëé èïõò ðïõæý ãé æáí ìÝ ÷ñé êáé äå êá ðÝ íôå ôü íïõò ï êá èÝ íáò. Ïé ï ãêü ëé èïé óÝñ íï íôáí åðÜ íù óå ñÜ ìðåò (êå êëé -ìÝ íåò å îÝ äñåò) Þ -óýì öù íá ìå ôïí Ç ñü äï ôï- ìå ôá öÝ ñï íôáí ìå á íõ øù ôé êÝò ìç ÷á íÝò. Ç ìïý ìé á ôïõÖá ñá þ, ðïõ Þ ôáí ôï ðï èå ôç ìÝ íç ìÝ óá óôç óáñ êï öÜ ãï, åñ ÷ü ôáí ìå ðëïß ï á ðü ôï Íåß ëï. ÌÝ óù ìé áòóêå ðá óôÞò ï äïý ðïõ õ ðÞñ ÷å ìÝ óá óôïí ôá öé êü íá ü êáé ý óôå ñá á ðü ìé á ôå ëå ôÞ ðïõ å ðé ôå ëïý óáí ïéé å ñåßò, å íá ðü èå ôáí ôï íå êñü âá èé Ü ìÝ óá óôçí ðõ ñá ìß äá, ôçí ï ðïß á óöñÜ ãé æáí ìå Ý íáí ôå ñÜ óôé ï ï -ãêü ëé èï. Ãý ñù á ðü ôéò ðõ ñá ìß äåò õ ðÞñ ÷å ìé á ï ëü êëç ñç íå êñü ðï ëç. Ïé ìé êñü ôå ñåò ðõ ñá ìß äåò öôéÜ -÷ôç êáí ãé á ôéò âá óß ëéó óåò, å íþ ãé á ôïõò ç ãå ìü íåò êáé ôïõò áõ ëé êïýò Ý ÷ôé æáí ôïõò ìá óôá ìðÜ*.34


ÃËÙÓ ÓÁ ÑÉÌá­óôá­ìðÜ: Ôá öé êÜ ìíç ìåß á, ðñï ãå íÝ óôå ñá ôùí ðõ ñá ìß äùí, ÷ôéóìÝíá áðü ðëßíèïõò Þ ëßèïõò, ìå ïñ èï ãþ -íé á êÜ ôï øç, êå êëé ìÝ íïõò ôïß ÷ïõò êáé å ðß ðå äç ï ñï öÞ.Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ1. Óå ôé óõ ìðå ñÜ óìá ôá êá ôá ëÞ ãå ôå ü óïí á öï ñÜ ôçí êïé íù íé êÞ, ðï ëé ôé êÞ êáé èñç óêåõ ôé êÞ ïñ ãÜ íù -óç ôçò Áé ãý ðôïõ, á ðü ôï ãå ãï íüò ü ôé ïé Üí èñù ðïé ôçò å ðï ÷Þò å êåß íçò ìðü ñå óáí íá ìå ôá öÝ -ñïõí êáé íá á íõ øþ óïõí ôïõò ôå ñÜ óôé ïõò ï ãêü ëé èïõò ìå ôïõò ï ðïß ïõò ÷ôß óôç êáí ïé ðõ ñá ìß äåò;2. Ôá æé ãêïõ ñÜô êáé ïé ðõ ñá ìß äåò åß ÷áí êëé ìá êù ôü ó÷Þ ìá óôç öÜ óç ôçò êá ôá óêåõ Þò ôïõò. Ìðï -ñåß ôå íá áé ôé ï ëï ãÞ óå ôå ãé á ôß;3. Óõ ãêñß íå ôå Ý íá áó óõ ñé á êü ìå Ý íá áé ãõ ðôé á êü á íÜ ãëõ öï êáé óõ æç ôÞ óôå óôçí ôÜ îç ãé á ôéò ï ìïé -ü ôç ôåò Þ ôéò äé á öï ñÝò ðïõ ðá ñïõ óé Ü æïõí.4. ¼ ðùò ãíù ñß æïõ ìå, ïé Áé ãý ðôé ïé ðß óôåõ áí ü ôé, ü ôáí ç øõ ÷Þ êÜ ðïé ïõ Üí èñþ ðïõ å ðé óôñÝ øåé óôçãç ìå ôÜ ôï èÜ íá ôï, èá ðñÝ ðåé íá âñåé á êÝ ñáé ï ôï óþ ìá. Ìðï ñåß ôå íá ÷ñç óé ìï ðïé Þ óå ôå áõ ôÞôçí ðá ñá äï ÷Þ ãé á íá åñ ìç íåý óå ôå ôçí ôÝ÷ íç ôçò Áé ãý ðôïõ (ìïý ìé åò, ôá öé êÜ ìíç ìåß á, á íá ðá ñá -óôÜ óåéò);36


3Ç ÔÅ×ÍÇ ÔÏÕ ÁÉÃÁÉÏÕ37


38“Ï áñ ðé óôÞò” (2700 ð.×. ðå ñß ðïõ), ìáñ ìÜ ñé íï åé äþ ëé ï áí äñé êÞò ìïñ öÞò,Á èÞ íá, Å èíé êü Áñ ÷áé ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.


3. Ç ÔÅ×ÍÇ ÔÏÕ ÁÉÃÁÉÏÕ:ÏÉ ÁÖÅÔÇÑÉÅÓ ÔÇÓÅÕÑÙÐÁÚÊÇÓ ÔÅ×ÍÇÓ• ÊÕÊËÁÄÉÊÏÓ• ÌÉÍÙÉÊÏÓ• ÌÕÊÇÍÁÚÊÏÓ ÐÏËÉÔÉÓÌÏÓÃý­ñù­óôï­3000­ð.×.­ìå­ôá­êé­íÞ­èç­êáí­êáé­á­íá­ìåß­-÷èç­êáí­ìå­ôïõò­ðñïûðÜñ­÷ï­íôåò­êá­ôïß­êïõò­ôïõ­Áé­ãáß­ïõ­ëá­ïß­ðïõ­á­íÞ­êáí­óôéò­ìå­óï­ãåé­á­êÝò­Þ­ôéò­ìé­êñá­óé­á­ôé­êÝò­öõ­ëÝò.­Á­ðü­ôïí­ôü­ðï­ôçò­å­ãêá­ôÜ­óôá­óÞò­ôïõò,­äç­ëá­äÞ­ôçí­åõ­ñý­ôå­ñç­ðå­ñé­ï­÷Þ­ôïõ­Áé­ãáß­ïõ,­ï­ ðï­ëé­ôé­óìüò­ ðïõ­ äç­ìé­ïýñ­ãç­óáí­ ï­íï­ìÜ­óôç­êåáé­ãáé­á­êüò.­ Á­íÜ­ëï­ãá­ ìå­ ôçí­ ðå­ñé­ï­÷Þ­ ðïõ­ ï­ ðï­ëé­ôé­óìüò­áõ­ôüò­ á­íá­ðôý­÷èç­êå,­ ï­íï­ìÜ­óôç­êå­ êõ­êëá­äé­êüò,­êñç­ôé­êüò­ Þ­ ìé­íùé­êüò­ êáé­ ìõ­êç­íáúêüò.­ Ïìõêçíáúêüò­åß­íáé­ï­ðñþ­ôïò­ðï­ëé­ôé­óìüò­ðïõ­á­íá­ðôý­-÷èç­êå­ á­ðü­ ´Åë­ëç­íåò­ óôçí­ ç­ðåé­ñù­ôé­êÞ­ ÷þ­ñá­ ãý­ñùóôï­2000­ð.×.Êõêëáäéêüò ðïëéôéóìüòÔá­íç­óé­Ü­ôùí­Êõ­êëÜ­äùí­öáß­íå­ôáé­ü­ôé­åß­÷áí­êá­ôïé­êç­èåß­­á­ðü­ôá­ôÝ­ëç­ôçò­ðÝ­ìðôçò­÷é­ëé­å­ôß­áò­ð.×.­Å­êåß­á­íá­ðôý­÷èç­êå­Ý­íáò­é­äé­áß­ôå­ñïò­ðï­ëé­ôé­óìüò­ðïõ­ï­íï­ìÜ­óôç­êå­êõ­êëá­äé­êüò.­Ç­ðñþ­ôç­ôïõ­öÜ­óç­ï­íï­ìÜ­æå­ôáé­ðñù­ôï­êõ­êëá­äé­êÞ­ ðå­ñß­ï­äïò­ (3200-2000­ ð.×.).Á­ðü­ôá­ç­öáé­óôåé­ï­ãå­íÞ­ðå­ôñþ­ìá­ôá­ôùí­íç­óé­þí­êá­ôá­óêåõ­Ü­óôç­êáí­­ôá­ðñþ­ôá­åñ­ãá­ëåß­á.­Å­ðß­÷é­ëé­Ü­äåò÷ñü­íé­á­ êá­ôá­óêåõ­Ü­æï­íôáí­ á­ðü­ ï­øé­á­íü­ ôçò­ ÌÞ­ëïõâÝ­ëç,­ äñå­ðÜ­íé­á­ ­ êáé­ ìá­÷áß­ñé­á,­ å­íþ­ á­ðü­ ­ ôñá­÷åß­ôçêá­ôá­óêåõ­Ü­æï­íôáí­ìý­ëïé­êáé­ãïõ­äé­Ü.­Ðá­ñÜë­ëç­ëá,­çý­ðáñ­îç­ ðëïý­óé­ùí­ êïé­ôá­óìÜ­ôùí­ ìáñ­ìÜ­ñïõ­ óôçíÐÜ­ñï­êáé­óôç­ÍÜ­îï­óõ­íÝ­âá­ëå­óôç­äç­ìé­ïõñ­ãß­á­á­íôé­êåé­ìÝ­íùí­êáé­Ýñ­ãùí­ôÝ÷­íçò.­Ç­ðå­ñß­ï­äïò­ôçò­ìå­ãÜ­ëçò­áê­ìÞò­ôïõ­ðï­ëé­ôé­óìïý39


Åéê. 1. ÌéêñïãñáöéêÞ æùöüñïò íçïðïìðÞò (1650 ð.×. ðåñßðïõ), ôïé÷ïãñáößá, ýøïò 0,43 ì., ÁêñùôÞñé ôçò ÈÞñáò, ÁèÞíá,Åèíéêü Áñ÷áéïëïãéêü Ìïõóåßï.Ç ôïé÷ïãñáößá áõôÞ åßíáé áðü ôá óðïõäáéüôåñá ìíçìåßá ôçò åõñùðáúêÞò ôÝ÷íçò. Ôï ðëÞèïò ôùí ëåðôïìåñåéþí äßíåé ôçíáßóèçóç ìéáò áöÞãçóçò ðïõ îåôõëßãåôáé ìå åéêüíåò.240


Åéê. 2. Ðß èç êïé - Íå á ñïß ðõã ìÜ ÷ïé - Á íôé ëü ðåò (1650 ð.×. ðå -ñß ðïõ), ôìÞ ìá ôá ôïé ÷ï ãñá öé þí, Á êñù ôÞ ñé ôçò ÈÞ ñáò,Á èÞ íá, Å èíé êü Áñ ÷áé ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.Áí ç ðñù ôï êõ êëá äé êÞ ðå ñß ï äïò (3200-2000 ð.×.) ìðï ñåß íá÷á ñá êôç ñé óôåß á ðü ôçí Üí èç óç ôçò ãëõ ðôé êÞò, ïé å ðü ìå íåò,ìÝ óç êáé õ óôå ñï êõ êëá äé êÞ (2000-1100 ð.×.), ÷á ñá êôç ñß æï íôáéá ðü ôçí Üí èç óç ôçò æù ãñá öé êÞò. Ôï óðïõ äáé ü ôå ñï äåßã ìáôùí æù ãñá öé êþí å ðé äü óå ùí ôïõ êõ êëá äé êïý ðï ëé ôé óìïý åß íáéïé ôïé ÷ï ãñá öß åò á ðü ôï Á êñù ôÞ ñé ôçò ÈÞ ñáò. Ïé êõ êëá äé êÝòôïé ÷ï ãñá öß åò äåß÷ íïõí ü ÷é ìü íï êá èç ìå ñé íÝò äñá óôç ñé ü ôç -ôåò, áë ëÜ êáé å îù ôé êÜ ôï ðß á, á ðüñ ñïé á ôùí å ìðåé ñé þí á ðü ôáôá îß äé á ôùí Êõ êëá äé ôþí.íáé ìß á á ðü ôéò ðñþ ôåò ðñï óÝã ãé óåéò ôïõ ãõ ìíïý áí äñé êïýóþ ìá ôïò, èÝ ìá ðïõ èá á ðá ó÷ï ëÞ óåé ôçí åë ëç íé êÞ ôÝ÷ íç ãé ááé þ íåò. Ðáñ’ ü ëç ôçí å ðéñ ñï Þ ôçò áé ãõ ðôé á êÞò ôÝ÷ íçò, ïé ôïé -÷ï ãñá öß åò ôçò ÈÞ ñáò äé á ôç ñïýí ìé á ìï íá äé êü ôç ôá, ÷á ñá -êôç ñé óôé êÞ ôçò êõ êëá äé êÞò ôÝ÷ íçò, ðïõ äç ìé ïýñ ãç óå Ý íáò ëá -üò åõ Ý ëé êôïò êáé å ëåý èå ñïò.13Åéê. 3. Øá ñÜò (1650 ð.×. ðå ñß ðïõ), ôìÞ ìá ôïé ÷ï ãñá öß áò, Á -êñù ôÞ ñé ôçò ÈÞ ñáò, Á èÞ íá, Å èíé êü Áñ ÷áé ï ëï ãé êüÌïõ óåß ï.Ïé íù ðï ãñá öß åò óôï Á êñù ôÞ ñé äé á êï óìïý óáí ôá óðß ôé á ôùíêá ôïß êùí ôçò ÈÞ ñáò. Ç ôÝ öñá, ðïõ ìå ôÜ ôçí Ý êñç îç ôïõ ç -öáé óôåß ïõ Ý èá øå ôïí ïé êé óìü, óõ íÝ âá ëå óôç äé á ôÞ ñç óç ôùíêáë ëé ôå÷ íé êþí äç ìé ïõñ ãé þí. Ç ðá ñÜ óôá óç áõ ôÞ äåß÷ íåé Ý íáíåáñü øá ñÜ ðïõ êñá ôÜ óôá äý ï ÷Ý ñé á ôçí øá ñé Ü ôïõ. Å äþ åß -241


Åéê. 4. Ðñü ÷ïõò, Á êñù ôÞ ñé ôçò ÈÞ ñáò, Á èÞ íá, Å èíé êü Áñ ÷áé -ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.Á ðü ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êü ôå ñá äåßã ìá ôá ôçò êõ êëá äß ôé êçò áã ãåé -ï ðëá óôé êÞò ôÝ÷ íçò åß íáé ôá êå ñá ìé êÜ óêåý ç ôá ï ðïß á âñÝ èç -êáí óå ôÜ öïõò. Åß íáé äé á êï óìç ìÝ íá ìå ãå ù ìå ôñé êÜ Þ öõ óé ï -êñá ôé êÜ ìï ôß âá êá ôá ðëç êôé êÞò áñ ìï íß áò êáé óõì ìå ôñß áò, ôáï ðïß á ïé êå ñá ìï ðëÜ óôåò äç ìé ïýñ ãç óáí ìå ôçí ôå÷ íé êÞ ôçò å -ìðß å óôçò * êáé ôçò ÷á ñá êôÞò * äé á êü óìç óçò. Áë ëÜ êáé óå ìÜñ -ìá ñï óìé ëåý ï íôáí á íôé êåß ìå íá (ðõ îß äåò, öé Ü ëåò, ðï ôÞ ñé á, êý -ëé êåò), êá èþò ç á íÜ ðôõ îç ôçò ìå ôáë ëïõñ ãß áò êáé ç ôå ëåé ï -ðïßçóç ôùí åñ ãá ëåß ùí å ðÝ ôñå ðáí óôïõò ìáñ ìá ñï ãëý ðôåò ôïëÜ îåõ ìá ðå ñß ôå÷ íùí ìï ôß âùí ðïõ äá íåß æï íôáí á ðü ôçí áã ãåé -ï ðëá óôé êÞ.Åéê. 5. Ïé êé óìüò óôç ×á ëáí äñé á íÞ ôçò Óý ñïõ (2800-2300ð.×. ðå ñß ðïõ).Óôç ×á ëáí äñé á íÞ ôçò Óý ñïõ âñß óêå ôáé ôï ðé ï ÷á ñá êôç ñé óôé êüäåßã ìá êõ êëá äé êïý ïé êé óìïý, ïñ ãá íù ìÝ íïõ êáé, ðñï öá íþò,ðï ëõ Üí èñù ðïõ. Ï ïé êé óìüò ðñï óôá ôåõ ü ôáí ìå ôå÷ íç ôÞ êáéöõ óé êÞ ï ÷ý ñù óç. Ç á êñü ðï ëç äÝ óðï æå óôçí ðå ñé ï ÷Þ êáé ðñï -óôÜ ôåõ å ôïõò áí èñþ ðïõò êáé ôá á ãá èÜ ôïõò á ðü ôéò å ðé äñï -ìÝò ôùí å ÷èñþí. ÌÝ óá óôçí á êñü ðï ëç åß ÷áí ïñ ãá íù èåß üëçç âé ï ôå÷ íß á êáé ôï å ìðü ñé ï, êáé ôá åõ ñÞ ìá ôá ìáñ ôõ ñïýí ôçíðá ñá ãù ãÞ êå ñá ìé êþí óêåõ þí, áë ëÜ êáé ôçí ý ðáñ îç ìå ôáë -ëïõñ ãé êþí åñ ãá óôç ñß ùí ãé á ôçí å ðå îåñ ãá óß á ôïõ ÷áë êïý, ôïõáñ ãý ñïõ êáé ôïõ ìï ëýâ äïõ.42


6.á 6.â 6.ãÅéê. 6. á) “Ï áõ ëç ôÞò ôçò ÊÝ ñïõ” (2700 ð.×. ðå ñß ðïõ), ìáñ ìÜ -ñé íï åé äþ ëé ï áí äñé êÞò ìïñ öÞò, Á èÞ íá, Å èíé êü Áñ ÷áé -ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï. â) “Ï áñ ðé óôÞò” (2700 ð.×. ðå ñß -ðïõ), ìáñ ìÜ ñé íï åé äþ ëé ï áí äñé êÞò ìïñ öÞò, Á èÞ íá, Å -èíé êü Áñ ÷áé ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï. ã) “Ï åãåß ñùí ðñü ðï -óéí” (2700 ð.×. ðå ñß ðïõ), ìáñ ìÜ ñé íï åé äþ ëé ï áí äñé êÞòìïñ öÞò, Á èÞ íá, Ìïõ óåß ï Êõ êëá äé êÞò ÔÝ÷ íçò.Óôéò ìïñ öÝò ôïõ “Áõ ëç ôÞ ôçò ÊÝ ñïõ” ôïõ “Áñ ðé óôÞ”, êáé ôçòáí äñé êÞò ìïñ öÞò ðïõ õ øþ íåé ôï ÷Ý ñé óå èÝ óç ðñü ðï óçòöáß íå ôáé ç ðëÞ ñçò êá ôÜ êôç óç ôçò ôñß ôçò äé Ü óôá óçò. Ôá ãëõ -ðôÜ åß íáé ðå ñß ï ðôá, äç ëá äÞ ï ñá ôÜ á ðü êÜ èå ðëåõ ñÜ.ôùí­ Êõ­êëÜ­äùí,­ êá­ôÜ­ ôçí­ ï­ðïß­á­ á­íá­ðôý­÷èç­êáí­ ôáìå­ãÜ­ëá­á­óôé­êÜ­êÝ­íôñá­ü­ðùò­ôï­Á­êñù­ôÞ­ñé­óôç­ÈÞ­ñá­êáé­ç­Öõ­ëá­êù­ðÞ­óôç­ÌÞ­ëï,­Þ­ôáí­ç­ìå­óï­êõ­êëá­äé­êÞ­ðå­ñß­ï­äïò­(2000-1600­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ).­Ôá­é­óôé­ï­öü­ñá­ôùí­Êõ­êëá­äé­ôþí,­ðïõ­á­ðåé­êï­íß­æï­íôáé­óôéò­­ðá­ñá­óôÜ­óåéò­ôçò­ “ìé­êñï­ãñá­öé­êÞò­ æù­öü­ñïõ”­ óôï­ Á­êñù­ôÞ­ñé­ôçò­ ÈÞ­ñáò,­ öáß­íå­ôáé­ ü­ôé­ êé­íïý­íôáí­ ôü­óïóôï­ Áé­ãáß­ï­ ü­óï­ êáé­ óôçí­ Á­íá­ôï­ëé­êÞ­ êáé­ ôç­ Äõ­ôé­êÞÌå­óü­ãåé­ï.Ðå­ñß­ðïõ­óôá­ìÝ­óá­ôïõ­17ïõ­áé­þ­íá­­ð.×.­­ç­Ý­êñç­îç­ôïõ­ç­öáé­óôåß­ïõ­ôçò­ÈÞ­ñáò­óÞ­ìá­íå­ôï­ôÝ­ëïò­ôçòìå­óï­êõ­êëá­äé­êÞò­êáé­ôçí­áñ­÷Þ­ôçò­õ­óôå­ñï­êõ­êëá­äé­êÞò­ðå­ñé­ü­äïõ­ (1600-1100­ ð.×.­ ðå­ñß­ðïõ).­ Ðá­÷ýóôñþ­ìá­ôÝ­öñáò­Ý­èá­øå­ôïí­ïé­êé­óìü­ôçò­ÈÞ­ñáò.­Ìå­ôÜ­ôçí­êá­ôá­óôñï­öÞ­ôçò­êõ­êëá­äé­êÞò­êïé­íù­íß­áò­ôçòÈÞ­ñáò,­ óôïõò­ ïé­êé­óìïýò­ ôùí­ ãåé­ôï­íé­êþí­ íç­óé­þí,ðïõ­ åß­÷áí­ ðëç­ãåß­ ëé­ãü­ôå­ñï­ (ÌÞ­ëïò,­ ÊÝ­á,­ ÍÜ­îïò,ÐÜ­ñïò),­ç­æù­Þ­å­ðá­íÞë­èå­óôïõò­ñõè­ìïýò­ôçò.­Ç­á­-íåñ­÷ü­ìå­íç­äý­íá­ìç­ôùí­Ìõ­êç­íþí­å­ðç­ñÝ­á­óå­ôïí­êõ­êëá­äé­êü­ðï­ëé­ôé­óìü­ (åê­ìõ­êç­íáúóìüò),­ ü­ìùò­ áõ­ôüòðï­ôÝ­äåí­Ý­÷á­óå­ôï­íç­óé­ù­ôé­êü­÷á­ñá­êôÞ­ñá­ôïõ:­ôçíåõ­å­ëé­îß­á,­ ôçí­ åõ­ñç­ìá­ôé­êü­ôç­ôá,­ ôçí­ å­ëåõ­èå­ñß­á­ Ýê­öñá­óçò.Ïé­ Êõ­êëá­äß­ôåò,­ ëá­üò­ íáõ­ôé­êüò,­ óõíÝ­äå­óáí­ ôçæù­Þ­ôïõò­ìå­ôç­èÜ­ëáó­óá.­Ïé­ïé­êé­óìïß­ôïõò­Þ­ôáí­÷ôé­óìÝ­íïé­óå­ðëá­ãé­Ýò­Þ­õ­øþ­ìá­ôá­êï­íôÜ­óôçí­á­êôÞ,­óåôÝ­ôïé­åò­ èÝ­óåéò­ ðïõ­ íá­ å­îá­óöá­ëß­æå­ôáé­ ç­ å­ðï­ðôåß­áôçò­èÜ­ëáó­óáò­êáé­å­ðï­ìÝ­íùò­ç­ðñï­óôá­óß­á­ôùí­êá­ôïß­êùí­á­ðü­ôï­åí­äå­÷ü­ìå­íï­ðåé­ñá­ôé­êþí­å­ðé­äñï­ìþí.Ç­áñ­÷áé­ï­ëï­ãé­êÞ­óêá­ðÜ­íç­Ý­öå­ñå­óôï­öùò­ïé­êé­óìïýòìå­ óðß­ôé­á­ ÷ôé­óìÝ­íá­ á­ðü­ á­êá­ôÝñ­ãá­óôåò­ ðÝ­ôñåò­ êáéëÜ­óðç­ êáé­ ìå­ ÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êü­ åõ­èý­ãñáì­ìï­ Þ­ êá­ìðõ­ëü­ãñáì­ìï­ó÷Þ­ìá.­Ôá­äÜ­ðå­äá­Þ­ôáí­á­ðü­ðá­ôç­ôü÷þ­ìá­Þ­ðÝ­ôñåò­êáé­ïé­óôÝ­ãåò­á­ðü­ó÷é­óôï­ëé­èé­êÝò­ðÝ­ôñåò­ðïõ­óõ­ãêñá­ôïý­íôáí­ìå­îý­ëé­íá­äï­êÜ­ñé­á.¢ë­ëï­Ý­íá­óôïé­÷åß­ï­ðïõ­ìáñ­ôõ­ñåß­ôçí­á­íÜ­ðôõ­îçôçò­êõ­êëá­äé­êÞò­êïé­íù­íß­áò­åß­íáé­ïé­ôÜ­öïé,­ç­ïñ­ãÜ­íù­óç­ôùí­ï­ðïß­ùí­äåß÷­íåé­ôç­öñï­íôß­äá­ìå­ôçí­ï­ðïß­á­ïéæù­íôá­íïß­ðå­ñé­Ý­âáë­ëáí­ôïõò­íå­êñïýò­ôïõò.­Ôá­êÜ­èåëï­ãÞò­êôå­ñß­óìá­ôá­ðïõ­âñÝ­èç­êáí­óôïõò­ôÜ­öïõò,­ôáá­ãá­ðç­ìÝ­íá­ äç­ëá­äÞ­ á­íôé­êåß­ìå­íá­ ðïõ­ óõ­íï­äåý­ïõíôïõò­ íå­êñïýò­ (ü­ðëá,­ êï­óìÞ­ìá­ôá,­ åñ­ãá­ëåß­á,­ áë­ëÜêáé­åé­äþ­ëé­á­êáé­óêåý­ç),­á­ðï­äåé­êíý­ïõí­ôï­óå­âá­óìüôùí­ æù­íôá­íþí­ ðñïò­ ôïõò­ ðñï­óöé­ëåßò­ íå­êñïýòôïõò.43


Åéê. 7. “Ç Ðá ñé æé Ü íá” (1450 ð.×. ðå ñß ðïõ), ôìÞ ìá ôïé ÷ï ãñá öß -áò, Ç ñÜ êëåé ï, Áñ ÷áé ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.ÔìÞ ìá ôå ëå ôïõñ ãé êÞò ðï ìðÞò. Ðñü êåé ôáé ðé èá íüí ãé á é Ý ñåé á Þá êü ìá êáé èå Ü, ðïõ ìå ôçí å êëå ðôõ óìÝ íç ìïñ öÞ ôçò, ôï ý öïò,ôá âáì ìÝ íá ìÜ ôé á êáé ÷åß ëç, ôá ìá êñé Ü êá ôóá ñÜ ìáë ëé Ü å íôõ -ðù óé Ü æåé. Á íôß èå ôá áðü ôïõò Áé ãõ ðôß ïõò, ðïõ æù ãñÜ öé æáí óåå ðé öÜ íåé á óôå ãíÞ, ïé Ìé íùß ôåò äïý ëåõ áí óå íù ðÞ å ðé öÜ íåé á,ðñÜã ìá ðïõ ðñïó äß äåé ðå ñéó óü ôå ñç á ìå óü ôç ôá óôï Ýñ ãï, óôïï ðïß ï ï æù ãñÜ öïò Ý ðñå ðå íá äïõ ëÝ øåé ãñÞ ãï ñá, ó÷å äüíåí óôé êôù äþò, ìå ìå ãÜ ëç äå îé ï ôå÷ íß á. Ðáñ’ ü ëç ôçí ï ìïé ü ôç -ôá ôùí êá ôá ôï ìþí ìå ôçí áé ãõ ðôé á êÞ êáé ôç ìå óï ðï ôá ìé á êÞæù ãñá öé êÞ, óôéò ï ðïß åò ôï ìÜ ôé åì öá íß æå ôáé “êá ôå íþ ðé ïí ”, çêïì øü ôç ôá ôçò ìé íùé êÞò ìïñ öÞò ìå ôá ìá êñé Ü óãïõ ñÜ ìáë -ëé Ü, ôï ãå ìÜ ôï áõ ôï ðå ðïß èç óç ðá ñÜ óôç ìá êáé ôï ÷á ìï ãå ëá -óôü ðñü óù ðï îå ÷ù ñß æåé. Å ðß óçò, ç ãù íé á êü ôç ôá ôùí ìïñ öþíðïõ ðá ñá ôç ñïý ìå óôçí áé ãõ ðôé á êÞ æù ãñá öé êÞ å äþ ãëõ êáß íåéìå êá ìðý ëåò, ïé ï ðïß åò õ ðï âÜë ëïõí ôçí å ëá óôé êü ôç ôá êáé ôçíêß íç óç ôùí æù íôá íþí ü íôùí.Ìéíùéêüò ðïëéôéóìüòÇ­ ÊñÞ­ôç­ Þ­ôáí­ ç­ ðñþ­ôç­ èá­ëáó­óï­êñÜ­ôåé­ñá­ ðïõá­íá­öÝ­ñå­ôáé­ óôçí­ é­óôï­ñß­á.­ Ïé­ óôü­ëïé­ ôçò­ å­îïõ­óß­á­æáí­ôéò­Êõ­êëÜ­äåò­êáé­ôá­ðá­ñÜ­ëé­á­ôçò­ç­ðåé­ñù­ôé­êÞòÅë­ëÜ­äáò­êáé­ôá­îß­äåõ­áí­óå­ü­ëç­ôç­Ìå­óü­ãåé­ï,­é­äñý­ï­íôáò­­å­ìðï­ñé­êÜ­êÝ­íôñá­êáé­óôáè­ìïýò,­ãíù­óôÜ­ùòÌé­íþ­åò.­Ôï­ðï­ëý­ðëï­êï­äé­ïé­êç­ôé­êü­óý­óôç­ìá­ôçò­êïé­íù­íß­áò­áõ­ôÞò­ å­îõ­ðç­ñå­ôÞ­èç­êå­ á­ðü­ ôç­ ãñáì­ìé­êÞãñá­öÞ­Á,­ðïõ­Ý­ðå­ôáé­ôçò­é­å­ñï­ãëõ­öé­êÞò­ãñá­öÞò­ôïõäß­óêïõ­ôçò­Öáé­óôïý.­O­áñ­÷áé­ï­ëü­ãïò­´Å­âáí­ò,­ï­ïðïßïò­á­íá­êÜ­ëõ­øå­ôïá­íÜ­êôï­ñï­ôçò­Êíù­óïý­óôéò­áñ­÷Ýò­ôïõ­20ïý­áé­þ­íá,óõ­íÝ­äå­óå­ ôï­ ìõ­èé­êü­ âá­óé­ëé­Ü­ Ìß­íù­á­ ìå­ ôïí­ ðï­ëé­ôé­óìü­ôçò­ÊñÞ­ôçò­êáé­Ý­ôóé­áõ­ôüò­ï­íï­ìÜ­óôç­êå­ìé­íùé­êüò­(ðé­èá­íüí­ç­ï­íï­ìá­óß­á­Ìß­íùò­íá­Þ­ôáí­âá­óé­ëé­êüòôßô­ëïò,­ ü­ðùò­ ï­ ôßô­ëïò­ Öá­ñá­þ).­ Ïé­ âá­óé­ëåßò­ åß­÷áíóôá­÷Ý­ñé­á­ôïõò­ôü­óï­ôçí­êï­óìé­êÞ­ü­óï­êáé­ôç­èñç­óêåõ­ôé­êÞ­å­îïõ­óß­á.­Æïý­óáí­óå­å­ðé­âëç­ôé­êÜ­­á­íÜ­êôï­ñáêáé­á­ãá­ðïý­óáí­ôçí­ðï­ëõ­ôÝ­ëåé­á.­Ïé­ðü­ëåéò­öáß­íå­ôáéðùò­Þ­ôáí­á­íï­÷ý­ñù­ôåò,­ãå­ãï­íüò­ðïõ­öá­íå­ñþ­íåé­ôçíá­ðü­ëõ­ôç­å­ìðé­óôï­óý­íç­ôùí­Êñç­ôþí­óôçí­êõ­ñé­áñ­÷ß­á44ôïõò­ ôü­óï­ óôïí­ å­óù­ôå­ñé­êü­ ü­óï­ êáé­ óôï­ èá­ëÜó­óé­ï÷þ­ñï­ãý­ñù­á­ðü­ôï­íç­óß.Óôçí­ ÊñÞ­ôç­ äåí­ õ­ðÞñ­÷áí­ íá­ïß.­ Ç­ ëá­ôñåß­á,­ ðïõðé­èá­íüí­ ó÷å­ôé­æü­ôáí­ ìå­ èå­ü­ôç­ôåò­ ôçò­ öý­óçò,­ ôçòâëÜ­óôç­óçò,­ ôçò­ êáñ­ðï­öï­ñß­áò­ ôùí­ öõ­ôþí­ êáé­ ôçòãï­íé­ìü­ôç­ôáò,­ãé­íü­ôáí­óôï­ý­ðáé­èñï­Þ­óå­åé­äé­êÜ­äé­á­ìïñ­öù­ìÝ­íïõò­÷þ­ñïõò­ìÝ­óá­óôá­á­íÜ­êôï­ñá.­Öáß­íå­ôáé­á­êü­ìç­ü­ôé­ïé­èå­ü­ôç­ôåò­äç­ëþ­íï­íôáí­ìå­ôá­óýì­âï­ëÜ­ôïõò­-­äé­ðëïß­ðå­ëÝ­êåéò,­êÝ­ñá­ôá,­é­å­ñÜ­äÝ­íôñá­-­êáéü­÷é­ìå­á­íá­ðá­ñá­óôÜ­óåéò­ôïõò.Ç­Êíù­óüò­êáé­ç­Öáé­óôüò­ìå­ôá­ìíç­ìåé­þ­äç­á­íÜ­êôï­ñÜ­ôïõò­Þ­ôáí­ôá­ìå­ãÜ­ëá­ðï­ëé­ôé­êÜ­êáé­èñç­óêåõ­ôé­êÜ­êÝ­íôñá­ ôùí­ âá­óé­ëÝ­ùí­ ôïõ­ íç­óé­ïý.­ ´Áë­ëá­ á­íÜ­êôï­ñá­õ­ðÞñ­÷áí­ óôá­ ÌÜ­ëé­á,­ óôéò­ Áñ­÷Ü­íåò­ êáé­ óôçÆÜ­êñï.­¸­íáò­óåé­óìüò,­ãý­ñù­óôï­1700­ð.×.,­ðñï­êÜ­ëå­óå­ôå­ñÜ­óôé­åò­êá­ôá­óôñï­öÝò.­Ôá­á­íÜ­êôï­ñá­ãêñå­ìß­óôç­êáí.­Á­íïé­êï­äï­ìÞ­èç­êáí­ ìå­ôÜ­ ôï­ óåé­óìü,­ êá­ôÜôçí­ðå­ñß­ï­äï­ôçò­ìå­ãá­ëý­ôå­ñçò­áê­ìÞò­ôçò­ìé­íùé­êÞòÊñÞ­ôçò,­ðïõ­÷á­ñá­êôç­ñß­óôç­êå­ùò­“÷ñõ­óüò­áé­þ­íáò”­(1700-1400­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ).Ç­ìé­íùé­êÞ­ôÝ÷­íç­åß­íáé­óá­öþò­é­äé­áß­ôå­ñç­óå­ó÷Ý­óçìå­ôçí­ôÝ÷­íç­ôùí­ðï­ëé­ôé­óìþí­ôçò­ðå­ñé­ï­÷Þò­ôçò­Ìå­óï­ãåß­ïõ­(ôïõ­ êõ­êëá­äé­êïý,­ ôçò­ ç­ðåé­ñù­ôé­êÞò­ Åë­ëÜ­äáò,­ôïõ­áé­ãõ­ðôé­á­êïý,­ôçò­Åã­ãýò­Á­íá­ôï­ëÞò),­ðáñ’ü­ëåò­ôéò­ï­ìïé­ü­ôç­ôåò­ðïõ­õ­ðÜñ­÷ïõí­á­íÜ­ìå­óÜ­ôïõò.Óôïõò­ ïñ­ãá­íù­ìÝ­íïõò­ ïé­êé­óìïýò­ ôùí­ Êñç­ôþí­ á­íá­ðôý­÷èç­êáí­ç­ëé­èï­ôå÷­íß­á,­ç­êå­ñá­ìé­êÞ,­ç­÷ñõ­óï­÷ï­Àá,ç­å­ëå­öá­íôïõñ­ãßá.


89Åéê. 8. “Ôá ôáõ ñï êá èÜ øé á” (ëß ãï ìå ôÜ ôï 1500 ð.×.), ôïé ÷ï -ãñá öß á á ðü ôçí Êíù óü, Ç ñÜ êëåé ï, Áñ ÷áé ï ëï ãé êüÌïõ óåßï.Ç ôïé ÷ï ãñá öß á åß íáé ôìÞ ìá åõ ñý ôå ñçò óýí èå óçò êáé ðñï Ýñ -÷å ôáé á ðü ôï á íÜ êôï ñï ôçò Êíù óïý, ü ðùò êáé ç “Ðá ñé æé Ü íá”.Ìü íï ìå ñé êÜ êïì ìÜ ôé á ôçò ðá ñÜ óôá óçò ðá ñá ìÝ íïõí óþ á.Åß íáé å íôõ ðù óé á êüò ï ôñü ðïò ôùí êé íÞ óå ùí ôùí íÝ ùí ãõ íáé -êþí (ïé ï ðïß åò á ðåé êï íß æï íôáé ìå áíïé÷ôü÷ñùìï äÝñ ìá) êáéôùí íÝ ùí áí äñþí (ìå óêïõ ñü ôå ñï) ðïõ ðáßñ íïõí ìÝ ñïò óåáõ ôÞ ôçí ôå ëå ôïõñ ãß á. Ôá ðáé÷ íß äé á ìå ôïí ôáý ñï (äåí Ý÷ïõíêá ìé Ü ó÷Ý óç ìå ôéò óýã ÷ñï íåò ôáõ ñï ìá ÷ß åò) óõ íÝ âáé íáíóôéò êå íôñé êÝò áõ ëÝò ôùí ìå ãÜ ëùí á íá êôü ñùí. Ï íÝ ïò Ü -íôñáò ðá ñïõ óé Ü æå ôáé íá å êôå ëåß ñé øï êßí äõ íá á êñï âá ôé êÜåðÜ íù óôçí ðëÜ ôç ôïõ ôáý ñïõ, å íþ ç êß íç óç ôïõ ôáý ñïõ õ ðï -âÜë ëå ôáé á ðü ôçí å ðé ìÞ êõí óç ôïõ óþ ìá ôïò êáé ôçò êá ìðý ëçòðïõ äé á ãñÜ öåé.Åéê. 9. “Ç ìå ãÜ ëç èå Ü ôùí ü öå ùí” (1600 ð.×. ðå ñß ðïõ), öá -ãå íôé á íÞ*, ý øïò 34,2 åê., Êíù óüò, Ç ñÜ êëåé ï, Áñ ÷áé -ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.Á öé å ñù ìá ôé êÜ óôç èå Ü- Ìç ôÝ ñá åß íáé ðïë ëÜ ðÞ ëé íá åé äþ ëé á ü -ðùò ïé ï ëü ãëõ öåò èå Ýò ôùí ü öå ùí á ðü å ðé óìáë ôù ìÝ íï ðç -ëü. Ìå ëé ôü ôç ôá áë ëÜ êáé ìå ëå ðôï ìÝ ñåé åò óôï ñïý ÷ï êáé óôáôõ ëéã ìÝ íá ìå öß äé á ÷Ý ñé á, ç ìïñ öÞ á ðï ðíÝ åé ðíåõ ìá ôé êü ôç ôá,ðïõ öá íå ñþ íå ôáé óôá Ý íôï íá ìÜ ôé á êáé óôá ÷ñþ ìá ôá ôïõðñï óþ ðïõ.45


1011Åéê. 10. Ï äß óêïò ôçò Öáé óôïý (1600 ð.×.ðå ñß ðïõ), Ç ñÜ êëåéï,Áñ÷áé ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.Óôéò äý ï ðëåõ ñÝò ôïõ äß óêïõ åß íáé ÷á ñáã ìÝ íç é å ñï ãëõ öé êÞãñá öÞ, ôï ðå ñé å ÷ü ìå íï ôçò ï ðïß áò äåí Ý ÷åé Ý ùò óÞ ìå ñá á -ðï êñõ ðôï ãñá öç èåß.Åéê. 11. ÐÞ ëé íïò êá ìá ñáúêüò êñá ôÞ ñáò (1850-1750 ð.×. ðå -ñß ðïõ), Ç ñÜ êëåé ï, Áñ ÷áé ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.Á ðü ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êü ôå ñá êå ñá ìé êÜ áã ãåß á åß íáé ôá ðå ñß öç -ìá êá ìá ñáúêÜ. Ï íï ìÜ óôç êáí Ý ôóé á ðü ôï ÷ù ñé ü Êá ìÜ ñåò,óôçí Êå íôñé êÞ ÊñÞ ôç, ü ðïõ âñÝ èç êáí ìÝ óá óå óðÞ ëáé ï. Ôá êá -ìá ñáúêÜ áã ãåß á Ý ÷ïõí ðñù ôü ôõ ðá ó÷Þ ìá ôá êáé åß íáé äé á êï -óìç ìÝ íá ìå ðï ëý ðëï êá ó÷Ý äé á á ðü á ôÝñ ìï íåò óõ óôñï öÝòêáé óôé ëé æá ñé óìÝ íá æùé êÜ êáé öõ ôé êÜ ìï ôß âá.Åéê. 12. Á íÜ êôï ñï ôçò Êíù óïý.Ìå ôÜ ôï 2000 ð.×. ïé ÊñÞ ôåò äç ìé ïýñ ãç óáí ôá ìíç ìåé þ äç á -íÜ êôï ñÜ ôïõò. Ç ðï ëý ðëï êç å óù ôå ñé êÞ ïñ ãÜ íù óç ôùí á íá -êôü ñùí ðÝ ñá óå óôç ìíÞ ìç ôùí áñ ÷áß ùí ìå ôï ü íï ìá “Ëá âý -ñéí èïò ”. Ôá á íÜ êôï ñá, êÝ íôñá äé ïé êç ôé êÜ, ïé êï íï ìé êÜ êáé èñç -óêåõ ôé êÜ, Þ ôáí ü ÷é ìü íï êá ôïé êß åò ôùí âá óé ëÝ ùí, áë ëÜ óôÝ -ãá æáí êáé Ý íá ðëÞ èïò ðï ëé ôþí ðïõ Þ ôáí âé ï ôÝ÷ íåò (ìå ôáë ëï -ôå÷ íß áò, áã ãåé ï ðëá óôé êÞò êôë.), Ý ìðï ñïé, ôå÷ íß ôåò. ¸ îù á ðü ôáá íÜ êôï ñá õ ðÞñ ÷áí ïñ èï ãþ íé ïé ÷þ ñïé, óôïõò ï ðïß ïõò ðñáã -ìá ôï ðïé ïý íôáí á ãþ íåò êáé Üë ëåò åê äç ëþ óåéò (ü ðùò ôá ôáõ -ñï êá èÜ øé á). Ôï óðïõ äáé ü ôå ñï á íÜ êôï ñï ôçò ÊñÞ ôçò åß íáé ôïá íÜ êôï ñï ôçò Êíù óïý. Ç êÜ ôï øç ôïõ á íá êôü ñïõ áõ ôïý Ý ÷åéÝ êôá óç 22.000 ô.ì. Ìå ôçí ðñþ ôç ìá ôé Ü ìïé Ü æåé äáé äá ëþ äåò.Áí ü ìùò ðåñ ðá ôÞ óåé êá íåßò óôï á íÜ êôï ñï, á íá êá ëý ðôåé ü ôé çá êï ëïõ èß á ôùí ÷þ ñùí ìå ôéò ôïé ÷ï ãñá öß åò, ìå ôá á íïßã ìá -ôá, ìå ôï öù ôé óìü á ðü ôïõò öù ôá ãù ãïýò, ìå ôéò êëß ìá êåòìå ôéò äé á öï ñå ôé êÝò êá ôåõ èýí óåéò, ìå ôéò å íáë ëá ãÝò ÷ñù ìÜ -ôùí äç ìé ïõñ ãåß ìé á áñ ÷é ôå êôï íé êÞ óýí èå óç ðïõ äß íåé ôçí å íôý -ðù óç ôçò êß íç óçò, å íüò ëá âõ ñßí èïõ ãå ìÜ ôïõ å íáë ëá ãÝò, ïñ -ãá íù ìÝ íïõ ãý ñù á ðü ìé á êå íôñé êÞ áõ ëÞ.1246


Ìõêçíáúêüò ðïëéôéóìüòÏ­ìõ­êç­íáúêüò­ðï­ëé­ôé­óìüò­ðÞ­ñå­ôï­ü­íï­ìÜ­ôïõ­á­ðü­ôéò­Ìõ­êÞ­íåò,­ðïõ­âñß­óêï­íôáé­êï­íôÜ­óå­Ý­íá­ëü­öïêáé­ðå­ñé­âÜë­ëï­íôáé­á­ðü­ðå­ëþ­ñé­á­ôåß­÷ç,­ôá­ï­ðïß­á­áñ­ãü­ôå­ñá­ï­ ëá­üò­ á­ðÝ­äù­óå­ óôïõò­ Êý­êëù­ðåò­ êáé­ ãé’áõ­ôü­ôá­ï­íü­ìá­óå­“êõ­êëþ­ðåé­á”.­×ñï­íé­êÜ­óõ­ìðß­ðôåé­ìå­ôçí­ôå­ëåõ­ôáß­á­öÜ­óç­ôçò­å­ðï­÷Þò­ôïõ­÷áë­êïý­óôçí­åõ­ñý­ôå­ñç­ðå­ñé­ï­÷Þ­ôïõ­Áé­ãáß­ïõ,­á­íÜ­ìå­óá­óôï­1600­êáé­ôï­1100­ð.×.,­ðïõ­ï­íï­ìÜ­æå­ôáé­õ­óôå­ñï­åë­ëá­äé­êÞ­ðå­ñß­ï­äïò.­Á­ðü­­ôï­1500ð.×.­êáé­ìå­ôÜ­ï­ìõ­êç­íáúêüò­ðï­ëé­ôé­óìüò,­á­öïý­á­íá­ðôý­÷èç­êå­ðëÞ­ñùò­óôçí­ç­ðåé­ñù­ôé­êÞ­Åë­ëÜ­äá­(Ìõ­êÞ­íåò,­Ôß­ñõí­èá,­Ðý­ëïò,­Ïñ­÷ï­ìå­íüò,­Á­èÞ­íá),­å­îá­ðëþ­èç­êå­óôï­Áé­ãáß­ï,­ôç­ÌÝ­óç­Á­íá­ôï­ëÞ­êáé­ôçí­Êå­íôñé­êÞ­Ìå­óü­ãåé­ï.­Ìå­ôÜ­ôçí­Ý­êñç­îç­ôïõ­ç­öáé­óôåß­ïõ­ôçòÈÞ­ñáò­ïé­Á­÷áé­ïß­ôçò­ç­ðåé­ñù­ôé­êÞò­Åë­ëÜ­äáò­å­ãêá­ôá­óôÜ­èç­êáí­óôçí­Êíù­óü­êáé­êõ­ñé­Üñ­÷ç­óáí­óôç­Ìé­íùé­êÞ­ÊñÞ­ôç.­Ï­14ïò­êáé­ï­13ïò­áé­þ­íáò­ð.×.­Þ­ôáí­ç­ðå­ñß­ï­äïò­ôçò­ìå­ãÜ­ëçò­áê­ìÞò­ôçò­ç­ðåé­ñù­ôé­êÞò­Åë­ëÜ­äáò­êáé­ïé­Á­÷áé­ïß­êõ­ñé­Üñ­÷ç­óáí­ôü­óï­óôï­Áé­ãáß­ï­ü­óï­êáé­óå­ü­ëç­ôç­Ìå­óü­ãåé­ï­-­ç­å­ðï­÷Þ­ï­íï­ìÜ­óôç­êåìõ­êç­íáúêÞ­êïé­íÞ.­­Á­íÜ­êôï­ñá­ âñÝ­èç­êáí,­ å­êôüò­ á­ðü­ ôéò­ Ìõ­êÞ­íåò,êáé­óôçí­Ôß­ñõí­èá,­ôçí­Ðý­ëï,­ôç­ÈÞ­âá,­ôçí­Å­ëåõ­óß­íá,­ôçí­Å­ãêù­ìÞ­ôçò­Êý­ðñïõ,­ôçí­Á­èÞ­íá.­Ãå­íé­êþò,­ïéìõ­êç­íáúêÝò­á­êñï­ðü­ëåéò­Þ­ôáí­é­êá­íÝò­íá­ðñï­óôá­ôåý­óïõí­ôï­ëá­ü­ôçò­ðü­ëçò­ðïõ­å­êôåé­íü­ôáí­êï­íôÜ­ôïõò.­×ù­ñßò­ áì­öé­âï­ëß­á,­ ç­ ìõ­êç­íáúêÞ­ ôÝ÷­íç­ å­ðç­ñå­Ü­óôç­êå­á­ðü­ ôç­ ìé­íùé­êÞ.­ Á­íÝ­ðôõ­îå­ ü­ìùò­ Ý­íáí­ å­íôå­ëþò­é­äé­áß­ôå­ñï­÷á­ñá­êôÞ­ñá,­ï­ï­ðïß­ïò­åê­öñÜ­óôç­êå­ìåå­íôõ­ðù­óé­á­êÜ­ óôïé­÷åß­á­ óå­ äé­á­öï­ñå­ôé­êÝò­ ìïñ­öÝòôÝ÷­íçò­ðïõ­å­ðç­ñÝ­á­óáí­ôïõò­ëá­ïýò­ôùí­ðá­ñá­ëß­ùíôçò­ Ìå­óï­ãåß­ïõ.­ Ï­ ¼­ìç­ñïò­ ï­íü­ìá­æå­ ôéò­ Ìõ­êÞ­íåò“ðï­ëý­÷ñõ­óåò­”­åîáé­ôß­áò­ôïõ­ðëïý­ôïõ­ôçò­ðï­ëé­ôé­óìé­êÞò­ôïõò­ ðá­ñá­ãù­ãÞò,­ ü­ðùò­ á­ðï­äåß­÷èç­êå­ á­ðü­ ôá÷ñõ­óÜ­áñ­÷áé­ï­ëï­ãé­êÜ­åõ­ñÞ­ìá­ôá.Ôá­ âá­óß­ëåé­á­ ôùí­ ìõ­êç­íáúêþí­ êÝ­íôñùí­ êá­ôá­ëý­èç­êáí­ðå­ñß­ôï­1100­ð.×.,­ìå­ôçí­êÜ­èï­äï­ôùí­Äù­ñé­-Ý­ùí­óôïí­åë­ëç­íé­êü­÷þ­ñï.Åéê. 13. “Ç Ðý ëç ôùí Ëå ü íôùí” (1300-1250 ð.×. ðå ñß ðïõ),Ìõ êÞ íåò.Á ðü ôç ìå ãá ëï ðñå ðÞ ðý ëç ôùí ôåé ÷þí ôçò ðü ëçò óÞ ìå ñá óþ -æï íôáé Ý íá êá ôþ öëé êáé Ý íá õ ðÝñ èõ ñï, ðïõ óôç ñß æå ôáé óåäýï ðá ñá óôÜ äåò. ÅðÜ íù á ðü ôï õ ðÝñ èõ ñï, óå ìé á ôå ñÜ óôé áêá ôá êü ñõ öç ðëÜ êá, åß íáé óêá ëé óìÝ íï á íÜ ãëõ öá ôï óýì âï ëïôçò ðü ëçò Þ ôï ïé êü óç ìï ôçò äõ íá óôåß áò ôùí âá óé ëÝ ùí. Äå -îé Ü êáé á ñé óôå ñÜ á ðü Ý íáí êß ï íá ðïõ óôç ñß æå ôáé óå äé ðëÞ âÜ -óç âñß óêï íôáé äý ï ëé ï íôÜ ñé á (ãñý ðåò;) ôá ï ðïß á ðé èá íü ôá ôáåß ÷áí å ðé ÷ñõ óù ìÝ íá ÷Üë êé íá êå öÜ ëé á.47


14Åéê. 14. “Ï èç óáõ ñüò” ôïõ Á ôñÝ ùò (1300-1250 ð.×. ðå ñß -ðïõ), Ìõ êÞ íåò.Ïé ðï ëõ ôå ëåßò ôÜ öïé äç ëþ íïõí ôç ëá ôñåß á óôïõò íå êñïýò,ôïõò ï ðïß ïõò óõ íü äåõ áí óôï ôá îß äé ôïõò å îáé ñå ôé êÜ ðï ëý ôé ìáá íôé êåß ìå íá (êôå ñß óìá ôá) ü ðùò ü ðëá, åã ÷åé ñß äé á, ÷ñõ óÜ ðñï -óù ðåß á, êï óìÞ ìá ôá, áñ ãõ ñÜ ðï ôÞ ñé á, ðÞ ëé íá áã ãåß á, ÷Üë êé íáîß öç. Ï ôÜ öïò ôïõ Á ãá ìÝ ìíï íá, ãíù óôüò ùò “Èç óáõ ñüòôïõ Á ôñÝ ùò ”, åßíáé Ý íá ðï ëý êá ëÜ äé á ôç ñç ìÝ íï äåßã ìá èï ëù -ôïý ôÜ öïõ. Áõ ôü ðïõ èáõ ìÜ æåé êá íåßò óôçí ôïé ÷ï ðïéß á ôïõ èü -ëïõ êáé ôùí ôïé ÷ù ìÜ ôùí ôïõ äñü ìïõ ðïõ ï äç ãåß ó’ áõ ôüí åß -íáé ç ôÝ ëåé á ðñï óáñ ìï ãÞ ôùí áñ ìþí. Ï èü ëïò Ý ÷åé äé Ü ìå -ôñï 14,50 ì. êáé ý øïò 13,20 ì., å íþ ï äñü ìïò Ý ÷åé ìÞ êïò35 ì. Ðñü êåé ôáé ãé á ôï ìå ãá ëý ôå ñï èï ëù ôÜ óêå ðá óìÝ íï ÷þ -ñï, ÷ù ñßò å óù ôå ñé êÜ õ ðï óôç ñßã ìá ôá, óå ü ëç ôçí áñ ÷áé ü ôç ôá.Ôï Ñù ìáúêü ÐÜí èå ïí èá ÷ôé óôåß ÷ß ëé á ðå íôá êü óé á ÷ñü íé á áñ -ãü ôå ñá ìå ìé á ôå÷ íï ëï ãß á Ü ãíù óôç óôïõò Ìõ êç íáß ïõò ôå÷ -íß ôåò.Åéê. 15. Ìõ êÞ íåò. Ôá öé êüò ðå ñß âï ëïò ìÝ óá á ðü ôá ôåß ÷ç: á.“Ðý ëç ôùí Ëå ü íôùí”, â. óé ôá ðï èÞ êç, ã. Ü íï äïò ðñïòôá á íÜ êôï ñá, ä. ï ðå ñß âï ëïò (ó÷. Lawrence). - ÊÜ ôï -øç ìå ãÜ ñïõ óôçí Ôß ñõí èá.ÌÝ óá óôçí ðá íß ó÷õ ñç á êñü ðï ëç ôùí Ìõ êç íþí, óôçí ï ðïß á4815 16ìðáß íåé êá íåßò á ðü ôçí å ðé âëç ôé êÞ “Ðý ëç ôùí Ëå ü íôùí ”, õ ðÜñ -÷ïõí ôá á íÜ êôï ñá ôùí âá óé ëÝ ùí ðïõ êá ôá ðëÞó óïõí ìå ôïí ü -ãêï ôïõò, ðáñ’ ü ëï ðïõ äåí åß íáé ðï ëõ äáß äá ëá êáé ðï ëõ þ ñï -öá ü ðùò ôá ìé íùé êÜ. ×á ñá êôç ñé óôé êÞ åß íáé ç êå íôñé êÞ áß èïõ -óá, ôï “ìÝ ãá ñïí ”, ðïõ ðñï ï ñé æü ôáí ãé á ôï âá óé ëé Ü êáé ôçí á -êï ëïõ èß á ôïõ. Ïé ìå ôá ãå íÝ óôå ñïé åë ëç íé êïß íá ïß ÷ôß óôç êáíðÜ íù óôïí ôý ðï ôïõ ìõ êç íáúêïý á íá êôü ñïõ. Ôá á íÜ êôï ñá êáéïé âá óé ëé êïß ôÜ öïé á íá êá ëý öèç êáí á ðü ôï ÓëÞ ìáí óôï ôÝ ëïòôïõ 19ïõ áé þ íá, ôï 1876. Ôá ìõ êç íáúêÜ á íÜ êôï ñá Ý ÷ïõí ìå -ñé êÜ âá óé êÜ ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ: ôçí ß äñõ óÞ ôïõò åðÜ íù óå ëü öïÞ ý øù ìá, ôçí ï ÷ý ñù óç, ôçí á íÜ ðôõ îç ãý ñù á ðü ìé á áõ ëÞ, ôïôñé ìå ñÝò é óü ãåé ï ìÝ ãá ñï ôïõ ï ðïß ïõ ç ðñü óï øç åß íáé óôñáì -ìÝ íç ðñïò íü ôï, ôç óôÝ ãá óç óõ íÞ èùò ìå ï ñé æü íôé ï äþ ìá, ôáðëÜ ãé á äé á ìå ñß óìá ôá á íõ øù ìÝ íá óå ü ñï öï.Åéê. 16. “Ç Ìõ êç íáß á” (13ïò áé þ íáò ð.×.), ôìÞ ìá ôïé ÷ï ãñá öß -áò, 0,53 x 0,70 ì., Ìõ êÞ íåò, Á èÞ íá, Å èíé êü Áñ ÷áé -ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.Á ðü ôá ðé ï óðïõ äáß á äåßã ìá ôá ôçò ìõ êç íáúêÞò ôÝ÷ íçò, ç ãõ -íáé êåß á áõ ôÞ ìïñ öÞ åß íáé å íôõ ðù óé á êÞ ãé á ôç öõ óé êü ôç ôá, ôçæù íôÜ íé á, ôç ëå ðôü ôá ôç åñ ãá óß á óôçí á ðü äï óç ôùí ëå ðôï ìå -ñåé þí. Ôï ðñü óù ðï åß íáé óå êá ôá ôï ìÞ, ôï ìÜ ôé êáé ï êïñ ìüòêá ôå íþ ðé ïí.


17Åéê. 17. Äýï ÷ñõóÜ êýðåëëá ìå Ýêêñïõóôç äéáêüóìçóç*(1500 ð.×. ðåñßðïõ), ýøïò 7,8 åê. êáé 8,4 åê.,áíôßóôïé÷á, Âáöåéü Ëáêùíßáò (èïëùôüò ôÜöïò),ÁèÞíá, Åèíéêü Áñ÷áéïëïãéêü Ìïõóåßï.Óôç ìåôáëëïôå÷íßá áíÞêïõí ôá äýï ÷ñõóÜ êýðåëëá áðü ôïÂáöåéü ôçò Ëáêùíßáò, áðü ôá óðïõäáéüôåñá äåßãìáôá ôçòôÝ÷íçò ôùí Ìõêçíáßùí, ôá ïðïßá öÝñïõí ÝêêñïõóôåòðáñáóôÜóåéò.18Åéê. 18. ×ñõ óÞ Ýê êñïõ óôç íå êñé êÞ ðñï óù ðß äá (êá ôÜ ôï ÓëÞ -ìáí, á íÞ êåé óôïí Á ãá ìÝ ìíï íá) á ðü ôïí ôÜ öï V ôïõðå ñé âü ëïõ Á, Ìõ êÞ íåò (1600-1500 ð.×. ðå ñß ðïõ), ý -øïò 0,26 ì., Á èÞ íá, Å èíé êü Áñ ÷áé ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.ÂñÝ èç êå óå ôÜ öï ôùí Ìõ êç íþí íá óêå ðÜ æåé ôï ðñü óù ðï íå -êñïý, ìå á ðï ôõ ðù ìÝ íá ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ. Ç ðñï óù ðß äáá ðåé êï íß æåé þ ñé ìï Ü íôñá, ß óùò âá óé ëé Ü.19Åéê. 19. ×Üë êé íï åã ÷åé ñß äé ï ìå å ìðß å óôç ÷ñõ óÞ äé á êü óìç óçóå íé Ý ëï*, ìÞ êïò 23,8 åê., Á èÞ íá, Å èíé êü Áñ ÷áé ï -ëï ãé êü Ìïõ óåßï.Óôá å ìðß å óôá Ýñ ãá ôá äé á êï óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á åß íáé êïì ìÝ íáá ðü ëå ðôü öýë ëï ìå ôÜë ëïõ, èåñ ìáß íï íôáé êáé óöõ ñç ëá ôïý -íôáé åðÜ íù óôï å ðß óçò ìå ôáë ëé êü á íôé êåß ìå íï óå öü íôï á ðüíé Ý ëï (óõí äõ á óìüò á ðü ìå ôáë ëé êÜ èåé ïý ÷á Ü ëá ôá ìáý ñïõ÷ñþ ìá ôïò), þ óðïõ íá êïë ëÞ óïõí. Åß íáé ôå÷ íé êÞ ðïõ ÷ñç óé ìï -ðïé Þ èç êå êõ ñß ùò ãé á ôç äé á êü óìç óç ôùí ëå ðß äùí ÷Üë êé íùíåã ÷åé ñé äß ùí ìå ðá ñá óôÜ óåéò êõ íç ãé ïý Þ æþ ùí êáé öõ ôþí. Ïéóõí èÝ óåéò åß íáé æù ç ñÝò êáé é óïñ ñï ðç ìÝ íåò, ãå ìÜ ôåò öõ óé -êü ôç ôá êáé êß íç óç, êáé á êï ëïõ èïýí ôï ó÷Þ ìá ôçò ëå ðß äáò.49


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÊÕÊËÁÄÉÊÁ ÅÉÄÙËÉÁÔá­êõ­êëá­äé­êÜ­åé­äþ­ëé­á,­ôá­óðïõ­äáé­ü­ôå­ñá­äåßã­ìá­ôá­ôçò­êõ­êëá­äé­êÞò­ôÝ÷­íçò,­åß­íáé­á­öé­å­ñþ­ìá­ôá­óôïõòíå­êñïýò.­ ÂñÝ­èç­êáí­ å­êá­ôï­íôÜ­äåò­ óôïõò­ êõ­êëá­äé­êïýò­ôÜ­öïõò.­ Åß­íáé­ óìé­ëå­ìÝ­íá­ á­ðï­êëåé­óôé­êÜ­ óåìÜñ­ìá­ñï­(óêëç­ñü­êáé­Ü­öèáñ­ôï­õ­ëé­êü),­ìå­Ý­íáí­ôñü­ðï­ðïõ­ðñïó­äß­äåé­óôá­ó÷ç­ìá­ôï­ðïé­ç­ìÝ­íá­áõ­ôÜ­ãëõ­ðôÜ­ìé­á­ï­ìïñ­öé­Ü­á­ðß­óôåõ­ôçò­ëé­ôü­ôç­ôáò.­Á­ðü­ôá­ß÷­íç­ðïõ­âñÝ­èç­êáí­å­ðÜ­íù­ôïõò­öáß­íå­ôáé­ü­ôé­÷ñç­óé­ìï­ðïé­Þ­èç­êå­÷ñþ­ìá­ãé­á­íá­á­ðï­äï­èïýí­ôá­÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êÜ­ôïõ­ðñï­óþ­ðïõ­êáé­ôïõ­óþ­ìá­ôïò.­Ãé­á­ôá­ìÜ­ôé­á­êáé­ôï­óôü­ìá­÷ñç­óé­ìï­ðïé­Þ­èç­êå­ôï­êüê­êé­íï,­å­íþ­ôïìáý­ñï­êáé­ôï­ãá­ëÜ­æé­ï­ãé­á­ôï­ç­âé­êü­ôñß­ãù­íï­êáé­ôáìáë­ëé­Ü.­ Åé­êï­íß­æï­íôáé­ ãõ­íáé­êåß­åò­ ìïñ­öÝò,­ êõ­ñß­ùòüñ­èé­åò,­êáé­áí­äñé­êÝò,­ðïõ­óõ­íÞ­èùò­åß­íáé­êá­èé­óôÝò.Ôï­ìÝ­ãå­èüò­ôïõò­ðïé­êßë­ëåé­á­ðü­ìå­ñé­êÜ­å­êá­ôï­óôÜ­Ý­ùò­ôï­öõ­óé­êü­áí­èñþ­ðé­íï­ìÝ­ãå­èïò.­Ç­á­öèï­íß­á­ôïõìáñ­ìÜ­ñïõ­­óôá­êõ­êëá­äé­êÜ­íç­óé­Ü­Ý­äù­óå­óôïõò­Êõ­êëá­äß­ôåò­êáë­ëé­ôÝ÷­íåò­ ôç­ äõ­íá­ôü­ôç­ôá­ íá­ á­ðï­äþ­óïõí­ôçí­áí­èñþ­ðé­íç­ìïñ­öÞ­ìå­á­ðëü­áë­ëÜ­êáé­áñ­ìï­íé­êü,­ðëá­óôé­êü­ ôñü­ðï.­ Ôá­ åé­äþ­ëé­á,­ ìÝ­óá­ á­ðüôïõò­ìå­ôá­ó÷ç­ìá­ôé­óìïýò­ôïõò,­äé­á­ìüñ­öù­óáí­ôïõòäé­êïýò­ôïõò­êáë­ëé­ôå÷­íé­êïýò­êá­íü­íåò,­ãå­ãï­íüò­ðïõôá­êÜ­íåé­ôü­óï­é­äé­áß­ôå­ñá.­Áõ­ôÞ­á­êñé­âþò­ç­é­äé­áß­ôå­ñçá­îß­á­ ôïõò­ åß­÷å­ ùò­ óõ­íÝ­ðåé­á­ ôçí­ áñ­÷áé­ï­êá­ðç­ëß­á.ÐëÞ­èïò­ á­ðü­ áõ­ôÜ­ âñß­óêï­íôáé­ óôá­ ÷Ý­ñé­á­ é­äé­ù­ôþíóõë­ëå­êôþí,­áë­ëÜ­êáé­ðëÞ­èïò­ðëá­óôþí­á­íôé­ãñÜ­öùíäç­ìé­ïõñ­ãÞ­èç­êáí­ãé­á­ôçí­êÜ­ëõ­øç­ôçò­ðá­ñÜ­íï­ìçò­á­ãï­ñÜò.Åéê. 20. Ìáñ ìÜ ñé íï åé äþ ëé ï ãõ íáé êåß áò ìïñ öÞò (2700 ð.×.ðå ñß ðïõ), ýøïò 17,5 åê., Á èÞ íá, Ìïõ óåß ï Êõ êëá äé -êÞò ÔÝ÷íçò.50


Ôï­ ãëõ­ðôü­ (åéê.­ 21)­ ðá­ñé­óôÜ­íåé­ ìé­á­ ãõ­íáé­êåß­áìïñ­öÞ­ìå­ôá­÷Ý­ñé­á­óôáõ­ñù­ìÝ­íá­êÜ­ôù­á­ðü­ôï­óôÞ­èïò.­Åß­íáé­ðé­èá­íüí­ëá­ôñåõ­ôé­êü­åé­äþ­ëé­ï­êÜ­ðïé­áò­èå­ü­ôç­ôáò,­ß­óùò­óýì­âï­ëï­ôçò­ãï­íé­ìü­ôç­ôáò.­Ç­ìïñ­öÞ,ëå­ðôÞ­ êáé­ á­íÜ­ëá­öñç,­ åß­íáé­ó÷å­äüí­ å­ðß­ðå­äç­ êáé­ ôïóþ­ìá­ á­ðï­äß­äå­ôáé­ ó÷ç­ìá­ôé­êÜ.­ ´Ï­ëç­ ç­ ìïñ­öÞ­ åß­íáéôñé­ãù­íé­êÞ,­ áí­ ðá­ñá­ôç­ñÞ­óåé­ êá­íåßò­ ôï­ ìå­ãÜ­ëï­ Ü­íïéã­ìá­ôùí­þ­ìùí­êáé­ôçí­á­ðü­ëç­îç­óôá­ëå­ðôÜ­Ü­êñá.Êé­Üë­ëá­ü­ìùò­ôñß­ãù­íá­ïñ­ãá­íþ­íïõí­ôç­ìïñ­öÞ.­Ôïêå­öÜ­ëé,­ ìå­ãÜ­ëï­ êáé­ ôñé­ãù­íé­êü,­ Ý­÷åé­ ó÷Þ­ìá­ ëý­ñáòêáé­ìé­á­êëß­óç­ðñïò­ôá­ðß­óù.­Óôï­å­ðß­ðå­äï­ôïõ­ðñï­óþ­ðïõ­îå­÷ù­ñß­æåé­ìé­á­ôñé­ãù­íé­êÞ­á­íÜ­ãëõ­öç­ìý­ôç.­Ôïêå­öÜ­ëé­óôç­ñß­æå­ôáé­óå­ìá­êñý­êáé­êõ­ëéí­äñé­êü­ëáé­ìü.Ïé­þ­ìïé­á­íïß­ãïõí­êáé­å­ðá­íá­ëáì­âÜ­íïõí­ôï­ôñß­ãù­íïôïõ­êå­öá­ëé­ïý.­¸­íá­÷á­ñáã­ìÝ­íï­ôñß­ãù­íï­äç­ëþ­íåé­ôçèÝ­óç­ôçò­Þ­âçò.­¸­÷åé­ôï­íé­óìÝ­íá­ôá­÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êÜôïõ­ öý­ëïõ,­ ü­ðùò­ ïé­ å­ëá­öñÜ­ äé­ï­ãêù­ìÝ­íïé­ ìá­óôïßêáé­ç­öïõ­óêù­ìÝ­íç­êïé­ëé­Ü,­ðïõ­ðé­èá­íüí­äç­ëþ­íïõí­å­ãêõ­ìï­óý­íç.­Ôá­ðü­äé­á­åß­íáé­ðï­ëý­ëå­ðôÜ,­ãé­á­íá­óç­êþ­óïõí­ôï­âÜ­ñïò­ôçò­öé­ãïý­ñáò,­êáé­å­ëá­öñþò­ëõ­ãé­óìÝ­íá,­ìå­ êá­èá­ñü­ äé­á­÷ù­ñé­óìü­ ôùí­ êíç­ìþí­ á­ðüôïõò­ìç­ñïýò.­×á­ñá­êôç­ñé­óôé­êü­åß­íáé­ôï­á­íá­óÞ­êù­ìáóôéò­ Ü­êñåò­ ôùí­ äá­êôý­ëùí.­ Áí­ ôï­ Ýñ­ãï­ Þ­ôáí­ ðñï­óöï­ñÜ­óôï­íå­êñü­ðïõ­óõ­íü­äåõ­å,­ìÜë­ëïí­ôï­ôï­ðï­èå­ôïý­óáí­óôïí­ôÜ­öï­ðëá­ãé­á­óìÝ­íï­ü­ðùò­ï­íå­êñüò.º÷­íç­÷ñþ­ìá­ôïò­óôï­ãëõ­ðôü,­ü­ðùò­êáé­óå­Üë­ëáêõ­êëá­äé­êÜ­ ãëõ­ðôÜ,­ ìáò­ å­ðé­ôñÝ­ðïõí­ íá­ åé­êÜ­óïõ­ìåü­ôé­ôïõ­ëÜ­÷é­óôïí­ï­ñé­óìÝ­íá­ìÝ­ñç­ôïõ­Þ­ôáí­âáì­ìÝ­íá.º­óùò­Þ­ôáí­âáì­ìÝ­íá­ôá­ìÜ­ôé­á­êáé­ôï­óôü­ìá.­Åéê. 21. Ìáñ ìÜ ñé íï åé äþ ëé ï ãõ íáé êåß áò ìïñ öÞò (2500 ð.×.ðå ñß ðïõ), á ðü íå êñï ôá öåß ï óôç ×á ëáí äñé á íÞ ôçòÓýñïõ, ý øïò 0,46 ì., Á èÞ íá, Å èíé êü Áñ÷áé ï ëï ãé êüÌïõ óåß ï.51


ÃËÙÓ ÓÁ ÑÉÅ­ìðß­å­óôç­êáé­÷á­ñá­êôÞ­äé­á­êü­óìç­óç: Ðñü­êåé­ôáé­ãé­á­ôñü­ðïõò­äç­ìé­ïõñ­ãß­áò­äé­á­êï­óìç­ôé­êþí­ìï­ôß­âùí­åðÜ­íùóå­ìá­ëá­êü­õ­ëé­êü­ü­ðùò­ï­ðç­ëüò.­Óôçí­å­ìðß­å­óôç­äé­á­êü­óìç­óç­óêëç­ñÜ­á­íôé­êåß­ìå­íá,­ðïõ­Ý­÷ïõí­ó÷Þ­ìá­á­íÜ­ëï­ãï­ìå­ôï­ðñïò­á­ðï­ôý­ðù­óç­ó÷Þ­ìá,­ðé­Ý­æï­íôáé­åðÜ­íù­óôçí­å­ðé­öÜ­íåé­á­êáé­á­öÞ­íïõí­ôï­á­ðï­ôý­ðù­ìÜ­ôïõò.­Óôç÷á­ñá­êôÞ­äé­á­êü­óìç­óç­ôá­å­ðé­èõ­ìç­ôÜ­ó÷Þ­ìá­ôá­÷á­ñÜó­óï­íôáé­ìå­áé÷­ìç­ñÜ­á­íôé­êåß­ìå­íá.­¸ê­êñïõ­óôç­äé­á­êü­óìç­óç: Ðñü­êåé­ôáé­ãé­á­ôçí­ôå÷­íé­êÞ­êá­ôÜ­ôçí­ï­ðïß­á­Ý­íá­öýë­ëï­ìå­ôÜë­ëïõ­á­ðëþ­íå­ôáé­óåìéá­å­ðé­öÜ­íåé­á­á­ðü­ìá­ëá­êü­õ­ëé­êü,­ü­ðùò­îý­ëï­Þ­ìï­ëý­âé,­êáé­óöõ­ñç­ëá­ôåß­ôáé,­þ­óðïõ­íá­ðÜ­ñåé­ôçí­å­ðé­èõ­ìç­ôÞá­íÜ­ãëõ­öç­ìïñ­öÞ.Íé­Ý­ëï: Åßíáé­ç­ðñï­å­ôïé­ìá­óß­á­ìé­áò­å­ðé­öÜ­íåé­áò­ç­ï­ðïß­á­å­ðé­óôñþ­íå­ôáé­ìå­ìå­ôáë­ëé­êÜ­èåé­ïý­÷á­Ü­ëá­ôá­ìáý­ñïõ÷ñþ­ìá­ôïò,­ãé­á­íá­äé­á­êï­óìç­èåß­ìå­÷Ü­ñá­îç­Þ­ìå­å­ãêüë­ëç­ôá­÷ñõ­óÜ­äé­á­êï­óìç­ôé­êÜ­ìï­ôß­âá.­Öá­ãå­íôé­á­íÞ: Ðñü­êåé­ôáé­ãé­á­ôå÷­íé­êÞ­å­ðé­óìÜë­ôù­óçò­­êå­ñá­ìé­êþí.­Ï­ü­ñïò­óõ­íá­íôÜ­ôáé­êáé­ùò­“öá­ãé­Üí­ò”.­Ðñï­-Ýñ­÷å­ôáé­á­ðü­ôç­öç­ìé­óìÝ­íç­ãé­á­ôá­êå­ñá­ìé­êÜ­ôçò­ðü­ëç­ôçò­É­ôá­ëß­áò­Öá­Ý­íôóá­(Faenza).­Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ­-­ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÅÓ1.­Ôá­êõ­êëá­äé­êÜ­åé­äþ­ëé­á­åß­íáé­ëá­ôñåõ­ôé­êÜ­êáé­á­ðåé­êï­íß­æïõí,­ôá­ðå­ñéó­óü­ôå­ñá,­ãõ­íáé­êåß­åò­ìïñ­öÝò.Ìðï­ñåß­ôå­íá­âãÜ­ëå­ôå­óõ­ìðå­ñÜ­óìá­ôá­ãé­á­ôç­äï­ìÞ­ôçò­êõ­êëá­äé­êÞò­êïé­íù­íß­áò­êáé­ôï­ñü­ëï­ôçò­ãõ­íáß­êáò­ó’­áõ­ôÞí;2.­Ðñï­óðá­èÞ­óôå­íá­å­íôï­ðß­óå­ôå­ôéò­äé­á­öï­ñÝò­êáé­ôéò­ï­ìïé­ü­ôç­ôåò­á­íÜ­ìå­óá­óôïí­êõ­êëá­äé­êü,­ôï­ìé­íùé­êü­êáé­ôï­ìõ­êç­íáúêü­ðï­ëé­ôé­óìü­êáé­íá­êá­ôá­ãñÜ­øå­ôå­­ôá­÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êÜ­ôïõò.­3.­Õ­ðÜñ­÷åé­é­óôï­ñé­êü­õ­ðü­âá­èñï­óôï­ìý­èï­ôïõ­Èç­óÝ­á­êáé­ôïõ­Ìé­íþ­ôáõ­ñïõ­Þ­Þ­ôáí­á­ðëþò­Ý­íá­ðáé÷­íß­äé­ôçò­öá­íôá­óß­áò­ôùí­ðñï­ãü­íùí­ìáò­êáé­ðþò­ôï­äé­êáé­ï­ëï­ãåß­ôå;4.­Ôé­îÝ­ñå­ôå­ãé­á­ôéò­ìå­èü­äïõò­á­ðï­êñõ­ðôï­ãñÜ­öç­óçò­ôùí­ãñá­öþí­ôçò­áñ­÷áé­ü­ôç­ôáò;­Ðïý­­óõ­íá­íôÜ­ìå­é­å­ñï­ãëõ­öé­êÜ­óôçí­áñ­÷áß­á­é­óôï­ñß­á;5.­Ïñ­ãá­íþ­óôå­å­ðß­óêå­øç­óå­áñ­÷áé­ï­ëï­ãé­êü­÷þ­ñï.­Êá­ôá­ãñÜø­ôå­ëå­ðôï­ìå­ñþò­ôéò­ðá­ñá­ôç­ñÞ­óåéò­óáòãé­á­Ý­íá­óõ­ãêå­êñé­ìÝ­íï­èÝ­ìá,­öù­ôï­ãñá­öß­óôå­ôï­÷þ­ñï,­äþ­óôå­ðñï­óï­÷Þ­óôéò­ëå­ðôï­ìÝ­ñåé­åò.­Ðá­ñïõ­óé­Ü­óôå­ôçí­åñ­ãá­óß­á­óáò­ìå­öù­ôï­ãñá­öß­åò,­ôßô­ëïõò­êáé­ó÷ü­ëé­á­óå­Ý­íá­íôï­óé­Ý.­52


4Ç ÅËËÇÍÉÊÇ ÔÅ×ÍÇ53


54Ðå­ðëï­öü­ñïò­êü­ñç­(530­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ),­ìÜñ­ìá­ñï­ÐÜ­ñïõ,Á­êñü­ðï­ëç,­Á­èÞ­íá,­Ìïõ­óåß­ï­Á­êñü­ðïëçò.


4. Ç ÅËËÇÍÉÊÇ ÔÅ×ÍÇAÐÏ ÔÏÕÓ ÃÅÙÌÅÔÑÉÊÏÕÓÓÔÏÕÓ ÁÑ×ÁÚÊÏÕÓ ×ÑÏÍÏÕÓÃåùìåôñéêïß ÷ñüíïéÅ­ëÜ­÷é­óôá­óôïé­÷åß­á­Ý­÷ïõ­ìå­ãé­á­ôçí­ðå­ñß­ï­äï­ôùíôåó­óÜ­ñùí­ áé­þ­íùí­ ðïõ­ á­êï­ëïý­èç­óå­ ôï­ ìõ­êç­íáúêüðï­ëé­ôé­óìü.­Ùò­ðé­èá­íÝò­áé­ôß­åò­ìðï­ñïý­ìå­íá­á­íá­öÝ­ñïõ­ìå­ôçí­ðôþ­óç­ôùí­é­ó÷õ­ñþí­âá­óé­ëé­êþí­êÝ­íôñùí,ôç­÷ñÞ­óç­öèáñ­ôþí­õ­ëé­êþí­óôçí­ïé­êï­äï­ìé­êÞ,­êá­èþòêáé­ôï­ãå­ãï­íüò­ü­ôé­óôéò­èÝóåéò­ïðïõ­âñßóêïíôáí­ôáêôß­óìá­ôá­áõ­ôÞò­ôçò­ðå­ñé­ü­äïõ­é­äñý­èç­êáí­áñãüôåñáïé­åë­ëç­íé­êÝò­ðü­ëåéò­êáé­å­ðï­ìÝ­íùò­áõ­ôÜ­êá­ôá­óôñÜ­öç­êáí­Þ­ åí­óù­ìá­ôþ­èç­êáí­ óôá­ íÝ­á­ ïé­êï­äï­ìÞ­ìá­ôá.Ïé­ ôÝó­óå­ñéò­ áé­þ­íåò­ ðïõ­ á­êï­ëïý­èç­óáí­ ôçí­ ðôþ­óçôïõ­ìõ­êç­íáúêïý­êü­óìïõ­ï­íï­ìÜ­óôç­êáí­ãå­ù­ìå­ôñé­êïß÷ñü­íïé.­ÐÞ­ñáí­ôï­ü­íï­ìÜ­ôïõò­á­ðü­ôá­ãå­ù­ìå­ôñé­êÜèÝ­ìá­ôá­ðïõ­êõ­ñé­Üñ­÷ç­óáí­óôç­äé­á­êü­óìç­óç­ôùí­áã­ãåß­ùí­áõ­ôÞò­ôçò­ðå­ñé­ü­äïõ.­¼­ôáí­ãý­ñù­óôï­1100­ð.×.­ôá­äù­ñé­êÜ­öý­ëá­ìå­ôá­êé­íÞ­èç­êáí­ìÝ­óá­óôïí­åë­ëç­íé­êü­÷þ­ñï,­ðá­ñá­ôç­ñÞ­èç­êå­ðá­ñáê­ìÞ­óå­ü­ëåò­ôéò­ìïñ­öÝò­ôçò­ôÝ÷­íçò.­Ç­ìå­ôá­êß­íç­óç­áõ­ôÞ­ ôùí­ äù­ñé­êþí­ öý­ëùí­ åß­íáé­ ãíù­óôÞùò­“êÜ­èï­äïò­ôùí­Äù­ñé­Ý­ùí­”.­Ïé­Äù­ñé­åßò­Þ­ôáí­åë­ëç­íé­êÜ­öý­ëá­-­á­ðü­ôï­ß­äé­ï­ãÝ­íïò­êáé­ìå­ôçí­ß­äé­á­ãëþó­óá­ìå­ôïõò­Ìõ­êç­íáß­ïõò­Á­÷áé­ïýò­­-­å­ãêá­ôå­óôç­ìÝ­íáóôç­Âï­ñåé­ï­äõ­ôé­êÞ­Åë­ëÜ­äá.­¼­ôáí­ðé­Ý­óôç­êáí­á­ðü­Üë­ëïõò­âï­ñåé­ü­ôå­ñïõò­ëá­ïýò,­Üñ­÷é­óáí­íá­ìå­ôá­êé­íïý­íôáé­ðñïò­ íü­ôï,­ êá­ôá­ëáì­âÜ­íï­íôáò­ ôá­ ìõ­êç­íáúêÜêñÜ­ôç­ôá­ï­ðïß­á­âñÞ­êáí­Þ­äç­å­îáó­èå­íç­ìÝ­íá­êáé­ìåìåé­ù­ìÝ­íç­á­íôß­óôá­óç­(ìü­íï­ç­Áô­ôé­êÞ,­ç­Åý­âïé­á­êáé­çÁñ­êá­äß­á­á­íôé­óôÜ­èç­êáí).­Óôçí­Ðå­ëï­ðüí­íç­óï­(Ëá­êù­-55


12Åéê. 1. Íá­üò­¹­ñáò­(8ïò­áé­þ­íáò­ð.×.),­ÓÜ­ìïò.Ï íá üò ôçò ¹ ñáò óôç ÓÜ ìï á ðï êôÜ ìå ãá ëý ôå ñç óç ìá óß á ãéáôçí é óôï ñß á ôïõ åë ëç íé êïý íá ïý, ãé á ôß èå ù ñåß ôáé ï ðñþ ôïòðïõ ÷ôßó ôç êå, ãý ñù óôï 800 ð.×. Ðñü êåé ôáé ãé á ôç óðïõ äáé ü -ôå ñç áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ìïñ öÞ, ôïí “ðå ñß ðôå ñï” * íá ü, ìé á å îÝ ëé îçôïõ áñ ÷é êïý ôý ðïõ ôïõ ìõ êç íáúêïý ìå ãÜ ñïõ. Äåßã ìá ôá ôïõðñþé ìïõ áõ ôïý ôý ðïõ íá ïý âñß óêïõ ìå óå ü ëç ó÷å äüí ôçí Ý -êôá óç ôïõ åë ëç íé êïý ÷þ ñïõ. Ï íá üò á ðï ôå ëïýíôáí áñ÷éêÜ á -ðü Ý íáí å ðé ìÞ êç å íé áß ï ÷þ ñï, ìå ìé á êé ï íï óôïé ÷ß á óôç ìÝ óçêáé ôñåéò êß ï íåò óôçí åß óï äü ôïõ. Ôï ëá ôñåõ ôé êü Ü ãáë ìá åß -÷å ôç èÝ óç ôïõ óôï âÜ èïò ôïõ íá ïý. Áñ ãü ôå ñá ðñï óôÝ èç êåãý ñù á ðü ôï íá ü ìß á äé Ü ôá îç êé ü íùí (îý ëé íùí), ðïõ ï íï ìÜ -óôç êå “ðôå ñüí”* êáé äç ìé ïõñ ãïý óå ìß á ðå ñé ìå ôñé êÞ óôï Ü ðïõðå ñé Ý âáë ëå ôï êôß óìá. Ôï “ðôå ñüí ” ðñï Ý êõ øå ðé èá íüí á ðü ôçíá íÜ ãêç íá ðñï óôá ôåõ èïýí ïé ðé óôïß ðïõ óõ ãêå íôñþ íï íôáí Ý -îù á ðü ôï íá ü. ´Å ôóé êé áë ëé þò, ïé ëá ôñåõ ôé êÝò ôå ëå ôÝò ðñáã -ìá ôï ðïé ïý íôáí Ý îù á ðü ôï íá ü, ôïõ ï ðïß ïõ ï ðñï ï ñé óìüò Þ -ôáí íá óôå ãÜ óåé ôï Ü ãáë ìá êáé ü ÷é ôïõò ðé óôïýò.Åéê. 2. Áô­ôé­êüò­ãå­ù­ìå­ôñé­êüò­áì­öï­ñÝ­áò­(755-750­ð.×.),­á­ðï­äß­äå­ôáé­óôï­æù­ãñÜ­öï­ôïõ­Äé­ðý­ëïõ,­ý­øïò­1,62­ì.,­Êå­ñá­ìåé­êüò,­Á­èÞ­íá,­Å­èíé­êü­Áñ­÷áé­ï­ëï­ãé­êü­Ìïõ­óåß­ï.Óôçí ïñ èï ãþ íé á ìå ôü ðç, óôï ý øïò ôùí ëá âþí, åé êï íß æå ôáéìé á óêç íÞ èñÞ íïõ. Ãõ íáß êåò, äå îé Ü êáé á ñé óôå ñÜ á ðü ôï íå -êñü, õ øþ íïõí ôá ÷Ý ñé á óå Ýí äåé îç ðü íïõ, å íþ ìðñï óôÜ á ðüôï íå êñü Üë ëåò ôÝó óå ñéò ìïñ öÝò èñç íïýí. Ðñü êåé ôáé ãé á Ý -íá á ðü ôá óðïõ äáé ü ôå ñá äåßã ìá ôá ôçò ãå ù ìå ôñé êÞò ðå ñé ü äïõóôï ïðïßï ìðïñåß êá íåßò íá èáõìÜóåé ôçí á ðü ëõ ôç Ý íôá îç ôçòå îé óôï ñïý ìå íçò óêç íÞò óôéò õ ðåñ êåß ìå íåò êáé õ ðï êåß ìå íåòæþ íåò ìå ôá ãå ù ìå ôñé êÜ ó÷Þ ìá ôá. Á ðü ôá ðëÝ ïí ÷á ñá êôç ñé -óôé êÜ äç ìé ïõñ ãÞ ìá ôá ôçò ãå ù ìå ôñé êÞò êå ñá ìé êÞò, ïé ìå ãÜ ëïéáì öï ñåßò êáé êñá ôÞ ñåò ôï ðï èå ôïý íôáí åðÜ íù óôïõò ôÜ öïõòùò “óÞ ìá ôá” * êáé åì öá íß óôç êáí ìå ôÜ ôïí 8ï áé þ íá ð.×. Á -êñé âþò å ðåé äÞ äåí åß ÷áí ðñá êôé êÞ ÷ñÞ óç, õ øþ íï íôáé óôçóöáß ñá ôçò ìíç ìåé á êÞò ôÝ÷ íçò, å íþ ç äï ìÞ, ç Üñ èñù óç êáéôï ìÝ ãå èüò ôïõò ôá êÜ íåé íá õ ðåñ âáß íïõí ôçí á ðëÞ êå ñá ìé êÞêáé íá ìå ôá âÜë ëï íôáé óå êá èá ñÜ áñ ÷é ôå êôï íé êÝò êáé ðëá óôé -êÝò ìïñ öÝò. Ç äé á êü óìç óç ôùí å ðé ôÜ öé ùí áõ ôþí áã ãåß ùí á -íá öÝ ñå ôáé óôï íå êñü (èñÞ íïò, ðñü èå óç, åê öï ñÜ).Åéê. 3. Ðï­ëå­ìé­óôÞò­á­ðü­ôçí­Á­êñü­ðï­ëç­(8ïò­-7ïò­áéþíáò­ð.×.),Á­èÞ­íá,­Å­èíé­êü­Áñ­÷áé­ï­ëï­ãé­êü­Ìïõ­óåß­ï.Ï ðï ëå ìé óôÞò öï ñÜ åé êù íé êü êñÜ íïò, Ý ÷åé ìá êñé Ü ìáë ëé Ü,æù ç ñü âëÝì ìá êáé ðñï öá íþò êñá ôïý óå äü ñõ êáé á óðß äáóôï äå îß êáé ôï á ñé óôå ñü ÷Ý ñé á íôß óôïé ÷á. Óôá åé äþ ëé á ôçò ãå -56ù ìå ôñé êÞò ðå ñé ü äïõ ìðï ñåß êá íåßò íá ðá ñá ôç ñÞ óåé êÜ ðïé áóôá èå ñÜ ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ, ü ðùò ôï á ðï óôñïã ãõ ëå ìÝ íï êå öÜ -ëé, ôï ôñé ãù íé êü óôÞ èïò, ôá å ëá öñÜ ëõ ãé óìÝ íá ãü íá ôá, ðïõèõ ìß æïõí ôéò æù ãñá öé óìÝ íåò åðÜ íù óôá áã ãåß á ìïñ öÝò. Á -ðü ôïí 8ï áé. ð.×. êáé ìå ôÜ, ôá åñ ãá óôÞ ñé á ôïõ ÷áë êïý ðëÞ èõ -íáí (´Áñ ãïò, Êü ñéí èïò, Ëá êù íß á, Á èÞ íá, Âïé ù ôß á, Áñ êá äß á,ÊñÞ ôç) êáé ôï ðëÜ óé ìï ôùí ìïñ öþí óå êá èÝ íá á ðü áõ ôÜ ðá -ñïõ óé Ü æåé é äé áß ôå ñá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ.Åéê. 4. ÊÝ­íôáõ­ñïò­ ÍÝó­óïò­ êáé­ Ç­ñá­êëÞò­ (8oò­ áé­þ­íáò­ ð.×.),÷áë­êüò,­ ý­øïò­ 0,11­ ì.,­ ÍÝ­á­ Õ­üñ­êç,­ Ìç­ôñï­ðï­ëé­ôé­êüÌïõ­óåß­ï.­Óôï óý ìðëåã ìá áõ ôü ï Ç ñá êëÞò ðá ñïõ óé Ü æå ôáé íá ðá ëåý åé ìåôïí ÊÝ íôáõ ñï. Êáé ïé äý ï öï ñïýí êñÜ íïò. Ôï äå îß ÷Ý ñé ôïõÞ ñù á (ôï ôìÞ ìá áõ ôü ëåß ðåé) âý èé æå ôï îß öïò ôïõ óôï óþ ìáôïõ Êå íôáý ñïõ. Ïé ìïñ öÝò êáèïñßæïíôáé ôü óï á ðü ôá “ãå ìÜ -ôá” ôìÞ ìá ôá ôçò ìÜ æáò ü óï êáé á ðü ôá “êå íÜ” á íÜ ìå óÜ ôïõò.Êáé ôá äý ï åß íáé áõ ôü íï ìá êáé é óü ôé ìá ôìÞ ìá ôá ôïõ ß äé ïõ óõ -íü ëïõ - ôï êá èÝ íá ìå ôç äé êÞ ôïõ ìïñ öÞ - ðïõ ìå ôçí êá èá -ñü ôç ôá ôïõ ó÷Þ ìá ôüò ôïõò öá íå ñþ íïõí Ý íôá óç êáé å óù ôå ñé -êÞ äý íá ìç. Ôï èÝ ìá ðïõ êõ ñé áñ ÷åß óôçí ðëá óôé êÞ ÷Üë êé íùíÝñ ãùí åß íáé ç áí äñé êÞ ìïñ öÞ, áë ëÜ êáé ôï Ü ëï ãï, å íþ ç ãõ -íáé êåß á ìïñ öÞ åß íáé óðá íé ü ôå ñç. Á îß æåé íá å ðé óç ìáí èåß ç áë -ëá ãÞ ðïõ Ý ÷åé å ðÝë èåé óôçí å ðé ëï ãÞ èå ìÜ ôùí, áí óêå öôåß êá -íåßò ôçí êõ ñé áñ ÷ß á ôçò ãõ íáé êåß áò ìïñ öÞò óôç ìé íùé êÞ êáé ôçìõ êç íáúêÞ ôÝ÷ íç.


34íß­á)­ç­å­ãêá­ôÜ­óôá­óç­ôùí­ÄùñéÝùí­öÜ­íç­êå­óáí­å­ðá­íá­ðá­ôñé­óìüò­ðá­ëáé­ü­ôå­ñïõ­ áõ­ôü­÷èï­íïò­ ëá­ïý­ êáéðÝ­ñá­óå­ óôç­ ìõ­èï­ëï­ãß­á­ ùò­ “å­ðé­óôñï­öÞ­ ôùí­ Ç­ñá­êëåé­äþí­”,­äç­ëá­äÞ­ ôùí­ á­ðï­ãü­íùí­ ôïõ­ Ç­ñá­êëÞ,­ ãé­áôïõò­ï­ðïß­ïõò­ðß­óôåõ­áí­ü­ôé­óôá­ðï­ëý­ðá­ëé­Ü­÷ñü­íé­áåß­÷áí­åê­äé­ù­÷èåß­á­ðü­ôïí­ôü­ðï­ôïõò.­¸­ôóé,­ôï­10ï­áé­þ­íá,­êÜ­ôù­á­ðü­ôçí­ðß­å­óç­ôùí­Äù­ñé­Ý­ùí,­ï­á­÷áúêüò­ðëç­èõ­óìüò­ìå­ôá­íÜ­óôåõ­óå­á­íá­ôï­ëé­êÜ,­óôéò­Êõ­êëÜ­äåò­êáé­óôç­Ìé­êñÜ­Á­óß­á­(É­ù­íß­á),­ìåá­ðï­ôÝ­ëå­óìá­ ôïí­ á´­ åë­ëç­íé­êü­ á­ðïé­êé­óìü.­ Áñ­ãü­ôå­ñáïé­ Ü­ðïé­êïé­ áõ­ôïß­ ï­íï­ìÜ­óôç­êáí­ ´É­ù­íåò.­ Äé­á­ôÞ­ñç­óáíôçí­á­íôé­ðá­ëü­ôç­ôÜ­ôïõò­ìå­ôïõò­Äù­ñé­åßò­êáé­á­íÝ­ðôõ­îáí­äé­á­öï­ñå­ôé­êÞ­ äé­Ü­ëå­êôï­ êáé­ äé­á­öï­ñå­ôé­êÞ­ ôÝ÷­íç.Áõ­ôïß­ïé­äý­ï­ðü­ëïé­ü­ìùò,­ï­äù­ñé­êüò­êáé­ï­é­ù­íé­êüò,áë­ëç­ëï­å­ðç­ñå­Ü­æï­íôáé,­ áë­ëç­ëï­óõ­ìðëç­ñþ­íï­íôáé­ êáé÷á­ñá­êôç­ñß­æïõí­ôçí­åë­ëç­íé­êÞ­é­óôï­ñß­á­êáé­ôÝ÷­íç.¼­ëç­ç­ìá­êñÜ­ðå­ñß­ï­äïò­ôùí­ôåó­óÜ­ñùí­ðå­ñß­ðïõáé­þ­íùí­ ôùí­ ãå­ù­ìå­ôñé­êþí­ ÷ñü­íùí­ äåí­ Þ­ôáí­ Üë­ëïðá­ñÜ­ ç­ áñ­ãÞ­ áë­ëÜ­ êáé­ ãü­íé­ìç­ ðï­ñåß­á­ ôùí­ áñ­÷þíôçò­åë­ëç­íé­êÞò­ôÝ÷­íçò.­Áñ÷áúêïß ÷ñüíïéÇ­ðå­ñß­ï­äïò­á­íÜ­ìå­óá­óôç­ãå­ù­ìå­ôñé­êÞ­êáé­óôçíêëá­óé­êÞ­ï­íï­ìÜ­óôç­êå­áñ­÷áúêÞ,­äé­ü­ôé,­áñ­ãü­ôå­ñá,­ôáÝñ­ãá­áõ­ôÞò­ôçò­å­ðï­÷Þò­èå­ù­ñÞ­èç­êáí­ùò­ôá­áñ­÷áé­ü­ôå­ñá­ôçò­åë­ëç­íé­êÞò­ôÝ÷­íçò.­Óôá­ãü­íé­ìá­÷ñü­íé­á­ôïõ­7ïõ­áé­þ­íá­ð.×.­âñß­óêï­íôáé­ïé­áñ­÷Ýò­ðïõ­ãÝí­íç­óáí­ôçí­åë­ëç­íé­êÞ­ðëá­óôé­êÞ*êáé­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ.­Ç­ôÝ÷­íç­áõôïý­ôïõ­áé­þ­íá­ï­íï­ìÜ­óôç­êå­á­íá­ôï­ëß­æïõ­óá,­ å­îáé­ôß­áò­ ôçò­ å­ðß­äñá­óçò­ ðïõÜóêçóáí­ó’áõôÞí­ç­Á­íá­ôï­ëÞ­êáé­ç­Áß­ãõ­ðôïò.­Ôï­á­ðï­ôÝ­ëå­óìá­Þ­ôáí­ç­ìåß­ù­óç­ôùí­ãå­ù­ìå­ôñé­êþí­ó÷ç­ìÜ­ôùí­óôçí­áã­ãåé­ï­ãñá­öß­á,­ç­á­íôé­êá­ôÜ­óôá­óç­ôùí­ãù­íé­ù­äþí­êáé­åõ­èý­ãñáì­ìùí­ó÷ç­ìÜ­ôùí­á­ðü­êá­ìðý­ëáêáé­ç­å­ðé­êñÜ­ôç­óç­ìõ­èï­ëï­ãé­êþí­èå­ìÜ­ôùí­ü­ðùò­ëé­ï­íôá­ñé­þí,­óöéã­ãþí,­ãñõ­ðþí,­êá­èþò­êáé­Üë­ëùí­öõ­ôé­êþí­äé­á­êï­óìç­ôé­êþí­óôïé­÷åß­ùí­á­ðü­ôçí­ôÝ÷­íç­ôçò­Á­íá­ôï­ëÞò.­Ï­ìå­ôá­ó÷ç­ìá­ôé­óìüò­ôùí­îÝ­íùí­áõ­ôþí­äé­á­êï­óìç­ôé­êþí­óôïé­÷åß­ùí­á­ðü­ôçí­åë­ëç­íé­êÞ­ôÝ÷­íç­ãé­áôïõò­ äé­êïýò­ ôçò­ óêï­ðïýò­ ï­íï­ìÜ­æå­ôáé­ “å­îåë­ëç­íé­óìüò”.Ðáñ’­ü­ëåò­ôéò­åðéäñÜóåéò­ðïõ­äÝ÷ôçêå­á­ðü­Üë­ëïõò­ðï­ëé­ôé­óìïýò,­ç­åë­ëç­íé­êÞ­ôÝ÷­íç­Ý­èå­óå­ôéò­äé­êÝò57


5 6Åéê. 5. Ðñù­ôï­áô­ôé­êüò­ëïõ­ôñï­öü­ñïò­áì­öï­ñÝ­áò­(690­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ),­á­ðï­äß­äå­ôáé­óôï­æù­ãñÜ­öï­ôïõ­Á­íá­ëÜ­ôïõ,­ý­øïò0,80­ì.,­âñÝ­èç­êå­óôçí­Áô­ôé­êÞ,­Ðá­ñß­óé,­Ìïõ­óåß­ï­Ëïý­âñïõ.Ôï áã ãåß ï á ðï ôå ëïý óå ðñï öá íþò “óÞ ìá” óå ôÜ öï íÝ ïõ ôçòÁô ôé êÞò, óôéò áñ ÷Ýò ôïõ 7ïõ áé þ íá. Óôç ìå ãá ëý ôå ñç äé á êï -óìç ôé êÞ æþ íç, ðïõ ðå ñé ôñÝ ÷åé ôï áã ãåß ï, ìé á ðï ìðÞ ìå Üñ ìá -ôá (ðé èá íü ôá ôá íå êñé êÞ) êá ôåõ èý íå ôáé ðñïò ôá äå îé Ü. Óôï ëáé -ìü êáé óå êÜ èå ü øç ôïõ åé êï íß æå ôáé êÜ ðïé ïò ìõ èé êüò ðé èá íüí÷ï ñüò á ðü íÝ åò êáé íÝ ïõò, ðïõ óõ íá íôé ïý íôáé óôï ìÝ óï óõ -íï äåõ ü ìå íïé á ðü áõ ëç ôÞ. Ç á íá ðá ñÜ óôá óç õ ðï äç ëþ íåé ôï ôÝ -ëïò ôçò ãå ù ìå ôñé êÞò å ðï ÷Þò êáé ôçí áñ ÷Þ ôçò áñ ÷áúêÞò ðïõá êï ëïý èç óå.Åéê. 6. Ôý­ðïé­åë­ëç­íé­êþí­íá­þí.Õ ðÜñ ÷ïõí ðïë ëïß ôý ðïé åë ëç íé êþí íá þí ïé ï ðïß ïé ðáßñ íïõíôï ü íï ìÜ ôïõò á ðü ôïí á ñéè ìü ôùí êé ü íùí ðïõ âñß óêï íôáéóôéò óôå íÝò ðëåõ ñÝò ôçò ðá ñáë ëç ëü ãñáì ìçò êÜ ôï øçò êáé ôçò“ðå ñß óôá óçò ”*, äç ëá äÞ ôïõ å îù ôå ñé êïý “ðôå ñïý”. Å êôüò á ðüáõ ôïýò, õ ðÜñ ÷ïõí êáé ï ñé óìÝ íïé íá ïß ìå êõ êëé êÞ êÜ ôï øç. Ìé -á Üë ëç ôá îé íü ìç óç ôùí åë ëç íé êþí íá þí ãß íå ôáé ìå âÜ óç ôçäé Ü ôá îç ôùí å óù ôå ñé êþí êé ï íï óôïé ÷é þí ôïõò.58


7Åéê. 7. Ôá­ìÝ­ñç­ôïõ­êß­ï­íá.­Äù­ñé­êüò­-­éù­íé­êüò­ñõè­ìüò.Ïé áñ ÷é ôå êôï íé êïß ñõè ìïß ðïõ äé á ìïñ öþ íï íôáé êá ôÜ ôçí áñ -÷áúêÞ ðå ñß ï äï êáé êõ ñé áñ ÷ïýí óôçí åë ëç íé êÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞôùí íá þí åß íáé ï äù ñé êüò êáé ï é ù íé êüò. Ï äù ñé êüò ñõè -ìüò ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðü ëé ôü ôç ôá êáé áõ óôç ñü ôç ôá êáé óõ íá -íôÜ ôáé êõ ñß ùò óôçí Ðå ëï ðüí íç óï, ôç Äõ ôé êÞ Åë ëÜ äá êáé ôçÌå ãÜ ëç Åë ëÜ äá. Ï é ù íé êüò ñõè ìüò ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðü äé á -êï óìç ôé êÞ äé Ü èå óç êáé ëå ðôü ôç ôá êáé åì öá íß æå ôáé óôç Ìé êñÜÁ óß á êáé ôá íç óé Ü ôïõ Áé ãáß ïõ. Ìå ôïí ü ñï “ñõè ìü” åí íï ïý -ìå ôçí á íá ëï ãß á êáé ôç óõì ìå ôñß á ôùí ìå ñþí å íüò óõ íü ëïõ,þ óôå íá åß íáé áõ ôü áñ ìï íé êü. Ïé êß ï íåò ôùí íá þí Ý ÷ïõíêïñ ìü ìï íï ëé èé êü Þ á ðï ôå ëïý íôáé á ðü êïì ìÜ ôé á, ôïõò óöïí -äý ëïõò Þ óðïí äý ëïõò. Ôá ìÝ ñç ôïõò åß íáé ôñß á: âÜ óç, êïñ -ìüò êáé êé ï íü êñá íï. Ï äù ñé êüò ü ìùò êß ï íáò, å êôüò óðÜ íé -ùí å îáé ñÝ óå ùí, äåí Ý ÷åé âÜ óç. Óôïí êïñ ìü ðá ñá ôç ñïý íôáé çìåß ù óç ôçò äé á ìÝ ôñïõ, á ðü êÜ ôù ðñïò ôá ðÜ íù, êáé ç Ý íôá -óç, äç ëá äÞ ìé á å ëá öñÜ å îü ãêù óç óôï 1/3 ôïõ ý øïõò ôïõêß ï íá. Óêï ðüò ôçò ìåß ù óçò åß íáé íá äç ìé ïõñ ãÞ óåé ôçí å íôý -ðù óç ôçò åõ óôÜ èåé áò, å íþ óêï ðüò ôçò Ý íôá óçò ôçí å íôý ðù -óç ôçò ôÝ ëåé áò åõ èý ôç ôáò ôïõ êïñ ìïý. Ï êïñ ìüò ôùí êé ü íùíáõ ëá êþ íå ôáé á ðü ñáâ äþ óåéò, ïé ï ðïß åò äç ìé ïõñ ãïýí Ý íôï -íåò öù ôï óêé Ü óåéò, Ý ôóé þ óôå ç ìïñ öÞ ôïõ êïñ ìïý íá ãß íå -ôáé êá ëý ôå ñá á íôé ëç ðôÞ á ðü ôï èå á ôÞ êáé íá å íôåß íå ôáé ç êá -èå ôü ôç ôá. Ï äù ñé êüò êß ï íáò Ý ÷åé 16-20 ñáâ äþ óåéò, ðïõ êá -ôá ëÞ ãïõí óå ï îåß åò áê ìÝò, å íþ ï é ù íé êüò Ý ÷åé 24-44 ñáâäþóåéò, ðïõ êá ôá ëÞ ãïõí óå å ðß ðå äåò ñÜ ÷åò (ôáé íß åò). Ç óç -ìá íôé êü ôå ñç äé á öï ñÜ ôùí äý ï ñõè ìþí å íôï ðß æå ôáé óôï êé ï -íü êñá íï, ðïõ óôïí é ù íé êü ñõè ìü öÝ ñåé Ý ëé êåò êáé á íÜ ãëõ öááí èÝ ìé á, å íþ óôï äù ñé êü åì öá íß æå ôáé á ðëü êáé ëé ôü.Åéê. 8. Ôá­ìÝ­ñç­ôïõ­íá­ïý.Ï êõ ñß ùò íá üò ï íï ìÜ æå ôáé “óç êüò ” êáé óôÝ ãá æå ôï ëá ôñåõ ôé -êü Ü ãáë ìá. Ï “ðñü íá ïò ” åß íáé ï ìé êñüò ÷þ ñïò ìðñï óôÜ á -ðü ôï óç êü, åíþ ï “ï ðéó èü äï ìïò ” åß íáé ï á íôß óôïé ÷ïò óôï ðß -óù ìÝ ñïò ôïõ íá ïý, ðïõ ðïë ëÝò öï ñÝò ÷ñç óß ìåõ å ùò èç -óáõ ñï öõ ëÜ êé ï. Ç åß óï äïò ôùí íá þí ðñï óá íá ôï ëéæüôáí ðÜí -ôï ôå ðñïò ôçí á íá ôï ëÞ. Ç êé ï íï óôïé ÷ß á ðïõ ðå ñé âÜë ëåé ôï êôß -óìá ï íï ìÜ æå ôáé “ðôå ñüí ” Þ “ðå ñß óôá óéò ”* êáé äé á ìïñ öþ íåéóôï Ü. Ï íá üò ðïõ ðå ñé âÜë ëå ôáé á ðü “ðôå ñüí ” ï íï ìÜ æå ôáé ðå -ñß ðôå ñïò.598


Åéê. 9. Äõ­ôé­êü­á­Ý­ôù­ìá­á­ðü­ôï­íá­ü­ôçò­Á­öáß­áò­óôçí­Áß­ãé­íá(500-490­ð.­×.),­ìÜñ­ìá­ñï,­Ìü­íá­÷ï,­Ãëõ­ðôï­èÞ­êç.Ï íá üò ôçò Á öáß áò óôçí Áß ãé íá åß íáé ï ñü óç ìï á íÜ ìå óáóôçí áñ ÷áúêÞ êáé óôçí êëá óé êÞ äç ìé ïõñ ãß á. Óôï íá ü áõ ôüâñß óêï íôáé ôá óôïé ÷åß á ðïõ óõí èÝ ôïõí ôïí åë ëç íé êü äù ñé êüíá ü ìå ðëç ñü ôç ôá. Ìü íï ìÝ óá á ðü áõ ôÞ ôçí êá ôÜ êôç óç ç åë -ëç íé êÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ìðü ñå óå íá öèÜ óåé óôç ìå ãá ëý ôå ñçóôéã ìÞ ôçò êá ôÜ ôçí êëá óé êÞ ðå ñß ï äï. Á ðü ôïõò êá ëÜ äé á ôç -ñç ìÝ íïõò íá ïýò, Ý ÷åé ìå ãÜ ëçò óç ìá óß áò ãëõ ðôé êü äé Ü êï óìïóôá á å ôþ ìá ôá, ôá ï ðïß á åé êï íß æïõí óõ ìðëï êÝò á ðü ôïí ðü ëå -ìï ôçò Ôñïß áò. Óôï åéêïíéæüìåíï á Ý ôù ìá äå óðü æåé ç ìïñ öÞôçò ôé ìþ ìå íçò èå Üò Á èç íÜò (åéê. äåîéÜ).ôçò­áñ­÷Ýò,­ãå­ãï­íüò­ðïõ­ôçí­îå­÷ù­ñß­æåé­á­ðü­ôçí­ôÝ÷­íç­ôùí­Üë­ëùí­ëá­þí.­Ëß­ãï­ðñéí­á­ðü­ôá­ìÝ­óá­ôïõ­7ïõáé­þ­íá­ ð.×.­ Üñ­÷é­óå­ ç­ ðá­ñá­ãù­ãÞ­ ìå­ãÜ­ëùí­ Ýñ­ãùí.Óôçí­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ­ïé­îý­ëé­íïé­íá­ïß­á­íôé­êá­ôá­óôÜ­èç­êáí­ìå­ëßèé­íïõò­åíþ­ç­áã­ãåé­ï­ãñá­öß­á­Ü­íôëç­óå­ôá­èÝ­ìá­ôÜ­ôçò­ á­ðü­ ôç­ ìõ­èï­ëï­ãß­á.­ Á­íá­æç­ôÞ­èç­êáí­ íÝ­åòìïñ­öÝò­êáé­ôñü­ðïé­óôçí­ôÝ÷­íç,­ãé­á­ôß­á­íá­ðôý­÷èç­êáíïé­ðü­ëåéò,­ãå­ãï­íüò­ðïõ­ðá­ñåß­÷å­õ­ëé­êÞ­Ü­íå­óç­êáé­á­óöÜ­ëåé­á­óôïõò­áí­èñþ­ðïõò­êáé­­äé­Ü­èå­óç­ðñï­óù­ðé­êÞò­ðñï­âï­ëÞò.­ Ïé­ á­íþ­íõ­ìïé­ ôå÷­íß­ôåò­ á­ðÝ­êôç­óáíóõ­íåß­äç­óç­ôçò­ðñï­óù­ðé­êü­ôç­ôÜò­ôïõò­êáé­Üñ­÷é­óáííá­õ­ðï­ãñÜ­öïõí­ôá­Ýñ­ãá­ôïõò,­ãëõ­ðôÜ­êáé­êå­ñá­ìé­êÜ­(“Åõ­èõ­êáñ­ðß­äçò,­ Á­ñé­óôü­íï­èïò­ å­ðüé­óåí­”,­ “Êáë-­ëéêëÝ­áò­ðïß­á­óå”).Ôï­êõ­ñé­ü­ôå­ñï­êÝ­íôñï­êå­ñá­ìé­êÞò­(áã­ãåé­ï­ðëá­óôé­êÞò­êáé­áã­ãåé­ï­ãñá­öß­áò)­Þ­ôáí­ç­Êü­ñéí­èïò,­ðïõ­êá­ôÝ­êôç­óå­ôéò­á­ãï­ñÝò­ôçò­Äý­óçò­êáé­ôçò­ÁíáôïëÞò,­é­äé­áß­ôå­ñá­ìå­ôÜ­ôï­750­ð.×.,­ü­ôáí­ïé­¸ë­ëç­íåò­äç­ìé­ïýñ­ãç­óáí­á­ðïé­êß­åò­óå­ü­ëï­ôï­÷þ­ñï­ôçò­Ìå­óï­ãåß­ïõêáé­ôïõ­Åý­îåé­íïõ­Ðü­íôïõ.­Ç­Ý­íôï­íç­á­ãï­ñá­óôé­êÞ­æÞ­ôç­óç­ï­äÞ­ãç­óå­ ôïõò­ ôå÷­íß­ôåò­ óå­ êáé­íïý­ñé­ïõò­ åê­öñá­óôé­êïýò­ôñü­ðïõò.­ Ç­ áñ­÷áß­á­ ðá­ñÜ­äï­óç,­ ü­ðùòìáò­ôç­äé­á­óþ­æåé­ï­Ðëß­íé­ïò­óôï­âé­âëß­ï­ôïõ­Öõ­óé­êÞ­É­óôï­ñß­á,­èå­ù­ñåß­ôçí­Êü­ñéí­èï­ùò­ãå­íÝ­ôåé­ñá­ôçò­åë­ëç­íé­êÞò­æù­ãñá­öé­êÞò.­Ãý­ñù­ óôï­ 625­ ð.×.­ óôçí­ Á­èÞ­íá,­ õ­ðü­ ôçí­ å­ðéñ­-60ñïÞ­ôçò­êï­ñéí­èé­á­êÞò­ôå÷­íé­êÞò,­äç­ìé­ïõñ­ãÞ­èç­êáí­ôáìå­ëá­íü­ìïñ­öá­ áã­ãåß­á.­ Ï­íï­ìÜ­óôç­êáí­ Ý­ôóé­ äé­ü­ôé­ ïéìïñ­öÝò­êá­ëý­ðôï­íôáé­ìå­óôéë­ðíü­ìáý­ñï­÷ñþ­ìá,­å­íþç­õ­ðü­ëïé­ðç­å­ðé­öÜ­íåé­á­ôïõ­áã­ãåß­ïõ­äé­á­ôç­ñåß­ôï­êüê­êé­íï­÷ñþ­ìá­ôïõ­ðç­ëïý.­Ïé­ëå­ðôï­ìÝ­ñåé­åò­ôï­íß­æï­íôáéìå­÷Ü­ñá­îç,­å­íþ­Üë­ëá­ìÝ­ñç­âÜ­öï­íôáé­ìå­ëåõ­êü­÷ñþ­ìá­Þ­ âá­èõ­êüê­êé­íï­ ìå­íå­îå­äß.­ Áõ­ôÞ­ ç­ ôå÷­íé­êÞ­ äç­ìé­ïõñ­ãåß­ôå­ëåß­ùò­äé­á­öï­ñå­ôé­êÝò­ó÷Ý­óåéò­á­íÜ­ìå­óá­óôéòìïñ­öÝò­êáé­óôï­âÜ­èïò­óôï­ï­ðïß­ï­áõ­ôÝò­ðñï­âÜë­ëï­íôáé.­Ç­ áô­ôé­êÞ­ áã­ãåé­ï­ãñá­öß­á­ Üñ­÷é­óå­ Ý­ôóé­ íá­ á­íôá­ãù­íß­æå­ôáé­óôç­äé­å­èíÞ­á­ãï­ñÜ­ôçí­êï­ñéí­èé­á­êÞ.­Ç­ìå­ëá­íü­ìïñ­öç­áô­ôé­êÞ­áã­ãåé­ï­ãñá­öß­á­Ý­öèá­óå­óôçí­ý­øé­óôç­ôå­ëåé­ü­ôç­ôá­ìå­ôïí­Å­îç­êß­á,­áã­ãåé­ï­ãñÜ­öï­êáé­áã­ãåé­ï­ðëÜ­óôç­ìå­ öá­íôá­óß­á,­ åõ­ñç­ìá­ôé­êü­ôç­ôá­ êáé­ ìï­íá­äé­êÞ­ôå÷­íé­êÞ,­ï­ï­ðïß­ïò­äç­ìé­ïýñ­ãç­óå­êáé­íÝ­á­ó÷Þ­ìá­ôá­áã­ãåß­ùí.Ãý­ñù­ óôï­ 525­ ð.×.­ åì­öá­íß­óôç­êáí­ ôá­ å­ñõ­èñü­ìïñ­öá­áã­ãåß­á­óôï­åñ­ãá­óôÞ­ñé­ï­ôïõ­Å­îç­êß­á,­á­ðü­Ý­íáìá­èç­ôÞ­ôïõ,­ãíù­óôü­ùò­“æù­ãñÜ­öï­ôïõ­Áí­äï­êß­äç”.Óôçí­ ôå÷­íé­êÞ­ áõ­ôÞ,­ ðïõ­ å­îá­ðëþ­èç­êå­ ôá÷ýôáôá,­ ïéìïñ­öÝò­êñá­ôïýí­ôï­÷ñþ­ìá­ôïõ­ðç­ëïý,­åíþ­ôï­âÜ­èïò­âÜ­öå­ôáé­ìáý­ñï.­¸­ôóé,­ï­æù­ãñÜ­öïò­ìðï­ñåß­íáá­îé­ï­ðïé­Þ­óåé­ôï­âÜ­èïò,­ôïõò­ü­ãêïõò­êáé­ôéò­å­ðé­öÜ­íåé­åò­ôùí­áí­èñþ­ðé­íùí­óù­ìÜ­ôùí,­ðïõ­åß­íáé­Üë­ëù­óôåêáé­ôï­êõ­ñß­áñ­÷ï­èÝ­ìá.­Ç­ôå÷­íé­êÞ­áõ­ôÞ,­ìå­ôéò­ðïë­ëÝò­äõ­íá­ôü­ôç­ôåò­ðïõ­ðá­ñåß­÷å­ùò­ðñïò­ôç­óýí­èå­óç,


10Åéê. 10. Áô­ôé­êüò­ ìå­ëá­íü­ìïñ­öïò­ áì­öï­ñÝ­áò­ (615-605­ ð.×.),á­ðï­äß­äå­ôáé­óôï­­“æù­ãñÜ­öï­ôïõ­ÍÝô­ôïõ”,­ý­øïò­1,22ì.,­âñÝ­èç­êå­óôçí­Á­èÞ­íá­(Êå­ñá­ìåé­êüò),­Á­èÞ­íá,­Å­èíé­êü­Áñ­÷áé­ï­ëï­ãé­êü­­Ìïõ­óåß­ï.Ï ðé ï ãíù óôüò æù ãñÜ öïò ìå ëá íü ìïñ öùí áã ãåß ùí åß íáé “ïæù ãñÜ öïò ôïõ ÍÝô ôïõ”. ÐÞ ñå ôï ü íï ìÜ ôïõ á ðü ôïí á ðåé êï -íé æü ìå íï ÊÝ íôáõ ñï, ôï ÍÅÔ(T)O. Ïé ìïñ öÝò åß íáé åý ñù óôåò,ñù ìá ëÝ åò, å íþ ç êß íç óÞ ôïõò á ðï äß äå ôáé ôçí þ ñá ôçò ìå ãá -ëý ôå ñçò Ý íôá óçò.Åéê.11. Áô­ôé­êüò­“äß­ãëùó­óïò­”­áì­öï­ñÝ­áò­(520-515­ð.×.),­á­ðï­äß­äå­ôáé­óôï­“Æù­ãñÜ­öï­ôïõ­Áí­äï­êß­äç”,­ý­øïò­58,6­åê.,­Ðá­ñß­óé,­Ìïõ­óåß­ï­Ëïý­âñïõ.Ï áì öï ñÝ áò ï íï ìÜ æå ôáé “äß ãëùó óïò ” ãé á ôß ç ìß á ü øç á ðï -äß äå ôáé ìå ôçí å ñõ èñü ìïñ öç êáé ç Üë ëç ìå ôç ìå ëá íü ìïñ öçôå÷ íé êÞ. Ìå ôçí å ñõ èñü ìïñ öç ôå÷ íé êÞ á ðï äß äå ôáé ï Ü èëïòôïõ Ç ñá êëÞ å íá íôß ïí ôïõ Êåñ âÝ ñïõ. Ìå ôç ìå ëá íü ìïñ öç á -ðï äß äå ôáé ìé á äé ï íõ óé á êÞ óêç íÞ.ôç­ ãñáì­ìÞ­ êáé­ ôï­ ó÷Ý­äé­ï,­ ï­äÞ­ãç­óå­ óôçí­ êáë­ëé­Ýñ­ãåéá­ôïõ­ ó÷å­äß­ïõ­ êáé­ ðñï­å­ôïß­ìá­óå­ ôï­ Ý­äá­öïò­ ãé­áôç­ìå­ãÜ­ëç­åë­ëç­íé­êÞ­æù­ãñá­öé­êÞ.­Ï­6ïò­áé­þ­íáò­ð.×.­åß­íáé­å­ðï­÷Þ­ñá­ãäáß­ùí­å­îå­ëß­îå­ùí­óôïí­ åë­ëç­íé­êü­ ÷þ­ñï.­ Ïé­ ðü­ëåéò­ ­ á­íá­ðôý­÷èç­êáí­áõ­ôü­íï­ìá­(ðü­ëåéò­-êñÜ­ôç)­ìå­ôç­äé­êÞ­ôïõò­ðï­ëé­ôé­êÞ,­ïé­êï­íï­ìé­êÞ­êáé­êïé­íù­íé­êÞ­äï­ìÞ.­Ôï­ß­äé­ï­óõ­íÝ­âçêáé­óôéò­á­ðïé­êß­åò.­Óôçí­Åë­ëÜ­äá­ïé­ðü­ëåéò­-êñÜ­ôç­ôçòÁ­èÞ­íáò­ êáé­ ôçò­ ÓðÜñ­ôçò­ å­îå­ëß­÷èç­êáí­ óå­ é­ó÷õ­ñÝòäõ­íÜ­ìåéò,­ç­ðñþ­ôç­ìå­êý­ñé­á­÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êÜ­ôçí­á­ãÜ­ðç­ãé­á­ôç­æù­Þ­êáé­ôçí­ðñü­ï­äï,­ðïõ­ï­äÞ­ãç­óå­óôéòäç­ìï­êñá­ôé­êÝò­äé­á­êõ­âåñ­íÞ­óåéò,­ç­äåý­ôå­ñç­ìå­ôç­ëé­ôÞ­êáé­ óôñá­ôé­ù­ôé­êÞ­ äï­ìÞ­ ôçò­ êïé­íù­íé­êÞò­ æù­Þò,­ ìåôçí­ôõ­öëÞ­õ­ðï­ôá­ãÞ­óôïõò­íü­ìïõò,­ðïõ­ï­äÞ­ãç­óå­óåï­ëé­ãáñ­÷é­êÞ­äé­á­êõ­âÝñ­íç­óç.Á­íÜ­ìå­óá­ó’áõôÜ­ðïõ­Ý­íù­íáí­ôïõò­öáé­íï­ìå­íé­êÜäé­á­óðá­óìÝ­íïõò­óå­ðü­ëåéò­­-­êñÜ­ôç­´Åë­ëç­íåò,­äç­ëá­äÞ­ôá­êïé­íÜ­Þ­èç­êáé­Ý­èé­ìá,­ôçí­êïé­íÞ­èñçóêåßá,­ôçíß­äé­á­ãëþó­óá,­Þ­ôáí­êáé­ç­å­íü­ôç­ôá­óôï­÷þ­ñï­ôçò­ôÝ÷­íçò­êáé­ôïõ­ðíåý­ìá­ôïò.­Ôïí­6ï­ð.×.­áé­þ­íá­ï­Üí­èñù­ðïò­ãß­íå­ôáé­ôï­êÝ­íôñï­ü­ëçò­ôçò­óêÝ­øçò­­êáé­á­íá­ðôýó­óå­ôáé­ôï­äé­äá­êôé­êü­Ý­ðïò­(Èå­ï­ãï­íß­áôïõ­Ç­óé­ü­äïõ),­ç­ ëõ­ñé­êÞ­ ðïß­ç­óç­ (Óáð­öþ,­ Áë­êáß­ïò,­ Óé­ìù­íß­äçò),­ç­öé­ëï­óï­öß­á­(ðñï­óù­êñá­ôé­êïß­öé­ëü­óï­öïé),­áë­ëÜ­êáé­ç­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ,­ç­æù­ãñá­öé­êÞ­(áã­ãåé­ï­ãñá­öß­á)­êáé­ç­ãëõ­ðôé­êÞ*.6111


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕ12ÊÏÕÑÏÉ ÊÁÉ ÊÏÑÅÓÏé­êïý­ñïé­êáé­ïé­êü­ñåò­åì­öá­íß­æï­íôáé­óôï­äåý­ôå­ñï­ìé­óü­ôïõ­7ïõ­áé­þ­íá­ð.×.­¼­ðùò­êáé­ôá­Üë­ëá­ãëõ­ðôÜ­ôçò­áñ­÷áúêÞò­å­ðï­÷Þò,­ïé­êïýñïé­êáé­ïé­êüñåò­åß­íáé­“á­ãÜë­ìá­ôá”,­äç­ëá­äÞ­á­öé­å­ñþ­ìá­ôá­óå­Ý­íá­èå­ü­ïï­ðïß­ïò­ìå­ôçí­ðñï­óöï­ñÜ­á­ãÜë­ëå­ôáé.Ïé­êü­ñåò­Þ­ôáí­êá­ôÜ­êý­ñé­ï­ëü­ãï­á­öé­å­ñþ­ìá­ôá­óôá­é­å­ñÜ­ãõ­íáé­êåß­ùíèå­ï­ôÞ­ôùí.­Ôï­ðñü­ôõ­ðï­ðïõ­á­êï­ëïõ­èïýí­åß­íáé­áõ­ôü­ìéáò­íÝ­áò­ãõ­íáß­êáò­üñ­èé­áò­óå­ìå­ôù­ðé­êÞ­óôÜ­óç,­íôõ­ìÝ­íçò­ìå­ðëïý­óé­á­åí­äý­ìá­ôá­êáé­êï­óìÞ­ìá­ôá,­ìå­ðå­ñß­ôå÷­íá­÷ôå­íé­óìÝ­íá­ìáë­ëé­Ü,­ç­ï­ðïß­á­óôï­Ý­íá­÷Ý­ñé­-­ðïõ­Üë­ëï­ôå­åß­íáé­ëõ­ãé­óìÝ­íï­êáé­á­êïõ­ìðé­óìÝ­íï­ìðñï­óôÜ­óôï­óôÞ­èïò­êáé­Üë­ëï­ôå­ëõ­ãé­óìÝ­íï­óôïí­á­ãêþ­íá­êáé­ðñï­ôå­ôá­ìÝ­íï­ìðñï­óôÜ­-­êñá­ôÜ­åé­ìé­á­ðñï­óöï­ñÜ.­Ïé­êü­ñåò­åß­íáé­ðÜ­íôï­ôå­íôõ­ìÝ­íåò,­å­íþ­ïé­êïý­ñïé­åì­öá­íß­æï­íôáé­ãõ­ìíïß.­Ïé­êïý­ñïé­Þ­ôáí­êõ­ñß­ùò­å­ðé­ôýì­âé­á­ìíç­ìåß­á,­ðïõ­á­íôé­êá­ôÝ­óôç­óáí­ôéò­óôÞ­ëåò,­êá­èþòêáé­ôïõò­ôá­öé­êïýò­áì­öï­ñåßò­êáé­êñá­ôÞ­ñåò­ôçò­ãå­ù­ìå­ôñé­êÞò­ðå­ñé­ü­äïõ.­´Ç­ôáí­ãëõ­ðôÜôçò­áñ­÷áúêÞò­ðå­ñé­ü­äïõ­á­ðü­ìÜñ­ìá­ñï,­ôá­ï­ðïß­á­óôü­ëé­æáí­ôÜ­öïõò­íÝ­ùí­áí­äñþí­ðïõ­Ý­-÷á­óáí­ç­ñùé­êÜ­ôç­æù­Þ­ôïõò­óôï­ðå­äß­ï­ôçò­ìÜ­÷çò,­÷ù­ñßò­ü­ìùò­íá­åß­íáé­ðïñ­ôñÝ­ôï­ôïõ­íå­êñïý.­Ôï­ðñü­ôõ­ðï­åß­íáé­å­êåß­íï­ôçò­é­äå­þ­äïõò­áí­äñé­êÞò­ìïñ­öÞò­ôçò­å­ðï­÷Þò,­ôïõ­ñù­ìá­ëÝ­ïõ­ðï­ëå­ìé­óôÞ.­Ãå­íé­êü­÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êü­ôùí­êïý­ñùí­åß­íáé­ç­óôá­ôé­êü­ôç­ôá.­Ôï­á­ñé­óôå­ñüÅéê. 12. Êïý­ñïò­ôçò­Á­íá­âýó­óïõ,­“Ï­Êñïß­óïò­”,­å­ðé­ôÜ­öé­ï­Ü­ãáë­ìá­(530­ð.×.),­ðá­ñé­á­íü­ìÜñ­ìá­ñï,­ý­øïò1,94­ì.,­Á­èÞ­íá,­Å­èíï­ëï­ãé­êü­Áñ­÷áé­ï­ëï­ãé­êü­Ìïõ­óåß­ï.Ï êïý ñïò á ðü ôçí Á íÜ âõó óï âñÝ èç êå óôïí ôÜ öï å íüò íÝ ïõ ðï ëå ìé óôÞ ðïõ ôïí Ý ëå ãáí Êñïß óï. Óôçâáè ìé äù ôÞ âÜ óç ðïõ óôå êü ôáí ôï Ü ãáë ìá Þ ôáí ÷á ñáã ìÝ íç ç öñÜ óç: “ÓôÜ óïõ êáé êëÜ øå ìðñïò óôï ìíÞ -ìá ôïõ íå êñïý Êñïß óïõ ðïõ èá íÜ ôù óå ï âß áé ïò ¢ ñçò, êá èþò ðï ëå ìïý óå óôçí ðñþ ôç ãñáì ìÞ”. Ìå ôï“áñ ÷áúêü ìåé äß á ìÜ” ôïõ ï êïý ñïò êá ëåß ôï äé á âÜ ôç íá óôá èåß êáé íá èñç íÞ óåé ôç ÷á ìÝ íç íå ü ôç ôá. ÔïÜ ãáë ìá óþ æå ôáé óå Ü ñé óôç êá ôÜ óôá óç, êáé ß÷ íç êüê êé íïõ ÷ñþ ìá ôïò õ ðÜñ ÷ïõí á êü ìç óôá ìáë ëé Ü, óôáìÜ ôé á êáé óôçí Þ âç. Ôï óþ ìá ôïõ åß íáé óöñé ãç ëü, ôá ÷Ý ñé á á ðï óðá óìÝ íá á ðü ôïí êïñ ìü êáé ç ü ëç äé -Ü ðëá óç åß íáé öõ óé êü ôå ñç á ðü áõôÞí ôùí ðñï ç ãïý ìå íùí ôý ðùí êïý ñùí. Ôï Ü ãáë ìá, ðñéí å ðé óôñá öåßóôçí Á èÞ íá, åß ÷å ìå ôá öåñ èåß ëá èñáß á ôï 1937 óôï Ðá ñß óé, êïì ìÝ íï ìå ðñé ü íé óôá äý ï.13Åéê. 13. Êïý­ñïò­ á­ðü­ ôçí­ Áô­ôé­êÞ­ (610-600­ ð.×.­ ðå­ñß­ðïõ),ìÜñ­ìá­ñï,­ý­øïò­1,84­ì.,­ÍÝ­á­Õ­üñ­êç,­Ìç­ôñï­ðï­ëé­ôé­êü­Ìïõ­óåß­ïÔÝ÷íçò.Ï êïý ñïò á ðü ôçí Áô ôé êÞ ðá ñïõ óé Ü æå ôáé å äþ ãé á íá óõ -ãêñé èåß ìå ôïí êïý ñï ôçò Á íá âýó óïõ, ï ï ðïß ïò äç ìé ïõñ -ãÞ èç êå åâäï ìÞ íôá ÷ñü íé á ìå ôÜ ôïí êïý ñï ôçò Áô ôé êÞò. Áðüôç óýãêñéóç ôùí äýï êïýñùí äéáðéóôþíïíôáé ðïë ëÝò äé á -öï ñÝò. Ôï êå öÜ ëé ôïõ êïýñïõ ôçò Áíáâýóïõ åß íáé áñ ìï íé -êü ùò ðñïò ôï óþ ìá êáé ü ÷é ìå ãá ëý ôå ñï, üðùò áõôü ôïõêïýñïõ ôçò ÁôôéêÞò. Ôá ìÜ ãïõ ëÜ ôïõ ðñï å îÝ ÷ïõí êáé Ý ôóéôï ðñü óù ðï äåí åß íáé ðé á å ðß ðå äï. Ôï ÷á ñá êôç ñé óôé êü áñ -÷áúêü ÷á ìü ãå ëï ôïõ äß íåé Ýê öñá óç. Ôá ìáë ëé Ü ðÝ öôïõíðëÝ ïí öõ óé êÜ óôïõò þ ìïõò. Ôï óþ ìá á íá ðá ñé óôÜ íå ôáé ìåðé ï öõ óé êü ôñü ðï êáé ïé óôñïã ãõ ëå ìÝ íïé ãï öïß á íôé êá èé -óôïýí ôï ó÷Þ ìá V ðïõ ðá ñá ôç ñåß ôáé óôïí êïý ñï ôçò Áô ôé -êÞò, óôïí ï ðïß ï ç êïé ëé á êÞ ÷þ ñá ðå ñé ãñÜ öå ôáé ìÝ óá óåÝíá ñïì âï åé äÝò ó÷Þ ìá.62


ðü­äé­å­îÝ­÷åé­å­ëá­öñþò,­ôá­÷Ý­ñé­á­åß­íáé­ðá­ñÜë­ëç­ëá­ðñïò­ôï­óþ­ìá,­å­íþ­ïé­êáñ­ðïß­åß­íáé­ãõ­ñé­óìÝ­íïé,­ìå­ôáäÜ­÷ôõ­ëá­êëåé­óôÜ­êáé­ôïí­á­íôß­÷åé­ñá­ðñïò­ôá­å­ìðñüò.­Ç­ðñüôáîç­ôïõ­á­ñé­óôå­ñïý­ðï­äé­ïý­äç­ëþ­íåé­åõ­íïúêÞêß­íç­óç,­êá­èþò­ôï­å­ðü­ìå­íï­âÞ­ìá­ðïõ­åí­íï­åß­ôáé­ü­ôé­èá­ãß­íåé­èá­åß­íáé­ìå­ôï­äå­îß.­Ãé­á­ôïõò­áñ­÷áß­ïõò­ç­êß­íç­óç­ðñïò­ôá­äå­îé­Ü­èå­ù­ñïý­íôáí­åõ­íïúêü­óç­ìÜ­äé.­¼ñ­èé­ïé,­ìå­åý­ñù­óôç­óù­ìá­ôé­êÞ­äé­Ü­ðëá­óç,­ïé­êïý­ñïé­á­íôé­ìå­ôù­ðß­æïõí­ôïí­êü­óìï­ìå­ìé­á­ãõ­ìíü­ôç­ôá­ãå­ìÜ­ôç­áõ­ôï­ðå­ðïß­èç­óç.Ç­å­íôý­ðù­óç­ü­ôé­ôá­áñ­÷áß­á­åë­ëç­íé­êÜ­ãëõ­ðôÜ­Þ­ôáí­óå­öõ­óé­êü­Ü­óðñï­÷ñþ­ìá­åß­íáé­ëáí­èá­óìÝ­íç.­Ó÷å­äüí­ü­ëá­ôá­åë­ëç­íé­êÜ­ãëõ­ðôÜ­Þ­ôáí­÷ñù­ìá­ôé­óìÝ­íá­ìå­å­ëá­öñé­Ü­öõ­óé­êÜ­÷ñþ­ìá­ôá.­Á­ðÝ­äé­äáí­ôï­äÝñ­ìá­ìå­ôï­öõ­óé­êü­÷ñþ­ìá­ôçò­ðÝ­ôñáò,­ôçí­ï­ðïß­á­ãõ­Ü­ëé­æáí.­Ôá­ìÜ­ôé­á,­ôá­÷åß­ëç,­ôá­ìáë­ëé­Ü­êáé­ôá­åí­äý­ìá­ôá­Þ­ôáí­÷ñù­ìá­ôé­óìÝ­íá.­Ç­ôå÷­íé­êÞ­ðïõ­÷ñç­óé­ìï­ðïé­ïý­óáí­ãé­á­íá­âÜ­øïõí­ôá­ãëõ­ðôÜ­ëÝ­ãå­ôáé­“å­ãêáõ­óôé­êÞ”.­Êá­ôÜ­ôçí­ôå÷­íé­êÞ­áõ­ôÞ,­ôï­÷ñþ­ìá­á­íá­êá­ôåý­å­ôáé­ìå­æå­óôü­êå­ñß­êáé­á­ðëþ­íå­ôáé­(ü­óï­ðá­ñá­ìÝ­íåé­æå­óôü)­óôçí­å­ðé­öÜ­íåé­áôïõ­ìáñ­ìÜ­ñïõ,­ðï­ôß­æï­íôáò­Ý­ôóé­ôïõò­ðü­ñïõò.­Ãíù­ñß­æïõ­ìå­ëïé­ðüí­ü­ôé­ôá­Ü­÷ñù­ìá­óÞ­ìå­ñá­ãëõ­ðôÜ­ôçò­áñ­÷áé­ï­åë­ëç­íé­êÞò­ôÝ÷­íçò,­óõ­ìðå­ñé­ëáì­âá­íï­ìÝ­íùí­êáé­ôùí­êïý­ñùí,­ôçí­å­ðï­÷Þ­ðïõ­äç­ìé­ïõñ­ãÞ­èç­êáí­åß­÷áí­ðïé­êé­ëß­á­÷ñù­ìÜ­ôùí.14Åéê. 14. Êïý­ñïò­ôçò­Âï­ëï­ìÜí­äñáò­(550­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ),­å­ðé­ôÜ­öé­ï­Ü­ãáë­ìá,­ìÜñ­ìá­ñï­ÍÜ­îïõ,­ý­øïò­1,78­ì.,á­ðü­ôç­Âï­ëï­ìÜí­äñá­Áô­ôé­êÞò,­Á­èÞ­íá,­Å­èíé­êü­Áñ­÷áé­ï­ëï­ãé­êü­Ìïõ­óåß­ï.Ðá ñá êï ëïõ èþ íôáò ôïõò êïý ñïõò ðïõ âñÝ èç êáí óôçí ðå ñé ï ÷Þ ôçò Áô ôé êÞò, ìðï ñåß êá íåßò íá äåé ôçí å -îÝ ëé îç óôï ðëÜ óé ìï ôçò ìïñ öÞò ôïõò. Ðáñ’ ü ëç ôç ìå ôù ðé êü ôç ôá êáé ôç óõì ìå ôñé êÞ äï ìÞ ôïõ êïý ñïõ ôçòÂï ëï ìÜí äñáò, ìå ñé êÝò á ðï êëß óåéò ðñï êá ëïýí å íôÜ óåéò óôï ãëõ ðôü êáé äç ìé ïõñ ãïýí ìé á “ëáí èÜ íïõ óáêß íç óç”. Ôï ìåé äß á ìá, ÷á ñá êôç ñé óôé êü ãíþ ñé óìá ôùí áñ ÷áúêþí ãëõ ðôþí, á ðï äß äå ôáé ìå ôï å ëá öñý ôü îïðïõ ó÷ç ìá ôß æïõí ôá ÷åß ëç. Åß íáé Ý íá á îé ï ðñü óå êôï ÷á ñá êôç ñé óôé êü, äå äï ìÝ íïõ ü ôé ôá Ýñ ãá áõ ôÜ ðñï ï -ñß æï íôáí ãé á ôá áñ ÷áúêÜ íå êñï ôá öåß á. ÊÜ ðïé ïé ìå ëå ôç ôÝò õ ðï óôç ñß æïõí ü ôé ðñü êåé ôáé ãé á ãëõ ðôé êü “åý ñç -ìá”, ü ôáí ïé ãëý ðôåò äåí ìðï ñïý óáí á êü ìç íá á ðï äþ óïõí ôïõò ìõò ôïõ ðñï óþ ðïõ. ¢ë ëïé ðÜ ëé, õ ðï -óôç ñß æïõí ü ôé åê öñÜ æåé ìé á êá ôá öá ôé êÞ óôÜ óç æù Þò, ðïõ äé á êá ôåß ÷å ü ëï ôïí åë ëç íé êü êü óìï.Åéê. 15. “Êõ­ñß­á­ôçò­Auxerre”­(640­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ),­á­óâå­óôü­ëé­èïò,­ý­øïò­0,65ì.,­ðé­èá­íü­ôá­ôá­á­ðü­ôçí­ÊñÞ­ôç,­Ðá­ñß­óé,­Ìïõ­óåßï­Ëïý­âñïõ.Ðñü êåé ôáé ãé á á ñé óôïýñ ãç ìá ôçò äáé äá ëé êÞò * ôå÷ íï ôñï ðß áò. ÐÞ ñå ôï ü íï -ìÜ ôïõ á ðü ôçí ðü ëç ôçò Ãáë ëß áò óôçí ï ðïß á öõ ëáó óü ôáí Ý ùò ôï 1908ðïõ ìå ôá öÝñ èç êå óôï Ëïý âñï. ×á ñá êôç ñé óôé êüò åß íáé ï ôý ðïò ôïõ ôñé ãù -íé êïý å ðé ðå äü ó÷ç ìïõ êå öá ëé ïý êáé ôùí ìáë ëé þí ðïõ êá ôå âáß íïõí óå á íôß -èå ôá ôñß ãù íá äå îé Ü êé á ñé óôå ñÜ á ðü ôï ðñü óù ðï. Ìé á ðëá ôé Ü æþ íç óößã -ãåé óôç ìÝ óç ôïí ðÝ ðëï, ðïõ ðÝ öôåé ùò êÜ ôù, á öÞ íï íôáò íá öáß íï íôáé ôáÜ êñá ôùí ðï äé þí, å íþ óôçí åã ÷Ü ñá êôç äé á êü óìç óÞ ôïõ ß÷ íç ÷ñþ ìá ôïò äç -ëþ íïõí ü ôé êÜ ðï ôå Þ ôáí æù ç ñÜ ÷ñù ìá ôé óìÝ íï. Ðñü êåé ôáé ìÜë ëïí ãé á èå Ü,ðïõ ëõ ãß æåé óôï óôÞ èïò ôï ÷Ý ñé, ÷á ñá êôç ñé óôé êÞ ÷åé ñï íï ìß á ôçò Ìç ôÝ ñáò -èå Üò.15 16Åéê. 16. Ðå­ðëï­öü­ñïò­ êü­ñç­ (530­ ð.×.­ ðå­ñß­ðïõ),­ ìÜñ­ìá­ñï­ ÐÜ­ñïõ,­ ý­øïò1,18­ì.,­Á­êñü­ðï­ëç,­Á­èÞ­íá,­Ìïõ­óåß­ï­Á­êñü­ðïëçò.Ç êü ñç óôÝ êå ôáé óôç ôÞ êáé öï ñÜ åé ÷é ôþ íá êáé ðÝ ðëï, ðïõ êá ëý ðôïõí ü ëï ôïóþ ìá, å êôüò á ðü ôï êå öÜ ëé, ôá ÷Ý ñé á êáé ôá ðü äé á. Ç é äé áß ôå ñç åí äõ ìá óßáôçò êáé êõ ñß ùò ï ðÝ ðëïò, Ýí äåé îç áñ ÷áé ï ðñÝ ðåé áò ãé á ôïí 6ï áé þ íá, ï äç -ãïýí óôçí åé êá óß á ü ôé ç êü ñç åß íáé Ü ãáë ìá é Ý ñåé áò Þ èå Üò. º÷ íç ÷ñþ ìá -ôïò Ý ÷ïõí äé á ôç ñç èåß óôá ìÜ ôé á, óôïõò êõ ìá ôé óôïýò ðëï êÜ ìïõò ôùí ìáë -ëéþí êáé óôç èÝ óç ôïõ ðå ñé äÝ ñáé ïõ ðïõ êï óìïý óå ôï óôÞ èïò ôçò, ãå ãï íüòðïõ öá íå ñþ íåé ü ôé ôá åë ëç íé êÜ ìáñ ìÜ ñé íá ãëõ ðôÜ Þ ôáí ÷ñù ìá ôé óìÝ íá.63


5ÊËÁÓÉÊÇ KAI ÅËËÇÍÉÓÔÉÊÇ ÔÅ×ÍÇ65


66Ï “Äé óêï âü ëïò” (450 ð.×. ðå ñß ðïõ), ñù ìáúêü á íôß ãñá öï á ðü ðñù ôü ôõ ðï ÷Üë êé íï Ýñ ãï ôïõÌý ñù íá, ìÜñ ìá ñï, á ðü ôç Ñþ ìç (Å óêïõ ëß íï), Å èíé êü Ìïõ óåß ï Ñþ ìçò.


5. ÊËÁÓÉÊÇ KAIÅËËÇÍÉÓÔÉÊÇ ÔÅ×ÍÇÇ êëáóéêÞ ðåñßïäïòÓôï ðñþ ôï ìé óü ôïõ 5ïõ áé þ íá ð.×. ç íß êç ôùíóõì ìá ÷é êþí åë ëç íé êþí äõ íÜ ìå ùí êá ôÜ ôùí Ðåñ -óþí óÞ ìá íå á öå íüò ôçí á ðï ìÜ êñõí óç ôïõ ðåñ óé -êïý êéí äý íïõ á ðü ôïí åë ëç íé êü ÷þ ñï êáé á öå ôÝ ñïõôçí á ðå ëåõ èÝ ñù óç ôùí ðü ëå ùí ôçò É ù íß áò. Ç êá -èï ñé óôé êÞ óõì âï ëÞ ôùí Á èç íáß ùí óôç íß êç êá ôÜôùí Ðåñ óþí êáé óôç óõ íÝ ÷åé á ç å ðé êñÜ ôç óç ôçò Á -èÞ íáò ùò ìü íçò é ó÷õ ñÞò èá ëáó óï êñÜ ôåé ñáò Ý äù -óáí óôïõò ðï ëß ôåò ôùí Á èç íþí Ý íá áßó èç ìá õ ðå -ñç öÜ íåé áò êáé õðåñï÷Þò Ýôóé þóôå íá èå þ ñç óïõíå áõ ôïýò ùò ðñþ ôïõò ìå ôá îý ß óùí.Áõ ôÝò Þ ôáí ïé óõí èÞ êåò ðïõ ï äÞ ãç óáí óôçí ïé -êï íï ìé êÞ, ðï ëé ôé êÞ êáé ðï ëé ôé óôé êÞ á íÜ ðôõ îç ôçòðü ëçò êáé óôç äç ìé ïõñ ãß á ôïõ ëá ìðñïý ðï ëé ôé óìïýï ï ðïß ïò õ ðÞñ îå ç âÜ óç ãé á ôçí á íÜ ðôõ îç ôïõ äõ -ôé êïý ðï ëé ôé óìïý á ðü ôçí áñ ÷áé ü ôç ôá Ý ùò óÞ ìå ñá.Ïé ðå ñéó óü ôå ñåò á ðü ôéò ðá ñá ëé á êÝò ðü ëåéòôïõ Áé ãáß ïõ åß ÷áí óõ íá óðé óôåß ìå ôçí Á èÞ íá. ÊÝ -íôñï ôçò óõì ìá ÷ß áò Þ ôáí ôï é å ñü íç óß ôïõ Á ðüë ëù -íá, ç ÄÞ ëïò. Ôï 454 ð.×. ôï óõì ìá ÷é êü ôá ìåß ï ìå -ôá öÝñ èç êå á ðü ôç ÄÞ ëï óôçí Á èÞ íá, ç ï ðïß á äé á -÷åé ñé æü ôáí ôþ ñá ôå ñÜ óôé á ïé êï íï ìé êÜ ðï óÜ. Ç ïé êï -íï ìé êÞ á íÜ ðôõ îç ôçò Á èÞ íáò äç ìé ïýñ ãç óå ôéòðñïûðï èÝ óåéò ãé á ôçí á íïé êï äü ìç óç é å ñþí êáé äç -ìü óé ùí êôé ñß ùí ìï íá äé êÞò ôÝ÷ íçò, ôá ï ðïß á á íôé êá -ôï ðôñß æïõí ôçí õ ðå ñç öÜ íåé á ôçò ðü ëçò êáé ôùí êá -67


1ôïß êùí ãé á ôá êá ôïñ èþ ìá ôÜ ôïõò êáé ôç èÝ ëç óÞôïõò íá á öÞ óïõí ìáñ ôõ ñß åò ôïõ ðï ëé ôé óìïý ôïõòá íáë ëïß ù ôåò óôïõò å ðåñ ÷ü ìå íïõò áé þ íåò.Ç Á èÞ íá ôïõ Ðå ñé êëÞ Ý öèá óå óôï á ðü ãåé ï ôçòäý íá ìçò êáé ôçò äü îáò ôçò. Åß íáé ç å ðï ÷Þ ôùí ôñá -ãé êþí ðïé ç ôþí, ôïõ Áé ó÷ý ëïõ, ôïõ Óï öï êëÞ êáé ôïõÅõ ñé ðß äç, ôùí ðñþ ôùí é óôï ñé êþí óõã ãñá öÝ ùí, ôïõÇ ñü äï ôïõ êáé ôïõ Èïõ êõ äß äç, ôïõ öé ëü óï öïõ Óù -êñÜ ôç êáé ðïë ëþí Üë ëùí. Ãý ñù á ðü ôïí Ðå ñé êëÞóõ ãêå íôñþ èç êå Ý íá å ðé ôå ëåß ï á ðü ìá èç ìá ôé êïýò,á óôñï íü ìïõò, áë ëÜ êáé ôïõò ðé ï óðïõ äáß ïõò äç ìé -ïõñ ãïýò óôï ÷þ ñï ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò, ôçò ãëõ ðôé -êÞò êáé ôçò æù ãñá öé êÞò, ìå á ðï ôÝ ëå óìá ôçíáíÜäåé îç ôçò Á èÞíáò óå ðíåõ ìá ôé êü êÝ íôñï ôùíãñáì ìÜ ôùí êáé ôùí ôå÷ íþí.68Êëá óé êÞ ÷á ñá êôç ñß æå ôáé ç ðå ñß ï äïò ôïõ 5ïõ êáéôïõ 4ïõ áé þ íá ð.×. Êá ôÜ ôçí ðå ñß ï äï áõ ôÞ ìÝ óáóôçí ðü ëç ôçò Á èÞ íáò áë ëÜ êáé óå ü ëç ôçí Áô ôé êÞá íïé êï äï ìïý íôáé äé Ü öï ñá êôß óìáôá, ü ðùò íá ïß, äç -ìü óé á êôß ñé á, ôá ïé êï äï ìÞ ìá ôá ôçò Á êñü ðï ëçò. Ìå -ñé êÜ á ðü ôá ðïë ëÜ - äé á öï ñå ôé êÞò ìïñ öÞò êáé ëåé -ôïõñ ãß áò - êôß ñé á ôçò Á èÞ íáò åß íáé ôï “Óôñá ôç ãåß -ïí”, ôï Íï ìé óìá ôï êï ðåß ï, ôï Ù äåß ï ôïõ Ðå ñé êëÝ -ïõò, ï Íá üò ôïõ Ç öáß óôïõ (“Èç óåß ïí ”), ç ×áë êï èÞ -êç, ç Óôï Ü ôïõ Å ëåõ èå ñß ïõ Äé üò. Ðïë ëÜ á ðü ôá ïé -êï äï ìÞ ìá ôá áõ ôÜ äç ìé ïõñ ãÞ èç êáí óõã ÷ñü íùò óôïäé Ü óôç ìá á ðü ôï 450 Ý ùò ôï 431 ð.×., äç ëá äÞ ìÝ -÷ñé ôçí Ý íáñ îç ôïõ Ðå ëï ðïí íç óé á êïý Ðï ëÝ ìïõ. ¸ -íá ìå ëå ôç ìÝ íï “÷ù ñï ôá îé êü” ó÷Ý äé ï öáß íå ôáé ðùòðñï ç ãÞ èç êå ü ëçò áõ ôÞò ôçò ðï ëý ðëåõ ñçò á íÜ ðôõ -


2 3Åéê. 1. Ï “Ðï óåé äþí ôïõ Áñ ôå ìé óß ïõ” (460-450 ð.×.), ÷áë êüò,ý øïò 2,09 ì., á ðü ôç èá ëÜó óé á ðå ñé ï ÷Þ ôïõ Áñ ôå ìé óß -ïõ (âü ñåé ï Ü êñï ôçò Åý âïé áò), Á èÞ íá, Å èíé êü Áñ ÷áé ï -ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.Ôï Ýñ ãï áõ ôü âñÝ èç êå óôá óõ íôñßì ìé á å íüò íáõ á ãß ïõ. Ï ãå -íåé ï öü ñïò èå üò ìðï ñåß íá åß íáé ï Ðï óåé äþ íáò, Ý ôïé ìïò íáðå ôÜ îåé ôçí ôñß áé íá, Þ ï Äß áò Ý ôïé ìïò íá ðå ôÜ îåé êå ñáõ íü. ÇóôÜ óç åß íáé “äá íåé óìÝ íç” á ðü ôá á èëÞ ìá ôá ôùí ãõ ìíá óôç ñß -ùí: ôá ÷Ý ñé á ðëÞ ñùò ôå íôù ìÝ íá ìá êñé Ü á ðü ôïí êïñ ìü, å íþôï äå îß ðü äé, å ëá öñÜ á íá óç êù ìÝ íï, äåí ðá ôÜ óôï Ý äá öïò,ãå ãï íüò ðïõ äåß÷ íåé ôçí å îáß ñå ôç ôå÷ íé êÞ ôçò ÷ý ôåõ óçò.Åéê. 2. Ï “Ðáéò ôïõ Êñé ôß ïõ” (490-480 ð.×.), ìÜñ ìá ñï, ý øïò0,86 ì., Á êñü ðï ëç, Á èÞ íá, Ìïõ óåß ï Á êñüðïëçò.¸ñ ãï ï ñü óç ìï óôçí é óôï ñß á ôçò ãëõ ðôé êÞò, á öïý åß íáé ôïðñþ ôï óôï ï ðïß ï ôï óþ ìá äåí á ðï äß äå ôáé ðé á óôá ôé êÜ. Åì öá -íß æå ôáé öõ óé êü, óáí íá æåé êáé íá õ ðÜñ ÷åé. Ôï ÷á ìü ãå ëï å îá -êï ëïõ èåß íá ó÷ç ìá ôß æåé ôï ôü îï ôïõ “áñ ÷áúêïý ìåé äé Ü ìá ôïò”.Ôá ìáë ëé Ü, êá ëï ÷ôå íé óìÝ íá, ðëÝ êï íôáé ãý ñù á ðü ôï êå öÜ ëé.Ôá ìÜ ôé á (óÞ ìå ñá êå íÜ) ðñï öá íþò óõ ìðëç ñþ íï íôáí ìå Ýí -èå ôï õ ëé êü.Åéê. 3. Ï “Ðï ëå ìé óôÞò ôïõ Riace” (460-450 ð.×.), ÷áë êüò, ý -øïò 2,06 ì., á ðü ôç èá ëÜó óé á ðå ñé ï ÷Þ ôçò Êá ëá âñß -áò á ðÝ íá íôé á ðü ôï á êñù ôÞ ñé ï Riace, Å èíé êü Ìïõ óåßïÑç ãß ïõ Êá ëá âñß áò.Ðñü êåé ôáé ãé á ôï Ý íá á ðü ôá äý ï á ãÜë ìá ôá ðïõ åé êÜ æå ôáé ü ôéá íÞ êáí óå Ý íá óý íôáã ìá äå êáÝ îé ÷Üë êé íùí á ãáë ìÜ ôùí, Ýñ -ãï ôïõ Öåé äß á, ìå ðñï ï ñé óìü ôïõò Äåë öïýò, ðñï êåé ìÝ íïõ ïéÁ èç íáß ïé íá åõ ÷á ñé óôÞ óïõí ôïõò èå ïýò ìå ôÜ ôç ìÜ ÷ç ôïõÌá ñá èþ íá. Ôá ãëõ ðôÜ åêëÜðçóáí, êáé êá ôÜ ôç äé Üñ êåé á ôçòìå ôá öï ñÜò ôïõò óôçí É ôá ëß á ôï ðëïß ï âõ èß óôç êå. Ôï Ü ãáë ìáá ðåé êï íß æåé þ ñé ìï Üí äñá ðï ëå ìé óôÞ, ìå óöñé ãç ëü êáé åý ñù -óôï óþ ìá, óôç ãíù óôÞ óôÜ óç ôïõ ÷é á óìïý, ôá äü íôé á åß íáé á -ðü á óÞ ìé, å íþ ôá ìÜ ôé á Þ ôáí Ýí èå ôá. Ôï Ü ãáë ìá ÷õ ôåý ôç êå ìåôçí ôå÷ íé êÞ ôïõ ÷á ìÝ íïõ êå ñé ïý. Áõ ôÞ ç ôå÷ íé êÞ ÷ý ôåõ óçò å ðé -ôñÝ ðåé íá äç ìé ïõñ ãç èåß Ý íá ëå ðôü óôñþ ìá ìðñïý íôæïõ, þ óôåï êïñ ìüò ôïõ á ãÜë ìá ôïò íá ìçí åß íáé á ðü óõ ìðá ãÝò ìÝ ôáë -ëï êáé Ý ôóé áõ ôü íá ãß íå ôáé å ëá öñý ôå ñï.69


4 5670


Åéê. 4. Ï “Äé óêï âü ëïò” (450 ð.×. ðå ñß ðïõ), ñù ìáúêü á íôß ãñá -öï á ðü ðñù ôü ôõ ðï ÷Üë êé íï Ýñ ãï ôïõ Ìý ñù íá, ìÜñ -ìá ñï, ý øïò 1,55 ì., á ðü ôç Ñþ ìç (Å óêïõ ëß íï), Å èíé -êü Ìïõ óåß ï Ñþ ìçò.Ï á èëç ôÞò âñßóêåôáé óôçí õ ðÝñ ôá ôç óôéã ìÞ ôçò Ý íôá óçò. Ôï÷Ý ñé ðïõ êñá ôÜ ôï äß óêï åß íáé óôï ý øé óôï óç ìåß ï å íüò íï ç -ôïý ôü îïõ, ðñéí á êü ìç áñ ÷ß óåé íá Ýñ ÷å ôáé ðñïò ôá êÜ ôù. Åß -ìá óôå ìðñï óôÜ óôï “ðÜ ãù ìá” ôçò êß íç óçò. ¼ ëç ç Ý íôá óç ôïõóþ ìá ôïò á ðï äß äå ôáé ìå äý ï áë ëç ëï ôå ìíü ìå íá ôü îá, å íþ äé -á êñß íïõ ìå êáé ôÝó óå ñá å ðÜë ëç ëá ôñß ãù íá. Ç á ðü äï óç êÜ èåìÝ ñïõò åß íáé á ðï ôÝ ëå óìá ìå ãÜ ëçò á íá ôï ìé êÞò óðïõ äÞò ôïõóþ ìá ôïò. Ðáñ’ ü ëç ôçí Ý íôá óç ôçò êß íç óçò, ôï ðñü óù ðï åß -íáé Þ ñå ìï, ìå ìé á Ýê öñá óç ðå ñß óêå øçò. Ï á èëç ôÞò äåí “ðï -æÜ ñåé”, åß íáé óõ ãêå íôñù ìÝ íïò óôçí êß íç óç ôïõ ÷å ñé ïý ôïõ. Ïêïñ ìüò ôïõ äÝ íôñïõ óôá ðü äé á åß íáé ðñüó èå ôï óôïé ÷åß ï, ðñï -êåé ìÝ íïõ íá äõ íá ìþ óïõí ôá ðé ï á äý íá ôá óç ìåß á ôïõ á ãÜë -ìá ôïò óôï ìáñ ìÜ ñé íï á íôß ãñá öï.Åéê. 5. Ï “Äï ñõ öü ñïò” (440 ð.×. ðåñßðïõ), ñù ìáúêü á íôß ãñá -öï, Ýñ ãï ôïõ Ðï ëý êëåé ôïõ ìÜñ ìá ñï, ý øïò 2,12 ì.,áðü ôçí Ðï ìðçß á, Å èíé êü Áñ ÷áé ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï ÍÜ -ðï ëçò.Ôï ðñù ôü ôõ ðï Ýñ ãï Þ ôáí ÷Üë êé íï. Ôá á íôß ãñá öÜ ôïõ óå ìÜñ -ìá ñï åß íáé ðïë ëÜ. ¹ ôáí ôü óï ãíù óôü óôçí áñ ÷áß á Ñþ ìç, ðïõðïë ëÝò öï ñÝò äåí Ý öå ñå å ðé ãñá öÞ. Ôï Ýñ ãï åß ÷å ï íï ìÜ óåéï ß äé ïò ï Ðï ëý êëåé ôïò “Êá íü íá”, õ ðü äåéã ìá óõì ìå ôñß áò êáéá íá ëï ãé þí, ðÜ íù óôï ï ðïß ï åß ÷å ãñÜ øåé ï ìþ íõ ìç ðñáã ìá -ôåß á ãé á ôçí ôÝ ëåé á áñ ìï íß á ôùí ìå ñþí ôïõ óþ ìá ôïò. Ï á -èëç ôÞò óôç ñß æå ôáé óôï äå îß ðü äé, å íþ á íôß èå ôá ôï á ñé óôå ñü÷Ý ñé, ëõ ãé óìÝ íï, êñá ôïý óå ðñï öá íþò ôï äü ñõ. Ôï á ñé óôå ñüðü äé åß íáé óå á íÜ ðáõ óç, ìå ôá äÜ ÷ôõ ëá íá áã ãß æïõí ìü ëéò ôïÝ äá öïò. Ôï äå îß ÷Ý ñé, å ðß óçò óå á íÜ ðáõ óç, ðÝ öôåé ðñïò ôáêÜ ôù.Åéê. 6. ÈÝ á ôñï ôçò Å ðé äáý ñïõ (4ïò áé þ íáò ð.×.).Á ðü ôá êá ëý ôå ñá äé á ôç ñç ìÝ íá áë ëÜ êáé á ðü ôá ù ñáé ü ôå ñá èÝ -á ôñá ðïõ Ý ÷ïõí óù èåß á ðü ôçí áñ ÷áß á Åë ëÜ äá. Ôï ÈÝ á ôñïôçò Å ðé äáý ñïõ, á ðü ëõ ôá óõ íõ öá óìÝ íï ìå ôï åë ëç íé êü ðíåý -ìá, åß íáé åî ï ëï êëÞ ñïõ åë ëç íé êÞ äç ìé ïõñ ãß á, áñ ÷é ôå êôï íé êüÝñ ãï, êá ôÜ ôïí Ðáõ óá íß á, ôïõ Ðï ëý êëåé ôïõ ôïõ Íå ü ôå ñïõ.Ëåé ôïõñ ãé êü á êü ìá êáé óÞ ìå ñá, ìå á ðü ëõ ôç óõì ìå ôñß á êáé é -äá íé êÝò á íá ëï ãß åò, åê ðëÞó óåé ìå ôçí ðëÞ ñç Ý íôá îÞ ôïõ óôïôï ðß ï êáé ôç èáõ ìá óôÞ á êïõ óôé êÞ ôïõ ðïõ õ ðï âÜë ëïõí ôï èå -á ôÞ.îçò ôçò ðü ëçò, ðïõ êï ñõ öþ èç êå ìå ôá êôß óìá ôáôïõ âñÜ ÷ïõ ôçò Á êñü ðï ëçò.Óôç ãëõ ðôé êÞ ç ï ñé óôé êÞ ñÞ îç ìå ü,ôé åß ÷å ó÷Ý óçìå ôï Ü êá ìðôï êáé ôï óôá ôé êü Ý ãé íå ãý ñù óôï 480ð.×., ìå ôï Ýñ ãï ï “Ðáéò ôïõ Êñé ôß ïõ”, ôï ï ðïß ï á -ðï äß äå ôáé óôï ãëý ðôç Êñé ôß ï. Ðñü êåé ôáé ãé á ôïðñùé ìü ôå ñï Ýñ ãï ãëõ ðôé êÞò óôï ï ðïß ï åì öá íß æå ôáéôï åí äé á öÝ ñïí ãé á ôç öõ óé êÞ óôÜ óç ôïõ áí èñþ ðé -íïõ óþ ìá ôïò. Ç öõ óé êÞ óôÜ óç ôùí áí èñþ ðùí äåíåß íáé å êåß íç ôùí êïý ñùí Þ ôùí áé ãõ ðôé á êþí ìá êñé -íþí ôïõò ðñï ôý ðùí. Ïé Üí èñù ðïé óõ íÞ èùò ìå ôá êé -íïýí ôï âÜ ñïò ôïõ óþ ìá ôüò ôïõò á ðü ôïí êå íôñé -êü Ü îï íá óôï Ý íá ðü äé. ´Å ôóé ü ìùò ìå ôá êé íïý íôáéêáé ü ëá ôá Üë ëá ìÝ ñç ôïõ óþ ìá ôïò: ü ôáí ôå íôþ íå -ôáé ôï Ý íá ðü äé ðïõ öÝ ñåé ôï âÜ ñïò ôïõ óþ ìá ôïò,ôï Üë ëï ÷á ëá ñþ íåé êáé ëõ ãß æåé. Ôáõ ôü ÷ñï íá äé á öï -ñï ðïé åß ôáé ôï ý øïò ôùí ãëïõ ôþí. Ï þ ìïò ðïõ á íôé -óôïé ÷åß óôï óôá èå ñü ðü äé êá ôå âáß íåé, å íþ ãÝñ íåé ëß -ãï êáé ôï êå öÜ ëé. Óôï óôá èå ñü ðü äé á íôé óôïé ÷åß, ÷é -á óôß, ôï ÷á ëá ñü ÷Ý ñé, óôï äå ëõ ãé óìÝ íï ðü äé á íôé -óôïé ÷åß ôï óôá èå ñü ÷Ý ñé. Ïé é óôï ñé êïß ôçò ôÝ÷ íçò ï -íï ìÜ æïõí ôç óôÜ óç áõ ôÞ ðïõ ðá ñá ôç ñåß ôáé óôçãëõ ðôé êÞ “÷é á óìü” Þ “contrapposto”. Åß íáé ç óôÜ óçðïõ èá ÷á ñá êôç ñß óåé ü ëç ôç ãëõ ðôé êÞ ôïõ áí èñþ -ðé íïõ óþ ìá ôïò óôçí êëá óé êÞ ôÝ÷ íç. ´Õ óôå ñá á ðüðïë ëïýò áé þ íåò å ðá íåì öá íß óôç êå óôçí Á íá ãÝí íç -óç êáé óÞ ìá íå ôçí á íá âß ù óç ôçò êëá óé êÞò ôÝ÷ íçò.Á ðü ôá ãëõ ðôÜ ôçò å ðï ÷Þò, åê ôùí ï ðïß ùí ôáðå ñéó óü ôå ñá Þ ôáí “÷áë êÜ” (ìðñïý íôæé íá, äç ëá äÞêñÜ ìá ÷áë êïý ìå êáó óß ôå ñï), ôá ðñù ôü ôõ ðá ðïõóþ æï íôáé åß íáé ëß ãá. Áõ ôÜ ðïõ óþ èç êáí åß íáé ñù -ìáúêÜ á íôß ãñá öá, ôá ï ðïß á ëá îåý ï íôáí á ðü ´Åë ëç -íåò êáé Ñù ìáß ïõò ôå÷ íß ôåò óå öèç íü ôå ñï õ ëé êü, ôïìÜñ ìá ñï, ãé á íá êï óìÞ óïõí ôéò å ðáý ëåéò ðëïý óé ùíÑù ìáß ùí ðï ëé ôþí. Ù óôü óï, ðïë ëÝò öï ñÝò ç ðïé ü -ôç ôÜ ôïõò Þ ôáí êá ôþ ôå ñç ôùí ðñù ôï ôý ðùí. ¢ë ëï -ôå ðÜ ëé ïé á íôé ãñá öåßò áõ èáé ñå ôïý óáí, á íôé óôñÝ -öï íôáò ôéò ìïñ öÝò Þ ðñïó èÝ ôï íôáò Ý íáí êïñ ìüäÝ íôñïõ óôá ðü äé á ôùí ìïñ öþí, ãé á ëü ãïõò óôÞ ñé -îçò. ¼ óï êé áí áë ëÜ æåé ü ìùò ç åé êü íá á ðü ôï ÷á ìÝ -íï ðñù ôü ôõ ðï, ôá á íôß ãñá öá áõ ôÜ äåí ðáý ïõí íáåß íáé ðï ëý ôé ìá, ãé á ôß ÷ù ñßò áõ ôÜ äå èá åß ÷á ìå ðëÞ -ñç åé êü íá ôçò å îÝ ëé îçò ôçò åë ëç íé êÞò ôÝ÷ íçò.71


Ôï ôÝëïò ôçò êëáóéêÞò åðï÷Þò:ïé åëëçíéóôéêïß ÷ñüíïéÏ Ðå ëï ðïí íç óé á êüò Ðü ëå ìïò, ðïõ ôå ëåßù óå ôï404 ð.×. ìå ôçí Þô ôá ôçò Á èÞ íáò, âñÞ êå ôéò ðü ëåéò -êñÜ ôç å îïõ èå íù ìÝ íåò. Ïé åì öý ëé ïé ðü ëå ìïé êáé ïéêïé íù íé êÝò å íôÜ óåéò äé á ôÜ ñá îáí ôçí êïé íù íé êÞ é -óïñ ñï ðß á êáé ü îõ íáí ôéò á íôé èÝ óåéò óôï å óù ôå ñé êüôùí ðü ëå ùí -êñá ôþí. Ç á íÜ ìåé îç ôùí Ðåñ óþí óôáåë ëç íé êÜ ðñÜã ìá ôá, êáé ç áõ îá íü ìå íç êñß óç ôùíåë ëç íé êþí ðü ëå ùí ï äÞ ãç óáí óôçí “ðá íåë ëÞ íé áéäÝá”, ôçí ðï ëé ôé êÞ äç ëá äÞ Ý íù óç ôùí Åë ëÞ íùí å -íÜ íôé á óôçí ðÜ íôï ôå åë ëï ÷åý ïõ óá ðåñ óé êÞ á ðåé ëÞ.Ç á íåñ ÷ü ìå íç äý íá ìç ôïõ âá óé ëé Ü ôçò Ìá êå äï -íß áò Öé ëßð ðïõ Ý êá íå ðïë ëïýò íá ðñï óâëÝ ðïõí óåáõ ôüí ãé á ôçí Ý íù óç ôùí åë ëç íé êþí ðü ëå ùí. Ôï338 ð.×., óôçí êá èï ñé óôé êÞ ìÜ ÷ç ôçò ×áé ñþ íåé áòôçò Âïé ù ôß áò, ï Öß ëéð ðïò êá ôÝ óôåé ëå êáé ôçí ôå ëåõ -ôáß á á íôß óôá óç ôïõ å íù ìÝ íïõ óôñá ôïý Á èç íáß ùíêáé Èç âáß ùí. Óôç óõ íÝ ÷åé á, ï Öß ëéð ðïò ç ãÞ èç êå ùò“óôñá ôç ãüò áõ ôï êñÜ ôùñ ” ôçò ðá íåë ëÞ íé áò åê -óôñá ôåß áò å íá íôß ïí ôùí Ðåñ óþí. Ç åê óôñá ôåß á ü -ìùò áõ ôÞ äåí ðñáã ìá ôï ðïé Þ èç êå á ðü ôïí ß äé ï, ãé á -ôß äï ëï öï íÞ èç êå ôï êá ëï êáß ñé ôïõ 336 ð.×., áë ëÜá ðü ôï äé Ü äï ÷ü ôïõ Á ëÝ îáí äñï (336-323 ð.×.), ï ï -ðïß ïò Ý ìåë ëå íá äç ìé ïõñ ãÞ óåé Ý íá á ðÝ ñá íôï êñÜ -ôïò ùò ôá âÜ èç ôçò Á óß áò êáé íá äé á äþ óåé ôïí åë -ëç íé êü ðï ëé ôé óìü.Óôçí ôÝ÷ íç, ï 4ïò áé þ íáò åß íáé ôï óôÜ äé ï ù ñß ìá -óçò ôùí êá ôá êôÞ óå ùí ôïõ 5ïõ áé þ íá, êá ôÜ ôç äé Üñ -êåé á ôïõ ï ðïß ïõ åì öá íß óôç êáí ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜðïõ èá å ðé êñá ôÞ óïõí óôçí ôÝ÷ íç ôçò å ðü ìå íçò å -ðï ÷Þò, ðïõ ï íï ìÜ æå ôáé óõì âá ôé êÜ åë ëç íé óôé êÞ.Ç åë ëç íé óôé êÞ ðå ñß ï äïò áñ ÷ß æåé á ðü ôï èÜ íá ôïôïõ Á ëå îÜí äñïõ êáé ôå ëåé þ íåé ìå ôçí õ ðï ôá ãÞ ôçòÁé ãý ðôïõ, õ ðü ôç âá óé ëåß á ôçò Êëå ï ðÜ ôñáò, óôïíÊáß óá ñá Ï êôá âé á íü (íáõ ìá ÷ß á ôïõ Á êôß ïõ, 31 ð.×.).Ôá åë ëç íé óôé êÜ êÝ íôñá ôùí å ðé ãü íùí ôïõ Ìå ãÜ ëïõÁ ëå îÜí äñïõ, ç Á ëå îÜí äñåé á óôçí Áß ãõ ðôï, ç ÐÝñ -ãá ìïò óôç Ìé êñÜ Á óß á, ç Á íôé ü ÷åé á óôç Óõ ñß á êáéÜë ëá, Ý ãé íáí ðÜ ìðëïõ ôåò ðü ëåéò ðïõ õ ðå ñç öá íåý -72Åéê. 7. Ï “Á ðï îõ ü ìå íïò”, Ýñ ãï ôïõ Ëõ óßð ðïõ (330 ð.×. ðå ñß -ðïõ), ìÜñìáñï, ñù ìáúêü á íôß ãñá öï á ðü ðñù ôü ôõ ðï÷Üë êé íï, ý øïò 2,05 ì., Ñþ ìç, Ìïõ óåß ï Âá ôé êá íïý.Ïé á íá ëï ãß åò ðïõ åé óÞ ãá ãå ï Ëý óéð ðïò ìðï ñïýí íá ìå ëå -ôç èïýí óå áõ ôü ôï ãëõ ðôü, é äß ùò áí áõ ôü óõ ãêñé èåß ìå ôï“Äï ñõ öü ñï” ôïõ Ðï ëý êëåé ôïõ. Ìé á å íÝñ ãåé á äé á ôñÝ ÷åé ü ëïôï óþ ìá ôïõ á èëç ôÞ, å íþ ôï Ý íá ÷Ý ñé å ôïé ìÜ æå ôáé íá ðå ñÜ -óåé óôï Üë ëï ôçí îý óôñá (óôëåã ãß äá) ðïõ êá èá ñß æåé ôï ëÜ äéìå ôï ï ðïß ï áëåßöïíôáí ïé áèëçôÝò ðñéí á ðü ôïí á ãþ íá. Äåíõ ðÜñ ÷åé ðé á ìå ôù ðé êü ôç ôá, á íôß èå ôá ôï ãëõ ðôü ðñÝ ðåé íáéäùèåß á ðü äé Ü öï ñá óç ìåß á, á öïý ç êß íç óÞ ôïõ ãß íå ôáé á íôé -ëç ðôÞ áí êïé ôá ÷ôåß á ðü ôï ðëÜé. Ç ðá ñï äé êü ôç ôá, ôï óôéã ìé áß -ï, áë ëÜ êáé ï óõ íáéó èç ìá ôé êüò êü óìïò ôïõ á ðåé êï íé æï ìÝ íïõåé óÜ ãï íôáé ôþ ñá óôç ãëõ ðôé êÞ.


Åéê. 8. Êå öá ëÞ ôïõ Ìå ãÜ ëïõ Á ëå îÜí äñïõ á ðü áí äñé Ü íôá, åë -ëç íé óôé êü á íôß ãñá öï (100 ð.×. ðå ñß ðïõ) á ðü ðñù ôü ôõ -ðï ÷Üë êé íï Ýñ ãï ôïõ Ëõóßð ðïõ (330 ð.×. ðå ñß ðïõ), ý -øïò 0,30 ì., á ðü ôá Ãé áí íé ôóÜ ðå ñé ï ÷Þò ÐÝë ëáò, Áñ -÷áé ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï ÐÝë ëáò.Ïé áñ ÷áß ïé ¸ëëçíåò èå ù ñïý óáí ü ôé ìü íï ï Ëý óéð ðïò åß ÷åóõë ëÜ âåé ôçí ðñáã ìá ôé êÞ ïõ óß á ôçò ðñï óù ðé êü ôç ôáò ôïõ Ìå -ãÜ ëïõ Á ëå îÜí äñïõ. ´Áë ëù óôå Þ ôáí êáé ï ìü íïò ãëý ðôçò óôïíï ðïß ï å ðé ôñÜ ðç êå íá ôïí á íá ðá ñá óôÞ óåé. Ï Á ëÝ îáí äñïò åé -êï íß æå ôáé, ùò Üë ëïò èå üò, íá êïé ôÜ ðñïò ôá å ðÜ íù, ìå ìé áêëß óç ôïõ êå öá ëé ïý ðñïò ôá á ñé óôå ñÜ, å íþ ôá ìáë ëé Ü ôïõ, ìá -æß ìå ôçí Ýê öñá óç ôïõ ðñï óþ ðïõ ôïõ ìå ôá óêáì ìÝ íá ìÜ ôéá,á ðï äß äïõí ôï “èõ ìï åé äÝò êáé ëå ï íôþ äåò ” ôïõ ÷á ñá êôÞ ñá ôïõ.ï íôáí ãé á ôéò âé âëé ï èÞ êåò ôïõò, ôéò óõë ëï ãÝò á ðüÝñ ãá ôÝ÷ íçò, ôéò å ðé óôç ìï íé êÝò ðñï ü äïõò êáé ôïõòå ðé öá íåßò öé ëï óü öïõò ðïõ óõ ãêå íôñþ íï íôáí óôéòáõ ëÝò ôùí é ó÷õ ñþí ôçò å ðï ÷Þò. ¸ íáò êï óìï ðï ëß ôé -êïò ðï ëé ôé óìüò åß ÷å á íôé êá ôá óôÞ óåé ôï áõ óôç ñü êáéç ñùé êü ó÷Þ ìá ôçò ðü ëçò -êñÜ ôïõò ôçò êëá óé êÞòðå ñé ü äïõ.Ïé á íá æç ôÞ óåéò óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, ü ðùò êáéóôç ãëõ ðôé êÞ êáé ôç æù ãñá öé êÞ, åß íáé ôþ ñá ðïé êß -ëåò, óýí èå ôåò, á êü ìá êáé å îå æç ôç ìÝ íåò. Ôá èÝ ìá ôáåß íáé ðé ï å êëå ðôõ óìÝ íá êáé äé á êï óìç ôé êÜ, ðáñ ìÝ íáü ÷é ìü íï á ðü ôç ìõ èï ëï ãß á êáé ôçí é óôï ñß á, áë ëÜêáé á ðü ôçí êá èç ìå ñé íÞ æù Þ, ÷ù ñßò ôçí áõ ôï óõ -ãêñÜ ôç óç êáé ôçí ðå ñé óõë ëï ãÞ ôùí ìïñ öþí ôçòêëá óé êÞò ðå ñé ü äïõ. Óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ å ðé êñá ôïýíï êï ñéí èé á êüò êáé ï é ù íé êüò ñõè ìüò (ï ðñþ ôïò äé á -öÝ ñåé ïõ óé á óôé êÜ á ðü ôï äåý ôå ñï ìü íï êá ôÜ ôï êé -ï íü êñá íï), ãé á ôß åß íáé ðå ñéó óü ôå ñï äé á êï óìç ôé êïßêáé ëé ãü ôå ñï äå óìåõ ôé êïß ùò ðñïò ôïõò ìïñ öï ëï -ãé êïýò ôïõò êá íü íåò.Ç ïñ ãÜ íù óç ôùí íÝ ùí ðï ëõ Üí èñù ðùí ðü ëå ùíóôç ñß ÷ôç êå óå Ý íá ïñ èï ëï ãé êü óý óôç ìá ðá ñÜë ëç -ëùí êáé êÜ èå ôùí äñü ìùí óôïõò ï ðïß ïõò å íôÜó óï -íôáé ôá äç ìü óé á êáé ôá é äé ù ôé êÜ êôß ñé á, ìå óêï ðüôçí á íôé ìå ôþ ðé óç ôùí ðñá êôé êþí á íá ãêþí ôïõò.(Ôï óý óôç ìá ï íï ìÜ æå ôáé “éð ðï äÜ ìåé ï”, á ðü ôïí Éð -ðü äá ìï ðïõ ôï åé óç ãÞ èç êå ãé á ôçí á íïé êï äü ìç óçôçò ðü ëçò ôçò Ìé ëÞ ôïõ, ðñù ôåý ïõ óáò ôçò É ù íß áò,ç ï ðïß á åß ÷å êá ôá óôñá öåß á ðü ôïõò ÐÝñ óåò.)Áí ï 5ïò áé þ íáò ð.×. ÷á ñá êôç ñß óôç êå á ðü ôçãå íé êÞ é äÝ á ôçò å ðé âï ëÞò ôçò ôÜ îçò åðÜ íù óôáðñÜã ìá ôá, ôçò ôå ëåé ü ôç ôáò ôïõ ïñ èïý ëü ãïõ, ôçòå îé äá íß êåõ óçò ôçò öý óçò êáé ôùí é äá íé êþí á íá ëï -ãé þí ðïõ äç ìé ïõñ ãïý óáí ôÝ ëåé ïõò íá ïýò, é äá íé êÜóþ ìá ôá, é äá íé êÞ ï ìïñ öé Ü, ôá ôå ëåõ ôáß á ÷ñü íé á ôïõ4ïõ áé þ íá ð.×. ÷á ñá êôç ñß æï íôáé á ðü ìé á óôñï öÞðñïò ôï á ðôü, ôï êï íôé íü, ðñïò ôï ëé ãü ôå ñï å îé äá -íé êåõ ìÝ íï, ðñïò ôï õ ðï êåé ìå íé êü êáé ôï á ôï ìé êü. Ïéèå ïß ôïõ Ðñá îé ôÝ ëç äé á ôç ñïýí ôçí õ ðåñ êü óìé á ï -ìïñ öé Ü ôïõò, ü ìùò åß íáé ðé ï áí èñþ ðé íïé, ðé ï õ ðáñ -êôïß êáé ðé ï ïé êåß ïé. Ìá æß ìå ôïí Ðñá îé ôÝ ëç ìïé ñÜ -óôç êáí ôïí ß äé ï “å îáí èñù ðé óìü” ôùí èå þí - ï êá èÝ -íáò ìå ôï äé êü ôïõ ôñü ðï - Üë ëïé äý ï ãëý ðôåò ôçòôå ëåõ ôáß áò ãå íé Üò ôçò êëá óé êÞò ðå ñé ü äïõ: ï Óêü -ðáò á ðü ôçí ÐÜ ñï, ï ï ðïß ïò ðñï óÝ äù óå é äé áß ôå ñïóõ íáéó èç ìá ôé óìü óôïõò èå ïýò ôïõ, êáé ï Ëý óéð ðïòá ðü ôç Óé êõ þ íá, ï ï ðïß ïò å ðé ëÝ ÷èç êå á ðü ôïí Á ëÝ -îáí äñï ùò ï ìü íïò é êá íüò ãé á íá á ðá èá íá ôß óåé ôçìïñ öÞ ôïõ.Ï Ëý óéð ðïò åé óÞ ãá ãå Ý íá íÝ ï êá íü íá ìÝ ôñç óçòôùí á íá ëï ãé þí ôïõ áí èñþ ðé íïõ óþ ìá ôïò óôç ãëõ -ðôé êÞ, óýì öù íá ìå ôïí ï ðïß ï ôá óþ ìá ôá ãß íï íôáíðé ï ëå ðôÜ á ðü å êåß íá ôïõ Ðï ëý êëåé ôïõ. Óýì öù íáìå ôïí êá íü íá ôïõ Ðï ëý êëåé ôïõ, ôï áí èñþ ðé íï êå -öÜ ëé Ý ðñå ðå íá á ðï ôå ëåß ôï Ý íá Ýâ äï ìï ôïõ óþ ìá -73


9 10ôüò ôïõ. Ï Ëý óéð ðïò èå ù ñïý óå ü ôé ôï êå öÜ ëé Ý ðñå -ðå íá åß íáé ôï Ý íá ü ãäï ï ôïõ óõ íü ëïõ.¼ ôáí ôï 146 ð.×. ïé Ñù ìáß ïé ï ëï êëÞ ñù óáí ôçíêá ôÜ êôç óç ôçò êõ ñß ùò Åë ëÜ äáò, á íá êÞ ñõ îáí ï ñé -óìÝ íåò á ðü ôéò ðü ëåéò -êñÜ ôç å ëåý èå ñåò (Á èÞ íá,ÓðÜñ ôç, Óé êõ þ íá). Ðáñ’ ü ëá áõ ôÜ, êá ìß á á ðü ôéòðü ëåéò - ïý ôå êáé ç Á èÞ íá - äåí ìðü ñå óå íá áê ìÜ -óåé ðï ëé ôé êÜ êáé ïé êï íï ìé êÜ. Ç Á èÞ íá ü ìùò äé á ôÞ -ñç óå ôï êý ñïò ôçò ùò êÝ íôñï ôïõ ðï ëé ôé óìïý êáéôçò ãíþ óçò. Ïé ¸ë ëç íåò êáë ëé ôÝ÷ íåò Ý ãé íáí ðå ñé -æÞ ôç ôïé, ôü óï ãé á íá ôñï öï äï ôÞ óïõí ôç Ñþ ìç ìå á -íôß ãñá öá ôùí êëá óé êþí êáé åë ëç íé óôé êþí Ýñ ãùí ü -óï êáé ãé á íá äç ìé ïõñ ãÞ óïõí íÝ á ãëõ ðôÜ, ðñï êåé -ìÝ íïõ íá äé á êï óìç èïýí ïé å ðáý ëåéò ôùí ðëïý óé ùíÑù ìáß ùí.74Åéê. 9. Ç “Íß êç ôçò Óá ìï èñÜ êçò” (190-180 ð.×. ðå ñß ðïõ),ìÜñ ìá ñï ÐÜ ñïõ, ý øïò 2,45 ì., Ðá ñß óé, Ëïý âñï.Ç Íß êç, á ãá ðç ôÞ èå Ü óôïõò ¸ë ëç íåò, ðïõ ðñï óù ðï ðïé ïý óå ôçíß êç êá ôÜ ôùí á íôé ðÜ ëùí, åì öá íß æå ôáé óáí íá Ý ÷åé ìü ëéòðñïó ãåé ù èåß óôçí ðñþ ñá å íüò ðëïß ïõ. Óôç âÜóç ôïõ á ãÜë -ìáôïò, äý ï ôå÷ íç ôÝò ëß ìíåò óõ ìðëç ñþ íïõí ôçí øåõ äáßó èç óçôçò èñé áì âåõ ôé êÞò åé óü äïõ êá ñá âé ïý óå ëé ìÜ íé ìå ôÜ á ðü íß -êç. Ôá öôå ñÜ ôçò Íß êçò åß íáé á êü ìç äé Ü ðëá ôá á íïéã ìÝ íá, å -íþ ï ëå ðôüò ôçò ÷é ôþ íáò êáé ôï âá ñý é ìÜ ôé ï êïë ëïýí á ðü ôçíïñ ìÞ ôïõ á Ý ñá óôï óþ ìá ôçò äé á ãñÜ öï íôÜò ôï.Åéê. 10. Ç “Á öñï äß ôç ôçò ÌÞ ëïõ” (150-125 ð.×. ðå ñß ðïõ),ìÜñ ìá ñï ÐÜ ñïõ, ý øïò 2,02 ì., á ðü ôç ÌÞ ëï, Ðá ñß -óé, Ëïý âñï.Ç Á öñï äß ôç ðé èá íüí íá êñá ôïý óå óôï á ñé óôå ñü ôçò ÷Ý ñé ìÞ -ëï, ôï Ý ðá èëï ï ìïñ öé Üò ðïõ ôçò ðñï óÝ öå ñå ï ÐÜ ñçò áë ëÜêáé óýì âï ëï ôïõ íç óé ïý ðïõ èá ðñï óôÜ ôåõ å. Ôïí áéó èç óé á -óìü ôïõ ãõ íáé êåß ïõ óþ ìá ôïò ôï íß æïõí ôï ï íåé ñï ðü ëï âëÝì -ìá êáé ç ìå ëáã ÷ï ëß á ôïõ ðñï óþ ðïõ. Áðïôåëåß åíá á ðü ôá äç -ìï öé ëÝ óôå ñá á ñé óôïõñ ãÞ ìá ôá ôçò åë ëç íé êÞò ôÝ÷ íçò.


Åéê. 11. “Ôï óý ìðëåã ìá ôïõ Ëá ï êü ï íôïò”(1ïò áé þ íáò ð.×.), Ýñ ãï ôùí ÑüäéùíÁ ãç óÜí äñïõ, Ðï ëõ äþ ñïõ êáé Á èç -íï äþ ñïõ, ìÜñ ìá ñï, ý øïò 1,84 ì.,Ñþ ìç, Ìïõ óåß ï Âá ôé êá íïý.Ï Ñù ìáß ïò é óôï ñé êüò Ðëß íé ïò èå ù ñåß ôï Ýñ -ãï ùò ôï ù ñáé ü ôå ñï ü ëçò ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò.Èáõ ìÜ óôç êå ü óï êá íÝ íá Üë ëï ôçí å ðï ÷Þ ôçòÁ íá ãÝí íç óçò êáé å ðç ñÝ á óå âá èý ôá ôá ôï Ìé -÷á Þë ´Áã ãå ëï (Þ ôáí ðá ñþí óôçí á íá êÜ ëõ øçôïõ Ýñ ãïõ óôç Ñþ ìç ôï 1506). Ôï Ýñ ãï óôç -ñß æå ôáé óå ìé á ôñé ãù íé êÞ - óå ó÷Þ ìá ðõ ñá ìß -äáò - óýí èå óç. Ï ðü íïò ãé á ôçí Ü äé êç ìïß -ñá ôïõ Ëá ï êü ï íôá êáé ôùí ãé ùí ôïõ ðá ñïõ -óé Ü æå ôáé èå á ôñé êÜ, ÷ù ñßò ôçí å óù óôñÝ öåé áêáé ôçí áõ ôï óõ ãêñÜ ôç óç ôçò êëá óé êÞò å ðï -÷Þò.Åéê. 12. Âù ìüò ôïõ Äßá, ÐÝñ ãá ìïò (175 ð.×.ðå ñß ðïõ), á íá ðá ñÜ óôá óç ôçò äõ ôé êÞòü øçò ôïõ âù ìïý, Âå ñï ëß íï, Ìïõ -óåß ï Ðåñ ãÜ ìïõ.75


Åéê. 13. Óêç íÞ ôçò ãé ãá íôï ìá ÷ß áò, á ðü ôç æù öü ñï ôïõ âù ìïý ôçò Ðåñ ãÜ ìïõ (180 ð.×. ðå ñß ðïõ), ìÜñ ìá ñï, óõ íï ëé êü ìÞ êïò1,20 ì., ý øïò 2,30 ì., Âå ñï ëß íï, Ìïõ óåß ï Ðåñ ãÜ ìïõ.Ôï èÝ ìá ôçò æù öü ñïõ åß íáé ç ìÜ ÷ç ôùí ãé ãÜ íôùí êáé ôùí èå þí, ôïõò ï ðïß ïõò ï äç ãåß ï Æåõò. Ôï ìï ôß âï åß íáé äá íåé óìÝ íï á -ðü ôç æù öü ñï ôïõ Ðáñ èå íþ íá. Ôü óï ç ãé ãá íôï ìá ÷ß á ü óï êáé ç Á êñü ðï ëç ôçò Á èÞíáò åß ÷áí ðå ñÜ óåé óôç óõ íåß äç óç ôïõ åë -ëç íé êïý êü óìïõ ùò êëá óé êÜ. Ôï Ýñ ãï, ìå ôçí Ý íôá óç êáé ôç èå á ôñé êü ôç ôá ôùí ìïñ öþí ôïõ êáé ôçí ðï ëõ ðëï êü ôç ôá ôùí á îü -íùí, Ý ÷åé ï íï ìá óôåß “ìðá ñüê ”, ãé á ôß áñ ãü ôå ñá á îé ï ðïé Þ èç êáí ïé ß äé åò á îß åò óôç ãëõ ðôé êÞ ôïõ 17ïõ áé þ íá.Åéê. 14. ÔìÞ ìá ôçò æù öü ñïõ ôïõ èç óáõ ñïý ôùí Óéö íß ùí óôïõò Äåë öïýò (525 ð.×. ðå ñß ðïõ), ìÜñ ìá ñï ÐÜ ñïõ, ìÞ êïò æù öü -ñïõ 29,63 ì., ý øïò 0,64 ì., Äåë öïß, Áñ ÷áé ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.Ôñåéò áéþíåò ðåñßðïõ ÷ùñßæïõí ôçí áñ÷áúêÞ áõôÞ æùöüñï áðï ôçí ðñïçãïõìÝíç. Ï Ç ñá êëÞò åé êï íß æå ôáé å ðÜ íù óôï Üñ ìá ôçòèå Üò Êõ âÝ ëçò íá ìÜ ÷å ôáé ìá æß ôçò å íá íôß ïí ôùí ãé ãÜ íôùí. Åß íáé åí äé á öÝ ñïõ óá ç óý ãêñé óç ìå ôá îý ôùí äý ï ãé ãá íôï ìá ÷é þí,ãé á íá á íôé ëç öèåß êá íåßò ôéò äé á öï ñÝò êáé ôçí á íôß èå óç á íÜ ìå óá óôéò ôå÷íéêÝò ôùí äý ï å ðï ÷þí.76


Åéê. 15. Êï ñéí èé á êü êé ï íü êñá íï, Ðï ëý êëåé -ôïò ï Íå ü ôå ñïò, á ðü ôç èü ëï ôçòÅ ðé äáý ñïõ (350 ð.×. ðå ñß ðïõ), Å ðß -äáõ ñïò, Áñ ÷áé ï ëï ãé êü Ìïõ óåß ï.Ôï êï ñéí èé á êü êé ï íü êñá íï, ðïõ äé á ìïñ öþ -íå ôáé á ðü öýë ëá á êÜí èïõ, ìéá óýí èå óç ìåðëá óôé êÝò á ñå ôÝò êáé äé á êï óìç ôé êü ôç ôá,åì öá íß æå ôáé å äþ ãé á ðñþ ôç öï ñÜ. ËÝ ãå ôáéü ôé ôï å ìðíåý óôç êå ï ãëý ðôçò Êáë ëß ìá ÷ïòï Êï ñßí èé ïò, êá èþò êïé ôïý óå Ý íá êá ëÜ èéôï ï ðïß ï ðå ñé Ý âáë ëáí á ãêÜ èé á å ðÜ íù óôïíôÜ öï å íüò ìé êñïý êï ñé ôóé ïý.15Åéê. 16. ÌÜ ÷ç ôçò Éó óïý, Ýñ ãï ôïõ Öé ëü îå -íïõ á ðü ôçí Å ñÝ ôñé á (310 ð.×. ðå -ñß ðïõ), ñù ìáúêü á íôß ãñá öï, Ðï -ìðçß á, Å èíé êü Ìïõ óåß ï ÍÜ ðï ëçò.Óôá ìÝ óá ôïõ 3ïõ áé þ íá ð.×. ìé á âåë ôß ù óçôçò ôå÷ íé êÞò ôïõ øç öé äù ôïý, ç ðñïó èÞ êçäç ëá äÞ ìé êñþí ÷ñù ìá ôé óìÝ íùí ãõ á ëé þí,êïì ìÝ íùí óôï å ðé èõ ìç ôü ìÝ ãå èïò, Ý äù óåôç äõ íá ôü ôç ôá á êñé âÝ óôå ñùí ëå ðôï ìå ñåé þíêáé á ðá ëü ôå ñùí ÷ñù ìá ôé êþí äé á âáè ìß óå -ùí, ãå ãï íüò ðïõ Ý êá íå ôá øç öé äù ôÜ íáöôÜ óïõí óôï å ðß ðå äï ôçò õ øç ëÞò æù ãñá -öé êÞò. Ôï Ýñ ãï âñÝ èç êå óôï äÜ ðå äï ðëïý -óé áò ïé êß áò ôçò Ðï ìðçß áò. Á îß æåé íá ðá ñá -ôç ñÞ óåé êá íåßò ôç äé á ìüñ öù óç ôïõ ÷þ ñïõ,ôç æù ç ñü ôç ôá ôçò êß íç óçò áí èñþ ðùí êáéæþ ùí, ôç ÷ù ñßò åí äïé á óìïýò ÷ñÞ óç ðñï -ï ðôé êþí âñá ÷ýí óå ùí, ôçí ðï ëõ á îï íé êü ôç ôáôùí äï ñÜ ôùí, óå óç ìåß ï ðïõ áéó èÜ íå ôáéêá íåßò ü ôé “á êïý åé” ôéò êëáã ãÝò ôùí á óðß -äùí êáé ôùí ü ðëùí êáé ôá ÷ëé ìé íôñß óìá ôáôùí æþ ùí. Ï Ý öéð ðïò á ñé óôå ñÜ ôáõ ôß æå ôáéìå ôï ÌÝ ãá Á ëÝ îáí äñï, (ëåðôïìÝñåéáäåîéÜ), å íþ äå îé Ü ç øç ëü ôå ñç ìïñ öÞ å ðÜ -íù óôï Üñ ìá ôáõ ôß æå ôáé ìå ôï Äá ñåß ï.1677


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕ17Ç Á ÊÑÏ ÐÏ ËÇ ÔÇÓ Á ÈÇ ÍÁÓ¼ ôáí ôï 480 ð.×. ïé ÐÝñ óåò Ý êá øáí ôçí Á êñü ðï ëç, ïé Á èç íáß ïé, ü ðùò êáé ïé Üë ëïé ¸ë ëç íåò, ïñ -êß óôç êáí íá á öÞ óïõí ôïõò íá ïýò ôïõò êá ôå óôñáì ìÝ íïõò, ùò ìíç ìåß á ôçò á óÝ âåé áò ôùí âáñ âÜ ñùí, êáéíá ìçí ôïõò îá íá ÷ôß óïõí. Ù óôü óï, ý óôå ñá á ðü ôçí ï ñé óôé êÞ íß êç ôïõ Êß ìù íá êá ôÜ ôùí Ðåñ óþí óôïíÅõ ñõ ìÝ äï íôá, ôï 462 ð.×., îå êé íÜ óôçí Á èÞ íá ôï ðñü ãñáì ìá á íïé êï äü ìç óçò ôùí é å ñþí êôé ñß ùí. Ìå ôÜôïí å îï óôñá êé óìü ôïõ Êß ìù íá ôï ðñü ãñáì ìá äé á êü ðôå ôáé êáé å ðá íá ëáì âÜ íå ôáé á ðü ôïí Ðå ñé êëÞ ôñï -ðï ðïé ç ìÝ íï, þ óôå ôï á ðï ôÝ ëå óìá íá åß íáé ìå ãá ëï ðñå ðÝ óôå ñï.Ïé áñ ÷é ôÝ êôï íåò ðïõ ðëáé óß ù óáí ôï å ðé ôå ëåß ï ôïõ Ðå ñé êëÞ Þ ôáí ï É êôß íïò êáé ï Êáë ëé êñÜ ôçò êáé áñ -ãü ôå ñá ï ìá èç ôÞò ôïõò Ìíç óé êëÞò. “ÐÜ íôùí å ðß óêï ðïò ” êá ôÜ ôïí Ðëïý ôáñ ÷ï, áõ ôüò äç ëá äÞ ðïõ åß -÷å ôç ãå íé êÞ å ðï ðôåß á ôïõ Ýñ ãïõ, Þ ôáí ï ãëý ðôçò Öåé äß áò.78


18“Ï Ðáñ èå íþí Ý ìåé íå ó÷å äüí Ü èé -êôïò å ðß óåé ñÜí áé þ íùí. Ïé ÷ñé -óôé á íïß êá ôÜ ôïí 4ï êáé 5ï ì.×.áé þ íá Ý êá íáí ìé êñÝò ìå ôá ôñï ðÝòóôï å óù ôå ñé êü (ðñïó èÞ êç á øß äïò, Ü íïéã ìáðëåõ ñé êþí åé óü äùí, äé á ìüñ öù óéò êëé ìá êï óôá -óß ïõ á íü äïõ óôçí ÍÄ. ãù íß á ôïõ óç êïý), ü ôáíôï ìíç ìåß ï Ý ãé íå åê êëç óß á. Êá ôÜ ôï äé Ü óôç ìáôçò Öñá ãêï êñá ôß áò ÷ñç óß ìåõ óå óáí êá èï ëé êÞìç ôñü ðï ëéò ôùí ÖñÜ ãêùí äïõ êþí ôùí Á èç íþí.Áñ ãü ôå ñá Ý ãé íå ôæá ìß. Óôá 1687, ìß á Ý êñç îéòðõ ñß ôé äïò (êá ôÜ ôçí ðï ëé ïñ êß á ôïõ êÜ óôñïõôçò Á êñï ðü ëå ùò á ðü ôïõò Å íå ôïýò) ðñï å êÜ ëå -óå öï âå ñÞ êá ôá óôñï öÞ óôïí íá ü, ìå ôçí êá -ôÜñ ñåõ óç ôïõ óç êïý êáé ôùí ðå ñéó óï ôÝ ñùí êé -ü íùí ôçò âï ñåé íÞò ðëåõ ñÜò. Áñ ãü ôå ñá, óôá1801-1803, á öáé ñÝ èç êáí á ðü ôïí å ñåé ðù ìÝ íïÐáñ èå íþ íá ôá ðå ñéó óü ôå ñá á ðü ôá ãëõ ðôÜôïõ. Óôï äé Ü óôç ìá ìå ôá îý 1835-1844 ôï ìíç ìåß -ï á ðçë ëÜ ãç á ðü ôéò íå þ ôå ñåò ðñïó èÞ êåò êáé Ý -ãé íáí êá èá ñé óìïß, å íþ êá ôÜ ôá Ý ôç 1898-1929óç ìá íôé êÜ ôìÞ ìá ôá á íå óôç ëþ èç óáí, ü ÷é ìå á -ðü ëõ ôç å ðé ôõ ÷ß á ðÜ íôï ôå”.×.È. Ìðïý ñáò, Ìá­èÞ­ìá­ôá­é­óôï­ñß­áò­ôçò­Áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞò,1968, ôü ìïò Á´, ó. 187.Åéê. 17. Ï Ðáñ èå íþ íáò (447-438 ð.×.).Ï Ðáñ èå íþ íáò ÷ôß óôç êå óå ðï ëý óý íôï ìï ÷ñï íé êü äé Ü -óôç ìá. Âá óé óìÝ íïò óå ó÷Ý äé á ôïõ É êôß íïõ, îå êß íç óå íá ÷ôß -æå ôáé ôï 447 ð.×. êáé Þ ôáí Ý ôïé ìïò ôï 438 ð.×. ¸ îé ÷ñü íé áá êü ìç ÷ñåé Ü óôç êáí ãé á íá ï ëï êëç ñù èåß ï ãëõ ðôüò äé Ü êï -óìïò óýì öù íá ìå ôï ðñü ãñáì ìá ôïõ Öåé äß á, ï ï ðïß ïòóõ íåñ ãÜ óôç êå ìå ôïõò ìá èç ôÝò ôïõ, Áë êá ìÝ íç êáé Á ãï ñÜ -êñé ôï. Åß íáé ï ìå ãá ëý ôå ñïò íá üò äù ñé êïý ñõè ìïý, áöïý ïéíá ïß ôïõ Óå ëé íïý íôá êáé ôïõ Á êñÜ ãá íôá, ðïõ åß íáé ìå ãá ëý -ôå ñïé, äåí ï ëï êëç ñþ èç êáí ðï ôÝ.Ï Ðáñ èå íþ íáò, á öé å ñù ìÝ íïò óôçí Á èç íÜ, åß íáé Ý íáòðáë ëü ìå íïò á ðü å óù ôå ñé êÞ æù Þ “ïñ ãá íé óìüò ”. Áõ ôü ï öåß -ëå ôáé óôéò êá ìðõ ëþ óåéò êáé óôéò êëß óåéò ôïõ, ðïõ ï íï ìÜ æï -íôáé “ï ðôé êÝò äé ïñ èþ óåéò ” Þ, ïñ èü ôå ñá, “å êëå ðôýí óåéò ”. Ïéêá ìðõ ëþ óåéò ðá ñá ôç ñïý íôáé óôï óôõ ëï âÜ ôç, óôï å ðé óôý ëé ï,óôá ôñß ãëõ öá, óôï ãåß óï êáé óôï á Ý ôù ìá. Ïé êß ï íåò äåíåß íáé åõ èý ãñáì ìïé. Ç ìåß ù óç ôçò äé á ìÝ ôñïõ ôïõò ðñïò ôáå ðÜ íù ï íï ìÜ æå ôáé “Ý íôá óç” êáé äç ìé ïõñ ãåß ôçí øåõ äáßó èç -óç ìå ãá ëý ôå ñïõ ý øïõò. Ï óôõ ëï âÜ ôçò äåí åß íáé ï ñé æü íôé -ïò, áë ëÜ ðá ñïõ óé Ü æåé å ëá öñÜ êá ìðõ ëü ôç ôá, ç ï ðïß á å ðá -íá ëáì âÜ íå ôáé óôá å ðé óôý ëé á, óôï èñé ãêü êáé óôá á å ôþ ìá ôá.Ïé êß ï íåò óõ ãêëß íïõí ðñïò ôï å óù ôå ñé êü ôïõ íá ïý, ôïßäéï êáé ïé ôïß ÷ïé, äßíïíôáò óôï óý íï ëï ìé á áßó èç óç åõ -óôÜ èåé áò.Ï ãëõ ðôüò äé Ü êï óìïò, ï ï ðïß ïò ðå ñé ëáì âÜ íåé ôá å íá Ý ôé á,ôéò 92 ìå ôü ðåò êáé ôç æù öü ñï ðïõ ðå ñé ôñÝ ÷åé ôï óç êü ôïõíá ïý, á ðï ôå ëåß îå ÷ù ñé óôü äåßã ìá ôçò åë ëç íé êÞò ãëõ ðôé êÞòêáé é äé áß ôå ñï êå öÜ ëáé ï óôçí é óôï ñß á ôçò ôÝ÷ íçò.Åéê. 18. Éð ðåßò, ëå ðôï ìÝ ñåé á á ðü ôç äõ ôé êÞ ðëåõ ñÜ ôçò æù -öü ñïõ ôïõ Ðáñ èå íþ íá (442-438 ð.×.), ìÜñ ìá ñï,Á èÞ íá, Ìïõ óåß ï Á êñüðïëçò.Á ðü ôéò ìå ãá ëý ôå ñåò êáé íï ôï ìß åò óôï ãëõ ðôé êü ðñü ãñáì ìáôïõ Ðáñ èå íþ íá åß íáé ç á íá ðá ñÜ óôá óç ôçò ðï ìðÞò ôùí Ðá -íá èç íáß ùí. Ï Öåé äß áò, å íþ å îù ôå ñé êÜ óôéò ìå ôü ðåò, å ðÜ -íù á ðü ôïõò êß ï íåò ôïõ ðôå ñïý, é óôï ñåß ôïõò Ü èëïõò ôùíðá ëáé þí ç ñþ ùí, ü ðùò Þ èå ëå ç ðá ñÜ äï óç, ìÝ óá á ðü ôï ðå -ñé óôý ëé ï êáé øç ëÜ óôïõò ôïß ÷ïõò ôïõ óç êïý é óôï ñåß ìé á á -ðü ôéò êï ñõ öáß åò óôéã ìÝò ôçò á èç íáúêÞò æù Þò, ôçí ðï ìðÞôùí Ðá íá èç íáß ùí, Ý ôóé êá èþò áõ ôÞ äé Ý ó÷é æå á ðü ôïí Êå -ñá ìåé êü ôçí Á ãï ñÜ êáé êá ôÝ ëç ãå óôçí Á êñü ðï ëç, ìå ôá öÝ -ñï íôáò ìå ìå ãÜ ëåò ôé ìÝò ôïí ðÝ ðëï óôï Ü ãáë ìá ôçò ðï ëé -ïý ÷ïõ èå Üò Á èç íÜò. ¸ ôóé, óôï êï ñõ öáß ï áõ ôü ìíç ìåß ï ôçòá èç íáúêÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ï êá èç ìå ñé íüò Üí èñù ðïò á ðåé -êï íß æå ôáé ìá æß ìå ôïõò èå ïýò, ãå ãï íüò ðïõ á íôá íá êëÜ ôçíÝ ðáñ óç ôçò ðü ëçò ìå ôçí á ðï èÝ ù óç ôïõ ðï ëß ôç ôçò á èç -íáúêÞò äç ìï êñá ôß áò.79


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕ192080


21Åéê. 19. Ôï Å ñå ÷èåß ï (421-405 ð.×.).Ôï Å ñå ÷èåß ï óôç ñß ÷ôçêå óå Ý íá ðï ëý ðëï êï ó÷Ý äé ï, äé ü ôéÝ ðñå ðå íá óôå ãÜ óåé ìíç ìåß á ìå é å ñÞ óç ìá óß á ãé á ôçí á -èç íáúêÞ ëá ôñåß á, ü ðùò ï ôÜ öïò ôïõ ÊÝ êñï ðá êáé ôï óç -ìÜ äé ôçò ôñß áé íáò ôïõ Ðï óåé äþ íá óôï âñÜ ÷ï. ÌÝ óá óôïíá ü, ï ï ðïß ïò Þ ôáí ÷ôé óìÝ íïò óôç èÝ óç ôïõ “ðá ëáé ïý íá -ïý” ðïõ åß ÷áí êÜ øåé ïé ÐÝñ óåò, öõ ëáó óü ôáí ôþ ñá ôï“äéé ðå ôÝò îü á íïí ” (ôï óôáë ìÝ íï äç ëá äÞ á ðü ôïí ïõ ñá íü)ôçò èå Üò Á èç íÜò, ü ðùò êáé Üë ëá ôñü ðáé á á ðü ôéò íß êåòôùí Á èç íáß ùí êá ôÜ ôùí Ðåñ óþí. Ôï êôß ñé ï, á ðü ôá ðëïõ -óé ü ôå ñá ôïõ é ù íé êïý ñõè ìïý, á ðï ôå ëåß ôáé á ðü ôñß á ôìÞ ìá -ôá óå äé á öï ñå ôé êÜ å ðß ðå äá. ×á ñá êôç ñé óôé êÞ åß íáé ç ðñü -óôá óç ôùí êï ñþí, ôùí Êá ñõ Ü ôé äùí, ïé ï ðïß åò ÷ñç óé ìï -ðïé ïý íôáé ùò êß ï íåò, óýì öù íá ìå ðá ëáéÜ é ù íé êÞ ðá ñÜ -äï óç, á ðü ü ðïõ Ý ìðáé íáí óôï íá ü ïé êü ñåò ðïõ ìå ôÝ -öå ñáí ôïí ðÝ ðëï ôçò èå Üò.Åéê. 20. Ôá Ðñï ðý ëáé á (437-432 ð.×.), èÝ á ôùí Ðñï ðõ -ëáß ùí á ðü ôïí Ðáñ èå íþ íá.Ôá Ðñï ðý ëáé á åß íáé ç ìíç ìåé á êÞ åß óï äïò óôçí Á êñü ðï -ëç. Óôï Ýñ ãï áõ ôü ï Ìíç óé êëÞò Ý ðñå ðå íá äþ óåé ëý óåéòóå ðï ëý äý óêï ëá áñ ÷é ôå êôï íé êÜ ðñï âëÞ ìá ôá (ðïõ á öï -ñïý óáí ôç ëåé ôïõñ ãß á ôïõ, ôç öõ óé êÞ äõ óêï ëß á ôïõ å äÜ -öïõò, ôç öý óç ôçò êá ôá óêåõ Þò) êáé ÷ñç óé ìï ðïß ç óå ôïäù ñé êü êáé ôïí é ù íé êü ñõè ìü. Äå îé Ü êáé á ñé óôå ñÜ ôïõðñï ðý ëïõ äç ìé ïõñ ãÞèçêáí ðëåõ ñé êÜ äé á ìå ñß óìá ôá: ç âü -ñåé á êáé ç íü ôé á ðôÝ ñõ ãá. Ç âü ñåé á ðôÝ ñõ ãá, ãíù óôÞ ùò“Ðé íá êï èÞ êç” á ðü ôá æù ãñá öé êÜ Ýñ ãá ðïõ êï óìïý óáíôïõò ôïß ÷ïõò ôçò, Þ ôáí ÷þ ñïò åí äé áß ôç óçò ôùí å ðßóç ìùíðñï óêõ íç ôþí ôçò Á êñü ðï ëçò, å íþ ç íü ôé á ðôÝ ñõ ãá Þ ôáíç ôå ëå ôïõñ ãé êÞ åß óï äïò ãé á ôï é å ñü ôÝ ìå íïò ôçò Á èç íÜòÍß êçò.Åéê. 21. Ï íá üò ôçò Á èç íÜò Íß êçò (427-424 ð.×.).¸ñ ãï ôïõ áñ ÷é ôÝ êôï íá Êáë ëé êñÜ ôç. Ç ÷Ü ñç êáé ç êïì øü -ôç ôá ôïõ íáïý åß íáé á ðá ñÜ ìéë ëåò, êá èþò áõôüò õ øþ íå ôáéå ðÜ íù óå ðýñ ãï, ðïõ á ðü ôá ìõ êç íáúêÜ ÷ñü íé á ðñï óôÜ -ôåõ å ôçí åß óï äï ôçò Á êñü ðï ëçò. Ï íá üò åß íáé áì öé ðñü -óôõ ëïò: ôÝó óå ñéò êß ï íåò é ù íé êïý ñõèìïý âñß óêï íôáéóôçí ðñü óï øç êáé Üë ëïé ôÝó óå ñéò óôçí ðß óù ðëåõ ñÜ. Óôçæù öü ñï ï ãëõ ðôüò äé Ü êï óìïò á ðåé êï íß æåé ôç ìÜ ÷ç ôùíÐëá ôáé þí. Ðñü êåé ôáé ãé á ìéá á êü ìç êáé íï ôï ìß á, å öü óïíôï èÝ ìá äåí ðñï Ýñ ÷å ôáé á ðü ôç ìõ èï ëï ãß á áë ëÜ á ðü ôçíé óôï ñß á.81


82Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ­-­ÄÑÁ­ÓÔÇ­ÑÉ­Ï­ÔÇ­ÔÅÓ1. Ðþò óõí äõ Ü æå ôáé ï ãëõ ðôüò äé Ü êï óìïò ôïõ Ðáñ èå íþ íá (ìå ôü ðåò - æù öü ñïò) ìå ôç èñç óêåß áêáé ôï ðï ëß ôåõ ìá ôçò á èç íáúêÞò äç ìï êñá ôß áò;2. Ðïé ïò Þ ôáí ï ñü ëïò ôùí ñáâ äþ óå ùí óôïí åë ëç íé êü êß ï íá ôçò êëá óé êÞò å ðï ÷Þò;3. Äç ìé ïõñ ãÞ óôå êá ôÜ ëï ãï ìå öù ôï ãñá öß åò êáé ðëç ñï öï ñé á êü õ ëé êü ãé á ôïõò áñ ÷áé ï ëï ãé êïýò÷þ ñïõò ôçò ðå ñé ï ÷Þò óáò. ÃñÜø ôå ìé á ìé êñÞ ðá ñÜ ãñá öï ìå ôçí ï ðïß á íá å îé óôï ñåß ôå ôçí å îÝ -ëé îç å íüò ÷þ ñïõ á ðü ôçí áñ ÷áé ü ôç ôá ìÝ ÷ñé óÞ ìå ñá.4. Óõ ãêñß íå ôå ôï “Äé óêï âü ëï” ôïõ Ìý ñù íá ìå ôïí “Á ðï îõ ü ìå íï” ôïõ Ëõ óßð ðïõ. Âñåß ôå ï ìïé ü ôç -ôåò êáé äé á öï ñÝò óôïí ôñü ðï á ðü äï óçò ôçò êß íç óçò, ôïõ ÷ñü íïõ, ôçò Ýê öñá óçò.5. Å ðé êå öèåß ôå ìïõ óåß á Þ Üë ëïõò áñ ÷áé ï ëï ãé êïýò ÷þ ñïõò ôçò ðå ñé ï ÷Þò óáò. Ðñéí á ðü ôçí å ðß -óêå øç óõãêåíôñþóôå ðëçñïöïñßåò áðü äéÜöïñåò ðçãÝò (öù ôï ãñá öß åò, å íç ìå ñù ôé êÜ öõë ëÜ äé -á, Üñ èñá êôë.) ó÷åôéêÜ ìå ôï ÷þñï êáé ôá åêèÝìáôá ôïõ. Óôç óõíÝ÷åéá ðáñïõóéÜóôå ôéòåíôõðþóåéò óáò óôçí ôÜîç.6. Á ãï ñÜ óôå á ðü ôá ôïõ ñé óôé êÜ êá ôá óôÞ ìá ôá ìé á á ðï ìß ìç óç áñ ÷áß ïõ áã ãåß ïõ. Ôï ðï èå ôÞ óôå ôïáããåßï ìÝ óá óå ìé á ðÜ íé íç ôóÜ íôá. ×ôõ ðÞ óôå ôï äõ íá ôÜ óôïí ôïß ÷ï íá óðÜ óåé. Á ðëþ óôå Ý íá ðá -íß óå Ý íá ôñá ðÝ æé êáé á äåé Ü óôå ðñï óå ÷ôé êÜ á ðü ôçí ôóÜ íôá ôá óðá óìÝ íá êïì ìÜ ôé á ôïõ êå ñá ìé -êïý. Ðñï óðá èÞ óôå íá ôá îá íá êïë ëÞ óå ôå.


6Ç ÑÙÌÁÚÊÇ ÔÅ×ÍÇ83


84Ï áõ ôï êñÜ ôï ñáò Áý ãïõ óôïò (20 ð.×.), ìÜñ ìá ñï, Ñþ ìç, Ìïõ óåß ï Âá ôé êá íïý.


6. Ç ÑÙÌÁÚÊÇ ÔÅ×ÍÇÓôç Ñþ ìç, óôï ôÝ ëïò ôïõ 7ïõ ð.×. áé þ íá, å ãêá -èé äñý èç êå å ôñïõ óêé êÞ ìï íáñ ÷ß á, ç ï ðïß á óé ãÜ óé ãÜðå ñé Ý ëá âå óôá ü ñé á ôçò äé êáé ï äï óß áò ôçò ôïõò ìé -êñïýò ïé êé óìïýò ðïõ åß ÷áí äç ìé ïõñ ãç èåß ãý ñù á -ðü ôïí Ôß âå ñç. Ôï 509 ð.×. ç å ôñïõ óêé êÞ ìï íáñ ÷ß áá íá ôñÜ ðç êå êáé ôç èÝ óç ôçò ðÞ ñå ìé á á ñé óôï êñá ôé -êÞ äç ìï êñá ôß á, ðïõ å ðå êôÜ èç êå óôçí é ôá ëé êÞ ÷åñ -óü íç óï. ÌÝ ÷ñé ôï 133 ð.×. ç Ñþ ìç åß ÷å ãß íåé ç êõ -ñß áñ ÷ç äý íá ìç ôçò Ìå óï ãåß ïõ êáé åß ÷å Ýñ èåé óå å -ðá öÞ ìå ôïí åë ëç íé êü ðï ëé ôé óìü. Ïé Ñù ìáß ïé å ðç ñå -Ü óôç êáí á ðü ôïí åë ëç íé êü ðï ëé ôé óìü, äá íåß óôç êáíóôïé ÷åß á ôïõ êáé ôá ðñï óÜñ ìï óáí óôç äé êÞ ôïõòôÝ÷ íç. Á íôé ëÞ öèç êáí äå ôçí á îß á ôùí åë ëç íé êþí Ýñ -ãùí êáé ôá á íá ðá ñÞ ãá ãáí Þ ôá óõ íÝ ëå îáí. Ðïë ëïßëü ãé ïé ôçò Ñþ ìçò (ü ðùò ï Êé êÝ ñù íáò) á ãü ñá æáíÝñ ãá Åë ëÞ íùí êáé ãß íï íôáí ðÜ ôñù íåò ôçò åë ëç íé -êÞò ôÝ÷ íçò, å íþ ç Ñþ ìç á ðï ôÝ ëå óå ôï êÝ íôñï ìá æé -êÞò ðá ñá ãù ãÞò Ýñ ãùí ôÝ÷ íçò. ÃñÞ ãï ñá ïé Ñù ìáß -ïé êá ôÜ ëá âáí ü ôé ç ôÝ÷ íç ìðï ñåß íá ÷ñç óé ìï ðïé ç èåßùò öï ñÝ áò ðï ëé ôé êþí, êïé íù íé êþí êáé èñç óêåõ ôé -êþí á îé þí.Ôá óôïé ÷åß á ðïõ äá íåß óôç êå ç ñù ìáúêÞ ãëõ ðôé êÞá ðü ôçí åë ëç íé êÞ Þ ôáí ç óôÜ óç ôïõ áí èñþ ðé íïõóþ ìá ôïò, ç å îé äá íß êåõ óç, ï ñõè ìüò êáé ç êß íç óç. Çäé á öï ñÜ ôçò ñù ìáúêÞò êáë ëé ôå÷ íé êÞò á íôß ëç øçò á -ðü ôçí åë ëç íé êÞ âñß óêå ôáé óôçí êï óìï èå ù ñß á êáé á -öï ñÜ ôï ìÝ ãå èïò êáé ôá èÝ ìá ôá ôùí á íá ðá ñá óôÜ -óå ùí. Å êåß ü ìùò ðïõ ç ñù ìáúêÞ ãëõ ðôé êÞ å ðÝ äåé îåìå ãÜ ëç ðñù ôï ôõ ðß á Þ ôáí ç åé êï íé óôé êÞ ðñï ôï ìÞêáé ôï á íÜ ãëõ öï. Ç ñù ìáúêÞ ðñï ôï ìÞ åé óÜ ãåé óôçíôÝ÷ íç ôçí ï ìïé ü ôç ôá ôïõ ðñï ôý ðïõ êáé ü ÷é ôçí å îé -85


12Å ôñïý óêïéÐñéí á êü ìá ïé Ñù ìáß ïé å ðå êôá èïýí á ðü ôç Âü -ñåé á Åõ ñþ ðç ìÝ ÷ñé ôçí Á öñé êÞ êáé ãß íïõí ïé ìå ãÜ -ëïé êõ ñß áñ ÷ïé, óôçí é ôá ëé êÞ ÷åñ óü íç óï Ý íáò ëá üò,oé Å ôñïý óêïé, á íÝ ðôõ îáí ôï äé êü ôïõò ðï ëé ôé óìü. Ôáðñþ ôá óç ìÜ äé á áõ ôïý ôïõ ðï ëé ôé óìïý ÷ñï íï ëï ãïý -Åéê. 1. Óáñ êï öÜ ãïò (ìÝ óá ôïõ 6ïõ ð.×. áé þ íá), ôå ñá êü -ôá*, Ñþ ìç, Âß ëá Ôæïý ëé á.Ôï æåõ ãÜ ñé åðÜ íù óôç óáñ êï öÜ ãï äåß÷ íåé áí èñþ ðïõò÷á ñïý ìå íïõò, ðïõ á ðï ëáì âÜ íïõí Ý íá óõ ìðü óé ï.Åéê. 2. Óõ ìðï óé á óôÝò (470 ð.×.), ôïé ÷ï ãñá öß á á ðü ôïí ôÜ -öï ôùí Ðáí èÞ ñùí, É ôá ëß á, Ôáñ êïõß íé á.Ç ôïé ÷ï ãñá öß á á íá ðá ñé óôÜ íåé Ü íôñåò ðïõ öáß íå ôáé íá ÷ï -ñåý ïõí êñá ôþ íôáò Ý íá êý ðåë ëï êñá óé ïý, Ý íá äß áõ ëï êáéìé á ëý ñá.86


íôáé á ðü ôï 800 ð.×. Óýì öù íá ìå ìé á Ü ðï øç, ïéÅ ôñïý óêïé Þ ôáí áõ ôü ÷èï íåò ðïõ êá ôïé êïý óáí óôçíÊå íôñé êÞ É ôá ëß á ðñéí á ðü ôï 1000 ð.×. êáé åß ÷áíäç ìé ïõñ ãÞ óåé Ý íáí á óôé êü ðï ëé ôé óìü ìåáíåðôõãìÝíç ãå ùñ ãß á êáé å ìðü ñé ï ìå ôáë ëåõ ìÜ -ôùí, å íþ, óýì öù íá ìå ìé á Üë ëç Ü ðï øç, Þñ èáíóôçí ðå ñé ï ÷Þ áõ ôÞ ùò åé óâï ëåßò á ðü ôçí Á íá ôï ëé -êÞ Ìå óü ãåé ï. H ôÝ÷ íç ôïõò äé á êñß íå ôáé ãé á ôáðëïý óé á äé á êï óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á ôçò êáé ôçí á ãÜ ðçãé á ôï ÷ñþ ìá. Ç ðñþ ôç ðå ñß ï äïò ôçò å ôñïõ óêé êÞòôÝ÷ íçò (ü ðùò êáé ç áñ ÷áúêÞ ðå ñß ï äïò ôçò åë ëç íé -êÞò ôÝ÷ íçò) ëÝ ãå ôáé “á íá ôï ëß æïõ óá”, å îáé ôß áò ôùíï ìïé ï ôÞ ôùí ðïõ ðá ñïõ óé Ü æåé ìå ôç öïé íé êé êÞ, ôçíáé ãõ ðôé á êÞ êáé ôç ìé íùé êÞ ôÝ÷ íç. Óôç óõ íÝ ÷åé á çåôñïõ óêé êÞ ôÝ÷ íç öáß íå ôáé íá äá íåß æå ôáé ðïë ëÜóôïé ÷åß á á ðü ôïí åë ëç íé êü ðï ëé ôé óìü.Á ðü ôéò ôá öé êÝò ðá ñá óôÜ óåéò ðïõ âñÝ èç êáíäé á ðé óôþ íå ôáé ü ôé ç èÝ óç ôçò ãõ íáß êáò óôçí êïé -íù íß á ôùí Å ôñïý óêùí Þ ôáí é óü ôé ìç ìå å êåß íç ôïõÜ íôñá. Ôïõò âëÝ ðïõ ìå íá êÜ èï íôáé ìá æß óôï ß äé ïôñá ðÝ æé, å íþ ôï ü íï ìá ôçò ìÜ íáò á íá ãñÜ öå ôáéóôéò å ðé ãñá öÝò ôùí ôÜ öùí ìá æß ìå ôï ü íï ìá ôïõáñ ÷ç ãïý ôçò ïé êï ãÝ íåé áò (Þ êáé ìü íï ôïõ ìå ñé êÝòöï ñÝò). Ç íå êñü ðï ëç ðïõ á íá êá ëý öèç êå óôï Ïñ -âé Ý ôï åß íáé ìé á óåé ñÜ óõ íå ÷ü ìå íùí êôé óìÜ ôùí ìåðëïý óé á äé á êü óìç óç, ðïõ äåß÷ íåé ìé á ôÜ óç ðñïòôçí ðï ëõ ôÝ ëåé á, ôï êõ íÞ ãé, ôï øÜ ñå ìá êáé ôá óõ -ìðü óé á. Ç äï ìÞ ôùí ôÜ öùí äåß÷ íåé å ðß óçò ôçí ðå -ðïß èç óç ôùí Å ôñïý óêùí ãé á ôç óõ íÝ ÷åé á ôçò æù -Þò ìå ôÜ ôï èÜ íá ôï.¸ íá á ðü ôá ëé ãï óôÜ å ôñïõ óêé êÜ ìíç ìåß á ðïõóþ æï íôáé åß íáé ï íá üò ôïõ Äß á Êá ðé ôù ëß íïõ óôçÑþ ìç (ôÝ ëïò ôïõ 6ïõ ð.×. áé þ íá), ìíç ìåé á êþí äé -á óôÜ óå ùí, å îÜ óôõ ëïò, ìå ôñåéò óåé ñÝò êé ü íùíóôçí êý ñé á ü øç.Ïé Å ôñïý óêïé Ý ìá èáí óôïõò Ñù ìáß ïõò ôéò ôå -÷íé êÝò ï äï ðïéß áò êáé ôùí ìå ãÜ ëùí õ äñáõ ëé êþíÝñ ãùí. Å ðß óçò, ôïõò Ý ìá èáí ôçí êá ôá óêåõ Þ ôïõèü ëïõ êáé ôïõ ôü îïõ, êáé åé óÞ ãá ãáí óôçí êá ôïé êß -á ôï áß èñé ï, ìå Þ ÷ù ñßò ðå ñé óôý ëé ï, ãý ñù á ðü ôïï ðïß ï ïñ ãá íù íü ôáí ç êá èç ìå ñé íÞ æù Þ.äá íé êåõ ìÝ íç á ðåé êü íé óÞ ôïõ. Ôï é óôï ñé êü á íÜ ãëõ -öï å îé óôï ñåß ðï ëå ìé êÝò å ðé ÷åé ñÞ óåéò êáé èñé Üì -âïõò áõ ôï êñá ôü ñùí êáé óôñá ôç ãþí.Ôá êý ñé á ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçò ñù ìáúêÞò áñ ÷é ôå -êôï íé êÞò Þ ôáí á öå íüò ç å îõ ðç ñÝ ôç óç ôùí õ ëé êþíêáé êïé íù íé êþí á íá ãêþí ìÝ óá á ðü ôç äç ìé ïõñ ãß áìå ãÜ ëùí Ýñ ãùí êáé á öå ôÝ ñïõ ç ðëïý óé á äé á êü óìç -óç ôùí êôé ñß ùí. Ç ôå ñÜ óôé á áõ ôï êñá ôï ñß á ôùí Ñù -ìáß ùí Ü öç óå ôá ß÷ íç ôçò óå ìíç ìåé þ äç Ýñ ãá, ü ðùòåß íáé ôá èÝ á ôñá, ôá õ äñá ãù ãåß á, ïé èÝñ ìåò êáé ôáá ðï ÷å ôåõ ôé êÜ äß êôõ á. Ôï óý óôç ìá ôçò åë ëç íé êÞòáñ ÷é ôå êôï íé êÞò, ðïõ á ðï ôå ëïý íôáí á ðü ôï óôõ ëï -âÜ ôç, ôïí êß ï íá êáé ôï å ðé óôý ëé ï, ôï å ìðëïý ôé óáí ïéÑù ìáß ïé ìå êá ìÜ ñåò êáé èü ëïõò, äç ìé ïõñ ãþ íôáò Ý -ôóé ôç äé êÞ ôïõò áñ ÷é ôå êôï íé êÞ.Ôá ôü îá êáé ïé èñé áì âé êÝò á øß äåò Þ ôáí Ý íá å ðß -ôåõã ìá ìç ÷á íé êÞò ðï ëý äý óêï ëï ãé á å êåß íç ôçí å -ðï ÷Þ. ¼ ôáí ïé Ñù ìáß ïé ôå ëåé ï ðïß ç óáí áõ ôÞ ôçí ôå÷ -íé êÞ (êõ ñß ùò ìå ôç ÷ñÞ óç å íüò åß äïõò êï íé Ü ìá ôïò,ìåßã ìá ôïò äé Ü öï ñùí ÷á ëé êé þí ìå ç öáé óôåé ï ãå íÝò÷þ ìá ùò óõí äå ôé êü õ ëé êü), ðñï ÷þ ñç óáí óôçí êá -ôá óêåõ Þ èåñ ìþí, ãå öõ ñþí êáé õ äñá ãù ãåß ùí.Ìå ôÜ ôçí êá ôÜ êôç óç ôçò Ìá êå äï íß áò, ôï 146ð.×., ÷ôß óôç êå óôç Ñþ ìç ï ðñþ ôïò íá üò á ðü ìÜñ -ìá ñï êáé óõ íå ÷ß óôç êå ç êá ôá óêåõ Þ á ðï ÷å ôåõ ôé êþíÝñ ãùí êáé äñü ìùí. ÍÝ á åß äç êôé ñß ùí äç ìé ïõñ ãÞ èç -êáí óôéò ìå ãÜ ëåò ðü ëåéò ü ðùò ç âá óé ëé êÞ, ç óôï Ü,ç á ãï ñÜ (ôï forum). Ìå ôçí å ãêá èß äñõ óç ôçò áõ ôï -êñá ôï ñß áò êáé ôçí å îÜ ðëù óç ôïõ ñù ìáúêïý êñÜ -ôïõò ç ðñù ôåý ïõ óá êáé ïé ìå ãÜ ëåò ðü ëåéò ôçòåðáñ ÷ß áò ãÝ ìé óáí ìå ìå ãá ëï ðñå ðåßò êá ôá óêåõ Ýòêáé ìíç ìåé þ äç êôß ñé á. Åì öá íß óôç êáí å ðß óçò ïñ ãá -íù ìÝ íá ðï ëõ þ ñï öá óõ ãêñï ôÞ ìá ôá êá ôïé êé þí ãé áðïë ëÝò ïé êï ãÝ íåé åò ü ðùò ïé óç ìå ñé íÝò ðï ëõ êá ôïé -êß åò.Må ôÜ ôïí 3ï áé þ íá ì.X. ç Pþ ìç á ðï äõ íá ìþ íå -ôáé óôá äé á êÜ êáé äåí åß íáé ðé á ôï êÝ íôñï ôçò ðï ëé ôé -êÞò êáé ôçò ðï ëé ôé óôé êÞò æù Þò. H êñß óç óôçí áñ ÷é -ôå êôï íé êÞ åì öá íß æå ôáé ìÝ óá á ðü ìé á óõ íå ÷Þ á ðï ìÜ -êñõí óç á ðü ôïõò êá íü íåò, êá èþò ôá äé Ü öï ñá äé á -êï óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á ðïõ ðñï Ýñ ÷ï íôáé á ðü Üë ëïõòðï ëé ôé óìïýò åí óù ìá ôþ íï íôáé óôç ñù ìáúêÞ ôÝ÷ íç.87


3Åéê. 4. Ãå íåé ï öü ñïò íÝ ïò (2ïò áé þ íáò ì.×.), 0,43 x 0,22 ì.,å ãêáõ óôé êÞ óå îý ëï, Öá ãé ïýì.Óôçí ðå ñé ï ÷Þ ôïõ Öá ãé ïýì, óôçí ¢ íù Áß ãõ ðôï, âñÝ èç êáí å ðÜ -íù óå îý ëé íåò óáñ êï öÜ ãïõò (êáé óôï óç ìåß ï ðïõ á íôé óôïé ÷åßóôï ðñü óù ðï ôïõ íå êñïý) ðñï óù ðï ãñá öß åò æù ãñá öé óìÝ íåòìå ôçí ôå÷ íé êÞ ôçò å ãêáõ óôé êÞò * Þ ìå ôÝ ìðå ñá. Óôç óõ ãêå êñé -ìÝ íç ðñï óù ðï ãñá öß á ç Ýê öñá óç ôùí ìá ôé þí ôïõ íÝ ïõ, ç ìå -ôù ðé êÞ á ðëü ôç ôá, ç ìå ãá ëï öáë ìß á, ç á ìå óü ôç ôá ôïõ âëÝì ìá -ôïò, ç öõ óé ï êñá ôé êÞ á ðü äï óç ôïõ ðñï óþ ðïõ, ðïõ êïé ôÜ ìåóï âá ñü ôç ôá ðñïò ôï ìÝ ñïò ôïõ èå á ôÞ, ìáò ìå ôá öÝ ñïõí á ðüôá âÜ èç ôùí áé þ íùí ôç ìï íá îé Ü êáé ôç èëß øç ôïõ. Ïé ðñï óù -ðï ãñá öß åò ôïõ Öá ãé ïýì åß íáé å ðç ñå á óìÝ íåò á ðü ôçí åë ëç íé -óôé êÞ æù ãñá öé êÞ êáé Ü óêç óáí ìå ãÜ ëç å ðßäñáóç óôç âõ æá íôé -íÞ á ãé ï ãñá öß á.Åéê. 5. Ï áõ ôï êñÜ ôï ñáò Áý ãïõ óôïò (20 ð.×.), ìÜñ ìá ñï, Ñþ -ìç, Ìïõ óåß ï Âá ôé êá íïý.Êá ôÜ ôç ñù ìáúêÞ å ðï ÷Þ ôá ðïñ ôñÝ ôá êáé ïé áí äñé Ü íôåò ôùíáõ ôï êñá ôü ñùí ÷ñç óé ìï ðïé Þ èç êáí ãé á íá õ ðï óôç ñß îïõí ôçíðï ëé ôé êÞ ôïõò åé êü íá. Ï äçìéïõñãüò ôïõ áíäñéÜíôá ôïõÁõãïýóôïõ åß÷å ùò ðñüôõðü ôïõ ôï “Äï ñõ öü ñï” ôïõ Ðï ëý -êëåéôïõ, ðïõ ðáñÝðåìðå óôç äç ìï êñá ôé êÞ Á èÞ íá.4Åéê. 3. Ôïé ÷ï ãñá öß á á ðü ôçí Ý ðáõ ëç ôçò Ëß âõ áò (ëå ðôï ìÝ ñåé -á) (25 ð.×. ðå ñß ðïõ), Ñþ ìç, Ìïõ óåß ï ôùí Èåñ ìþí.Óôçí Ðï ìðçß á Ý ÷ïõí óù èåß ðïë ëÝò ôïé ÷ï ãñá öß åò ó÷å äüí óåü ëá ôá óðß ôé á êáé ôéò å ðáý ëåéò êáé ðá ñïõ óé Ü æïõí ôå ñÜ óôé á ðïé -êé ëß á èå ìÜ ôùí. Ïé ôïé ÷ï ãñá öß åò ìïé Ü æïõí ìå åé êü íåò èå á ôñé -êþí óêç íþí êáé Ý ÷ïõí öé ëï ôå÷ íç èåß ìå ôçí øåõ äáéó èç ôé êÞôå÷ íé êÞ (trompe l’oeil*), ðñï êåé ìÝ íïõ íá äç ìé ïõñ ãÞ óïõíóôïõò ôïß ÷ïõò ðñï ï ðôé êïýò, äé á êï óìç ôé êïýò ÷þ ñïõò. Ï êáë -ëé ôÝ÷ íçò, ðñï êåé ìÝ íïõ íá “å îá öá íß óåé” ôïí ôïß ÷ï, ðñï óðá èåßíá äç ìé ïõñ ãÞ óåé ôçí ï ðôé êÞ á ðÜ ôç å íüò êÞ ðïõ. Ç á ðåé êü íé óçåß íáé ëå ðôï ìå ñÞò, ìå é äé áß ôå ñç Ýì öá óç óôï ðñï ï ðôé êü âÜ èïò.5Åéê. 6. ¸ öéð ðï Ü ãáë ìá ôïõ ÌÜñ êïõ Áõ ñç ëß ïõ (166-180 ì.×.),Ñþ ìç, Ìïõ óåß ï Êá ðé ôù ëß ïõ.Ïé Ñù ìáß ïé á íÞ ãá ãáí ôïí áõ ôï êñÜ ôï ñá óå èå ü. Óõ íç èé óìÝ íçáõ ôï êñá ôï ñé êÞ á ðåé êü íé óç Þ ôáí ïé Ý öéð ðïé áí äñé Ü íôåò ðïõðñïÝ âáë ëáí ôç óôñá ôé ù ôé êÞ é ó÷ý ôçò Ñþ ìçò. Êá ôÜ ôçí Á íá ãÝí -íç óç ï ÐÜ ðáò Ðáý ëïò ï ô á íÝ èå óå óôï Ìé ÷á Þë ´Áã ãå ëï ôçäç ìé ïõñ ãß á ìå ãá ëåé þ äïõò áñ ÷é ôå êôï íé êïý ÷þ ñïõ, óôç ìÝ óçôïõ ï ðïß ïõ ôï ðï èå ôÞ èç êå ôï Ý öéð ðï Ü ãáë ìá ôïõ áõ ôï êñÜ ôï ñáÌÜñ êïõ Áõ ñç ëß ïõ.Åéê. 7. Ï íá üò ôçò Öïñ ôïý íá Âé ñß ëå (ìÝ óá 1ïõ áé þ íá ð.×.),Ñþ ìç.Óôï íá ü áõ ôü ðá ñá ôç ñïý ìå ôá âá óé êÜ ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçò å -688


7 8ôñïõ óêé êÞò ôÝ÷ íçò: ôï ìå ãÜ ëï âÜ èñï åðÜ íù óôï ï ðïß ï õ øþ -íå ôáé ôï êôß ñé ï (ìå äé á óôÜ óåéò 12 x 24 ì.), ôç óêÜ ëá ðïõ ï -äç ãåß óôçí åß óï äï êáé ôï ìå ãÜ ëï ðñü íá ï. Ï íá üò åß íáé é ù -íé êüò, ôå ôñÜ óôõ ëïò êáé øåõ äï ðå ñß ðôå ñïò, äç ëá äÞ ìå ôïõò êß -ï íåò åí óù ìá ôù ìÝ íïõò óôïõò ðëåõ ñé êïýò ôïß ÷ïõò. Á íáì öß -âï ëá õ ðÜñ ÷ïõí êáé å ðéñ ñï Ýò á ðü ôçí åë ëç íé êÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞôùí íá þí, ïé ï ðïß ïé åß÷áí ðá ñáë ëç ëü ãñáì ìï ó÷Þ ìá êáé êá -ôá óêåõ Ü æï íôáí ìå ôï óý óôç ìá ôçò äï êïý å ðß óôý ëùí.9Åéê. 8. Ôï Êï ëïó óáß ï (80 ì.×. ðå ñß ðïõ), ý øïò 50 ì. äé Ü ìå -ôñïò 188 ì. ÑþìçÓôï é óü ãåé ï, ïé êß ï íåò ôçò ôï îï óôïé ÷ß áò åß íáé ìé á ðá ñáë ëá -ãÞ ôïõ äù ñé êïý ñõè ìïý, óôïí ðñþ ôï ü ñï öï Ý ÷ïõí é ù íé êÜ êé -ï íü êñá íá, å íþ óôï äåý ôå ñï êáé ôïí ôñß ôï ü ñï öï êï óìïý íôáéá ðü êï ñéí èé á êÜ óôïé ÷åß á. Ç ôå ñÜ óôé á ðá ëáß óôñá åß íáé Ý íá å -íôõ ðù óé á êü ïé êï äü ìç ìá ìå ôñé þ ñï öåò á øß äåò, ïé ï ðïß åò õ -ðï âá óôÜ æïõí ôéò êåñ êß äåò å íüò ìå ãÜ ëïõ áì öé èå Ü ôñïõ ðïõâñß óêå ôáé óôï å óù ôå ñé êü ôïõ.Åéê. 9. Ç óôÞ ëç ôïõ Ôñáúá íïý (110-113 ì.×.), Ñþ ìç.Ôá á íÜ ãëõ öá, ðïõ á íå âáß íïõí ðñïò ôçí êï ñõ öÞ ôçò óôÞ ëçò,å îé óôï ñïýí ôá êá ôïñ èþ ìá ôá êáé ôéò íß êåò ôïõ Ôñáúá íïý. Ïéèñé áì âé êÝò óôÞ ëåò êá ôá óêåõ Ü æï íôáí êïì ìÜ ôé êïì ìÜ ôé êáé ðá -ñïõ óß á æáí ìå ÷ñï íé êÞ á êï ëïõ èß á ôá ãå ãï íü ôá. Äé á êñß íï íôáéãé á ôç ëå ðôï ìÝ ñåé á ôçò ôå÷ íé êÞò êáé ôçí á öç ãç ìá ôé êÞ ôïõò óá -öÞ íåé á. Ç óôÞ ëç áõ ôÞ, ðïõ Ý ÷åé ý øïò 38 ìÝ ôñá ìá æß ìå ôçâÜ óç, ôï ðï èå ôÞ èç êå óôï öü ñïõì (á ãï ñÜ) ôïõ Ôñáúá íïý.10Åéê. 10. Ç ðý ëç ôïõ Á äñé á íïý (131 ì.×.), Á èÞ íá.Ïé á øß äåò Þ ôáí óôçí áñ ÷Þ êôß óìá ôá ðïõ êá ôá óêåõ Ü æï íôáíãéá ðñï óù ñé íÞ ÷ñÞ óç, ìå óôü ÷ï íá õ ìíÞ óïõí ôçí å ðé óôñï öÞôùí óôñá ôç ãþí ðïõ ãý ñé æáí íé êç ôÝò óôç Ñþ ìç. Áñ ãü ôå ñá ÷ôß -æï íôáí ìå ðÝ ôñá óôçí ß äé á èÝ óç, ùò óýì âï ëá ôïõ ñù ìáúêïýìå ãá ëåß ïõ. Ç èñé áì âé êÞ á øß äá ðïõ êá ôá óêåý á óáí ïé Á èç íáß -ïé ðñïò ôé ìÞí ôïõ áõ ôï êñÜ ôï ñá Á äñé á íïý óôÞ èç êå óôï óç ìåßïå ðá öÞò äý ï ôìç ìÜ ôùí ôçò ðü ëçò: ôçò ðá ëé Üò ðü ëçò ôïõ Èç -óÝ á êáé ôçò êáé íïý ñé áò ôïõ Á äñé á íïý. Á ðï ôå ëåß ôáé á ðü äý ï ï -ñü öïõò. Ôï ìå ãÜ ëï ôü îï, óôçí ðñþ ôç óôÜè ìç, ðëáé óé þ íå ôáéá ðü ðá ñá óôÜ äåò êáé êß ï íåò. Óôï å ðÜ íù ìÝ ñïò õ ðÜñ ÷åé ìé áêï ñéí èé á êÞ êé ï íï óôïé ÷ß á ðïõ óôÝ öå ôáé á ðü Ý íá ìé êñü á Ý ôù -ìá.89


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕ11ÔÏ ÐÁÍÈÅÏÍO áõ ôï êñÜ ôï ñáò Aäñé á íüò (76-138 ì.×.), áñ ÷é -ôÝ êôï íáò ï ß äé ïò, ðñï þ èç óå ôçí êá ôá óêåõ Þ ìå ãÜ -ëùí Ýñ ãùí ü ÷é ìü íï óôç Pþ ìç áë ëÜ êáé óå ü ëç ôçñùìáúêÞ å ðé êñÜ ôåé á. Tï ìå ãá ëý ôå ñï Ýñ ãï ôçí å -ðï ÷Þ áõ ôÞ óôç Pþ ìç Þ ôáí ôï ÐÜí èå ïí, ôï ï ðïß ï÷ôß óôç êå ý óôå ñá á ðü å ðé èõ ìß á ôïõ Áäñéáíïý êáéá öé å ñþ èç êå óôç ëá ôñåß á ü ëùí ôùí èå þí. Ôï êôß -ñé ï áõ ôü á íôá íá êëÜ ôçí êá ôá óêåõ á óôé êÞ õ ðå ñï ÷Þôùí Ñù ìáß ùí. Ç êÜ ôï øÞ ôïõ åß íáé Ý íáò ôÝ ëåé ïòêý êëïò êáé ç ðå ñß ìå ôñüò ôïõ Ý íáò êý ëéí äñïò. Çåß óï äïò á ðï ôå ëåß ôáé á ðü Ý íáí ï êôÜ óôõ ëï êï ñéí èé -á êü ðñü íá ï, ï ïðïßïò á íÞ êå óå Ý íáí ðñï ãå íÝ óôå -ñï íá ü. Tï å óù ôå ñé êü ôïõ êôé ñß ïõ åß íáé ìé á ôÝ ëåé áóöáß ñá ìå äé Ü ìå ôñï 43 ì. Óôï êÝ íôñï ôçò ï ñï öÞòõ ðÜñ ÷åé Ý íá Ü íïéã ìá ìå äé Ü ìå ôñï 8,70 ì.121390


14Åéê. 11. ÐÜí èå ïí (118-128 ì.X.).Åéê. 12. ÐÜí èå ïí, å óù ôå ñé êü.Oé Ñù ìáß ïé Ý äé íáí ìå ãÜ ëç óç ìá óß á óôïí å óù ôå ñé êü äé Ü êï -óìï ôùí íá þí, ðñÜã ìá ðïõ å öáñ ìü óôç êå ãé á ðñþ ôç öï ñÜóôï ÐÜí èå ïí. Ìü ëéò êá íåßò ðå ñÜ óåé ôïí êï ñéí èé á êü ðñü íá ï,á íôé êñß æåé ôï ìå ãá ëï ðñå ðÝ óôá ôï å óù ôå ñé êü. Ôá ðï ëý ÷ñù ìáìÜñ ìá ñá, ôá å íôõ ðù óé á êÜ á ãÜë ìá ôá ôùí áõ ôï êñá ôü ñùí, ïéêüã ÷åò êáé ïé å óï ÷Ýò óôçí ðå ñß ìå ôñï ôïõ êõ ëßí äñïõ äß íïõíôçí å íôý ðù óç å íüò á ðÝ ñá íôïõ ÷þ ñïõ, êáé ï Üí èñù ðïò áé -óèÜ íå ôáé üôé âñß óêå ôáé óôï êÝ íôñï å íüò á ðÝ ñá íôïõ êü óìïõ.Ç ìü íç ðç ãÞ öù ôüò, å êôüò á ðü ôçí åß óï äï, åß íáé ç êå íôñé êÞï ðÞ óôçí ï ñï öÞ ðïõ å ðé ôñÝ ðåé íá ìðáß íåé ôï öùò êáé íá äé -á ãñÜ öåé óôï ðÜ ôù ìá ôïí êý êëï ôïõ Þ ëé ïõ.15Åéê. 13. ÐÜí èå ïí, êÜ ôï øç.Åéê. 14. ÐÜí èå ïí, êá ôá óêåõ á óôé êÞ ëå ðôï ìÝ ñåéá.Ïé Ñù ìáß ïé ôå÷ íß ôåò, ÷ñç óé ìï ðïé þ íôáò ôï óêõ ñü äå ìá á íÜ ìå -óá óôá ôïý âëá êáé ìå ôç âï Þ èåé á ôùí ôü îùí, ìðü ñå óáí íáäç ìé ïõñ ãÞ óïõí ìé á å ëá öñé Ü “áõ ôï öå ñü ìå íç” êá ôá óêåõ Þ. ÔïâÜ ñïò ôçò êá ôá óêåõ Þò äé ï ÷å ôåý å ôáé óôï Ý äá öïò ìÝ óá á ðüôá ôü îá, ðïõ âñß óêï íôáé óôçí ðå ñß ìå ôñï ôïõ êôé ñß ïõ, êáé Ý -ôóé ç êá ôá óêåõ Þ äåí Ý ÷åé á íÜ ãêç êÜ èå ôùí êáé á íå îÜñ ôç ôùíóôïé ÷åß ùí (êï ëü íåò).Åéê. 15. ÐÜí èå ïí, á îï íï ìå ôñé êü ó÷Ý äé ï.H óöáß ñá Þôáí ôï óýì âï ëï ôçò ðá íôï äõ íá ìß áò ôïõ áõ ôï êñÜ -ôï ñá. Ìå Üë ëá ëü ãé á, ç êá ôá óêåõ Þ ôïõ èü ëïõ êáé ôïõ êõ êëé -êïý êôé ñß ïõ á ðåé êü íé æå ôçí ïé êïõ ìå íé êÞ êõ ñé áñ ÷ß á ôçò Ñþ ìçò.Tï öùò ðïõ ìðáß íåé á ðü ôç ìß á êáé ìï íá äé êÞ ï ðÞ óõì âü ëé æåôç äý íá ìç ôïõ áõ ôï êñÜ ôï ñá ðïõ ëá ôñåõ ü ôáí óáí èå üò. H áß -óèç óç ðïõ äç ìé ïõñ ãåß ôáé óôï å óù ôå ñé êü ôïõ êôé ñß ïõ åß íáé áõ -ôÞ ôïõ å íüò êáé ìï íá äé êïý êÝ íôñïõ. Tï êôß ñé ï åß íáé á ðü ëõ ôáå óù óôñå öÝò êáé ó’ áõ ôü óõ ãêëß íïõí ü ëïò ï äé Ü êï óìïò ôçòï ñï öÞò áë ëÜ êáé ïé ðå ñé ìå ôñé êÝò êüã ÷åò, ïé ï ðïß åò å ðá íá -öÝ ñïõí óõ íå ÷þò ôï âëÝì ìá ôïõ å ðé óêÝ ðôç óôï êÝ íôñï ôïõ÷þ ñïõ, á öïý äåí õ ðÜñ ÷åé êá ìß á Üë ëç äõ íá ôü ôç ôá öõ ãÞò.91


ÃËÙÓ ÓÁ ÑÉTrompe­l’oeil (= å îá ðá ôþ ôï ìÜ ôé): ´Ï ñïò ðïõ ÷ñç óé ìï ðïé åß ôáé ãé á íá äç ëþ óåé ôïí ôñü ðï æù ãñá öé êÞò ðïõá íá ðá ñé óôÜ øåõ äáéó èç ôé êÜ ôá á íôé êåß ìå íá.Å­ãêáõ­óôé­êÞ: Ôå÷ íé êÞ, ãíù óôÞ á ðü ôçí áñ ÷áé ü ôç ôá, êá ôÜ ôçí ï ðïß á ÷ñç óé ìï ðïé åß ôáé æå óôü êå ñß ãé á ôç óýí -äå óç ôùí ÷ñù óôé êþí ïõ óé þí.Ôå­ñá­êü­ôá: Á ðü ôï é ôá ëé êü “terra cotta”, ðïõ óç ìáß íåé, “øç ìÝ íç ãç”, “øçìÝíïò Üñãéëïò”. Ðñïó äé ï ñß æåé Ýñ -ãá (áñ ÷é ôå êôï íé êÜ äé á êï óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á, ìé êñÜ Þ ìå ãÜ ëá á ãÜë ìá ôá, áã ãåß á) á ðü øç ìÝ íï ðç ëü ðï ëý êá -ëÞò ðïé ü ôç ôáò, ÷ù ñßò å ðé óìÜë ôù óç.Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ1. Íá óõ ãêñß íå ôå Ý íá ñù ìáúêü ìå Ý íá åë ëç íé êü êå öÜ ëé ôçò êëá óé êÞò ðå ñé ü äïõ. Ðïé åò åßíáé ïé å ðé -äñÜ óåéò ðïõ äÝ÷ôçêå ç ñùìáúêÞ ôÝ÷íç áðï ôçí åëëçíéêÞ;2. Ðá ñá ôç ñÞ óôå ôéò ôïé ÷ï ãñá öß åò ðïõ âñÝ èç êáí óôá óðß ôé á ôçò Ðï ìðçß áò. Ðïéá óõ ìðå ñÜ óìá ôáå îÜ ãå ôå ãé á ôïí ôñü ðï æù Þò ôùí êá ôïß êùí;3. Ðïé á åßíáé ç ó÷Ý óç ôïõ ðï ëé ôåý ìá ôïò êáé ôçò ãëõ ðôé êÞò óôç ñù ìáúêÞ å ðï ÷Þ;4. Ðïé á åß äç êôé óìÜ ôùí áíôáíáêëïýí ôçí ïé êïõ ìå íé êÞ êõ ñé áñ ÷ß á ôçò Ñþ ìçò;92


7Ç ÂÕÆÁÍÔÉÍÇ ÔÅ×ÍÇ93


94Ï Ðá íôï êñÜ ôï ñáò (11ïò áé þ íáò), øç öé äù ôü ôñïý ëïõ, Ìï íÞ Äáö íßïõ ëåðôïìÝñåéá.


7. Ç ÂÕÆÁÍÔÉÍÇ ÔÅ×ÍÇÇ íÝ á ðñù ôåý ïõ óá ôïõ á íá ôï ëé êïý ôìÞ ìá ôïòôçò Ñù ìáúêÞò Áõ ôï êñá ôï ñß áò èå ìå ëé þ èç êå á ðü ôïÌÝ ãá Êùí óôá íôß íï ôï 324 ì.×. ×ôß óôç êå óôç èÝ óçôçò áñ ÷áß áò åë ëç íé êÞò ðü ëçò ðïõ åß ÷å é äñý óåé ïÂý æáò ôïí 7ï áé þ íá ð.×.. ðÞ ñå ôï ü íï ìÜ ôçò á ðüôïí áõ ôï êñÜ ôï ñá (Êùíóôáíôéíïýðïëç) êáé å ãêáé íé -Ü óôç êå ôï 330 ì.×.. ¹ äç á ðü ôï 313, ìå ôï äé Ü ôáã -ìá ôïõ Ìå äé ï ëÜ íïõ, å ðé ôñå ðü ôáí ç å ëåý èå ñç Ü óêç -óç ôçò ÷ñé óôé á íé êÞò ëá ôñåß áò, å íþ å ðß Èå ï äï óß ïõôïõ Á´ (ôï 379) ï ×ñé óôé á íé óìüò êá èé å ñþ èç êå ùò å -ðß óç ìç èñç óêåß á ôïõ áíáôïëéêïý ñù ìáúêïý êñÜ -ôïõò.Óôç Ñþ ìç ïé ðñþ ôïé ÷ñé óôé á íïß åß ÷áí õ ðï óôåßìå ãÜ ëïõò äé ùã ìïýò êáé ìáñ ôý ñé á. ¼ ôáí óôç Ñþ ìç,óôï Ìé ëÜ íï êáé óôç Ñá âÝ íá á íá óêÜ öèç êáí ïé ðñþ -ôåò êá ôá êüì âåò, Ý íá äß êôõ ï ôá öé êþí èá ëÜ ìùí êáé÷þ ñùí íå êñþ óé ìùí ôå ëå ôþí, èå ù ñÞ èç êå ü ôé óôéòðå ñé ï ÷Ýò áõ ôÝò Þ ôáí ç êïé ôß äá ôïõ ×ñé óôé á íé óìïý.¼ ìùò áñ ãü ôå ñá, ìå ôéò á íá óêá öÝò ðïõ Ý ãé íáíóôçí Á íá ôï ëÞ (Óõ ñß á, Ðá ëáé óôß íç, Áß ãõ ðôï, Ìé êñÜÁ óß á, Åë ëÜ äá), öÜ íç êå ü ôé ï ×ñé óôé á íé óìüò åß ÷å å -îá ðëù èåß óå ðï ëý ìå ãáëýôåñç Ý êôá óç.Ôá êõ ñé ü ôå ñá óôÜ äé á ôçò ðï ñåß áò ôçò ôÝ÷ íçòðïõ äé á ðï ôß óôç êå á ðü ôç ÷ñé óôé á íé êÞ èñç óêåß á êáéðïõ ôï 17ï áé þ íá ï íï ìÜ óôç êå âõ æá íôé íÞ (åß ôå á öï -ñÜ ôçí êï óìé êÞ åß ôå ôç èñç óêåõ ôé êÞ ôÝ÷ íç) åß íáé ôáå îÞò:1. Ðá ëáé ï ÷ñé óôé á íé êÞ ðå ñß ï äïò, á ðü ôïí 3ï Ý ùòôïí 7ï áé þ íá.95


Åéê. 1. “Ï êá ëüò ðïé ìÝ íáò” (4ïò áé þ íáò ì.×.), ìÜñ ìá ñï, Ñþ -ìç, Ìïõ óåß ï Âá ôé êá íïý.¸ñ ãï ôçò ñù ìáúêÞò ôÝ÷ íçò óõí äå äå ìÝ íï ìå åé äù ëï ëá ôñé êÝòðá ñá äü óåéò. Ôï èÝ ìá ôïõ êá ëïý ðïé ìÝ íá, åé äù ëï ëá ôñé êü áñ -÷é êÜ, á îé ï ðïé Þ èç êå á ðü ôï ×ñé óôé á íé óìü, ãé á ôß óõí äÝ èç êå ìåôï Äá âßä ôçò Âß âëïõ, ï ï ðïß ïò Þ ôáí âï óêüò êáé óôïí 23ïøáë ìü ôïõ ðå ñé Ý ãñá øå ôï Èå ü ùò Ü ãñõ ðíï ðïé ìÝ íá. Ïé ÷ñé -óôé á íïß èå ù ñïý óáí ü ôé á ðü å êåß Ü íôëç óå ôçí á öÞ ãç óÞ ôïõ ï×ñé óôüò óôçí ðá ñá âï ëÞ ãé á ôç óù ôç ñß á ôïõ ÷á ìÝ íïõ ðñï âÜ -ôïõ.Åéê. 2. “Ï êá ëüò ðïé ìÝ íáò” (424-450), øç öé äù ôü, Ñá âÝ íá,Ìáõ óù ëåß ï ôçò ÃÜë á Ðëá êß äé á.Ç å ðéñ ñï Þ ôçò åë ëç íé óôé êÞò æù ãñá öé êÞò åß íáé öá íå ñÞ óôïøç öé äù ôü ôïõ êá ëïý ðïé ìÝ íá. Ïé ìïñ öÝò ðá ñïõ óé Ü æï íôáé ìåöõ óé êü ôç ôá, ï ÷þ ñïò ðå ñé ãñÜ öå ôáé ãý ñù ôïõò, åíþ ôï ôñéó -äé Ü óôá ôï ôùí ìïñ öþí ðëÜ èå ôáé ìÝ óù ôïõ óêé ï öù ôé óìïý.962. Âõ æá íôé íÞ - ìå óáé ù íé êÞ ðå ñß ï äïò, á ðü ôïí 8ïáé þ íá Ý ùò ôï 1204. Ç âõ æá íôé íÞ ðå ñß ï äïò äé -á êñß íå ôáé óå ðñù ôï âõ æá íôé íÞ (Ý ùò ôï ôÝ ëïòôçò Åé êï íï ìá ÷ß áò, 843) êáé ôçí êõ ñß ùò âõ æá -íôé íÞ ðå ñß ï äï (Ý ùò ôçí ðôþ óç ôçò Êùí óôá íôé -íïý ðï ëçò óôá ÷Ý ñé á ôùí Âå íå ôþí, 1204).3. Õ óôå ñï âõ æá íôé íÞ ðå ñß ï äïò, ðïõ áñ ÷ß æåé ôï1204 êáé öôÜ íåé Ý ùò ôï 1453 (Ü ëù óç ôçòÊùí óôá íôé íïý ðï ëçò).4. Ìå ôá âõ æá íôé íÞ ðå ñß ï äïò, ðïõ áñ ÷ß æåé ìå ôÜôçí Ü ëù óç ôçò Êùí óôá íôé íïý ðï ëçò êáé öôÜ -íåé óôïí åë ëá äé êü ÷þ ñï ìÝ ÷ñé ôç óý óôá óçôïõ íå ï åë ëç íé êïý êñÜ ôïõò.Ç âõ æá íôé íÞ ôÝ÷ íç, ðïõ å ðç ñÝ á óå âá èé Ü ôç ãïô -èé êÞ, êõ ñé Üñ ÷ç óå ü ëï ôï Ìå óáß ù íá ìÝ ÷ñé êáé ôçí å -ðï ÷Þ ôçò Á íá ãÝí íç óçò.Ká ôå îï ÷Þí èå ï êñá ôé êü ôï Bõ æÜ íôé ï, ÷ñç óé ìï -ðïé åß ôçí ôÝ÷ íç ùò åí äé Ü ìå óï ìå ôá îý ïõ ñá íïý êáéãçò. H ôÝ÷ íç ãß íå ôáé ï õ ëé êüò öï ñÝ áò ôïõ ðíåõ ìá -ôé êïý êü óìïõ. ´Eôóé, óôçí á ðåé êü íé óç ôùí ìïñ öþíäåí ðñÝ ðåé ï êáëëéôÝ÷íçò íá åí äé á öÝ ñå ôáé ãé á ôçíõ ëé êÞ á ðü äï óç áë ëÜ êõ ñß ùò ãé á ôçí ðíåõ ìá ôé êÞ.Êá ôÜ ôçí ðá ëáé ï ÷ñé óôé á íé êÞ ðå ñß ï äï å öáñ ìü æå ôáéÝ íá êá èá ñÜ åë ëç íé óôé êü ðñü ôõ ðï. Áõ ôü ÷á ñá êôç ñß -æå ôáé á ðü ôç óá öÞ íåé á ôùí ðå ñé ãñáì ìÜ ôùí, ôç óõ -óôñï öÞ ôïõ óþ ìá ôïò, ôéò å ðé ìå ëç ìÝ íåò ðôõ ÷þ óåéòôùí åí äõ ìÜ ôùí, ðïõ á ðï äß äïõí ôïí ü ãêï ôùí óù -ìÜ ôùí, êáé ôç íá ôïõ ñá ëé óôé êÞ á ðü äï óç ôïõ ÷þ ñïõêáé ôùí ìïñ öþí ìå ôç ÷ñÞ óç ôùí ÷ñù ìÜ ôùí. Ôá èÝ -ìá ôá Ý ÷ïõí óõì âï ëé êü ÷á ñá êôÞ ñá ìå ðïë ëÜ äé á êï -óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á ðïõ ðñï Ýñ ÷ï íôáé á ðü á ðåé êï íß -óåéò ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò (óôá öý ëé á, á ìðÝ ëé á, ðëïß á,ðå ñé óôÝ ñé á, ðá ãþ íé á ê.Ü.) Þ á ðï äß äïõí êá èá ñÜóõì âï ëé êÜ óôïé ÷åß á, ü ðùò åß íáé ï óôáõ ñüò, ï é ÷èýò,ï á ìíüò Þ ï ðïé ìÝ íáò.Áñ ãü ôå ñá ç ôÝ÷ íç áñ ÷ß æåé íá á ðï ìá êñý íå ôáé ü -ëï êáé ðå ñéó óü ôå ñï á ðü ôá åë ëç íé óôé êÜ ðñü ôõ ðá,ôï åí äé á öÝ ñïí óôñÝ öå ôáé ðñïò ôïí å óù ôå ñé êü êü -óìï êáé ï á ãé ï ãñÜ öïò á äé á öï ñåß ãé á ôçí á íá ôï ìßáôùí óù ìÜ ôùí, ôá ï ðïß á åì öá íß æï íôáé ÷ù ñßò õ ëé êÞõ ðü óôá óç (å îáûëù ìÝ íá). É äé áß ôå ñç ðñï óï ÷Þ äß íå -ôáé óôçí á ðü äï óç ôïõ ðñï óþ ðïõ êáé é äß ùò ôùí ìá -ôé þí, ðïõ õ ðï âÜë ëïõí ôçí ðíåõ ìá ôé êü ôç ôá ôçò


ìïñ öÞò. Äåí åí äé á öÝ ñïõí ôá á ôï ìé êÜ ÷á ñá êôç ñé -óôé êÜ ôïõ ðñï ôý ðïõ, áë ëÜ ç óôá èå ñÞ é äÝ á ðïõ áõ -ôü å ìðå ñé Ý ÷åé. Ç âõ æá íôé íÞ åé êü íá åß íáé é äå á ëé óôé êÞ,á ðï ìá êñõ óìÝ íç á ðü ôç öõ óé êÞ á íá ðá ñÜ óôá óç.×á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçò åé êü íáò åß íáé ç é óï êå öá ëß á, çñõè ìé êÞ å ðá íÜ ëç øç, ç á îï íé êÞ óõì ìå ôñß á êáé ç é å -ñá ôé êÞ ðñï ï ðôé êÞ (ìé á áõ îï ìåß ù óç ôùí áí èñþ ðé -íùí äé á óôÜ óå ùí á íÜ ëï ãá ìå ôç óðïõ äáé ü ôç ôÜôïõò).Ç âõ æá íôé íÞ åé êü íá ÷ñåé á æü ôáí ôç óá öÞ íåé á ðïõôç ÷á ñá êôç ñß æåé, äé ü ôé ç á ðëü ôç ôá ôçò ìïñ öÞò Þ -ôáí ÷ñÞ óé ìç óôïõò ðé óôïýò ôçò åê êëç óß áò ïé ï ðïß -ïé äåí Þ îå ñáí íá äé á âÜ æïõí êáé Ý ôóé ç êá èá ñü ôç ôáôùí åé êü íùí ôïýò ðá ñÝ ðå ìðå óôá å ðåé óü äé á ôçò Á -ãß áò Ãñá öÞò. Ôçí å ðï ÷Þ ôçò Åé êï íï ìá ÷ß áò ïé åé êü -íåò (ðÝ ñá á ðü ôï äé äá êôé êü ôïõò ñü ëï) Ý ãé íáí ç á -íôá íÜ êëá óç å íüò õ ðåñ âá ôé êïý êü óìïõ. Óõ÷ íÜ ï“êÜ ìðïò ”* (öü íôï) ôçò åé êü íáò êá ëý ðôå ôáé ìå ëå -ðôÜ öýë ëá ÷ñõ óïý, ðïõ óõì âï ëß æåé ôï öùò ôçò á -ðï êÜ ëõ øçò êáé á ðï äß äåé ôï Ü ðåé ñï. Ïé ìïñ öÝòìïéÜ æïõí íá áé ù ñïý íôáé ìÝ óá ó’ áõ ôü ôï öùò, ôïõï ðïß ïõ ç ëá ìðñü ôç ôá óõì âï ëß æåé ôç ãÝ öõ ñá á íÜ -ìå óá óôï ãÞé íï êáé óôïí ïõ ñÜ íé ï êü óìï. Ùò ðñïòôç óýí èå óç ïé åé êü íåò ïñ ãá íþ íï íôáé: 1) óå ôñé ãù -íé êÞ êáé á ðü ëõ ôá óõì ìå ôñé êÞ äé Ü ôá îç, å êá ôÝ ñù èåíå íüò êå íôñé êïý Ü îï íá, 2) á óýì ìå ôñá ãý ñù á ðü Ý -íá êÝ íôñï âÜ ñïõò. Êáé óôéò äý ï ðå ñé ðôþ óåéò ï Ü -îï íáò êáé ôï êÝ íôñï âÜ ñïõò ôçò óýí èå óçò ôï íß æï -íôáé ãé á íá äï èåß Ýì öá óç óôï ðå ñé å ÷ü ìå íï ôçò ðá -ñÜ óôá óçò. Óôá óç ìåß á áõ ôÜ ôï ðï èå ôåß ôáé ìé á ìå ãá -ëý ôå ñç ìïñ öÞ Þ óêç íÞ ðïõ á íá ãíù ñß æå ôáé ùò çóç ìá íôé êü ôå ñç óôç óýí èå óç.ÌÝ ÷ñé ôïí 5ï áé þ íá ì.×. ç ãëõ ðôé êÞ, ç ðñï ôï ìÞêáé ôï á íÜ ãëõ öï ÷ñç óé ìï ðïé Þ èç êáí á ðü ôïõò ðñþ -ôïõò ÷ñé óôé á íïýò ãé á íá á ðåé êï íé óôåß ï ×ñé óôüò êáéíá äé á êï óìç èïýí ïé óáñ êï öÜ ãïé. Áñ ãü ôå ñá ü ìùòå ðé êñÜ ôç óå ç Ü ðï øç íá ìçí õ ðÜñ ÷ïõí á ãÜë ìá ôá,ãé á ôß áõ ôÜ ðá ñÝ ðå ìðáí óå åé äù ëï ëá ôñé êÝò ìïñ -öÝò, ãå ãï íüò ðïõ Ý êá íå ðï ëý äý óêï ëç ôç óýë ëç øçôçò é äÝ áò ôïõ á ü ñá ôïõ êáé ðá íôï äý íá ìïõ Èå ïý.´Ï ôáí ôï Ýñ ãï ãß íå ôáé ôñéó äé Ü óôá ôï, á ðï êôÜ õ ðü -óôá óç õ ëé êÞ êáé ç ý ëç åß íáé êÜ ôé ðïõ äåí á öï ñÜ êá -èü ëïõ ôç ÷ñé óôé á íé êÞ èñç óêåß á.´Ï ôáí ïé ÷ñé óôé á íïß áõ îÞ èç êáí êáé ìðï ñïý óáííá á óêïýí å ëåý èå ñá ôá ëá ôñåõ ôé êÜ ôïõò êá èÞ êï -íôá, á íá æÞ ôç óáí êáé á íÜ ëï ãïõò ìíç ìåé á êïýò ÷þ -ñïõò ëá ôñåß áò. ¸ ôóé, ÷ôß óôç êáí ìå ãÜ ëåò áß èïõ óåòÞ óôï Ýò, ìå å ðß ìç êåò ïñ èï ãþ íé ï ó÷Þ ìá, ðïõ ëÝ ãï -íôáí “âá óé ëé êÝò ” (âá óé ëé êÞ áß èïõ óá).Tá ëá ôñåõ ôé êÜ êôß ñé á ôçò âõ æá íôé íÞò áñ ÷é ôå êôï -íé êÞò á íÞ êïõí óå äé Ü öï ñïõò ôý ðïõò. Ï êõ ñé ü ôå -ñïò åß íáé ç âá óé ëé êÞ, ç ï ðïß á ðñï Ýñ ÷å ôáé á ðü ôï á -íôß óôïé ÷ï ñù ìáúêü êôß óìá. Óôïõò ñù ìáúêïýò ÷ñü -íïõò ôï êôß ñé ï áõ ôü ÷ñç óé ìï ðïé ïý íôáí åß ôå ùò ÷ñç -ìá ôé óôÞ ñé ï åß ôå ùò äé êá óôÞ ñé ï Þ á êü ìá ùò ÷þ ñïòóõ íÜ èñïé óçò (óõ íÞ èùò êï íôÜ óôçí á ãï ñÜ). ¸ôóé,äåí Þ ôáí óõí äå äå ìÝ íï ìå ôçí åé äù ëï ëá ôñé êÞ èñç -óêåß á êáé åß ÷å áñ êå ôÜ ìå ãÜ ëåò äé á óôÜ óåéò, þ óôå íáå îõ ðç ñå ôåß ôéò óõ íá èñïß óåéò ôùí ðñþ ôùí (á íá ãíù -ñé óìÝ íùí ðé á) ÷ñé óôé á íé êþí ï ìÜ äùí. H ÷ñé óôé á íé êÞâá óé ëé êÞ åß íáé Ý íá å ðß ìç êåò êôß ñé ï ìå êå íôñé êü êá ôÜìÞ êïò Ü îï íá êáé ìðï ñåß íá åß íáé ìï íü êëé ôç Þ ðï ëý -êëé ôç. Óôïí åë ëá äé êü ÷þ ñï õ ðå ñé ó÷ý åé ï ôý ðïò ôçòîõ ëü óôå ãçò âá óé ëé êÞò, ìå îý ëé íç äßñ ñé ÷ôç óôÝ ãç. Hâá óé ëé êÞ á ðï ôå ëåß ôáé á ðü ôï áß èñé ï, á ðü ôï íÜñ èç -êá*, ü ðïõ óõ íá èñïß æï íôáé ïé ðé óôïß êáé ðá ñá ìÝ -íïõí êá ôÜ ôç ëåé ôïõñ ãß á ïé ìç ìõ ç ìÝ íïé (á âÜ ðôé -óôïé), êáé á ðü ôïí êõ ñß ùò íá ü ìå ïñ èï ãþ íé ï ó÷Þ ìá,ï ï ðïß ïò ÷ù ñß æå ôáé óå êëß ôç á ðü äý ï Þ ðå ñéó óü ôå -ñåò êé ï íï óôïé ÷ß åò. H åß óï äïò óôï íá ü å ðé ôñå ðü ôáíá ðü ôéò ðý ëåò (êÜ èå êëß ôïò åß ÷å á ðü ìß á ðý ëç). Óôáá íá ôï ëé êÜ ôïõ íá ïý âñßóêåôáé ôï é å ñü ìå ôçí Aãß áÔñÜ ðå æá.297


Óôç âõ æá íôé íÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ÷ñç óé ìï ðïé Þ èç êå,ðá ñÜë ëç ëá ìå ôç âá óé ëé êÞ, êáé ï ôý ðïò ôïõ ðå ñß êå -íôñïõ êôé ñß ïõ. Ï ôýðïò áõôïò ðñï åñ ÷ü ôáí á ðü ôáêõ êëé êÜ êôß ñé á ìå ôéò èï ëù ôÝò óôÝ ãåò, ìé á áñ ÷é ôå -êôï íé êÞ ìïñ öÞ ðïõ ôç ÷ñç óé ìï ðïé ïý óáí óõ÷ íÜ ïéÑù ìáß ïé óôçí êá ôá óêåõ Þ ìáõ óù ëåß ùí, èåñ ìþí áë -ëÜ êáé íá þí, ìå êõ ñé ü ôå ñï ðá ñÜ äåéã ìá ôï ÐÜí èå ïíôçò Ñþ ìçò. Ï óõíäõáóìüò ôçò âá óé ëé êÞò êáé ôïõðå ñß êå íôñïõ êôé ñß ïõ, áë ëÜ êáé ç å ðé èõ ìß á äç ìé ïõñ -ãß áò å íüò ÷þ ñïõ ìå Ýì öá óç óôï êå íôñé êü ôìÞ ìá,äç ëá äÞ ôïí ôñïý ëï, èá ï äç ãÞ óïõí óôçí êá ôá -óêåõÞ ôçò ðå ñß öç ìçò âá óé ëé êÞò ôçò Aãß áò Óï öß áòóôçí Kùí óôá íôé íïý ðï ëç êáé Üë ëùí ôñïõ ëáß ùí ôý -ðùí, ìå ôá îý ôùí ï ðïß ùí ï óðïõ äáé ü ôå ñïò åß íáé ïóôáõ ñï åé äÞò åã ãå ãñáì ìÝ íïò * ìå ôñïý ëï. Ç âõ æá -íôé íÞ ôÝ÷ íç êáé áñ ÷é ôå êôï íé êÞ äé á äü èç êáí ìÝ óùôïõ ÷ñé óôé á íé óìïý óôçí Á íá ôï ëé êÞ Åõ ñþ ðç.ÅÉ­ÊÏ­ÍÏ­ÃÑÁ­ÖÉ­ÊÏ­ ÐÑÏ­ÃÑÁÌ­ÌÁ­ ÔÏÕ­ ÅíÃÅ­ÃÑÁÌ­-ÌÅ­ÍÏÕ­ÓÔÁÕ­ÑÏ­ÅÉ­ÄÏÕÓ­ÍÁ­ÏÕ“Óôéò âá óé ëé êÝò ç äé á êü óìç óç Þ ôáí ðá ñá ôá êôé êÞ êáéá öç ãç ìá ôé êÞ. Ôá ãå ãï íü ôá ôçò Á ãß áò Ãñá öÞò äé á äÝ -÷ï íôáí ôï Ý íá ôï Üë ëï ìå á ðü ëõ ôç ÷ñï íï ëï ãé êÞ óåé -ñÜ. Ðá ñÜë ëç ëá ü ìùò ìå ôïí íÝ ï ôý ðï íá ïý äç ìé ïõñ -ãåß ôáé êáé Ý íá êáé íïýñ ãé ï åé êï íï ãñá öé êü ðñü ãñáì ìáãé á ôç äé á êü óìç óÞ ôïõ. Ðñü êåé ôáé ãé á Ý íáí äïã ìá ôé êüêý êëï, ü ðïõ ôï íß æï íôáé äý ï êý ñé á äüã ìá ôá ôçò ÷ñé -óôé á íé êÞò èñç óêåß áò: ç Å íáí èñþ ðç óç ôïõ ×ñé óôïýêáé ç Èõ óß á ôïõ ðÜ íù óôï Óôáõ ñü ãé á ôç óù ôç ñß á ôçòáí èñù ðü ôç ôáò. Êáé ç ëåé ôïõñ ãß á ðïõ ôå ëåß ôáé óôï íá -ü á íá öÝ ñå ôáé óôá ß äé á äüã ìá ôá. ¸ ôóé õ ðÜñ ÷åé óõ íÜñ -ôç óç á íÜ ìå óá óôçí åé êï íï ãñá öß á êáé ôç ëåé ôïõñ ãß á,êáé á ðü ôïí 11ï áé þ íá ç ðñþ ôç å ìðíÝ å ôáé á ðü ôç äåý -ôå ñç ï ëï Ý íá êáé ðå ñéó óü ôå ñï, êáé áõ ôÞ ç ó÷Ý óç öôÜ -íåé óôï á ðü ãåé ü ôçò ôïí 14ï áé þ íá.Óôçí êüã ÷ç ôçò á øß äáò ôïõ é å ñïý ç Ðá íá ãß á ìå ôïÈåß ï ÂñÝ öïò óõì âï ëß æåé ôçí å íáí èñþ ðç óç ôïõ ×ñé -óôïý. Óôïí ôñïýë ëï åé êï íß æï íôáé ï Ðá íôï êñÜ ôï ñáò,ðñï öÞ ôåò êáé ìå ñé êÝò öï ñÝò êáé Üë ëåò èåß åò äõ íÜ -ìåéò, óôá óöáé ñé êÜ ôñß ãù íá ïé åõ áã ãå ëé óôÝò, êáé óôéòêá ìÜ ñåò óêç íÝò á ðü ôç æù Þ ôïõ ×ñé óôïý. Ïé óêç íÝòáõ ôÝò óôçí áñ ÷Þ Þ ôáí äþ äå êá, ôï ëå ãü ìå íï “Äù äå êÜ -ïñ ôï”, äç ëá äÞ ïé óðïõ äáé ü ôå ñåò å ïñ ôÝò ôïõ ëåé ôïõñ -ãé êïý Ý ôïõò: Åõ áã ãå ëé óìüò ôçò Èå ï ôü êïõ, ÃÝí íç óçôïõ ×ñé óôïý, Õ ðá ðá íôÞ, ÂÜ ðôé óç, Ìå ôá ìüñ öù óç, ¸ -ãåñ óç ôïõ Ëá æÜ ñïõ, Âáúï öü ñïò, Óôáý ñù óç, Á íÜ óôá -óç, Á íÜ ëç øç, Ðå íôç êï óôÞ, Êïß ìç óç ôçò Ðá íá ãß áò. Ïêý êëïò áõ ôüò èá å ìðëïõ ôé óôåß óôá äé á êÜ êáé ìå Üë ëåòóêç íÝò á ðü ôïí åõ áã ãå ëé êü êý êëï Þ á ðü ôç æù Þ ôçòÐá íá ãß áò êáé äé á öü ñùí á ãß ùí. Ôá êá ôþ ôå ñá ìÝ ñç ôùíôïß ÷ùí ôùí íá þí êá ôá ëáì âÜ íïõí ìïñ öÝò á ãß ùí. Óôéòåê êëç óß åò ìå øç öé äù ôÞ äé á êü óìç óç ôá øç öé äù ôÜ êá -ôá ëáì âÜ íïõí ôïí ôñïýë ëï, ôçí á øß äá êáé ôéò êá ìÜ ñåò,å íþ ôá õ ðü ëïé ðá ìÝ ñç êá ëý ðôï íôáé ìå ðï ëý ÷ñù ìáìÜñ ìá ñá, ôçí ïñ èï ìáñ ìÜ ñù óç. Ôï ðñü ôõ ðï áõ ôü, ãé -á ôç äé á êü óìç óç ôùí ìå óï âõ æá íôé íþí åê êëç óé þí,ðñï óöÝ ñïõí äý ï åê êëç óß åò ðïõ ÷ôß óôç êáí óôçí Êùí -óôá íôé íïý ðï ëç ìå ôÜ ôçí åé êï íï ìá ÷é êÞ êñß óç êáé ðïõãíù ñß æïõ ìå óÞ ìå ñá á ðü ðå ñé ãñá öÝò. Ðñü êåé ôáé ãé áôçí åê êëç óß á ôçò Èå ï ôü êïõ óôï ÌÝ ãá Ðá ëÜ ôé ïí, ðïõ÷ôß óôç êå á ðü ôïí Ìé ÷á Þë ô (ôç ÍÝ á ôïõ Âá óé ëåß ïõ Á´)êáé ãíù ñß æïõ ìå á ðü ðå ñé ãñá öÞ óå ï ìé ëß á ôïõ ðá ôñé -Üñ ÷ç Öþ ôé ïõ, êáé ôï íá ü ôùí Á ãß ùí Á ðï óôü ëùí, ðïõå ðé óêåõ Ü óôç êå ôçí å ðï ÷Þ ôïõ Âá óéëåß ïõ Á´ êáé ìáò åß -íáé å ðß óçò ãíù óôüò á ðü ðå ñé ãñá öÝò ôïõ Êùí óôá íôß -íïõ Ñü äé ïõ (931-944) êáé ìå ôá ãå íÝ óôå ñá ôïõ Íé êü ëá -ïõ Ìå óá ñß ôç (1198-1203). Äé á öï ñå ôé êü óý óôç ìá åé êï -íï ãñÜ öç óçò, ü ðïõ ðëå ï íÜ æïõí ïé ìå ìï íù ìÝ íåò ìïñ -öÝò ôùí á ãß ùí, ðñï ôåß íåé ìé á åê êëç óß á ðïõ Ý ÷ôé óåóôçí Êùí óôá íôé íïý ðï ëç ï ìÜ ãé óôñïò Óôõ ëé á íüò Æá -ïý óçò (890) êáé ãíù ñß æïõ ìå ï ìïß ùò á ðü ðå ñé ãñá öÞóå ï ìé ëß á ôïõ ËÝ ï íôá ÓÔ´. Ôï äåý ôå ñï áõ ôü óý óôç ìáäé á êü óìç óçò åß ÷å ìé êñü ôå ñç äé Ü äï óç, áë ëÜ ôï óõ íá -íôïý ìå óå óç ìá íôé êÝò åê êëç óß åò, ü ðùò ôï êá èï ëé êüôçò Ìï íÞò ôïõ Ï óß ïõ Ëïõ êÜ óôç Öù êß äá”..Íáõ óé êÜ Ðáí óå ëÞ íïõ, Âõ­æá­íôé­íÞ­æù­ãñá­öé­êÞ.­Ç­âõ­æá­íôé­íÞ­êïé­íù­íß­á­ êáé­ ïé­ åé­êü­íåò­ ôçò, Á èÞ íá 2000, óåë.139-141.98


3Eéê. 3. Ï áõ ôï êñÜ ôï ñáò É ïõ óôé íé á íüò êáé ç á êï -ëïõ èß á ôïõ, (547 ðåñßðïõ), øç öé äù ôü, Ñá -âÝí á, ´Á ãé ïò Âé ôÜ ëé ïò.Ïé ìïñ öÝò åß íáé ðá ñá ôå ôáã ìÝ íåò ç ìß á äß ðëáóôçí Üë ëç, óå ìå ôù ðé êÞ óôÜ óç, ÷ù ñßò ôçí ðá ñá ìé -êñÞ Ýê öñá óç óôï ðñü óù ðï. Ôá ðü äé á ôïõò öáß -íå ôáé óáí íá ìçí ðá ôïýí óôç ãç. Ï áõ ôï êñÜ ôï ñáòÉ ïõ óôé íé á íüò âñß óêå ôáé óôï êÝ íôñï ôçò åé êü íáò,óå ðá ñá ôá êôé êÞ é óï êå öá ëß á ìå ôïõò á êï ëïý èïõòôïõ. Ôá ðñþé ìá âõ æá íôé íÜ øç öé äù ôÜ öé ëï ôå÷ íÞ -èç êáí óôç Ñá âÝ íá êáé Ý öôá óáí óå ìé á öÜ óç ù -ñé ìü ôç ôáò ü ôáí á ðÝ êôç óáí äõ íá ôÜ ÷ñþ ìá ôá êáéóêé Ýò, Ý íôï íá ðå ñé ãñÜì ìá ôá êáé ìé á Ý íôï íç åê -öñá óôé êü ôç ôá óôá âëÝì ìá ôá ôùí á ðåé êï íé æï ìÝ -íùí.Åéê. 4. Ï ðïë ëá ðëá óé á óìüò ôùí Üñ ôùí, øç öé äù -ôü êáé öýë ëá ÷ñõ óïý, Ñá âÝ íá, ´Á ãé ïò Á -ðïë ëé íÜ ñé ïò.Á ðü ôéò ðñþ ôåò á êü ìç âõ æá íôé íÝò á íá ðá ñá óôÜ -óåéò ðïõ âëÝ ðïõ ìå óôéò åê êëç óß åò ðá ñïõ óé Ü æï -íôáé å ðåé óü äé á á ðü ôç æù Þ ôïõ ×ñé óôïý, ôùí Á ðï -óôü ëùí êáé ôùí Á ãß ùí. Ôï óõ ãêå êñé ìÝ íï øç öé -äù ôü ðá ñïõ óé Ü æåé ôï ×ñé óôü óôï êÝ íôñï ôçò óýí -èå óçò íá öï ñÜ åé Ý íáí ðïñ öõ ñü ìáí äý á, óáí áõ -ôï êñÜ ôï ñáò. Åß íáé ôï ìü íï óôïé ÷åß ï ðïõ ôïí êÜ -íåé íá îå ÷ù ñß æåé á ðü ôéò õ ðü ëïé ðåò ìïñ öÝò, å -êôüò á ðü ôï ãå ãï íüò ü ôé åß íáé ëß ãï øç ëü ôå ñïò á -ðü ôïõò Á ðï óôü ëïõò. Ç åé êü íá á öç ãåß ôáé ôï èáý -ìá ôïõ ðïë ëá ðëá óé á óìïý ôùí Üñ ôùí êáé ôùí øá -ñé þí, ü ôáí Ý ðñå ðå íá ôñá öïýí ÷é ëé Ü äåò ðé óôïß ïéï ðïß ïé Ü êïõ ãáí ôç äé äá óêá ëß á ôïõ. Ç åé êü íá å ðé -êå íôñþ íå ôáé á öå íüò óôï èáý ìá, á öå ôÝ ñïõ óôçìå ãá ëï ðñÝ ðåé á ôïõ ×ñé óôïý. Ïé ìïñ öÝò ôùí Á ðï -óôü ëùí óôÝ êï íôáé á êß íç ôåò ìÝ óá óôï ÷ñõ óü öùòôùí øç öß äùí ôïõ “êÜ ìðïõ”, ðïõ ìáò ìå ôá öÝ ñåéóå Ý íá ìå ôá öõ óé êü ÷þ ñï.45Åéê. 5. Ï Ðá íôï êñÜ ôï ñáò (11ïò áé þ íáò), øç öé -äù ôü ôñïý ëïõ, Ìï íÞ Äáö íßïõ.Óôï êá èï ëé êü ôçò Ìï íÞò Äáö íß ïõ ç åé êü íá ôïõÐá íôï êñÜ ôï ñá äå óðü æåé óôïí ôñïý ëï. Ó’ áõ ôÞ ôçíåé êü íá öáß íå ôáé ç ìå ãÜ ëç ù ñé ìü ôç ôá ôçò ôå÷ íé êÞòôïõ øç öé äù ôïý. Ï ×ñé óôüò áðåéêïíßæåôáé áõ óôç -ñüò ìå óõ íï öñõ ù ìÝ íï ðñü óù ðï êáé ðñï êá ëåßäÝ ïò ìå ôçí ðá íôï äõ íá ìß á ðïõ åê ðÝ ìðå ôáé á ðüôçí Ýê öñá óÞ ôïõ.99


6Åéê. 6. Á íù íý ìïõ, “Ï ×ñé óôüò Ðá íôï êñÜ ôùñ” (ðñþ ôï ìé óü ôïõ6ïõ áé þ íá), öï ñç ôÞ åé êü íá*, å ãêáõ óôé êÞ ôå÷ íé êÞ, Ìï íÞ Óé -íÜ.Ìß á á ðü ôéò ðá ëáé ü ôå ñåò åé êü íåò, ðïõ ÷ñï íï ëï ãïý íôáé ðñéí á ðüôçí åé êï íï êëá óôé êÞ êñß óç êáé óþ èç êå ãé á ôß âñé óêü ôáí óôç óõë ëï -ãÞ ôçò Ìï íÞò Óé íÜ, ç ï ðïß á å êåß íç ôçí å ðï ÷Þ Þ ôáí óå éó ëá ìé êÞðå ñé ï ÷Þ. Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò Ý ÷åé á ðï äþ óåé ôçí åé êü íá ìå ìé á é äé áß ôå -ñç ðíåõ ìá ôé êü ôç ôá. Ôï âëÝì ìá ôïõ ×ñé óôïý ìïé Ü æåé á ðü ìá êñï,óáí íá åß íáé ðÝ ñá á ðü ôï ÷ñü íï. Ìðï ñåß ï êáë ëé ôÝ÷ íçò íá ìçãíþ ñé æå ôçí ý ðáñ îç ôùí ðïñ ôñÝ ôùí ôïõ Öá ãé ïýì, ù óôü óï ç åê -öñá óôé êÞ äý íá ìç ôçò åé êü íáò ôïõ ×ñé óôïý åß íáé ó÷å äüí ôáõ ôü óç -ìç ìå áõ ôÞí ôùí ðïñ ôñÝ ôùí. Óå ðïë ëÝò åé êü íåò ðá ñá ôç ñïý ìå ìé -á á íå óôñáì ìÝ íç ðñï ï ðôé êÞ, ðïõ äåß÷ íåé ü ôé ï á ãé ï ãñÜ öïò âëÝ -ðåé ôçí åé êü íá “á ðü ìÝ óá” êáé ü ÷é Ý îù áð’ áõ ôÞí, ü ðùò èá óõì -âåß áñ ãü ôå ñá ìå ôçí á íá ãåí íç óé á êÞ ðñï ï ðôé êÞ. Ïé á ãé ï ãñÜ öïéôéò ðå ñéó óü ôå ñåò öï ñÝò ðá ñá ìÝ íïõí á íþ íõ ìïé.Åéê. 7. Ì. Ðáí óåëÞ íïõ, “Ï ×ñé óôüò êáé ï Á ðü óôï ëïò É ù Üí íçò”,ëå ðôï ìÝ ñåé á ôïõ Ìõ óôé êïý Äåß ðíïõ (1290 ðå ñß ðïõ), íù ðï -ãñá öß á*, ¢ ãé ï ¼ ñïò, Ìï íÞ Ðñù ôÜ ôïõ.Ïé ìïñ öÝò ðá ñïõ óé Ü æï íôáé ìå Ý íôï íç ÷ñù ìá ôé êü ôç ôá êáé ðëá óôé -êü ôç ôá. Ðñï âÜë ëïõí ìÝ óá á ðü ôï öùò êáé ôç óêé Ü, åíþ ïé å ðé -äñÜ óåéò á ðü ôç äõ ôé êÞ æù ãñá öé êÞ åß íáé öá íå ñÝò. Ôï Ýñ ãï åß íáé÷á ñá êôç ñé óôé êü ôçò ìá êå äï íé êÞò ó÷ï ëÞò.Åéê. 8. “Ç åéò ´Á äïõ êÜ èï äïò ôïõ ×ñé óôïý” (Á íÜ óôá óç), ëå ðôï ìÝ -ñåé á (1315-1320), íù ðï ãñá öß á, Êùí óôá íôé íïý ðï ëç, Ìï -íÞ ôçò ×þ ñáò, ðá ñåê êëÞ óé ï.¸ íá Ý íôï íï öùò ðëáé óé þ íåé ôï óþ ìá ôïõ ×ñé óôïý, óôéò êé íÞ óåéòôïõ ï ðïß ïõ äß íå ôáé ìå ãÜ ëç Ýì öá óç, å íþ ôï Ýí äõ ìÜ ôïõ ÷á ñá êôç -ñß æå ôáé á ðü ðëïý óé åò ðôõ ÷þ óåéò ìå ôï íé êÝò äé á êõ ìÜí óåéò ôïõëåõ êïý ÷ñþ ìá ôïò. Óå á íôß èå óç ìå áõ ôÞ ôçí Ý íôï íç öù ôåé íü ôç ôáâñß óêå ôáé ôï ôìÞ ìá ôçò åé êü íáò ðïõ ðå ñé âÜë ëåé ôï ×ñé óôü êáéóõì âï ëß æåé ôïí ¢ äç.7Åéê. 9. Èå ï öÜ íïõò ôïõ Êñçôüò, ëå ðôï ìÝ ñåé á ôïé÷ïãñáößáò á ðüôï íáü ôïõ Á ãß ïõ Íé êï ëÜ ïõ Á íá ðáõ óÜ (1527), Ìå ôÝ ù ñá.´Åñ ãï ôçò íå ü ôç ôáò ôïõ á ãé ï ãñÜ öïõ, Ý ÷åé ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçòêñç ôé êÞò ó÷ï ëÞò. Ôá óþ ìá ôá äåí Ý ÷ïõí öõ óé êÝò á íá ëï ãß åò, áë -ëÜ ìå ôá ðëÜ èï íôáé óå Ý íáí ðíåõ ìá ôé êü öï ñÝ á Ü äåé ï á ðü óÜñ êáêáé ãÞé íï ðüíï, ðïõ ïõ óé á óôé êÜ åê öñÜ æåé ôçí ðíåõ ìá ôé êü ôç ôá êáéôç ìá êá ñé ü ôç ôá ìå óôü ÷ï íá ðñï âÜ ëåé ôçí á èá íá óß á ôçò øõ ÷Þòêáé ôçí á ðü ëáõ óç å íüò íÝ ïõ, Üõ ëïõ êáé ðá ñá äåé óÝ íé ïõ êü óìïõ.Åéê. 10. Ôñß ðôõ ÷ï Áñ ìðá âßë (11ïò áé þ íáò), å ëå öá íôï óôü, Ðá ñß -óé, Ìïõ óåß ï Ëïý âñïõ.Ç ãëõ ðôé êÞ å îõ ðç ñÝ ôç óå ôéò á íÜ ãêåò ôçò Ïñ èü äï îçò Åê êëç óß áò,ìå ôá óêá ëß óìá ôá óôï ìÜñ ìá ñï êáé óôï îý ëï, ôá ï ðïß á óôü ëé æáíôá ôÝ ìðëá ôùí íá þí, ôá åé êï íï óôÜ óé á, ôïõò èñü íïõò, êá èþò êáéìå ðïé êß ëá äé á êï óìç ôé êÜ ìï ôß âá. Äåí ðñü êåé ôáé ãé á ðå ñß ï ðôç ãëõ -ðôé êÞ, áë ëÜ êõ ñß ùò ãé á á íÜ ãëõ öá, îõ ëü ãëõ ðôá, ðå ñß ôå ÷íåò öé ãïý -ñåò å ðÜ íù óå ÷ñõ óü Þ á óÞ ìé ðïõ óôü ëé æáí ôá å îþ öõë ëá ôùí Åõ -áã ãå ëß ùí, êá èþò êáé èáõ ìÜ óé á äé á êï óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á ëá îåõ ìÝ -íá å ðÜ íù óôá êé ï íü êñá íá ôùí íá þí, ôùí å ðé óêï ðé êþí èñü íùíê.á.100


8910101


1112102


13Åéê. 11. Pï ôü íôá (ðñéí á ðü ôï 306 ì.×.), äé Ü ìå ôñïò ôñïý ëïõ24,5 ì., ðÜ ÷ïò ôïß ÷ïõ 6,3 ì., Èåó óá ëï íß êç.Áñ ÷é êÜ ÷ôß óôç êå ùò Máõ óù ëåß ï ôïõ Ãá ëÝ ñé ïõ êáé áñ ãü ôå ñáìå ôá óêåõ Ü óôç êå óå åê êëç óß á ôïõ Aãß ïõ Ãå ùñ ãß ïõ. Ôá ðå ñß êå -íôñá êôß ñé á, ôùí ï ðïß ùí ç êá ôá óêåõ Þ óôç ñß æå ôáé óôéò ãíþ óåéòôùí èï ëù ôþí óôïé ÷åß ùí ôçò ñù ìáúêÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò, ÷ñç -óß ìåõ áí óôç âõ æá íôé íÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞ êõ ñß ùò ùò âá ðôé óôÞ ñé á.Ï óõí äõ á óìüò âá óé ëé êÞò êáé ðå ñß êå íôñïõ êôé ñß ïõ, ìå ôçí õ -ðå ñý øù óç ôïõ ç ìé óöáé ñé êïý ôñïý ëïõ óôï ìÝ óï ôïõ êå íôñé êïýêëß ôïõò ôçò âá óé ëé êÞò, ï äÞ ãç óå óé ãÜ óé ãÜ óôçí á íÜ ðôõ îç å -íüò íÝ ïõ áñ ÷é ôå êôï íé êïý ôý ðïõ ìå ðïë ëÝò ðá ñáë ëá ãÝò. ÌåÜë ëá ëü ãé á, ç ìå ôá ôñï ðÞ ôçò ïñ èï ãþ íé áò êÜ ôï øçò óå óôáõ -ñï åé äÞ ó÷Þ ìá ôá êáé ç å îÝ ëé îç ôùí èï ëù ôþí êá ôá óêåõ þí (êá -ìÜ ñåò, ôñïý ëïé å ðÜ íù óå ôý ìðá íá*, ôü îá) óõí äõ Ü óôç êáíóôçí ðï ñåß á ôçò âõ æá íôé íÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò êáé ðá ñÞ ãá ãáí,ðåñ íþ íôáò á ðü äé Ü öï ñåò öÜ óåéò, ôïõò óôáõ ñï åé äåßò åã ãå -ãñáì ìÝ íïõò íá ïýò.Åéê. 12. Âá óé ëé êÞ ôïõ Á ãß ïõ Äç ìç ôñß ïõ, Èåó óá ëï íß êç.×ôß óôç êå óôá ôÝ ëç ôïõ 5ïõ áé þ íá óôï óç ìåß ï ü ðïõ ìáñ ôý ñç -óå ï ‘Aãé ïò Äç ìÞ ôñé ïò. Eß íáé ðå íôÜ êëé ôç ìå ôÝó óå ñéò êé ï íï -óôïé ÷ß åò êáé óôï å óù ôå ñé êü Þ ôáí äé á êï óìç ìÝ íç ìå ðï ëý ÷ñù -ìåò ïñ èï ìáñ ìá ñþ óåéò. Ðïë ëÝò öï ñÝò ðñï êåé ìÝ íïõ íá öé -ëï ôå÷ íç èïýí øç öé äù ôÝò ðá ñá óôÜ óåéò (ý óôå ñá á ðü á ðáß ôç óçôùí äù ñç ôþí) á öáé ñïý íôáí êÜ ðïé åò ìáñ ìÜ ñé íåò ðëÜ êåò, ãéáíá äç ìé ïõñ ãç èåß ï êá ôÜë ëç ëïò ÷þ ñïò. Aðü ôï å îù ôå ñé êü äé -á êñß íï íôáé ïé ÷ù ñé óôÝò óôÜè ìåò ôùí óôå ãþí êáé ôï å ãêÜñ óé -ï êëß ôïò. Tï ìÞ êïò ôçò åê êëç óß áò åß íáé ðÜ íù á ðü 55 ìÝ ôñá.H åê êëç óß á êÜ ç êå óôçí ðõñ êá ãé Ü ôçò Èåó óá ëï íß êçò ôï 1917êáé îá íá ÷ôß óôç êå áñ ãü ôå ñá. Óþ èç êáí ü ìùò áñ êå ôÜ ôìÞ ìá ôáôïõ áñ ÷é êïý íá ïý.Åéê. 13. Ðá íá ãß á ôùí Xáë êÝ ùí (1028), Èåó óá ëï íß êç.H åê êëç óß á á êï ëïõ èåß ôï óôáõ ñï åé äÞ åã ãå ãñáì ìÝ íï ôý ðï,ðïõ åß íáé ï êõ ñé ü ôå ñïò ôý ðïò ôçò âõ æá íôé íÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò.Ó’ áõ ôïýò ôïõò íá ïýò ï êå íôñé êüò ôñïý ëïò á êïõ ìðÜ óå ôÝó -óå ñéò êß ï íåò (ðåó óïýò) êáé óôá ôÝó óå ñá ôü îá ðïõ å íþ íïõíôïõò êß ï íåò. Tï óôáõ ñé êü ó÷Þ ìá öáß íå ôáé êá èá ñÜ óôçí êÜ ôï -øç êáé óôç óôÝ ãá óç ôïõ íá ïý.“Äý ï óç ìá íôé êÝò ó÷ï ëÝò á ãé ï ãñá öß áò ðïõ åß ÷áí ùòá öå ôç ñß á ôçí Êùí óôá íôé íïý ðï ëç, Þ ôáí ç Ìá êå äï íé êÞêáé ç Êñç ôé êÞ, å ðåé äÞ ôá ðå ñéó óü ôå ñá ìíç ìåß á ôçòðñþ ôçò óþ æï íôáé óôç Ìá êå äï íß á ìå êÝ íôñï ôç Èåó -óá ëï íß êç, ðïõ ðá ñïõ óß á æå ìå ãÜ ëç ðíåõ ìá ôé êÞ êáéêáë ëé ôå÷ íé êÞ êß íç óç, å íþ ôçò äåý ôå ñçò ç ôå ëé êÞ äé á -ìüñ öù óç Ý ãé íå óôçí ÊñÞ ôç ãý ñù óôá ôÝ ëç ôïõ 15ïõáé þ íá.Å êôüò áõ ôïý ïé êõ ñé ü ôå ñïé åê ðñü óù ðïé Þ ôáí Êñç ôé -êïß. Ôá Ýñ ãá ôçò Ìá êå äï íé êÞò ó÷ï ëÞò á íÜ ãï íôáé óôï14ï áé þ íá êáé êõ ñé ü ôå ñïò åê ðñü óù ðïò åß íáé ï Ìá -íïõ Þë Ðáí óÝ ëç íïò á ðü ôç Èåó óá ëï íß êç.Ôá Ýñ ãá å ìðíÝ ï íôáé á ðü ôïí á íá ãåí íç ôé êü Ü íå ìï å -êåß íçò ôçò å ðï ÷Þò. Åß íáé Ýñ ãá æù ãñá öé êÞò ôçò áõ ëÞòêáé ôùí ìïñ öù ìÝ íùí ôÜ îå ùí. Ôá ÷á ñá êôç ñß æïõí ïéæù ç ñÝò êé íÞ óåéò, ç å ëåõ èå ñß á êáé ï ñå á ëé óìüò. Ïé ôü -íïé ôùí ÷ñù ìÜ ôùí åß íáé æù ç ñïß.Ïé óêç íÝò ôùí ôïé ÷ï ãñá öé þí ðá ñá ôß èå íôáé óå óõ íå -÷åßò æþ íåò, ðïõ óõ íÞ èùò äåí äé á ÷ù ñß æï íôáé ç ìß á á -ðü ôçí Üë ëç.Ç Êñç ôé êÞ ó÷ï ëÞ åê öñÜ æåé ôï Âõ æá íôé íü é äå á ëé óìü.Åß íáé ç ôÝ÷ íç ôçò áõ óôç ñÞò ïñ èï äï îß áò êáé ôùí ìï -íá ÷þí. Ôá Ýñ ãá ôçò ôá ÷á ñá êôç ñß æïõí ïé óêé å ñïß ÷ñù -ìá ôé óìïß, ïé óõ ãêñá ôç ìÝ íåò êé íÞ óåéò, ç ëé ôü ôç ôá êáé çõ ðï âëç ôé êü ôç ôá. Ïé äé Ü öï ñåò óêç íÝò óôéò ôïé ÷ï ãñá -öß åò ÷ù ñß æï íôáé ìå êüê êé íåò êÜ èå ôåò ôáé íß åò, ìå ôÝ ôïé -ï ôñü ðï þ óôå íá åì öá íß æï íôáé ùò öï ñç ôÝò åé êü íåòìÝ óá óå å ñõ èñÜ ðëáß óé á.Êõ ñé ü ôå ñïò åê ðñü óù ðïò ôçò ó÷ï ëÞò áõ ôÞò åß íáé ïÈå ï öÜ íçò ï ÊñçòÃ.Â. Á íôïõ ñÜ êçò, ×ñé­óôé­á­íé­êÞ­æù­ãñá­öé­êÞ,Á èÞ íá, 1933.103


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÅéê. 14. Aãß á Óï öß á (532-537 ì.X.), Êùí óôá íôé íïý ðï ëçÇ ÁÃÉÁ ÓÏÖÉÁAðü ôá å ðé ôåýã ìá ôá ôçò âõ æá íôé íÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò õ ðÞñ îå ç êá ôá óêåõ Þ âá óé ëé êÞò ìå ôñïý ëï. Oóõì âï ëé óìüò ôïõ ôñïý ëïõ ìå ôïí ïõ ñá íü Þ ôáí ç êý ñé á áé ôß á ãÝí íç óçò ôïõ áñ ÷é ôå êôï íé êïý áõ ôïý ôý -ðïõ. O AíèÝ ìé ïò á ðü ôéò TñÜë ëåéò êáé ï Ióß äù ñïò á ðü ôç Mß ëç ôï, áñ ÷é ôÝ êôï íåò ôïõ áõ ôï êñÜ ôï ñá Iïõ -óôé íé á íïý, õ ðÞñ îáí ïé äç ìé ïõñ ãïß ôçò Aãß áò Óï öß áò, ðïõ åß íáé ôñß êëé ôç âá óé ëé êÞ ìå äý ï íÜñ èç êåò *. ´Å -÷åé ó÷Þ ìá ðá ñáë ëç ëü ãñáì ìï, äé á óôÜ óå ùí 71 x 77 ì., å íþ ôï êå íôñé êü êëß ôïò Ý ÷åé ìÞ êïò 67 ì. êáé ðëÜ -ôïò 32,5 ì. Tï ìå óáß ï êëß ôïò äÝ ÷å ôáé ôïí ôñïý ëï, ðïõ óôç ñß æå ôáé óå ôÝó óå ñá ôü îá, ôá ï ðïß á ìå ôç óåé -ñÜ ôïõò á êïõ ìðïýí å ðÜ íù óå ôÝó óå ñéò ï ãêþ äåéò, óýí èå ôïõò ðåó óïýò. Tá ôü îá êëåß íï íôáé ðñïò âïñ -ñÜ êáé íü ôï ìå ôý ìðá íá* äé Ü ôñç ôá á ðü ðëÞ èïò ðá ñá èý ñùí, å íþ á íá ôï ëé êÜ êáé äõ ôé êÜ á ðï ôå ëïýí ôáìÝ ôù ðá äý ï ìå ãÜ ëùí êïã ÷þí ðïõ óôå ãÜ æï íôáé ìå ôå ôáñ ôï óöáß ñé á. Óôçí á íá ôï ëé êÞ êüã ÷ç âñß óêå ôáé ôïé å ñü êáé óôç äõ ôé êÞ ç åß óï äïò. O ôñïý ëïò, ðïõ Ý ÷åé äé Ü ìå ôñï 31 ì. êáé âñß óêå ôáé óå ý øïò 55 ì. á ðü ôïÝ äá öïò, Ý ÷åé á íÜ ìå óá óôéò íåõ ñþ óåéò ôïõ ìé êñÜ ðá ñÜ èõ ñá.104


Åéê. 15. Aãß á Óï öß á, å óù ôå -ñé êü.Óôï å óù ôå ñé êü ôïõ íÜïõ ôïöùò ðïõ ìðáß íåé á ðü ôá ðá -ñÜ èõ ñá ôïõ ôñïý ëïõ êáé ôùíäé Ü ôñç ôùí ôõ ìðÜ íùí, ï ðëïý -óé ïò äé Ü êï óìïò êáé ç áßó èç -óç ôïõ ìå ôÝ ù ñïõ ôñïý ëïõ äç -ìé ïõñ ãïýí ôçí å íôý ðù óç ôïõÜ ðåé ñïõ, ôïõ ÷þ ñïõ ü ðïõ êá -ôïé êåß ôï ðíåý ìá.Åéê. 16. Aãß á Óï öß á (êÜ ôï øç.Åéê. 17. Aãß á Óï öß á, á îï íï ìå ôñé êü ó÷Ý äé ï.O ôñïý ëïò óôç ñß æå ôáé å ðÜ íù óå ìß á óôå öÜ íç ðïõ äç ìé -ïõñ ãåß ôáé á ðü ôçí êïß ëç ðå ñß ìå ôñï ôùí óöáéñéêþí ëï -öß ùí * (ôá óöáé ñé êÜ äç ëá äÞ ôñß ãù íá ðïõ ó÷ç ìá ôß æïõíÝ íá êïß ëï ôìÞ ìá á íÜ ìå óá óôá ôü îá, êáé ôá á íþ ôå ñá óç -ìåß á ôùí ôåó óÜ ñùí ôü îùí). Tá ôÝó óå ñá ôü îá ìå ôç óåé -ñÜ ôïõò á êïõ ìðïýí å ðÜ íù óå ôÝó óå ñéò ï ãêþ äåéò, óýí -èå ôïõò ðåó óïýò.105


ÃËÙÓ ÓÁ ÑÉÍù­ðï­ãñá­öß­á­(fresco): Tïé ÷ï ãñá öß á å ðÜ íù óå íù ðü á óâå óôï êï íß á ìá*. Ï æù ãñÜ öïò á ðëþ íåé ôá ÷ñþ ìá -ôá å íþ á êü ìá åß íáé íù ðü ôï ôå ëåõ ôáß ï óôñþ ìá á óâå óôü ãõ øïõ, ãé á íá åí óù ìá ôù èïýí.Áóâåóôïêï­íß­á­ìá: Á ðï ôå ëåß ôáé á ðü Ý íá ìåßã ìá Üì ìïõ, íå ñïý êáé óõí äå ôé êïý õ ëé êïý (óõ íÞ èùò á óâÝ óôç Þôóé ìÝ íôïõ) êáé ÷ñç óé ìï ðïé åß ôáé ùò óõí äå ôé êü ìå ôá îý ðëßí èùí Þ ëß èùí óôçí ôïé ÷ï ðïéß á êáé ùò å ðß ÷ñé óìá.ÍÜñ­èç­êáò: Ï íï ìÜ æå ôáé ôï ôìÞ ìá ôïõ íá ïý ðïõ âñß óêå ôáé óôçí åß óï äü ôïõ (óôï äõ ôé êü ôìÞ ìá ôïõ) êáé ëåé -ôïõñ ãåß ùò ðñï èÜ ëá ìïò. ´Ï ôáí âñß óêå ôáé Ý îù á ðü ôçí åê êëç óß á (ùò óôï Ü), ï íï ìÜ æå ôáé å îù íÜñ èç êáò, å -íþ, ü ôáí âñß óêå ôáé óôï å óù ôå ñé êü ôçò, ìðñï óôÜ á ðü ôï êå íôñé êü êëß ôïò, ï íï ìÜ æå ôáé å óù íÜñ èç êáò.Óôáõ­ñï­åé­äÞò­åã­ãå­ãñáì­ìÝ­íïò­íá­üò: Åß íáé ï íá üò ðïõ ÷ôß æå ôáé óå ìé á êÜ ôï øç óå ó÷Þ ìá óôáõ ñïý ìå ß óé åòêå ñáß åò, å íôáã ìÝ íïò óå Ý íá ôå ôñá ãù íé êü ó÷Þ ìá. Å ðÜ íù óôï óç ìåß ï ðïõ äé á óôáõ ñþ íï íôáé ïé êå ñáß åò õ øþ -íå ôáé ï êå íôñé êüò ôñïý ëïò. ¼ ôáí óôá ôìÞ ìá ôá å ðÜ íù á ðü ôéò êå ñáß åò õ øþ íï íôáé ôÝó óå ñéò ìé êñü ôå ñïéôñïý ëïé, ôü ôå ï íá üò ëÝ ãå ôáé ôå ôñÜ ôñïõ ëïò.Ôý­ìðá­íï: Ðñü êåé ôáé ãé á Ý íá êõ êëé êü Þ ðï ëõ ãù íé êü ôìÞ ìá ôïß ÷ïõ å ðÜ íù óôï ï ðïß ï óôç ñß æå ôáé Ý íáò ç ìé -óöáé ñé êüò èü ëïò.Óöáé­ñé­êü­ëï­öß­ï: Óöáé ñé êÜ ôñß ãù íá ôá ï ðïß á ãå öõ ñþ íïõí ôï êå íü á íÜ ìå óá á ðü ôá ôÝó óå ñá ôü îá ðïõ óôç -ñß æïõí ôïí ôñïý ëï. Ðñï êý ðôåé á ðü ôçí ôï ìÞ å íüò êõ âé êïý ðñß óìá ôïò ìå Ý íá ç ìé óöáß ñé ï.Á­÷åé­ñï­ðïß­ç­ôåò­åé­êü­íåò: Åé êü íåò ãé á ôéò ï ðïß åò õ ðÞñ ÷å ç ðå ðïß èç óç ü ôé äåí åß ÷áí äç ìé ïõñ ãç èåß á ðü ôïíÜí èñù ðï áë ëÜ ìå èåúêÞ å ðÝì âá óç.ÊÜ­ìðïò: Óôç âõ æá íôé íÞ æù ãñá öé êÞ ï íï ìÜ æå ôáé ï ÷þ ñïò ðïõ ðå ñé âÜë ëåé ôéò ìïñ öÝò êáé êá ëý ðôå ôáé óõ íÞ -èùò ìå öýë ëï ÷ñõ óïý.Öï­ñç­ôÞ­åé­êü­íá: ´Å ÷ïõ ìå äý ï åé äþí öï ñç ôÝò åé êü íåò: å êåß íåò ðïõ á íá ðá ñé óôïýí óêç íÝò á ðü ôçí Á ãß á Ãñá -öÞ êáé ôïõò âß ïõò ôùí Á ãß ùí êáé Ý ÷ïõí ùò ðñü ôõ ðá ôéò ôïé ÷ï ãñá öß åò êáé ôá øç öé äù ôÜ, êáé åêåßíåò ðïõðá ñïõ óé Ü æïõí ìå ìï íù ìÝ íá ðñü óù ðá ôùí ï ðïß ùí ç ôå÷ íï ôñï ðß á åß íáé å ðç ñå á óìÝ íç á ðü ôéò íå êñé êÝò ðñï -óù ðï ãñá öß åò ôçò Áé ãý ðôïõ, ôá Öá ãé ïýì. Ï ñü ëïò ôçò èñç óêåõ ôé êÞò åé êü íáò èå ù ñåß ôáé “äé á ìå óï ëá âç ôé -êüò ” ðñïò ôï Èå ü ãé á ôçí ðñï óôá óß á ôùí ðé óôþí. Ìå ñé êÝò öï ñÝò áõ ôÞ ç äé á ìå óï ëÜ âç óç åê äç ëþ íå ôáé ìåèáý ìá ôá, å îïý êáé ïé “èáõ ìá ôïõñ ãÝò ” åé êü íåò. Ïé åé êü íåò Þ ôáí óõ íÞ èùò æù ãñá öé óìÝ íåò å ðÜ íù óå îý ëïäïõ ëå ìÝ íï ìå á õãï ôÝ ìðå ñá* Þ ìå ôçí å ãêáõ óôé êÞ ôå÷ íéêÞ.Á­õãï­ôÝ­ìðå­ñá: Ìé á ôå÷ íé êÞ ôçò æù ãñá öé êÞò ôùí åé êü íùí åß íáé ç á âãï ôÝ ìðå ñá, äç ëá äÞ ç á íÜ ìåé îç ôùí÷ñù ìÜ ôùí ìå êñü êï á õãïý. Ï êñü êïò ÷ñç óé ìåý åé ùò êüë ëá, äç ëá äÞ óõí äå ôé êü õ ëé êü ôùí ÷ñù ìÜ ôùí, å íþôïõò ðñïó äß äåé ìé á é äé áß ôå ñç ðïé ü ôç ôá. Ôá ÷ñþ ìá ôá åß íáé êá èá ñÜ ìÝóá óå áõóôçñü ðåñßãñáììá.Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ­-­ÄÑÁ­ÓÔÇ­ÑÉ­Ï­ÔÇ­ÔÅÓ1. Óõ ãêñß íå ôå ôïí “Êá ëü Ðïé ìÝ íá”, ôï ìáñ ìÜ ñé íï Ýñ ãï ôïõ 4ïõ áé þ íá ðïõ âñß óêå ôáé óôï Ìïõ óåß -ï ôïõ Âá ôé êá íïý, ìå ôï øç öé äù ôü ðïõ áðåéêïíßæåé ôïí “êá ëü ðïé ìÝ íá” êáé âñß óêå ôáé óôï Ìáõ -óù ëåß ï ôçò ÃÜ ëá Ðëá êß äé á óôç Ñá âÝ íá. ÌÞ ðùò ãíù ñß æå ôå Üë ëá Ýñ ãá á ðü ôçí áñ ÷áúêÞ å ðï ÷Þôçò åë ëç íé êÞò ôÝ÷ íçò ìå ðá ñü ìïé ï èÝ ìá;2. Ðïé á åß íáé ôá óôïé ÷åß á ôçò âõ æá íôé íÞò åé êü íáò ðïõ á ðï äß äïõí ôçí å îáà ëù óç ôçò öõ óé êÞò õ ðü -óôá óçò ôïõ áí èñþ ðïõ;3. Å ðé óêå öèåß ôå ìé á âõ æá íôé íÞ åê êëç óß á ðïõ âñß óêå ôáé êï íôÜ óôïí ôü ðï äé á ìï íÞò óáò êáé êá ôá -ãñÜø ôå ôéò á öç ãç ìá ôé êÝò åé êü íåò ðïõ õ ðÜñ ÷ïõí å êåß. Ðñï óðá èÞ óôå íá âñåß ôå óå ðïé á ãå ãï íü -ôá ôçò Á ãß áò Ãñá öÞò á íá öÝ ñï íôáé.4. Âñåß ôå ôá ï íü ìá ôá ðïõ á ðï äß äï íôáé óôçí Ðá íá ãß á óôç âõ æá íôé íÞ åé êï íï ãñá öß á.106


8Ç ×ÑÉÓÔÉÁÍÉÊÇ ÔÅ×ÍÇ ÔÏ ÌÅÓÁÉÙÍÁ107


108¢­ãé­ïé,­êá­èå­äñé­êüò­íá­üò­ôçò­Óáñ­ôñ­(1200­ðå­ñß­ðïõ).


8. Ç ×ÑÉ ÓÔÉ Á ÍÉ ÊÇ ÔÅ× ÍÇÔÏ ÌÅ ÓÁÉ Ù ÍÁ• Ç ÑÏÌÁÍÉÊÇ ÔÅ×ÍÇ• Ç ÃÏÔÈÉÊÇ ÔÅ×ÍÇÌå­ôÜ­ ôï­ ôÝëïò­ ôçò­ ý­óôå­ñçò­ áñ­÷áé­ü­ôç­ôáò­ óôçÄõ­ôé­êÞ­ Åõ­ñþ­ðç­ ðá­ñïõ­óß­á­óôç­êå­ ìé­á­ êé­íç­ôé­êü­ôç­ôáôùí­ðëç­èõ­óìþí,­ðïõ­÷á­ñá­êôç­ñß­óôç­êå­á­ðü­å­ðé­äñï­ìÝò­ëá­þí­ïé­ï­ðïß­ïé­Ýñ­÷ï­íôáí­á­ðü­âï­ñåé­ï­á­íá­ôï­ëé­êÜ,ü­ðùò­Þ­ôáí­ïé­Ãüô­èïé,­ïé­Âç­óé­ãüô­èïé,­ïé­ÂÜí­äá­ëïé,­ïéÓÜ­îï­íåò­êáé­ïé­Äá­íïß.­Ç­ðå­ñß­ï­äïò­áõ­ôÞ­ôùí­ìå­ãÜ­ëùí­á­íá­ôá­ñá­÷þí­ ðïõ­ áñ­÷ß­æåé­ ìå­ôÜ­ ôçí­ êáôÜëõóçôïõ­äõôéêïý­ñùìáúêïý­êñÜôïõò­êáé­öôÜ­íåé­Ý­ùò­ôçíÁ­íá­ãÝí­íç­óç­ ï­íï­ìÜ­æåôáé­ Ìå­óáß­ù­íáò.­ Ï­ Êáñ­ëï­ìÜ­ãíïò,­ç­ óç­ìá­íôé­êü­ôå­ñç­ ðï­ëé­ôé­êÞ­ öõ­óé­ï­ãíù­ìß­á­ ôçòÄõ­ôé­êÞò­Åõ­ñþ­ðçò­óôï­Ìå­óáß­ù­íá,­å­ðÝ­âá­ëå­ôï­×ñé­óôé­á­íé­óìü­óôï­âïñ­ñÜ­êáé­Ý­ãé­íå­ï­ìå­ãÜ­ëïò­ðñï­óôÜ­ôçò­ôùí­ôå÷­íþí.­Ðß­óôåõ­å­âá­èé­Ü­óôï­äé­äá­êôé­êü­÷á­ñá­êôÞ­ñá­ôçò­ôÝ÷­íçò,­ðïõ­èá­äé­Ý­äé­äå­ôï­×ñé­óôé­á­íé­óìüêáé­èá­å­îé­óôï­ñïý­óå­ôï­ìå­ãá­ëåß­ï­ôçò­áõ­ôï­êñá­ôï­ñß­áò­ôïõ­ ðá­íôïý.­ Ôá­ é­óôï­ñç­ìÝ­íá­ ÷åé­ñü­ãñá­öá*­ ðïõãñÜ­öôç­êáí­óôçí­Áõ­ëÞ­ôïõ­Þ­ôáí­Ý­íáò­óõ­ãêå­ñá­óìüòâõ­æá­íôé­íþí,­ ðá­ëáé­ï­÷ñé­óôé­á­íé­êþí,­ áã­ãëï­óá­îï­íé­êþíêáé­ ãåñ­ìá­íé­êþí­ ðá­ñá­äü­óå­ùí.­ Ôá­ ðñþ­ôá­ êá­ñï­ëßã­ãåé­á­÷åé­ñü­ãñá­öá­å­îé­óôï­ñïý­óáí­ôçí­Á­ãß­á­Ãñá­öÞ­êáéÞôáí­äé­á­êï­óìçìÝíá­ìå­ôéò­ìïñ­öÝò­ôïõ­×ñé­óôïý­êáéôùí­Åõ­áã­ãå­ëé­óôþí.­Ïé­ôå÷­íé­êÝò­áõ­ôÞò­ôçò­ðå­ñé­ü­äïõðïé­êßë­ëïõí.­´Áë­ëï­ôå­÷ñç­óé­ìï­ðïé­åß­ôáé­ç­ôÝ­ìðå­ñá­êáéç­ ÷ñõ­óÞ­ äé­á­êü­óìç­óç,­ êáé­ Üë­ëï­ôå­ ôï­ ìå­ëÜ­íé­ êáé­ çðÝ­íá.109


1 2Åéê. 1. Êá­ñï­ëßã­ãåé­á­ãñá­öÞ­(800­ì.×.).Óå áõ ôÞ ôçí êá èá ñÞ êáé á ðëÞ ãñá öÞ ï öåß ëå ôáé ôï ãå ãï -íüò ôçò å ðé âß ù óçò ôùí êåé ìÝ íùí ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò. Ïé ìï -íá ÷ïß á íôÝ ãñá öáí ôá êëá óé êÜ êåß ìå íá á íå îÜñ ôç ôá á ðü ôïèÝ ìá ôïõò. Ï Êáñ ëï ìÜ ãíïò å ðÝ ìå íå íá Ý ÷ïõí ü ëá ôá ìï -íá óôÞ ñé á êáé ïé êá èå äñé êïß íá ïß ó÷ï ëåß á, ìÝóá áðï ôáïðïßá êá èé å ñþ èç êå ç êá ñï ëßã ãåé á ãñá öÞ.3Åéê. 2. Óå­ëß­äá­á­ðü­ôï­âé­âëß­ï­ôïõ­Êåë­ò­(9ïò­áé­þ­íáò­ðå­ñß­ðïõ),­0,33­x­0,24­ì.,­Äïõ­âëß­íï,­Ôñß­íé­ôé­Êü­ëå­ôæ.Áõ ôÞ ôç óå ëß äá ôç äé á êü óìç óáí Óêï ôóÝ æïé ìï íá ÷ïß ìå å -íôõ ðù óé á êÜ êå öá ëáß á ãñÜì ìá ôá êáé ìé êñï óêï ðé êÝò åé êü -íåò á íÜ ìå óÜ ôïõò (áí èñþ ðé íåò ìïñ öÝò êáé æþ á), ÷ù ñßòíá åí äé á öÝ ñï íôáé ãé á ôç íá ôïõ ñá ëé óôé êÞ á ðåé êü íé óç áë ëÜãé á ôçí ðï ëý ðëï êç äé á êï óìç ôé êÞ äõ íá ôü ôç ôá ôçò ãñáì ìÞò.Åß íáé ó÷å äüí á äý íá ôïí íá ðá ñá êï ëïõ èÞ óåé êá íåßò ðþòäé á ðëÝ êï íôáé ìå ôá îý ôïõò ôá óõ óôñå öü ìå íá ìï ôß âá, ôá ï -ðïß á äé á ôç ñïýí ôáõ ôü ÷ñï íá ìé á áñ ìï íß á óôï ó÷Ý äé ï êáéóôï ÷ñþ ìá.Åéê. 3. Óå­ëß­äá­á­ðü­ôç­Óý­íï­øç­ôïõ­Óáé­íô-Íôå­íß­(14ïò­áé­þ­íáò),­Ðá­ñß­óé,­Á­âá­åß­ï­Óáé­íô­-­Íôå­íß.Óôï êåß ìå íï, ðïõ á íá öÝ ñå ôáé óôçí ç ìÝ ñá ôçò ãé ïñ ôÞò ôïõÁ ãß ïõ Äé ï íõ óß ïõ, ðåñéëáìâÜíåôáé ìé á èáõ ìÜ óé á åé êï íï -ãñÜ öç óç ôïõ ãñÜì ìá ôïò “Ï”, ìÝ óá óôï ï ðïß ï ðå ñé ãñÜ -öå ôáé ìé á é óôï ñß á ìå Ý íá å ëÜ öé ðïõ ôñÝ ÷åé íá êñõ öôåßóôçí åê êëç óß á, êõ íç ãç ìÝ íï á ðü Ý íá óôñá ôé þ ôç. Ï èñý ëïòðïõ åîéóôïñåßôáé äåí åß íáé ãíù óôüò, áë ëÜ ç äé á êü óìç óçôçò óå ëß äáò åß íáé å íôõ ðù óé á êÞ.110


Åéê. 4. “Ï­èÜ­íá­ôïò­ôùí­á­äåë­öþí­×Ü­ñïë­íô”­(1066-1077­ðå­ñß­ðïõ),­ëå­ðôï­ìÝ­ñåé­á.­ôïé­÷ï­ôÜ­ðç­ôáò­Ìðá­ãé­Ý.Ç á öç ãç ìá ôé êÞ åé êü íá ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðü á ðëü ôç ôá êáé ïé êï íï ìß á. Åß íáé Ý íá ìá êñý êïì ìÜ ôé õ öÜ óìá ôïò, ìå ðëáß óé á óôï å ðÜ -íù êáé óôï êÜ ôù ìÝ ñïò ôïõ, ôá ï ðïß á ðå ñé ëáì âÜ íïõí ó÷ü ëé á ãé á ôá ãå ãï íü ôá ðïõ å êôõ ëßó óï íôáé óôï êõ ñß ùò ìÝ ñïò ôïõ Ýñ -ãïõ. Ôï å ðÜ íù ìÝ ñïò äåß÷ íåé äé á êï óìåßôáé ìå óõì âï ëé êÜ æþ á, å íþ ôï êÜ ôù ìÝ ñïò ðá ñïõ óé Ü æåé íå êñïýò óôñá ôé þ ôåò, ü ðëá êáéðá íï ðëß åò.Ç ñïìáíéêÞ ôÝ÷íçÏé­äý­ï­âá­óé­êÝò­ìïñ­öÝò­ôÝ÷­íçò­ôï­Ìå­óáß­ù­íá­åß­íáé­ç­ñï­ìá­íé­êÞ­êáé­ç­ãïô­èé­êÞ.­H­ï­íï­ìá­óß­á­ñï­ìá­íé­êÞá­íá­öÝ­ñå­ôáé­óôçí­ôÝ÷­íç­ôçò­Äõ­ôé­êÞò­Eõ­ñþ­ðçò­ôïí11ï­êáé­ôï­12ï­áé­þ­íá­ç­ï­ðïß­á­âá­óß­æå­ôáé­óå­ìé­á­å­ëåý­èå­ñç­ìå­ôá­öï­ñÜ­ ôùí­ áñ­÷þí­ ôçò­ ñù­ìáúêÞò­ ôÝ­-÷íçò.­Xñï­íé­êÜ­óõ­ìðß­ðôåé­ìå­ôç­äç­ìé­ïõñ­ãß­á­ôùí­äé­Ü­öï­ñùí­ëá­ôé­íï­ãå­íþí­ãëùó­óþí­ôçò­Eõ­ñþ­ðçò.­Oé­å­ðé­äñÜ­óåéò­ôçò­âõ­æá­íôé­íÞò­êáé­ôçò­á­ñá­âé­êÞò­ôÝ÷­íçòìÝ­óá­á­ðü­å­ìðï­ñé­êÝò­êáé­Üë­ëåò­óõ­íáë­ëá­ãÝò­åì­öá­íß­óôç­êáí­óôçí­ êáë­ëé­ôå÷­íé­êÞ­ ðá­ñá­ãù­ãÞ­ ôçò­ Äý­óçòá­ðü­ôïí­5ï­áé­þ­íá­êáé­ìå­ôÜ­êáé­å­ðå­êôÜ­èç­êáí­óå­ü­ëçôçí­Eõ­ñþ­ðç­ôïí­11ï­êáé­ôï­12ï­áé­þ­íá.­Ôçí­ß­äé­á­å­ðï­÷Þ­å­îÜë­ëïõ­ïé­óôáõ­ñï­öü­ñïé­ìå­ôÝ­öå­ñáí­óôç­Äý­óç­ðïë­ëÜ­óôïé­÷åß­á­á­ðü­ôçí­ôÝ÷­íç­ôùí­Âõ­æá­íôé­íþí.´Oìùò­åß­íáé­ðï­ëý­äý­óêï­ëï­íá­ðå­ñé­ãñÜ­øåé­êá­íåßò­ôáêá­èá­ñÜ­óôïé­÷åß­á­å­íüò­ñï­ìá­íé­êïý­Ýñ­ãïõ,­ü­ðùò­å­ðß­óçò­êáé­ôéò­å­ðé­äñÜ­óåéò­ðïõ­áõ­ôü­äÝ­÷ôç­êå­á­ðü­ôçíôÝ÷­íç­Üë­ëùí­ëá­þí.¸­íá­ å­îáé­ñå­ôé­êü­ äåßã­ìá­ äé­á­êï­óìç­ôé­êÞò­ ôÝ÷­íçòðïõ­á­íá­ðôý­÷èç­êå­ôçí­å­ðï­÷Þ­áõ­ôÞ­åß­íáé­ïé­ôïé­÷ï­ôÜ­-ðç­ôåò.­Óç­ìá­íôé­êÝò­ðëç­ñï­öï­ñß­åò­á­ðï­êï­ìß­æïõ­ìå­á­ðüôïí­ ôïé­÷ï­ôÜ­ðç­ôá­ Ìðá­ãé­Ý­ ðïõ­ å­îé­óôï­ñåß­ ôçí­ êá­ôÜ­êôç­óç­ôçò­Íïñ­ìáí­äß­áò.Ìå­ôÜ­ôï­13ï­áé­þ­íá­óôç­ñï­ìá­íé­êÞ­æù­ãñá­öé­êÞ­åì­öá­íß­óôç­êå­ç­ôÜ­óç­íá­á­ðï­äß­äï­íôáé­ôá­öõ­óé­êÜ­÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êÜ­óôéò­áí­èñþ­ðé­íåò­ìïñ­öÝò.­Ãé­á­ðá­ñÜ­äåéã­ìá,­ïé­ðôõ­÷þ­óåéò­÷á­ëÜ­ñù­óáí­êáé­Üñ­÷é­óå­íá­äé­á­öáß­íå­ôáé­ç­ðñï­óðÜ­èåé­á­íá­á­ðï­äï­èåß­ï­ü­ãêïò­ôùí­óù­ìÜ­ôùí­êÜ­ôù­á­ðü­ôá­ñïý­÷á.Ç­ñï­ìá­íé­êÞ­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ­Ý­äù­óå­ìå­ãÜ­ëç­âá­ñý­ôç­ôá­óôçí­êá­ôá­óêåõ­Þ­ôùí­íá­þí.­Ç­÷ñé­óôé­á­íé­êÞ­âá­óé­ëé­êÞ­á­ðï­êôÜ­ íÝ­á­ äï­ìÞ,­ ìå­ ÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êÜ­ óôïé­-÷åß­á­ôç­óõ­íå­÷Þ­ôïé­÷ï­ðïéß­á,­ôéò­êá­ìÜ­ñåò­êáé­ìé­á­íÝ­áïñ­ãÜ­íù­óç­ ôùí­ å­óù­ôå­ñé­êþí­ ÷þ­ñùí.­ Ðé­ï­ óõ­ãêå­êñé­ìÝ­íá,­á­íá­ðôý­óå­ôáé­ï­êå­íôñé­êüò­÷þ­ñïò­ôïõ­êõ­ñß­ùòíá­ïý,­ùò­ôï­óç­ìá­íôé­êü­ôå­ñï­ìÝ­ñïò­ôçò­åê­êëç­óß­áò,­ïï­ðïß­ïò­å­îå­ëßó­óå­ôáé­óå­âÜ­èïò­êáé­äé­áé­ñåß­ôáé­óå­êëß­ôç.­Aíá­ðôýó­óå­ôáé­ Ý­ôóé­ ï­ ÷þ­ñïò­ ôïõ­ “å­ãêÜñ­óé­ïõ”,áõ­ôüò­äç­ëá­äÞ­ðïõ­âñß­óêå­ôáé­á­íÜ­ìå­óá­óôïí­êõ­ñß­ùòíá­ü­êáé­óôçí­á­øß­äá­ôïõ­é­å­ñïý.­ÊÜ­íïõí­ôçí­åì­öÜ­íé­óÞ­ôïõò­êáé­ïé­å­îù­ôå­ñé­êïß­ðýñ­ãïé,­äå­îé­Ü­êáé­á­ñé­óôå­-111


5 6áâÅéê. 5.O­ ñï­ìá­íé­êüò­ íá­üò­ ôïõ­ Á­ãß­ïõ­ Mé­÷á­Þë­ (1001-1033),Ãåñ­ìá­íß­á,×ßë­íôå­óáúì­(Hildesheim).­:­á)­ôï­ìÞ,­â)­êÜ­ôï­øç.Ôá ðÝ ôñé íá ôü îá êáé ïé ðÝ ôñé íåò êá ìÜ ñåò óôç ñß æï íôáé óå ôå -ñÜ óôé ïõò ðåó óïýò *. Tá ðëáúíÜ êëß ôç å îÜë ëïõ åß íáé áõ ôÜ ðïõäÝ ÷ï íôáé ôá öïñ ôß á ôïõ êõ ñß ùò íá ïý êáé óôç ñß æïõí ï ëü êëç -ñç ôçí êá ôá óêåõ Þ, äé ï ÷å ôåý ï íôáò ôï âÜ ñïò óôï Ý äá öïò. Aõ -ôÞ ç äï ìÞ óõ íå ðÜ ãå ôáé ôçí áë ëç ëïõ ÷ß á êáé ôçí å îÜñ ôç óç ü -ëùí ôùí êá ôÜ ìÞ êïò óôïé ÷åß ùí ôçò ôïé ÷ï ðïéß áò ôïõ êôé ñß ïõ,óå óõí äõ á óìü ìå ôá êá ôÜ ðëÜ ôïò óôïé ÷åß á (ü ðùò åß íáé ôá ôü -îá) êáé ìå ôá äé á ãþ íé á (ü ðùò åß íáé ïé á øß äåò).Åéê. 6. O­êá­èå­äñé­êüò­íá­üò­ôïõ­Ï­ôýí­(Autun)­(12ïò­áé­þ­íáò),Ãáë­ëß­á.H êÜ ôï øç á êï ëïõ èåß ôï ëá ôé íé êü ó÷Þ ìá ôïõ óôáõ ñïý, ðñï óá -íá ôï ëé óìÝ íç ó÷å äüí ðÜ íôá ðñïò ôçí á íá ôï ëÞ, êáé õ ðá êïý åéóôéò ëá ôñåõ ôé êÝò á íÜ ãêåò ü ðùò óôç ìå ãÜ ëç óõ íÜ èñïé óç ôùíðé óôþí êáé ôùí ðñï óêõ íç ôþí, óôçí ðå ñé öï ñÜ êáé ôï ðñï óêý -íç ìá ôùí ðé óôþí óôçí êñý ðôç êáé ãý ñù á ðü ôï é å ñü. Tá ðá -ñÜ èõ ñá ìá êñáß íïõí êáé áõ ôÜ, é äß ùò óôï é å ñü, åíþ ðñï óôß èå -íôáé ðá ñÜ èõ ñá êáé ðüñ ôåò óôá ðëåõ ñé êÜ êëß ôç êáé óôï Ýò óôáìï íá óôç ñé á êÜ óõ ãêñï ôÞ ìá ôá. Tþ ñá ï êõ ñß ùò íá üò å ðé ìç êý -íå ôáé êáé óôå íåý åé, ôï å óù ôå ñé êü ãß íå ôáé ðé ï á ðÝ ñéô ôï êáé çðñï ï ðôé êÞ ôïõ âÜ èïõò êõ ñé áñ ÷åß ìÝ ÷ñé ôçí ç ìé êõ êëé êÞ êüã ÷çôïõ é å ñïý. Óôï å óù ôå ñé êü ôùí åê êëç óé þí å íôõ ðù óé Ü æïõí ïéëåß åò, óõ ìðá ãåßò å ðé öÜ íåé åò ôùí ôïß ÷ùí êáé ç ó÷å äüí á íý -ðáñ êôç äé á êü óìç óç, ðïõ ðå ñé ï ñß æå ôáé ìü íï óôá êõ ñé ü ôå ñá êáéðé ï å ðé öá íÞ óç ìåß á, ü ðùò óôá êé ï íü êñá íá Þ óôá ôý ìðá íá ôçòðüñ ôáò ôçò êå íôñé êÞò åé óü äïõ. ÔÝ ëïò, Ý íá á êü ìá ÷á ñá êôç ñé -óôé êü ôçò ñï ìá íé êÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò åß íáé ç ïé êï íï ìß á ôùí õ -ëé êþí.112ñÜ­ôïõ­êå­íôñé­êïý­ôìÞ­ìá­ôïò,­å­íôåß­íï­íôáò­Ý­ôóé­ôçí­ü­øç­ôïõ­öñïõ­ñß­ïõ.­Ãé­á­íá­á­íôé­ìå­ôù­ðé­óôïýí­ïé­êá­ôá­óôñï­öÝò­ôùí­ îý­ëé­íùí­ óêå­ðþí­ á­ðü­ ôéò­ ðõñ­êá­ãé­Ýò,äé­á­ìïñ­öþ­íå­ôáé­ìé­á­íÝ­á­äï­ìÞ­óêå­ðÞò,­ïé­ç­ìé­êõ­êëé­êïß­èü­ëïé,­ ðïõ­ å­íï­ðïé­ïýí­ ôéò­ êÜ­èå­ôåò­ å­ðé­öÜ­íåé­åòôùí­ôïß­÷ùí­êáé­ìå­ôá­ôñÝ­ðïõí­ôç­÷ñé­óôé­á­íé­êÞ­âá­óé­ëé­êÞ­óå­Ý­íá­óýí­èå­ôï­êáé­èï­ëï­óêå­ðÞ­ïñ­ãá­íé­óìü.Ç ãïôèéêÞ ôÝ÷íçÇ­ á­íÜ­ðôõ­îç­ ôïõ­ å­ìðï­ñß­ïõ­ êá­ôÜ­ ôï­ ôÝ­ëïò­ ôïõ11ïõ­áé­þ­íá­ïäÞãçóå­óå­ìé­á­ïé­êï­íï­ìé­êÞ­áë­ëá­ãÞ­ðïõá­öï­ñïý­óå­êõ­ñß­ùò­ôéò­ìå­óáß­åò­ôÜ­îåéò.­Ç­á­íÜ­ãêç­å­ðß­äåé­îçò­ôùí­ á­íåñ­÷ü­ìå­íùí­ åý­ðï­ñùí­ êáé­ é­ó÷õ­ñþíáñ­÷ü­íôùí­ åß­íáé­ ðá­ñÜë­ëç­ëç­ ìå­ ôçí­ ðá­ãß­ù­óç­ ôçòèñç­óêåõ­ôé­êÞò­ ç­ãå­óß­áò.­ Êáè´­ üëç­ ôç­ äéÜñêåéá­ ôïõÌåóáßùíá­ç­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ­êá­ôá­ëáì­âÜ­íåé­êý­ñé­á­èÝ­óç­êáé­ óõ÷­íÜ­ ðá­ñïõ­óé­Ü­æå­ôáé­ ùò­ ï­ðôé­êÞ­ á­ðü­äï­óçôçò­á­ðü­ëõ­ôçò­êáé­áñ­ìï­íé­êÞò­á­íá­ëï­ãß­áò­ôïõ­óý­ìðá­íôïò.­Ç­ ãïô­èé­êÞ­ ôÝ÷­íç­ á­íá­íå­þ­íåé­ åê­ âÜ­èñùí­ ôçíáñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ­ôçò­Eõ­ñþ­ðçò.­Ç­íÝ­á­áõ­ôÞ­èå­þ­ñç­óçôçò­ôÝ÷­íçò­îå­êß­íç­óå­á­ðü­ôç­Ãáë­ëß­á­óôá­ìÝ­óá­ôïõ12ïõ­áé­þ­íá­êáé­ðÝ­ôõ­÷å­ìé­á­ìå­ãÜ­ëç­ôï­ìÞ­óôïí­ôñü­ðï­êá­ôá­óêåõ­Þò­ôùí­íáþí.­Ïé­ôå­ñÜ­óôé­åò­äé­á­óôÜ­óåéò


78ôùí­ãïô­èé­êþí­íá­þí­-­ðïõ­èá­ìðï­ñïý­óáí­åý­êï­ëá­íáóôå­ãÜ­óïõí­ü­ëï­ôïí­ðëç­èõ­óìü­ôçò­ðü­ëçò­­-­óõì­âü­ëé­æáí­ôç­äý­íá­ìç­ôçò­Åê­êëç­óß­áò­ìÝ­óá­óôçí­á­óôé­êÞêïé­íù­íß­á­êáé,­ôåß­íï­íôáò­íá­åê­ìç­äå­íß­óïõí­ü,ôé­åß­íáéáí­èñþ­ðé­íï,­óôü­÷åõ­áí­íá­ðá­ñïõ­óé­Ü­óïõí­ìé­á­áõ­óôç­ñÞ­é­å­ñÜñ­÷ç­óç­êáé­êëé­ìÜ­êù­óç­ôùí­ðñáã­ìÜ­ôùí­(ïõ­ñá­íüò,­ãÞé­íïò­êü­óìïò,­êü­ëá­óç).­Ç­ãïô­èé­êÞ­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ­äé­á­öÝ­ñåé­á­ðü­ôç­ñï­ìá­íé­êÞ­ùò­ ðñïò­ ôçí­ å­ëá­öñü­ôç­ôá­ êáé­ ôçí­ å­îáà­ëù­óçôçò­ìÜ­æáò,­ç­ïðïßá­å­ðé­ôõã­÷Ü­íå­ôáé­ìå­ôá­ìå­ãÜ­ëá­ðá­ñÜ­èõ­ñá­ðïõ­êá­ëý­ðôïíôáé­ìå­ãõ­á­ëß,­êá­èþò­êáé­ùòðñïò­ôçí­ðñï­ôß­ìç­óÞ­ôçò­óôï­Ü­ðëå­ôï­öùò,­óå­á­íôß­èå­óç­ìå­ ôï­ ç­ìß­öùò­ ðïõ­ åßíáé­ ôï­ ÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êüôïõ­ñï­ìá­íé­êïý­íá­ïý.­Ç­äï­ìÞ­ôïõ­ãïô­èé­êïý­íá­ïý­Þ­ôáí­Ý­íáò­ðÝ­ôñé­íïòóêå­ëå­ôüò­ ìå­ ìå­ãÜ­ëá­ á­íïßã­ìá­ôá­ ü­ðïõ­ ôï­ðï­èå­ôïý­íôáí­ôá­ìå­ãÜ­ëá­ðá­ñÜ­èõ­ñá­ôá­ï­ðïß­á­êá­ôá­óêåõ­Ü­æï­íôáí­ìå­ ÷ñù­ìá­ôé­óôÜ­ êïì­ìÜ­ôé­á­ ãõ­á­ëé­ïý,­ å­íù­ìÝ­íáìå­ôá­îý­ôïõò­ìå­ëù­ñß­äåò­ìï­ëõ­âé­ïý­(âé­ôñü).­Ôá­âé­ôñüÝ­ðáé­æáí­ êáé­ óõì­âï­ëé­êü­ ñü­ëï,­ áõ­ôüí­ ôçò­ ôáý­ôé­óçòôïõ­×ñé­óôïý­ìå­ôï­“Öùò­ôïõ­Êü­óìïõ”.­Ç­ðï­ëõ­÷ñù­ìß­á­ôùí­âé­ôñü,­óå­óõí­äõ­á­óìü­ìå­ôéò­ëå­ðôÝò­ðÝ­ôñé­íåò­êï­ëü­íåò­ðïõ­áðïôåëïýíôáí­áðü­ðÜ­ñá­ðïë­ëÝòíåõ­ñþ­óåéò,­ðå­ôý­÷áé­íå­ìé­á­áßó­èç­óç­á­íÜ­ôá­óçò.­Ç­å­ðé­èõ­ìß­á­ãé­á­öùò­êáé­ç­ôÜ­óç­ðñïò­ôï­ïõ­ñÜ­íé­ï­á­ðáé­ôïý­óáí­ü­ëï­êáé­ìå­ãá­ëý­ôå­ñï­ý­øïò.­¸­ôóé,­ôá­ðá­ñÜ­èõ­ñá­øÞ­ëù­íáí­óõ­íÝ­÷åé­á­êáé­ôï­ý­øïò­ôïõ­êå­íôñé­êïýêëß­ôïõò­ îå­ðåñíïýóå,­ óôïõò­ ðå­ñéó­óü­ôå­ñïõò­ êá­èå­äñé­êïýò­íá­ïýò,­ôá­30­ìÝ­ôñá.­Ôá­ôü­îá­êáé­ôá­óôáõ­ñï­èü­ëé­á­Üñ­÷é­óáí­íá­á­ðáé­ôïýí­êáé­å­îù­ôå­ñé­êÞ­óôÞ­ñé­îç,­ðñÜã­ìá­ðïõ­ï­äÞ­ãç­óå­óå­ìé­á­Üë­ëç­êáé­íï­ôï­ìß­á,Åéê. 7. Ðá­íá­ãß­á­ôùí­Ðá­ñé­óß­ùí­(Notre-Dame)­(1163-1250­ðå­ñß­ðïõ),­Ðá­ñß­óé,­äõ­ôé­êÞ­ü­øç.Ôï ãíù óôü ôå ñï ß óùò ìíç ìåß ï ôçò ãïô èé êÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò. Å -íôõ ðù óé á êÜ óôïé ÷åß á ôïõ íá ïý åß íáé ï ñü äá êáò, ïé äý ï å ðé -âëç ôé êïß ðýñ ãïé êáé ç ðå ñß ôå÷ íç ãëõ ðôé êÞ äé á êü óìç óç óôéòôñåéò ðüñ ôåò ôçò ðñü óï øçò.Åéê. 8. Ï­ñü­äá­êáò­ôçò­Ðá­íá­ãß­áò­ôùí­Ðá­ñé­óß­ùí.Ðñü êåé ôáé ãé á Ý íá êõ êëé êü ðá ñÜ èõ ñï ìå óêå ëå ôü á ðü ðÝ ôñé -íåò íåõ ñþ óåéò ðïõ Ý ÷ïõí á êôé íù ôÞ äé Ü ôá îç. Ôï âé ôñü åß íáéöôé áã ìÝ íï ìå ðïë ëÝò ãõ Ü ëé íåò ÷ñù ìá ôé óôÝò å ðé öÜ íåé åò óåöü íôï ìðëå.113


ôçí­á­íôç­ñß­äá*.­Ïé­å­ðß­óôå­ãåò­á­íôç­ñß­äåò,­ôá­ï­îõ­êü­ñõ­öá­ôü­îá­êáé­ôá­óôáõ­ñï­èü­ëé­á­ìå­ôéò­íåõ­ñþ­óåéò­*Þ­ôáí­ Ý­íá­ å­íôå­ëþò­ íÝ­ï­ êá­ôá­óêåõ­á­óôé­êü­ óý­óôç­ìá,ðïõ­÷á­ñá­êôç­ñß­æåé­ôç­ãïô­èé­êÞ­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ.­Ç­ïé­êï­äü­ìç­óç­ôùí­íá­þí­Ý­ãé­íå,­ãé­á­ðï­ëý­ìå­ãÜ­ëï­äé­Ü­óôç­ìá,­ç­êõ­ñé­ü­ôå­ñç­á­ðá­ó÷ü­ëç­óç­ôùí­êá­ôïß­êùí­ôùí­á­óôé­êþí­êÝ­íôñùí.­ Ïé­ ôå÷­íß­ôåò­ ïñ­ãá­íþ­èç­êáí­ óå­ óõ­íôå÷­íß­åò,­óôéò­ï­ðïß­åò­á­ðï­êôïý­óáí­åé­äé­êÝò­ãíþ­óåéòêáé­ôå÷­íé­êÝò.Óôç­ãëõ­ðôé­êÞ,­Üñ­÷é­óå­íá­äé­á­öáß­íå­ôáé­ìé­á­Ý­íôï­íçó÷Ý­óç­ìå­ôçí­áñ­÷áé­ü­ôç­ôá,­êá­èþò­êáé­ìé­á­áí­èñù­ðï­êå­íôñé­êÞ­á­íôß­ëç­øç,­ ìå­ á­ðï­ôÝ­ëå­óìá­ ôç­ íá­ôïõ­ñá­ëé­óôé­êÞ­á­ðåé­êü­íé­óç­ôùí­ìïñ­öþí.­Ïé­ìïñ­öÝò­ðïõ­äé­á­êï­óìïý­óáí­ôïõò­êá­èå­äñé­êïýò­íá­ïýò­Þôáí­óôçí­áñ­-÷Þ­á­íÜ­ãëõ­öåò,­áë­ëÜ­óé­ãÜ­óé­ãÜ­á­ðï­óðÜ­óôç­êáí­áðüôï­êôß­óìá­êáé­Ý­ãé­íáí­ó÷å­äüí­ðå­ñß­ï­ðôåò.­ÊÜ­èå­äé­á­èÝ­óé­ìïò­÷þ­ñïò­óôïí­êá­èå­äñé­êü­íá­ü­êá­ëõ­ðôü­ôáí­á­ðü­ãëõ­ðôÜ­êáé­ãå­ìÜ­ôá­ëå­ðôï­ìÝ­ñåé­åò­á­ãÜë­ìá­ôá.­Á­íÜ­ìå­óá­óôá­ãëõ­ðôÜ­ôçò­Ðá­íá­ãß­áò,­ôïõ­×ñé­óôïý­Þôùí­Á­ãß­ùí­õ­ðÞñ­÷áí­äé­Ü­öï­ñá­åß­äç­öõ­ôþí­óå­å­ðá­íá­ëáì­âá­íü­ìå­íá­ìï­ôß­âá­ðïõ­ãÝ­ìé­æáí­Þ­óõ­íÝ­äå­áí­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÜ­ìÝ­ñç.­Ôá­öõ­ôé­êÜ­áõ­ôÜ­ìï­ôß­âá­Þ­ôáí­ðï­ëýäç­ìï­öé­ëÞ,­ãé­á­ôß­Þ­ôáí­Üñ­ñç­êôá­óõí­äå­äå­ìÝ­íá­ìå­ôçíé­äÝ­á­ôçò­Äç­ìé­ïõñ­ãß­áò­óôç­÷ñé­óôé­á­íé­êÞ­èñç­óêåß­á.­Óôç­Ãáë­ëß­á,­êá­ôÜ­ôá­ìÝ­óá­ôïõ­13ïõ­áé­þ­íá,­åì­öá­íß­óôç­êå­Ý­íáò­ðï­ëý­ìå­ãÜ­ëïò­á­ñéè­ìüò­åñ­ãá­óôç­ñß­ùí­ðá­ñá­ãù­ãÞò­é­óôï­ñç­ìÝ­íùí­÷åé­ñï­ãñÜ­öùí,­óôá­ï­ðïß­á­äïý­ëåõ­áí­ëáúêïß­êáë­ëé­ôÝ÷­íåò.­Ó’­áõ­ôÜ­ôá­÷åé­ñü­ãñá­öá­âëÝ­ðïõ­ìå­ èáõ­ìÜ­óé­á­ Ýñ­ãá,­ ðïõ­ ìå­ñé­êÝòöï­ñÝò­ á­íá­ðôýó­óïõí­ Ý­íá­ ôñéó­äé­Ü­óôá­ôï­ áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êü­ðå­ñé­âÜë­ëïí­êáé­êÜ­íïõí­ñå­á­ëé­óôé­êÞ­÷ñÞ­óç­ôïõöù­ôüò,­ ðñï­êåé­ìÝ­íïõ­ íá­ á­ðï­äï­èïýí­ ïé­ óêç­íÝò­ ìåðå­ñéó­óü­ôå­ñç­ á­ëç­èï­öÜ­íåé­á.­ Å­êôüò­ á­ðü­ ôéò­ ìé­êñï­ãñá­öß­åò­óå­ëá­ôñåõ­ôé­êÜ­êåß­ìå­íá,­óôá­øáë­ôÞ­ñé­á,­óôáâé­âëß­á­ôùí­Ù­ñþí,­Ý­÷ïõ­ìå­êáé­ìé­êñï­ãñá­öß­åò­óå­å­ðé­êÜ­ðïé­Þ­ìá­ôá­êáé­÷ñï­íé­êÜ­ðïõ­ó÷å­ôß­æï­íôáé­ìå­éð­ðï­ôé­êÝò­é­óôï­ñß­åò.­Óôç­ñï­ìá­íé­êÞ­ôÝ÷­íç­ðïë­ëÜ­á­ðü­ôá­Ýñ­ãá­åß­÷áí­äé­äá­êôé­êü­ðå­ñé­å­÷ü­ìå­íï­ êáé­ óôü­÷ï­ íá­ å­íôåß­íïõí­ ôïóôï­÷á­óìü­êáé­ôçí­ðñï­óåõ­÷Þ.­Á­íôß­èå­ôá,­ïé­êáë­ëé­ôÝ÷­íåò­ôçò­ý­óôå­ñçò­ãïô­èé­êÞò­ðå­ñé­ü­äïõ­äç­ìé­ïýñ­ãç­óáíåé­êü­íåò­ ìå­ ðïë­ëÜ­ íÝ­á­ óôïé­÷åß­á:­ ñå­á­ëé­óôé­êÝò­ ìïñ­öÝò,­êïì­øÝò­ãñáì­ìÝò­êáé­ðñï­ï­ðôé­êÞ­ðïõ­êÜ­íåé­ôï114Åéê. 9. Ðá­íá­ãß­á­ôùí­Ðá­ñé­óß­ùí.Ïé ðëÜ ãé åò á íôç ñß äåò, ðïõ åß íáé Ý íá êá ôá ðëç êôé êü óý óôç ìáóôá ôé êÞò õ ðï óôÞ ñé îçò ôïõ âá óé êïý ÷þ ñïõ ôïõ íá ïý, ëåé ôïõñ -ãïýí êáé ùò èáõ ìÜ óé á äé á êï óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á.÷þ­ñï­íá­ìïé­Ü­æåé­ìå­ðñáã­ìá­ôé­êü­(ãé­á­ðá­ñÜ­äåéã­ìá,­ïéðå­ñß­öç­ìåò­ öï­ñç­ôÝò­ åé­êü­íåò­ ôçò­ Öëù­ñå­íôß­áò­ êáéôçò­ Óé­Ý­íáò).Óôç­ íù­ðï­ãñá­öß­á,­ õ­ðü­ ôçí­ å­ðß­äñá­óçôïõ­ìï­íá­÷é­óìïý­êáé­êõ­ñß­ùò­ôïõ­ôÜã­ìá­ôïò­ôùí­Öñá­ãêé­óêá­íþí,­äü­èç­êå­ é­äé­áß­ôå­ñï­ âÜ­ñïò­ óôï­ “ðÜ­èïòôïõ­Êõ­ñß­ïõ”­êáé­óå­ðá­ñá­óôÜ­óåéò­óõ­íáéó­èç­ìá­ôé­êþíóêç­íþí,­å­ìðíåõ­óìÝ­íùí­á­ðü­èñç­óêåõ­ôé­êÝò­ðá­ñá­äü­óåéò.­Ôéò­ ðå­ñéó­óü­ôå­ñåò­ öï­ñÝò­ ï­ èü­ëïò­ ôçò­ Á­ãß­áòÔñÜ­ðå­æáò­ ðá­ñïõ­óé­Ü­æåé­ åé­êü­íåò­ ðïõ­ ðñï­óù­ðï­ðïé­ïýí­ôçí­Ðå­íß­á,­ôçí­Á­ãíü­ôç­ôá­Þ­ôçí­Õ­ðá­êï­Þ,­Ýí­íïé­åòðïõ­á­ðï­ôå­ëïý­óáí­ôïõò­óõ­íÞ­èåéò­üñ­êïõò­ôùí­ìï­íá­-÷þí.­Êá­ôÜ­ôï­10ï­êáé­ôïí­11ï­áé­þ­íá­­ïé­ðå­ñéó­óü­ôå­ñåò­á­ãé­ï­ãñá­öß­åò­öé­ëï­ôå÷­íïý­íôáí­óýì­öù­íá­ìå­ôçíðá­ñÜ­äï­óç­ôùí­öï­ñç­ôþí­åé­êü­íùí­ôïõ­Âõ­æá­íôß­ïõ­êáéôçò­Á­íá­ôï­ëÞò.­Áñ­ãü­ôå­ñá­ü­ìùò­öÜ­íç­êå­ìé­á­ôÜ­óç­íáîå­öý­ãïõí­áðü­áõ­ôü­ôï­“åë­ëç­íé­êü­é­äß­ù­ìá”­(manieragreca),­ ü­ðùò­ ôï­ ï­íü­ìá­óáí.­ Ç­ ôÜ­óç­ áõ­ôÞ­ åì­öá­íß­óôç­êå­áñ­÷é­êÜ­ óôçí­ É­ôá­ëß­á,­ ìå­ êý­ñé­ï­ åé­óç­ãç­ôÞ­ ôïíÔæé­ü­ôï,­óôï­ôÝ­ëïò­ôïõ­13ïõ­áé­þ­íá.­Ìå­ôÜ­ôçí­êá­èï­ñé­óôé­êÞ­áë­ëá­ãÞ­ðïõ­Ý­öå­ñå­ç­æù­ãñá­öé­êÞ­ôïõ­Ü­íïé­îåï­äñü­ìïò­ãé­á­ôçí­Á­íá­ãÝí­íç­óç.


Åéê. 10. ¢­ãé­ïé,­ êá­èå­äñé­êüò­ íá­üò­ ôçò­ Óáñ­ôñ(1200­ðå­ñß­ðïõ).Ïé öé ãïý ñåò áõ ôÝò åß íáé êïì øÝò êáé ç êá èå ìß áÝ ÷åé Ý íáí é äé áß ôå ñï ÷á ñá êôÞ ñá. Ïé ëå ðôï ìÝ ñåé åòåß íáé ðï ëý åí äé á öÝ ñïõ óåò êáé äåß÷ íïõí ôç ó÷Ý -óç ôçò ãïôèéêÞò ãëõ ðôé êÞò ìå ôçí êëáó é êÞ.10Åéê. 11. Íôïý­ôóé­ï,­“Ç­Ýí­èñï­íç­Ðá­íá­ãß­á”­(1308-1311),­êå­íôñé­êü­å­ìðñüó­èé­ï­öýë­ëï,­2,13x­3,96­ì.,­Óé­Ý­íá,­Ìïõ­óåß­ï­ôïõ­Êá­èå­äñé­êïý­Íá­ïý.Ãý ñù óôï 13ï ìå 14ï áé þ íá ç ó÷ï ëÞ ôçò ÓéÝ -íáò ìå ôïí Ôæé ü ôï óõ íá ãù íé æü ôáí ôçí ðñù ôï ôõ -ðß á êáé ôç ëá ìðñü ôç ôá ôçò ó÷ï ëÞò ôçò Öëù ñå íôß -áò. Ï Íôïý ôóé ï Þ ôáí ç å ðá íÜ óôá óç óôçí åê êëç -óé á óôé êÞ åé êï íï ãñá öß á ôçò Êå íôñé êÞò É ôá ëß áò. Ôïóõ ãêå êñé ìÝ íï Ýñ ãï Þ ôáí æù ãñá öé óìÝ íï êáé á ðüôéò äý ï ðëåõ ñÝò. Ç ìðñï óôé íÞ ðëåõ ñÜ Þ ôáí ôñß -ðôõ ÷ï, ìå ôï ìå óáß ï öýë ëï íá ðá ñïõ óé Ü æåé ôçíÝí èñï íç Ðá íá ãß á âñå öï êñá ôïý óá êáé ðå ñé óôïé -÷é óìÝ íç á ðü Á ãß ïõò êáé Áã ãÝ ëïõò. Óôï å ðÜ íùìÝ ñïò ôçò ðá ñÜ óôá óçò õ ðÞñ ÷å ìé á ôáé íß á ðïõ á -ðåé êü íé æå óêç íÝò á ðü ôçí ðáé äé êÞ ç ëé êß á ôïõ ×ñé -óôïý, å íþ óôï êÜ ôù ìÝ ñïò - óå ìé á Üë ëç ôáé íß á- õ ðÞñ ÷áí æù ãñá öé óìÝ íåò óêç íÝò á ðü ôçí ôå -ëåõ ôáß á ðå ñß ï äï ôçò æù Þò ôçò Ðá íá ãß áò. (Áõ ôÝòïé ôáé íß åò äåí õ ðÜñ ÷ïõí óÞ ìå ñá). Ï ÷þ ñïò ìÜòðá ñá ðÝ ìðåé óôç âõ æá íôé íÞ á ãé ï ãñá öß á, ãé á ôß ï“êÜ ìðïò ” åß íáé ÷ñõ óüò. Ó’ áõ ôÞ ôçí åé êü íá å ðß -óçò âëÝ ðïõ ìå ôçí á íôß óôñï öç ðñï ï ðôé êÞ*. Ïéìïñ öÝò óôï Ýñ ãï Ý ÷ïõí ü ãêï, óêý âïõí ôñõ öå -ñÜ ç ìßá êï íôÜ óôçí Üë ëç, ìå óôü ÷ï íá á ðåé êï -íé óôåß ï å óù ôå ñé êüò êü óìïò ôïõò. ¼ ëá áõ ôÜ åß -íáé óôïé ÷åß á å íôå ëþò íÝ á ãé á ôçí åê êëç óé á óôé êÞæù ãñá öé êÞ.11115


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÔÆÉÏÔÏ ÍÔÉ ÌÐÏÍÔÏÍÅ (GIOTTO)12 13Ï­Ôæé­ü­ôï­(Giotto)­(1267-1337)­Þ­ôáí­É­ôá­ëüò­æù­ãñÜ­öïò­êáé­áñ­÷é­ôÝ­êôï­íáò.­Ôá­ðñþ­ôá­ôïõ­Ýñ­ãá­óõí­äÝ­ï­íôáé­ìå­ôá­øç­öé­äù­ôÜ­ôïõ­âá­ðôé­óôç­ñß­ïõ­ôçò­Öëù­ñå­íôß­áò,­å­íþ­óôç­óõ­íÝ­÷åé­á­öáß­íå­ôáé­ü­ôé­äïý­ëå­øå­óôçíÁ­óß­æç­(å­êåß­áì­öé­óâç­ôåß­ôáé­áí­ôá­Ýñ­ãá­åß­íáé­å­íôå­ëþò­äé­êÜ­ôïõ).­Ïé­óðïõ­äáé­ü­ôå­ñåò­íù­ðï­ãñá­öß­åò­ôïõ­ü­ìùò­âñß­óêï­íôáé­óôï­Ðá­ñåê­êëÞ­óé­ôçò­Á­ñÝ­íáò­óôçí­ÐÜ­íôï­âá.­Áñ­ãü­ôå­ñá,­ôï­1320,­ðÞ­ãå­óôç­Öëù­ñå­íôß­á,ü­ðïõ­Ý­æç­óå­áñ­êå­ôÜ­÷ñü­íé­á­êáé­æù­ãñÜ­öé­óå­ôéò­ðå­ñß­öç­ìåò­íù­ðï­ãñá­öß­åò­ôçò­ÓÜ­íôá­Êñü­ôóå.­Ï­ñß­óôç­êåáñ­÷é­ôÝ­êôï­íáò­ôïõ­êá­èå­äñé­êïý­íá­ïý­ôçò­Öëù­ñå­íôß­áò­êáé­õ­ðåý­èõ­íïò­ãé­á­ôá­ï­÷õ­ñù­ìá­ôé­êÜ­Ýñ­ãá­ôçò­ðü­ëçò.­Îå­êß­íç­óå­ôï­ðå­ñß­öç­ìï­êá­ìðá­íá­ñé­ü,­ôï­ï­ðïß­ï­öÝ­ñåé­ôï­ü­íï­ìÜ­ôïõ,­ôï­ï­ðïß­ï­ü­ìùò­äåí­ï­ëï­êëÞ­ñù­óå­ï­ß­äé­ïò.­ÂëÝ­ðï­íôáò­êá­íåßò­Ý­íá­Ýñ­ãï­ôïõ­Ôæé­ü­ôï­Ý­÷åé­ôçí­å­íôý­ðù­óç­ü­ôé­ôï­ãå­ãï­íüò­ðïõ­ðåñéãñÜöåéå­êôõ­ëßó­óå­ôáé­ìðñï­óôÜ­óôá­ìÜ­ôé­á­ôïõ.­Á­ðü­ôá­ìå­ãáëýôåñá­å­ðé­ôåýã­ìá­ôÜ­ôïõ­åß­íáé­êáé­ç­“á­öÞ­ãç­óç”­ðïõõ­ðÜñ­÷åé­ìÝ­óá­óôçí­åé­êü­íá,­êá­èþò­êáé­ôï­ó÷Ý­äé­ü­ôçò,­ðïõ­äç­ìé­ïõñ­ãåß­ôçí­øåõ­äáßó­èç­óç­ôïõ­âÜ­èïõò­å­ðÜ­íù­óôçí­å­ðß­ðå­äç­å­ðé­öÜ­íåé­á.×á­ñá­êôç­ñé­óôé­êü­óôïé­÷åß­ï­ôïõ­Ýñ­ãïõ­ôïõ­åß­íáé­ü­ôé­ìÝ­óá­á­ðü­ôá­èñç­óêåõ­ôé­êÜ­èÝ­ìá­ôá­á­ðåé­êï­íß­æåé­ôïíðñáã­ìá­ôé­êü­êü­óìï­ìå­ãëõ­ðôé­êÞ­óôå­ñå­ü­ôç­ôá­êáé­áí­èñù­ðé­óìü.­Ôá­å­îá­ôï­ìé­êåõ­ìÝ­íá­ðñü­óù­ðá­ðïõ­ðá­ñïõ­óé­Ü­æï­íôáé­óôá­Ýñ­ãá­ôïõ­åß­íáé­á­ðáë­ëáã­ìÝ­íá­á­ðü­ôç­ó÷ç­ìá­ôï­ðïß­ç­óç­ôçò­âõ­æá­íôé­íÞò­ðá­ñÜ­äï­óçò,­ãå­ãï­íüò­ðïõ­ðñïó­äß­äåé­ó’­áõ­ôÜ­ìé­á­áí­èñþ­ðé­íç­õ­ðü­óôá­óç.­Ï­Ôæé­ü­ôï­Ý­÷åé­ìé­á­é­äé­áß­ôå­ñç­é­êá­íü­ôç­ôá­íá­åê­öñÜ­æåé­ðï­ëý­ðëï­êá­óõ­íáéó­èÞ­ìá­ôá­ìå­Ý­íáí­å­íôõ­ðù­óé­á­êÜ­á­ðëü­ôñü­ðï.­Á­íá­öï­ñÝò­óôçí­é­äé­ï­öõ­Àá­ôïõ­õ­ðÜñ­-÷ïõí­óôï­Ýñ­ãï­ü­ëùí­ôùí­óõã­ãñá­öÝ­ùí­ôïõ­14ïõ­áé­þ­íá­ü­ðùò­ôïõ­ÄÜ­íôç,­ôïõ­Âï­êÜ­êé­ïõ,­ôïõ­Ðå­ôñÜñ­÷çê.Ü.­Èå­ù­ñåß­ôáé­ï­ðñü­äñï­ìïò­ôçò­é­ôá­ëé­êÞò­Á­íá­ãÝí­íç­óçò­êáé­á­ðü­ôïõò­ëß­ãïõò­êáë­ëé­ôÝ÷­íåò­ðïõ­ðÝ­ôõ­÷åôçí­á­íá­ãíþ­ñé­óç­êáé­ôçí­ïé­êï­íï­ìé­êÞ­åõ­ìÜ­ñåé­á­ü­óï­á­êü­ìá­æïý­óå.­116


14 15Åéê. 12. Ôæé­ü­ôï,­Ðá­ñåê­êëÞ­óé­Á­ñÝ­íáò­(1303-1306),­åóùôåñéêü,­ÐÜ­íôï­âá.Ôï ðá ñåê êëÞ óé áõ ôü ÷ôß óôç êå åðÜ íù óôá å ñåß ðé á ìé áò ñù ìáúêÞò á ñÝ íáò, á ðü ü ðïõ ðÞ ñå ôï ü íï ìÜ ôïõ. Ç ðá ñáã ãå ëß á äü -èç êå á ðü Ý íáí ðï ëý ðëïý óé ï ðï ëß ôç, ôïí Å ñß êï Óêñï âÝ íé, ðïõ Þ èå ëå íá ôé ìÞ óåé ôçí Ðáñ èÝ íï Ìá ñß á. Ç ìïñ öÞ ôïõ Óêñï -âÝ íé äéáêñßíåôáé óôçí åé êü íá ôçò Äåõ ôÝ ñáò Ðá ñïõ óß áò (åðÜ íù á ðü ôçí êý ñé á åß óï äï) íá äß íåé Ý íá ðñü ðëá óìá ôçò åê êëç -óß áò óôçí Ðá íá ãß á. Óôçí Üë ëç ðëåõ ñÜ ôçò åé êü íáò âëÝ ðïõ ìå á ìáñ ôù ëïýò êáé ôï êï ãëý öïõò óôçí êü ëá óç. Óôïõò äý ïðëáúíïýò ôïß ÷ïõò õ ðÜñ ÷ïõí ôñåéò æþ íåò íù ðï ãñá öé þí, ðïõ ðá ñïõ óé Ü æïõí åé êü íåò á ðü ôç æù Þ ôçò Ðá íá ãß áò êáé ôïõ ×ñé -óôïý. ÊÜ ôù á ðü ôçí ôå ëåõ ôáß á æþ íç õ ðÜñ ÷åé ìé á óåé ñÜ á ðü åé êü íåò ôùí á ñå ôþí êáé ôùí á ìáñ ôç ìÜ ôùí æù ãñá öé óìÝ íåò ìï -íï ÷ñù ìá ôé êÜ. Óôéò íù ðï ãñá öß åò áõ ôÝò ïé öé ãïý ñåò á ðåé êï íß æï íôáé ìå óá öÞ íåé á, á ðëü ôç ôá êáé öõ óé êü ôç ôá, åì öá íß æï íôáéóôÝ ñå åò, ìå öõ óé êÝò êé íÞ óåéò ðïõ ôéò êÜ íïõí áí èñþ ðé íåò êáé “åõ á íÜ ãíù óôåò” óôï èå á ôÞ.Åéê. 13. Ôæé­üô­ï,­“Ï­å­ðé­ôÜ­öé­ïò­èñÞ­íïò”­(1304-1313),­2,30­x­2,00­ì.,­íùðïãñáößá­ÐÜ­íôï­âá,­Ðá­ñåê­êëÞ­óé­Á­ñÝ­íáò.Ó’ áõ ôÞ ôçí åé êü íá ï êáë ëé ôÝ÷ íçò ìå ôá öÝ ñåé ôç äñÜ óç ÷á ìç ëÜ, óôï å ðß ðå äï ôïõ áí èñþ ðé íïõ ìá ôé ïý, ìå óôü ÷ï íá ìå ôïõ óé -þ óåé ôï èåúêü ãå ãï íüò óå Ý íá ñå á ëé óôé êü, áí èñþ ðé íï, óõ ãêé íç óé á êü äñÜ ìá. ÊÜ èå ðñü óù ðï öáß íå ôáé íá æåé ôç äé êÞ ôïõá ãù íß á. Ç Ðá íá ãß á ìïé Ü æåé íá åß íáé ç ìü íç óõ ãêñá ôç ìÝ íç, áë ëÜ óõ íÜ ìá êáé ôñá ãé êÞ. Ï ¢ ãé ïò É ù Üí íçò êÜ íåé ìé á á ðåë ðé -óìÝ íç êß íç óç, å íþ ç Ìá ñß á Ìá ãäá ëç íÞ êñá ôÜ ôá ðü äé á ôïõ ×ñé óôïý ìå ôá ðåß íù óç êáé ôñõ öå ñü ôç ôá. Ôï á ðï ãõ ìíù ìÝ íïäÝ íôñï õ ðáé íßó óå ôáé ôï èÜ íá ôï êáé ç ãç ìïé Ü æåé áé ìá ôï âáì ìÝ íç. Ïé ´Áã ãå ëïé ðïõ Ý ÷ïõí êá ôá êëý óåé ôïí ïõ ñá íü èñç íïýí.Ìå ôç óõì âï ëÞ ôïõ Ôæé ü ôï ïé óõí èÝ óåéò óôç æù ãñá öé êÞ Üñ ÷é óáí íá ãß íï íôáé ðé ï ðå ñß ðëï êåò, ïé ìïñ öÝò ðé ï ñå á ëé óôé êÝòêáé åê öñá óôé êÝò, å íþ ï ÷þ ñïò óôïí ïðïßï êé íïý íôáé Ýãéíå ðé ï öõ óé êüò.Åéê. 14. Ôæé­ü­ôï,­“Ç­ðß­óôç”­ëå­ðôï­ìÝ­ñåé­á­á­ðü­ôç­óåéñÜ­ôùí­áñåôþí,­ÐÜíôïâá,­ÐáñåêêëÞóé­Á­ñÝ­íáò.Ç å ðé âëç ôé êÞ áõ ôÞ ìïñ öÞ, ðïõ êñá ôÜ óôï Ý íá ÷Ý ñé ôï óôáõ ñü êáé óôï Üë ëï Ý íá ÷åé ñü ãñá öï, äç ìé ïõñ ãåß ôçí øåõ äáßó èç óçôïõ á ãÜë ìá ôïò.Åéê. 15. Ôæé­ü­ôï,­ÔÝó­óå­ñá­ðå­ñé­óôá­ôé­êÜ­á­ðü­ôï­Åõ­áã­ãÝ­ëé­ï, íùðïãñáößá, ÐÜíôïâá,­ÐáñåêêëÞóé­ÁñÝíáòÓå ü ëåò ôéò åé êü íåò õ ðÜñ ÷åé á ðü ëõ ôç öõ óé êü ôç ôá, ðïõ ôéò êÜ íåé ðï ëý åê öñá óôé êÝò. Áõ ôü é ó÷ý åé á êü ìá êáé ãé á ôéò öé ãïý ñåòðïõ Ý ÷ïõí ãõ ñé óìÝ íç ôçí ðëÜ ôç ôïõò ðñïò ôï èå á ôÞ.117


ÃËÙÓ ÓÁ ÑÉÓôáõñïèüëéï ìå íåõ ñþ óåéò: Óôáõ­ñï­èü­ëé­ï­óôï­ï­ðïß­ï­ïé­áê­ìÝò­ôùí­áë­ëç­ëï­ôå­ìíü­ìå­íùí­å­ðé­öá­íåé­þí­ôï­íß­æï­íôáé­á­ðü­ðñï­å­îÝ­÷ïõ­óåò­óåé­ñÝò­ëß­èùí­(íåõ­ñþ­óåéò)­ðïõ­ó÷ç­ìá­ôß­æïõí­ôü­îá.Ðåó óüò: Óôý­ëïò­ôå­ôñÜ­ãù­íçò­äé­á­ôï­ìÞò.Á íôç ñß äá: Äï­ìé­êü­óôïé­÷åß­ï­ðïõ­á­ðï­ôå­ëåß­å­îù­ôå­ñé­êü­å­íé­ó÷õ­ôé­êü­óôÞ­ñéã­ìá­å­íüò­èü­ëïõ,­ìé­áò­óôÝ­ãçò­Þ­å­íüòôïß­÷ïõ.É óôï ñç ìÝ íá ÷åé ñü ãñá öá: Åé­êï­íï­ãñá­öç­ìÝ­íá­÷åé­ñü­ãñá­öá­êåß­ìå­íá­ôïõ­Ìå­óáß­ù­íá­ìå­èñç­óêåõ­ôé­êü­ðå­ñé­å­÷ü­ìå­íï,­ôá­ï­ðïß­á­ãñÜ­öï­íôáí­êõ­ñß­ùò­á­ðü­ìï­íá­÷ïýò.­Ç­åé­êï­íï­ãñÜ­öç­óÞ­ôïõò­ãé­íü­ôáí­Üë­ëï­ôå­ìå­äé­á­êï­óìç­ôé­êÜ­ó÷Þ­ìá­ôá­óôá­ðëáß­óé­á­ôùí­êåé­ìÝ­íùí,­óôï­áñ­÷é­êü­ãñÜì­ìá­ìé­áò­óå­ëß­äáò­Þ­ìé­áò­ðá­ñá­ãñÜ­öïõ­êáé­Üë­ëï­ôåìå­ìé­êñï­ãñá­öé­êÜ­æù­ãñá­öé­óìÝ­íåò­ðá­ñá­óôÜ­óåéò,­ïé­ï­ðïß­åò­ìðï­ñåß­íá­êÜ­ëõ­ðôáí­ìß­á­ï­ëü­êëç­ñç­óå­ëß­äá.­×á­ñá­êôç­ñé­óôé­êü­ôïõò­ åß­íáé­ ôá­ ðëïý­óé­á­ ÷ñþ­ìá­ôá,­ ìå­ Ýìöáóç­ óôç­ ÷ñÞ­óç­ ôïõ­ ÷ñõ­óïý­ êáé­ ôïõ­ á­óç­ìÝ­íé­ïõ÷ñþìáôïò.­Ç­äç­ìé­ïõñ­ãß­á­ôùí­÷åéñïãñÜöùí­áõôùí­óôáìÜôçóå­ìå­ôÜ­ôçí­åì­öÜ­íé­óç­ôçò­ôõ­ðï­ãñá­öß­áò­êáé­ôçòôõ­ðï­ãñá­öé­êÞò­åé­êï­íï­ãñÜ­öç­óçò­(16ïò­áé­þ­íáò).Á íôß óôñï öç ðñï ï ðôé êÞ: Ç­á­ðåé­êü­íé­óç­ôïõ­ôñéó­äé­Ü­óôá­ôïõ­÷þ­ñïõ­ìå­ôñü­ðï­ðïõ­á­íôé­ôß­èå­ôáé­óôïõò­êá­íü­íåòôçò­“óù­óôÞò­”­ðñï­ï­ðôé­êÞò.­Ôá­á­íôé­êåß­ìå­íá­ðïõ­á­ðï­ìá­êñý­íï­íôáé­á­ðü­ôï­èå­á­ôÞ­äå­ìé­êñáß­íïõí,­ïé­ðá­ñÜë­ëç­ëåò­ãñáì­ìÝò­äå­äß­íïõí­ôçí­å­íôý­ðù­óç­ü­ôé­óõ­ãêëß­íïõí­óôï­âÜ­èïò.­Á­íôß­èå­ôá,­ôá­á­íôé­êåß­ìå­íá­öáß­íå­ôáé­íá­á­íïß­ãïõí­ü­óï­á­ðï­ìá­êñý­íï­íôáé­óôï­âÜ­èïò­êáé­íá­ìçí­êñý­âïõí­êá­ìß­á­ðëåõ­ñÜ­ôïõò.­Ï­÷þ­ñïò­äå­ãß­íå­ôáé­áéó­èç­ôüò­óáí­íá­ôïí­êïé­ôÜ­æåé­ï­èå­á­ôÞò­á­ðü­á­ðÝ­íá­íôé,­áë­ëÜ­ðå­ñé­ãñÜ­öå­ôáé­óáí­íá­ôïí­êïé­ôÜ­æåé­“á­ðü­ìÝ­óá”.­Çá­íôß­óôñï­öç­ðñï­ï­ðôé­êÞ­ãß­íå­ôáé­ðå­ñéó­óü­ôå­ñï­á­íôé­ëç­ðôÞ­áí­óõ­ãêñé­èåß­ìå­ôç­ãñáì­ìé­êÞ­ðñï­ï­ðôé­êÞ,­ü­ðùò­áõ­ôÞ­èá­å­öáñ­ìï­óôåß­êá­ôÜ­ôçí­ðå­ñß­ï­äï­ôçò­Á­íá­ãÝí­íç­óçò.ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ - ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÅÓ1.­Óõãêñßíåôå­ ìßá­ âõæáíôéíÞ­ ìå­ ìßá­ ñïìáíéêÞ­ åéêüíá­ íáïý­ áðü­ ôï­ âéâëßï­ óáò.­ Ðïéåò­ åßíáé­ ïéïìïéüôçôåò­êáé­ðïéåò­ïé­äéáöïñÝò­ðïõ­ðáñáôçñåßôå;2.­Óõãêñßíåôå­ôçí­ðñüóïøç­åíüò­ñïìáíéêïý­ìå­áõôÞí­åíüò­ãïôèéêïý­íáïý.­Ôé­ðáñáôçñåßôå;3.­Óõãêñßíåôå­ìéá­åéêüíá­ôïõ­Ôæéüôï­ìå­ìéá­âõæáíôéíÞ­êáé­óõæçôÞóôå­ó÷åôéêÜ­ìå­ôéò­ïìïéüôçôåò­êáéôéò­äéáöïñÝò­ôïõò.4.­ÁíáöÝñåôå­ ôá­ áðïôåëÝóìáôá­ ôçò­ ÷ñÞóçò­ ôïõ­ ïîõêüñõöïõ­ ôüîïõ­ óôç­ äéáìüñöùóç­ ìéáòãïôèéêÞò­åêêëçóßáò­êáé­óõãêñßíåôå­ôç­ìïñöÞ­ôçò­ìå­ôç­ìïñöÞ­ìéáò­ñïìáíéêÞò­åêêëçóßáò.5.­Óõãêñßíåôå­ôçí­åéêüíá­ôïõ­Íôïýôóéï­ìå­áõôÞí­ôïõ­Ôæéüôï­êáé­óõæçôÞóôå­ãéá­ôïí­ôñüðï­ìå­ôïíïðïßï­áðïäßäåôáé­ï­÷þñïò­óôéò­äýï­áõôÝò­åéêüíåò.118


9ÏÉ ÅÎÙÅÕÑÙÐÁÚÊÏÉ ÐÏËÉÔÉÓÌÏÉ119


120ÊÞðïò Æåí ôÝëç 15ïõ áéþíá, Êéüôï ìïíáóôÞñé ÑéïÜíôé.


9. ÏÉ ÅÎÙÅÕÑÙÐÁÚÊÏÉÐÏËÉÔÉÓÌÏÉ• Ç ÔÅ× ÍÇ ÔÇÓ ÊÉ ÍÁÓ• Ç ÔÅ× ÍÇ ÔÇÓ ÉÍ ÄÉ ÁÓ• H ÔÅ× ÍÇ ÔÇÓ É Á ÐÙ ÍÉ ÁÓ• Ç ÔÅ× ÍÇ ÔÏÕ ÉÓ ËÁÌ• Ç ÔÅ× ÍÇ ÔÇÓÐÑÏ ÊÏ ËÏÌ ÂÉ Á ÍÇÓ Á ÌÅ ÑÉ ÊÇÓ• Ç ÔÅ× ÍÇ ÔÇÓ Á ÖÑÉ ÊÇÓÐá­ñÜë­ëç­ëá­ ìå­ ôïõò­ ðï­ëé­ôé­óìïýò­ ðïõ­ á­íá­ðôý­-÷èç­êáí­ãý­ñù­á­ðü­ôç­ëå­êÜ­íç­ôçò­Ìå­óï­ãåß­ïõ­-­á­ðüôïõò­ áñ­÷áß­ïõò­ ÷ñü­íïõò­ ìÝ­÷ñé­ ôï­ 14ï­ ì.×.­ áé­þ­íááë­ëÜ­êáé­óôïí­åõ­ñý­ôå­ñï­åõ­ñù­ðáúêü­÷þ­ñï,­õ­ðÜñ­÷åéìé­á­ óç­ìá­íôé­êÞ­ ðï­ëé­ôé­óìé­êÞ­ Üí­èç­óç­ óôéò­ ðå­ñé­ï­÷Ýòôçò­ Á­óß­áò,­ ôçò­ Á­öñé­êÞò­ êáé­ ôçò­ Êå­íôñé­êÞò­ Á­ìå­ñé­êÞò.­Ïé­Êé­íÝ­æïé­êáé­ïé­Éí­äïß,­áðü­ôïõò­áñ÷áéüôåñïõòëáïýò­ áõôþí­ ôùí­ ðåñéï÷þí,­ á­íÝ­ðôõ­îáí­ ôï­ äé­êüôïõò­öé­ëï­óï­öé­êü­óôï­÷á­óìü­ôçí­ß­äé­á­ðå­ñß­ðïõ­ðå­ñß­ï­äï­ìå­ôçí­á­íÜ­ðôõ­îç­ôïõ­åë­ëç­íï­ñù­ìáúêïý­ðï­ëé­ôé­óìïý.­Ç­ôÝ÷­íç­ôùí­å­îù­åõ­ñù­ðáúêþí­ðï­ëé­ôé­óìþí­êáéç­ äõ­ôé­êÞ­ ôÝ÷­íç­ áë­ëç­ëï­å­ðç­ñå­Ü­óôç­êáí­ óå­ êÜ­ðïé­áöÜ­óç­ôçò­é­óôï­ñß­áò­ôïõò.Ç ôÝ÷íç ôçò ÊßíáòÏé­Êé­íÝ­æïé­åß­íáé­Ý­íáò­ðá­íÜñ­÷áé­ïò­ëá­üò.­Ïé­ðñþ­ôåò­ðü­ëåéò­ ðïõ­ á­íá­ðôý­÷èç­êáí­ óôçí­ Êß­íá­ åß­íáé­ ïéðñù­ôåý­ïõ­óåò­ ôçò­ äõ­íá­óôåß­áò­ ôùí­ Óáí­ãê­ (1766-1122­ð.×.).­Ôá­êõ­ñé­ü­ôå­ñá­èñç­óêåõ­ôé­êÜ­äüã­ìá­ôá­åß­íáé­ï­ Ôá­ïúóìüò,­ ï­ Âïõ­äé­óìüò­ êáé­ ï­ Êïì­öïõ­êé­á­íé­óìüò.­Ï­Ôá­ïúóìüò­Ý­äù­óå­ôá­âá­óé­êÜ­óôïé­÷åß­á­ôïõ­êé­íå­æé­êïý­ðï­ëé­ôé­óìïý,­ü­ðùò­åß­íáé­ç­õ­ðï­ôá­ãÞ,­ç­é­å­ñáñ­-÷ß­á,­ï­á­ìïé­âáß­ïò­óå­âá­óìüò,­êáé­å­ðÝ­âá­ëå­ôç­äé­Ü­äï­óç­ôçò­ëü­ãé­áò­ðáé­äåß­áò­óå­Ý­íá­åõ­ñý­öÜ­óìá­á­íþ­ôå­ñùí­êïé­íù­íé­êÜ­óôñù­ìÜ­ôùí.­Ôï­500­ð.×.­ðå­ñß­ðïõ­ïÊïì­öïõ­êé­á­íé­óìüò­óõí­äÝ­èç­êå­ìå­ôçí­ðñï­óù­ðé­êÞ­Ýê­öñá­óç­óôçí­êáë­ëé­ôå÷­íé­êÞ­äç­ìé­ïõñ­ãß­á,­åíþ­ï­Âïõ­äé­óìüò­Ý­èå­óå­ùò­á­îß­á­ôçò­æù­Þò­êáé­ôçò­ôÝ÷­íçò­ôï­âá­-121


Åéê. 1. “ÐÞ ëé íïò óôñá ôüò”, ëå ðôï ìÝ ñåé á, ôå ñá êü ôá, Îé Üí, Êß íá.Ï ôÜ öïò á ðëþ íå ôáé óå ìé á Ý êôá óç 12.000 ôå ôñá ãù íé êþí ìÝ ôñùí êáé á ðáñ ôß æå ôáé á ðü øç ëÜ êôß ñé á ðïõ ðå ñé âÜë ëï íôáé á ðü óêå -ðá óôÝò óôï Ýò, äé á êï óìç ìÝ íåò ìå á íÜ ãëõ öá. Ïé ðá ñÜ ðëåõ ñïé ôÜ öïé Ý ÷ïõí êá ôá óêåõ á óôåß ìå ðëßí èé íá äÜ ðå äá êáé óôÝ ãåò ðïõóôç ñß æï íôáé óå îõ ëï äå óé Ýò. Óôå ãÜ æïõí Ý íáí ðÞ ëé íï óôñá ôü, ðïõ á ðï ôå ëåß ôáé á ðü áñ êå ôÝò ÷é ëé Ü äåò (7.300) Ýí óôï ëïõò Üí äñåò,óå öõ óé êü ìÝ ãå èïò, ïé ï ðïß ïé êñá ôïýí ðñáã ìá ôé êÜ Þ øåý ôé êá ü ðëá, å íþ ìå ñé êïß áð’ áõ ôïýò Ý ÷ïõí ôï Üñ ìá Þ ôï Ü ëï ãü ôïõò.Ï óôñá ôüò áõ ôüò á íá êá ëý öèç êå ôï 1974. Ï ñå á ëé óìüò ðïõ ÷á ñá êôç ñß æåé áõ ôÝò ôéò ðÞ ëé íåò öé ãïý ñåò ìÜò âï ç èÜ íá ðëç ñï -öï ñç èïý ìå ó÷å ôé êÜ ìå ôï óôñá ôé ù ôé êü å îï ðëé óìü ôçò å ðï ÷Þò, ôçí åí äõ ìá óß á Þ ôçí êüì ìù óç. Ôï êá èÝ íá á ðü áõ ôÜ ôá á ãÜë -ìá ôá åß íáé äé á öï ñå ôé êü ùò ðñïò ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ ðñï óþ ðïõ. Ïé üñ èé ïé ðï ëå ìé óôÝò õ ðá êïý ïõí óå ìé á áõ óôç ñÞ ìå ôù ðé -êü ôç ôá, å íþ ïé ãï íá ôé óìÝ íïé ôï îü ôåò Ý ÷ïõí ìé á óôÜóç óáí íá å ôïé ìÜ æï íôáé íá ñß îïõí âÝ ëç ìå ôï ôü îï ôïõò.èý­äé­á­ëï­ãé­óìü.­Ôï­221­ð.×.­ï­Ôóåí­ãê­á­íá­êç­ñý­÷èç­êå­“ðñþ­ôïò­ áõ­ôï­êñÜ­ôï­ñáò­”.­ Õ­ðÞñ­îå­ äé­þ­êôçò­ ôïõÊïì­öïõ­êé­á­íé­óìïý,­äç­ìé­ïõñ­ãüò­ôïõ­Óé­íé­êïý­Ôåß­÷ïõò(1.200­÷ëì.­ðå­ñß­ðïõ),­ãíù­óôüò­êáé­á­ðü­ôïí­ðå­ñß­öç­ìï­“ðÞ­ëé­íï­óôñá­ôü”­ðïõ­èá­ôïí­óõ­íü­äåõ­å­óôç­ìå­ôá­èá­íÜ­ôé­á­æù­Þ­ôïõ.Á­êï­ëïý­èç­óáí­äé­Ü­öï­ñåò­áõ­ôï­êñá­ôï­ñé­êÝò­äõ­íá­óôåß­åò.­Ôï­Ðå­êß­íï,­ùò­áõ­ôï­êñá­ôï­ñé­êÞ­ðñù­ôåý­ïõ­óá,÷ôß­óôç­êå­ á­ðü­ ôï­ Ìïã­ãü­ëï­ êá­ôá­êôç­ôÞ­ ôçò­ Êß­íáòÊïõ­ìðëÜé­ ×áí­ (1280-1368­ ì.×.),­ å­ðå­êôÜ­èç­êå­ êá­ôÜôç­äé­Üñ­êåé­á­ôçò­äõ­íá­óôåß­áò­ôùí­Ìéí­ãê­(1368-1644ì.×.)­êáé­ðÞ­ñå­ôçí­ôå­ëé­êÞ­ìïñ­öÞ­ôïõ­êá­ôÜ­ôçí­ôå­ëåõ­ôáß­á­äõ­íá­óôåß­á­ôùí­Ôóéí­ãê­(1644-1912­ì.×.).ÊÜ­ôù­á­ðü­ôçí­å­ðéñ­ñï­Þ­ôïõ­Âïõ­äé­óìïý­ï­êáë­ëé­ôÝ÷­íçò­å­îé­óþ­íå­ôáé­ìå­ôïí­å­ìðíåõ­óìÝ­íï­ðïé­ç­ôÞ.­Ïé122Åéê. 2. Íé Ôóáí, Ôï ðé ï ãñá öß á (1362 ì.×. ðå ñß ðïõ), ìå ëÜ íé óå÷áñ ôß, Ïõ Ü óéãêôïí.Ï Íé Ôóáí (1301-1374) Þ ôáí ëü ãé ïò ôçò á íþ ôå ñçò ôÜ îçò, ïï ðïß ïò á ðï ôñá âÞ ÷ôç êå óôï á ãñü êôç ìÜ ôïõ êáé á ó÷ï ëÞ èç êåìå ôéò äé á íï ç ôé êÝò á íá æç ôÞ óåéò ìÝ óù ôçò ôï ðé ï ãñá öß áò.


3 4Åéê. 3. Öåí ãê Ôóïõ- Êåí, Êáë ëé ãñá öß á, êÜ èå ôïò êý ëéí äñïò,ìå ëÜ íé óå ÷áñ ôß, 0,32 x 1,02 ì.Ôï Ýñ ãï åß íáé ìáõ ñü á óðñï êáé äé á êñß íå ôáé ãéá ôéò å ëåý èå ñåòêáé åõ Ýëéêôåò ðé íå ëé Ýò ôïõ.5Åéê. 4. ÂÜ æï ìå êëù íÜ ñé á äá ìá óêç íé Üò, ý øïò 0,34 ì., óå ëá -íôüí.Ôá ìé êñÜ êå ñá ìé êÜ óêåý ç ðïõ øÞ íï íôáé óå õ øç ëÞ öù ôé Ü ðñï -á íáã ãÝë ëïõí ôçí á íÜ ðôõ îç ôïõ “óå ëá íôüí ”, å íüò åß äïõò ðïñ -óå ëÜ íçò äé á êï óìç ìÝ íçò ìå ôï ëå ãü ìå íï “ìõ óôé êü ÷ñþ ìá”ðïõ ÷ñç óé ìï ðïé ïý íôáí á ðï êëåé óôé êÜ ãé á ôá áã ãåß á ôùí âá óé -ëé êþí ïé êï ãå íåé þí. “Óå ëá íôüí ” åß íáé áõ ôü ôï á÷ íï ðñÜ óé íï÷ñþ ìá.Åéê. 5. Óå íôïý êé (12ïò áé þ íáò ì.×.), îý ëï ðå ñá óìÝ íï ìå ëÜ -êá, Ôü êõï, Å èíé êü Ìïõ óåß ï.Ç ëÜ êá åß íáé ìé á ðñÜ óé íç ìï ëõâ äïý ÷á âá öÞ, ìå ôçí ï ðïß á ïéÊé íÝ æïé Ýâáöáí ôï îýëï êáé ôçí ïðïßá ðá ñá óêåý á æáí ìÝ óáóå ìå ãÜ ëïõò “öïýñ íïõò - äñÜ êïõò ” ðïõ Ý ÷ôé æáí óôéò ðëá ãé -Ýò ôùí ëü öùí. Ôá óêåý ç á ðü ëÜ êá á íôé êá ôÝ óôç óáí ôá êå ñá -ìé êÜ.6Åéê 6. Ðá ãü äá Ãé á êïõ óß- ôæé (700 ì.×. ðå ñß ðïõ), ðå ñß ï äïò ÍÜ -ñá.Ç ìå ãÜ ëç êáé íï ôï ìß á ôçò êé íå æé êÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò åß íáé ç êá -ôá óêåõ Þ ôçò ðá ãü äáò. Ç ðá ãü äá åß íáé Ý íá ðï ëõ þ ñï öï êáéðï ëõ ðëåõ ñé êü êôß ñé ï, ìå ìï íü á ñéè ìü ï ñü öùí. ÊÜ èå ü ñï -öïò Ý ÷åé ìé á äé á êï óìç ìÝ íç ðñï å îÝ ÷ïõ óá óôÝ ãç. Ïé ðñþ ôåòðá ãü äåò Þ ôáí îý ëé íåò, áë ëÜ óôç óõ íÝ ÷åé á êá ôá óêåõ Ü æï íôáíìå ôïý âëï (êáé óþ æï íôáé ìü íïí áõ ôÝò). Ôï ý øïò ôçò áõ ôï êñá -ôï ñé êÞò ðá ãü äáò åßíáé åíôõðùóéáêü êáé öôÜ íåé ôá 90 ìÝ ôñá,ó÷å äüí üóï ôï ý øïò å íüò ïõ ñá íï îý óôç.123


7åé­êü­íåò­æù­ãñá­öß­æï­íôáé­å­ðÜ­íù­óå­ìå­ôÜ­îé­êáé­ôõ­ëß­ãï­íôáé­óå­êõ­ëßí­äñïõò,­ðïõ­ïé­ðá­ñá­ôç­ñç­ôÝò­ôïõò­îå­ôõ­ëß­ãïõí­óå­óôéã­ìÝò­ç­ñå­ìß­áò,­ãé­á­íá­ôéò­áðïëÜõóïõíêáé­íá­óôï÷áóôïýí.­Ïé­Êé­íÝ­æïé­êáë­ëé­ôÝ÷­íåò­äåí­ðñï­óðÜ­èç­óáí­íá­á­íôé­ãñÜ­øïõí­ôç­öý­óç,­áë­ëÜ­ôç­ìå­ëÝ­ôç­óáí­ìÝ­óá­á­ðüÝñ­ãá­ìå­ãÜ­ëùí­äá­óêÜ­ëùí.­Êï­íôÜ­óôç­öý­óç­ðÞ­ãáé­íáí­ü­ôáí­ðé­á­åß­÷áí­ãß­íåé­Ü­ñé­óôïé­ôå÷­íß­ôåò.­Ï­óôï­÷á­óìüò­Þ­ôáí­ç­âá­óé­êÞ­áñ­÷Þ­ôçò­êé­íå­æé­êÞò­ôÝ÷­íçò.­¼­óïí­ á­öï­ñÜ­ ôçí­ áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ,­ óôçí­ Êß­íáõðÜñ­÷åé­ðëç­èþ­ñá­íá­þí­êáé­ìï­íá­óôç­ñé­þí.­Ôá­ãíù­ñß­óìá­ôÜ­ôïõò­åß­íáé­ç­á­ðëÞ­ðá­ñáë­ëç­ëü­ãñáì­ìç­êÜ­ôï­øç,­ïé­ äé­Ü­ôñç­ôïé­ ôïß­÷ïé­ ðïõ­ êëåß­íïõí­ ìå­ îý­ëé­íáðá­ñá­ðÝ­ôá,­ ïé­ êß­ï­íåò,­ ç­ Ý­íôï­íç­ äé­á­êü­óìç­óÞ­ ôïõò,áë­ëÜ­êáé­ç­ïñ­ãÜ­íù­óÞ­ôïõò­óôï­÷þ­ñï,­ï­ï­ðïß­ïò­÷á­ñá­êôç­ñß­æå­ôáé­á­ðü­ìé­á­óåé­ñÜ­áõ­ëþí­êáé­êÞ­ðùí­ðïõ­å­ðé­êïé­íù­íïý­óáí­ìå­ôá­îý­ôïõò­ìå­ôç­âï­Þ­èåé­á­óôï­þí.124Ç ôÝ÷íç ôçò ÉíäßáòÏ­éí­äé­êüò­ðï­ëé­ôé­óìüò­åß­íáé­ðá­íÜñ­÷áé­ïò,­á­íá­ðôý­-÷èç­êå­óôçí­êïé­ëÜ­äá­ôïõ­Éí­äïý­ðï­ôá­ìïý­êáé­Üê­ìá­óåãý­ñù­óôï­2000­ð.×.­Á­ðü­ôï­ôÝ­ëïò­ôçò­2çò­ð.×.­÷é­ëé­å­ôß­áò­åì­öá­íß­óôç­êå­ Ý­íáò­ íÝ­ïò­ ðï­ëé­ôé­óìüò,­ ï­ âå­äé­êüò.­Ç­âå­äé­êÞ­èñç­óêåß­á­å­îå­ëß­÷èç­êå­óôï­Âñá÷­ìá­íé­óìü­êáé­óôéò­ðï­ëõ­Ü­ñéè­ìåò­èñç­óêåõ­ôé­êÝò­äï­îá­óß­åòðïõ­ óõí­èÝ­ôïõí­ ôïí­ Éí­äïõé­óìü.­ Ôïí­ 5ï­ ð.×.­ áé­þ­íáåì­öá­íß­óôçêå­êáé­ï­Âïõ­äé­óìüò.­Ç­êá­èáõ­ôü­é­óôï­ñß­áôçò­Éí­äß­áò­å­ãêáé­íé­Ü­óôç­êå­ìå­ôçí­ß­äñõ­óç­ôçò­äõ­íá­óôåß­áò­ôùí­Ìá­ïõ­ñß­á.­Ìå­ôéò­ðï­ëé­ôé­óìé­êÝò­ðñï­óìåß­îåéò­êáé­ôçí­ý­ðáñ­îç­äé­á­öï­ñå­ôé­êþí­èñç­óêåé­þí­ï­éí­äé­êüò­ðï­ëé­ôé­óìüò­á­ðÝ­êôç­óå­ôç­äé­êÞ­ôïõ­öõ­óé­ï­ãíù­ìß­á.­Ç­éí­äé­êÞ­ôÝ÷­íç­õ­ðÜñ­÷åé­ùò­öáé­íü­ìå­íï­á­äé­á­÷þ­ñé­óôï­á­ðü­ôç­æù­Þ­êáé­ï­ñü­ëïò­ôçò­åß­íáé­íá­óõí­äÝ­óåé­ôçí­ðá­ñÜ­äï­óç­ìå­ôïõò­êá­íü­íåò­ðïõ­ñõè­ìß­æïõíôç­æù­Þ.­Ç­êïé­íù­íé­êÞ­óõ­ãêñü­ôç­óç­ôçò­Éí­äß­áò­óôç­ñß­-


8Åéê. 7. Íáüò ôïõ ËéíãêáñÜôæá (1100 ì.×. ðåñßðïõ),ÌðïõâáíåóâÜñ.Ç å íôý ðù óç ðïõ äß íåé ï íá üò åß íáé áõ ôÞ å íüò ï ñåé íïýôï ðß ïõ. Ç ãå íé êÞ áßó èç óç ôïõ êá ôá êü ñõ öïõ äé á êü ðôå -ôáé á ðü ëé ï íôÜ ñé á ðïõ õ ðï âá óôÜ æïõí ôïõò ôñïý ëïõò.Ï íá üò åß íáé ÷á ñá êôç ñé óôé êü äåßã ìá ôçò ôÜ óçò ôçò éí -äé êÞò ôÝ÷ íçò ãé á å ðá íá ëáì âá íü ìå íïõò ñõè ìïýò, ïéï ðïß ïé á íôé óôïé ÷ïõí óôá å ðá íá ëáì âá íü ìå íá êïì ìÜ ôé áðïõ óõ íá íôÜ ìå óôá é å ñÜ êåß ìå íá.9Åéê. 8. ÌåãÜëç óôïýðá (2ïò-1ïò áéþíáò ð.×.), Óáíóß.Ïé óôïýðåò, ÷áñáêôçñéóôéêïß ôýìâïé ðïõ ðåñéÝ÷ïõí ôáëåßøáíá óçìáíôéêþí âïõäéóôþí, áðïôåëïýí Ýíáóõìâïëéêü äéÜãñáììá ôïõ óýìðáíôïò. Ç ðéï ãíùóôÞóôïýðá åßíáé áõôÞ ðïõ âñßóêåôáé óôï Óáíóß. ¸÷åéìïñöÞ çìéóöáéñßïõ, ìå åðßðåäç êïñõöÞ, åðÜíù óôçíïðïßá âñßóêåôáé ìéá ôåôñÜãùíç êáôáóêåõÞ, åíþ óôçìÝóç ôçò õðÜñ÷åé Ýíáò Üîïíáò ðïõ áíáðáñéóôÜ ôïíÜîïíá ôçò ãçò. Ç ôñéþñïöç ïìðñÝëá óôçí ïðïßáêáôáëÞãåé ôï êôßñéï óõìâïëßæåé ôá ôñßá “êïóìÞìáôá”ôïõ Âïõäéóìïý: ôïí ßäéï ôï Âïýäá, ôï íüìï êáé ôéòìïíáóôéêÝò êïéíüôçôåò. Ç ìïñöÞ ôçò óôïýðáòåêöñÜæåé ôçí ðïñåßá ôïõ Âïýäá ðñïò ôç öþôéóç.Åéê. 9. Âïýäáò óå äéáëïãéóìü (7ïò-8ïò áéþíáò ì.×.),Ìðáíãêüê, Åèíéêü Ìïõóåßï.Ï ß äé ïò ï Âïý äáò áñ ÷é êÜ äåí á íá ðá ñß óôá ôáé, ìü íïóõì âï ëß æå ôáé, ãé á ðá ñÜ äåéã ìá, ùò ôñï ÷üò (ðïõ óç ìáß -íåé ôç ãÝí íç óç, ôçí ù ñß ìáí óç, ôï èÜ íá ôï êáé ôïí ç ëé -á êü äß óêï) å ðÜ íù óôï èñü íï ôïõ. Ï Âïõ äé óìüò Ìá -÷á ãé Ü íá Ý äù óå Ýì öá óç óôï ðñü óù ðï ôïõ Âïý äá, ôïï ðïß ï öáß íå ôáé íá Ý ÷åé äå ÷ôåß å ðéñ ñï Ýò á ðü åë ëç íé êÜêáé ñù ìáúêÜ ðñü ôõ ðá, ìå ðôõ ÷þ óåéò óôá ñïý ÷á êáéðëÜ óé ìï ôçò ìïñ öÞò ðïõ èõ ìß æåé ñù ìáúêÜ á ãÜë ìá ôá.Ôéò ðå ñéó óü ôå ñåò öï ñÝò ï Âïý äáò ðá ñïõ óé Ü æå ôáé óôçóôÜ óç ôïõ ëù ôïý.125


÷ôç­êå­óå­Ý­íá­áõ­óôç­ñÜ­èñç­óêåõ­ôé­êü­óý­óôç­ìá,­ôï­ï­ðïß­ï­ðåñéëáìâÜíåé­Ý­íá­ï­ëü­êëç­ñï­óý­óôç­ìá­÷åé­ñï­íï­ìé­þí­(ìïý­íôñá),­ðïõ­ìå­ôá­öÝ­ñåé­ôï­èñç­óêåõ­ôé­êü­ôå­ëå­ôïõñ­ãé­êü­ôüóï­óôï­èÝ­á­ôñï­üóï­êáé­ôéò­ðëá­óôé­êÝòôÝ÷­íåò.­Ïé­÷åé­ñï­íï­ìß­åò­áõ­ôÝò­óôç­æù­ãñá­öé­êÞ­Þ­ôáíôá­îé­íï­ìç­ìÝ­íåò­ëå­ðôï­ìå­ñÝ­óôá­ôá,­êáé­ï­êáë­ëé­ôÝ÷­íçò,Åéê. 10. ×ï ñé ïý ôæé (670 ì.×.), ÍÜ ñá.Ó’ áõ ôü ôï íá ü ðá ñïõ óé Ü æå ôáé ç ðï ëý åí äé á öÝ ñïõ óá óõ íï ëé -êÞ äé Ü ôá îç êáé óýí èå óç ü ãêùí, ðïõ åß íáé ÷á ñá êôç ñé óôé êü ôçòãé á ðù íÝ æé êçò áéó èç ôé êÞò.Åéê. 11. ×ï êïõ óÜé, îõ ëï ãñá öß åò.Ï ×ï êïõ óÜé (1760-1849) ðá ñïõ óé Ü æåé ìé á óåé ñÜ ôï ðß ùí ìåôßô ëï “Ôñé Ü íôá Ý îé á ðü øåéò ôïõ ü ñïõò Öïý ôæé”, óôçí ï ðïß áðñáã ìá ôåý å ôáé - ìå ðï ëý ìå ãÜ ëç ÷ñù ìá ôé êÞ êáé óõí èå ôé êÞôüë ìç êáé á ðü äé Ü öï ñåò ï ðôé êÝò ãù íß åò - ôï ç öáß óôåé ï ôïõü ñïõò Öïý ôæé.126ðñï­êåé­ìÝ­íïõ­íá­äç­ìé­ïõñ­ãÞ­óåé­Ý­íá­Ýñ­ãï,­Ý­ðñå­ðå­íáõ­ðá­êïý­åé­óå­Ý­íáí­áõ­óôç­ñü­êþ­äé­êá.Ï­íá­üò,­êá­ôÜ­ôç­âïõ­äé­óôé­êÞ­áë­ëÜ­êáé­ôçí­éí­äïõé­óôé­êÞ­ðå­ñß­ï­äï,­ á­íôé­ìå­ôù­ðß­æå­ôáé­ ùò­ ìé­êñï­ãñá­öß­áôïõ­ óý­ìðá­íôïò,­ ìå­ ôï­ é­å­ñü­ óôï­ êÝ­íôñï­ ôïõ­ (Ý­äñáôçò­èå­ü­ôç­ôáò),­óôï­ï­ðïß­ï­óõ­íá­íôé­ïý­íôáé­ï­ïõ­ñÜ­íé­ïò­êü­óìïò­ ìå­ ôï­ ãÞé­íï­ Þ­ ìå­ áõ­ôüí­ ðïõ­ âñß­óêå­ôáéêÜ­ôù­á­ðü­ôç­ãç.­Ïé­óôÝñ­íåò­ðïõ­õ­ðÜñ­÷ïõí­ãý­ñù­á­ðü­ôï­íá­ü­óõì­âï­ëß­æïõí­ôïí­ù­êå­á­íü­ï­ï­ðïß­ïò­ðå­ñé­âÜë­ëåé­ôïí­êü­óìï.­Óå­ôÝó­óå­ñá­êå­íôñé­êÜ­óç­ìåß­á­õ­ðÜñ­÷ïõí­ðý­ëåò­ïé­ï­ðïß­åò­óõì­âï­ëß­æïõí­ôá­á­íïßã­ìá­ôá­ôïõ­ïõ­ñÜ­íé­ïõ­èü­ëïõ­êáé­ôçí­å­ðé­êïé­íù­íß­á­ôïõ­èå­ïý­ìå­ôïí­Üí­èñù­ðï.­Ïé­éí­äé­êïß­íá­ïß­óõ÷­íÜ­ëá­îåý­ï­íôá­óå­âñÜ­÷ï.­Ç­ ãëõ­ðôé­êÞ­ êá­ôÝ­÷åé­ ðï­ëý­ óç­ìá­íôé­êÞ­ èÝ­óç­ óôçíéí­äé­êÞ­ ôÝ÷­íç.­ Á­íá­ðá­ñé­óôÜ­ ôçí­ êá­èç­ìå­ñé­íÞ­ êáé­ ôçèñç­óêåõ­ôé­êÞ­æù­Þ,­ìý­èïõò­êáé­Ý­ðç.­Ç­æù­ãñá­öé­êÞ­äåöôé­Ü÷­íåé­åé­êü­íåò­ðïõ­åß­íáé­ìü­íï­á­íôé­êåß­ìå­íá­ëá­ôñåß­áò,­áë­ëÜ­åß­íáé­êáé­á­öïñ­ìÞ­ãé­á­óôï­÷á­óìü.­Ôá­Ýñ­ãáöé­ëï­ôå÷­íïý­íôáé­óå­ðá­ðý­ñïõò,­óå­ðß­íá­êåò­Þ­óôïõòôïß­÷ïõò­êáé­Ý­÷ïõí­äé­äá­êôé­êü­ñü­ëï.­Ç­÷ñÞ­óç­ôïõ­îý­ëïõ­ôçí­ðå­ñß­ï­äï­ôïõ­Âå­äé­óìïý­äå­ìáò­å­ðé­ôñÝ­ðåé­íáìå­ëå­ôÞ­óïõ­ìå­ ôá­ ðñþ­ôá­ äåßã­ìá­ôá­ ôçò­ éí­äé­êÞò­ ôÝ­-÷íçò,­áë­ëÜ­á­ðü­ï­ñé­óìÝ­íá­êåß­ìå­íá­ðïõ­äé­á­óþ­èç­êáíãíù­ñß­æïõ­ìå­ü­ôé­ïé­íá­ïß­êáé­ôá­á­íÜ­êôï­ñá,­Þ­äç­á­ðü­ôç2ç­ ÷é­ëé­å­ôß­á­ ð.×.,­ åß­÷áí­ ðëïý­óé­á­ äé­á­êü­óìç­óç.­ Á­ðüôïí­ 3ï­ áé­þ­íá­ ð.×.­ äé­á­óþ­æï­íôáé­ ìï­íï­ëé­èé­êïß­ êß­ï­íåòðïõ­ Ý­÷ïõí­ åðÜ­íù­ ôïõò­ ÷á­ñáã­ìÝ­íá­ ôá­ âïõ­äé­óôé­êÜäé­á­ôÜã­ìá­ôá.Ç ôÝ÷íç ôçò É áðùíßáòÔï­538­ì.×.­åß­íáé­ç­÷ñï­íï­ëï­ãß­á­-­óôáè­ìüò­ôçò­é­á­ðù­íé­êÞò­é­óôï­ñß­áò.­Åß­íáé­ç­÷ñï­íé­Ü­ðïõ­êÜ­ðïé­ïò­Êï­ñå­Ü­ôçò­ç­ãå­ìü­íáò­÷Ü­ñé­óå­óôïí­áõ­ôï­êñÜ­ôï­ñá­ôçò­É­á­ðù­íß­áò­Ý­íá­á­ãáë­ìá­ôÜ­êé­ôï­ï­ðïß­ï­óõ­íü­äåõ­å­ìé­á­å­ðé­óôï­ëÞ­ðïõ­ á­íá­öå­ñü­ôáí­ óôï­ “Íü­ìï­ ôïõ­ Âïý­äá”.Ìá­æß­ìå­ôï­Âïõ­äé­óìü­ç­É­á­ðù­íß­á­õé­ï­èÝ­ôç­óå­ü­ëï­ó÷å­äüí­ôïí­êé­íå­æé­êü­ðï­ëé­ôé­óìü.­Ìå­ôÜ­á­ðü­ëß­ãá­÷ñü­íé­áÜñ­÷é­æå­ óôçí­ É­á­ðù­íß­á­ ç­ á­íÝ­ãåñ­óç­ ôïõ­ âïõ­äé­óôé­êïýìï­íá­óôç­ñé­ïý­“×ï­êü­óé”,­ôï­ï­ðïß­ï­êá­ôá­óôñÜ­öç­êå,­å­íþ­å­ðÜ­íù­óôá­å­ñåß­ðé­Ü­ôïõ­÷ôß­óôç­êå­ôï­ðï­ëý­ìå­ãá­ëý­ôå­ñü­ôïõ­“×ï­ñé­ïý­ôæé”,­ôï­ï­ðïß­ï­äé­á­ôç­ñåß­ôáé­ìÝ­÷ñéóÞ­ìå­ñá.


Óôç­âïõ­äé­óôé­êÞ­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ­ïé­íá­ïß­Ý­÷ïõí­ðå­ñß­ôå÷­íç­äé­á­êü­óìç­óç,­ ïé­ êß­ï­íåò­ óôç­ñß­æï­íôáé­ óå­ ðÝ­ôñé­íåò­âÜ­óåéò­(óôõ­ëï­âÜ­ôåò),­å­íþ­ïé­óôÝ­ãåò­êá­ìðõ­ëþ­íïõí­êáé­Ý­÷ïõí­ðñï­å­îï­÷Ýò­ðïõ­êá­ôá­óêåõ­Ü­æï­íôáéá­ðü­êå­ñá­ìß­äé­á.­ÌÝ­÷ñé­ôïí­9ï­áé­þ­íá­ç­ãé­á­ðù­íÝ­æé­êç­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ­÷á­ñá­êôç­ñß­æå­ôáé­ á­ðü­ ëé­ôü­ôç­ôá­ êáé­ ìé­á­ ìå­ãá­ëï­ðñÝ­ðåé­á­ðïõ­äåí­åß­íáé­ðï­ìðþ­äçò,­áë­ëÜ­äçìéïõñãåßá­ôìü­óöáé­ñá­ ç­ñå­ìß­áò.­ Ôïí­ 9ï­ áé­þ­íá­ äý­ï­ ìï­íá­÷ïßöÝñ­íïõí­á­ðü­ôçí­Êß­íá­ï­ñé­óìÝ­íá­äüã­ìá­ôá­ôá­ï­ðïß­áåß­íáé­ìé­á­é­äé­Ü­æïõ­óá­ìïñ­öÞ­Âïõ­äé­óìïý­êáé­èá­äç­ìé­ïõñ­ãÞ­óïõí­ìé­á­íÝ­á­ôÝ÷­íï­ôñï­ðß­á.­Ôï­ðñþ­ôï­÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êü­áõ­ôÞò­ôçò­ôå÷­íï­ôñï­ðß­áò­åß­íáé­ü­ôé­ôá­ìï­íá­óôÞ­ñé­á­÷ôß­æï­íôáé­ðé­á­å­ðÜ­íù­óôï­âïõ­íü,­å­íþ­ðñéíÞ­ôáí­á­íá­ðü­óðá­óôï­êïì­ìÜ­ôé­ôçò­ðü­ëçò.­¸­ôóé,­å­ãêá­ôá­ëåß­ðå­ôáé­ï­ ãå­ù­ìå­ôñé­êüò­ ó÷å­äé­á­óìüò­ (ðïõ­ á­ðáé­ôïý­óå­å­ðß­ðå­äï­Ý­äá­öïò)­êáé­ôá­êôß­ñé­á­äé­á­ìïñ­öþ­íï­íôáé­á­íÜ­ëï­ãá­ìå­ôç­ìïñ­öï­ëï­ãß­á­ôïõ­å­äÜ­öïõò,­ìåEéê. 12. “Ôï ðå ñß ðôå ñï ìå ôïõò öïß íé êåò” (1053 ì.×.), Ìðé ï -íôïÀ í, Êé ü ôï.Ôï ðåñßðôåñï äéáêïóìåßôáé ìå ìðñïý íôæé íåò öé ãïý ñåò óôçóôÝãç êáé Ý÷åé ó÷Þìá ðïõ èõ ìß æåé ðïõ ëß ìå á íïé êôÜ öôå ñÜ. ´Ç -ôáí áõ ôï êñá ôï ñé êü èå ñé íü á íÜ êôï ñï, ôï ï ðïß ï ìå ôá ôñÜ ðç êåóå ìï íá óôÞ ñé. Ôï å óù ôå ñé êü ôïõ åß íáé ðï ëõ ôå ëÝò, å íþ ôï Ü -ãáë ìá ôïõ Âïý äá Ý ÷åé êá ôá óêåõ á óôåß á ðü å ðé ÷ñõ óù ìÝ íï îý -ëï êáé óôç ñß æå ôáé å ðÜ íù óå âÜ èñï. ´Ï ëá ôá ãåß óá, ïé êß ï íåòêáé ç ï ñï öÞ Ý ÷ïõí ðëïý óé á êáé ðï ëý ÷ñù ìç äé á êü óìç óç, å -íþ ïé ôïß ÷ïé êá ëý ðôï íôáé á ðü æù ãñá öé êÝò ðá ñá óôÜ óåéò êáéá íÜ ãëõ öá.á­ðï­ôÝ­ëå­óìá­ íá­ å­êëåß­ðåé­ ç­ óõì­ìå­ôñß­á.­ Å­ðß­óçò,­ ôáêå­ñá­ìß­äé­á­ á­íôé­êá­èß­óôá­íôáé­ ìå­ óá­íß­äåò,­ å­íþ­ ôá­ ðÝ­ôñé­íá­äÜ­ðå­äá­ãß­íï­íôáé­îý­ëé­íá.­Ç­Üí­èç­óç­ôïõ­ðï­ëé­ôé­óìïý­ôçò­Áõ­ëÞò­å­ðå­êôåß­íå­ôáé­êáé­óôç­äé­á­êü­óìç­óçôùí­ìï­íá­óôç­ñé­þí,­ôá­ï­ðïß­á­ôþ­ñá­á­ðï­êôïýí­ìé­á­ðï­ëõ­ôÝ­ëåé­á,­óå­á­íôß­èå­óç­ìå­ôçí­ðñï­ç­ãïý­ìå­íç­ëé­ôü­ôç­ôá­ðïõ­ôá­÷á­ñá­êôÞ­ñé­æå.¼­óïí­á­öï­ñÜ­ôç­æù­ãñá­öé­êÞ,­ðïë­ëÜ­Ýñ­ãá­Ý­÷ïõí÷á­èåß,­ãé­á­ôß­åß­÷áí­æù­ãñá­öé­óôåß­åðÜ­íù­óå­ìå­ôÜ­îé.­Ïéðå­ñéó­óü­ôå­ñåò­æù­ãñá­öé­Ýò­åß­íáé­á­öç­ãç­ìá­ôé­êÝò­êáé­é­óôï­ñïýí­ðá­ëáé­ü­ôå­ñåò­æù­Ýò­ôïõ­Âïý­äá.­Ôïí­9ï­áé­þ­íá­äé­á­ìïñ­öþ­íå­ôáé­ìé­á­êá­èá­ñÜ­êï­óìé­êÞ­æù­ãñá­öé­êÞ.­Ïé­æù­ãñÜ­öïé­äá­íåß­æï­íôáé­ôá­èÝ­ìá­ôÜôïõò­á­ðü­ôç­ëï­ãï­ôå÷­íß­á­êáé­ôá­öé­ëï­ôå÷­íïýí­å­ðÜ­íùóå­ êõ­ëßí­äñïõò.­ Ôá­ ðñü­óù­ðá­ ó’­ áõ­ôÝò­ ôéò­ åé­êü­íåòåß­íáé­ ôå­ëåß­ùò­ ó÷ç­ìá­ôï­ðïé­ç­ìÝ­íá,­ å­íþ­ ôá­ ÷ñþ­ìá­ôáåß­íáé­ôÝ­ôïé­á,­ðïõ­äç­ìé­ïõñ­ãïýí­á­ôìü­óöáé­ñá­(ü­ðùò,ãé­á­ðá­ñÜ­äåéã­ìá,­ìå­ñé­êÜ­êëá­äé­Ü­ðïõ­öáß­íå­ôáé­íá­ôáÝ­÷åé­óêïñ­ðß­óåé­ï­Ü­íå­ìïò­õ­ðï­âÜë­ëïõí­ôï­óõ­íáßó­èç­ìá­ôçò­ìå­ëáã­÷ï­ëß­áò).­Ï­êý­ëéí­äñïò­îå­ôõ­ëß­ãå­ôáé­óé­ãÜóé­ãÜ,­á­íÜ­ëï­ãá­ìå­ôïí­ôñü­ðï­ðïõ­ôïí­ðñï­óåã­ãß­æåé­ïèå­á­ôÞò.­ ¸­ôóé,­ óôçí­ å­ðé­öÜ­íåé­á­ ôïõ­ Ýñ­ãïõ,­ ìá­æß­ ìåôçí­á­ðü­äï­óç­ôïõ­÷þ­ñïõ­åé­óÜ­ãå­ôáé­êáé­ç­Ýí­íïé­á­ôïõ÷ñü­íïõ.­Ï­æù­ãñá­öé­óìÝ­íïò­êý­ëéí­äñïò­åß­íáé,­ìå­ìé­áÝí­íïé­á,­Ý­íá­åß­äïò­êé­íç­ìá­ôï­ãñá­öé­êÞò­æù­ãñá­öé­êÞò.­Ç­ ÷á­ñá­êôé­êÞ­ ãíù­ñß­æåé­ ìå­ãÜ­ëç­ Üí­èç­óç­ óôçí­ é­á­ðù­íé­êÞ­ôÝ÷­íç.­Ôá­÷á­ñá­êôé­êÜ­á­ðï­êá­ëïý­íôáé­“á­ðåé­êï­íß­óåéò­ôïõ­ñåõ­óôïý­êü­óìïõ”­êáé­ðá­ñïõ­óé­Ü­æïõí­åé­êü­íåò­ôçò­êá­èç­ìå­ñé­íÞò­æù­Þò.­Ç­é­á­ðù­íé­êÞ­îõ­ëï­ãñá­öß­á­êáé­ç­æù­ãñá­öé­êÞ­å­ðÜ­íù­óå­ìå­ôÜ­îé­å­ðç­ñÝ­á­óáíêá­èï­ñé­óôé­êÜ­ôçí­åõ­ñù­ðáúêÞ­ôÝ÷­íç­ôïõ­19ïõ­áé­þ­íá.Ç ôÝ÷íç ôïõ ÉóëÜìÏé­¢­ñá­âåò,­ëá­üò­íï­ìá­äé­êüò­ðïõ­ïñ­ãá­íþ­èç­êå­á­ðü­ôï­Ìù­Ü­ìåè­êáé­ôïõò­äé­á­äü­÷ïõò­ôïõ,­å­îá­ðëþ­èç­êáí­ìå­ôéò­êá­ôá­êôÞ­óåéò­ôïõò­óå­ðå­ñé­ï­÷Ýò­ôçò­Á­óß­áò,­ôçò­Á­öñé­êÞò,­á­êü­ìç­êáé­ôçò­Åõ­ñþ­ðçò­(É­óðá­íß­á).Ðï­ëé­ôé­óìé­êÜ­ óôïé­÷åß­á­ ôùí­ Á­ñÜ­âùí­ ìå­ôá­äü­èç­êáíóôçí­Ðåñ­óß­á,­ôçí­Á­íá­ôï­ëß­á,­ôçí­Áß­ãõ­ðôï­êáé­ôçí­É­óðá­íß­á,­ìå­Ý­íôï­íåò­âÝ­âáé­á­äé­á­öï­ñï­ðïé­Þ­óåéò.­Ïé­ á­íá­ðá­ñá­óôá­ôé­êÝò­ åé­êü­íåò­ äåí­ å­ðé­ôñÝ­ðï­íôáíóôçí­ ôÝ÷­íç­ ôïõ­ Éó­ëÜì­ (êÜ­ôé­ ðïõ­ é­ó÷ý­åé­ á­êü­ìç­ êáéóÞ­ìå­ñá)­êáé­ïé­êáë­ëé­ôÝ÷­íåò­å­ðé­äß­äï­íôáí­óå­ëå­ðôÝò127


1314Åéê. 13. Ç “Áõ ëÞ ôùí Ëå ü íôùí” (14ïò ì.×.áé þ íáò), Á ëÜ ìðñá, Ãñá íÜ äá, É -óðá íß á.Ôï á íÜ êôï ñï ôùí óïõë ôÜ íùí ôçò Ãñá íÜ -äáò åß íáé ðå ñß êëåé óôï á ðü ôåß ÷ç ðïõ Ý -÷ïõí êüê êé íï ÷ñþ ìá (á ñá âé êÜ alhamra=êüêêé íï ÷ñþ ìá). Óôï å óù ôå ñé êüìÝ ñïò ïé ôïß ÷ïé öÝ ñïõí å ðé ãñá öÝò ðïõäï îÜ æïõí ôïí Áë ëÜ÷ êáé á íá öÝ ñï íôáé óôçìá ôáé ü ôç ôá ôçò å ðß ãåé áò æù Þò. Åß íáé äé á -êï óìç ìÝ íïé ìå êå ñá ìé êÜ ðëá êÜ êé á ðïõ ðá -ñïõ óé Ü æïõí á öç ñç ìÝ íá ãå ù ìå ôñé êÜ ó÷Þ -ìá ôá, ôá ï ðïß á á ðï ôå ëïýí Ý íá å íé áß ï ó÷Ý -äé ï, ÷ù ñßò íá îå ÷ù ñß æåé ôï èÝ ìá Þ ôï öü -íôï. Ç “Áõ ëÞ ôùí Ëå ü íôùí ” ðå ñé âÜë ëå ôáéá ðü êß ï íåò ðïõ äåí Ý ÷ïõí êá íï íé êÞ óõì -ìå ôñß á: ç äé Ü ôá îÞ ôïõò åß íáé Üë ëï ôå äé ðëÞêáé Üë ëï ôå ìï íÞ. Óôï êÝ íôñï ôçò áõ ëÞòâñß óêå ôáé ç êå íôñé êÞ êñÞ íç ôçí ï ðïß á ðå -ñé ìå ôñé êÜ óôç ñß æïõí ëé ï íôÜ ñé á. Ôï íå ñüðïõ á íá âëý æåé á ðü å êåß äé ï ÷å ôåý å ôáé óåôÝó óå ñá ñõ Ü êé á ðïõ óõì âï ëß æïõí ôïí Ðá -ñÜ äåé óï, ï ï ðïß ïò, óýì öù íá ìå Ý íá å äÜ -öé ï ôïõ Êï ñá íß ïõ, åß íáé êÞ ðïò óôïí ï ðïßïêõ ëïýí ðï ôÜ ìé á.Åéê. 14. ×á ëß á ðü ôï ×å ñÜô (16ïò ì.× áé -þ íáò), 7,3 x 3ì., ÍÝ á Õ üñ êç,Ìç ôñï ðï ëé ôé êü Ìïõ óåß ï.Åß íáé Ý íá á ðü ôá êá ëý ôå ñá äé á ôç ñç ìÝ íá÷á ëé Ü ôïõ ×å ñÜô. Óõí äõ Ü æåé á öç ñç ìÝ íáäé á êï óìç ôé êÜ ìï ôß âá ìå ðá ñá óôÜ óåéò æþ -ùí óôá ðëÜ ãé á.128


äá­íôå­ëù­ôÝò­äé­á­êï­óìÞ­óåéò,­âá­óé­êü­÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êüóôïé­÷åß­ï­ôùí­Ýñ­ãùí­ðïõ­ï­íï­ìÜ­æï­íôáé­á­ñá­âïõñ­ãÞ­ìá­ôá.­Ïé­ëß­ãåò­åé­êü­íåò­óôéò­ï­ðïß­åò­ðá­ñïõ­óé­Ü­æï­íôáíêáé­å­ðåé­óü­äé­á­äåí­åß­÷áí­ó÷Ý­óç­ìå­ôç­èñç­óêåß­á­êáéÞ­ôáí­á­öç­ãç­ìá­ôé­êÝò.­Ç­á­ðü­äï­óç­ôçò­ðñáã­ìá­ôé­êü­ôç­ôáò­äåí­ åí­äé­á­öÝ­ñåé­ êá­èü­ëïõ­ ôçí­ éó­ëá­ìé­êÞ­ ôÝ÷­íç:äåí­õ­ðÜñ­÷åé­äï­ìÞ­óþ­ìá­ôïò,­ðñï­ï­ðôé­êÞ­Þ­öù­ôï­óêß­á­óç.Ç­ôÝ÷­íç­ôïõ­Éó­ëÜì­Ý­ãé­íå­ãíù­óôÞ­êáé­­ìÝ­óá­á­ðüôá­ðå­ñß­öç­ìá­á­íá­ôï­ëß­ôé­êá­÷á­ëé­Ü.­Ó’­áõ­ôÜ­á­ðåé­êï­íß­æï­íôáé­öõ­ôé­êÜ­êáé­ãå­ù­ìå­ôñé­êÜ­èÝ­ìá­ôá.­Ç­ìå­ãá­ëý­ôå­ñç­Üí­èç­óç­ôçò­éó­ëá­ìé­êÞò­ôÝ÷­íçò­ðá­ñá­ôç­ñåß­ôáé­óôçí­É­óðá­íß­á­ìå­ôï­ðï­ëõ­ôå­ëÝ­óôå­ñï­ß­óùòêôß­óìá­ï­ëü­êëç­ñçò­ôçò­Åõ­ñþ­ðçò,­ôï­ðá­ëÜ­ôé­ôçò­Á­ëÜ­ìðñá­óôç­Ãñá­íÜ­äá.­Ç­êá­ôá­óêåõ­Þ­ôïõ­êôé­ñß­ïõ­îå­êß­íç­óå­ôïí­11ï­áé­þ­íá­(ôï­êôß­óìá­ðñï­ï­ñé­æü­ôáí­ãé­á­å­îï­÷é­êÞ­êá­ôïé­êß­á­å­íüò­âå­æß­ñç)­êáé­ï­ëï­êëç­ñþ­èç­êå­ôï14ï­áé­þ­íá,­ü­ôáí­ç­Ãñá­íÜ­äá­Ý­ãé­íå­ç­ðñù­ôåý­ïõ­óá­å­íüò­é­ó÷õ­ñïý­å­ìé­ñÜ­ôïõ­(ôü­ôå­ç­Á­ëÜ­ìðñá­Ý­ãé­íå­á­íÜ­êôï­ñï).­Å­îù­ôå­ñé­êÜ­ ìïéÜæåé­ óáí­ Ý­íá­ áõ­óôç­ñü­ ï­÷õ­ñü,­áë­ëÜ­ôï­å­óù­ôå­ñé­êü­ôïõ­á­ðï­ôå­ëåß­ôáé­á­ðü­ç­ëé­ü­ëïõ­óôá­äù­ìÜ­ôé­á,­ ÷ôé­óìÝ­íá­ ãý­ñù­ á­ðü­ å­óù­ôå­ñé­êÝòáõ­ëÝò,­ìå­êïì­øÞ­äé­á­êü­óìç­óç­êáé­åì­öá­íÞ­ðï­ëõ­ôÝ­ëåé­á.­Ì’­áõ­ôÞ­ôçí­Ýí­íïé­á­ç­éó­ëá­ìé­êÞ­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞåì­öá­íß­æåé­ìé­á­ôÜ­óç­å­óù­óôñÝ­öåé­áò.­Ôï­÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êü­ôå­ñï­ïé­êï­äü­ìç­ìá­ôçò­éó­ëá­ìé­êÞò­ôÝ÷­íçò­åß­íáé­ôï­ôÝ­ìå­íïò.­Ôá­ôå­ìÝ­íç­åß­íáé­ïé­ôü­ðïé­ëá­ôñåß­áò­ôùí­ìïõ­óïõë­ìÜ­íùí,­íá­ïß­ìå­èü­ëïõò,öù­ôåé­íïýò­ êáé­ Ü­íå­ôïõò­ å­óù­ôå­ñé­êïýò­ ÷þ­ñïõò­ êáéøç­ëïýò­ìé­íá­ñÝ­äåò.­Ôá­ôå­ìÝ­íç­óôï­å­óù­ôå­ñé­êü­ôïõòåß­íáé­äé­á­êï­óìç­ìÝ­íá­ìå­ðëá­êÜ­êé­á­ðïõ­Ý­÷ïõí­ðëïý­óé­á­÷ñþ­ìá­ôá,­öõ­ôé­êÜ­ìï­ôß­âá,­ãå­ù­ìå­ôñé­êÜ­ó÷Ý­äé­á­êáéöñÜ­óåéò­á­ðü­ôï­Êï­ñÜ­íé.Ïé­ìïõ­óïõë­ìÜ­íïé­á­íÝ­ðôõ­îáí­é­äé­áß­ôå­ñá­ôçí­ôÝ÷­íçôïõ­øç­öé­äù­ôïý,­ôçí­ï­ðïß­á­õé­ï­èÝ­ôç­óáí­á­ðü­ôç­ñù­ìáé­ï­âõ­æá­íôé­íÞ­ðá­ñÜ­äï­óç,­áë­ëÜ­ôç­÷ñç­óé­ìï­ðïß­ç­óáíùò­ìÝ­óï­å­ðß­äåé­îçò­ðëïý­ôïõ­êáé­äý­íá­ìçò.­Ç­êáë­ëé­ãñá­öß­á­Þ­ôáí­ç­äé­á­êï­óìç­ôé­êÞ­ôÝ÷­íç­ðïõ­ðñï­ôé­ìïý­óáí­ïé­ìïõ­óïõë­ìÜ­íïé.­Ôá­êïõ­öé­êÜ­Þ­ôáí­ç­ðñþ­ôç­å­ðß­óç­ìç­ìïñ­öÞ­á­ñá­âé­êÞò­ãñá­öÞò.­Ïé­å­ðé­ãñá­öÝò­ìåêïõ­öé­êïýò­÷á­ñá­êôÞ­ñåò­åß­íáé­ìé­á­äé­á­äå­äï­ìÝ­íç­ìïñ­öÞ­äé­á­êü­óìç­óçò­óå­ðï­ëý­ôé­ìá­á­íôé­êåß­ìå­íá­ü­ðùò­óåêá­óå­ôß­íåò­á­ðü­å­ëå­öá­íôü­äï­íôï­êáé­óå­ðÞ­ëé­íá­ðé­Ü­ôá.Åéê. 15. Å óù ôå ñé êü ôïõ Ìå ãÜ ëïõ Ôå ìÝ íïõò êáé ôñïý ëïò åðÜ -íù á ðü ôï “ìé ÷ñÜ ìð” (ôï ÷þ ñï ðïõ äåß÷ íåé ðñïò ôçÌÝê êá) (961-976 ì.×.), Éóðá íß á, Êüñ äï âá.Ç ðá ëáéÜ ñù ìáúêÞ ðü ëç ôçò Êüñ äï âáò åß ÷å å ðé ëå ãåß ùò ðñù -ôåý ïõ óá ôçò éó ëá ìé êÞò É óðá íß áò. Áõ ôü ôï ôÝ ìå íïò Þ ôáí ôï éó -ëá ìé êü é óï äý íá ìï ôùí ìå ãÜ ëùí ÷ñé óôé á íé êþí íá þí ôùí áõ -ôï êñá ôï ñé êþí ÷ñü íùí. Ãé á ôçí êá ôá óêåõ Þ ôïõ ÷ñç óé ìï ðïé Þ èç -êáí 581 êï ñéí èé á êïß êáé óýí èå ôïé êß ï íåò á ðü ðá ëáé ü ôå ñáñù ìáúêÜ ïé êï äï ìÞ ìá ôá. Ôï ôÝ ìå íïò å ðå êôÜ èç êå ôñåéò öï ñÝò,êá ëý ðôï íôáò Ý íá ÷þ ñï 180 x 130 ì.12915


1617Ç ôÝ÷ íç ôçò ðñï êï ëïì âé á íÞòÁ ìå ñé êÞò¼­ôáí­ïé­É­óðá­íïß­Üñ­÷é­óáí­íá­êá­ôá­êôïýí­ôçí­á­ìå­ñé­êá­íé­êÞ­Þ­ðåé­ñï,­ äé­á­ðß­óôù­óáí­ ü­ôé,­ å­êôüò­ á­ðü­ ôéòóêüñ­ðé­åò­ öõ­ëÝò­ é­èá­ãå­íþí­ ðïõ­ åß­÷áí­ ðñù­ôï­óõ­íá­íôÞ­óåé,­óå­ï­ñé­óìÝ­íåò­ðå­ñé­ï­÷Ýò­õ­ðÞñ­÷áí­êáé­ïñ­ãá­íù­ìÝ­íåò­êïé­íù­íß­åò­ìå­ðñï­çã­ìÝ­íï­ðï­ëé­ôé­óìü­êáé­á­îé­ï­èáý­ìá­óôåò­ðñù­ôåý­ïõ­óåò.­ Óôï­ Ìå­îé­êü,­ ü­ðïõ­ Ý­öôá­óå­ôï­1519­ï­Êïñ­ôÝò,­óõ­íÜ­íôç­óå­ôïí­ðï­ëé­ôé­óìüôùí­Áæ­ôÝ­êùí.­Óôï­Ðå­ñïý­ï­ðï­ëé­ôé­óìüò­ôùí­´Éí­êáò­åß­-÷å­å­îá­ðëù­èåß­óå­ìé­á­ôå­ñÜ­óôé­á­ðå­ñé­ï­÷Þ­á­ðü­ôç­Âü­ñåé­á­Êï­ëïì­âß­á­Ý­ùò­ôç­Âü­ñåé­á­×é­ëÞ.­Ù­óôü­óï­ìå­ãá­ëï­ðñå­ðÞ­å­ñåß­ðé­á­ óå­ å­ãêá­ôá­ëå­ëåéì­ìÝ­íåò­ ðü­ëåéò130ìáñ­ôõ­ñïý­óáí­ðùò­åß­÷áí­áê­ìÜ­óåé­êáé­Üë­ëïé,­áñ­÷áé­ü­ôå­ñïé­ðï­ëé­ôé­óìïß.­Ðá­ëáé­ü­ôå­ñïò­á­ðü­ü­ëïõò­åß­íáé­ïðï­ëé­ôé­óìüò­ ôùí­ Ïë­ìÝ­êùí­ (1500-200­ ð.×.)­ êï­íôÜóôïí­Êüë­ðï­ôïõ­Ìå­îé­êïý.­Äåßã­ìá­ôá­áõ­ôïý­ôïõ­ðï­ëé­ôé­óìïý­åß­íáé­ç­é­å­ñï­ãëõ­öé­êÞ­ãñá­öÞ,­ôï­óý­óôç­ìá­á­ñßè­ìç­óçò,­ôï­ ç­ìå­ñï­ëü­ãé­ï­ êáé­ ôá­ ôå­ëå­ôïõñ­ãé­êÜ­ êÝ­íôñá­ìå­ôéò­ìå­ãÜ­ëåò­ðëá­ôåß­åò­êáé­ôçí­á­îï­íé­êÞ­äé­Ü­ôá­îç.Ïé­ÌÜ­ãé­á,­ðïõ­á­íÝ­ðôõ­îáí­ôïí­ðï­ëé­ôé­óìü­ôïõò­á­ðü­ôïí­4ï­ð.×.­Ý­ùò­ôï­17ï­ì.×.­áé­þ­íá,­äç­ìé­ïýñ­ãç­óáí­ìíç­ìåé­á­êÜ­Ýñ­ãá­á­ðü­ëá­îåõ­ìÝ­íï­ëß­èï,­ðå­ñéó­óü­ôå­ñï­ðå­ñß­ôå÷­íá­á­ðü­áõ­ôÜ­ôùí­Ïë­ìÝ­êùí.­Ç­å­îÝ­ëé­îçêï­ñõ­öþ­èç­êå­ óôá­ ôå­ëå­ôïõñ­ãé­êÜ­ êÝ­íôñá­ ôçò­ êëá­óé­êÞò­ðå­ñé­ü­äïõ­(200­ð.×.-900­ì.×.).Óôá­ìÝ­óá­ôïõ­9ïõ­ì.×.­áé­þ­íá­óôçí­êïé­ëÜ­äá­ôïõÌå­îé­êïý­Ý­öôá­óáí­á­ðü­ôï­âïñ­ñÜ­ïé­Ôïë­ôÝ­êïé­êáé­áñ­ãü­ôå­ñá­ïé­Áæ­ôÝ­êïé,­ïé­ï­ðïß­ïé­ôï­1370­Üñ­÷é­óáí­íá­÷ôß­æïõí­ôçí­ðñù­ôåý­ïõ­óÜ­ôïõò,­Ôå­íï­÷ôéô­ëÜí.­Óýì­öù­íáìå­ôéò­ìáñ­ôõ­ñß­åò­ôùí­É­óðá­íþí­ðïõ­ôçí­êá­ôÝ­ëá­âáíôï­1521,­å­ðñü­êåé­ôï­ãé­á­ìé­á­å­íôõ­ðù­óé­á­êÞ,­ôå­ñÜ­óôé­áìç­ôñü­ðï­ëç,­ìå­ëé­èü­óôñù­ôïõò­äñü­ìïõò,­ìå­á­ãï­ñÝòêáé­ ìå­ãá­ëü­ðñå­ðá­ á­íÜ­êôï­ñá.­ Á­íÜ­ëï­ãç­ Þ­ôáí­ êáé­ çðï­ëé­ôé­óìé­êÞ­å­îÝ­ëé­îç­óôçí­ðå­ñé­ï­÷Þ­ôïõ­Ðå­ñïý.­Ç ôÝ÷ íç ôçò Á öñß êçòÅ­ðåé­äÞ­ôï­öõ­óé­êü­ðå­ñé­âÜë­ëïí­ôçò­Á­öñé­êÞò­ðá­ñïõ­óé­Ü­æåé­ìå­ãÜ­ëåò­ äé­á­öï­ñÝò­ (ôñï­ðé­êÜ­ äÜ­óç,­ Ý­ñç­ìïé,­âïõ­íÜ,­ óá­âÜ­íåò­ ê.Ü.),­ á­íá­ðôý­÷èç­êáí­ ðïë­ëïßêáé­äé­á­öï­ñå­ôé­êïß­ðï­ëé­ôé­óìïß.­¼­ôáí­ôï­15ï­áé­þ­íá­ïéÅõ­ñù­ðáß­ïé­Üñ­÷é­óáí­íá­å­îå­ñåõ­íïýí­ôçí­á­öñé­êá­íé­êÞåí­äï­÷þ­ñá,­ Þñ­èáí­ á­íôé­ìÝ­ôù­ðïé­ ìå­ ìé­á­ ôå­ñÜ­óôé­á­ Þ­ðåé­ñï,­ôçò­ï­ðïß­áò­ïé­ëá­ïß­åß­÷áí­á­íá­ðôý­îåé­Ý­íáí­é­äé­áß­ôå­ñï­ðï­ëé­ôé­óìü.­ Ç­ ðïé­êé­ëß­á­ ôçò­ á­öñé­êá­íé­êÞò­ ôÝ­xíçò,­óõ­íÝ­ðåé­á­ôùí­äé­á­öï­ñå­ôé­êþí­óõí­èç­êþí­æù­Þò,äåí­ ðá­ñïõ­óé­Ü­æåé­ ó÷å­äüí­ êá­èü­ëïõ­ êïé­íÜ­ óôïé­÷åß­á,ðá­ñÜ­ ìü­íï­ ôçí­ ðñï­óÞ­ëù­óç­ óôéò­ ðá­ñá­äü­óåéò.­ Ôáðå­ñéó­óü­ôå­ñá­Ýñ­ãá­ôÝ÷­íçò­ó÷å­ôß­æï­íôáé­ìå­ôç­ãëõ­ðôé­êÞ.­Á­ãáë­ìá­ôß­äé­á,­ ìÜ­óêåò,­ ôå­ëå­ôïõñ­ãé­êÜ­ êý­ðåë­ëá,èñü­íïé,­êå­öÜ­ëé­á­êáé­Üë­ëá­Ýñ­ãá­ôÝ÷­íçò­êá­ôá­óêåõ­Ü­æï­íôáé­á­ðü­ôá­êá­ôÜ­ôü­ðïõò­õ­ëé­êÜ,­ü­ðùò­åß­íáé­ôï­å­ëå­öá­íôü­äï­íôï,­ôï­îý­ëï,­ïé­öõ­ôé­êÝò­ß­íåò,­ï­ìðñïý­íôæïò,­ï­÷áë­êüò,­ï­÷ñõ­óüò­êáé­ï­Üñ­ãé­ëïò.


1819 20Åéê. 16. Ðá ñá óôÜ óåéò ÷á ñáã ìÝ íåò óôï Ý äá öïò (1ç ÷é ëé å ôß á ì.×.), Ðå ñïý, ðå ñé ï ÷Þ ðï ôá ìïý ÐÜë ðá.Óôï Íü ôé ï Ðå ñïý õ ðÜñ ÷åé Ý íá ôå ñÜ óôé ï óý óôç ìá ÷á ñÜ îå ùí óôï Ý äá öïò, ôï ïðïßï öáß íå ôáé ìü íï á ðü ðï ëý øç ëÜ êáé ó÷ç ìá -ôß æåé ó÷Ý äé á æþ ùí ðïõ êá ëý ðôïõí ìé á ôå ñÜ óôé á Ý êôá óç. Ãé á ôç äç ìé ïõñ ãß á ôùí ðá ñá óôÜ óå ùí á öáé ñïý íôáí ïé ðÝ ôñåò á ðü ôï Ý -äá öïò, þ óôå íá á ðï êá ëý ðôå ôáé ôï ÷þ ìá á ðü êÜ ôù óôï å ðé èõ ìç ôü ó÷Þ ìá.Åéê. 17. Ðá ëÜ ôé Ðá ëÝí ê (Palenque), Ìå îé êü.Á ðü ôá ìå ãá ëý ôå ñá êÝ íôñá ôïõ ðï ëé ôé óìïý ôùí ÌÜ ãé á, ôï Ðá ëÝí ê å ðé äåé êíý åé á êü ìá ôá ìå ãÜ ëá ðá ëÜ ôé á êáé ôïõò ìå ãÜ ëïõò íá -ïýò ôïõ. Ïé ôå ñÜ óôé åò äé á óôÜ óåéò áõ ôïý ôïõ ðá ëá ôé ïý áíôáíáêëïýí ôç äý íá ìç ôùí ç ãå ôþí ðïõ ôï Ý ÷ôé óáí.Åéê.18. ´Ïñ èé á öé ãïý ñá, Ñþ ìç, Ìïõ óåß ï Ëïõß ôæé Ðé ãêï ñß íé.Á ðü ôéò ÷á ñá êôç ñé óôé êü ôå ñåò ìïñ öÝò ôÝ÷ íçò ôùí ÌÜ ãé á åß íáé ôá á ãáë ìá ôß äé á áðü ôå ñá êü ôá. Óôï ìé êñü áõ ôü á ãáë ìá ôß äé ï ôáðëïý óé á äé á êï óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á, ôá ïðïßá êÜ ðï ôå Þ ôáí æù ãñá öé óìÝ íá ìå Ý íôï íá ÷ñþ ìá ôá, öá íå ñþ íïõí ôç äé á êå êñé ìÝ íç, êïé -íù íé êÜ, èÝ óç ôïõ á íá ðá ñé óôÜ ìå íïõ Ü íôñá.Åéê. 19. Êå öÜ ëé å íüò ¼ íé (12ïò -15ïò áé þ íáò), êñÜ ìá ÷áë êïý, ´É öå, Ìïõ óåß ï Áñ ÷áé ï ôÞ ôùí º öå.Óôçí ðñù ôåý ïõ óá ôçò öõ ëÞò ôùí Ãé ï ñïý ìðá, óôï ´É öå, óôç Íü ôé á Íé ãç ñß á, öõëÜóóå ôáé ìéá óåé ñÜ á ðü åé êï íé óôé êÜ êå öÜ ëé á ìåíá ôïõ ñá ëé óôé êÜ ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ. ´Åñ ãá óáí êáé áõ ôü á íá ãíù ñß óôç êáí á ðü ôïõò Äõ ôé êï åõ ñù ðáß ïõò ùò óðïõ äáß á äåßã ìá ôá á -öñé êá íé êÞò ãëõ ðôé êÞò, á öïý ôáß ñé á æáí óôçí åõ ñù ðáúêÞ áéó èç ôé êÞ. Ç íá ôïõ ñá ëé óôé êÞ ãëõ ðôé êÞ á íá ðôý ÷èç êå êõ ñß ùò óôéò âá óé ëé -êÝò áõ ëÝò ôïõ ´É öå êáé ôïõ Ìðå íßí êáé åñ ÷ü ôáí óå ðëÞ ñç á íôß èå óç ìå ôá á öñé êá íé êÜ Ýñ ãá ôùí ìé êñü ôå ñùí êïé íï ôÞ ôùí, óôáï ðïß á åê öñÜ æï íôáí, óôï ðëáß óé ï ôùí ðá ñá äü óå þí ôïõò, ïé õ ðåñ öõ óé êÝò äõ íÜ ìåéò ôçò öý óçò.Åéê. 20. ÌÜ óêá, îý ëï, Á êôÞ ôïõ Å ëå öá íôï óôïý, ÍÝ á Õ üñ êç, Ìç ôñï ðï ëé ôé êü Ìïõ óåß ï.Ïé á öñé êá íé êÝò ìÜ óêåò Ý ãé íáí áñ ÷é êÜ ãé á ôå ëå ôïõñ ãé êïýò óêï ðïýò, ùò ìÝ óï å ðé êïé íù íß áò ìå ôá îý ï ñá ôïý êáé á ü ñá ôïõ êü -óìïõ, êáé á ðÝ ÷ïõí ðï ëý á ðü ôçí á ðåé êü íé óç ôùí ðñáã ìá ôé êþí ÷á ñá êôç ñé óôé êþí å íüò ðñï óþ ðïõ, ãé á ôß Ý ÷ïõí ùò óôü ÷ï ôçí á -ðü äï óç á öç ñç ìÝ íùí åí íïé þí ü ðùò ôïõ öü âïõ, ôïõ óå âá óìïý, ôçò åê äß êç óçò.131


132Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ1.­Ðïé­åò­ìïñ­öÝò­ôÝ÷­íçò­á­ðü­ôïõò­ðï­ëé­ôé­óìïýò­ðïõ­å­îå­ôÜ­óá­ìå­ðá­ñá­ðÜ­íù­Ý­÷ïõí­å­ðç­ñå­á­óôåß­á­ðüôçí­åë­ëç­íï­ñù­ìáúêÞ­ôÝ÷­íç;2.­Óõ­ãêñá­ôÞ­óôå­ôá­ìïñ­öé­êÜ­÷á­ñá­êôç­ñé­óôé­êÜ­ôùí­å­îù­åõ­ñù­ðáúêþí­ðï­ëé­ôé­óìþí­ðñï­êåé­ìÝ­íïõ­íá­á­íá­öåñ­èåß­ôå­ó’­áõ­ôÜ,­ü­ôáí­å­îå­ôÜ­óïõ­ìå­ôçí­ôÝ÷­íç­êá­ôÜ­ôï­ôÝ­ëïò­ôïõ­19ïõ­êáé­ôïõ­20ïý­áé­þ­íá.3.­Ç­ôÝ÷­íç­ôùí­å­îù­åõ­ñù­ðáúêþí­ðï­ëé­ôé­óìþí­êá­èõ­óôå­ñåß­ðï­ëý­(ìÝ­÷ñé­ôï­ôÝ­ëïò­ôïõ­19ïõ­áé­þ­íá)­íáá­íá­ãíù­ñé­óôåß­á­ðü­ôïõò­Åõ­ñù­ðáß­ïõò­ùò­ìéá­á­îé­ü­ëï­ãç­ìïñ­öÞ­ôÝ÷­íçò.­Ìðï­ñåß­ôå­íá­­áé­ôé­ï­ëï­ãÞ­óå­ôå­ôç­óôÜ­óç­áõ­ôÞ;


10H ÔÅ×ÍÇ ÔÇÍ ÅÐÏ×Ç ÔÇÓ ÁÍÁÃÅÍÍÇÓÇÓ133


134Ñá­öá­Þë,­“Ç­Ó÷ï­ëÞ­ôùí­Á­èç­íþí”­(1509-1510),­ôïé­÷ï­ãñá­öß­á,­Âá­ôé­êá­íü,­ëå­ðôï­ìÝ­ñåé­á.


10. H ÔÅ×ÍÇ ÔÇÍ ÅÐÏ×ÇÔÇÓ ÁÍÁÃÅÍÍÇÓÇÓMå ôïí ü ñï “Aíá ãÝí íç óç” åí íï ïý ìå ôï óýí èå ôïðï ëé ôé óôé êü, é óôï ñé êü êáé êïé íù íé êü öáé íü ìå íï ðïõåì öá íß óôç êå êá ôÜ ôï 15ï êáé ôï 16ï áé þ íá óôç Äõ -ôé êÞ Eõ ñþ ðç. Ç ïé êï íï ìé êÞ Üí èç óç êáé ç ðï ëé ôé êÞïñ ãÜ íù óç ôçò Öëù ñå íôß áò á ðï ôÝ ëå óáí ðñü óöï ñïÝ äá öïò ãé á íá á íá ðôõ ÷èïýí å êåß ôá ðñþ ôá êáé âá -óé êÜ ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçò Á íá ãÝí íç óçò.Âá óé êÜ ãíù ñß óìá ôá ôçò Á íá ãÝí íç óçò åß íáé ç å -ìðé óôï óý íç óôç ëï ãé êÞ é êá íü ôç ôá ôïõ áí èñþ ðïõ, çäé åý ñõí óç ôùí ãíþ óå ùí, ç åì öÜ íé óç ìå ãÜ ëùí êïé -íù íé êþí áë ëá ãþí êáé íÝ ùí á íôé ëÞ øå ùí óå ó÷Ý óçìå å êåß íåò ðïõ å ðé êñá ôïý óáí ôçí ðñï ç ãïý ìå íç å -ðï ÷Þ, äç ëá äÞ ôï Ìå óáß ù íá. Ç öå ïõ äáñ ÷ß á å îá -óèÝ íç óå êáé é ó÷õ ñïß ìï íÜñ ÷åò ìå íÝ åò ðï ëé ôé êÝò á -íôé ëÞ øåéò ðÝ ôõ ÷áí å íü ôç ôá á íÜ ìå óá óôá äé Ü óðáñ -ôá êñá ôß äé á ôçò Åõ ñþ ðçò. Äé á ìïñ öþ èç êáí íÝ åò ïé -êï íï ìé êÝò êáé êïé íù íé êÝò ôÜ îåéò. Á íá ðôý ÷èç êáí çâé ï ìç ÷á íß á, ôï å ìðü ñé ï êáé ç á ãñï ôé êÞ ïé êï íï ìß á.Oé ðü ëåéò åê óõã ÷ñï íß óôç êáí êáé ç ïé êï íï ìß á ïñ ãá -íþ èç êå óå íÝ åò âÜ óåéò ü óïí á öï ñÜ ôïõò öü ñïõò,ôéò ôñÜðåæåò, ôá ôå ëù íåß á, ôá äç ìü óé á äÜ íåé á. ´Ç -ôáí, óå ãå íé êÝò ãñáì ìÝò, “ç íï ï ôñï ðß á ôïõ ðñþ -ôïõ, á êü ìç äé óôá êôé êïý, êá ðé ôá ëé óìïý ôçò Äý óçò,Ý íá óý íï ëï á ðü êá íü íåò, á ðü åõ êáé ñß åò, á ðü õ ðï -ëï ãé óìïýò, ç ôÝ÷ íç ôïý íá ðëïõ ôß æåéò êáé óõã ÷ñü -íùò íá æåéò ”, ü ðùò ãñÜ öåé ï ÃÜë ëïò é óôï ñé êüòÖåñíÜñíô ÌðñïíôÝë (Fernand Braudel). ´Ç ôáí ìé áå ðï ÷Þ ìå ãÜ ëùí á íá êá ëý øå ùí êáé á íá æç ôÞ óå ùí. Çå îÝ ëé îç ôùí öõ óé êþí å ðé óôç ìþí áë ëÜ êáé ç á íá êÜ -135


123Eéê. 1. “Iäá­íé­êÞ­ðü­ëç”­(äåý­ôå­ñï­ìé­óü­ôïõ­15ïõ­áé­þ­íá),­Oõñ­ìðß­íï.Ç ðñï ï ðôé êÞ, ç á ðåé êü íé óç äç ëá äÞ ôùí á íôé êåé ìÝ íùí á íÜ ëï ãáìå ôç èÝ óç ôïõò óôï ÷þ ñï, ç ïðïßá ôïíßæåé ôçí áßó èç óç ôïõâÜ èïõò, á íá ðôý ÷èç êå é äé áß ôå ñá ôçí å ðï ÷Þ ôçò Á íá ãÝí íç óçò.Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò å ðé ëÝ ãåé ôá “óç ìåß á öõ ãÞò” ôïõ ó÷å äß ïõ êáéïñ ãá íþ íåé óýì öù íá ìå ôïõò êá íü íåò ôçò ðñï ï ðôé êÞò ôçí ðá -ñïõ óß á óç ôïõ èÝ ìá ôüò ôïõ. ´Å ôóé, ôï ðï èå ôåß ôá á íôé êåß ìå íáóôï ÷þ ñï á íÜ ëï ãá ìå ôç óðïõ äáé ü ôç ôá ðïõ áõ ôüò å ðé èõ ìåßíá ôïõò äþ óåé, ðå ôõ ÷áß íï íôáò ìé á å êëï ãé êåõ ìÝ íç ïñ ãÜ íù óçôçò öý óçò êáé ôïí Ý ëåã ÷ï ôïõ ÷þ ñïõ.Eéê. 2. Öñá­íôóÝ­óêï­ íôé­ Ôæéüñ­ôæé­ï­ Ìáñ­ôß­íé­ (Francesco­ diGiorgio­Martini,­1439-1502),­Ìå­ëÝ­ôç­ôùí­á­íá­ëï­ãé­þíôïõ­áí­èñþ­ðé­íïõ­óþ­ìá­ôïò­óå­óõí­äõ­á­óìü­ìå­ôçí­­êÜ­ôï­øç­åê­êëç­óß­áò,­Öëù­ñå­íôß­á,­Eèíé­êÞ­Ðé­íá­êï­èÞ­êç.Ï áñ ÷é ôÝ êôï íáò ðñï óðÜèçóå íá ï ñß óåé ôï ÷þ ñï óå óõ íÜñ ôç -óç ìå ôéò á íá ëï ãß åò ôïõ áí èñþ ðé íïõ óþ ìá ôïò, å ðé âå âáé þ -íï íôáò Ý ôóé ôçí á íôé óôïé ÷ß á ôçò åé êü íáò ôïõ êü óìïõ ìå áõ ôÞíôïõ ïé êï äï ìÞ ìá ôïò. Ãé á ôï ó÷å äé á óìü å íüò êé ï íü êñá íïõ, å -íüò êôé ñß ïõ Þ á êü ìá êáé ìé áò ï ëü êëç ñçò ðü ëçò ç ìïñ öÞ ôïõáí èñþ ðé íïõ óþ ìá ôïò èå ù ñÞ èç êå é äá íé êü ðñü ôõ ðï.Eéê. 3. Ößëéððï­ Ìðñïõ­íå­ëÝ­óêé­ (Filippo­ Brunelleschi,­ 1377-1446),­ Êá­èå­äñé­êüò­ íá­üò­ ôçò­ Öëù­ñå­íôß­áò,­ (1418-1436)­ôñïý­ëïò,­á­îï­íï­ìå­ôñé­êü.O Öß ëéð ðï Ìðñïõ íå ëÝ óêé åß íáé ï ðñù ôá ãù íé óôÞò ôçò é ôá ëé êÞòÁ íá ãÝí íç óçò, ãé á ôß èå ù ñåß ôáé ü ôé ü ñé óå ðñþ ôïò ôïõò ìá èç -ìá ôé êïýò êá íü íåò ôçò ðñï ï ðôé êÞò, ôçí ï ðïß á å öÜñ ìï óå ùò Ý -íáí ôñü ðï á íá ðá ñÜ óôá óçò ôïõ ÷þ ñïõ áë ëÜ êáé êá èï ñé óìïýôïõ ß äé ïõ ôïõ êôé ñß ïõ. Óôéò êá ôá óêåõ Ýò ôïõ ðñï ôé ìïý óå ðÜ íôáôéò ðé ï á ðëÝò ìïñ öÝò, äç ëá äÞ ôï ôå ôñÜ ãù íï, ôïí êý âï, ôïíêý êëï êáé ôï ç ìé óöáß ñé ï. Ìå ëå ôþ íôáò ôá ñù ìáúêÜ å ñåß ðé á å -ðé äß ù îå íá á ðáë ëÜ îåé ôç ãïô èé êÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞ á ðü ôéò âá ñéÝòêá ôá óêåõ Ýò êáé äç ìé ïýñ ãç óå Ý íá íÝ ï êá ôá óêåõ á óôé êü óý óôç -ìá. Aõ ôüò ï íå ù ôå ñé óìüò å öáñ ìü óôç êå ãé á ðñþ ôç öï ñÜóôïí ôñïý ëï ôïõ êá èå äñé êïý íá ïý ôçò Öëù ñå íôß áò. Å ðÜ íù á -ðü ôï óç ìåß ï óõ íÜ íôç óçò ôùí êå ñáé þí ôïõ óôáõ ñïý ôçò ãïô -èé êÞò åê êëç óß áò ï Ìðñïõ íå ëÝ óêé ý øù óå ìé á ï êôá ãù íé êÞ âÜ -óç, á ðü ôçí ï ðïß á îå êé íïý óáí ïé ï êôþ íåõ ñþ óåéò ôïõ ôñïý -ëïõ. Á íÜ ìå óá ó’ áõ ôÝò êáé åðÜ íù óå äé ðëÞ óôå öÜ íç äé á ìïñ -öþ èç êå Ý íáò óêå ëå ôüò, ìå ìé êñü ôå ñá êÜ èå ôá êáé ï ñé æü íôé áôü îá, ï ï ðïß ïò äé á óöÜ ëé æå ôç óôá èå ñü ôç ôá ôçò êá ôá óêåõ Þò.Á íÜ ìå óá óôéò äý ï å ðé êá ëý øåéò, ìß á ðñïò ôï å îù ôå ñé êü êáéìßá ðñïò ôï å óù ôå ñé êü ôïõ íá ïý, ìé á óêÜ ëá ï äç ãïý óå ìÝ ÷ñéôçí êï ñõ öÞ ôïõ ôñïý ëïõ. Ì’ áõ ôü ôïí ôñü ðï ôï ðÜ ÷ïò áë ëÜ136


êáé ôï âÜ ñïò ôçò êá ôá óêåõ Þò å ëáô ôþ èç êáí óç ìá íôé êÜ, å íþ ü -ëïò ï ôñïý ëïò (ü ðùò ïé êá ôá óêåõ Ýò ôùí Ñù ìáß ùí) Þ ôáí áõ -ôï öå ñü ìå íïò êáé äå ÷ñåé á æü ôáí Üë ëá å îù ôå ñé êÜ óôç ñßã ìá ôá.Eéê. 4. ËÝ­ïí­Ìðá­ôß­óôá­Áë­ìðÝñ­ôé­(Leon­Battista­Alberti,­1404-1472),­­MÝ­ãá­ñï­Ñïõ­ôóå­ëÜé­(1446),­Öëù­ñå­íôß­á.O Áë ìðÝñ ôé á íôé ðñï óù ðåý åé ôïí ôý ðï ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç -ïõ ìá íé -óôÞ. Añ÷é ôÝ êôï íáò, ðï ëå ï äü ìïò áë ëÜ êáé èå ù ñç ôé êüò ôçòôÝ÷ íçò, ðïé ç ôÞò êáé ìå ëå ôç ôÞò ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò, êá èü ñé óå ìåôï èå ù ñç ôé êü ôïõ Ýñ ãï êáé ôéò å ðé óôç ìï íé êÝò é óôï ñé êÝòìåëÝôåò ôùí ñù ìáúêþí êôé ñß ùí ôá âá óé êÜ ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçòôÝ÷ íçò ôçò Aíá ãÝí íç óçò, áë ëÜ êáé ôçí å ðáã ãåë ìá ôé êÞ êáé êïé -íù íé êÞ èÝ óç ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç. H ï ìïñ öé Ü õ ðÜñ ÷åé ãé á ôïí Áë -ìðÝñ ôé óå Ý íá ìá èç ìá ôé êü óý óôç ìá áñ ìï íé êþí á íá ëï ãé þíêáé ï ñß æå ôáé ùò ç “áñ ìï íß á êáé óõì öù íß á ôùí ìå ñþí ìå ôá -îý ôïõò, Ý ôóé þ óôå ôß ðï ôá íá ìçí ìðï ñåß íá ðñï óôå èåß Þ íáá öáé ñå èåß, ÷ù ñßò íá ï äç ãåß óå ÷åé ñü ôå ñï á ðï ôÝ ëå óìá”. OÁë ìðÝñ ôé óõ íÝ âá ëå óôçí á ðï äÝ óìåõ óç á ðü ôç ìå óáé ù íé êÞôÝ÷ íç (ùò Ýê öñá óç èå ï ëï ãé êþí á îé þí) êáé óôç óõ óôç ìá ôï -ðïß ç óç ôïõ áí èñù ðé óôé êïý ÷á ñá êôÞ ñá ôçò ôÝ÷ íçò óýì öù íáìå ôç öý óç, ôï ðíåý ìá êáé ôéò ìïñ öÝò ôçò êëá óé êÞò áñ ÷áé ü -ôç ôáò. Óôï ìÝ ãá ñï ôçò ïé êï ãÝ íåé áò Ñïõ ôóå ëÜé ï Áë ìðÝñ ôé Ý -êá íå ãé á ðñþ ôç öï ñÜ ÷ñÞ óç ôñé þí å ðÜë ëç ëùí ñõè ìþí óôçíðñü óï øç ìé áò áñ ÷ï íôé êÞò êá ôïé êß áò. Å ðç ñå á óìÝ íïò á ðü ôïÊï ëïó óáß ï, ÷ñç óé ìï ðïß ç óå óôï é óü ãåé ï ôïí ôï óêá íé êü ñõè -ìü, óôïí êõ ñß ùò ü ñï öï ôïí êï ñéí èé á êü êáé óôïí ôå ëåõ ôáß ï Ý -íáí á ðëï ðïé ç ìÝ íï êï ñéí èé á êü. Ç ðñü óï øç ÷ù ñß æå ôáé å ðß óçòóå ôñß á ï ñé æü íôé á å ðß ðå äá á ðü ôá å ðé óôý ëé á ðÜ íù á ðü ôïõòêß ï íåò. Ç áë ëç ëïõ ÷ß á ôùí ñõè ìþí, ç äé á ìüñ öù óç ôçò å ðé -öÜ íåé áò óýì öù íá ìå ôï øåõ ôïúóü äï ìï óý óôç ìá*, áë ëÜ êáéôï ãåß óï óôçí å ðß óôå øç ôïõ êôé ñß ïõ åß íáé óôïé ÷åß á ðïõ ðñï -Ýñ ÷ï íôáé á ðü ôç ñù ìáúêÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞ.4ëõ øç ôùí íÝ ùí ç ðåß ñùí äé åý ñõ íáí ôïõò ï ñß æï íôåòôïõ áí èñþ ðïõ. Ç å öåý ñå óç ôçò ôõ ðï ãñá öß áò Ý äù -óå ôç äõ íá ôü ôç ôá ôçò å íç ìÝ ñù óçò êáé ôçò äé Ü äï -óçò ôùí íÝ ùí èå ù ñç ôé êþí ðñï âëç ìá ôé óìþí. Êá ôá -óêåõ Ü óôç êáí ôá ðñþ ôá ñï ëü ãé á, ïé ãõ Ü ëé íïé öá êïßêáé ïé äé ü ðôñåò. Ç å öåý ñå óç ôçò ðõ îß äáò êáé ôçòðõ ñß ôé äáò å ðÝ öå ñå óç ìá íôé êÝò áë ëá ãÝò. Ïé ó÷Ý -óåéò ôïõ áí èñþ ðïõ ìå ôçí Åê êëç óß á å ðá íå îå ôÜ óôç -êáí, êá èþò ï èñç óêåõ ôé êüò öá íá ôé óìüò ôïõ Ìå -óáß ù íá óé ãÜ óé ãÜ õ ðï ÷þ ñç óå êáé ç é ó÷ýò ôçò Êá -èï ëé êÞò Åê êëç óß áò Üñ ÷é óå íá å îáó èå íåß. Ï “á íá -ãåí íç óé á êüò Üí èñù ðïò ” ðß óôåõ å ðé á ü ôé ìðï ñïý óåíá äé á ìïñ öþ óåé ìü íïò ôïõ ôéò óõí èÞ êåò äé á âß ù -óÞò ôïõ, êá èþò ç ãíþ óç ôïõ å ìðëïõ ôé æü ôáí ìå ôçóõ íå ÷Þ ìå ëÝ ôç ôçò öý óçò, ôçí ðá ñá ôÞ ñç óç êáé ôïðåß ñá ìá. Å ðé êñÜ ôç óå ôï é äá íé êü ôïõ homo universalis(ôïõ ïé êïõ ìå íé êïý áí èñþ ðïõ), ï ï ðïß ïò åß íáéôáõ ôü ÷ñï íá ëü ãé ïò, êáë ëé ôÝ÷ íçò êáé å ðé óôÞ ìï íáò.Ç ôÝ÷ íç á ðï äå óìåý ôç êå á ðü ôï èñç óêåõ ôé êüäïã ìá ôé óìü, êáé ç ï ìïñ öé Ü ôïõ ðñáã ìá ôé êïý êü -óìïõ Þ ôáí ðëÝ ïí ôï íÝ ï ðå äß ï ôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò á -íá æÞ ôç óçò. Ï Üí èñù ðïò êáé ï ÷þ ñïò ãý ñù á ðüáõ ôüí á ðï ôÝ ëå óáí ôï êå íôñé êü óç ìåß ï á íá öï ñÜòôùí êáë ëé ôå÷ íé êþí ìå ëå ôþí ôçò Á íá ãÝí íç óçò. Ïêáë ëé ôÝ÷ íçò å ðé äß ù êå íá á íá âé þ óåé, ìÝ óá á ðü ôçíôÝ÷ íç, ôï ìå ãá ëåß ï ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò, êáé ï óôü ÷ïòáõ ôüò å îá ðëþ èç êå óé ãÜ óé ãÜ á ðü ôéò ðü ëåéò ôçòÂü ñåé áò É ôá ëß áò óôçí õ ðü ëïé ðç Äõ ôé êÞ êáé Êå íôñé -êÞ Eõ ñþ ðç. Ç óôñï öÞ óôçí áñ ÷áé ü ôç ôá Ý ìåé íåãíù óôÞ ìå ôïí ü ñï “Áí èñù ðé óìüò ” (Ïõ ìá íé óìüò).Tçí å ðï ÷Þ ôçò Á íá ãÝí íç óçò ïé êáë ëé ôÝ÷ íåòðñï óðá èïý óáí íá ðñï óåã ãß óïõí ìå á íôé êåé ìå íé êüôñü ðï ôï ù ñáß ï, ôçí áñ ìï íß á êáé ôç ÷Ü ñç. Èå ù ñïý -óáí ü ôé ïé é äé ü ôç ôåò áõ ôÝò á íôá íá êëïýí ôá ÷á ñá -êôç ñé óôé êÜ ôïõ ðñáã ìá ôé êïý êü óìïõ êáé ôïõ ôå ëåé -ü ôå ñïõ äç ìé ïõñ ãÞ ìá ôïò ôçò öý óçò, äç ëá äÞ ôïõáí èñþ ðïõ. Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò èá Ý ðñå ðå íá ìå ëå ôÞ óåéðñï óå êôé êÜ ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçò öý óçò êáé óôçóõ íÝ ÷åé á íá ðñï ÷ù ñÞ óåé óôçí å ðé ëï ãÞ ôùí óôïé ÷åß -ùí ðïõ èá ôïõ å ðÝ ôñå ðáí íá óõí èÝ óåé ìé á é äá íé êÞåé êü íá ôçò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò. Ôï êáë ëé ôå÷ íé êü Ýñ ãïèá óôç ñé æü ôáí Ý ôóé óå ìé á ãå íé êåõ ìÝ íç á ëÞ èåé á ôçòöý óçò, èá é óïñ ñï ðïý óå á íÜ ìå óá óôï é äá íé êü êáé137


ôï ðñáã ìá ôé êü, á íÜ ìå óá óôï ãå íé êü êáé ôï ìå ñé êü,÷ù ñßò ü ìùò íá á ðï ìá êñý íå ôáé á ðü ôçí ðñáã ìá ôé -êü ôç ôá. Ù óôü óï, äå äï ìÝ íïõ ü ôé ïé áñ ÷áß ïé åß ÷áíìå ëå ôÞ óåé ôç öý óç êáé ãíþ ñé æáí ôïõò íü ìïõò ôçò,ìÝ óá á ðü ôçí á íá âß ù óç ôïõ áñ ÷áß ïõ ðíåý ìá ôïòìðï ñïý óáí íá å îá óöá ëé óôïýí ç áñ ìï íß á ìå ôç öý -óç êáé ç æç ôïý ìå íç ïé êïõ ìå íé êÞ ôÜ îç. ´Å ôóé, ç ðñï -óÞ ëù óç óôéò é äÝ åò, ôéò ìïñ öÝò êáé ôéò á îß åò ôçòêëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò, ç ìå ëÝ ôç ôùí áñ ÷áß ùí öé ëï -óü öùí, êáé êõ ñß ùò ôïõ ÐëÜ ôù íá, ï èáõ ìá óìüò ôùíáñ ÷áß ùí å ñåé ðß ùí óõ íü äåõ óáí ôçí á íá æÞ ôç óç ôùíëï ãß ùí êáé ôùí êáë ëé ôå÷ íþí ôçí ðå ñß ï äï áõ ôÞ, ðïõèå ù ñåß ôáé ìå ôá âá ôé êÞ (á ðü ôï Ìå óáß ù íá óôç óýã -÷ñï íç å ðï ÷Þ). Tï åí äé á öÝ ñïí ãé á ôçí êëá óé êÞ áñ -÷áé ü ôç ôá åì öá íß óôçêå óå äé Ü öï ñåò ÷ñï íé êÝò óôéã -ìÝò: óôá ìÝ óá ôïõ 15ïõ áé þ íá á ðï ôÝ ëå óå ìß á á ðüôéò óõ íé óôþ óåò ôïõ Oõ ìá íé óìïý (Áí èñù ðé óìïý), å -íþ á ðü ôá ðñþ ôá ÷ñü íé á ôïõ 16ïõ áé þ íá á ðÝ êôç óåðé ï ðï ëý ôçí á îß á å íüò êá íü íá ïñ ãÜ íù óçò ôçòðíåõ ìá ôé êÞò ðá ñá ãù ãÞò êáé ôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò äç -ìé ïõñ ãß áò.Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò -äé á íï ïý ìå íïò á ðï ìá êñýí èç êåá ðü ôç óõ íôå÷ íé á êÞ ðá ñá ãù ãÞ ôïõ Må óáß ù íá êáé,á ðáé ôþ íôáò ôçí áõ ôï íï ìß á ôïõ ñü ëïõ ôïõ, ôï ðï èå -ôÞ èç êå óôçí ðñù ôï ðï ñß á ôùí íÝ ùí êõ ñß áñ ÷ùí êïé -íù íé êþí ôÜ îå ùí. H æù ãñá öé êÞ, ç ãëõ ðôé êÞ êáé ç áñ -÷é ôå êôï íé êÞ á íá êç ñý ÷èç êáí “å ëåõ èÝ ñé åò ôÝ÷ íåò ”,äñá óôç ñé ü ôç ôåò äç ëá äÞ ãé á “å ëåý èå ñá ðíåý ìá ôáêáé ãé á åõ ãå íåßò øõ ÷Ýò ”, ü ðùò Ý ãñá øå ï Áë ìðÝñ ôé,ï äå êáë ëé ôÝ÷ íçò á ìåé âü ôáí ãé’ áõ ôÞ á êñé âþò ôçí å -íá ó÷ü ëç óÞ ôïõ ìå ôçí êáë ëé ôå÷ íé êÞ- ðíåõ ìá ôé êÞ ðá -ñá ãù ãÞ. Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò ôçò Á íá ãÝí íç óçò ìå ëå ôïý -óå ôéò öõ óé êÝò å ðé óôÞ ìåò, ôçí é á ôñé êÞ êáé ôçí êëá -óé êÞ öé ëï ëï ãß á, á íÝ ðôõó óå Ý íá èå ù ñç ôé êü ðñï âëç -ìá ôé óìü êáé å ðé äß ù êå íá êá èï ñß óåé ôéò áñ ÷Ýò êáé ôéòá îß åò ôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò äç ìé ïõñ ãß áò. ÌÝ óá á ðüáõ ôÞ ôç ãå íé êÞ ðáé äåß á áë ëÜ êáé ôçí ðñü ï äï ôùíöõ óé êþí å ðé óôç ìþí Üñ ÷é óå íá å öáñ ìü æåé ôçí ðñï -ï ðôé êÞ ó÷å äß á óç êáé ôç èå ù ñß á ôùí á íá ëï ãé þí óôçíá ðåé êü íé óç ôçò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò. Ç ôÜ îç êáé ç áñ -ìï íß á ôïõ êü óìïõ á ðåé êï íß æïíôáí óôçí å ðé öÜ íåé áôïõ ðß íá êá óýì öù íá ìå ôïõò êá íü íåò ôçò êå íôñé -êÞò ðñï ï ðôé êÞò. ÌÝ óù ôçò ðñï ï ðôé êÞò êáé ôùí138âñá ÷ýí óå ùí å ðé ôåý ÷èç êå ç á ðü äï óç ôçò ôñß ôçò äé -Ü óôá óçò (äç ëá äÞ ôïõ âÜ èïõò) ôùí á íôé êåé ìÝ íùíêáé ôïõ ÷þ ñïõ óôçí å ðß ðå äç å ðé öÜ íåé á.Añ÷éôåêôïíéêÞH á íá öï ñÜ óôçí åë ëç íï ñù ìáúêÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞêáé ôïõò ñõè ìïýò ôçò, ôï åí äé á öÝ ñïí ãé á ôá áñ ÷áé -ï ëï ãé êÜ åõ ñÞ ìá ôá, ç óýí äå óç ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞòìå ôç öý óç êáé ôïí Üí èñù ðï, ïé êá ôá óêåõ á óôé êÝòå îå ëß îåéò êáé ç íÝ á á íôß ëç øç ôïõ ÷þ ñïõ, ìÝ óá á ðüôïí ïñ èï ëï ãé óìü ôçò ðñï ï ðôé êÞò, á ðï ôÝ ëå óáí ôéòâÜ óåéò ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ôçò Aíá ãÝí íç óçò.Tá å ñåß ðé á ôùí ñù ìáúêþí êôé ñß ùí äç ìé ïýñ ãç óáíóôïõò áñ ÷é ôÝ êôï íåò ìé á ìå ãÜ ëç ðå ñé Ýñ ãåé á ãé á ôïðá ñåë èüí êáé ôçí å ðé èõ ìß á íá ôï îå ðå ñÜ óïõí,ðñÜã ìá ðïõ óõ íÝ âá ëå óôçí á íÜ ðôõ îç å íüò Ý íôï -íïõ ðíåý ìá ôïò óõ íá ãù íé óìïý. H ÷ñç óé ìï ðïß ç óçôùí ñõè ìþí ôçò åë ëç íï ñù ìáúêÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞòÞ ôáí âá óé êü ãíþ ñé óìá ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ôçò Aíá -ãÝí íç óçò. ×ñç óé ìï ðïé þ íôáò ïé áñ ÷é ôÝ êôï íåò ôéò5


Eéê. 5. ÍôïíÜôï Ìðñá­ìÜ­íôå­(DonatoBramante,­1444-1514),­­ÍáÀ­óêïò­ôïõ­ Aãß­ïõ­ ÐÝ­ôñïõ­ óôïÌï­íôü­ñé­ï­(1502),­Pþ­ìç.O Ìðñá ìÜ íôå Þ ôáí æù ãñÜ öïò, ðñéíãß íåé áñ ÷é ôÝ êôï íáò, êáé á íôé ëáì âá íü -ôáí ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, ü ðùò êáé ôçæù ãñá öé êÞ, ìÝ óá á ðü ôçí ôñéó äé Ü -óôá ôç Ýí íïé á ôïõ ÷þ ñïõ êáé ôçí ïñ -ãÜ íù óç ìé áò êÜ ôï øçò. Óôç ìé êñÞ åê -êëç óß á ôïõ Aãß ïõ ÐÝ ôñïõ óôï Ìï -íôü ñé ï, óôç Pþ ìç, ï Ìðñá ìÜ íôå å ðá -íá öÝ ñåé ôçí êõ êëé êÞ ìïñ öÞ, ç ï ðïß áåß ÷å ÷ñç óé ìï ðïé ç èåß ðï ëý óôç ñù -ìáúêÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, êáé å ãêáé íé Ü æåéÝ ôóé Ý íá íÝ ï ôý ðï åê êëç óé á óôé êÞòáñ ÷é ôå êôï íé êÞò. Xñç óé ìï ðïé þ íôáòôïõò êá íü íåò ôçò ðñï ï ðôé êÞò å íôÜó -óåé ôï êôß ñé ï ï ðôé êÜ êáé öõ óé êÜ óôïêÝ íôñï ôïõ ÷þ ñïõ.6Eéê. 6. Áë­ìðÝñ­ôé,­Åê­êëç­óß­á­ôçò­ÓÜ­íôáÌá­ñß­á­Íï­âÝ­ëá­(1458),­Öëù­ñå­íôß­á.Åéê. 7. Áë­ìðÝñ­ôé,­Eêêëç­óß­á­ôçò­ÓÜ­íôáÌá­ñß­á­Íï­âÝ­ëá,­ãå­ù­ìå­ôñé­êÝò÷á­ñÜ­îåéò­ôçò­ðñü­óï­øçò.Ó÷å äé Ü æï íôáò ôçí ðñü óï øç ôçò ÓÜ -íôá Ìá ñß á Íï âÝ ëá óôç Öëù ñå íôß á ïÁë ìðÝñ ôé Ý ðñå ðå íá óêå ðÜ óåé ôïðñïûðÜñ ÷ïí ãïô èé êü êôß óìá. ´Ï ëç çóêÝ øç ôïõ âá óß óôç êå óå Ý íá ìá èç -ìá ôé êü ïñ èï ëï ãé óìü, ìå á öå ôç ñß áôï ó÷Þ ìá ôïõ ôå ôñá ãþ íïõ. Ï Áë -ìðÝñ ôé ó÷å äß á óå ôï ý øïò ôïõ êôé ñß ïõß óï ìå ôï ðëÜ ôïò ôïõ êáé óôç óõ íÝ -÷åé á äé áß ñå óå ôï êÜ ôù ôìÞ ìá ôçòðñüóï øçò óå ôñß á ìÝ ñç, þ óôå ôáäýï ôìÞ ìá ôá ðïõ ðëáé óé þ íïõí ôï êå -íôñé êü, ü ðïõ âñß óêå ôáé ç åß óï äïò,íá åß íáé ìå ôç óåé ñÜ ôïõò äý ï ß óá ôå -ôñÜ ãù íá. Ôï å ðÜ íù êå íôñé êü ôìÞ ìáôçò ðñü óï øçò Ý ÷åé ß äé åò äé á óôÜ óåéòìå ôá äý ï ôå ôñÜ ãù íá ôçò âÜ óçò. Ïéìá èç ìá ôé êÝò á íá ëï ãß åò êá èï ñß æïõíü ëåò ôéò äé á óôÜ óåéò ôçò ðñü óï øçòêáé ðé óôï ðïé ïýí ü ôé, “áí áë ëÜ îåé êá -íåßò êÜ ôé, ôü ôå èá êá ôá óôñá öåß ü ëç çáñ ìï íß á” ôïõ êôé ñß ïõ, ü ðùò Ý ëå ãå ïÁë ìðÝñ ôé. ×á ñá êôç ñé óôé êü óôïé ÷åß ï -ôï ï ðïß ï ÷ñç óé ìï ðïé Þ èç êå óôç óõ íÝ -÷åé á áñ êå ôÝò öï ñÝò óå á íÜ ëï ãåòðå ñé óôÜ óåéò - åß íáé ïé äý ï Ý ëé êåò ðïõêï óìïýí ôï å ðÜ íù ôìÞ ìá ôçòðñüóï øçò, äß ðëá óôï á Ý ôù ìá.7139


8å íôý ðù óç ü ôé ìðñï óôÜ ìáò âñß óêå ôáé ï ëü êëç ñç ç ðü ëç. Ìé áóåé ñÜ á ðü êï ëü íåò ðëáé óé þ íåé ôçí ôå ëåõ ôáß á óåé ñÜ ôïõ äé á -æþ ìá ôïò, å íþ ç ï ñï öÞ åß íáé æù ãñá öé óìÝ íç óáí Ý íáò êá ôá -ãÜ ëá íïò ïõ ñá íüò. ´Ï ëá åß íáé ó÷å äé á óìÝ íá Ý ôóé, þ óôå íá äß -íïõí ôçí å íôý ðù óç ü ôé åß ìá óôå óå Ý íá õ ðáß èñé ï ñù ìáúêü èÝ -á ôñï, å íþ ç ðü ëç á ðëþ íå ôáé ìðñï óôÜ ìáò ìÝ óá á ðü ôçí õ -ðåñ ôï íé óìÝ íç ðñï ï ðôé êÞ ôçò óêç íÞò. Áõ ôÞ ç “óêç íï ãñá öé êÞ”ïñ ãÜ íù óç ôïõ ÷þ ñïõ äåí ðá ñá ôç ñåß ôáé ìï íÜ ÷á óôï ÈÝ á ôñïôçò Âé ôóÝ íôæáò, áë ëÜ, ðïë ëÝò öï ñÝò, êáé óôéò ðñï óü øåéò ôùíêôé ñß ùí ôïõ Ðá ëÜ íôé ï êáé á ðï ôå ëåß êý ñé ï ðá ñÜ ãï íôá ôïõ ãå íé -êü ôå ñïõ áñ ÷é ôå êôï íé êïý “ëå îé ëï ãß ïõ” ôïõ.Eéê. 8. Á­íôñÝ­á­ Ðá­ëÜ­íôé­ï­ (Andrea­ Palladio,1508-1580),­ Bß­ëáPï­ôü­íôá­(1566),­­Âé­ôóÝ­íôæá.­Óôç Âå íå ôß á ôá óôïé ÷åß á ôçò Á íá ãÝí íç óçò åì öá íß æï íôáé óôáìÝ óá ôïõ 16ïõ áé þ íá, ôçí å ðï ÷Þ ðïõ óôçí Êå íôñé êÞ É ôá ëß á ôáå ðé ôåýã ìá ôÜ ôçò Ý ÷ïõí Þ äç ï äç ãÞ óåé óå íÝ ïõò ðñï âëç ìá ôé -óìïýò. Ï Ðá ëÜ íôé ï óõí äõ Ü æåé ôéò á ðü øåéò ôùí ìå ãÜ ëùí áñ -÷é ôå êôü íùí ôçò Á íá ãÝí íç óçò êáé, å ìðíå ü ìå íïò êáé áõ ôüò á -ðü ôá ñù ìáúêÜ ïéêïäïìÞìáôá, á öï óé þ íå ôáé óôç èå ù ñç ôé êÞïñ ãÜ íù óç ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò. ´Å ôóé, ãé á ôçí á íïé êï äü ìç óçôùí åê êëç óé þí êáé ôùí á íá ãåí íç óé á êþí å ðáý ëå ùí å ðé ÷åé ñåßíá ÷ñç óé ìï ðïé Þ óåé ùò ðñü ôõ ðï ôï íá ü ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò êáéôçí êá ôïé êß á ôùí áñ ÷áß ùí á íôß óôïé ÷á. H å îï ÷é êÞ êá ôïé êß á ôùíðëïý óé ùí åõ ãå íþí ôçò Aíá ãÝí íç óçò á ðï ôå ëïý óå ÷þ ñï á íá -øõ ÷Þò êáé ðíåõ ìá ôé êÞò á íá æÞ ôç óçò, êïé íù íé êÞò ðñï âï ëÞòêáé å ëÝã ÷ïõ ôçò ãå ùñ ãé êÞò ðá ñá ãù ãÞò. ´Å ðñå ðå ëïé ðüí íá å -ðé äåé êíý åé ôçí êïé íù íé êÞ é ó÷ý ôïõ Üñ ÷ï íôá êáé ôçí ðíåõ ìá ôé êÞôïõ õ ðå ñï ÷Þ, ðñï âÜë ëï íôáò ôá ïõ ìá íé óôé êÜ óôïé ÷åß á êáé ôçäý íá ìç ôïõ ðëïý ôïõ ðïõ ðç ãÜ æåé á ðü ôçí êáë ëé Ýñ ãåé á ôçòãçò. ´Ï óïí á öï ñÜ ôç âß ëá Pï ôü íôá, ï Ðá ëÜ íôé ï á íôé ëáì âÜ -íå ôáé ôïõò å óù ôå ñé êïýò êáé ôïõò å îù ôå ñé êïýò ÷þ ñïõò ùò ìéaå íü ôç ôá. Å îå ôÜ æï íôáò ôçí êÜ ôï øç âëÝ ðïõ ìå ü ôé ôï ðñü ðõ ëï å -ðá íá ëáì âÜ íå ôáé óôéò ôÝó óå ñéò ðëåõ ñÝò ôïõ êôé ñß ïõ, ü ôé ôï ôå -ôñÜ ãù íï åß íáé ç âÜ óç ôïõ êý âïõ, ðïõ á ðï ôå ëåß ôï ãå íé êü ó÷Þ -ìá ôïõ êôé ñß ïõ, êáé ü ôé ï êý êëïò óôï êÝ íôñï õ øþ íå ôáé ìÝ ÷ñéíá äé á ìïñ öþ óåé ôï èü ëï ôçò óêå ðÞò. ´Ï ëá áõ ôÜ óõíôåßíïõíóôçí á ðëü ôç ôá êáé ôç óõì ìå ôñß á ï ëü êëç ñïõ ôïõ Ýñ ãïõ. Áõ ôÞç áñ ìï íß á á íÜ ìå óá óôá ôìÞ ìá ôá ôïõ êôé ñß ïõ êáé óôï óý íï ëïï ëï êëç ñþ íå ôáé ìå ôçí áñ ìï íé êÞ Ý íôá îç ôïõ êôé ñß ïõ óôï öõ óé -êü ðå ñé âÜë ëïí, á íôá íá êëþ íôáò Ý ôóé ôç óç ìá óß á ðïõ Ý ÷åé çðíåõ ìá ôé êÞ á íá æÞ ôç óç ãé á ôçí êïé íù íß á ôçò Aíá ãÝí íç óçò. Hå ðß äñá óç ôùí Ýñ ãùí áë ëÜ êáé ôïõ âé âëß ïõ Tá­ôÝó­óå­ñá­âé­âëßáôçò­ áñ÷é­ôå­êôï­íé­êÞò ôïõ Á íôñÝ á Ðá ëÜ íôé ï èá óõ íå ÷é óôåß êáéìå ôÜ ôï 16ï áé þ íá êáé èá á ðëù èåß óå ü ëç ôçí Eõ ñþ ðç.Eéê. 9. A.­Ðá­ëÜ­íôé­ï,­ÈÝ­á­ôñï­Ï­ëß­ìðé­êï­(1580),­Âé­ôóÝ­íôæá,­êÜ­ôï­øç,­å­óù­ôå­ñé­êÞ­ü­øç.Ï å óù ôå ñé êüò ó÷å äé á óìüò áõ ôïý ôïõ èå Ü ôñïõ å ðç ñå Ü óôç êåá ðü ôï ñù ìáúêü èÝ á ôñï. Ïé êåñ êß äåò á êï ëïõ èïýí Ý íá åë ëåé -ðôé êü ó÷Þ ìá. Ç óêç íÞ, ìå ôç ÷ñÞ óç ôçò ðñï ï ðôé êÞò, äß íåé ôçí140ìá èç ìá ôé êÝò á íá ëï ãß åò ðïõ ðá ñá ôç ñïý óáí óôá ìÝ -ëç ôùí ñõè ìþí Þ èå ëáí íá á ðï äåß îïõí ü ôé õ ðÜñ ÷åéìé á áñ ìï íé êÞ á íá ëï ãß á á íÜ ìå óá óôï Ýñ ãï ôïõ áí -èñþ ðïõ êáé óôïí êü óìï. Ç ðé ï óç ìá íôé êÞ ðç ãÞðëç ñï öï ñé þí ãé á ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôçò áñ ÷áé ü ôç -ôáò Þ ôáí ôá ÄÝ­êá­âé­âëß­á­ãé­á­ôçí­áñ­÷é­ôå­êôï­íé­êÞ ôïõÑù ìáß ïõ áñ ÷é ôÝ êôï íá Âé ôñïý âé ïõ, ï ï ðïß ïò ôïí 1ïáé þ íá ì.×. êá ôÝ ãñá øå ðï ëý ôé ìåò ðëç ñï öï ñß åò ãé áôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôçò å ðï ÷Þò ôïõ. Oé äé Ü öï ñåòðñáã ìá ôåß åò ðå ñß áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ðïõ äç ìï óé åý ôç -êáí ôçí å ðï ÷Þ ôçò Á íá ãÝí íç óçò Ý ðáéñ íáí ôç èå ù -ñß á ôïõ Âé ôñïý âé ïõ ùò âÜ óç é óôï ñé êÞò á íôé êåé ìå íé -êÞò å ðá ëÞ èåõ óçò.H Ýì öá óç óôï êÝ íôñï ôïõ áñ ÷é ôå êôï íé êïý ÷þ -ñïõ, ùò âá óé êÞ áñ ÷Þ ôçò ïñ ãÜ íù óÞò ôïõ, èå ù ñÞ -èç êå åñ ãá ëåß ï êá ôá óêåõ á óôé êÞò áë ëÜ êáé ï ðôé êÞòå íï ðïß ç óçò. Tçí å ðï ÷Þ ôçò Aíá ãÝí íç óçò çóçìáóßá ðïõ Ý÷åé ç Ýííïéá ôïõ “êÝíôñïõ” óõí äõ Ü -æå ôáé ìå Ý íáí êï óìï ëï ãé êü óõì âï ëé óìü êáé ï äç ãåßôïõò áñ ÷é ôÝ êôï íåò óôï íá ó÷å äé Ü æïõí êôß ñé á óôáïðïßá ç Ýìöáóç äß íå ôáé óôï êÝ íôñï. Añãü ôå ñá, óôïMá íé å ñé óìü, áõ ôÞ ç ðñù ôáñ ÷é êÞ Ýí íïé á ôçò å íü ôç -ôáò ôïõ ÷þ ñïõ èá áñ ÷ß óåé íá áì öé óâç ôåß ôáé.Ç æù ãñá öé êÞ, ëü ãù ôçò óôå íÞò ó÷Ý óçò ôçò ìåôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, äå èå ù ñÞ èç êå ìï íÜ ÷á ùò Ý íáóõ ìðëÞ ñù ìá ôçò å óù ôå ñé êÞò äé á êü óìç óçò ôùí êôé -ñß ùí, áë ëÜ á ðï ôÝ ëå óå Ý íá âá óé êü ðå äß ï Ý ñåõ íáòôçò ðñï ï ðôé êÞò. Ðïë ëÝò öï ñÝò, óôéò æù ãñá öé êÝòðá ñá óôÜ óåéò ðïõ âñß óêï íôáí óôï å óù ôå ñé êü ôùíêôé ñß ùí, ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò ðá ñïõ óß á æáí äé Ü öï ñåò ïõ -ôï ðé êÝò ðñï ôÜ óåéò êáé õ ðï èÝ óåéò ãé á íÝ åò å ðåì âÜ -óåéò óôçí ðü ëç Þ á êü ìá ðé óôÝò á íá ðá ñá óôÜ óåéòáñ ÷é ôå êôï íé êþí ëå ðôï ìå ñåé þí.


9Må ãÜ ëç óç ìá óß á äü èç êå êáé óôçí Ý íôá îç ôïõêôé ñß ïõ óôç öý óç. Ïé êÞ ðïé ó÷å äé Ü æï íôáí óýì öù íáìå ãå ù ìå ôñé êÜ ó÷Þ ìá ôá, å íþ ôá ðáñ ôÝ ñé á õ ðÜ êïõ -áí óôç ãå íé êü ôå ñç å ðé èõ ìß á ãé á ôÜ îç. H å íáñ ìü íé óçôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ìå ôç öý óç á ðï äåé êíý å ôáé ìå é -äé áß ôå ñï ôñü ðï óôï ó÷å äé á óìü ôùí å îï ÷é êþí å ðáý -ëå ùí ôùí áñ ÷ü íôùí.Oé áñ ÷é ôÝ êôï íåò ôçò Aíá ãÝí íç óçò (ü ðùò êáé ïéáñ ÷áß ïé ´Åë ëç íåò) å ðå îåñ ãÜ óôç êáí ìå ìå ãÜ ëç á êñß -âåé á êáé ÷ñç óé ìï ðïß ç óáí óôéò êá ôá óêåõ Ýò ôïõò ôïÜ óðñï ìÜñ ìá ñï ôçò Ká ñÜ ñáò, ôï êß ôñé íï êáé ôï Ü -óðñï ìÜñ ìá ñï ôçò Óé Ý íáò, ôï ðï ëý ÷ñù ìï ìÜñ ìá -ñï ôçò ÃÝ íï âáò êáé ôïí ôñá âåñ ôß íï ëß èï ôïõ Tß âï -ëé.ZùãñáöéêÞO á íá ãåí íç óé á êüò êáë ëé ôÝ÷ íçò á ðÝ âá ëå ôç èå -ï êñá ôé êÞ á íôß ëç øç ôïõ Ìå óáß ù íá ãé á ôï ù ñáß ï êáéôçí á íôé êá ôÝ óôç óå ìå ôçí Ýí íïé á ôïõ å ìðåé ñé êÜ ù -ñáß ïõ. O æù ãñá öé êüò ðß íá êáò, óýì öù íá ìå ôïíAëìðÝñ ôé, ãß íå ôáé Ý íá ðá ñÜ èõ ñï ìÝ óá á ðü ôïïðïßï ï èå á ôÞò ðá ñá ôç ñåß ôïí êü óìï ðïõ êá ôá -óêåý á óå ï êáë ëé ôÝ÷ íçò ìå âÜ óç ôçí ðñï ï ðôé êÞ. Çðñï ï ðôé êÞ åß íáé Ý íáò ìá èç ìá ôé êüò ôñü ðïò ãé á ôçíøåõ äáéó èç ôé êÞ á ðü äï óç ôïõ âÜ èïõò, ôçò ôñß ôçòäç ëá äÞ äé Ü óôá óçò, ðïõ ëåß ðåé á ðü ôç äéó äé Ü óôá ôçæù ãñá öé êÞ å ðé öÜ íåé á. Ãé á íá ôï å ðé ôý ÷åé áõ ôü, ïæù ãñÜ öïò ôï ðï èå ôåß ôï “óç ìåß ï öõ ãÞò” óôï êÝ -íôñï ôïõ ðß íá êá, å ðÜ íù óôç ãñáì ìÞ ôïõ ï ñß æï íôá,ðïõ á íôé óôïé ÷åß óôï ý øïò ôùí ìá ôé þí ôïõ èå á ôÞ êáéðñïò ôï ï ðïß ï óõ ãêëß íïõí ü ëåò ïé ðá ñÜë ëç ëåò åõ -èåß åò. Áõ ôÞ ï ïñ ãÜ íù óç å íüò å ðé ðÝ äïõ ï íï ìÜ æå ôáéêå íôñé êÞ ðñï ï ðôé êÞ. ¸ôóé, Ý íáò íÝ ïò ôñü ðïò êá ôá -íü ç óçò ôïõ êü óìïõ åì öá íß æå ôáé êáé ï äç ãåß ôï ÷Ý ñéêáé ôï ìõ á ëü ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç ôçò Aíá ãÝí íç óçò. Há íá öï ñÜ óôçí åë ëç íï ñù ìáúêÞ ôÝ÷ íç êáé ìå ëÝ ôçôçò öý óçò óõì âá äß æåé ìå ôçí ðñï ï ðôé êÞ, ôç ìå ëÝ ôçôïõ ðñï ôý ðïõ êáé ôçí å ðé ëï ãÞ èå ìÜ ôùí á ðü ôç ìõ -èï ëï ãß á. Aò óç ìåé ù èåß ü ôé ïé ðëç ñï öï ñß åò ðïõ åß -÷áí ïé á íá ãåí íç óé á êïß êáë ëé ôÝ÷ íåò ãé á ôç æù ãñá öé -êÞ ôçò ñù ìáúêÞò å ðï ÷Þò ðñï Ýñ ÷ï íôáí ìü íï á ðüöé ëï ëï ãé êÝò ðç ãÝò, ìé á ðïõ ìÝ ÷ñé ôï ôÝ ëïò ðå ñß ðïõôïõ 15ïõ áé þ íá äåí åß ÷áí âñå èåß á êü ìá äåßã ìá ôáæù ãñá öé êþí Ýñ ãùí.141


10Eéê. 10. ÔïìÜæï­ Ìá­æÜ­ôóé­ï­ (Tommaso­ Masaccio,­ 1401-1428),­“H­Aãß­á­Tñé­Ü­äá”­(1424-1428),­íù­ðï­ãñá­öß­á,Öëù­ñå­íôß­á,­åê­êëç­óß­á­ÓÜ­íôá­Ìá­ñß­á­Íï­âÝ­ëá.­Ðñï­ï­ðôé­êÞ­á­íÜ­ëõ­óç­ôçò­óýí­èå­óçò.O Ìá æÜ ôóé ï (ìá æß ìå ôïí Ìðñïõ íå ëÝ óêé êáé ôï ãëý ðôç Íôï -íá ôÝ ëï) Þ ôáí á ðü ôéò êõ ñé ü ôå ñåò ìïñ öÝò ôçò é ôá ëé êÞò Aíá -ãÝí íç óçò, ðáñ’ ü ôé ðÝ èá íå ðï ëý íÝ ïò êáé Ü öç óå å ëÜ ÷é óôáäåßã ìá ôá ôçò ôÝ÷ íçò ôïõ. Ôï Ýñ ãï áõ ôü á ðï ôå ëåß Ý íá á ðü ôáðé ï á íôé ðñï óù ðåõ ôé êÜ Ýñ ãá ôçò é ôá ëé êÞò á íá ãåí íç óé á êÞò ôÝ -÷íçò ôïõ 15ïõ áé þ íá. Ï ÷þ ñïò åì öá íß æå ôáé ãé á ðñþ ôç öï -ñÜ êá èï ñé óìÝ íïò á ðü ôïõò áõ óôç ñïýò êá íü íåò ôçò ðñï ï ðôé -êÞò, ðïõ ôï íß æïõí ôï âÜ èïò ôïõ ðß íá êá, å íþ ôï öùò äé ï ÷å -ôåý å ôáé á ðü ìé á ðñï êá èï ñé óìÝ íç ðç ãÞ ðïõ âñß óêå ôáé ìðñï -óôÜ á ðü ôï Ýñ ãï, ìå á ðï ôÝ ëå óìá ôçí á íÜ äåé îç ôïõ á íÜ ãëõ -öïõ êáé ôçò óêé Üò ôùí áí èñþ ðé íùí ü ãêùí êáé ôç óõ ãêñá ôç -ìÝ íç Ýê öñá óç ôùí óõ íáéó èç ìÜ ôùí. Ôï èñç óêåõ ôé êü èÝ ìáÝ÷åé Ýñ èåé óôï áí èñþ ðé íï å ðß ðå äï, êáé ï èå á ôÞò íé þ èåé ü ôéåß íáé ìÜñ ôõ ñáò ôïõ èåß ïõ äñÜ ìá ôïò ðïõ å êôõ ëßó óå ôáé ìðñï -óôÜ ôïõ. ×á ñá êôç ñé óôé êü ôçò óýí èå óçò åß íáé ç á ðåé êü íé óç ôùíäù ñç ôþí ôïõ ðß íá êá óôï ðñþ ôï åé êï íé óôé êü å ðß ðå äï.142H øåõ äáßó èç óç ôïõ âÜ èïõò ðïõ äç ìé ïõñ ãåß ôáéìå ôïí ðñï ï ðôé êü ó÷å äé á óìü, ç é óïñ ñï ðß á ôçò óýí -èå óçò êáé ç ÷ñÞ óç ôùí á íá ëï ãé þí ï äç ãïý óáí ôïæù ãñÜ öï óôç ìá èç ìá ôé êÞ ïñ ãÜ íù óç ôçò åé êü íáò,áë ëÜ êáé óôç ìå ëÝ ôç ôçò á íá ôï ìß áò ôïõ áí èñþ ðé -íïõ óþ ìá ôïò, êá èþò ôï å íÝ ôáó óáí óôçí ðñïó äé ï -ñé óìÝ íç äé Ü ôá îç ôùí ó÷ç ìÜ ôùí êáé ôùí ÷ñù ìÜ ôùí.H êáë ëé ôå÷ íé êÞ á íá ðá ñÜ óôá óç óõ íÝ âá ëå óôçìå ôÜ äï óç ôçò ãíþ óçò, êáé ï êáë ëé ôÝ÷ íçò, ùò äé á -ìå óï ëá âç ôÞò, Ý ðñå ðå íá äé á èÝ ôåé âá èé Ü êáé åõ ñåß áå îïé êåß ù óç ìå ôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá ðïõ ôïí ðå ñé Ý -âá ëå. Ç æù ãñá öé êÞ Ýãéíå ìé á äé á äé êá óß á ìå óõ ãêå -êñé ìÝ íá ðñï âëÞ ìá ôá êáé ëý óåéò ðïõ ìðï ñïýóáí íáå ðá ëç èåõ ôïýí. H ôå÷ íé êÞ ôçò æù ãñá öé êÞò å îå ëß ÷ôç -êå ìá æß ìå ôçí å ðé óôç ìï íé êÞ á íá æÞ ôç óç êáé å íáñ ìï -íß óôç êå ìá æß ôçò óôçí á íá êÜ ëõ øç ôùí íü ìùí ôçòöý óçò êáé ôïõ óý ìðá íôïò. H á íÜ ìåé îç ôùí ÷ñù ìÜ -ôùí ìå ëÜ äé - èå ù ñåß ôáé ü ôé ï Ïë ëáí äüò æù ãñÜ öïòÃé áí Âáí ¢õê (1390-1441) “å öåý ñå” ôçí ôå÷ íé êÞ ôçòå ëáé ï ãñá öß áò, ç ï ðïß á ìÝ óù ôïõ ìá èç ôÞ ôïõ ÐÝ -ôñïõò Êñß óôïõò ðÝ ñá óå óôçí É ôá ëß á - Ý äù óå ôç äõ -íá ôü ôç ôá óôïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò íá ìðï ñÝ óïõí íá å ðé -ìå ëç èïýí ðå ñéó óü ôå ñï ôç ëå ðôï ìÝ ñåé á å ðÜ íù óôçæù ãñá öé êÞ å ðé öÜ íåé á, íá áõ îÞ óïõí ôçí Ý íôá óç ôùí÷ñù ìÜ ôùí êáé íá á ðï äþ óïõí ìå ìå ãá ëý ôå ñç äý íá -ìç ôï öùò êáé ôçí á ôìü óöáé ñá ðïõ äé á ÷Ý ï íôáé å ðÜ -íù óôçí å ðé öÜ íåé á ôïõ Ýñ ãïõ. Ïé áñ ÷Ýò ôçò é ôá ëé -êÞò Aíá ãÝí íç óçò å îá ðëþ èç êáí âü ñåé á ôùí ´Áë ðå -ùí êá ôÜ ôç äé Üñ êåé á ôïõ 16ïõ áé þ íá êáé å ðç ñå Ü -óôç êáí á ðü ôá íôü ðé á ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçò ôÝ÷ íçò,ðá ñÜë ëç ëá ìå ôá ðñþ ôá óç ìÜ äé á ôïõ Má íé å ñé -óìïý.Åéê. 11. Ðé­Ý­ñï­ íôå­ëÜ­ Öñá­íôóÝ­óêá­ (Piero­ della­ Francesca,1420-1492),­“Öå­íôå­ñß­ãêï­íôá­Ìï­íôå­öÝë­ôñï”­(1465ðå­ñß­ðïõ),­ 0,47­ x­ 0,33­ ì.,­ Öëù­ñå­íôß­á,­ Ðé­íá­êï­èÞ­êçÏõ­öß­ôóé.Á ðü ôïõò ìå ãá ëý ôå ñïõò æù ãñÜ öïõò ôçò öëù ñå íôé íÞò æù -ãñá öé êÞò ôïõ 15ïõ áé þ íá, ï íôå ëÜ Öñá íôóÝ óêá óõ ãêÝ íôñù -íå ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ homo universalis. ´Ï ôáí âñé óêü ôáíõ ðü ôçí ðñï óôá óß á ôïõ äïý êá ôïõ Ïõñ ìðß íï, Öå íôå ñß ãêï íôáÌï íôå öÝë ôñï, æù ãñÜ öé óå áõ ôü ôïí ðß íá êá äé ðëÞò ü øçò, ðïõá ðü ôçí Üë ëç ðëåõ ñÜ á ðåé êü íé æå ôç óý æõ ãï ôïõ äïý êá. Ïóêëç ñüò ç ãå ìü íáò, á äõ óþ ðç ôïò óôçí Ü óêç óç ôçò å îïõ óß áò,Þ ôáí ôáõ ôü ÷ñï íá ìå ãÜ ëïò ðñï óôÜ ôçò ôùí ôå÷ íþí, äé Ý èå ôå ëå -ðôü ãïý óôï êáé åß ÷å óõ ãêå íôñþ óåé óôçí Áõ ëÞ ôïõ ëï ãß ïõò,


11ðïé ç ôÝò, êáë ëé ôÝ÷ íåò êáé å ðé óôÞ ìï íåò. Áõ ôÞ ôçí ðñï óù ðé êü ôç -ôá êëÞ èç êå íá á ðá èá íá ôß óåé ï æù ãñÜ öïò. Êá ôüñ èù óå íá á -ðåé êï íß óåé ôï ìå ãá ëåß ï êáé ôç äý íá ìÞ ôçò, á ðï äß äï íôÜò ôç óåêá ôá ôï ìÞ (ðñï ößë), á ðü ôçí ï ðïß á äåí ðá ñÝ ëåé øå ôç ÷á ñá êôç -ñé óôé êÜ áë ëïé ù ìÝ íç ìý ôç á ðü ÷ôý ðç ìá óå êï íôá ñï ìá ÷ß á. Ôïðñü óù ðï ðñï âÜë ëå ôáé óå Ý íá ôï ðß ï ðïõ å êôåß íå ôáé óôï âÜ -èïò ìå á ðü ëõ ôç ðñï ï ðôé êÞ, ç ï ðïß á äå âá óß æå ôáé ìü íï óôçóý ãêëé óç ôùí á îü íùí êáé óôç äé á äï ÷é êÞ óìß êñõí óç ôùí ó÷ç -ìÜ ôùí, áë ëÜ êáé óôçí ôï íé êÞ å îáó èÝ íç óç ôïõ ÷ñþ ìá ôïò, ãé áíá á ðï äï èåß ç áßó èç óç ôçò á ðü óôá óçò. Óôçí Áõ ëÞ ôïõ äïý -êá ï æù ãñÜ öïò óõ íÝ ãñá øå ôçí ðñþ ôç ôïõ ðñáã ìá ôåß á ðå ñßðñï ï ðôé êÞò.Eéê. 12. ÓÜ­íôñï­ Ìðï­ôé­ôóÝ­ëé­ (Sandro­ Botticelli,­ 1445-1510),“Ç­ãÝí­íç­óç­ôçò­Á­öñï­äß­ôçò”­(1484),­1,75­x­2,79­ì.,ôÝ­ìðå­ñá­åðÜ­íù­óå­ìïõ­óá­ìÜ,­Öëù­ñå­íôß­á,­Ðé­íá­êï­èÞ­êç­Ïõ­öß­ôóé.O Ìðï ôé ôóÝ ëé, óôá ìõ èï ëï ãé êÜ ôïõ èÝ ìá ôá, åñ ãÜ óôç êå ãé á ôçíá íÜ äåé îç ôçò ãõ íáé êåß áò ÷Ü ñçò êáé ôçí á ðü äï óç ôùí óõ íáé -óèç ìÜ ôùí. Äß íåé Ýì öá óç óôá äé á êï óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á êáé ðñï -ôé ìÜ ôç ãñáì ìÞ, å íþ ôá ÷ñþ ìá ôá ÷Ü íïõí ôçí Ý íôá óÞ ôïõò.Óôá êõ ñé ü ôå ñá Ýñ ãá ôïõ, ü ðùò åß íáé êáé “Ç ãÝí íç óç ôçò Á -öñï äß ôçò ”, ï Ìðï ôé ôóÝ ëé á ðï äß äåé ìå ÷Ü ñç ôéò Þ ñå ìåò êé íÞ -óåéò êáé ôç ëå ðôÞ Ýê öñá óç ôùí ðñï óþ ðùí. Ôï îÝ óðá óìá ôçòá íïé îé Ü ôé êçò öý óçò óõ íï äåý åé ôç ãÝí íç óç ôçò èå Üò ôçò ï -ìïñ öé Üò. Ç Á öñï äß ôç ãåí íÞ èç êå, óýì öù íá ìå ôï ìý èï, óôçèÜ ëáó óá êáé, êá èþò ôçí ï äç ãïý óå ðñïò ôç óôå ñé Ü ï Ü íå ìïò,ìß á ´Ù ñá, ðñï óôÜ ôé äá ôçò åõ ç ìå ñß áò, ôç óêÝ ðá óå ìå ôï ìáí -äý á ôçò öý óçò. Ï Ìðï ôé ôóÝ ëé, ÷ñç óé ìï ðïé þ íôáò äé Ü öá íá÷ñþ ìá ôá, êá ëý ðôåé ôá óç ìåß á öõ ãÞò ôçò ðñï ï ðôé êÞò, ìå ãá ëþ -íï íôáò Ý ôóé ôçí á ôìï óöáé ñé êÞ Ý íôá óç ôïõ ðß íá êá.12143


13Eéê. 13. Ëå­ï­íÜñ­íôï­ íôá­ Bß­íôóé­ (Leonardo­ da­ Vinci,­ 1452-1519),­“H­Ðá­íá­ãß­á,­ç­Aãß­á­´Áí­íá,­ôï­èåß­ï­âñÝ­öïòêáé­ï­É­ù­Üí­íçò­ï­Âá­ðôé­óôÞò”,­(ðé­èá­íüí­ôÝ­ëïò­ôïõ­15ïõáé­þ­íá),­1,41­x­1,04­ì.,­ðñï­ó÷Ý­äé­ï,­Ëïí­äß­íï,­Eèíé­êÞÐé­íá­êï­èÞ­êç.Tï Ýñ ãï áõ ôü á ðï ôå ëåß ìé á óðïõ äÞ ãé á ôïí ï ìþ íõ ìï ðß íá êáðïõ âñß óêå ôáé óôï Ëïý âñï. Ç Á ãß á ´Áí íá á ðåé êï íß æå ôáé ó÷å -äüí óõ íï ìÞ ëé êç ìå ôçí êü ñç ôçò, åíþ ç Ðá íá ãß á êïé ôÜ ðñïòôïí É ç óïý, ï ï ðïß ïò åõ ëï ãåß ôïí É ù Üí íç. Ôï ÷Ý ñé ôçò Á ãß áò´Áí íáò äåß÷ íåé ôïí ïõ ñá íü, ãé á íá äç ëþ óåé ôç èåß á õ ðü óôá -óç ôïõ âñÝ öïõò, å íþ ç ðáñïõóßá ôïõ É ù Üí íç ðñïá íáã ãÝë -ëåé ïôé ï åñ ÷ï ìüò ôïõ èåßïõ âñÝ öïõò óôç ãç èá óþ óåé ôï áí -èñþ ðé íï ãÝ íïò. Tá áé íéã ìá ôé êÜ ÷á ìü ãå ëá êáé ç á íÜ ãëõ öç ðá -ñïõ óß á óç ôùí óù ìÜ ôùí åß íáé ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçò æù ãñá öé -êÞò ôïõ Ëå ï íÜñ íôï íôá Âß íôóé.14Eéê. 14. Ëå­ï­íÜñ­íôï­íôá­Bß­íôóé,­“H­Ðá­íá­ãß­á,­ç­Aãß­á­´Áí­íá­êáéôï­ èåß­ï­ âñÝ­öïò”­ (1510),­ 1,68­ x­ 1,12­ ì.,­ Ðá­ñß­óé,Ëïý­âñï.ÌÝ óá á ðü ôç æù ãñá öé êÞ ï Ëå ï íÜñ íôï íôá Âß íôóé ðá ñïõ óé Ü -æåé Ý íáí êü óìï é äå á ôü, öá íôá óôé êü, îå ðåñ íþ íôáò ôçí á ðëÞìß ìç óç ôçò öý óçò. ´Ï ìùò áõ ôü êñý âåé Ý íá èáõ ìá óìü êáéìéá óõ íå ÷Þ ìå ëÝ ôç êáé ðá ñá ôÞ ñç óç êÜ èå öõ óé êÞò ëå ðôï ìÝ ñåé -áò, êá èþò ï æù ãñÜ öïò äé á êá ôÝ ÷å ôáé á ðü ìé á Ýê óôá óç ìðñï -óôÜ óôï ìå ãá ëåß ï ôïõ êü óìïõ. Åß íáé ãíù óôÞ ç ôå÷ íé êÞ ðïõ÷ñç óé ìï ðïé ïý óå ï íôá Âß íôóé, ôï “óöïõ ìÜ ôï”, ãé á íá á ðï ìá -êñý íåé ôç óêëç ñü ôç ôá á ðü ôéò ìïñ öÝò ôùí Ýñ ãùí ôïõ. ×ñç óé -ìï ðïé ïý óå ãé á ôá ðå ñé ãñÜì ìá ôá á ðá ëÜ ÷ñþ ìá ôá êáé, êá èþòôá Ü öç íå á êá èü ñé óôá, å íåñ ãï ðïé ïý óå ôç öá íôá óß á ôïõ èå á ôÞ.O Ëå ï íÜñ íôï íôá Bß íôóé, æù ãñÜ öïò, ãëý ðôçò, áñ ÷é ôÝ êôï íáò,ìç ÷á íé êüò êáé óõã ãñá öÝ áò, ìá èÞ ôåõ óå óôï åñ ãá óôÞ ñé ï ôïõÂå ñü êé ï óôç Öëù ñå íôß á. Á êïý ñá óôïò å ñåõ íç ôÞò êáé ðá ñá ôç -ñç ôÞò ôçò öý óçò, ìå ëÝ ôç óå âï ôá íé êÞ, é á ôñé êÞ, ãå ù öõ óé êÞ, á -íá ôï ìß á, ìá èç ìá ôé êÜ. Á íôé ìå ôþ ðé æå êÜ èå ðñü âëç ìá ðá ñÜ ãï -íôáò óõ íå ÷þò íÝ åò é äÝ åò. Eêôüò á ðü ôá æù ãñá öé êÜ ôïõ Ýñ -ãá, ðïõ ìå ëå ôÞ èç êáí ìå ðñï óï ÷Þ á ðü ôéò å ðü ìå íåò ãå íé Ýòôùí êáë ëé ôå÷ íþí, óç ìá íôé êÝò åß íáé ïé óðïõ äÝò êáé ôá óêß ôóáôïõ ü ðïõ á ðï ôý ðù íå ôéò å ðé óôç ìï íé êÝò ôïõ á íá æç ôÞ óåéò, ôéò á -íá ôï ìé êÝò ìå ëÝ ôåò ôïõ áí èñþ ðé íïõ óþ ìá ôïò êáé ôéò ðá ñá ôç -ñÞ óåéò ôïõ ãé á ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, áë ëÜ êáé ãé á ï ÷õ ñù ìá ôé êÜÝñ ãá, ãé á Ýñ ãá õ äñáõ ëé êÞò êáé ìç ÷á íé êÞò, ãé á ôï öù ôé óìü,ãé á ôçí ðñï ï ðôé êÞ êáé ôï ÷ñþ ìá, ãé á ôï ðÝ ôáã ìá ôùí ðïõ ëéþí.´Ï ëá å ðé âå âáé þ íïõí, ðá ñÜë ëç ëá ìå ôç óõ íå ÷Þ êáë ëé ôå÷ íé êÞôïõ äç ìé ïõñ ãß á, ôéò ðï ëý ðëåõ ñåò ðñï óðÜ èåé Ýò ôïõ ãé á ôçí êá -ôá íü ç óç ôïõ êü óìïõ êáé ôçò öý óçò.144


Eéê. 15. Ëå­ï­íÜñ­íôï­ íôá­ Bß­íôóé,­ “Ìå­ëÝ­ôç­ ìõ­ï­ëï­ãß­áò”,­ ðå­íÜ­êé óå÷áñ­ôß.Oé ÷åé ñü ãñá öåò óç ìåé þ óåéò êáé ôá óêß ôóá ôïõ íôá Âß íôóé ðé óôï -ðïé ïýí ôçí Ý íôï íç ðá ñá ôç ñç ôé êü ôç ôÜ ôïõ, ôçí á ìå óü ôç ôá ôùí ðñï -âëç ìá ôé óìþí ôïõ êáé ôçí á íÞ óõ ÷ç äç ìé ïõñ ãé êÞ ôïõ ðñï óù ðé êü ôç -ôá.Åß íáé ãíù óôü ü ôé ï Ëå ï íÜñ íôï íôá Âß íôóé, ãéá íá êñá ôÞ óåé ìõ -óôé êÝò ôéò é äÝ åò ôïõ, Ý ãñá öå á íÜ ðï äá, êáé ôá ÷åé ñü ãñá öÜ ôïõäé á âÜ æï íôáé ìü íï ìå ôç âï Þ èåé á ôïõ êá èñÝöôç .15Eéê. 16. Mé­÷á­Þë­´Áã­ãå­ëïò(Michelangelo­Buonarroti, 1475-1564),“H­ Äåë­öé­êÞ­ Óß­âõë­ëá”,­ ëå­ðôï­ìÝ­ñåé­á­ á­ðü­ ôçí­ ïñï­öÞ­ ôçòKá­ðÝ­ëá­Óé­óôß­íá­(1508-1512),íù­ðï­ãñá­ößá,­Bá­ôé­êá­íü.Ôï Ýñ ãï ðïõ äç ìé ïýñ ãç óå ï Mé ÷á Þë ´Áã ãå ëïò óôçí ï ñï öÞ ôçòKá ðÝ ëá Óé óôß íá (ðïõ åß ÷å ðÜ ñåé ôï ü íï ìÜ ôçò á ðü ôïí ÐÜ ðá Óß -óôï Ä´) ï ëï êëç ñþ èç êå óå ôÝó óå ñá ÷ñü íé á. Ôñé á êü óé åò óá ñÜ íôáôñåéò áí èñþ ðé íåò ìïñ öÝò á ðï ôå ëïýí ôï ìå ãá ëåé þ äåò áõ ôü Ýñ -ãï, óôï ï ðïß ï á ðåé êï íß æï íôáé ôá ï ñÜ ìá ôá, ç ï äý íç, ïé åë ðß äåò,ïé ðñïó äï êß åò ü ëçò ôçò áí èñù ðü ôç ôáò. Öé ëï ôå÷ íÞ èç êáí äÝ êáâá óé êÝò óêç íÝò ôçò Ðá ëáé Üò Äé á èÞ êçò, á ðü ôç ÃÝ íå óç ìÝ ÷ñé êáéôïí Êá ôá êëõ óìü. Ïé óêç íÝò áõ ôÝò ïñ ãá íþ íï íôáé óå ïñ èï ãþ íé áôìÞ ìá ôá ðëáé óé ù ìÝ íá á ðü æù ãñá öé óôÝò ðá ñá óôÜ äåò, ìðñï óôÜá ðü ôéò ï ðïß åò âñß óêï íôáé, ãõ ìíïß, íÝ ïé Üí äñåò ðëáé óé ù ìÝ íïé á -ðü Ðñï öÞ ôåò êáé Óß âõë ëåò. Ïé åí íÝ á Óß âõë ëåò, ðïõ ðñï öÞ ôåõ áíôï ìÝë ëïí óôçí åë ëç íé êÞ ìõ èï ëï ãß á, á ðåé êï íß æï íôáé ìá æß ìå ôïõòÐñï öÞ ôåò ùò ðñï Üã ãå ëïé ôçò Ý ëåõ óçò ôïõ ×ñé óôïý, óõí äÝ ï íôáòôçí êëá óé êÞ áñ ÷áé ü ôç ôá ìå ôï ×ñé óôé á íé óìü. Ðáñ’ ü ôé ïé Óß âõë ëåòóðÜ íé á á ðåé êï íß æï íôáí ìå ìï íù ìÝ íåò, ï Ìé ÷á Þë ´Áã ãå ëïò ôï á -ðï ôïë ìÜ, äß íï íôÜò ôïõò õ ðåñ öõ óé êÝò äé á óôÜ óåéò êáé ìíç ìåé á êü -ôç ôá, ðïõ ÷á ñá êôç ñß æïõí Üë ëù óôå êáé ü ëï ôï Ýñ ãï ôïõ, á ðï êá ëý -ðôï íôáò ôïí ôé ôÜ íåé ï ôñü ðï, ü ðùò öáß íå ôáé å äþ, ìå ôïí ï ðïß ï ïêáë ëé ôÝ÷ íçò á ðï äß äåé ôéò áí èñþ ðé íåò ìïñ öÝò (terribilita). O Mé -÷á Þë ¢ã ãå ëïò Þ ôáí ãëý ðôçò, æù ãñÜ öïò, áñ ÷é ôÝ êôï íáò êáé ðïé ç -ôÞò. Á ðü íå á ñÞ ç ëé êß á ðá ñïõ óß á óå ìé á é äé áß ôå ñç Ý öå óç óôéò ôÝ÷ -íåò, å íþ ðá ñÜë ëç ëá ìå ôçí êáë ëé ôå ÷íé êÞ ôïõ åê ðáß äåõ óç Þñ èå óåå ðá öÞ ìå ôï ðå ñé å ÷ü ìå íï ôùí íå ï ðëá ôù íé êþí èå ù ñé þí óôçí Áõ -ëÞ ôïõ Ëï ñÝ íôóï ôùí Må äß êùí. Á íôé ëáì âá íü ôáí ôçí ôÝ÷ íç ùò ìé -á å óù ôå ñé êÞ äý íá ìç, ç ï ðïß á ðç ãÜ æåé á ðü ôçí é óôï ñß á ôïõ áí -èñþ ðé íïõ ðíåý ìá ôïò. Óôç Öëù ñå íôß á, êá èþò ìå ëå ôïý óå ôçí êëá -óé êÞ ôÝ÷ íç, áë ëÜ êáé å êåß íç ôïõ Íôï íá ôÝ ëï, ôïõ Ôæé ü ôï êáé ôïõÌá æÜ ôóé ï, á ðï êôïý óå óôá äé á êÜ ìé á å íôõ ðù óé á êÞ ôå÷ íé êÞ, óõ íï -äåõ ü ìå íç á ðü ìå ãÜ ëç ãíþ óç ôçò á íá ôï ìß áò êáé ìé á ðëïý óé á óõí -èå ôé êÞ é êá íü ôç ôá. ´Ï ôáí ôï 1496 ðÞãå óôç Ñþ ìç, åß ÷å Þ äç á ðï -êôÞ óåé ôç öÞ ìç å íüò á ðü ôïõò êá ëý ôå ñïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò ôçò å ðï -÷Þò ôïõ. Óôç äé á ìÜ ÷ç ôïõ ìå ôï Ëå ï íÜñ íôï íôá Âß íôóé õ ðå ñá óðé -æü ôáí ôá ðñù ôåß á ôçò ãëõ ðôé êÞò Ý íá íôé ôçò æù ãñá öé êÞò, ôçí Ý -ìðíåõ óç ðïõ âá óß æå ôáé óå ìé á ðíåõ ìá ôé êÞ á íá æÞ ôç óç êáé ü ÷é óôçìß ìç óç ôçò öý óçò. ´Å ôóé, óôç æù ãñá öé êÞ ôïõ å ðé äß ù îå íá öá íå -ñþ óåé ôï êÜë ëïò ôçò äý íá ìçò êáé ü ÷é ôçí á ðåé êü íé óç ôùí öõ óé -êþí ëå ðôï ìå ñåé þí. Å ðç ñå á óìÝ íïò á ðü ôéò íå ï ðëá ôù íé êÝò èå ù ñß -åò, ðñï óðÜ èç óå íá óõí äõ Ü óåé ôçí êëá óé êÞ áñ ÷áé ü ôç ôá ìå ôç ÷ñé -óôé á íé êÞ ðíåõ ìá ôé êü ôç ôá. Aðü ôç Öëù ñå íôß á Ý ùò ôïõò ðíåõ ìá ôé -êïýò êý êëïõò ôçò Pþ ìçò å äñáß ù óå ôï ïõ ìá íé óôé êü é äá íé êü ãé áôïí å ëåý èå ñï Üí èñù ðï, äç ìé ïõñ ãü ôçò ß äé áò ôïõ ôçò ôý ÷çò.16145


“ÈÝ ëù ôïí æù ãñÜ öï íá Ý ÷åé óðïõ äÜ óåé ôéò å ëåý -èå ñåò ôÝ÷ íåò ü óï ìðï ñåß êá ëý ôå ñá, ìá ðÜ íù áð’ü ëá ôïí èÝ ëù íá ãíù ñß æåé ðï ëý êá ëÜ ãå ù ìå ôñß á.Óõì öù íþ ìå ôïí îá êïõ óôü áñ ÷áß ï æù ãñÜ öïÐÜì öé ëï, ðïõ äß äá óêå æù ãñá öé êÞ óôïõò íÝ ïõòêáé óõ íÞ èé æå íá ëÝ åé ðùò êá íÝ íáò äåí ìðï ñïý óåíá ãß íåé êá ëüò æù ãñÜ öïò ÷ù ñßò íá îÝ ñåé ãå ù ìå -ôñß á. Ïé áñ ÷Ýò ðïõ á íá ðôý îá ìå êáé ðïõ á ðï ôå -ëïýí ôá èå ìÝ ëé á ìé Üò ï ëï êëç ñù ìÝ íçò æù ãñá öé -êÞò ðáé äåß áò ìðï ñåß íá êá ôá íï ç èïýí åý êï ëá á -ðü Ý íáí ãå ù ìÝ ôñç^ á íôß èå ôá, ü óïé åß íáé á íß äå ïéóôç ãå ù ìå ôñß á äåí ìðï ñïýí, êá ôÜ ôç ãíþ ìç ìïõ,íá êá ôá ëÜ âïõí ïý ôå ôéò óôïé ÷åé þ äåéò ãíþ óåéòïý ôå ï ðïé åó äÞ ðï ôå Üë ëåò áñ ÷Ýò ôçò æù ãñá öé -êÞò.Ðé óôåý ù ëïé ðüí ðùò ï æù ãñÜ öïò ï öåß ëåé íá ìå -ëå ôÞ óåé ôç ãå ù ìå ôñß á.Áò äïý ìå ôþ ñá Ý íá Üë ëï èÝ ìá. Ç ðé ï åõ ÷Ü ñé óôçóõ íôñï öé Ü ãé á ôïõò æù ãñÜ öïõò èá Ý ðñå ðå íá åß -íáé ïé ðïé ç ôÝò êáé ïé ñÞ ôï ñåò^ ãé á ôß Ý ÷ïõí ðïë ëÜêïé íÜ åí äé á öÝ ñï íôá ìå ôïí æù ãñÜ öï. Ïé ìïñ öù -ìÝ íïé Üí äñåò äé á èÝ ôïõí ãíþ óåéò ðïõ åß íáé å îáé -ñå ôé êÜ ÷ñÞ óé ìåò ü ôáí ðñï å ôïé ìÜ æïõ ìå ìé á óýí -èå óç^ ãé á ôß ç Ý ìðíåõ óç ìé áò é óôï ñß áò åß íáé ç ìå -ãá ëý ôå ñç á ñå ôÞ ôçò.Ç å ðé íü ç óç, ç óýë ëç øç ôïõ èÝ ìá ôïò, Ý ÷åé ôü óçäý íá ìç, ðïõ á êü ìá êáé ç Ýê öñá óÞ ôçò, ÷ù ñßòæù ãñá öé êÞ á ðåé êü íé óç, äß íåé ìå ãÜ ëç åõ ÷á ñß óôç -óç”.Eéê. 17. Mé­÷á­Þë­´Áã­ãå­ëïò,­Ó÷Ý­äé­ï­ãé­á­ôï­å­îù­ôå­ñé­êü­ôçò­åê­êëç­óß­áò­ôïõ­ Aãß­ïõ­ ÐÝ­ôñïõ­ óôç­ Pþ­ìç, êáôÜ­ ôïí­ Å.ÍôõðåñÜê­(Å.­DupØrac).Ï ìå ãÜ ëïò êá èå äñé êüò íá üò ôïõ Á ãß ïõ ÐÝ ôñïõ óôç Ñþ ìç á -ðï ôÝ ëå óå á íôé êåß ìå íï ðïë ëþí áñ ÷é ôå êôï íé êþí ðñï ôÜ óå ùíôçí ðå ñß ï äï ôçò Á íá ãÝí íç óçò. Ïé óðïõ äáé ü ôå ñïé áñ ÷é ôÝ êôï -íåò ôçò å ðï ÷Þò, ü ðùò ï Ìðñá ìÜ íôå, ï Ñá öá Þë êáé Üë ëïé,áó÷ï ëÞ èç êáí ìå ôç ìå ëÝ ôç ôïõ. Ôï 1547 ï Ìé ÷á Þë ´Áã ãå ëïòï ñß óôç êå áñ ÷é ôÝ êôï íáò ôçò åê êëç óß áò. Ðñü ôåé íå ãé á ôç íÝ áâá óé ëé êÞ ìé á ðå ñß êå íôñç êÜ ôï øç, ü ðùò åß ÷å êÜ íåé êáé ïÌðñá ìÜ íôå. Ù óôü óï, ôï ðé ï äõ íá ìé êü óôïé ÷åß ï ôçò óýí èå óçòá ðï ôå ëåß ï ôñïý ëïò, ãé á ôçí êá ôá óêåõ Þ ôïõ ï ðïß ïõ ï Ìé ÷á Þë´Áã ãå ëïò å ìðíåý óôç êå á ðü ôïí ôñïý ëï ôïõ Ìðñïõ íå ëÝ óêé. Çóôå öÜ íç óôç âÜ óç ôïõ ôñïý ëïõ, ìå ôá æåý ãç ôùí êé ü íùí, äß -íåé óôï óý íï ëï ôçí å íôý ðù óç üôé ìðï ñåß íá êé íç èåß ìÝ óá óôï÷þ ñï. Ôá íåý ñá óõ ãêëß íïõí ðñïò ôçí êï ñõ öÞ, ü ðïõ óõ ãêñá -ôéïý íôáé á ðü Ý íá öá íü, á ðü ü ðïõ äé åéó äý åé ôï öùò óôï å óù -ôå ñé êü ôïõ íá ïý. Ïé ìå ãÜ ëåò äé á óôÜ óåéò, ç ìå ãá ëü ðñå ðç áñ -÷é ôå êôï íé êÞ ìïñ öÞ, áë ëÜ êáé ç ôÝ ëåé á óöáé ñé êü ôç ôá ôïõ ôñïý -ëïõ óôï å óù ôå ñé êü äß íïõí ôçí å íôý ðù óç å íüò áí èñþ ðéíïõÝñ ãïõ ðïõ êá ôá óêåõ Ü óôç êå ãé á íá “êëåß óåé ìÝ óá ôïõ” ôéò øõ -÷Ýò êáé ôï ðíåý ìá ôùí ÷ñé óôé á íþí ü ëçò ôçò ïé êïõ ìÝ íçò.Áðüóðáóìá áðü ôï 3ï âé âëß ï Ðå­ñß­ æù­ãñá­öé­êÞòôïõ ËÝ ïí Mðá ôß óôá AëìðÝñ ôé,Ì.Ëá ìðñÜ êç- ÐëÜ êá Ðå­ñß­æù­ãñá­öé­êÞò, óåë. 140,Á èÞ íá 1994.Eéê. 18. Té­ôóé­Ü­íï­ (Tiziano,­ 1490-1576), “Báê­÷éêü”­ (1518-1519),­1,75­÷1,93­ì.,­Ìáäñßôç,­ÐñÜäï.Ï Ôé ôóé Ü íï åß íáé ï Âå íå ôüò êáë ëé ôÝ÷ íçò ðïõ ìá æß ìå ôïõò Ëå -ï íÜñ íôï íôá Âß íôóé, Ñá öá Þë êáé Ìé ÷á Þë ´Áã ãå ëï Ý öå ñå ôéò á -íá æç ôÞ óåéò ôçò Á íá ãÝí íç óçò óôï õ øç ëü ôå ñü ôïõò óç ìåß ï.Ìå á öÜ íôá óôç äå îé ï ôå÷ íß á óôï ðëÜ óé ìï ôïõ ÷ñþ ìá ôïò, ï Ôé -ôóé Ü íï æù ãñÜ öé óå ìõ èï ëï ãé êÜ èÝ ìá ôá ðïõ á ðï ðíÝ ïõí áéó èç -ôé êÞ á ðü ëáõ óç. Tï æå óôü öùò, ôá Ý íôï íá ÷ñþ ìá ôá, ç êß íç óçôùí ìïñ öþí, ç íÝ á êáé ðé ï å ëåý èå ñç ïñ ãÜ íù óç ôïõ ÷þ ñïõ÷á ñá êôç ñß æïõí ôç âå íå ôóé Ü íé êç æù ãñá öé êÞ êáé ôçí á íôé äé á -óôÝë ëïõí á ðü ôç öëù ñå íôé íÞ.146


1718147


Eéê. 19. Ãé­áí­âáí­´Áõê­(Jan­van­Eyck,­1390-1441),­“Ï­ãÜ­ìïòÁñ­íïë­öß­íé”­(1434),­Ëïí­äß­íï,­Å­èíé­êÞ­Ðé­íá­êï­èÞ­êç.Á ðü ôá ðé ï ãíù óôÜ Ýñ ãá ôïõ âáí ´Áõê, á ðåé êï íß æåé ôç ãá ìÞ -ëé á ôå ëå ôÞ ôïõ ðëïý óé ïõ å ìðü ñïõ Áñ íïë öß íé. Ï ãÜ ìïò ôå ëåß -ôáé ìÝ óá óå Ý íá äù ìÜ ôé ï ãå ìÜ ôï ìå á íôé êåß ìå íá óõì âï ëé êïýðå ñé å ÷ï ìÝ íïõ ãé á ôç óõ æõ ãé êÞ ðß óôç. ´Á îé ïò ðá ñá ôÞ ñç óçò åß -íáé ï êá èñÝ öôçò ðß óù á ðü ôï æåý ãïò, ðïõ êá èñå öôß æåé êáéäý ï Üë ëïõò Ü íôñåò ïé ï ðïß ïé âñß óêï íôáé Ý îù á ðü ôïí ðß íá -êá, á ðü ôçí ðëåõ ñÜ ôïõ èå á ôÞ. Ï Ý íáò åß íáé ï ß äé ïò ï âáí´Áõê, æù ãñÜ öïò áë ëÜ êáé ìÜñ ôõ ñáò ôïõ ìõ óôç ñß ïõ ðïõ ôå -ëåß ôáé óôï äù ìÜ ôé ï. Ìå ôçí ôå÷ íé êÞ ôçò å ëáé ï ãñá öß áò ï æù -ãñÜ öïò åß ÷å ôç äõ íá ôü ôç ôá íá á ðï äþ óåé ìå á ðá ñÜ ìéë ëç á -êñß âåé á ôéò ëå ðôï ìÝ ñåé åò ôùí á íôé êåé ìÝ íùí, ôï óôñá öôÜ ëé óìáôïõ öù ôüò å ðÜ íù óôïí ðï ëõ Ý ëáé ï, ôçí õ öÞ ôùí õ öá óìÜ ôùí,ôï ôñé ÷ù ôü óêõ ëÜ êé, ôï ðëÜ ãé ï öùò ðïõ ìðáß íåé á ðü ôï ðá -ñÜ èõ ñï êáé ÷ñù ìá ôß æåé ü ëç ôçí á ôìü óöáé ñá. Á ðÝ äù óå Ý ôóéôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá ôïõ ÷þ ñïõ ìÝ óá á ðü ôéò á íôá íá êëÜ óåéòôïõ öù ôüò å ðÜ íù óôéò å ðé öÜ íåé åò êáé ôç ëå ðôï ìå ñÞ á ðåé êü -íé óç ôùí á íôé êåé ìÝ íùí, ÷ù ñßò íá ÷ñç óé ìï ðïé Þ óåé ôçí ðñï ï -ðôé êÞ.Åéê. 20. ¢ë­ìðñå­÷ô­Íôý­ñåñ­(Albrecht­Durer,­1471-1528),­“Ìå­ëáã­÷ï­ëß­á­I”­(1514),­÷áë­êï­ãñá­öß­á,­0,24­x­0,17­ì.,Ïõ­Ü­óé­ãêôïí,­Å­èíé­êÞ­Ðé­íá­êï­èÞ­êç.Á ðü ôïõò ìå ãá ëý ôå ñïõò äç ìé ïõñ ãïýò ü ëùí ôùí å ðï ÷þí, ïÍôý ñåñ, âá óé êüò åê ðñü óù ðïò ôçò Á íá ãÝí íç óçò, Ý âá ëå ôáèå ìÝ ëé á ãé á ôçí å îÜ ðëù óÞ ôçò óôç Âü ñåé á Åõ ñþ ðç. Á îé ï ðïß ç -óå ôéò äõ íá ôü ôç ôåò ðïõ ôïõ ðá ñåß ÷å ç ôå÷ íé êÞ ôçò ÷á ñá êôé êÞò,ç ï ðïß á áõ ôÞ ôçí ðå ñß ï äï óõì âÜ äé æå ìå ôçí Üí èç óç ôçò ôõ -ðï ãñá öß áò êáé å ðÝ ôñå ðå íá äé á äß äï íôáé ôá Ýñ ãá ìå ìå ãá ëý -ôå ñç åõ êï ëß á êáé óå ðïë ëÜ á íôß ôõ ðá. Å îáé ñå ôé êüò ÷á ñÜ êôçò, á -ðÝ äù óå ìå é äé áß ôå ñç ðñï óï ÷Þ óôéò ëå ðôï ìÝ ñåé åò ôï èÝìá ôïõÝñ ãïõ ôïõ “Ìå ëáã ÷ï ëß á”, Ýíá áðü ôá âá óé êÜ èÝ ìáôá ôïõ á -íá ãåí íç óé á êïý öëù ñå íôé íïý íå ï ðëá ôù íé óìïý. Ôá üñ ãá íáôùí ôå÷ íþí êáé ôùí å ðé óôç ìþí âñß óêï íôáé áôÜêôùò ðå ôá ìÝ íáãý ñù á ðü ôçí á êß íç ôç ãõ íáé êåß á öôå ñù ôÞ ìïñ öÞ ôçò Ìå ëáã -÷ï ëß áò. Á êïõ ìðé óìÝ íï óôï óõ óôñáì ìÝ íï óþ ìá, ôï ÷Ý ñé óôç -ñß æåé ôï êå öÜ ëé, ÷á ñá êôç ñé óôé êÞ óôÜ óç ôïõ ìå ëáã ÷ï ëé êïý áí -èñþ ðïõ. Åß íáé ç ðñï óù ðï ðïß ç óç ôçò ãíþ óçò, ç ï ðïß á, áí äåóõ íï äåý å ôáé á ðü èåúêÞ Ý ìðíåõ óç, äå äñá. Ï ÐëÜ ôù íáò ðß -óôåõ å ãé á ôïí ðïé ç ôÞ ü ôé ãñÜ öåé óå êá ôÜ óôá óç åí èïõ óé á óìïý,êá èï äç ãïý ìå íïò á ðü ôç èåß á Ý ìðíåõ óç, êá ôåé ëçì ìÝ íïò á ðüèåúêÞ ìá íß á. Ç Á íá ãÝí íç óç Þ èå ëå ôï äç ìé ïõñ ãü, êáé êõ ñß ùòôïí êáë ëé ôÝ÷ íç, ãåí íç ìÝ íï êÜ ôù á ðü ôïí á óôå ñé óìü ôïõ Êñü -íïõ, ìå ëáã ÷ï ëé êü, ìå ìé á ìå ëáã ÷ï ëß á êÜ ôù á ðü ôçí å ðéñ ñï Þôçò ï ðïß áò ìðï ñïý óå íá êõ ëÞ óåé óôçí ôñÝ ëá Þ íá á íá äåé ÷èåßóå ìå ãá ëï öõ Àá. ´Ï ðùò ï Ìé ÷á Þë ¢ã ãå ëïò, Ý ôóé êáé ï Íôý ñåñ á íôé ëáì âÜ íå ôáé ôïí êáë ëé ôÝ÷ íç (êáé ôïí å áõ ôü ôïõ) ùòoí é äé ï öõ Ýò, ðïõ ðñï óðá èåß íá äþ óåé, ìÝ óá á ðü ôçí ý ëç, ìïñ öÞ óôï ðíåý ìá. Ôï öôå ñù ôü áõ ôü ðíåý ìá ôçò Ìå ëáã ÷ï -ëß áò åß íáé ôï óýì âï ëï ôçò èåúêÞò Ý ìðíåõ óçò, ðïõ ìðï ñåß ü ìùò íá êá ôá âëç èåß á ðü ôï åý èñáõ óôï ôçò áí èñþ ðé íçò öý -óçò.148


Åéê. 21. É­å­ñþ­íõ­ìïò­ Ìðïò­ (Hieronymus­Bosch,1450-1516),­ “Oåìðáéã­ìüò­ ôïõ­ ×ñé­óôïý“(1502),­å­ëáé­ï­ãñá­öß­á,­0,80­x1,04­ì.,­Ðá­íå­ðé­óôÞ­ìé­ï­Ðñßí­óôïí,­Ìïõ­óåß­ï­ÔÝ÷­íçò.­Ôï Ýñ ãï ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç âñß óêå ôáé ìá -êñé Ü á ðü ôïí Ïõ ìá íé óìü ôçò Á íá ãÝí -íç óçò. Åß íáé êï íôÜ óôï äáé ìï íé êüóôïé ÷åß ï ôùí äï îá óé þí êáé ôùí ìý -èùí ôïõ Ìå óáß ù íá, ðïõ öáß íå ôáé ü ôéå îá êï ëïõ èïý óáí íá õ ðÜñ ÷ïõí óôçóêÝ øç ôùí áí èñþ ðùí. Åê öñá óôÞòôçò êñß óçò ðïõ ðåñ íÜ ç èñç óêåõ ôé êÞðß óôç êáôÜ ôçí ðåñßïäï ôçò ìå ôÜ âá -óçò á ðü ôï Ìå óáß ù íá óôéò íÝ åò áñ -÷Ýò ôçò Á íá ãÝí íç óçò, æù ãñá öß æåé ôï ×ñé óôü á íÜ ìå óá óå Ü ó÷ç ìá ðñü óù ðá, ìïñ öÝò äáé ìï íé êÝò, ìÜ óêåò ôùí ðé ï ôá -ðåé íþí åí óôß êôùí, óå Ý íá ÷þ ñï êëåé óôï öï âé êü, ÷ù ñßò äé Ý îï äï. Ôï å ãêëù âé óìÝ íï ðñü óù ðï ôïõ ×ñé óôïý á íÜ ìå óÜ ôïõòìïé Ü æåé íá äç ëþ íåé ôï ìÜ ôáé ï ôçò èõ óß áò ôïõ ãé á ôïí Üí èñù ðï, ðïõ áñ íåß ôáé íá äåé ðÝ ñá á ðü ôá ðñï óù ðé êÜ ôïõ ìß óçêáé ðÜ èç.Åéê. 22. Ìá­ôß­áò­ Ãêñý­íå­âáë­íô(Matthias­ Grunewald,1480-1528),­ “H­ Óôáý­ñù­óç”­(1512­ ðå­ñß­ðïõ),ðïëýðôõ÷ï­ ôïõ­ ´É­æå­íáúì(Isenheim),­êå­íôñé­êü­öýë­ëï,­ëÜ­äé,­1,69­x­3,07­ì.,Êïë­ìÜñ,­ Ìïõ­óåß­ï­ Á­íôåñ­ëß­íôåí.Ðñü êåé ôáé ãé á ìß á á ðü ôéò ðé ï óç -ìá íôé êÝò á ðï äü óåéò ôïõ èÝ ìá ôïòóôçí Ióôï ñß á ôçò ÔÝ÷ íçò. ÏÃêñý íå âáë íô âñß óêå ôáé óôï Üë ëïÜ êñï ôçò æù ãñá öé êÞò ôïõ Íôý -ñåñ. Äå öáß íå ôáé íá ôïí á ðá ó÷ï -ëïýí ôá èÝ ìá ôá ôçò Á íá ãÝí íç -óçò, á íôß èå ôá ÷åé ñß æå ôáé ôá èÝ ìá -ôÜ ôïõ ìå Ýì öá óç óôï ÷ñþ ìáêáé ìå ìé á å óù óôñÝ öåé á ðïõ Ý ÷åéôéò ñß æåò ôçò óôï Ìå óáß ù íá. Çóêç íÞ äåí ðá ñïõ óé Ü æå ôáé ìå ôçíáõ ôï óõ ãêñÜ ôç óç ôçò êëá óé êÞò Á -íá ãÝí íç óçò áë ëÜ ìå Ý íôá óç êáé ðÜ èïò. Óôï óþ ìá ôïõ ×ñé óôïý äåí õ ðÜñ ÷åé óç ìåß ï ðïõ íá ìçí Ý ÷åé ðëç ãÝò, Ý íôá óçêáé ðü íï, ôï ìå ãá ëý ôå ñï ðü íï ðïõ ìðï ñåß íá íé þ óåé Üí èñù ðïò. Ï óôáõ ñüò, ðñü ÷åé ñá óôç ìÝ íïò ìå ÷ï íôñï êïì ìÝ íáîý ëá, ïé èå á ôñé êÝò êé íÞ óåéò êáé ç Ýê öñá óç á ãù íß áò ôùí ðá ñåõ ñé óêï ìÝ íùí, áë ëÜ êáé ç ðá ñïõ óß á ôïõ É ù Üí íç ôïõ Ðñï -äñü ìïõ ìå ôïí á ìíü, óýì âï ëï ôçò èõ óß áò ôïõ ×ñé óôïý, ü ëá óõ íôåß íïõí óôçí á ðü äï óç ôïõ õ ðÝñ ôá ôïõ äñÜ ìá ôïò. Ôïðëç ãù ìÝ íï óþ ìá ôïõ ×ñé óôïý ß óùò á ðï äü èç êå Ý ôóé, ãé á íá ðá ñç ãï ñÞ óåé ôïõò áñ ñþ óôïõò óôï ìï íá óôç ñé á êü íï óï -êï ìåß ï ôïõ Á ãß ïõ Á íôù íß ïõ óôï º æå íáúì (Isenheim) - ãé á ôï ï ðïß ï ðñï ï ñé æü ôáí - áöïõ å êåß íïò åß ÷å õ ðï öÝ ñåé ðå ñéó óü -ôå ñï á ðü áõ ôïýò.149


232524150


ÃëõðôéêÞO Nôï íá ôÝ ëï (Donatello,1386-1466), åê ðñü óù -ðïò ôïõ êëá óé êïý Áí èñù ðé óìïý óôç Öëù ñå íôß á, á -ðü ôïõò óç ìá íôé êü ôå ñïõò ãëý ðôåò ôçò å ðï ÷Þò ôïõ,÷ù ñßò íá á ðï âëÝ ðåé óôç ìß ìç óç ôùí êëá óé êþí Ýñ -ãùí å ðé ÷åß ñç óå ôçí å ëåý èå ñç á íá öï ñÜ óôç ãëõ ðôé -êÞ ôçò êëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò. Eðç ñå á óìÝ íïò á ðüôïí Ìðñïõ íå ëÝ óêé, ÷ñç óé ìï ðïß ç óå ôçí ðñï ï ðôé êÞóôçí ïñ ãÜ íù óç ôùí å ðé ôïß ÷é ùí ãëõ ðôþí ôïõ, ðñïó -äß äï íôáò Ý ôóé óôá Ýñ ãá ôïõ ðëá óôé êü ôç ôá êáé é óïñ -ñï ðß á. Á ðÝ äù óå óôá ðñü óù ðá ðïõ áíáðáñßóôáíåìé á äñá ìá ôé êü ôç ôá, êõ ñß ùò ó’ áõ ôÜ ðïõ âñß óêï íôáíóôï ðñþ ôï å ðß ðå äï.26Åéê. 23. Íôï­íá­ôÝ­ëï­ (Donatello,­ 1386-1466),­ “Ãêá­ôá­ìå­ëÜ­ôá”(1446-1450),­ÐÜ­íôï­âá.Ôï 1443 ï Íôï íá ôÝ ëï ðñï óêëÞ èç êå óôçí ÐÜ íôï âá ãé á íá êá -ôá óêåõ Ü óåé ôï Ü ãáë ìá ôïõ óôñá ôç ãïý Ãêá ôá ìå ëÜ ôá. Ï Íôï íá -ôÝ ëï å ìðíåý óôç êå á ðü ôï Ü ãáë ìá ôïõ ÌÜñ êïõ Áõ ñç ëß ïõ (ðïõâñé óêü ôáí óôï Êá ðé ôþ ëé ï óôç Ñþ ìç) êáé ìå ôÝ öå ñå óôï Ýñ ãïôïõ ðïë ëÜ êëá óé êÜ óôïé ÷åß á. Ôï ðñü ôõ ðï ôïõ Ýöéððïõ Þ ñù áèá ÷ñçóéìïðïéçèåß óôï å îÞò ðïë ëÝò öï ñÝò óôçí ôÝ÷ íç. Ïüãêïò ôïõ á ãÜë ìá ôïò, ü ðùò óôÝ êå ôáé óôï ðñï áý ëé ï ôçò åê -êëç óß áò ôïõ Á ãß ïõ Á íôù íß ïõ, åß íáé óôá èå ñüò êáé é óïñ ñï ðç -ìÝ íïò êáé ôï ðñü óù ðï ôïõ Ãêá ôá ìå ëÜ ôá åß íáé Þ ñå ìï êáé óõ -ãêñá ôç ìÝ íï. Ï á íá âÜ ôçò åì öá íß æå ôáé ìé êñü ôå ñïò óå á íá ëï -ãß á á ðü ôï Ü ëï ãï êáé á ðü áõ ôü óõíÜãåôáé ü ôé ï Þ ñù áò å ðé -âÜë ëå ôáé ìå ôéò øõ ÷é êÝò êáé ôéò ç èé êÝò á ñå ôÝò ôïõ êáé ü ÷é ìåôç óù ìá ôé êÞ ôïõ äý íá ìç. Ç óôá èå ñü ôç ôá ôïõ á ãÜë ìá ôïò å íé -ó÷ý å ôáé á ðü ôçí é óïñ ñü ðç óç ôïõ å íüò ðï äé ïý ôïõ á ëü ãïõ å -ðÜ íù óå ìé á ìé êñÞ óöáß ñá.Åéê. 24. ÁíôñÝá­ íôåë­ Âå­ñü­êé­ï­ (Andrea­ del­ Verrocchio),“Ìðáñ­ôï­ëï­ìÝ­ï­Êï­ëå­ü­íé”­(1479-1488),­ìðñïý­íôæïò,Âå­íå­ôß­á.Ëß ãá ìü ëéò ÷ñü íé á áñ ãü ôå ñá á ðü ôï Ýñ ãï ôïõ Íôï íá ôÝ ëï ïÂå ñü êé ï ÷ñç óé ìï ðïé åß ôï ß äé ï ð ñüôõðï, áë ëÜ äß íåé óôï Ýñ ãïôïõ ìå ãá ëý ôå ñç êé íç ôé êü ôç ôá, äý íá ìç êáé Ýê öñá óç. Ôï íß æåé ôçæù ôé êü ôç ôá ôïõ á ëü ãïõ, áë ëÜ êáé ôçí õ ðå ñï ÷Þ ôïõ á íá âÜ ôç,êá èþò äé á ãñÜ öï íôáé á ðü ôç ìé á ïé ìý åò ôïõ æþ ïõ êáé á ðüôçí Üë ëç ç êõ ñé áñ ÷ß á ðÜ íù ó’ áõ ôü ôïõ Âå íå ôïý á îé ù ìá ôïý -÷ïõ.Eéê. 25. Mé­÷á­Þë­ ´Áã­ãå­ëïò,­ “Äá­âßä”­ (1501-1504),­ ìÜñ­ìá­ñï,ý­øïò­ìå­ôç­âÜ­óç­4,34­ì.,­Öëù­ñå­íôß­á,­ÐáëÜôóï­íôåëá­Óéíéïñßá.Ó’ áõ ôü ôï Ýñ ãï ï êáë ëé ôÝ÷ íçò á íá âé þ íåé ôç óôÜ óç ÷é á óôß Þêï íôñá ðü óôï ôçò áñ ÷áß áò åë ëç íé êÞò ãëõ ðôé êÞò. Ïé ìÜ æåò ôïõóþ ìá ôïò ïñ ãá íþ íï íôáé Ý ôóé, þ óôå íá åß íáé á íôß èå ôåò ìå ôá -îý ôïõò, áë ëÜ óõã ÷ñü íùò êáé íá é óïñ ñï ðïýí äç ìé ïõñ ãþ -íôáò ôçí áßó èç óç ôçò êß íç óçò. Ç á íÜ ðôõ îç ôïõ Ýñ ãïõ á êï ëïõ -èåß ôïí êá ôá êü ñõ öï Ü îï íá á ðü ôï êå öÜ ëé ðñïò ôï Ý íá ðü äéðïõ óôç ñß æåé ôï óþ ìá. Á ðü ôïí Ü îï íá á ðï êëß íåé ôï Üë ëï ðü -äé êáé ôï äé ðëù ìÝ íï ðñïò ôá å ðÜ íù ÷Ý ñé, å íþ ôçí áßóèçóçôçò äý íá ìçò óõ ìðëç ñþ íåé ç êß íç óç ôïõ êå öá ëé ïý êáé ï óöéã -ìÝ íïò ðñïò ôá ìÝ óá êáñ ðüò. ´Ï ëç ç äõ íá ìé êÞ ôïõ óþ ìá ôïòóõ ãêñá ôåß ôáé á ðü ôá ìÝ ëç, å íþ ç Ýê öñá óç ôïõ ðñï óþ ðïõ öá -íå ñþ íåé ôçí ðíåõ ìá ôé êÞ óõ ãêÝ íôñù óç ðñéí á ðü ôç âß áé ç êß íç -óç. Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò å äþ á ðï äß äåé ôç ìïñ öÞ ôïõ Äá âßä (å íü -óù áõ ôüò åß íáé Ý ôïé ìïò íá êá ôá öÝ ñåé óôï Ãï ëé Üè ôç ÷á ñé óôé -êÞ âï ëÞ) ìå õ ðåñ öõ óé êÝò äé á óôÜ óåéò, å ðé âå âáé þ íï íôáò êáé å -íé ó÷ý ï íôáò ãé á Üë ëç ìé á öï ñÜ ôçí áí èñþ ðé íç äý íá ìç.Eéê. 26. Mé­÷á­Þë­ ´Áã­ãå­ëïò,­ “ÈíÞ­óêùí­ äïý­ëïò”­ (1513­ ðå­ñß­ðïõ),­ìÜñ­ìá­ñï,­ý­øïò­2,29­ì.,­Ðá­ñß­óé,­Ëïý­âñï.H äý íá ìç ôùí ìõ þí, ç êß íç óç ôïõ óþ ìá ôïò, ç Ýê öñá óç ôïõðñï óþ ðïõ äå óôï ÷åý ïõí óôçí á ðü äï óç ôçò ï ìïñ öé Üò, áë ëÜóôçí ðñï óðÜ èåé á íá åê öñá óôåß ç áßó èç óç ôçò á ðå ëåõ èÝ ñù -óçò á ðü ôá äå óìÜ ðïõ áé÷ ìá ëù ôß æïõí ôçí øõ ÷Þ óôçí “å ðß ãåéáöõ ëá êÞ”. Ôï óþ ìá ôïõ äïý ëïõ ðå ñé å ëßó óå ôáé ãý ñù á ðü Ý íáíé äå á ôü êá ôá êü ñõ öï Ü îï íá.151


Ìáíéåñéóìüò´Ç äç á ðü ôï 1525 äéáöáßíåôáé óôá Ýñ ãá ôïõ Ìé -÷á Þë Áã ãÝ ëïõ êáé ôïõ Ñá öá Þë ìé á ôÜ óç êñé ôé êÞòðñïò ôéò áõ óôç ñÝò ìïñ öÝò ôçò Aíá ãÝí íç óçò. Ï ü -ñïò “Ìá íé å ñé óìüò ” ðñï Ýñ ÷å ôáé á ðü ôç ëÝ îç “ìá íéÝ -ñá”, ðïõ óç ìáß íåé äå îé ï ôå÷ íß á. Ìå ôïí ü ñï áõ ôü ïé óôï ñé êüò Âá æÜ ñé ÷á ñá êôÞ ñé æå å ãêù ìé á óôé êÜ óôïâé âëß ï ôïõ Ïé­æù­Ýò­ôùí­ðé­ï­óç­ìá­íôé­êþí­É­ôá­ëþí­áñ­÷é­ôå­êôü­íùí,­æù­ãñÜ­öùí­êáé­ãëõ­ðôþí,ðïõ åê äü èç êå ôï1550, ôï Ýñ ãï ôïõ Ìé ÷á Þë Áã ãÝ ëïõ. Oé á ðï êëß óåéòá ðü ôéò ðá ñá äå êôÝò Ý ùò ôü ôå á íá ëï ãß åò ôùí ñõè -ìþí êáé ç åé óá ãù ãÞ íÝ ùí óôïé ÷åß ùí ï äÞ ãç óáí óôçíÜñ íç óç ôçò á íôé êåé ìå íé êü ôç ôáò êáé ôïõ áõ óôç ñïýïñ èï ëï ãé óìïý. H ðïé êé ëß á ôçò öý óçò, ôï õ ðåñ âï ëé -êü, ôï á ðï óðá óìá ôé êü ÷ñç óé ìï ðïé Þ èç êáí ùò å íáë -ëá êôé êÝò ëý óåéò ãé á íá îå öý ãïõí ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò á -ðü ôçí áõ óôç ñÞ ãå ù ìå ôñé êÞ ôå ëåé ü ôç ôá êáé ôïõòêá íü íåò ðïõ ðç ãÜ æïõí á ðü ôç ìß ìç óç ôùí åë ëç íï -ñù ìáúêþí ñõè ìþí. Áõ ôÜ ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõÌá íé å ñé óìïý óõí äÝ ï íôáé ôü óï ìå ôçí êñß óç ðïõåì öá íß óôç êå óôçí êïé íù íé êÞ êáé ôçí ðï ëé ôé êÞ æù Þôçò å ðï ÷Þò (ëå ç ëá óß á ôçò Ñþ ìçò áðü ôïõòÉóðáíïýò, 1524) ü óï êáé ìå ôçí á âå âáé ü ôç ôá ôùííÝ ùí êáë ëé ôå÷ íþí ðïõ Ý ðñå ðå, ãé á íá å ðé âëç èïýí,åß ôå íá ìé ìç èïýí åß ôå íá îå ðå ñÜ óïõí ôïõò ìå ãÜ -ëïõò äç ìé ïõñ ãïýò ðïõ åß ÷áí ðñï ç ãç èåß. Aíôß èå ôáìå ôçí áõ óôç ñü ôç ôá ôïõ êëá óé êïý ý öïõò ôçò Aíá -ãÝí íç óçò, ï Má íé å ñé óìüò Þ ôáí ðñü èõ ìïò íá å ðé -ôñÝ øåé íÝ åò åñ ìç íåß åò ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò, óýì öù íáìå íÝ ïõò ôñü ðïõò á íÜ ëõ óÞò ôçò êáé êáé íïý ñé ïõòðåé ñá ìá ôé óìïýò.Åéê. 27. Ìé­÷á­Þë­´Áã­ãå­ëïò,­Ç­åß­óï­äïò­óôç­Ëáõ­ñå­íôé­á­íÞ­Âé­âëé­ï­èÞ­êç­(1524-1557),­Öëù­ñå­íôß­á.Óôïí ðñï èÜ ëá ìï ôçò Âé âëé ï èÞ êçò ïé ãé ãá íôé áß ïé êß ï íåò åß íáéåí óù ìá ôù ìÝ íïé óôï ðÜ ÷ïò ôïõ ôïß ÷ïõ, “ðá ôïýí ” å ðÜ íù óå ìé -êñÜ öïõ ñïý óé á êáé å íé ó÷ý ïõí ìå ôï ìÝ ãå èüò ôïõò ôçí á íôß -èå óç á íÜ ìå óá óôï ý øïò ôïõ ÷þ ñïõ áõ ôïý êáé óôï ìÞ êïò ôçòáß èïõ óáò ôçò Âé âëé ï èÞ êçò. Ïé á íôé èÝ óåéò ôùí ÷ñù ìÜ ôùí(ëåõ êü êáé ãêñé) êáé ç ìå ãÜ ëç óêÜ ëá ðñï êá ëïýí Ý íôá óç óôïíå ðé óêÝ ðôç, ðïõ âñß óêå ôáé óå Ý íá ÷þ ñï ãå ìÜ ôï á ðü êß ï íåò ïéï ðïß ïé á íáé ñïýí ôçí Ýí íïé á ôçò óôá èå ñü ôç ôáò. Tï Ýñ ãï ôïõMé ÷á Þë Áã ãÝ ëïõ á ðï ôÝ ëå óå ôçí ôå ëåõ ôáß á äñá ìá ôé êÞ ðñÜ îçôçò ôÝ÷ íçò ôçò Aíá ãÝí íç óçò. Óôï óõ íï ëé êü ôïõ Ýñ ãï (æù ãñá -öé êÞ, áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, ãëõ ðôé êÞ) åì öá íß óôç êáí ôá ðñþ ôá äåßã -ìá ôá á íå îáñ ôç óß áò á ðü ôïõò êá íü íåò ôçò êëá óé êÞò ôÝ÷ íçò.27H á íá æÞ ôç óç ôïõ á íïñ èü äï îïõ êáé ôïõ á óõ íÞ èé óôïõ, êá èþòêáé ç äß øá ãé á øõ ÷é êÞ Ý íôá óç êáé ôá ñá ÷Þ óôç èÝ á ôùí Ýñ ãùíôÝ÷ íçò Üñ ÷é óáí íá å ðé êñá ôïýí óôïõò êáë ëé ôå÷ íé êïýò ðñï âëç -ìá ôé óìïýò ðñïò ôï ôÝ ëïò ôïõ 16ïõ áé þ íá. O êáë ëé ôÝ÷ íçòäåí áéó èá íü ôáí ðé á äÝ óìé ïò ôïõ ìï íôÝ ëïõ ôïõ êáé, êá èþò á -ðï ìá êñõ íü ôáí á ðü ôçí áñ ìï íß á ôçò Aíá ãÝí íç óçò, Üñ ÷é óå íáá ðå ëåõ èå ñþ íå ôáé á ðü ôç äÝ óìåõ óç ôïõ ðñù ôï ôý ðïõ.Åéê. 28. Ðáñ­ìé­ôæé­á­íß­íï­(Francesco­Mazzola,­ï­å­ðï­íï­ìá­æü­ìå­íïò­Parmigianino,­1503-1540),­“Ç­Ðá­íá­ãß­á­ìå­ôï­ìá­êñý­ëáé­ìü”­ (1535),­ ëÜ­äé­ óå­ îý­ëï,­ Öëù­ñå­íôß­á,ÐéíáêïèÞêç­Ïõ­öß­ôóé.Óôï Ýñ ãï áõ ôü öáß íå ôáé íá óõ íõ ðÜñ ÷ïõí ü ëá ôá ÷á ñá êôç ñé -óôé êÜ ôïõ Ìá íé å ñé óìïý. Ç ìïñ öÞ ôçò Ðá íá ãß áò, ìå ôï ìá êñýëáé ìü, ôï ìé êñü êå öÜ ëé êáé ôï êïì øü ÷Ý ñé ìå ôá å êëå ðôõ óìÝ -íá äÜ ÷ôõ ëá, óõ ãêå íôñþ íåé ü ëç ôç ÷Ü ñç êáé ôçí êïì øü ôç ôá ôïõìá íé å ñé óôé êïý ãïý óôïõ. ´Å íá ðëÞ èïò Áã ãÝ ëùí óõíùóôßæåôáéóôçí á ñé óôå ñÞ ðëåõ ñÜ ôïõ ðß íá êá, êáé åß íáé ãå ìÜ ôïé ãëõ êý ôç -ôá. Ï ÷þ ñïò ü ðïõ äé á äñá ìá ôß æå ôáé ç óêç íÞ åß íáé á óá öÞò.Äå îé Ü ôï ôï ðß ï á íïß ãåé á ðñïó äé ü ñé óôï. Ìé á ìá êñé Ü óåé ñÜ á -ðü êß ï íåò ÷ù ñßò êé ï íü êñá íá êÜ íåé á êü ìá ðé ï äé öï ñïý ìå íçôç óêç íÞ, óôçí ï ðïß á âñß óêå ôáé Ý íáò ðñï öÞ ôçò ìå åé ëç ôÜ ñé -ï*. Ôï ìÝ ãå èüò ôïõ äå ìáò âï ç èÜ åé íá ðñïó äé ï ñß óïõ ìå ôçíá ðü óôá óÞ ôïõ á ðü ôéò ìïñ öÝò ðïõ âñß óêï íôáé óôï ðñþ ôï å -ðß ðå äï. Ôï Ýñ ãï ôïõ Ðáñ ìé ôæé á íß íï åß íáé á ðü ôá ôõ ðé êÜ ìá íé -å ñé óôé êÜ äåßã ìá ôá ôùí ðñþ ôùí äå êá å ôé þí ôïõ 16ïõ áé þ íá.Åéê. 29. Äï­ìÞ­íé­êïò­Èå­ï­ôï­êü­ðïõ­ëïò,­“Ç­Á­íÜ­óôá­óç”­(1610­ðå­ñß­ðïõ),­2,75­x­1,27­ì.,­Ìá­äñß­ôç,­Ìïõ­óåß­ï­ÐñÜ­äï.Ï ´Åë ëç íáò æù ãñÜ öïò, ìï íá äé êÞ ðå ñß ðôù óç óôï ÷þ ñï ôçòæù ãñá öé êÞò, ðá ñïõ óß á óå ðïë ëÜ ìá íé å ñé óôé êÜ óôïé ÷åß á óôïÝñ ãï ôïõ. Ç å ðé ìÞ êõí óç ôùí ìïñ öþí êáé ç óõ ìðý êíù óÞ ôïõò152


2829óôá ü ñé á ôïõ ðß íá êá å ðé ôåß íï íôáé á ðü ôï óôå íü ìá êñï ó÷Þ ìá ôïõ Ýñ ãïõ. Ç å -ðé ìç êõ óìÝ íç ìïñ öÞ ôïõ ×ñé óôïý ìïé Ü æåé óáí öëü ãá ðïõ á íå âáß íåé óôïí ïõ -ñá íü. Ìá íé å ñé óôé êÞ åß íáé êáé ç ìïñ öÞ óôá ðü äé á ôïõ ×ñé óôïý, ðïõ ìå ôçí Ý -íôï íç ðñï ï ðôé êÞ ôçò ó÷å äüí “ôñõ ðÜ åé” ðñïò ôá Ý îù ôçí å ðé öÜ íåé á ôïõ ðß íá -êá. ¼ ëåò ü ìùò ïé ìïñ öÝò, Üõ ëåò ó÷å äüí, ìïé Ü æïõí íá áé ù ñïý íôáé óå Ý íáíá êá èü ñé óôï ÷þ ñï. Ôï Ýñ ãï á ðï ðíÝåé ðíåõ ìá ôé êü ôç ôá êáé ìéá áßóèçóç ï íåé ñé -êÞ.Åéê. 30. Äï­ìÞ­íé­êïò­Èå­ï­ôï­êü­ðïõ­ëïò­(El­Greco,­1541-1614),­“Ç­ôá­öÞ­ôïõ­êü­ìç­Ïñ­ãêÜè”­(1586),­Ôï­ëÝ­äï,­íá­üò­ôïõ­ÓÜ­íôï­Ôï­ìÝ.Ôï èÝ ìá á íá öÝ ñå ôáé óôçí ðá ñÜ äï óç ãé á Ý íá èáý ìá ôïõ 14ïõ áé þ íá,óýìöùíá ìå ôçí ï ðïß á ï ´Á ãé ïò Áõ ãïõ óôß íïò êáé ï ´Á ãé ïò ÓôÝ öá íïò åì -öá íß óôç êáí ãé á íá äï îÜ óïõí ôïí êü ìç Ïñ ãêÜè, åõ åñ ãÝ ôç ôçò å ðï ÷Þò, êá ôÜôçí þ ñá ôçò ôá öÞò ôïõ. Ç óýí èå óç ÷ù ñß æå ôáé óå äý ï ôìÞ ìá ôá, êá èþò ç óåé -ñÜ ôùí åõ ãå íþí ðïõ åé êï íï ãñá öïý íôáé ìå ìïñ öÝò óõã ÷ñü íùí ôïõ ÃêñÝ êï÷ù ñß æåé ôïí å ðß ãåé ï á ðü ôïí ïõ ñÜ íé ï êü óìï. Óôï êÜ ôù ìÝ ñïò, ôï ãÞé íï, óôïï ðïß ï ïé ´Á ãé ïé ìðëÝ êï íôáé ìå ôïõò áí èñþ ðïõò, ç æù ãñá öé êÞ ôïõ êáë ëé ôÝ÷ -íç á êï ëïõ èåß óå ìå ãÜ ëï âáè ìü ôçí á íá ãåí íç óé á êÞ ðá ñÜ äï óç. Óôï å ðÜ íùìÝ ñïò, ôï ïõ ñÜ íé ï, êõ ñé áñ ÷åß ôï ìá íé å ñé óôé êü óôïé ÷åß ï, êá èþò ïé ìïñ öÝò á -ðï äß äï íôáé å ðé ìç êõ óìÝ íåò, ìå Ý íôï íåò ðñï ï ðôé êÝò âñá ÷ýí óåéò, Ý íôï íåò ðå -ñé å ëß îåéò óù ìÜ ôùí, ðõ êíÝò ùò ðñïò ôç óýí èå óç. Á íÜ ìå óá óôïõò åõ ãå íåßò(óôï á ñé óôå ñü ìÝ ñïò ôïõ ðß íá êá) ï Üí äñáò ðïõ êïé ôÜ ôï èå á ôÞ èå ù ñåß ôáé ü -ôé Ý ÷åé ôç ìïñ öÞ ôïõ ÃêñÝ êï, å íþ ôï ìé êñü ðáé äß óôï ðñþ ôï å ðß ðå äï ôáõ ôß æå -ôáé ìå ôï ãé ï ôïõ. Ï ÃêñÝ êï óõí äý á óå ìï íá äé êÜ ôç âõ æá íôé íÞ ðá ñÜ äï óç ìåôç äõ ôé êÞ ôÝ÷ íç, ìå á ðï ôÝ ëå óìá ôï Ýñ ãï ôïõ íá ðá ñïõ óé Ü æåé ìå ãÜ ëç å óù ôå -ñé êü ôç ôá êáé åê öñá óôé êü ôç ôá êáé ãé’ áõ ôü êá ôÝ ÷åé ìï íá äé êÞ èÝ óç óôçí É óôï -ñß á ôçò ÔÝ÷ íçò.30153


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÑÁÖÁÇËEéê. 31. Pá­öá­Þë,­ “H­ Ðá­íá­ãß­á­ Óé­óôß­íá”(1512),­ÄñÝó­äç,­Ðé­íá­êï­èÞ­êç.­Ó’ áõ ôü ôï Ýñ ãï, ðïõ öéëïôå÷íÞèçêå óôç Pþ -ìç ðé èá íüí ôï 1512 (ü ðùò êáé óôá Üë ëáèñç óêåõ ôé êÜ Ýñ ãá ôïõ Pá öá Þë), êõ ñé áñ ÷åß çáí èñþ ðé íç æù ôé êü ôç ôá, ç ç ñå ìß á ôçò Ýê öñá -óçò, ìé á äé Ü ÷õ ôç áßó èç óç âá èé Üò å íü ôç ôáò,óôïé ÷åß á ôá ï ðïß á á ðï ìá êñý íïõí êÜ èå áì -öé âï ëß á ãé á ôçí á ãé ü ôç ôá ôïõ èÝ ìá ôïò. ‘Ï -ìùò ç Ðá íá ãß á êáé ôï èåß ï âñÝ öïò, êá èþòá íõ øþ íï íôáé óôïõò ïõ ñá íïýò ìÝ óá á ðü ôáóýí íå öá, ðá ñá ìÝ íïõí èñé áì âé êÜ áí èñþ ðé -íïé. Óôéò ðïë ëá ðëÝò åê äï ÷Ýò ôçò Ðá íá ãß áòìå ôï âñÝ öïò ï Ñá öá Þë êá ôüñ èù óå íá óõí -äõ Ü óåé ôï õ ðåñ öõ óé êü óôïé ÷åß ï ôïõ èÝ ìá ôïòìå ìéá âá èý ôá ôç áí èñþ ðé íç ç ñå ìß á êáé ãëõ -êý ôç ôá óôçí Ýê öñá óç, ìå ôá öÝ ñï íôáò óôïèå á ôÞ ôï å óù ôå ñé êü ìå ãá ëåß ï ôùí ìïñ öþí.Ï Ñá öá Þë ÓÜ íôóé ï (Raffaello Sanzio, 1483-1520) ãåí íÞ èç êåóôï Ïõñ ìðß íï ôï 1483. Ï ðá ôÝ ñáò ôïõ Þ ôáí æù ãñÜ öïò óôçíÁõ ëÞ ôïõ äïý êá ôïõ Ïõñ ìðß íï êáé ðé èá íüí íá ìå ôÝ äù óå óôïãéï ôïõ ôá ðñþ ôá êáë ëé ôå÷ íé êÜ å ñå èß óìá ôá. ´Ï ôáí ôï 1504 ï Ñá -öá Þë å ãêá ôá óôÜ èç êå óôç Öëù ñå íôß á êáé Þñ èå óå å ðá öÞ ìå ôçíôÝ÷ íç ôïõ Ëå ï íÜñ íôï íôá Âß íôóé êáé ôïõ Ìé ÷á Þë Áã ãÝ ëïõ, åß ÷åÞ äç ãíù ñß óåé ôá Ýñ ãá ôïõ Ðé Ý ñï íôå ëá Öñá íôæÝ óêá êáé åß ÷å ìá -èç ôåý óåé êï íôÜ óå ìå ãÜ ëïõò æù ãñÜ öïõò. Ç öÞ ìç ôïõ å îá ðëþ -èç êå ãñÞ ãï ñá êáé ôï 1508, ý óôå ñá á ðü ðñü óêëç óç ôïõ ÐÜ ðáÉ ïõ ëß ïõ ôïõ ´, ðÞ ãå óôç Ñþ ìç, ü ðïõ îå êß íç óå ôç ëá ìðñÞ óôá -äé ï äñï ìß á ôïõ ìå ôéò ôïé ÷ï ãñá öß åò ôùí ðá ðé êþí äé á ìå ñé óìÜ -ôùí óôï Âá ôé êá íü. Ôï 1514, ìå ôÜ ôï èÜ íá ôï ôïõ Ìðñá ìÜ íôå, á -íÝ ëá âå ùò áñ ÷é ôÝ êôï íáò ôçí á íïé êï äü ìç óç ôïõ íá ïý ôïõ Á ãß -ïõ ÐÝ ôñïõ. Ôï ôá ëÝ íôï ôïõ öá íå ñþ èç êå óå áñ ÷é ôå êôï íé êÜ Ýñ -ãá, óå æù ãñá öé êïýò ðß íá êåò êáé ôïé ÷ï ãñá öß åò, áë ëÜ êáé óå èå -ù ñç ôé êÜ äï êß ìé á óôá ï ðïß á äé á ôý ðù íå ôïõò ðñï âëç ìá ôé óìïýòôïõ. ´Ï ôáí ðÝ èá íå, å íôá öé Ü óôç êå óôï ÐÜí èå ïí ôçò Ñþ ìçò, å íþåß ÷å èå ù ñç èåß, ü ôáí á êü ìá Þ ôáí åí æù Þ, ùò ôï ðñü ôõ ðï ôïõêáë ëé ôÝ÷ íç ðïõ êá ôÜ öå ñå ìå åê ðëç êôé êü ôñü ðï íá óõí äõ Ü óåéôçí êëá óé êÞ å îé äá íß êåõ óç ôçò ìïñ öÞò ìå ôçí á ðü äï óç ôçòèñç óêåõ ôé êü ôç ôáò.Ï Pá öá Þë åê ðñï óù ðåß, ìá æß ìå ôï Ëå ï íÜñ íôï íôá Âß íôóé êáéôï Ìé ÷á Þë ´Áã ãå ëï, ôçí Þ ñå ìç é óïñ ñï ðß á ôçò á íá ãåí íç óé á êÞòæù ãñá öé êÞò. Ðé óôåý åé ü ôé ï êáë ëé ôÝ÷ íçò ðñÝ ðåé íá ìå ëå ôÜ ôáÝñ ãá ôùí ìå ãÜ ëùí äá óêÜ ëùí êáé ü ÷é íá ðá ñá ôç ñåß á ðåõ èåß áòôç öý óç. ÌÝ óá á ðü áõ ôÞ ôç ìå ëÝ ôç ïé äé á öï ñÝò å îï ìá ëý íï -íôáé. H ðõ ñá ìéäïåéäÞò óýí èå óç ôïõ èÝ ìá ôïò ìå âÜ óç ôçí ðñï -ï ðôé êÞ, ç ãëõ êý ôç ôá êáé ç óõ ãêñü ôç óç ôùí ìïñ öþí óôá ðñþ ôáðëÜ íá, ïé é óïñ ñï ðç ìÝ íåò å íáë ëá ãÝò ôïõ öù ôüò êáé ôçò óêé Üò÷á ñá êôç ñß æïõí ôá Ýñ ãá ôïõ.¼ ôáí ïé êáëëéôÝ÷íåò ôï 18ï áé þ íá á íá æÞ ôç óáí óôá èå ñÝò á -îß åò ãé á íá åê öñÜ óïõí ôçí ï ìïñ öé Ü, ôç óõì ìå ôñß á êáé ôçí áñ -ìï íß á, óôñÜ öç êáí óôï Ýñ ãï ôïõ Ñá öá Þë. Ù óôü óï ç óôåß ñá å -ðá íÜ ëç øç áõ ôþí ôùí ÷á ñá êôç ñé óôé êþí ï äÞ ãç óå óôïí á êá äç -ìáúóìü ôïõ 19ïõ áé þ íá.154


Åéê. 32. Ñá­öá­Þë,­“Ç­Ó÷ï­ëÞ­ôùí­Á­èç­íþí”­(1509-1510),­ôïé­÷ï­ãñá­öß­á,­ìÞ­êïò­7,70­ì.,­Âá­ôé­êá­íü.­Óôï Ýñ ãï áõ ôü á ðåé êï íß æå ôáé ç é óïñ ñï ðß á á íÜ ìå óá óôçí êëá óé êÞ óï öß á êáé ôçí á ðï êÜ ëõ øç ôçò ÷ñé óôé á íï óý íçò. Ç ìå ãá -ëï ðñå ðÝ óôá ôç áñ ÷é ôå êôï íé êÞ óýí èå óç, ü ðïõ äå óðü æåé ç ðñï ï ðôé êÞ êá ôÜ ìÞ êïò ôïõ êå íôñé êïý Ü îï íá, á íôá íá êëÜ ôçí êõ ñé -áñ ÷ß á ôçò áí èñþ ðé íçò ëï ãé êÞò. Ï ÷þ ñïò ü ðïõ é óïñ ñï ðïýí ü ëåò ïé áí èñþ ðé íåò á ñå ôÝò ïñ ãá íþ íå ôáé óýì öù íá ìå ôïó÷Þ ìá ôïõ óôáõ ñïý, áë ëÜ åß íáé ðå ñé ï ñé óìÝ íïò á ðü ôá ðëÜ ãé á ôïé ÷þ ìá ôá êáé á ðü ôç èï ëù ôÞ ï ñï öÞ. Ôï ðáé÷ íß äé ôïõ öù -ôüò êáé ôçò óêé Üò ôï íß æåé ôéò áí èñþ ðé íåò ìïñ öÝò, ïé ï ðïß åò ðá ñïõ óé Ü æï íôáé áñ êå ôÜ ìå ãÜ ëåò óå ó÷Ý óç ìå ôï ÷þ ñï óôïíï ðïß ï âñß óêï íôáé. ´Ï ëç ç óýí èå óç ÷ù ñß æå ôáé óå ï ìÜ äåò á ôü ìùí: óôï êÝ íôñï, ìðñï óôÜ óôïí ïõ ñá íü ðïõ âñß óêå ôáé ðß óùôïõò êáé êÜ ôù á ðü Ý íá ôü îï, ï ÐëÜ ôù íáò (ìå ôçìïñ öÞ ôïõ Ëå ï íÜñ íôï íôá Âß íôóé) êáé ï Á ñé óôï ôÝ -ëçò óõ íï ìé ëïýí ùò ß óïé, ÷ù ñßò íá ðñï âÜë ëå ôáé çõ ðå ñï ÷Þ ôïõ å íüò á ðü ôïõò äý ï. Ï ÐëÜ ôù íáòêñá ôÜ óôï Ý íá ÷Ý ñé Ý íá á íôß ôõ ðï ôïõ Ôé­ìáß­ïõ, å íþìå ôï Üë ëï ÷Ý ñé äåß÷ íåé ôïí ïõ ñá íü, óå á íôß èå óçìå ôïí Á ñé óôï ôÝ ëç ï ï ðïß ïò êñá ôÜ Ý íá á íôß ôõ ðïôùí Ç­èé­êþí êáé äåß÷ íåé ôç ãç. Ôï íß æå ôáé Ý ôóé ç óõ -íý ðáñ îç ôïõ ðëá ôù íé êïý êáé ôïõ á ñé óôï ôå ëé êïýóôïé ÷åß ïõ, ôçò ìå ôá öõ óé êÞò êáé ôçò ðñáã ìá ôé óôé -êÞò ðñï óÝã ãé óçò ôï êü óìïõ. Ïé õ ðü ëïé ðåò öé ãïý -ñåò ó÷ç ìá ôß æïõí ãý ñù á ðü ôïõò äá óêÜ ëïõò ìé áÝë ëåé øç, å íþ ìå ñé êïß á ðü áõ ôïýò á ðåé êï íß æï íôáéìå ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôùí óõã ÷ñü íùí ôïõ Ñá öá -Þë. ÊÜ ôù á ñé óôå ñÜ ï Ðõ èá ãü ñáò, ï Å ðß êïõ ñïò, ïÐáñ ìå íß äçò êáé óôï ðñþ ôï å ðß ðå äï ï Ç ñÜ êëåé ôïòìå ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ Ìé ÷á Þë Áã ãÝ ëïõ. ÅðÜ íùá ñé óôå ñÜ ï Óù êñÜ ôçò, ï Îå íï öþ íôáò, ï Áé ó÷ý ëïòêáé ï Áë êé âé Ü äçò. ÊÜ ôù äå îé Ü á ðåé êï íß æå ôáé ï Åõ -êëåß äçò ìå ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ Ìðñá ìÜ íôå, êá -èþò ÷á ñÜó óåé ãå ù ìå ôñé êÝò ìïñ öÝò óå ìé á ðé íá -êß äá, ï Ðôï ëå ìáß ïò êáé ï ß äé ïò ï Ñá öá Þë ðïõ åß -íáé ï Üí èñù ðïò ï ïðïßïò êïé ôÜ ôï èå á ôÞ.Åéê. 33. Ñá­öá­Þë,­“Ç­Ó÷ï­ëÞ­ôùí­Á­èç­íþí”,­ëå­ðôï­ìÝ­ñåé­á.155


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÅéê. 34. ÑáöáÞë,­Âß­ëá­Ìá­íôÜ­ìá,­Ñþ­ìç.­¢ñ÷éóå íá êá ôá óêåõ Üæåôáé óýì öù íá ìå ó÷Ý äé ï ôïõÑá öá Þë ôï 1518, ãé á ôïí êáñ äé íÜ ëé ï Ôæïý ëé ï ôùí Ìå -äß êùí, óôçí ðëá ãé Ü å íüò ëü öïõ êï íôÜ óôç Ñþ ìç. Ôïáñ ÷é êü ó÷Ý äé ï ðñï Ý âëå ðå íá êá ôá óêåõ á óôåß äß ðëá áðüôïí å îþ óôç Ý íá á íïé êôü èÝ á ôñï ü ìïé ï ìå åë ëç íé êü.Ôåëé êÜ, ç Ý ðáõ ëç êá ôá óêåõ Ü óôç êå óýì öù íá ìå ôá ó÷Ý -äé á ôïõ Óá ãêÜ ëï ôïõ Íå ü ôå ñïõ ìå ðé ï á ðëü ó÷Þ ìá. Ççìé êõ êëé êÞ ðñü óï øç ôïõ êôé ñß ïõ ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðüôéò ïñ èï ãþ íé åò êüã ÷åò, ïé ï ðïß åò äé á ÷ù ñß æï íôáé ìå -ôá îý ôïõò á ðü êß ï íåò ðïõ õ ðï âá óôÜ æïõí å ðé óôý ëé á ìåäé á êï óìç ìÝ íåò æù öü ñïõò. Ç Ý ðáõ ëç áíôáðïêñßíåôáéóôçí áñ ìï íß á ôïõ ÷þ ñïõ ôçò Á íá ãÝí íç óçò. ¼ ëïé ü óïéóõì ìå ôåß ÷áí óôçí êá ôá óêåõ Þ áõ ôïý ôïõ êôé ñß ïõ (áñ ÷é -ôÝ êôï íåò, æù ãñÜ öïé, äé á êï óìç ôÝò) ðß óôåõ áí ü ôé ç áñ -÷é ôå êôï íé êÞ äåí ðå ñé ï ñß æå ôáé ìü íï óôï íá äþ óåé ìïñ -öÞ óôï êôß ñé ï, áë ëÜ å ðå êôåß íå ôáé óôçí ïñ ãÜ íù óç ôùíêÞ ðùí êáé óôá óôïé ÷åß á ôïõ äé Ü êï óìïõ.Åéê. 35. Ñá­öá­Þë,­Åóùôåñßêï­ôçò­Âßëáò­ÌáíôÜìá.Óôï å óù ôå ñé êü êõ ñé áñ ÷åß ç Ý ìðíåõ óç á ðü ôá ñù ìáúêÜëïõ ôñÜ êáé á ðü Üë ëá Ýñ ãá ôïõ Ñá öá Þë, ðé ï óõ ãêå êñé -ìÝ íá á ðü ôïõò å îþ óôåò ðïõ áõ ôüò êá ôá óêåý á óå óôïÂá ôé êá íü. Õ ðÜñ ÷åé ìé á óõ íå ÷Þò óåé ñÜ á ðü áß èïõ óåòìå ôï îù ôÝò ï ñï öÝò êáé êüã ÷åò ôï ðï èå ôç ìÝ íåò ãý ñùá ðü ìé á êõ êëé êÞ áõ ëÞ êáé äé á êï óìç ìÝ íåò ìå æù ãñá öé -Ýò ôïõ Ôæïý ëé ï Ñï ìÜ íï.156


Åéê. 36. Ñá­öá­Þë,­Ó÷Ý­äé­ï­ãé­á­ôïõò­êÞ­ðïõòôçò­ âßëáò­ ÌáíôÜìá,­ ìå­ëÜ­íé,5,31­x­3,95­ì.,­Öëù­ñå­íôß­á,­Ðé­íá­êï­èÞ­êç­Ïõ­öß­ôóé.Åß íáé ôï ìï íá äé êü ó÷Ý äé ï ôïõ Ñá öá Þë ãéáôïõò êÞ ðïõò ôçò Ý ðáõ ëçò. Ôï ó÷Ý äé ï ðá -ñïõ óé Ü æåé ôñåéò ôá ñÜ ôóåò, ìß á ôå ôñÜ ãù íç,ìß á êõ êëé êÞ êáé ìß á åë ëåé øï åé äÞ, êá ôÜ ìÞ -êïò å íüò Ü îï íá, ïé ï ðïß åò óõí äÝ ï íôáéìå ôá îý ôïõò áë ëÜ êáé ìå ôçí Ý ðáõ ëç.Åéê. 37. Ìá­êÝ­ôá­ôçò­âßëáò.157


ÃËÙÓÓÁÑÉØåõôïúóüäïìï óýóôçìá: Óýóôçìá ôïé÷ïðïéßáò, ïé óôñþóåéò ôïõ ïðïßïõ äåí åßíáé üëåò éóïûøåßò, áëëÜðáñåìâÜëëïíôáé êáé Üëëåò ÷áìçëüôåñåò óôñþóåéò.ÅéëçôÜñéï: Ìáêñüóôåíç ëùñßäá ðåñãáìçíÞò, óôéò äýï üøåéò ôçò ïðïßáò ãñáöüôáí ç Èåßá Ëåéôïõñãßá.ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ - ÄPAÓTHPIOTHTEÓ1. ÓõíäõÜóôå êýêëïõò êáé ôåôñÜãùíá, ãéá íá ó÷åäéÜóåôå êáôüøåéò êôéñßùí ôçò AíáãÝííçóçò.2. ÁíáöÝñåôå ôéò âáóéêÝò äéáöïñÝò ôçò ìåóáéùíéêÞò êáé ôçò áíáãåííçóéáêÞò æùãñáöéêÞò.3. Ðïéá ó÷Ýóç åß÷å ç ïõìáíéóôéêÞ óêÝøç ìå ôçí áíÜðôõîç ôùí ôå÷íþí;4. Ðïéá Þôáí ç óçìáóßá ôçò ðñïïðôéêÞò ãéá ôç æùãñáöéêÞ ôçò AíáãÝííçóçò;5. Óõãêñßíåôå ôïõò áíäñéÜíôåò ôùí Ýöéððùí çñþùí "ÃêáôáìåëÜôá" ôïõ ÍôïíáôÝëï êáé"Êïëåüíé" ôïõ Âåñüêéï.6. ÓõëëÝîôå ðëçñïöïñßåò ãéá ôç æùÞ êáé ôï Ýñãï ôïõ ÃêñÝêï êáé ðáñïõóéÜóôå ôçí åñãáóßáóáò óôçí ôÜîç.158


11Ç ÔÅ×ÍÇ ÔÏÕ ÌÐÁÑÏÊ159


160PÝ­ìðñá­íô­(Rembrandt,­1606-1669),­'Íõ­÷ôå­ñé­íÞ­ðå­ñß­ðï­ëïò”,­Þ­“Ï­ëü­÷ïò­ôïõ­ëï­÷á­ãïý­Ö.­Êï÷”(1642),­ëÜ­äé­óå­ìïõ­óá­ìÜ,­ëåðôïìÝñåéá.


11. Ç ÔÅ×ÍÇ ÔÏÕ ÌÐÁÑÏÊ Ï ü ñïò “Mðá ñüê ” ðñï Ýñ ÷å ôáé ðé èá íüí á ðü ôçíé óðá íé êÞ ëÝ îç “barroco”, ðïõ óç ìáß íåé “á êá íü íé óôïìáñ ãá ñé ôÜ ñé”. Á íá öÝ ñå ôáé óôçí êáë ëé ôå÷ íé êÞ êáéôçí ðíåõ ìá ôé êÞ äç ìé ïõñ ãß á (ëï ãï ôå÷ íß á, ìïõ óé êÞ,åé êá óôé êÝò ôÝ÷ íåò) ç ï ðïß á åì öá íß æå ôáé ôçí ðå ñß ï -äï ìå ôÜ ôçí Á íá ãÝí íç óç êáé Ý ùò ôçí å ðï ÷Þ ôïõÄéá öù ôé óìïý, äç ëá äÞ á ðü ôï 1600 Ý ùò ôï 1717 ðå -ñß ðïõ. Ï ü ñïò “Ìðá ñüê ” á ðï äü èç êå, áñ ÷é êÜ, ìåáñ íç ôé êÞ óç ìá óß á óôá Ýñ ãá ôïõ 17ïõ áé þ íá óôáïðïß á ï êáë ëé ôÝ÷ íçò äåí ôç ñïý óå ôïõò êá íü íåòôùí á íá ëï ãé þí, áë ëÜ á íôß èå ôá á êï ëïõ èïý óå ìé áåê öñá óôé êÞ å ëåõ èå ñß á. Áñ ãü ôå ñá ÷ñç óé ìï ðïé Þ èç -êå ãé á íá ðñïó äé ï ñß óåé ôçí ôÝ÷ íç ôçò óõ ãêå êñé ìÝ -íçò áõ ôÞò å ðï ÷Þò ìå ôá é äé áß ôå ñá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜôçò.Êá ôÜ ôçí ðå ñß ï äï ôçí ï ðïß á å îå ôÜ æïõ ìå ï êá èï -ëé êüò êü óìïò ôçò Äý óçò ÷ù ñß óôç êå óôá äý ï: Må -ôáñ ñýè ìé óç êáé Aíôé ìå ôáñ ñýè ìé óç åß íáé ïé äý ï ü -ñïé ðïõ ÷ñç óé ìï ðïé ïý íôáé ãé á íá ï ñß óïõí ôçí å ðá -íÜ óôá óç ôùí äé á ìáñ ôõ ñï ìÝ íùí êá ôÜ ôçò Êá èï ëé -êÞò Åê êëç óß áò êáé ôçí á íôß äñá óç ôùí êá èï ëé êþí á -íôß óôïé ÷á.Êá ôÜ ôï 17ï áé þ íá ç ðá ðé êÞ Ñþ ìç Þ ôáí ç êïé ôß -äá ôïõ Ìðá ñüê, ôï ï ðïß ï óôç óõ íÝ ÷åé á å îá ðëþ èç -êå óå ü ëç ôçí Åõ ñþ ðç ìÝ ÷ñé êáé ôç Ëá ôé íé êÞ Á ìå ñé -êÞ ìå ôç âï Þ èåé á äé Ü öï ñùí èñç óêåõ ôé êþí ôáã ìÜ -ôùí, êáé êõ ñß ùò ôïõ ôÜã ìá ôïò ôùí É ç óïõéôþí.161


Óôá êñÜ ôç ü ðïõ êõ ñé Üñ ÷ç óå ï Êá èï ëé êé óìüò çÅê êëç óß á á ðÝ êôç óå äý íá ìç êáé óõí äÝ èç êå ìå ôçíðï ëé ôé êÞ å îïõ óß á. H Êá èï ëé êÞ Åê êëç óß á èå þ ñç óåü ôé ç ôÝ÷ íç ìðï ñïý óå íá ãß íåé ìÝ óï ðñï þ èç óçòôùí å ðé äé þ îå þí ôçò êáé óõ íå ðþò Ý ðñå ðå íá åß íáéêá ôá íï ç ôÞ á ðü ü ëï ôïí êü óìï. O 17ïò áé þ íáò Þ -ôáí ç å ðï ÷Þ ôùí ìå ãÜ ëùí íå ù ôå ñé óìþí. O Káñ ôÝ -óé ïò, ï Ãá ëé ëáß ïò, ï Xï ìðò, ï Óðé íü æá, ï ËÜéìðíéô òÞ ôáí ìå ñé êÝò á ðü ôéò ðé ï óç ìá íôé êÝò öõ óé ï ãíù ìß åòôçò å ðï ÷Þò. Ãé á ü ëïõò áõ ôïýò ç öé ëï óï öß á êáé ôáìá èç ìá ôé êÜ Ý ðñå ðå íá óõì âá äß æïõí, êáé Ý ôóé ï öõ -óé êüò êü óìïò Üñ ÷é óå íá å ñåõ íÜ ôáé ôáõ ôü ÷ñï íá á -ðü ðïë ëÝò å ðé óôÞ ìåò ãé á äé á öï ñå ôé êïýò óêï ðïýò.Oé ìå ãÜ ëåò ðü ëåéò ôçò Eõ ñþ ðçò áõ îÞ èç êáí óåá ñéè ìü êáé ìå ãÜ ëù óáí, ïé å ìðï ñé êÝò óõ íáë ëá ãÝò162“H öé ëï óï öß á ðþò Þ ôáí ôïí êáé ñü ôïõ Mðá ñüê;Óöñá ãß óôç êå êé áõ ôÞ á ðü ôç óêëç ñÞ äé á ìÜ ÷ç ìå ôá îýá íôé öá ôé êþí ôñü ðùí óêÝ øçò. ´Ï ðùò åß ðá êé ü ëáò, ìå -ñé êïß öé ëü óï öïé èå ù ñïý óáí ðùò ç æù Þ åß ÷å ó÷Ý óç ìåôçí øõ ÷Þ êáé ìå ôï ðíåý ìá, ðùò ç ß äé á ç öý óç ôçò ý -ðáñ îçò Þ ôáí ðíåõ ìá ôé êÞ êáé ü ÷é õ ëé êÞ. Tçí Ü ðï øç áõ -ôÞ ôçí ï íï ìÜ æïõ ìå é äå á ëé óìü, ôçí á íôß èå ôç, õ ëé óìü.O õ ëé óìüò åñ ìç íåý åé ü ëá ôá öáé íü ìå íá ìå âÜ óç óõ -ãêå êñé ìÝ íá ìå ãÝ èç. Tï 17ï áé þ íá åß ÷å êé áõ ôüò ðïë -ëïýò ï ðá äïýò... O é äå á ëé óìüò êé ï õ ëé óìüò äé á ðåñ -íïýí ï ëü êëç ñç ôçí é óôï ñß á ôçò öé ëï óï öß áò. ÓðÜ íé á,ü ìùò, óõ ìðß ðôïõí ôü óï ðï ëý ÷ñï íé êÜ, ü ðùò óõ íÝ âçôçí å ðï ÷Þ ôïõ Mðá ñüê. O õ ëé óìüò å íé ó÷ý èç êå óç ìá -íôé êÜ á ðü ôçí á íÜ ðôõ îç ôùí öõ óé êþí å ðé óôç ìþí. ONåý ôùí åß ÷å Þ äç õ ðï óôç ñß îåé ü ôé ïé íü ìïé ðïõ ñõè ìß -æïõí ôéò êé íÞ óåéò ôùí óù ìÜ ôùí é ó÷ý ïõí ó’ ü ëï ôï Óý -ìðáí, ðÝ ñá ãé á ðÝ ñá, ôü óï óôç ãç ü óï êáé óôï Äé Ü -óôç ìá. ‘Oëá õ ðá êïýí, ëïé ðüí, óôïõò ß äé ïõò íü ìïõò -óôçí ß äé á Mç ÷á íé êÞ. Mðï ñïý ìå, å ðï ìÝ íùò, íá ðå ñé -ãñÜ øïõ ìå êÜ èå ìå ôá âï ëÞ ðïõ óõì âáß íåé óôç öý óç ìåá êñß âåé á ìá èç ìá ôé êÞ. O Nåý ôùí Ý âá ëå Ý ôóé êáé ôï ôå -ëåõ ôáß ï ëé èá ñÜ êé ó’ áõ ôü ðïõ á ðï êá ëïý ìå óÞ ìå ñá“ìç ÷á íé óôé êÞ á íôß ëç øç ôïõ êü óìïõ”.ÃêÜáñíôåñ Ã. (Jostein Gaarder), O êü óìïò ôçò Óï öß -áò, 1991, óåë. 278-279ðëÞ èõ íáí êáé ðá ñïõ óé Ü óôç êå ìå ãÜ ëç ðíåõ ìá ôé êÞêáé ïé êï íï ìé êÞ êé íç ôé êü ôç ôá.Bá óé êÝò Ýí íïé åò êáé êõ ñé ü ôå ñá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜôçò ôÝ÷ íçò ôïõ Mðá ñüêÅß äá ìå ü ôé ç á íá ãåí íç óé á êÞ èå þ ñç óç ôçò ôÝ÷ -íçò - óýì öù íá ìå ôçí ï ðïß á ç ôÝ÷ íç åß íáé á íá ðá ñÜ -óôá óç êáé ìß ìç óç ôçò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò ðïõ á êï -ëïõ èåß ôïõò áõ óôç ñïýò êá íü íåò ôùí á íá ëï ãé þí êáéôùí áñ ìï íé êþí ó÷Ý óå ùí - åß ÷å å ãêá ôá ëåé öèåß á ðüôçí å ðï ÷Þ ôïõ Ìá íé å ñé óìïý. Êá ôÜ ôçí ðå ñß ï äï ôïõÌðá ñüê ç å ðá öÞ ìå ôç öý óç åß ÷å ùò óôü ÷ï ôçí Ý -îáñ óç ôùí óõ íáéó èç ìÜ ôùí ôïõ èå á ôÞ. Tþ ñá ç ôÝ -÷íç ìé ìåß ôáé ôç öý óç, áë ëÜ äåí Ý ÷åé ùò óôü ÷ï íáðá ñïõ óé Ü óåé óôï èå á ôÞ ôï á íôé êåß ìå íï, ôïí êü óìï,áë ëÜ íá ôïí å íôõ ðù óé Ü óåé, íá ôïí óõ ãêé íÞ óåé, íáôïí ðåß óåé. Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò, ÷ñç óé ìï ðïé þ íôáò ôç öá -íôá óß á ôïõ, ìðï ñåß íá ï äç ãç èåß óôçí á ðå ëåõ èÝ ñù -óç á ðü ôá å ðé âå âëç ìÝ íá ü ñé á ðïõ Ý èå ôå ç Aíá ãÝí -íç óç êáé óôçí ðå ðïß èç óç ü ôé êÜ ôé ìç ðñáã ìá ôé êüìðï ñåß íá ãß íåé ðñáã ìá ôé êü ôç ôá. Ç ôÝ÷ íç èå ù ñÞ èç -êå ùò ìé á áí èñþ ðé íç äç ìé ïõñ ãß á ðïõ ìðï ñïý óå íáá ðï ôå ëÝ óåé ôï óõí äå ôé êü êñß êï á íÜ ìå óá óôç ãç êáéôïí ïõ ñá íü, á íÜ ìå óá óôï ðñáã ìá ôé êü êáé ôï é äå á -ôü,÷Ü ñçóôçí êáë ëé ôå÷ íé êÞ é êá íü ôç ôá ôïõ áí èñþ ðïõ.Óôá Ýñ ãá ôçò ðå ñé ü äïõ áõ ôÞò ï ÷þ ñïò ãß íå ôáéðï ëý ðëï êïò, ïé ìïñ öÝò ðá ñïõ óé Ü æïõí êé íç ôé êü ôç -ôá êáé ñï Þ, êáé ãå íé êÜ áõ ôü ðïõ å ðé äé þ êå ôáé åß íáé çóýí èå óç á íôß èå ôùí óôïé ÷åß ùí, ü ðùò ôï êïß ëï êáé ôïêõñ ôü Þ ôï öù ôåé íü êáé ôï óêï ôåé íü. Ôá ÷ñþ ìá ôá åß -íáé Ý íôï íá, åíþ ôá ðáé÷ íß äé á ôçò óêé Üò êáé ôïõ öù -ôüò á ðï êôïýí ìå ãÜ ëç óç ìá óß á. Ç óýí èå óç ôçòìïñ öÞò êá èï ñß æå ôáé á ðü ôçí êß íç óç êáé ôçí Ýê öñá -óç êáé ü ÷é á ðü ôéò á íá ëï ãß åò. Ôï âëÝì ìá ôïõ èå á ôÞ,ãé á íá á íôé ëç öèåß ôï Ýñ ãï, õ ðï ÷ñå þ íå ôáé íá ðá ëéí -äñï ìåß á ðü ôï ðñþ ôï å ðß ðå äï óôï âÜ èïò ôïõ ôñéó -äé Ü óôá ôïõ ÷þ ñïõ êáé íá “êá èõ óôå ñåß” óôç èÝ á óçôùí ðï ëý ðëï êùí ëå ðôï ìå ñåé þí ôïõ Ýñ ãïõ.Êõ ñß áñ ÷ï óôïé ÷åß ï ôçò ôÝ÷ íçò ôïõ Ìðá ñüê åß íáéç Ý îáñ óç ôùí óõ íáéó èç ìÜ ôùí, ç å ðé âëç ôé êü ôç ôáêáé ç õ ðåñ âï ëÞ. Ôï ý óôå ñï Ìðá ñüê ìðëÝ êå ôáé ÷ñï -íé êÜ ìå ôï Ñï êï êü, ìå ôï ï ðïß ï Ý ÷åé ðïë ëÜ êïé íÜóôïé ÷åß á.


Åéê. 1. Ó÷å­äé­á­ãñÜì­ìá­ôá­ ðü­ëå­ùí:­1)­Áñ­ãå­íôé­íÞ,­ðëá­ôåß­áÁ­ãß­ïõ­ Êá­ñü­ëïõ,­ ìÝ­óá17ïõ­áé­þ­íá,­2)­ðñü­ôá­óçãé­á­ ôçí­ á­íÜ­ðëá­óç­ ôïõËïí­äß­íïõ­ ìå­ôÜ­ ôçí­ ðõñ­êá­ãé­Ü­ôïõ­1666,­3)­Êáñ­óëïý­ç,­4)­ ðñü­ôá­óç­ ôïõÔæïõ­æÝ­ðå­Íôü­ñé­á­ãé­á­ìéáðü­ëç­ óôç­ èÜ­ëáó­óá(1732),­ 5)­ ðñü­ôá­óç­ ãé­áÝíá­ óý­íï­ëï­ êÞ­ðùí­ óôçíÔïõ­ëïý­æç­(1750),­6)­Âåñ­óáë­ëß­åò­(1783).Ç á íÜ ðôõ îç ôùí ðü ëå ùí Ý äù óåôçí åõ êáé ñß á ãé á íÝ åò áñ ÷é ôå êôï -íé êÝò ðñï ôÜ óåéò, ïé ï ðïß åò ðá -ñïõ óé Ü æïõí Ý íôï íç óêç íï ãñá öé -êÞ äé Ü èå óç. Ãé á ðá ñÜ äåéã ìá, ïéðü ëåéò “óôï ëß æï íôáé” ìå ðëá ôåß -åò, óêÜ ëåò êáé óé íôñé âÜ íé á, óôïé -÷åß á ðïõ äç ìé ïõñ ãïýí å íôõ ðù óé -á êÜ óç ìåß á êáé ôçí áßóèçóçìéáò “ìáñ ìá ñù ìÝ íçò öý óçò”.Óôá ôÝ ëç ôïõ 17ïõ áé þ íá äç ìé ïõñ ãïý íôáé óôç Ãáë ëßá,ôçí Ióðá íß á êáé ôç Ãåñ ìá íß á ïé ðñþ ôåò êñá ôé êÝò Á êá -äç ìß åò, ü ðïõ äé äÜ óêï íôáé ïé ôÝ÷ íåò êáé êá èï ñß æï íôáéïé êá íü íåò êáé ïé êá ôåõ èýí óåéò ôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò äç -ìé ïõñ ãß áò. ´Å ôóé, ç äé äá óêá ëß á ôùí ôå÷ íþí á ðï êôÜ ìå -èü äïõò êáé êá íü íåò. Ï ü ñïò “áêá äç ìáúêÞ ôÝ÷ íç”, ðïõåì öá íß æå ôáé áõ ôÞ ôçí å ðï ÷Þ, áíáöÝñåôáé óôçí êáë ëé -ôå÷ íé êÞ äç ìé ïõñ ãß á ç ï ðïß á á êï ëïõ èåß ôéò èå ù ñß åòðïõ äé äÜ óêï íôáé óôéò Á êá äç ìß åò. Ãý ñù óôï 1720 õ -ðÞñ ÷áí ðå ñß ðïõ 19 Aêá äç ìß åò óå ü ëç ôçí Eõ ñþ ðç.Ôçí ß äé á å ðï ÷Þ ïñ ãá íþ íï íôáé êáé ïé ðñþ ôåò êáë ëé ôå -÷íé êÝò åê èÝ óåéò.Áñ÷éôåêôïíéêÞÓôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôïõ Ìðá ñüê ç ãëõ ðôé êÞ êáéç æù ãñá öé êÞ Ý ÷ïõí ðï ëý ìå ãÜ ëç óç ìá óß á. Ôá êôß -ñé á äé á êï óìïý íôáí ìå æù ãñá öé êÝò ðá ñá óôÜ óåéòêáé ãëõ ðôÜ. Ãå íé êÜ, êÜ èå áñ ÷é ôå êôï íé êü óôïé ÷åß ï (êß -ï íåò, å óï ÷Ýò Þ å îï ÷Ýò) á îé ï ðïé Þ èç êå ùò äé Ü êï óìïá ðü ôéò Üë ëåò ôÝ÷ íåò. Ïé ðñï óü øåéò äé á ìïñ öþ èç -êáí ìå ðïë ëÝò êá ìðõ ëü ãñáì ìåò å ðé öÜ íåé åò. Ïé äé -Ü öï ñïé ü ãêïé ôï ðï èå ôÞ èç êáí óå é å ñáñ ÷ç ìÝ íá óý -íï ëá, å íþ é äé áß ôå ñç Ýì öá óç äü èç êå óôçí ðñü óï øçôùí êôé ñß ùí, ç ï ðïß á äåí Þ ôáí ðá ñÜë ëç ëç ìå ôïäñü ìï, áë ëÜ äç ìé ïõñ ãïý óå ìé á å ðé öÜ íåé á êõ ìá ôï -åé äÞ, ìå ðïë ëÝò äé á êõ ìÜí óåéò óôï ÷þ ñï. Ãé á ðá ñÜ -äåéã ìá, ç ðñü óï øç å íüò êôé ñß ïõ ðñïò ìé á ðëá ôåß áìðï ñïý óå íá èå ù ñç èåß ùò “ï å óù ôå ñé êüò ôïß ÷ïò å -íüò óá ëï íé ïý”, êáé ùò ôÝ ôïé ïò íá äé á êï óìç èåß á íÜ -163


23 4164


Åéê. 2. Ðëá­ôåß­á­Íá­âü­íá­ìå­ôéò­êñÞ­íåò­ôïõ­Mðåñ­íß­íé,­Ñþ­ìç.Ìå å ðåì âÜ óåéò óôéò ðü ëåéò äç ìé ïõñ ãÞ èç êáí êáé -íïý ñé åò ï ðôé êÝò ãù íß åò, å íþ ï ÷þ ñïò ôçò ðü ëçòïñ ãá íþ èç êå óå äé Ü öï ñá óý íï ëá: ãé á ðá ñÜ äåéã -ìá, ïé ðëá ôåß åò ôçò Ñþ ìçò óõ ãêñï ôïýí Ý íá óý íï -ëï äé á äï ÷é êþí á íïé êôþí ÷þ ñùí óôçí ðü ëç, ü ðïõêõ ñé áñ ÷ïýí ôá á ãÜë ìá ôá êáé ïé êñÞ íåò, å íþ á ðüáõ ôÝò ôéò ðëá ôåß åò îå êé íïýí ðïë ëïß äñü ìïé ðñïòäé á öï ñå ôé êÝò êá ôåõ èýí óåéò. Ç åë ëåé øï åé äÞò ìïñ -öÞ ôçò ðëá ôåß áò Íá âü íá á ðï ôõ ðþ íåé ôçí á ðï ìÜ -êñõí óç á ðü ôï Ý íá êáé ìï íá äé êü êÝ íôñï ïñ ãÜ íù -óçò ôïõ ÷þ ñïõ, ðïõ Þ ôáí ôï óç ìåß ï á íá öï ñÜòôçò Á íá ãÝí íç óçò.5Åéê. 3. Ö.­Mðï­ñï­ìß­íé,­Ðá­ñåê­êëÞ­óé­ôïõ­Aãß­ïõ­‘Iâïóôç­ Óá­ðé­Ý­íôóá­ (Sant’­ Ivo­ alla­ Sapienza)(1642-1662),­Pþ­ìç.‘Oôáí ï Mðï ñï ìß íé Üñ ÷é óå íá á ó÷ï ëåß ôáé ìå ôïðá ñåê êëÞ óé ôïõ Aãß ïõ ´É âï, ôï êôé ñé á êü óõ ãêñü ôç -ìá óôï ï ðïß ï áõ ôü á íÞ êå, äç ëá äÞ ôï ìÝ ãá ñï Óá -ðé Ý íôóá, Ý äñá ôïõ Ðá íå ðé óôç ìß ïõ ôçò Pþ ìçò, Þ ôáíÞ äç ï ëï êëç ñù ìÝ íï êáé ç êÜ ôï øÞ ôïõ ï ñé óôé êÞ. Çïñ ãÜ íù óç ôçò êÜ ôï øçò óôç ñß æå ôáé óå Ý íá äé ðëüôñß ãù íï, äç ëá äÞ óå Ý íá å îÜ ãù íï, ôïõ ï ðïß ïõ ü -ìùò ïé ãù íß åò á íáé ñïý íôáé á ðü ôéò êïß ëåò å ðé öÜ -íåé åò ôùí ôïß ÷ùí. Óôï å óù ôå ñé êü ôïõ êôé ñß ïõ ç ðï -ëõ ðëï êü ôç ôá ôïõ ÷þ ñïõ åß íáé å íôõ ðù óé á êÞ. Äß íå ôáéç å íôý ðù óç ü ôé ï å óù ôå ñé êüò ÷þ ñïò ðñï êý ðôåéáðü ôç óõ íÝ íù óç ðïë ëþí, îå ÷ù ñé óôþí ìå ôá îýôïõò ÷þ ñùí. Tá êáôáêüñõöá óôïé ÷åß á ü ìùò (äç -ëá äÞ ïé ìå ãÜ ëïé êß ï íåò), ìå ôçí å ðá íÜ ëç øÞ ôïõò,å ðé ôõã ÷Ü íïõí ôçí å íü ôç ôá ôïõ ÷þ ñïõ. ‘Eôóé, ï å óù -ôå ñé êüò ÷þ ñïò é óïñ ñï ðåß, êáé á íáé ñåß ôáé ç áñ ÷é êÞðï ëõ ðëï êü ôç ôá. Ïé äé á êï óìç ôé êÝò ëå ðôï ìÝ ñåé åòëåé ôïõñ ãïýí Ý ôóé, þ óôå íá ðá ñïõ óé Ü æïõí äé á öï -ñå ôé êÝò óôéã ìÝò ìßáò êáé ìü íï åé êü íáò. Öáß íå ôáéäç ëá äÞ óáí íá å ðá íá ëáì âÜ íïíôáé ðïë ëÝò öï ñÝòôï ß äé ï óôïé ÷åß ï, ï ß äé ïò êß ï íáò, ôï ß äé ï êé ï íü êñá -íï. Eíôõ ðù óé á êÞ åß íáé ç ìå ôÜ âá óç á ðü ôçí êÜ ôï øçóôïí ôñïý ëï: óôï å óù ôå ñé êü äåí õ ðÜñ ÷åé Ý íá ôý -ìðá íï, Ý íá äé á ìå óï ëá âç ôé êü äç ëá äÞ óôïé ÷åß ï, ôïï ðïß ï ü ìùò åì öá íß æå ôáé ìå ìå ãá ëï ðñÝ ðåé á óôï å -îù ôå ñé êü ôïõ êôé ñß ïõ. Oé á íôé èÝ óåéò, ï “äé Ü ëï ãïò”á íÜ ìå óá óôï êïß ëï êáé ôï êõñ ôü, ç óõ íå ÷Þò êß íç -óç êáé ç ñï Þ ôùí äé Ü öï ñùí óôïé ÷åß ùí ôïõ êôé ñß -ïõ, ç óõ íå ÷Þò Ý íôá óç äß íïõí ôå ëé êÜ Ý íá êôß ñé ï ìåé óïñ ñï ðß á, ü ðùò á êñé âþò ç å ëé êï åé äÞò á ðü ëç îçðïõ äé á ìïñ öþ íåé ôç óðåß ñá óôï öåã ãß ôç. ´Oëï ôïÝñ ãï ôïõ Mðï ñï ìß íé äåß÷ íåé ôçí å ðé èõ ìß á ôïõ íáá ðï äå óìåõ ôåß á ðü ôçí áõ óôç ñü ôç ôá ôïõ êëá óé êïýêáé á ðü ôïõò á ðá ñÜ âá ôïõò êá íü íåò ôçò áñ ÷é ôå -êôï íé êÞò, ü ðùò áõ ôïß åß ÷áí êá èï ñé óôåß á ðü ôçíAíá ãÝí íç óç êáé ìå ôÜ. Oé á íôß ðá ëïé ôïõ Mðï ñï -ìß íé, Ý ëå ãáí ü ôé êá ôá óêåý á óå Ý íá êôß ñé ï ðïõ Ý äé íåôçí å íôý ðù óç ü ôé Þ ôáí á óôá èÝò êáé Ý ôïé ìï íá êá -ôáñ ñåý óåé.Åéê. 4. Ö.­ Mðï­ñï­ìß­íé,­ Ðá­ñåê­êëÞ­óé­ ôïõ­ Aãß­ïõ­ ‘Iâï­ óôç­ Óá­ðé­Ý­íôóá,­ ïôñïýëïò­áðü­ôï­åóùôåñéêü.Åéê. 5. Ö.­Mðï­ñï­ìß­íé,­Ðá­ñåê­êëÞ­óé­ôïõ­Aãß­ïõ­‘Iâï­óôç­Óá­ðé­Ý­íôóá,­á­îï­íï­ìå­ôñé­êü,­êÜ­ôï­øç­ôïõ­ðáñåêêëçóéïý,­ëå­ðôï­ìÝ­ñåé­åò.165


6ëï ãá. Åì öá íß óôç êå å ðß óçò ç äé Ü èå óç ãé á ðëïý óé áäé á êü óìç óç óôï å óù ôå ñé êü ôùí êôé ñß ùí ìå ðå ñß ôå -÷íá ãý øé íá óôïé ÷åß á, ìå íù ðï ãñá öß åò, ðëïý óé á õ -öÜ óìá ôá êáé ðï ëý ôé ìá õ ëé êÜ, Ý ðé ðëá, á íôé êåß ìå íáá ðü ÷ñõ óü êáé ðï ëý ôé ìïõò ëß èïõò. Ï öù ôé óìüò äé -ï ÷å ôåõ ü ôáí óôï å óù ôå ñé êü ôùí êôé ñß ùí á ðü êá èï -ñé óìÝ íá áíïßãìáôá, ôá “óçìåßá öõãÞò” óôï ÷þ ñï å -íé ó÷ý èç êáí ìå äé Ü öï ñá äé á êï óìç ôé êÜ ó÷Ý äé á ï -öèáë ìá ðÜ ôçò, ïé ü ãêïé óõ ìðé Ý óôç êáí ï Ý íáò ìåôïí Üë ëïí êáé ôá ðëïý óé á äé á êï óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á,óå óõí äõ á óìü ìå ôï ìå ãá ëï ðñå ðÞ ÷á ñá êôÞ ñá ôùíêôé ñß ùí, ôü íé æáí ôçí ðëÞ ñç äé Ü èå óç á ðï äÝ óìåõ óçòá ðü ôéò áñ ÷Ýò ôçò Á íá ãÝí íç óçò. É äé áß ôå ñç óç ìá óßáåß ÷å ç Ý íôá îç ôùí êôé ñß ùí óôçí ðü ëç. H ó÷Ý óç ôçòáñ ÷é ôå êôï íé êÞò ìå ôçí ïñ ãÜ íù óç ôïõ ÷þ ñïõ ôçòðü ëçò Ý ãé íå óôå íü ôå ñç, êáé ó’ áõ ôü é äé áß ôå ñï ñü ëïåß ÷å ç ðëá ôåß á. Ç ðëá ôåß á ìðï ñïý óå íá á ðï ôå ëÝ óåé÷þ ñï Ý íôá îçò å íüò ìíç ìåß ïõ Þ ôï êå íôñé êü óç ìåß ïðïë ëþí óõ ãêïé íù íïý íôùí ÷þ ñùí ôçò ðü ëçò Þ á êü -ìá ôï êå íôñé êü óç ìåß ï äé Ü öï ñùí å ëåý èå ñùí ÷þ -ñùí ôçò ðü ëçò óå ìé á é å ñáñ ÷ç ìÝ íç óýí èå óç.ÊÝ íôñï ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ôçí ðå ñß ï äï ôïõMðá ñüê åß íáé ç É ôá ëß á êáé é äé áß ôå ñá ç Pþ ìç, ü ðïõïé íÝ åò åê öñá óôé êÝò äõ íá ôü ôç ôåò åê äç ëþ íï íôáéêõ ñß ùò ìÝ óá á ðü ôá Ýñ ãá ôïõ Ëï ñÝ íôæï Mðåñ íß íé(L. Bernini, 1598-1680) êáé ôïõ Öñá íôæÝ óêï Mðï ñï -ìß íé (F. Borromini, 1599-1667). ´Ï ìùò á îé ü ëï ãá Ýñ -ãá ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò Ìðá ñüê êá ôá óêåõ Ü óôç êáíêáé óôçí õ ðü ëïé ðç Åõ ñþ ðç, áë ëÜ êáé óôç Ëá ôé íé êÞÁ ìå ñé êÞ, ü ðïõ ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ Ìðá ñüê ìå -ôá äü èç êáí êá ôÜ ôç äé Üñ êåé á ôçò á ðïé êé ï êñá ôß áò,ôï 17ï áé þ íá. ´Ï ðïõ å ðé êñÜ ôç óå ï Êá èï ëé êé óìüò,÷ôß óôç êáí êôß ñé á ìå Ý íôï íá óôïé ÷åß á ðñù ôï ôõ ðß áò.Óå ðïë ëÝò ðå ñé ðôþ óåéò ïé áñ ÷é ôÝ êôï íåò Þ ôáí É ôá -ëïß, ïé ï ðïß ïé ìå ôÝ öå ñáí á ðü ôçí ðá ôñß äá ôïõò ôéòáñ ÷Ýò ôïõ é ôá ëé êïý Ìðá ñüê êáé ôéò á íÝ ðôõ îáíðñïò íÝ åò åí äé á öÝ ñïõ óåò êá ôåõ èýí óåéò.Åéê. 6. Ëå­ Âï­ (Le­ Vau),­ AíÜ­êôï­ñï­ Âï-­Ëå-­Âé­êü­íô­ (Vaux-Le-Vicomte)­(1657),­Ãáë­ëß­á.Óôç Ãáë ëß á, ü ðïõ åß ÷áí å äñáé ù èåß êá ôÜ êý ñé ï ëü ãï ïé êëá óé -êÝò á íá ãåí íç óé á êÝò ìïñ öÝò, ðá ñá ôç ñåß ôáé ìéá ó÷å ôé êÞ á íôß -äñá óç óôçí õé ï èÝ ôç óç ôïõ Mðá ñüê. H ôÜ óç áõ ôÞ åì öá íß æå ôáéêáé óôçí Áã ãëß á. Óôéò äý ï áõ ôÝò ÷þ ñåò á íá ðôý ÷èç êå á ðü ôéòé ó÷õ ñÝò ìï íáñ ÷ß åò ðïõ åß ÷áí å ðé êñá ôÞ óåé Ý íôï íç á íôß äñá óçðñïò ôçí ðá ðé êÞ å îïõ óßá. Tá êõ ñé ü ôå ñá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ áõ ôïýôïõ “êëá óé êïý Mðá ñüê ” åß íáé ç é å ñáñ ÷ç ìÝ íç óýí èå óç ôùíüãêùí, ç ðñï óðÜ èåé á áñ ìï íé êÞò óýí äå óçò ôùí äé Ü öï ñùíôìç ìÜ ôùí, ç óõ ãêñá ôç ìÝ íç ðëá óôé êü ôç ôá óôéò ü øåéò. Iäé áß ôå -ñï åí äé á öÝ ñïí ðá ñïõ óé Ü æåé ü ìùò êáé å äþ ç å ðé äß ù îç Ý íôá -îçò ôïõ êôé ñß ïõ óôçí ðü ëç. Tï ðá ëÜ ôé Âï- Ëå- Âé êü íô, ðïõ Üñ ÷é -óå íá ÷ôß æå ôáé ôï 1657 á ðü ôï Ëå Âï, åß íáé Ý íá á ðü ôá êõ ñé -166


7ü ôå ñá äåßã ìá ôá áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ôçò Ãáë ëß áò ôï17ï áé þ íá. Ïé ôå ñÜ óôé ïé êß ï íåò ðïõ êï óìïýí ôïå îù ôå ñé êü ôïõ, ôï ðå ñß öç ìï ù ï åé äÝò óá ëü íé ìå ôïèü ëï êáé ôïõò êá èñÝ öôåò, óôïõò ï ðïß ïõò á íôá íá -êëþ íôáé ïé êÞ ðïé, êá èé óôïýí áõ ôü ôï á íá êôï ñé êüóõ ãêñü ôç ìá ôïí ðñü äñï ìï ôùí á íá êôü ñùí ôùíÂåñ óáë ëé þí.8Åéê. 7. AíÜ­êôï­ñï­Båñ­óá­ëëé­þí­(1661-1678).Ôï á íÜ êôï ñï âëÝ ðåé ðñïò ôïõò ìå ãá ëåé þ äåéò êÞ -ðïõò, ïé ï ðïß ïé åß íáé ó÷å äé á óìÝ íïé óå Ü ìå óç ó÷Ý -óç ìå áõ ôü: ðáñ ôÝ ñé á, á ëÝ åò, ëß ìíåò, ðß äá êåò íå -ñïý äé á ìïñ öþ íïõí Ý íá óý íï ëï ìå êÝ íôñï ôç ìá -êñü óôå íç ðñü óï øç ôïõ ðá ëá ôé ïý. Á ðü ôçí ðëá ôåßá,ðïõ õ ðÜñ ÷åé ìðñï óôÜ óôçí êå íôñé êÞ åß óï äï, îå êé -íïýí ôñåéò óõ ãêëß íï íôåò äñü ìïé, ïé ï ðïß ïé äé á -ìïñ öþ íïõí ôçí ïñ ãÜ íù óç ôçò ðü ëçò ôùí Âåñ -óáë ëé þí êáé óõí äÝ ïõí ü ëï ôï á íá êôï ñé êü óõ ãêñü -ôç ìá, ìÝ óù ôïõ êå íôñé êïý Ü îï íá, ìå ôï Ðá ñß óé.Åéê. 8. AíÜ­êôï­ñï­Båñ­óá­ëëé­þí­(1678),­Ç­áß­èïõ­óáìå­ôïõò­êáèñÝöôåò.H ÷ñÞ óç ôïõ öù ôüò åß íáé êá èï ñé óôé êÞ óôçí áñ ÷é -ôå êôï íé êÞ ôïõ Mðá ñüê. Ôï öùò, ìå ðïé êß ëåò ôå÷ íé -êÝò, ìðï ñåß íá åê ðï ñåý å ôáé á ðü ìé á êñõì ìÝ íç ðç -ãÞ, íá ðÝ öôåé á ðü øç ëÜ, íá á íôá íá êëÜ ôáé á ðü Ýì -ìå óá óç ìåß á äõ íá ôïý öù ôé óìïý, íá äç ìé ïõñ ãåßìé á Ý íôï íá öù ôé óìÝ íç å ðé öÜ íåé á Þ á êü ìá íá öéë -ôñÜ ñå ôáé á ðü ãõ á ëé Ü êáé íá á íôé êá ôï ðôñß æå ôáé óåêá èñÝ öôåò.167


9ZùãñáöéêÞÁ ðï ôå ëåß äý óêï ëï åã ÷åß ñç ìá íá õ ðá ãÜ ãåé êá íåßòóôïí ü ñï Ìðá ñüê ôç æù ãñá öé êÞ ôïõ 17ïõ áé þ íá. Á -íôß èå ôá ìå ôï Ìá íé å ñé óìü, ðïõ á ðåõ èõ íü ôáí ìå ôïå îå æç ôç ìÝ íï ý öïò êáé ôçí å ðé ëï ãÞ ôùí èå ìÜ ôùí ôïõóå ìé á ìïñ öù ìÝ íç ìå ñß äá ôçò êïé íù íß áò, ôï Ìðá -ñüê åß íáé ìé á ôÝ÷ íç êá ôá íï ç ôÞ á ðü ü ëïõò. Æù ãñÜ -öïé ìå äé á öï ñå ôé êÞ ôå÷ íï ôñï ðß á êáé ìå äé á öï ñå ôé êÜðï ëé ôé óìé êÜ å ñå èß óìá ôá á íá æÞ ôç óáí ôïí åê öñá óôé -êü ðëïý ôï îå êé íþ íôáò á ðü ôïõò ìå ãÜ ëïõò á íá ãåí -íç óé á êïýò êáë ëé ôÝ÷ íåò êáé å ðé äß ù îáí íá ìå ôá ôñÝ -10168


øïõí ôçí á ðëü ôç ôá óå äý íá ìç êáé ôçí áñ ìï íß á óåÝ íôá óç ôïõ ÷ñþ ìá ôïò êáé ôïõ öù ôüò. Må ôçí ðñï -ï ðôé êÞ, ôç èå á ôñé êü ôç ôá ôùí ìïñ öþí, ôçí ôå÷ íé êÞôïõ “êé á ñï óêïý ñï” (äç ëá äÞ ôçí ôï íé óìÝ íç å íáë ëá -ãÞ öù ôüò êáé óêé Üò) ïé ìïñ öÝò îå ðç äïýí ó÷å äüíáíÜ ãëõ öåò á ðü ôá Ýñ ãá ôùí æù ãñÜ öùí êáé ôï ìõ -óôÞ ñé ï äé á ÷Ý å ôáé óå ü ëç ôçí å ðé öÜ íåé á ôïõ ðß íá êá.H æù ãñá öé êÞ ôïõ Ìðá ñüê á ðï ôå ëåß óõí äõ á óìü äé -á öï ñå ôé êþí ðñï óåã ãß óå ùí ôùí êëá óé êþí óôïé ÷åß -ùí êáé ïé äé Ü öï ñïé êáë ëé ôÝ÷ íåò åì öá íß æïõí ìå óõ -ãêå êñé ìÝ íï ôñü ðï ôéò á íôé èÝ óåéò ôïõ 17ïõ áé þ íá.Ãé á ðá ñÜ äåéã ìá, ï É äå á ëé óìüò êáé ï Ñå á ëé óìüò * á -ðï ôå ëïýí äý ï á íôß èå ôåò áë ëÜ êáé óõ ìðëç ñù ìá ôé -êÝò ìå ôá îý ôïõò ðï ñåß åò.Åéê. 9. Aíß­ìðá­ëå­ Ká­ñÜ­ôóé­ (Annibale­ Carracci,­ 1560-1609),“BÜê­÷ïò­êáé­Añé­Üä­íç”­(1597-1604­ðå­ñß­ðïõ),­Pþ­ìç,­á­ðü­ôéò­íù­ðï­ãñá­öß­åò­óôçí­Ðé­íá­êï­èÞ­êç­ôïõ­Må­ãÜ­ñïõÖáñ­íÝ­æå.Óôï ìõ èï ëï ãé êü áõ ôü èÝ ìá ç öõ óé êü ôç ôá ôùí êé íÞ óå ùí êáé çá ðü äï óç ôùí óù ìÜ ôùí á íá êá ëïýí óôç ìíÞìç ôéò ìïñ öÝòôïõ Pá öá Þë. Ç å ðé ìå ëç ìÝ íç á ðü äï óç ôçò öý óçò, ìå ëå ôç ìÝ íçìÝ óá á ðü ôá Ýñ ãá åß ôå ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò åß ôå ôçò Á íá ãÝí íç -óçò, á ðï ôå ëåß ôï ÷áñáêôçñéóôéêü ãíþñéóìá ôçò ôÝ÷ íçò ôïõ Á -íß ìðá ëå Ká ñÜ ôóé. Óêï ðüò ôïõ åß íáé íá óõ íå íþ óåé óå Ý íá Ýñ -ãï ôçí êß íç óç á ðü ôç öý óç, ôçí ðëá óôé êü ôç ôá á ðü ôç ãëõ ðôé -êÞ, ôçí êõ ñé áñ ÷ß á ôùí ü ãêùí á ðü ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, ôçí å ëåõ -èå ñß á ôçò öá íôá óß áò á ðü ôçí ðïß ç óç. Óôá Ýñ ãá ôïõ á ðï êôïýíé äé áß ôå ñç óç ìá óß á ç öý óç, ôá óõ ìðëÝã ìá ôá ôùí áí èñþ ðé íùíìïñ öþí êáé ç æù íôÜ íé á ôùí êé íÞ óå ùí. Ãé á ôïí Êá ñÜ ôóé ç äç -ìé ïõñ ãé êÞ öá íôá óß á, ç ïðïßá Ý÷åé ôçí é äé ü ôç ôá íá îå ðåñ íÜ ôáå ìðü äé á ôçò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò, ÷áñáêôçñßæåé êáé ôçí ôÝ÷ íç ôçòêëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò.íôïò. Ç ÷Ü ñç ôïõ Èå ïý ìðï ñåß íá åê äç ëù èåß ï ðïé á äÞ ðï ôå þ -ñá êáé óå ï ðïé ïí äÞ ðï ôå ôü ðï ôçò êá èç ìå ñé íü ôç ôáò, ìå ðñù -ôá ãù íé óôÝò ôïõò á ðëïýò áí èñþ ðïõò, ôïõò ï ðïß ïõò ï Êá ñá -âÜ ôæé ï ÷ñç óé ìï ðïé åß ùò ðñü ôõ ðá ãé á ôïõò Á ãß ïõò ôïõ. Ìé áëÜì øç öù ôüò óõ íï äåý åé ôçí åì öÜ íé óç ôïõ ×ñé óôïý êáé ôïõÁ ãß ïõ ÐÝ ôñïõ êáé ðëçì ìõ ñß æåé ôïí ðß íá êá. Ï äé Ü ëï ãïò á íÜ -ìå óá óôï ×ñé óôü êáé ôï Ìáô èáß ï åß íáé óý íôï ìïò. Ï Ká ñá âÜ -ôæé ï äåí á íá æç ôÜ ôï “ù ñáß ï” áë ëÜ ôï “á ëç èé íü”, äåí å ðé äé þ -êåé åê öñá óôé êïýò íå ù ôå ñé óìïýò, áë ëÜ ðñï óðá èåß íá ìå ôá öÝ -ñåé óôç æù ãñá öé êÞ ôéò á íôß èå ôåò äõ íÜ ìåéò á ðü ôéò ï ðïß åòðç ãÜ æåé ç á ëÞ èåé á ôçò öý óçò. Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò èá ðñÝ ðåé íáâé þ óåé ôéò á íôé îï ü ôç ôåò ôçò æù Þò, ãé á ôß ìü íï ôü ôå ìðï ñåß íáìå ôá öÝ ñåé ôéò á ëÞ èåé åò ôçò óôçí ôÝ÷ íç. Ôï “êé á ñï óêïý ñï” (çÝ íôï íç á íôé ðá ñÜ èå óç öù ôüò êáé óêé Üò), ç æù íôá íÞ ðá ñïõ óß -á óç ôçò öõ óé êÞò ëå ðôï ìÝ ñåé áò, ç ðëá óôé êü ôç ôá ôùí ìïñ öþíåß íáé âá óé êÜ ãíù ñß óìá ôá ôçò ôÝ÷ íçò ôïõ Êá ñá âÜ ôæé ï êáé á -ðï ôÝ ëå óáí óç ìåß á á íá öï ñÜò ãé á ôïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò ôùí å ðü -ìå íùí ãå íå þí óôçí É ôá ëß á áë ëÜ êáé óôçí õ ðü ëïé ðç Åõ ñþ ðç.Åéê. 11. Êëï­íô­Ëï­ñáßí­(Claude­Lorrain,­1600-1682),­“Iôá­ëé­êüôï­ðß­ï­óôï­öùò­ôïõ­ðñùé­íïý”­(1642),­Bå­ñï­ëß­íï,­Ðé­íá­êï­èÞ­êç.Óôá Ýñ ãá ôïõ Ëï ñáßí êõ ñé áñ ÷ïýí ôá å ñåß ðé á ôçò ñù ìáúêÞòáñ ÷áé ü ôç ôáò êáé ôï öõ óé êü ðå ñé âÜë ëïí ôçò NÜ ðï ëçò êáé ôçòPþ ìçò, ü ðïõ ðÝ ñá óå ôï ìå ãá ëý ôå ñï ìÝ ñïò ôçò æù Þò ôïõ.ÌÝ óá óôç èå á ôñé êü ôç ôá ôïõ Ìðá ñüê ôï Ýñ ãï ôïõ Ëï ñáßí îå -÷ù ñß æåé, ãé á ôß óõí äÝ å ôáé ìå ôéò áñ ÷Ýò ôçò êëá óé êÞò ôÝ÷ íçò.Oé ëå ðôï ìÝ ñåé åò êáé ïé é äé ü ôç ôåò ôïõ ÷þ ñïõ êáé ôïõ öù ôüò,ç ï ìïñ öé Ü ôçò õ ðáß èñé áò æù Þò, ç á ðü äï óç ôïõ ìõ óôç ñß ïõðïõ ôçí ðå ñé âÜë ëåé Ý ÷ïõí ùò óôü ÷ï íá ôï íß óïõí ôçí ôÝ ëåé áïñ ãÜ íù óç êáé ôç èåúêÞ ðñï Ý ëåõ óç ôïõ êü óìïõ. Tï öùò êáéôï ÷ñþ ìá äß íïõí äñá ìá ôé êÝò äéáóôÜóåéò óôçí á ôìü óöáé ñáðïõ äé á ðåñ íÜ ôá Ýñ ãá ôïõ Ëï ñáßí, å íþ óôá ìá ãåõ ôé êÜ ðá íï -ñÜ ìá ôá ôçò öý óçò ðïõ æù ãñá öß æåé ç ý ëç öáß íå ôáé íá ÷Ü íåéôçí õ ðü óôá óÞ ôçò. Á ðü ôï Ýñ ãï ôïõ èá å ìðíåõ óôïýí ïé ôï ðé -ï ãñÜ öïé ôïõ 18ïõ êáé ôïõ 19ïõ áé þ íá.11Åéê. 10. Êá­ñá­âÜ­ôæé­ï­(Caravaggio,­1573-1610),­“Ç­êëÞ­óç­ôïõÁ­ãß­ïõ­ Ìáô­èáß­ïõ”­ (1599-1600),­ ëÜ­äé­ óå­ ìïõ­óá­ìÜ,3,28­x­3,48­ì.,­Ñþ­ìç,­åê­êëç­óß­á­Á­ãß­ïõ­Ëïõ­äï­âß­êïõôùí­ÃÜë­ëùí.Ôï Ýñ ãï áõ ôü, ìá æß ìå Üë ëá äý ï ðïõ á ðåé êï íß æïõí “Ôï ìáñ -ôý ñé ï ôïõ Á ãß ïõ Ìáô èáß ïõ” êáé ôïí “‘Á ãé ï ìå ôïí ´Áã ãå ëï”,âñß óêå ôáé óå ìß á á ðü ôéò ðé ï êå íôñé êÝò åê êëç óß åò ôçò Ñþ ìçò.Óôçí “ÊëÞ óç ôïõ Á ãß ïõ Ìáô èáß ïõ” ï ×ñé óôüò åì öá íß æå ôáéãéa íá êá ëÝ óåé ôï Ìáô èáß ï êï íôÜ ôïõ. Ï Ìáô èáß ïò, ðïõ Þ ôáíá îé ù ìá ôé êüò, âñß óêå ôáé óôï ÷þ ñï ôçò öñïõ ñÜò ìå ôïõò óõ -íôñü öïõò ôïõ. Ôï å óù ôå ñé êü, Ý íáò Ü ÷á ñïò ÷þ ñïò óôñá ôé ù -ôé êïý öõ ëá êß ïõ, ðá ñïõ óé Ü æå ôáé õ ðï öù ôé óìÝ íï, ÷ù ñßò âÜ èïò.Ïé óý íôñï öïé ôïõ Ìáô èáß ïõ åß íáé á ðëïß Üí èñù ðïé, ðïõ ðåñ -íïýí ôçí þ ñá ôïõò ðáß æï íôáò, êáé åß íáé íôõ ìÝ íïé ìå óýã ÷ñï -íá á ðëÜ ñïý ÷á. Óôçí á ñé óôå ñÞ Ü êñç ôïõ ðß íá êá, äß ðëá óôïÌáô èáß ï, Ý íáò Ü íôñáò ìå ôñÜ á ðïñ ñï öç ìÝ íïò ôá ÷ñÞ ìá ôÜôïõ. Ç “ÊëÞ óç” äåí á íá öÝ ñå ôáé óå ìß á óôéã ìÞ ôïõ ðá ñåë èü -íôïò, áë ëÜ åß íáé ôï ðï èå ôç ìÝ íç óôç ÷ñï íé êÞ óôéã ìÞ ôïõ ðá ñü -169


12Åéê. 12. PÝ­ìðñá­íô­(Rembrandt,­1606-1669),­“Íõ­÷ôå­ñé­íÞ­ðå­ñß­ðï­ëïò”,­Þ­“Ï­ëü­÷ïò­ôïõ­ëï­÷á­ãïý­Ö.­Êï÷”­(1642),ëÜ­äé­ óå­ ìïõ­óá­ìÜ,­ 3,63­ x­ 4,37­ ì.,­ ´Áì­óôåñ­íôáì,Ñßêóìé­ïõ­æéì­(Rijksmuseum).Ðñü êåé ôáé ãé á ìé á ï ìá äé êÞ ðñï óù ðï ãñá öß á - óõ íç èé óìÝ íïèÝ ìá ôçò ïë ëáí äé êÞò êïé íù íß áò - ãé á ôá 16 ìÝ ëç ôçò ðï ëé ôï -öõ ëá êÞò ôïõ ¢ì óôåñ íôáì. Á íôß íá ôïõò ðá ñá ôÜ îåé óõì âá ôé êÜãý ñù á ðü Ý íá ôñá ðÝ æé, êá ôÜ ôç óõ íÞ èåé á ôÝ ôïé ùí ðá ñáã ãå ëé -þí, ï PÝ ìðñá íô ÷ñç óé ìï ðïé åß ü ëá ôá ãíùñßóìáôá ôçò å ðï ÷Þòôïõ Ìðá ñüê, ãé á íá á ðï äþ óåé ôç óôéã ìÞ êá ôÜ ôçí ï ðïß á ï ëï -÷á ãüò ôçò ðï ëé ôé êÞò öñïõ ñÜò ôçò ðü ëçò äé á ôÜ æåé ôçí åê êß íç -óç ôçò ï ìÜ äáò: ôçí êß íç óç, ôçí Ýì öá óç óôç äé á ãþ íé á ôï ðï -èÝ ôç óç ôùí á ôü ìùí, ôçí Ý íôï íç Ýê öñá óç ôùí ðñï óþ ðùí, ôçëå ðôï ìå ñÞ ðå ñé ãñá öÞ ôùí á íôé êåé ìÝ íùí êáé ôùí åí äõ ìÜ ôùí,ôçí ðé óôÞ á íá ðá ñÜ óôá óç ôùí ðñù ôá ãù íé óôþí, ôç äñá ìá ôé êÞ÷ñç óé ìï ðïß ç óç ôïõ öù ôüò. Ôï èÝ ìá, êïé íü êáé á óÞ ìá íôï, ìå -ôá ôñÜ ðç êå á ðü ôï æù ãñÜ öï óå ìå ãá ëåé þ äç é óôï ñé êÞ óêç íÞ.13Åéê. 13. Ãéï÷Üíåò.­Âåñ­ìÝåñ­(Johannes­Vermeer,­1632-1675),“Ç­ãõ­íáß­êá­ðïõ­äé­á­âÜ­æåé­Ý­íá­ãñÜì­ìá”,­ëÜ­äé­óå­ìïõ­óá­ìÜ,­0,83­x­0,64­ì.,­Ðé­íá­êï­èÞ­êç­ôçò­ÄñÝó­äçò.­Óôïõò ðß íá êåò ôïõ Ïë ëáí äïý æù ãñÜ öïõ ôï öùò åß íáé áõ ôüðïõ äß íåé æù Þ óôá á íôé êåß ìå íá êáé óôá ðñü óù ðá. Óôï Ýñ ãï170


14ôïõ “Ç ãõ íáß êá ðïõ äé á âÜ æåé Ý íá ãñÜì ìá” ç é óïñ ñï ðß á ôùí óôïé ÷åß ùí ðïõ óõí èÝ ôïõí ôçí åé êü íá (Ý ðé -ðëá, êïõñ ôß íá, öé ãïý ñá), ç ó÷å äüí ôñéó äé Ü óôá ôç õ ðü óôá óç ôïõ ðß íá êá, ç ïñ ãÜ íù óç ôïõ öù ôüò, ç á öï -óß ù óç ôçò ãõ íáß êáò óôçí á íÜ ãíù óç, ç èáõ ìÜ óé á á ðü äï óç ôùí á íôé êåé ìÝ íùí êáé ôùí ëå ðôï ìå ñåé þí ôùíñïý ÷ùí äß íïõí ôçí å íôý ðù óç ìé áò öù ôï ãñá öé êÞò á ðåé êü íé óçò ôïõ ìé êñü êï óìïõ ôçò êá èç ìå ñé íü ôç ôáò.H êïõñ ôß íá, ôñá âçã ìÝ íç óôï ðëÜé, á íôá ðï êñß íå ôáé óôç óõ íÞ èåé á ðïõ õ ðÞñ ÷å ôü ôå íá óêå ðÜ æïõí ôïõò ðß -íá êåò, ãé á íá ôïõò ðñï öõ ëÜó óïõí á ðü ôï öùò êáé ôç óêü íç.Åéê. 14. Bå­ëÜ­óêåè­(Velasquez,­1599-1660),­“Ïé­äå­óðïé­íß­äåò­ôùí­Ôé­ìþí”,­(Las­Meninas,­1656),­ëÜ­äé­óåìïõ­óá­ìÜ,­3,18­x­2,76­ì.,­Ìá­äñß­ôç,­Ìïõ­óåß­ï­ÐñÜ­äï.Óôï Ýñ ãï áõ ôü ðá ñïõ óé Ü æå ôáé ç é äé áß ôå ñç á ôìü óöáé ñá ôçò âá óé ëé êÞò æù Þò. Ôá Ü ôï ìá ðïõ á ðåé êï íß æï íôáéãý ñù á ðü ôç ìé êñÞ ðñé ãêß ðéó óá, ï íÜ íïò, ç ãêïõ âåñ íÜ íôá, ï æù ãñÜ öïò, êïé ôïýí ðñïò ôï âá óé ëé êü æåý -ãïò, ôï åß äù ëï ôïõ ï ðïß ïõ á íôá íá êëÜ ôáé óôïí êá èñÝ öôç ðïõ åß íáé ôï ðï èå ôç ìÝ íïò óôï ðß óù å ðß ðå äï ôïõðß íá êá. ´Å ôóé, á íÜ ìå óá óôïí á ðåé êï íé æü ìå íï ÷þ ñï êáé óôï èå á ôÞ ðá ñåì âÜë ëå ôáé ôï êõ ñß ùò èÝ ìá ôïõ ðß -íá êá, ôï ï ðïß ï ü ìùò ðá ñïõ óé Ü æå ôáé ùò á íôá íÜ êëá óç. Ç á íá æÞ ôç óç ôçò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò ï äÞ ãç óå ôïBå ëÜ óêåè óôç ÷ñÞ óç ôïõ êá èñÝ öôç, êáé Ý ôóé áõ ôüò åé óÞ ãá ãå, ìÝ óá á ðü ôï ðáé÷ íß äé ôïõ á íôé êá ôï ðôñé óìïý,ôçí áì öé âï ëß á ãé á ôçí á ðåé êü íé óç ôçò á ëÞ èåé áò.171


ÑÏ ÊÏ ÊÏTá ðñþ ôá ÷ñü íé á ôïõ 18ïõ áé þ íá åì öá íß æå ôáé, ìåêÝ íôñï ôç Ãáë ëß á (á ðü ü ðïõ å îá ðëþ íå ôáé óå ï ëü -êëç ñç ôçí Åõ ñþ ðç), ôï Pï êï êü. Ç ôå÷ íï ôñï ðß á áõ ôÞ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðü ôá å ëá öñÜ ðáé÷ íé äß óìá ôá ôùíìïñ öþí, êõ ñß ùò óôïõò å óù ôå ñé êïýò ÷þ ñïõò êáéóôá óôïé ÷åß á ôïõ äé Ü êï óìïõ. Aðü ôï ìå ãá ëåé þ äçôñü ðï ôïõ Mðá ñüê èá ðå ñÜ óïõ ìå óôç ãëõ êé Ü á ðü -ëáõ óç ôçò æù Þò. Aíôß íá ðåß èåé êáé íá å íôõ ðù óé Ü -æåé, ç ôÝ÷ íç èÝ ëåé ôþ ñá íá åõ ÷á ñé óôåß.Åéê. 15. Ö.­ Ãé­ïõ­âÜ­ñá­ (F.­ Juvarra,­ 1678-1736),­ “Êé­íÝ­æé­êïäù­ìÜ­ôé­ï”,­Ôï­ñß­íï,­Âá­óé­ëé­êü­Á­íÜ­êôï­ñï.Óôïé ÷åß á á ðü ôç öý óç, ü ðùò êï ÷ý ëé á êáé ü óôñá êá, å ìðíÝ -ïõí ôïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò óôçí å óù ôå ñé êÞ äé á êü óìç óç, óôç äç -ìé ïõñ ãß á á íôé êåé ìÝ íùí êá èç ìå ñé íÞò ÷ñÞ óçò, áë ëÜ êáé óôïó÷å äé á óìü ôùí êÞ ðùí. Ôá Ýñ ãá áõ ôÜ á ðåõ èý íï íôáé óå ìé áåý ðï ñç êïé íù íé êÞ ôÜ îç, óôçí êá èç ìå ñé íÞ æù Þ ôçò ï ðïß áòêõ ñé áñ ÷ïý óáí ç á íå ìå ëé Ü, ç äé á óêÝ äá óç, ç åõ ÷á ñß óôç óçôùí áéó èÞ óå ùí êáé ç å îå æç ôç ìÝ íç å ðß äåé îç ôçò á ðü ëáõ óçòôçò æù Þò.Åéê. 16. Ôæéï­âÜ­íé­ Ìðá­ôß­óôá­ Té­Ý­ðï­ëï­ (Giovani­ BattistaTiepolo,­ 1696-1770),­ “Ï­ Åñ­ìÞò”­ (1740),­ íù­ðï­ãñá­öß­á,­Ìé­ëÜ­íï,­ÌÝ­ãá­ñï­KëÝ­ñé­ôóé.Ìå ôïí Té Ý ðï ëï êëåß íåé ç ìå ãÜ ëç êáë ëé ôå÷ íé êÞ ðá ñá ãù ãÞôçò Âå íå ôß áò êáé ôïõ é ôá ëé êïý Ìðá ñüê. Ï Ôé Ý ðï ëï ÷ñç óé -ìï ðïé ïý óå ðÜ íôá ôçí ðñï ï ðôé êÞ ïñ ãÜ íù óç ôïõ ðß íá êá êáé1516ôï ðï èå ôïý óå ôá óþ ìá ôá óôç äé á ãþ íé á äé Ü óôá óç, ü ðùòâëÝ ðïõ ìå êáé óôï óõ ãêå êñé ìÝ íï Ýñ ãï. Ìå ìå ãÜ ëç å ðé ìÝ -ëåé á á ðï äß äåé óôçí å ðé öÜ íåé á ôïõ ðß íá êá ôç äé á öÜ íåé á ôùí÷ñù ìÜ ôùí ìå ôéò ëå ðôÝò äé á êõ ìÜí óåéò ôïõò. Ôï íß æåé ôçí á -ðå ñá íôï óý íç ôïõ ÷þ ñïõ, êá èþò ç êß íç óç ôùí ìïñ öþí ìåôéò á íïé êôÝò ÷åé ñï íï ìß åò ôïõò á ãêá ëé Ü æïõí ôï ÷þ ñï. ÓôáÝñ ãá ôïõ Té Ý ðï ëï êõ ñé áñ ÷åß ï åí èïõ óé á óìüò ãé á ï ôé äÞ ðï -ôå ìå ãÜ ëï, öù ôåé íü, ÷ñù ìá ôé óôü, ù ñáß ï.Åéê. 17. Ká­íá­ëÝ­ôï­(Canaletto,­1697-1768),­“Tï­ìå­ãÜ­ëï­êá­íÜ­ëé­óôç­Bå­íå­ôß­á­ìå­ôç­ãÝ­öõ­ñá­ôïõ­Pé­Üë­ôï”­(1754ðå­ñß­ðïõ),­ëÜ­äé­óå­ìïõ­óá­ìÜ,­1,46­x­2,34­ì.,­ÄñÝó­äç,­Ðé­íá­êï­èÞ­êç­ÄñÝó­äçò.Tï Ýñ ãï ôïõ Ká íá ëÝ ôï èå ù ñåß ôáé á íôé ðñï óù ðåõ ôé êü ôçò êá -ôç ãï ñß áò ôùí “âå íôïõ ôß óôé” *. Óôéò öá íôá óôé êÝò áõ ôÝò åé êü -íåò ôçò ðü ëçò ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò ìðï ñïý óáí íá áë ëÜ îïõí èÝ -óç óôá êôß ñé á, íá êÜ íïõí äé êÝò ôïõò áñ ÷é ôå êôï íé êÝò óõí èÝ -óåéò, äá íåé æü ìå íïé óôïé ÷åß á á ðü äé á öï ñå ôé êÜ êôß ñéá, êáé íáäç ìé ïõñ ãÞ óïõí ìé á Ü ðï øç ôçò ðü ëçò ðïõ óôçí ðñáã ìá ôé -êü ôç ôá äåí õ ðÞñ ÷å. Ãé á ðá ñÜ äåéã ìá, óå Ý íá á ðü ôá Ýñ ãáôïõ Êá íá ëÝ ôï ï ôñïý ëïò ôïõ Aãß ïõ ÐÝ ôñïõ ôçò Pþ ìçò ðá -ñïõ óé Ü æå ôáé å ðÜ íù á ðü ôï Ðá ëÜ ôé ôùí Äü ãç äùí ôçò Bå íå -ôß áò.Åéê. 18. Öñáí­óïõ­Ü­ Ìðïõ­óÝ,­ Ìï­ñßò­ Æáê­ êáé­ Ëïõß­ Ôå­óé­Ý(Francois­ Boucher,­ Maurice­ Jacques­ êáé­ LouisTessier),­ Bá­óé­ëé­êÞ­ ôá­ðç­ôïõñ­ãß­á­ Ãêï­ìðëÝí­ (1776-1784),­Ðá­ñß­óé,­ìáë­ëß­êáé­ìå­ôÜ­îé,­3,70­x­2,35­ì.,´Aìóôåñ­íôáì,­Ñßê­óìé­ïõ­æéì.­Ï Öñáí óïõ Ü Ìðïõ óÝ Þ ôáí á ðü ôïõò óðïõ äáé ü ôå ñïõò æù -ãñÜ öïõò ôïõ ãáë ëé êïý Ñï êï êü êáé æù ãñÜ öïò ôçò Áõ ëÞò172


1718ôïõ Ëïõ äï âß êïõ ôïõ É Å´. Óôï êÝ íôñï ôçò ôá ðé óå ñß* ï ìé êñüò ´Å ñù ôáò ðñï óðá èåß ìå Ý íá êïì ìÜ ôé óðá óìÝ íï ãõá -ëß íá á íÜ øåé öù ôé Ü, óýì âï ëï ôçò áé þ íé áò á ãÜ ðçò. ×á ñá êôç ñé óôé êü óôïé ÷åß ï ôïõ Ýñ ãïõ åß íáé ç á ðü ëõ ôç óõì ìå -ôñß á ü ëùí ôùí ëå ðôï ìå ñåé þí. Tçí ðå ñß ï äï ôïõ Ñï êï êü ïé õ öá íôïõñ ãé êÝò ìï íÜ äåò åß ÷áí ìå ãÜ ëç áíÜðôõîç.Åéê. 19. Á­íôïõ­Üí­Âá­ôü­(Antoin­Watteau),­“Ç­á­íá­÷þ­ñç­óç­ãé­á­ôá­Êý­èç­ñá”­(1717),­ëÜäé­óå­êáìâÜ,­1,30­÷­1,90­ì.,Ðá­ñß­óé,­Ëïý­âñï.Ï æù ãñÜ öïò åß íáé åê öñá óôÞò ôçò íï óôáë ãé êÞò ôÜ óçò å êåß íçò ôçò ðå ñé ü äïõ, ðïõ, å ðç ñå á óìÝ íç á ðü ôç ëï ãï ôå÷ -íß á, ðñï óÝ âëå ðå óôç öõ ãÞ á ðü ôçí ðü ëç ðñïò ìé á é äá íé êÞ öý óç, óôçí ï ðïß á èá îá íÜ âñé óêå ï Üí èñù ðïò ôç ÷á -ìÝ íç ôïõ åõ ôõ ÷ß á. Åé äé êÜ ôá Êý èç ñá åß ÷áí ôáõ ôé óôåß ìå ôï ìõ èé êü å êåß íï ôü ðï - êá ôá öý ãé ï ôùí á ðï ãï ç ôåõ ìÝ íùíå ñá óôþí, ôå ëåõ ôáß á åë ðß äá á íåý ñå óçò ôïõ ×á ìÝ íïõ Ðá ñá äåß óïõ. Ïé ìïñ öÝò ðïõ á ðåé êï íß æï íôáé óôï Ýñ ãï, íôõ -ìÝ íåò ìå ðï ëõ ôå ëÞ ìå ôá îù ôÜ ñïý ÷á, ìå öü íôï Ý íá ç ëé ï âá óß ëå ìá, ðñü êåé ôáé íá å ðé âé âá óôïýí óå Ý íá êá ñÜ âé. Äå -îé Ü óôçí åé êü íá, á íÜ ìå óá óôá öõë ëþ ìá ôá, äé á êñß íå ôáé Ý íá Ü ãáë ìá ôçò Á öñï äß ôçò, óýì âï ëï ôïõ Ý ñù ôá. ´Ï ëïôï Ýñ ãï äé á ðï ôß æå ôáé á ðü ôç ìå ëáã ÷ï ëß á ôùí á ðï ÷áé ñå ôé óìþí êáé ôï ëõ ñé óìü ôïõ åé äõë ëé á êïý ôï ðß ïõ êáé ôïõ ç -ëé ï âá óé ëÝ ìá ôïò.19173


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÑÏÕÌÐÅÍÓÏ Öëá ìáí äüò ÐÝ ôåñ ÐÜ ïõ ëïõò Ñïý ìðåí ò (PeterPaulus Rubens, 1577-1640) îå êß íç óå á ðü ôç âï ñåé -íÞ Áì âÝñ óá êáé ôá îß äå øå, á ðü ôï 1600 êáé ãé á ðå -ñß ðïõ ï êôþ ÷ñü íé á, óôçí É ôá ëß á. Å êåß ìå ëÝ ôç óåôïõò Âå íå ôïýò êáë ëé ôÝ÷ íåò Té ôóé Ü íï, Bå ñï íÝ æå, Té -íôï ñÝ ôï, áë ëÜ êáé ôï Pá öá Þë, ôï Ìé ÷á Þë ´Áã ãå ëï,ôïí Ká ñÜ ôóé êáé ôïí Ká ñá âÜ ôæé ï. Êá ôÜ öå ñå ì’ áõ -ôü ôïí ôñü ðï íá óõí äõ Ü óåé ðïë ëÜ äé á öï ñå ôé êÜ ìå -ôá îý ôïõò óôïé ÷åß á êáé íá äç ìé ïõñ ãÞ óåé Ýñ ãá ðïõôá ÷á ñá êôç ñß æïõí ç æù íôÜ íé á êáé ç ÷á ñÜ ôçò öý -óçò. Æù ãñÜ öïò ôçò Áõ ëÞò ôïõ Âé íôæÝ íôæïÃêïíôæÜ êá, äïý êá ôçò ÌÜ íôï âá, á ó÷ï ëÞ èç êå óõã -÷ñü íùò ìå ôç æù ãñá öé êÞ êáé ìå ôï å ìðü ñé ï. Å êôüòá ðü ôç èñç óêåõ ôé êÞ èå ìá ôï ëï ãß á, á ó÷ï ëÞ èç êå êáéìå ôçí á ðü äï óç ìõ èï ëï ãé êþí èå ìÜ ôùí, åê öñÜ æï -íôáò Ý ôóé ôçí ôÜ óç ôçò å ðï ÷Þò ôïõ ðïõ ï äç ãïý óåóôçí ðá ñïõ óß á óç å íüò öá íôá óôé êïý é äå á ëé óìïý,å íáñ ìï íé óìÝ íïõ ìå ôç ÷ñù ìá ôé êÞ Ý íôá óç êáé ôçäõ íá ìé êü ôç ôá ôùí ìïñ öþí ôïõ ðß íá êá. ´Ï ôáí å ðÝ -óôñå øå óôçí ðá ôñß äá ôïõ, ß äñõ óå Ý íá á ðü ôá ìå -ãá ëý ôå ñá åñ ãá óôÞ ñé á óôï ï ðïß ï äïý ëå øáí ìå ñé -êïß á ðü ôïõò ðé ï á îé ü ëï ãïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò ôçò öëá -ìáí äé êÞò ó÷ï ëÞò. Ç ëá ìðñü ôç ôá ôïõ öù ôüò, ïéáíôé èÝ óåéò ôùí èåñ ìþí ÷ñù ìÜ ôùí, ïé áë ëç ãï ñé êÝòóêç íÝò, ç á ðü äï óç ôçò áéó èç óé á êÞò æù Þò äåß-÷íïõí ìå óá öÞ ôñü ðï ôçí åðßäñáóç ôçò é ôá ëé êÞòÁ íá ãÝí íç óçò óôç æùãñáöéêÞ ôùí âü ñåé ùí ëá þí.Ôá ôï ðß á, ïé ðñï óù ðï ãñá öß åò, ïé íå êñÝò öý óåéòêáé ôá èÝ ìá ôá ôçò êá èç ìå ñé íÞò æù Þò á ðï ôå ëïý óáíôá á ãá ðç ìÝ íá èÝ ìá ôá ôùí Öëá ìáí äþí æù ãñÜ öùí.Ç ëå ðôï ìÝ ñåé á æù íôá íåý åé ôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá,åíþ ç êß íç óç äß íåé ðíï Þ óôç æù ãñá öé êÞ á ðåé êü íé óçôçò öý óçò.“‘Oëá ôïõ ôá Ýñ ãá ãß íï íôáí óýì öù íá ì’ Ý íá óý -óôç ìá êá ëÜ ìå ëå ôç ìÝ íï, ðïõ ï Pïý ìðåí ò ôï á êï -ëïý èç óå ìÝ ÷ñé ôá ôå ëåõ ôáß á ÷ñü íé á ôçò æù Þò ôïõ.Aðï ôý ðù íå ãñÞ ãï ñá ó’ Ý íá óêß ôóï ìå ðÝ íá ôçíðñþ ôç ôïõ é äÝ á ãé á ôïí ðß íá êá, ìå ôÜ ó÷å äß á æå ìåôï ðé íÝ ëï Ý íá ðñï ó÷Ý äé ï ìå ëÜ äé, å ðá êï ëïõ èïý -óå Ý íá “ðñü ôõ ðï” óôçí êõ ñé ï ëå îß á, äç ëá äÞ Ý íáòðß íá êáò óå ìé êñü ìÝ ãå èïò, êáé ó’ áõ ôü á ðÝ äé äå ìåëÜ äé ôá êý ñé á óôïé ÷åß á ôïõ ôå ëé êïý Ýñ ãïõ. O Pïý -ìðåí ò Ý äåé÷ íå ôü ôå ôï “ðñü ôõ ðü” ôïõ óôïí ðå ëÜ -ôç, ãé á íá ôïõ äþ óåé ìé á é äÝ á ãé á ôç ìïñ öÞ ôïõ ðß -íá êá. Téò ðå ñéó óü ôå ñåò öï ñÝò áõ ôü ôï ðñï ó÷Ý -äéï Ý ìå íå ó’ áõ ôüí. Må ôÜ ï æù ãñÜ öïò æù ãñÜ öé æåìå ìï ëý âé ôéò ëå ðôï ìå ñåé á êÝò óðïõ äÝò ãé á ôáðñü óù ðá ôïõ ðß íá êá, Ý íá ðñïò Ý íá. Oé ìá èç ôÝòôïõ ôéò ìå ôá öÝ ñá íå óôç óõ íÝ ÷åé á óôï îý ëï Þ óôïðá íß êáé “ðåñ íïý óáí ” ôá ÷ñþ ìá ôá. ¾óôå ñá ï ß äé -ïò ï Pïý ìðåí ò ôå ëåé ï ðïé ïý óå ôï ü ëï Ýñ ãï ì’ Ý -íáí ïñ ìç ôé êü ÷ñù óôÞ ñá. O á ñéè ìüò ôùí ìá èç ôþíêáé ôùí óõ íåñ ãá ôþí ôïõ - ðïõ ãñÞ ãï ñá áõ îÞ èç -êå - ôïõ å ðÝ ôñå øå íá á ðï êôÞ óåé ðï ëõ Ü ñéè ìá á íôß -ãñá öá ôùí Ýñ ãùí ôïõ. O ß äé ïò Ý êá íå äé Ü êñé óç á -íÜ ìå óá óôá Ýñ ãá ôá “åî ï ëï êëÞ ñïõ á ðü ôï ÷Ý ñéôïõ”, ôá Ýñ ãá ðïõ Ý ãé íáí óå óõ íåñ ãá óß á ìå ôïõòìá èç ôÝò ôïõ êáé “ôå ëåé ï ðïé ç ìÝ íá á ðü ôï ÷Ý ñéôïõ” êáé ôÝ ëïò ôá á ðëÜ á íôß ãñá öá ôùí ìá èç ôþíôïõ. AëëÜ óå ü ëåò ôéò ðå ñé ðôþ óåéò ç äï ìÞ ôïõ Ýñ -ãïõ, ôá ðñü óù ðá, ç é äÝ á ôïõ èÝ ìá ôïò åß íáé ðÜ -íôï ôå äé êÜ ôïõ, á êü ìç êáé óôá á íôß ãñá öá ôá öôé -áã ìÝ íá á ðü ôïõò ìá èç ôÝò ôïõ, ü ðïõ åý êï ëá ìðï -ñåß íá á íá ãíù ñé óôåß ôï ðíåý ìá ôïõ”.Ôæ. Ì.×üöóôåíôå (Justus Muller Hofstede), Pïý -ìðåí ò, Oé ìå ãÜ ëïé æù ãñÜ öïé, á ðü ôïí 17ï áé þ íáóôïí 19ï.174


Åéê. 20. ÐÝ­ôåñ­ ÐÜ­ïõ­ëïõòPïý­ìðåí­ò,­ “Aðï­âß­âá­óç­ôçò­ Má­ñß­áò­ôùí­ Må­äß­êùí­óôç­ Máó­-­óáëß­á”­ (1622-1625),­ Ðá­ñß­óé,Ëïý­âñï.Ðñïò ôé ìÞí êáé êáô’ å ðé èõ -ìß á ôçò Má ñß áò ôùí Må -äß êùí, âá óß ëéó óáò ôçòÃáë ëß áò, ï Ñïý ìðåí ò öé -ëï ôÝ÷ íç óå ìé á óåé ñÜ á ðüðß íá êåò, ðñïêåéìÝíïõáõôïß íá äé á êï óìÞ óïõíôçí êá ôïé êß á ôçò, ôï á íÜ -êôï ñï ôïõ Ëïõ îåì âïýñ -ãïõ óôï Ðá ñß óé. Óôïõò 22áõ ôïýò ðß íá êåò, ðïõ óÞ -ìå ñá âñß óêï íôáé óôïÌïõ óåß ï ôïõ Ëïý âñïõ, å -îé óôï ñïý íôáé ïé ðé ï óç ìá -íôé êÝò óôéã ìÝò ôçò æù Þòôçò âá óß ëéó óáò, åíþðáñÜëëçëá á íá äåé êíý -ïíôáé ç óõí èå ôé êÞ êáé ç÷ñù ìá ôé êÞ é êá íü ôç ôá ôïõæù ãñÜ öïõ. H æù Þ ôçòMá ñß áò (ç ãÝí íç óÞ ôçò, çåê ðáß äåõ óÞ ôçò, ï ãÜ ìïòôçò ìå ôïí Eññß êï ôïí Ä’,ï åñ ÷ï ìüò ôçò óôç Ãáë -ëßá êôë.) ðá ñïõ óé Ü æå ôáé ìåìå ãá ëï ðñÝ ðåé á, ïé óêç íÝòá íôá ðï êñß íï íôáé óôáðñáã ìá ôé êÜ ãå ãï íü ôá, å -íþ óôçí å ðé öÜ íåé á ôïõ ðß -íá êá êõ ñé áñ ÷åß Ý íáò ëå -ðôüò äé á êï óìç ôé êüò ðëïý -ôïò êáé ìé á å íôõ ðù óé á êÞ æù íôÜ íé á. Ï Pïý ìðåí ò æù ãñÜ öé óå ôá ðñáã ìá ôé êÜ ðñü óù ðá ðïõ óõì ìå ôåß ÷áí óôá äé Ü öï ñá ãå -ãï íü ôá, ÷ñç óé ìï ðïé þ íôáò ü ìùò êáé áë ëç ãï ñé êÝò ìïñ öÝò. O óõ ãêå êñé ìÝ íïò ðß íá êáò, ìå èÝ ìá ôïí åñ ÷ï ìü óôç Ãáë ëß áêáé ôçí “Aðï âß âá óç ôçò Má ñß áò ôùí Må äß êùí óôç Máó óá ëß á”, äé á ìïñ öþ íå ôáé óå äý ï å ðß ðå äá: óôï ðñþ ôï êõ ñé áñ ÷ïýí ïéìïñ öÝò ôùí íõì öþí, ðïõ, âãáß íï íôáò á ðü ôá ôá ñáã ìÝ íá íå ñÜ ôçò èÜ ëáó óáò, óôç ñß æïõí ôç ãÝ öõ ñá å ðÜ íù óôçí ï ðïß áóôÝ êå ôáé ç ëá ìðñÞ ìïñ öÞ ôçò âá óß ëéó óáò. Óôï äåý ôå ñï å ðß ðå äï ç Ãáë ëß á õ ðï äÝ ÷å ôáé ôç íå á ñÞ âá óß ëéó óá êáé õ ðï êëß íå ôáéìðñï óôÜ óôç ìå ãá ëï ðñÝ ðåé Ü ôçò. H åé êü íá ôïõ ðëïß ïõ äß íåé ôçí åõ êáé ñß á óôï æù ãñÜ öï íá öé ëï ôå÷ íÞ óåé äé á êï óìç ôé êÜ óôïé -÷åß á êáé íá å ìðëïõ ôß óåé á êü ìá ðå ñéó óü ôå ñï ôï Ýñ ãï. Óå ìå ãÜ ëç á íôß èå óç ìå ü ëá ôá äé á äñá ìá ôé æü ìå íá ãå ãï íü ôá åß íáé çáí äñé êÞ ìïñ öÞ ðïõ âñß óêå ôáé å ðÜ íù óôï ðëïß ï. Xù ñßò ß÷ íïò ôá ñá ÷Þò, óõ ãêß íç óçò Þ åí èïõ óé á óìïý, ÷ù ñßò íá äåß÷ íåé ü -ôé óõì ìå ôÝ ÷åé, á ðï ôå ëåß Ý íá óç ìåß ï é óïñ ñï ðß áò óôçí õ ðü ëïé ðç å êñç êôé êÞ êáé õ ðåñ êé íç ôé êÞ ïñ ãÜ íù óç ôïõ ðß íá êá. Oé ÷ñù -ìá ôé êÝò å íáë ëá ãÝò, ï äõ íá ìé óìüò ôùí ìïñ öþí, ç ÷ñç óé ìï ðïß ç óç ôïõ ðïñ öõ ñïý ÷ñþ ìá ôïò, áë ëÜ êáé ç Ý íôá óç ôïõ äé Ü -êï óìïõ êáé ü ëùí ôùí ëå ðôï ìå ñåé þí óõ ãêëß íïõí óôçí á íÜ äåé îç ôçò ðñï óù ðé êü ôç ôáò ôçò Má ñß áò ôùí Må äß êùí. Tï Ýñ ãïáõ ôü åß íáé Ý íá ôõ ðé êü äåßã ìá ôçò æù ãñá öé êÞò ôïõ 17ïõ áé þ íá, ü ðïõ êõ ñé áñ ÷ïýí ï èñé áì âé êüò ÷á ñá êôÞ ñáò ôùí é óôï ñé -êþí óêç íþí êáé ïé ëå ðôï ìÝ ñåé åò ôùí äé Ü öï ñùí óç ìá íôé êþí ãå ãï íü ôùí.175


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕ21ÌÐÅÑÍÉÍÉ: ÃËÕÐÔÇÓ ÊÁÉ ÁÑ×ÉÔÅÊÔÏÍÁÓÇ ãëõ ðôé êÞ ôïõ Ìðá ñüê, óôï óý íï ëü ôçò, ðá ñÞ ãá ãå Ýñ ãá õ øç ëÞò ôå÷ íé êÞò ðïé ü ôç ôáò, áë ëÜ õ ðÜ -êïõ å êõ ñß ùò óôéò óêç íï ãñá öé êÝò á ðáé ôÞ óåéò ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò. KÜ èå Ýñ ãï å ðé äß ù êå íá ðñï êá ëÝ óåéôçí Ýê ðëç îç êáé ôï èáõ ìá óìü ôïõ èå á ôÞ. Må ãÜ ëç óç ìá óß á á ðï êôÜ ç èÝ á óç ôïõ á íôé êåé ìÝ íïõ êáé çÝ íôá îÞ ôïõ óôï ÷þ ñï, êáé óõ íå ðþò ôï öùò Ý ÷åé ôç ìå ãá ëý ôå ñç âá ñý ôç ôá óôç óõ íï ëé êÞ ïñ ãÜ íù óçôïõ Ýñ ãïõ. Tï öùò äé ï ÷å ôåý å ôáé á ðü ðïë ëÝò êáé äé á öï ñå ôé êÝò ðç ãÝò, ðïõ ðïë ëÝò öï ñÝò äåí á ðï êá -ëý ðôï íôáé åõ èÝ ùò óôï èå á ôÞ. Áõ ôü äß íåé é äé áß ôå ñç õ ðü óôá óç óôçí ý ëç, ç ï ðïß á ìå ôç óåé ñÜ ôçò ãß íå -ôáé åý ðëá óôç, õ ðá êïý ï íôáò óôçí êß íç óç ðïõ õ ðá ãï ñåý åé ôï öùò. Tá ÷ñù ìá ôé óôÜ ìÜñ ìá ñá, ïé å ðé -÷ñõ óù ìÝ íåò ëå ðôï ìÝ ñåé åò, ç ëå ðôÞ å ðå îåñ ãá óß á ôùí äé Ü öï ñùí õ ëé êþí å ðé ôåß íïõí ôçí å ðé èõ ìç ôÞ öõ -óé êü ôç ôá. Ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò ðñï óðá èïýí íá îå ðå ñÜ óïõí ôç öõ óé êÞ âá ñý ôç ôá ôùí õ ëé êþí êáé íá ï äç -ãÞ óïõí ôï èå á ôÞ, ìÝ óá á ðü ôï Ýñ ãï ôïõò, óôçí ðíåõ ìá ôé êÞ êÜ èáñ óç êáé óôçí Ý îáñ óç ôùí åõ ãå íþíóõ íáéó èç ìÜ ôùí, á êü ìá êáé ðñïò ôï èñç óêåõ ôé êü ü ñá ìá.Óôç ãëõ ðôé êÞ ôïõ Ìðá ñüê êõ ñé áñ ÷åß ç ðñï óù ðé êü ôç ôá ôïõ Mðåñ íß íé. O ÔæéÜí Ëï ñÝ íôæï Mðåñ íß íéãåí íÞ èç êå óôç ÍÜ ðï ëç ôï 1598 êáé ðÝ èá íå óôç Ñþ ìç ôï 1680. ¹ôáí áñ ÷é ôÝ êôï íáò, ãëý ðôçò êáé óêç -íï ãñÜ öïò. Ôï ôá ëÝ íôï ôïõ åêäçëþèçêå á ðü ðï ëý íù ñßò, êáé Þ ôáí óôï åñ ãá óôÞ ñé ï ãëõ ðôé êÞò ôïõ ðá -ôÝ ñá ôïõ ðïõ ï Ìðåñ íß íé ðÞ ñå ôá ðñþ ôá ìá èÞ ìá ôá ôå÷ íé êÞò. Å êåß á öé å ñþ èç êå óôç ìå ëÝ ôç ôùí Ýñ -ãùí ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò êáé ôùí äá óêÜ ëùí ôçò Á íá ãÝí íç óçò. Á ðü ôá ðñþ ôá ôïõ Ýñ ãá öÜ íç êå ç é êá íü -ôç ôÜ ôïõ íá îå ðåñ íÜ ôéò äå óìåý óåéò ôïõ õ ëé êïý, óôï ï ðïß ï êáé ìå ôÝ öå ñå ëå ðôÝò åê öñá óôé êÝò ðïé ü -ôç ôåò. Ðï ëý ãñÞ ãï ñá å îå ëß ÷èç êå, êáé ç óôá äé ï äñï ìß á ôïõ öÜ íç êå ü ôé èá Þ ôáí ëá ìðñÞ. Må ôçí å íôõ -ðù óé á êÞ ôå÷ íé êÞ å ðé äå îé ü ôç ôÜ ôïõ êá ôüñèùóå íá á ðï äþ óåé óôá Ýñ ãá ôïõ ëå ðôÝò øõ ÷ï ëï ãé êÝò êá ôá -óôÜ óåéò. Ó’ áõ ôÜ ôï ðï èå ôåß ôéò êå íôñé êÝò öé ãïý ñåò óå Ý íá óý íï ëï á ðü äé á óðá óìÝ íåò êáé ôá ñáã ìÝ -íåò ìÜ æåò õ ëé êïý êáé å ðé ôõã ÷Ü íåé íá ðá ñïõ óé Ü óåé ü ÷é ôï ß äé ï ôï á íôé êåß ìå íï áë ëÜ ìé á å îáûëù ìÝ íç “åé-êü íá” ôïõ, äß íï íôáò Ý ôóé ôç äõ íá ôü ôç ôá óôç öá íôá óß á íá ìå ãé óôï ðïé Þ óåé ôá óõ íáéó èÞ ìá ôá ôïõ èå á -ôÞ. Ç Ýì öá óç ðïõ äç ìé ïõñ ãåß ôáé ìå ôéò á íôé èÝ óåéò ôçò óêé Üò êáé ôïõ öù ôüò áë ëÜ êáé ìå ôçí ðïé êé ëß áôùí õ ëé êþí óõì âÜë ëåé óôç äñá ìá ôé êÞ ðá ñïõ óß á óç ôïõ èÝ ìá ôïò.176


Åéê. 21. ÔæéÜí­ ËïñÝíôæï­ Ìðåñ­íß­íé­ (Gian­ Lorenzo­ Bernini,­ 1598-1680),­ 'Hïóßá­Ëïõ­íôï­âß­êá­Áë­ìðåñ­ôü­íé”­(1671-1674),­ìÜñ­ìá­ñï,­Pþ­ìç,­¢ãé­ïòÖñá­ãêß­óêïò­óôç­Ñß­ðá.Tï Ü ãáë ìá ôçò ï óß áò åß íáé ôï ðï èå ôç ìÝ íï óôï âÜ èïò ôïõ ðá ñåê êëç óéïý ôçòïé êï ãÝ íåé áò ôùí Aëôé Ý ñé óôçí åê êëç óß á ôïõ Aãß ïõ Öñá ãêß óêïõ óôç Ñß ðá ôçòPþ ìçò. H ôï ðï èÝ ôç óç ôïõ ãëõ ðôïý óôï ðá ñåê êëÞ óé, ç ðñï ï ðôé êÞ ïñ ãÜ íù óçôïõ ÷þ ñïõ, ï öù ôé óìüò ðïõ ìðáß íåé á ðü ôï êñõ öü ðá ñÜ èõ ñï óôá á ñé óôå ñÜôïõ Ýñ ãïõ å íôåß íïõí ôç èå á ôñé êÞ ðá ñïõ óß á óÞ ôïõ. O èå á ôÞò åß íáé õ ðï ÷ñå ù -ìÝ íïò, á ðü ôç èÝ óç óôçí ï ðïß á âñß óêå ôáé ôï Ýñ ãï, íá á êï ëïõ èÞ óåé ìß á óõ -ãêå êñé ìÝ íç ï ðôé êÞ äé á äñï ìÞ, ðïõ åß íáé ï Ü îï íáò ôïõ ðá ñåê êëç óéïý. Tï Ýñ -ãï “áé÷ìáëùôßæåé” ôç óôéã ìÞ êá ôÜ ôçí ï ðïß á ç ï óß á å ãêá ôá ëåß ðåé ôçí å ðß ãåé áæù Þ. Tï êå öÜ ëé ðïõ ðé Ý æåé ôï ìá îé ëÜ ñé êáé ç óý óðá óç ôùí ÷å ñé þí ôçò ôï íß -æïõí ìå é äé áß ôå ñç Ýì öá óç ôçí å íá ãþ íé á ðñï óðÜ èåé á ôçò ôå ëåõ ôáß áò óôéã ìÞòôïõ áí èñþ ðïõ. Èá ìðï ñïý óå íá ðåé êá íåßò ü ôé ç ï óß á êÜ íåé ìé á á ðå ãíù óìÝ -íç ðñï óðÜ èåé á íá êñá ôç èåß óôç æù Þ. H ìïñ öÞ åß íáé ôï ðï èå ôç ìÝ íç å ðÜ íù óåÝ íá âù ìü, åíþ á ðü êÜ ôù á êñé âþò âñß óêå ôáé ìéá óáñ êï öÜ ãïò. Tï ý öá óìá(á ðü ÷ñù ìá ôé óôü ìÜñ ìá ñï), êá èþò ðÝ öôåé, äç ìé ïõñ ãåß Ý íá óýí äå óìï á íÜ -ìå óá óôá äý ï óôïé ÷åß á. Ç å ðé ìÝ ëåé á ìå ôçí ï ðïß á Ý ÷ïõí á ðï äï èåß ïé ëå ðôï -ìÝ ñåé åò ôïõ õ öÜ óìá ôïò, ôïõ ìá îé ëá ñé ïý, ôùí ðÝ ðëùí, ôùí êé íÞ óå ùí ôçò ï -óß áò, âñß óêå ôáé óå á íôß èå óç ìå ôçí ðíåõ ìá ôé êÞ Ý îáñ óç ðïõ á ðï ôõ ðþ íå ôáéóôçí Ýê öñá óç ôïõ ðñï óþ ðïõ. Óå ü ëç ôçí ðå ñß ï äï ôïõ Mðá ñüê ï èñç óêåõ -ôé êüò ìõ óôé êé óìüò å íé ó÷ý å ôáé êáé á ðü ôçí á ãé ï ðïß ç óç íÝ ùí ðñï óþ ðùí óôçíKá èï ëé êÞ Åê êëç óß á. Tá ï ñÜ ìá ôá êáé ïé óôéã ìÝò Ýê óôá óçò, ðïõ ðñï êá ëïý íôáéá ðü ôç âá èé Ü èñç óêåõ ôé êÞ êá ôÜ íõ îç êáé ðß óôç, óõ íá íôþ íôáé óõ÷ íÜ óôéò êá èç -ìå ñé íÝò äé ç ãÞ óåéò ôùí áí èñþ ðùí ôçò å ðï ÷Þò.Åéê. 22. Ìðåñ­íß­íé,­“H­áñ­ðá­ãÞ­ôçò­Ðåñ­óå­öü­íçò”­(1621-1622),­ìÜñ­ìá­ñï,­ý­øïò­2,55­ì.,­Pþ­ìç,­âßëá­Mðïñ­ãêÝ­æå.×á ñá êôç ñé óôé êü Ýñ ãï ôçò å ðï ÷Þò Ìðá ñüê, ü ðïõ ðá ñïõ óé Ü æï íôáé êá ôÜ ôÝ ôïé ïôñü ðï ç óõ ìðëï êÞ ôùí ìïñ öþí, ç ðï ëõ á îï íé êü ôç ôá êáé ç ðå ñé óôñï öÞ ôïõò,þ óôå íá á ðï ôå ëÝ óïõí Ý íá óý ìðëåã ìá ðå ñß âëå ðôï, ãå ìÜ ôï êß íç óç êáé Ý íôï íçèå á ôñé êü ôç ôá.2223Åéê. 23. Mðåñ­íß­íé,­“H­Ýê­óôá­óç­ôçò­Aãß­áò­Èç­ñå­óß­áò”­(1645-1652),­ìÜñ­ìá­ñï,ý­øïò­3,50­ì.,­Pþ­ìç,­åê­êëç­óß­á­ÓÜ­íôá­Ìá­ñß­á­íôå­ëá­Âé­ôü­ñé­á.­Ôá ãëõ ðôÜ Ýñ ãá ôïõ Ìðåñ íß íé, ìå ôçí á ðü äï óç ôçò êß íç óçò, ôçí å ðå îåñ ãá -óßá ôïõ õ ëé êïý êáé ôçí Ýì öá óç óôçí ðëá óôé êü ôç ôá, äç ìé ïõñ ãïýí ôçí å íôý ðù -óç ü ôé ç ìÜ æá å îáûëþ íå ôáé. Óôï Ýñ ãï áõ ôü, ðïõ åß íáé ìß á á ðü ôéò ðé ï å íôõ -ðù óé á êÝò äç ìé ïõñ ãß åò ï ëü êëç ñïõ ôïõ 17ïõ áé þ íá, ç Aãß á Èç ñå óß á åé êï íß -æå ôáé ôç óôéã ìÞ å íüò èåß ïõ ï ñÜ ìá ôïò êá ôÜ ôï ï ðïß ï ´Áã ãå ëïò Êõ ñß ïõ åì öá -íß æå ôáé ìðñï óôÜ ôçò êáé ìå âÝ ëïò ìå ÷ñõ óÞ áé÷ ìÞ ôçí õ ðï âÜë ëåé óå äï êé ìá -óß á. Ç óýí èå óç ôïõ Ýñ ãïõ á êï ëïõ èåß ôçí ðå ñé ãñá öÞ ðïõ Ý êá íå ãé á ôï ãå ãï -íüò ç ß äé á ç Èç ñå óß á. Tï Ýñ ãï åß íáé ôï ðï èå ôç ìÝ íï óå ìé á êüã ÷ç, êáé ôï öùòðÝ öôåé å ðÜ íù óôï ðñü óù ðï ôçò Á ãß áò á ðü ìé á êñõ öÞ ðç ãÞ, á ðü øç ëÜ. “ÇÝê óôá óç ôçò Á ãß áò Èç ñå óß áò ” ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðü ôçí Ý íôï íç ðëá óôé êü ôç ôá,ôá ðïë ëÜ öù ôåé íÜ êáé óêï ôåé íÜ óç ìåß á, ôá äé á öï ñå ôé êÜ õ ëé êÜ êáé ôá ðï ëý ðëï -êá áñ ÷é ôå êôï íé êÜ óôïé ÷åß á. H áñ ÷é ôå êôï íé êÞ äé á ìïñ öþ íåé ôïí ðå ñé âÜë ëï íôá÷þ ñï ôïõ ãëõ ðôïý, äß íï íôáò Ý ôóé ôçí áßó èç óç å íüò äñá ìá ôé êïý Ýñ ãïõ ðïõðáß æå ôáé ìðñï óôÜ óôá ìÜ ôé á ôïõ èå á ôÞ.177


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÅéê. 24. Mðåñ­íß­íé,­Ðëá­ôåß­á­ôïõ­Aãß­ïõ­ÐÝ­ôñïõ­(1657-1663),­Ñþìç,­Bá­ôé­êá­íü.Óôá áñ ÷é ôå êôï íé êÜ Ýñ ãá ôïõ Ìðåñ íß íé ç ìÜ æá ÷Ü íåé ôçí õ ðü óôá óÞ ôçò ìÝ óá á ðü ôïí å -ðé äÝ îé ï ÷åé ñé óìü ôùí õ ëé êþí êáé ôùí ü ãêùí. ´Ï óïí á öï ñÜ ôï ðå ñé óôý ëé ï ôçò åê êëç óß -áò ôïõ Á ãß ïõ ÐÝ ôñïõ óôç Ñþ ìç, ðñü ôåé íå ìé á å íôõ ðù óé á êÞ ëý óç ôïõ ÷þ ñïõ ãý ñù á ðüôï ìå ãá ëü ðñå ðï êôß ñé ï, äç ìé ïõñ ãþ íôáò Ý íá ðï ëå ï äï ìé êü êáé óõì âï ëé êü óç ìåß ï Ý íù óçòá íÜ ìå óá óôï ìíç ìåß ï êáé ôçí ðü ëç, á íÜ ìå óá óôï íá ü êáé ôï åê êëç óß á óìá. Ôï ðå ñé óôý -ëé ï åß íáé ìé á áë ëç ãï ñé êÞ ìïñ öÞ: ôá “ìðñÜ ôóá” ôçò åê êëç óß áò á íïß ãïõí, ãé á íá á ãêá ëéÜ -óïõí êáé íá äå ÷ôïýí ü ëïõò ôïõò ðé óôïýò ôçò ïé êïõ ìÝ íçò. Ç åë ëåé øï åé äÞò ìïñ öÞ ôïõ ü -÷é ìü íï ôï íß æåé ôç ìå ãá ëï ðñå ðÞ åß óï äï ôçò åê êëç óß áò, áë ëÜ äç ìé ïõñ ãåß ìé á ôå ñÜ óôé áðëá ôåß á, Ý íá ÷þ ñï óõ ãêÝ íôñù óçò ôùí ðé óôþí êáé ìé á å íôõ ðù óé á êÞ äé á äï ÷Þ ÷þ ñùí.178


Åéê. 26. Mðåñ­íß­íé,­ É­å­ñü­ êïõ­âïý­êëé­ï­ Á­ãß­ïõÐÝ­ôñïõ­(1633),­´Aãé­ïò­ÐÝ­ôñïò.Ìå ôéò å ðåì âÜ óåéò ðïõ ðñáã ìá ôï ðïß ç óå ïÌðåñ íß íé óôï å óù ôå ñé êü ôïõ Á ãß ïõ ÐÝ ôñïõóôç Ñþ ìç êá ôÜ öå ñå íá á ðï äþ óåé ìå å íôõ ðù -óé á êü ôñü ðï ôá é äá íé êÜ, ôéò ðñïó äï êß åò êáéôéò ðíåõ ìá ôé êÝò å ðé äé þ îåéò ôçò ðá ðé êÞò Ñþ -ìçò. Óôï êÝ íôñï ôçò åê êëç óß áò, êÜ ôù á ðü ôïíôå ñÜ óôé ï èü ëï, ïé ôÝó óå ñéò êß ï íåò ðïõ óôç -ñß æïõí ôï é å ñü êïõ âïý êëé ï å ðÜ íù á ðü ôïíôÜ öï ôïõ Á ãß ïõ ÐÝ ôñïõ “óôñï âé ëß æï íôáé” ãý -ñù á ðü ôïí Ü îï íÜ ôïõò, ôï íß æïõí ôçí êß íç óçêáé äç ìé ïõñ ãïýí ìå ôçí å ëé êï åé äÞ ôïõò ìïñ -öÞ ìé á óõ íå ÷þò áõ îá íü ìå íç ôá ëÜ íôåõ óç,ðïõ ìå ãé óôï ðïé åß ôéò á íôá íá êëÜ óåéò ôïõìðñïý íôæïõ êáé ôïõ ÷ñõ óïý. Ç èÝ á óç áõ ôïýôïõ å íôõ ðù óé á êïý Ýñ ãïõ ðñï êá ëåß æù ç ñÞ Ýê -ðëç îç óôïí ðñï óêõ íç ôÞ êáé ôïí ï äç ãåß óåøõ ÷ï ëï ãé êÞ Ý íôá óç.Åéê. 25. Ìðåñ­íß­íé, “ÊñÞ­íç­ ôïõ­ Ôñß­ôù­íá”(1642-1643),­Ñþ­ìç.Óôéò êñÞ íåò ðïõ êá ôá óêåý á óå óôç Ñþ ìç ïÌðåñ íß íé âñÞ êå Üë ëç ìé á åõ êáé ñß á ãé á íá åê -öñÜ óåé ôï ðï ëý ðëåõ ñï ôá ëÝ íôï ôïõ. Óõí äý á -óå ìå áñ ìï íé êü ôñü ðï ôç öý óç, ôá õ ëé êÜ, ôïöùò êáé ôï ÷þ ñï ôçò ðü ëçò. Á íôé ëáì âá íü -ôáí ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ìÝ óá á ðü ôï ìÜ ôé ôïõãëý ðôç, êáé ç êß íç óç, ï ðëïý ôïò ôùí äé á êï -óìç ôé êþí óôïé ÷åß ùí, ç Ýê öñá óç ôùí óõ íáé -óèç ìÜ ôùí êáé ï áõ èïñ ìç ôé óìüò ôùí ãëõ -ðôþí ôïõ åì öá íß æï íôáí êáé óôéò áñ ÷é ôå êôï íé -êÝò ôïõ äç ìé ïõñ ãß åò.179


ÃËÙÓ ÓÁ ÑÉTá­ðé­óå­ñß­Þ­ôá­ðå­ôóá­ñß­á: ×åé ñï ðïß ç ôï ý öá óìá ìå ôï ï ðïß ï äé á êï óìïý íôáé êáé å ðåí äý ï íôáé å óù ôå ñé êÜ ïéôïß ÷ïé ìé áò êá ôïé êß áò. Óôéò áñ ÷Ýò ôïõ 15ïõ áé þ íá é äñý èç êáí ðïë ëÜ ôá ðç ôïõñ ãåß á óôçí Eõ ñþ ðç, å íþ ïéóðïõ äáé ü ôå ñïé Öëá ìáí äïß æù ãñÜ öïé Ý êá íáí ó÷Ý äé á ãé á ôá ðé óå ñß. Óç ìá íôé êÞ åß íáé ç ôá ðç ôïõñ ãß á Ãêï -ìðëÝí, ðïõ é äñý èç êå óôï Ðá ñß óé óôéò áñ ÷Ýò ôïõ 17ïõ áé þ íá.Ñå­á­ëé­óìüò:­O ü ñïò ÷ñç óé ìï ðïé åß ôáé óôéò åé êá óôé êÝò ôÝ÷ íåò ãé á íá äç ëþ óåé ôçí á ðåé êü íé óç ìïñ öþí, á íôé -êåé ìÝ íùí êáé ãå íé êÜ ôçò öý óçò ü ðùò ðñáã ìá ôé êÜ åé íáé ç ü ðùò âé þ íï íôáé êá èç ìå ñé íÜ á ðü ôïí Üí èñù ðï.Ï ñå á ëé óìüò ðáßñ íåé äé á óôÜ óåéò êáë ëé ôå÷ íé êïý êé íÞ ìá ôïò ôï 19ï áé þ íá.Bå­íôïõ­ôß­óôé: O ü ñïò ðñï Ýñ ÷å ôáé á ðü ôçí é ôá ëé êÞ ëÝ îç “veduta” ðïõ äç ëþ íåé ôç æù ãñá öé êÞ ðá ñïõ óß á óçå íüò ôï ðß ïõ Þ å íüò èÝ ìá ôïò óôï ï ðïß ï ôï ôï ðß ï êõ ñé áñ ÷åß. “Âå íôïõ ôß óôé” ï íï ìÜ æï íôáí å ðß óçò ïé êáë ëé ôÝ -÷íåò ïé ï ðïß ïé å êôå ëïý óáí Ýñ ãá ìå èÝ ìá äé Ü öï ñåò á ðü øåéò ðü ëå ùí, å ñåé ðß ùí Þ ôï ðß ùí. H á êñß âåé á óôçíá ðü äï óç ôçò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò Þ ôáí Ý íá èå ôé êü óôïé ÷åß ï óôá Ýñ ãá ôçò ôï ðé ï ãñá öß áò, áë ëÜ óé ãÜ óé ãÜ å ðé -êñÜ ôç óáí êáé ï ñé óìÝ íåò å ëåõ èå ñß åò, é äß ùò óôçí á ðåé êü íé óç ôçò öý óçò Þ ôùí áí èñþ ðùí. Óôï äåý ôå ñï ìé -óü ôïõ 17ïõ áé þ íá ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò äç ìé ïýñ ãç óáí íÝ åò óõí èÝ óåéò ôï ðß ùí ìå öá íôá óôé êÜ óôïé ÷åß á, ôá ï íï -ìá æü ìå íá “êá ðñß ôóé á”.Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ­-­ÄÑÁ­ÓÔÇ­ÑÉ­Ï­ÔÇ­ÔÅÓ­1. Ðïé á åß íáé ôá êõ ñé ü ôå ñá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçò ôÝ÷ íçò ôçò Aíá ãÝí íç óçò êáé ôïõ Mðá ñüê; Á íá öÝ -ñå ôå ôéò óç ìá íôé êü ôå ñåò ï ìïé ü ôç ôåò êáé äé á öï ñÝò ôïõò.2. Ìðï ñåß ôå íá êÜ íå ôå Ý íáí êá ôÜ ëï ãï ôùí ÷á ñá êôç ñé óôé êþí ôçò æù ãñá öé êÞò Ìðá ñüê;3. Ðþò áé ôé ï ëï ãåß ôå ôç ÷ñÞ óç ôçò äé á ãþ íé áò óýí èå óçò óôç æùãñáöéêÞ Ìðá ñüê;4. Óõ æç ôÞ óôå ãé á ôç ÷ñÞ óç ôùí õ ëé êþí óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ êáé óôç ãëõ ðôé êÞ ôïõ Ìðá ñüê.5. Âñåß ôå á ðü éóôïñéêÝò ðç ãÝò ðëç ñï öï ñß åò ãé á ôçí êá èç ìå ñé íÞ æù Þ ôïõ Ëïõ äï âß êïõ ÉÄ´ êáé ôçòÁõ ëÞò ôïõ êáé óõíäõÜóôå ôåò ìå ôï áíÜêôïñï ôùí Âåñóáëëéþí.180


12ÍÅÏÊËÁÓÉÊÉÓÌÏÓ181


182Á­íôü­íé­ï­Êá­íü­âá,­‘“Eñù­ôáò­êáé­Øõ­÷Þ”­(1787-1793),­ìÜñ­ìá­ñï,­Ðá­ñß­óé,­Ëïý­âñï.


12. ÍÅÏÊËÁÓÉÊÉÓÌÏÓÓôï äåý ôå ñï ìé óü ôïõ 18ïõ áé þ íá óôçí Åõ ñþ ðçç öé ëï óï öß á ôïõ Äé á öù ôé óìïý ï äÞ ãç óå óôç äé á -ìüñ öù óç íÝ ùí á íôé ëÞ øå ùí ãé á ôïí êü óìï, ïé ï ðïß -åò óôç ñß ÷ôç êáí óôç ëï ãé êÞ êáé óôçí ðß óôç ãé á ôç äé -áñ êÞ áí èñþ ðé íç ðñü ï äï. Ç å ðé óôç ìï íé êÞ Ý ñåõ íáá íïßãåé íÝ oõò äñü ìïõò, å íþ ïé áë ëá ãÝò óôéò ðï ëé -ôé êÝò, ïé êï íï ìé êÝò êáé êïé íù íé êÝò äï ìÝò ôùí êñá -ôþí åß íáé ðï ëý ìå ãÜ ëåò. Ç å îÝ ëé îç ôçò ôå÷ íï ëï ãß áòêáé ïé å öåõ ñÝ óåéò óôï ÷åý ïõí óôçí åõ ôõ ÷ß á ôïõ áí -èñþ ðïõ êáé ôçò áí èñþ ðé íçò êïé íù íß áò.Ôï ðñþ ôï ìé óü ôïõ 19ïõ áé þ íá ï äõ ôé êüò êü -óìïò ãíù ñß æåé ìé á óåé ñÜ á ðü ñé æé êÝò á íá êá ôá ôÜ -îåéò. H Ãáë ëé êÞ Å ðá íÜ óôá óç (1789-1796) èÝôåé íÝ -åò âÜ óåéò óôçí ïñ ãÜ íù óç ôçò êïé íù íß áò, ôçò ðï ëé -ôåß áò êáé ôïõ êñÜ ôïõò, êá èþò êáé óôç ó÷Ý óç ôïõáí èñþ ðïõ ìå ôï êïé íù íé êü óý íï ëï. Ôá äé êáé þ ìá ôáôïõ áí èñþ ðïõ, ç á ôï ìé êÞ å ëåõ èå ñß á, ç Ýí íïé á ôïõÝ èíïõò êáé ôïõ å ëåý èå ñïõ ðï ëß ôç, ç ðï ëé ôé êÞ á ñå -ôÞ êáé ç óõë ëï ãé êÞ ðñü ï äïò ÷á ñá êôç ñß æïõí ôï ôÝ -ëïò ôïõ 18ïõ êáé ôçí áñ ÷Þ ôïõ 19ïõ áé þ íá. Ç ñá -ãäáß á åê âé ï ìç ÷Ü íé óç, ðïõ îå êß íç óå á ðü ôçí Áã ãëßáêáé óôç ñé æü ôáí óôéò óõ íå ÷åßò ðñï ü äïõò ôçò å ðé óôÞ -ìçò êáé ôçò ôå÷ íé êÞò, êá èþò êáé ç á íÜ ðôõ îç ôïõ å -ìðï ñß ïõ ï äÞ ãç óáí óå ìéá íÝ á êá ôá íï ìÞ ôïõ êÝñ -äïõò êáé óôçí êïé íù íé êÞ Ü íï äï ôçò á óôé êÞò ôÜ îçò.ÐëÞ èç êü óìïõ óõ ãêå íôñþ íï íôáé óôéò ðü ëåéò, ïéïðïßåò ãíù ñß æïõí ôå ñÜ óôé á á íÜ ðôõ îç. NÝ ïé êü óìïéá íá êá ëý ðôï íôáé êáé êáé íïý ñé åò á ðïé êß åò ðñï óôß èå -íôáé óôá êñÜôç ôçò Eõ ñþ ðçò.Ìå ôïí ü ñï “Nå ï êëá óé êé óìüò ” åí íï ïý ìå ôï ñåý -ìá ôçò ôÝ÷ íçò ðïõ å ðé êñÜ ôç óå á ðü ôï 1750 ðå ñß -183


184H Áéó èç ôé êÞ, ùò Ý íáò é äé áß ôå ñïò ôï ìÝ áò ôçò öé ëï óï -öß áò, ìå ëå ôÜ ôçí ôÝ÷ íç á íá ðôýó óï íôáò ôï èå ù ñç ôé êüðñï âëç ìá ôé óìü ôçò. Äé á ìïñ öþ èç êå óôá ìÝ óá ðå ñß -ðïõ ôïõ 18ïõ áé þ íá á ðü ôïí Á. Ìðá ïõì ãêÜñ ôåí(1714-1762) êáé óõí äÝ åé ôçí êáë ëé ôå÷ íé êÞ Ýê öñá óç ìåôçí áí èñþ ðé íç óêÝ øç. Ç Áéó èç ôé êÞ á ó÷ï ëåß ôáé ìå ôçèå ù ñß á ôïõ “ù ñáß ïõ” êáé ôá óõ íáéó èÞ ìá ôá ðïõ áõ ôüãåí íÜ óôïí Üí èñù ðï. ´Å ôóé, ç ôÝ÷ íç åì öá íß æå ôáé ùòÝíáò ôï ìÝ áò ôçò ðíåõ ìá ôé êÞò á íá æÞ ôç óçò ôïõ áí -èñþ ðïõ, îå ÷ù ñé óôüò á ðü ôçí å ðé óôÞ ìç êáé ôçí ç èé êÞ.Áí ëïé ðüí óôü ÷ïò ôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò äç ìé ïõñ ãß áò åß -íáé ç ðñáã ìÜ ôù óç ôïõ ù ñáß ïõ, ç Aéó èç ôé êÞ ìå ëå ôÜ ôïùñáß ï å êåß ü ðïõ åì öá íß æå ôáé, äç ëá äÞ óôá Ýñ ãá ôÝ -÷íçò.ðïõ Ý ùò ôéò ðñþ ôåò äå êá å ôß åò ôïõ 19ïõ áé þ íá êáéå îÝ öñá óå ôï èå ù ñç ôé êü ðñï âëç ìá ôé óìü ôçò å ðï -÷Þò, ôçí å ðá íá óôá ôé êÞ ïñ ìÞ êáé ôá õ øç ëÜ ï ñÜ ìá -ôá ôçò êïé íù íß áò. Óýì öù íá ìå ôéò áñ ÷Ýò ôïõ Äé á -öù ôé óìïý, êÜ èå å ðé óôç ìï íé êÞ å îÝ ëé îç èá Ý ðñå ðåíá ï äç ãåß ôïí Üí èñù ðï óôçí á èù ü ôç ôá ðïõ ÷á ñá -êôÞ ñé æå ôá ðñù ôü ãï íá üíôá êáé óôç äç ìé ïõñ ãß á å -íüò êü óìïõ óôïí ï ðïß ï èá êõ âåñ íÜ ï íü ìïò ôçòëï ãé êÞò êáé ôçò é óü ôç ôáò. Ôá Ýñ ãá ôÝ÷ íçò ôçò êëá -óé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò, óýì öù íá ìå ôç öé ëï óï öß á ôçòå ðï ÷Þò, èá ìðï ñïý óáí íá á ðï ôå ëÝ óïõí ôï ðñü ôõ -ðï áõ ôÞò ôçò èå ù ñç ôé êÞò óêÝ øçò. Ç ìß ìç óç ôçòáñ ÷áé ü ôç ôáò èá ï äç ãïý óå Ý ôóé óôï ðëç óß á óìá ôçòá ðëü ôç ôáò ôçò öý óçò, ü ðïõ êõ ñé áñ ÷åß ôï á ëç èé íü,ôï ìÝ ôñï êáé ï êá íü íáò, ìå á ðï ôÝ ëå óìá ôçí ç èé êÞêáé ôçí ðï ëé ôé êÞ á íá ãÝí íç óç ôçò áí èñù ðü ôç ôáò. Håë ëç íé êÞ ôÝ÷ íç á íá ãíù ñß æå ôáé ùò ï “é äá íé êüò ôý -ðïò ” êáé, ìÝ óá á ðü ôç ìß ìç óÞ ôçò, ï êáë ëé ôÝ÷ íçòôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý óôï ÷åý åé óôç ìß ìç óç ôçò öý -óçò êáé óõ íå ðþò ôïõ é äå þ äïõò. Ùò åê ôïý ôïõ, ç ìß -ìç óç áõ ôïý ôïõ “é äá íé êïý ôý ðïõ” ìðï ñåß íá äé á öõ -ëÜ îåé ôéò áéó èç ôé êÝò êáé ôéò ç èé êÝò á îß åò ðïõ äå ÷Ü -èç êáí ìå ôï ðÝ ñá óìá ôïõ ÷ñü íïõ. Ôï ìå ãá ëåß ï ôçòøõ ÷Þò, ç ï ìïñ öé Ü ôùí óù ìÜ ôùí, ïé ç èé êÝò á îß åò, çðï ëé ôé êÞ á ñå ôÞ, ç ìå ëù äé êü ôç ôá ôçò ãëþó óáò, ôïêëß ìá åß íáé ôá óôïé ÷åß á óôá ï ðïß á âá óß æå ôáé ç ôå ëåé -ü ôç ôá ôùí Ýñãùí ôçò åë ëç íé êÞò ôÝ÷ íçò êá ôÜ ôï Âßí -êåë ìáí (J.J. Winckelmann, 1717-1768), ôïí êõ ñé ü -ôå ñï èå ù ñç ôé êü ôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý. Ôá Ýñ ãá ôùíêáë ëé ôå÷ íþí èá Ý ðñå ðå íá äé á ðï ôß æï íôáé á ðü ôçí“åõ ãå íé êÞ á ðëü ôç ôá êáé ôï Þ ñå ìï ìå ãá ëåß ï” ôùí Ýñ -ãùí ôçò êëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò. H åë ëç íé êÞ áë ëÜêáé ç ñù ìáúêÞ áñ ÷áé ü ôç ôá á ðï ôÝ ëå óáí áéó èç ôé êÜáë ëÜ êáé ç èé êÜ ðñü ôõ ðá, êáé ï äÞ ãç óáí óå ðïë ëÝòèå ù ñç ôé êÝò äé á ìÜ ÷åò, äé åê äé êþ íôáò ðü ôå ç ìß á êáéðü ôå ç Üë ëç ôá ðñù ôåß á ôçò ôÝ÷ íçò. Ôá êñé ôÞ ñé áåîáñ ôéüíôáí êÜ èå öï ñÜ á ðü ôéò é óôï ñé êÝò å ðé ëï ãÝòôùí êïé íù íé þí. Ãé á ðá ñÜ äåéã ìá, ç äç ìï êñá ôé êÞ ðå -ñß ï äïò ôçò ñù ìáúêÞò é óôï ñß áò èå ù ñÞ èç êå ðñü ôõ -ðï ãéá ôç Ãáë ëé êÞ Å ðá íÜ óôá óç, å íþ ç áõ ôï êñá ôï -ñé êÞ Pþ ìç õ ðÞñ îå ôï ðñü ôõ ðï ôçò íá ðï ëå ü íôåé áòÃáë ëß áò.Ãé á ôïõò íÝ ïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò ôçò Ãáë ëß áò, ôçòAããëß áò êáé ôçò Ãåñ ìá íß áò ôï ôá îß äé óôç Íü ôé á Eõ -ñþ ðç á ðï ôå ëïý óå ìÝ ñïò ôçò åê ðáß äåõ óÞò ôïõò.Añ÷é ôÝ êôï íåò, æù ãñÜ öïé, ãëý ðôåò ôá îß äå õáí óôéòêïéôßäåò ôùí áñ÷áßùí ðï ëé ôé óìþí êáé ôñï öï äï -ôïýóáí ôç öá íôá óß á ôïõò, å íþ ôáõ ôü ÷ñï íá å ðé äß -äï íôáí óå ìé á ëåðôïìåñÞ ìå ëÝ ôç ôùí áñ ÷áé ï ôÞ ôùí.Ðá ñÜë ëç ëá, ïé áñ ÷áé ï ëï ãé êÝò á íá óêá öÝò óôçí Ç -ñÜ êëåé á êáé ôçí Ðï ìðçß á Ýöåñáí óôçí å ðé öÜ íåé áíÝ á åõ ñÞ ìá ôá êáé óõ íå ðþò íÝ åò åõ êáé ñß åò ìå ëÝ ôçòôùí áñ ÷áé ü ôå ñùí ðï ëé ôé óìþí. Ç ðñï óÝã ãé óç ôçòêëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò óõ íï äåõüôáí á ðü ôçí ðß óôçóôá óýã ÷ñï íá é äá íé êÜ êáé óôç óýã ÷ñï íç ðñáã ìá ôé -êü ôç ôá ôùí å èíþí, ðïõ äéáìïñöþèçêáí óôçí áñ ÷Þôïõ 19ïõ áé þ íá.Ï Nå ï êëá óé êé óìüò á íôé ôß èå ôáé óôïí õ ðåñ âï ëé êü÷á ñá êôÞ ñá êáé óôçí ðï ëý ðëï êç Ýê öñá óç ôçò ôÝ -÷íçò ôïõ Mðá ñüê, êá èþò êáé óôçí å ëá öñü ôç ôá êáéôç äé Ü óðá óç ôçò ìïñ öÞò ôïõ Pï êï êü. Eðé äé þ êåé ôçìå ôÜ äï óç ôùí áéó èç ôé êþí áñ ÷þí ðïõ ðç ãÜ æïõíáðü ôçí ðß óôç óôçí áñ ìï íß á ôçò öý óçò, óôç ëï ãé êÞêáé óôçí á íôá íÜ êëá óç ôçò ç èé êÞò äé áý ãåé áò, ôçòáðëü ôç ôáò, ôçò êÜ èáñ óçò.Áñ÷éôåêôïíéêÞÏ ëü êëç ñç ç ìïñ öÞ ôïõ åë ëç íé êïý íá ïý á íôé -ãñÜ öå ôáé óôéò áñ ÷é ôå êôï íé êÝò äç ìé ïõñ ãß åò ôïõ Íå -


Åéê. 1. AâÜ­Ëï­æé­Ý­(Laugier),­Ðñï­ìå­ôù­ðß­äá­á­ðü­ôï­âé­âëß­ï­ôïõ“Äï­êß­ìé­ï­ãé­á­ôçí­Añ÷é­ôå­êôï­íé­êÞ”­(1753).Ìé á ãõ íáé êåß á ìïñ öÞ ðïõ ðáñéóôÜíåé ôçí Áñ ÷é ôå êôï íé êÞ äåß÷ -íåé ìå ôï ÷Ý ñé ôçò ìé á ðñù ôü ãï íç êá ëý âá. Áõ ôü ôï á ðëü áí -èñþ ðé íï êá ôá óêåý á óìá, ìå ôá á ðÝ ñéô ôá óôïé ÷åß á ôïõ, ôéò êá -ôá êü ñõ öåò êï ëü íåò êáé ôá ï ñé æü íôé á äï êÜ ñé á, á íôé ðñï óù -ðåýåé ôï ëï ãé êü ôñü ðï ãÝí íç óçò ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò. Óýì öù -íá ìå ôïí Á âÜ Ëï æé Ý, ç ìïñ öÞ ôùí åë ëç íé êþí íá þí ðç ãÜ æåéá ðü ôç ìïñ öÞ ôçò êá ëý âáò êáé óõ íå ðþò ç ìß ìç óç å íüò åë -ëç íé êïý íá ïý äåí åß íáé ôß ðï ôá Üë ëï á ðü ôç ìß ìç óç á ðëþí êá -ôá óêåõ þí ðïõ âá óß æï íôáé óôïõò èåìåëéþäåéò êá íü íåò ïñ ãÜ -íù óçò ôçò öý óçò.Åéê. 2. Ôæé­ï­âÜ­íé­ Ìðá­ôß­óôá­ Ðé­ñá­íÝ­æé­ (Giovanni­ BattistaPiranesi,­1720-1778), Ôï­Êï­ëïó­óáß­ï­ôçò­Ñþ­ìçò,­á­ðüôç­óõë­ëï­ãÞ­ôùí­÷áë­êï­ãñá­öé­þí­ìå­èÝ­ìá­“´Ï­øåéò­”­ôçòÑþ­ìçò.­O É ôá ëüò ÷á ñÜ êôçò êáé áñ ÷é ôÝ êôï íáò Ðé ñá íÝ æé õ ðï óôÞ ñé æå ôïìå ãá ëåß ï ôçò ñù ìáúêÞò ôÝ÷ íçò, óå á íôß èå óç ìå ôï Ãåñ ìá íüé óôï ñé êü ôçò ôÝ÷ íçò Ãé ü ÷áí Ãé ü á êéì Âßí êåë ìáí ï ï ðïß ïò ðñÝ -óâåõ å ôçí õ ðå ñï ÷Þ ôçò åë ëç íé êÞò. Ãé á ôïí Ðé ñá íÝ æé ôï ìå ãá -ëåß ï ôçò ñù ìáúêÞò ôÝ÷ íçò êáé ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò åê öñÜ óôç -êå óôá äç ìü óé á Ýñ ãá êáé óôá ìå ãá ëï ðñå ðÞ êôß ñé á ôçò äç ìï -êñá ôé êÞò Pþ ìçò. Êá ôÜ ôçí Ü ðï øÞ ôïõ, ïé Pù ìáß ïé, á ðü ãï íïéôùí Eôñïý óêùí, êëç ñï íü ìç óáí á ðü áõ ôïýò ôïí á ðëü ôñü ðïêá ôá óêåõ Þò ôùí ïé êï äï ìç ìÜ ôùí, á ðï öåý ãï íôáò ôçí ðï ëõ -ðëï êü ôç ôá êáé ôç äé á êü óìç óç ôçò åë ëç íé êÞò ôÝ÷ íçò. Á ðü ôéò÷áë êï ãñá öß åò ôïõ Ðé ñá íÝ æé - äé Ü óç ìåò á êü ìá êáé óôçí å ðï -÷Þ ôïõ - ìðï ñïý ìå íá ðïý ìå ü ôé îå êß íç óå ç “ëá ôñåß á” êáé çìå ëÝ ôç ôùí áñ ÷áß ùí å ñåé ðß ùí ðïõ ÷á ñá êôÞ ñé óå ôï äåý ôå ñïìé óü ôïõ 18ïõ áé þ íá.185


3ï êëá óé êé óìïý. Ïé ñõè ìïß ôçò êëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç -ôáò, ìå ôÜ ôçí áì öé óâÞ ôç óÞ ôïõò á ðü ôï Mðá ñüê,÷ñç óé ìï ðïé ïý íôáé óýì öù íá ìå ôéò áñ ÷Ýò ôçò óõì -ìå ôñß áò êáé ôçò á íá ëï ãß áò ôùí ìå ñþí. Tá ÷á ñá êôç -ñé óôé êÜ ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ôïõ Nå ï êëá óé êé óìïý åß -íáé ç óôá èå ñü ôç ôá, ç óôé âá ñü ôç ôá êáé ç ìå ãá ëï -ðñÝ ðåé á êáé ðç ãÜ æïõí á ðü ôçí å ðé èõ ìß á íá äç ìé -ïõñ ãç èåß Ý íáò êü óìïò á ãíüò, á ðëüò êáé ìå ãá ëåé þ -äçò, á íôß óôïé ÷ïò ìå ôïí êëá óé êü. Ôá êôß ñé á äé á êñß -íï íôáé ãéá ôéò ìï íü ÷ñù ìåò, êá èá ñÝò å ðé öÜ íåé åò ìåôéò ãñáì ìé êÝò äé á êï óìÞ óåéò êáé ôá å ëÜ ÷é óôá á íÜ -ãëõ öá óôïé ÷åß á, ãéá ôá á å ôþ ìá ôá, ôéò å ëåý èå ñåò êé -ï íï óôïé ÷ß åò êáé ôéò Üë ëåò ëå ðôï ìÝ ñåé åò ðïõ á ðá -íôïýí óôïõò áñ ÷áß ïõò êëá óé êïýò íá ïýò.4Åéê. 3. Å­ôé­Ýí­-Ëïõß­Ìðïõ­ëÝ­(Etienne-Louis­BoullØe,­1728-1799),“Êå­íï­ôÜ­öé­ï­ôïõ­Nåý­ôù­íá”­(1780-1790),­ðå­íÜ­êé,­0,73­x0,49­ì.,­Ðá­ñß­óé,­Eèíé­êÞ­Bé­âëé­ï­èÞ­êç.´Å íá á ðü ôá ìå ãÜ ëá ïõ ôï ðé êÜ ó÷Ý äé á ôïõ Ìðïõ ëÝ, ü ðïõ ðá -ñïõ óé Ü æå ôáé ç äý íá ìç ôçí ï ðïß á åê ðÝ ìðåé ìé á á ðëÞ ìïñ öÞðïõ ðå ñé êëåß åé ìé á ìå ãÜ ëç é äÝ á. H ôå ëåé ü ôç ôá ôçò êå íÞò óöáß -ñáò ðå ñé êëåß åé óôï å óù ôå ñé êü ôçò ôçí ôå ëåé ü ôç ôá ôçò óêÝ øçòôïõ Nåý ôù íá. Tï êå íï ôÜ öé ï ôïõ Nåý ôù íá âñß óêå ôáé óôï êÝ -íôñï, å íþ óôçí ðå ñé öÝ ñåé á ôçò óöáß ñáò ìé êñÝò ôñý ðåò å ðé -ôñÝ ðïõí óôï öùò íá ìðåé êáé íá äþ óåé ôçí å íôý ðù óç ôïõ ïõ -ñá íïý. Óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôïõ Ìðïõ ëÝ èñé áì âåý ïõí ïé êá èá -ñÝò ìïñ öÝò (êý âïò, êý ëéí äñïò, óöáß ñá, êþ íïò, ðõ ñá ìß äá),å íþ äß íå ôáé é äé áß ôå ñç óç ìá óß á óôçí å íôý ðù óç ðïõ äç ìé ïõñ -ãåß ï ü ãêïò ôïõ êôé ñß ïõ óå óõí äõ á óìü ìå ôç óêé Ü êáé ôï öùò.Åéê. 4. ÔæÝéì­ò­Óôïý­áñ­ô,­Íß­êï­ëáò­PÝ­âåô­(James­Stuart,­1713-1788,­Nicholas­Revett,­1720-1804),­ó÷Ý­äé­ï­á­íá­ðá­ñÜ­óôá­óçò­ôïõ­Ðýñ­ãïõ­ôùí­AíÝ­ìùí­ôçò­AèÞíáò­(1762).­Å ðç ñå á óìÝ íïé á ðü ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôïõ Ðá ëÜ íôé ï áë ëÜ êáéá ðü ôçí êëá óé êÞ áñ ÷áé ü ôç ôá, ïé ‘Aããëïé óôñÝ öï íôáé ðé á ðñïòôçí EëëÜ äá. ´Å ôóé, ü ëï ôï 18ï áé þ íá óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôïõòêõ ñé áñ ÷ïýí ïé êëá óé êïß áñ ÷é ôå êôï íé êïß ñõè ìïß, ç ï ìïé ï ãÝ -íåéá êáé ç ìå ãá ëï ðñÝ ðåé á. Á ðü ôïõò ðñþ ôïõò ðïõ êÜ íïõíãíù óôÝò óôçí Áã ãëß á ôéò åë ëç íé êÝò áñ ÷áé ü ôç ôåò Þ ôáí ïé Óôïý -áñ ô êáé ÑÝ âåô, ïé ï ðïß ïé, ìå ôÜ ôï ôá îß äé ôïõò óôçí EëëÜ äá ôï1751, äç ìï óß åõ óáí ôï âé âëß ï ôïõò ìå ôßô ëï: Oé­áñ÷áé­ü­ôç­ôåòôùí­Aèç­íþí­ìå­ôñç­ìÝ­íåò­êáé­á­ðï­ôõ­ðù­ìÝ­íåò­á­ðü­ôïí­TæÝéì­òÓôïý­áñ­ô­êáé­ôïí­Nß­êï­ëáò­PÝ­âåô,­æù­ãñÜ­öïõò­êáé­áñ­÷é­ôÝ­êôï­íåò.­Hå ðé ôõ ÷ß á ôïõ âé âëß ïõ Þ ôáí Ü ìå óç. H å ðß äñá óç ôçò êëá -óé êÞò ôÝ÷ íçò åß íáé åì öá íÞò óôçí å îù ôå ñé êÞ äé á ìüñ öù óç ôùíêôé ñß ùí, áë ëÜ êáé óôéò äé á êï óìÞ óåéò ôùí å óù ôå ñé êþí ÷þ -ñùí, óôá Ý ðé ðëá, óôá õ öÜ óìá ôá, óôá êï óìÞ ìá ôá, á êü ìá êáéóôá ÷ôå íß óìá ôá êáé óôéò åí äõ ìá óß åò.186


5Åéê. 5. ÔæÝéì­ò­Ãïõ­Üé­áô­(James­Wyatt),­Ðá­íå­ðé­óôÞ­ìé­ï­ôçò­Ïî­öüñ­äçò­(1773).Ï Ðýñ ãïò ôùí Á íÝ ìùí á ðï ôÝ ëå óå Ý íá á ðü ôá ðé ï äç ìï öé ëÞðñü ôõ ðá ôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý. ×ñç óé ìï ðïé Þ èç êå óå ðïë ëÜ äç -ìü óé á êôß ñé á, á êü ìá êáé óå åê êëç óß åò.Åéê. 6. ËÝ­ï­öïí­ÊëÝ­íôóå­(L.­von­Klenze,­1784-1864),­Báë­÷Ü­ëá­­(Walhalla)­(1830-1842).Óôï ôÝ ëïò ôïõ 18ïõ êáé óôçí áñ ÷Þ ôïõ 19ïõ áé þ íá ç Ãåñ ìá -íß á ãß íå ôáé êÝ íôñï ðï ëé ôé êþí ôá ñá ÷þí. Êá èþò á öõ ðíß æå ôáé çå èíé êÞ óõ íåß äç óç ôùí Ãåñ ìá íþí å íÜ íôé á óôç Ãáë ëß á êáé á íá -ðôýó óå ôáé Ý íá å èíé êü ðï ëé ôé óôé êü óõ íáßó èç ìá, ïé Ãåñ ìá íïßáñ ÷é ôÝ êôï íåò á óðÜ æï íôáé ôï êß íç ìá ôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý. OÂáõ á ñüò áñ ÷é ôÝ êôï íáò ÊëÝ íôóå, ìå ôÜ ôï ôá îß äé ôïõ óôçíEëëÜ äá, êá ôá óêåõ Ü æåé óôï ÑÝ ãêå íóìðïõñ ãê (Regensburg) ôïêôß ñé ï Báë ÷Ü ëá, ôï ï ðïß ï åß íáé ìíç ìåß ï ôùí Ãåñ ìá íþí ç ñþ -ùí. H áíïéêïäüìçóç ôïõ ìå ãá ëï ðñå ðïýò áõ ôïý êôé ñß ïõ óôçíêï ñõ öÞ å íüò ëü öïõ ðïõ âñÝ ÷å ôáé á ðü ôï Äïý íá âç, ç áõ óôç -ñü ôç ôá ôïõ äù ñé êïý ñõè ìïý, ï ðëïý óé ïò å óù ôå ñé êüò äé Ü êï -óìïò óôï ÷åý ïõí óôçí å îý øù óç ôçò å èíé êÞò óõ íåß äç óçò ôùíÃåñ ìá íþí. Ôï êôß ñé ï áõ ôü ÷ôß óôç êå ùò ç ñþ ï êáé á öé å ñþ èç -êå óôç ìíÞ ìç ôïõ ãåñ ìá íé êïý ðíåý ìá ôïò. “H å ðß óêå øç óôçBáë ÷Ü ëá”, Ý ëå ãå ï ðñß ãêé ðáò Ëïõ äï âß êïò ôçò Âáõ á ñß áò, êáô’å ðé èõ ìß á ôïõ ï ðïß ïõ äç ìé ïõñ ãÞ èç êå ôï êôßñéï, “ðñÝ ðåé íá âï -ç èÜ êÜ èå Ãåñ ìá íü íá ãß íå ôáé êá ëý ôå ñïò êáé ðé ï Ãåñ ìá íüòáðü ðñéí ”.Åéê. 7. Ôü­ìáò­ÔæÝ­öåñ­óïí­(Thomas­Jefferson,­1743-1826),­Çêá­ôïé­êß­á­ ôïõ­ óôï­ Mï­íôé­ôóÝ­ëï­ ôçò­ Béñ­ôæß­íé­á­ (1796-1806).Óôçí Aìå ñé êÞ ôá óôïé ÷åß á ôïõ åõ ñù ðáúêïý Nå ï êëá óé êé óìïýåì öá íß æï íôáé óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ óå äé á öï ñå ôé êÝò ÷ñï íé êÝòðå ñé ü äïõò. Óôçí ðå ñß ï äï ôçò á ðïé êé ï êñá ôß áò êõ ñé áñ ÷ïýíóôïé ÷åß á á ðü ôéò ãáë ëé êÝò ìé ìÞ óåéò ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò êáé ôïíáã ãëé êü íå ï- ðá ëá íôé á íé óìü. Óôç óõ íÝ ÷åé á, ìå ôçí Aíá êÞ ñõ îçôçò Aíå îáñ ôç óß áò, ïé êß ï íåò êáé ôá á å ôþ ìá ôá óõí äõ Ü æï íôáéìå ôçí á íá æÞ ôç óç äç ìï êñá ôé êþí óõì âü ëùí, á íá ãêáß ùí ãé áôç íÝ á ðï ëé ôé êÞ êáé äé ïé êç ôé êÞ äï ìÞ ôùí Híù ìÝ íùí Ðï ëé ôåé -þí. Tï á ðï ôÝ ëå óìá åß íáé ìé á é äé ü ôõ ðç Üí èç óç ôïõ Nå ï êëá óé -êé óìïý óôçí Aìå ñé êÞ, ç ï ðïß á ðïé êßë ëåé á ðü ôçí ðé óôÞ á íá ðá -ñá ãù ãÞ ôïõ Ðáñ èå íþ íá ìÝ ÷ñé ôç ÷ñçóéìïðïßçóç äé Ü öï ñùíåë ëç íé êþí êáé ñù ìáúêþí óôïé ÷åß ùí óôá äç ìü óé á êôß ñé á áë ëÜêáé óôéò é äé ù ôé êÝò êá ôïé êß åò. ‘Å íá ÷á ñá êôç ñé óôé êü ðá ñÜ äåéã ìáá ðï ôå ëåß ç êá ôïé êß á ôïõ Ôü ìáò ÔæÝ öåñ óïí óôï Mï íôé ôóÝ ëïôçò Béñ ôæß íé á. O TæÝ öåñ óïí Þ ôáí áñ ÷é ôÝ êôï íáò êáé åß ÷å óðïõ -äÜ óåé óôç Ãáë ëß á, ðñéí íá ãß íåé ï ôñß ôïò ðñü å äñïò ôùí Híù -ìÝ íùí Ðï ëé ôåé þí ôçò Aìå ñé êÞò. Eðç ñå Ü óôç êå á ðü ôïí Ðá ëÜ -íôé ï áë ëÜ êáé á ðü ôï Nå ï êëá óé êé óìü ôçò Ãáë ëß áò êáé ÷ñç óé -ìï ðïß ç óå ñù ìáúêÜ óôïé ÷åß á óôá êôß ñé á ðïõ Ý ÷ôé óå óôçí ðá -ôñß äá ôïõ, ãé á íá ôï íß óåé ôéò äç ìï êñá ôé êÝò âÜ óåéò ôçò ðï ëé -ôé êÞò ôïõ.67187


89ÆùãñáöéêÞÏ Íå ï êëá óé êé óìüò Þ ôáí á íôß èå ôïò ìå ôçí ðï ëõ -ðëï êü ôç ôá ôùí ìïñ öþí êáé ôçí Ý îáñ óç ôçò öá íôá -óß áò óôç æù ãñá öé êÞ ôïõ Ìðá ñüê êáé ôïõ Ñï êï êü.Ç æù ãñá öé êÞ ôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý ÷á ñá êôç ñß æå ôáé188á ðü ôçí å îé äá íß êåõ óç ôùí ìïñ öþí, ôç óá öÞ íåé á êáéôçí Ýì öá óç óôá ðå ñé ãñÜì ìá ôá, ôçí õ ðå ñï ÷Þ ôçòãñáì ìÞò óå ó÷Ý óç ìå ôï ÷ñþ ìá, ôçí á êñß âåé á êáéôçí ðå ñé ï ñé óìÝ íç ÷ñÞ óç ôùí ëå ðôï ìå ñåé þí, ôçí á -ðï öõ ãÞ ôçò á ðü äï óçò ôïõ âÜ èïõò. Ïé ìïñ öÝò ãß -íï íôáé áõ óôç ñÜ ðå ñé ãñá öé êÝò êáé ëü ãù ôçò óá öÞ -íåé áò ôùí ðå ñé ãñáì ìÜ ôùí îå ðñï âÜë ëïõí á ðü ôïíðß íá êá óáí ãëõ ðôÜ. Ïé óêé Ýò êáé ïé äé á êõ ìÜí óåéòôïõ öù ôé óìïý - Ý íôï íï óôïé ÷åß ï ôçò æù ãñá öé êÞòôïõ Ìðá ñüê - óõ íå ÷þò ìå ôñé Ü æï íôáé êáé óå ï ñé óìÝ -íåò ðå ñé ðôþ óåéò åêëåßðïõí åíôåëþò. Ï èå á ôÞò õ ðï -÷ñå þ íå ôáé íá å óôé Ü óåé ôçí ðñï óï ÷Þ ôïõ óôï ðñþ ôïå ðß ðå äï ôïõ Ýñ ãïõ êáé óõ íÞ èùò óôï êÝ íôñï, ü ðïõâñß óêå ôáé êáé ôï óç ìá íôé êü ôå ñï êïì ìÜ ôé ôçò óýí èå -óçò. Ìå ôçí á ðåé êü íé óç ôïõ ãõ ìíïý óþ ìá ôïò åê -öñÜ æï íôáé ìå áë ëç ãï ñé êü ôñü ðï á îß åò ü ðùò ç á ëÞ -èåé á, ç á ñå ôÞ, á êü ìá êáé ç öý óç óôçí ôå ëåé ü ôå ñçêáé á øå ãÜ äé á óôç ìïñöÞ ôçò. H æù ãñá öé êÞ ôïõ Nå -ï êëá óé êé óìïý á íôëåß ôá èÝ ìá ôÜ ôçò á ðü ôçí åë ëç íé -êÞ êáé ôç ñù ìáúêÞ ìõ èï ëï ãß á, êá èþò êáé á ðü ôçíéóôï ñß á, å îõ ìíþ íôáò ôïí ç ñùé óìü êáé ôçí õ ðÝñ ôá ôçá öï óß ù óç óôá é äá íé êÜ ôïõ Ý èíïõò êáé ôçò ðá ôñß -äáò.Åéê. 8. Æáí-Ïãêýóô-Íôïìéíßê­ Åí­ãêñ­ (Jean-Auguste-DominiqueIngres,­ 1780-1867),­ “Ç­ á­ðï­èÝ­ù­óç­ ôïõ­ OìÞ­ñïõ”(1827),­ ëÜ­äé­ óå­ ìïõ­óá­ìÜ,­ 3,80­ x­ 5,07­ ì.,­ Ðá­ñß­óé,Ëïý­âñï.O ´Ï ìç ñïò ðå ñé óôïé ÷ß æå ôáé á ðü öé ëï óü öïõò, êáë ëé ôÝ÷ íåòêáé “êëá óé êïýò êáé ìï íôÝñ íïõò ” óõã ãñá öåßò. Óôïõò êëá óé -êïýò ï æùãñÜöïò ôï ðï èå ôåß ôï Pá öá Þë êáé ôï ÄÜ íôç, å íþóôá óêá ëé Ü, êá èé óôÝò, âñß óêï íôáé ç É ëé Ü äá êáé ç Ï äýó óåé á. Çìïñ öÞ ôïõ Ï ìÞ ñïõ á êï ëïõ èåß ôéò ðå ñé ãñá öÝò ðïõ á öï ñïý -óáí ôï Ü ãáë ìá ôïõ Ï ëõ ìðß ïõ Äé üò óôçí Ï ëõ ìðß á êáé å êåß íçôçí å ðï ÷Þ åß ÷áí åõ ñåß á äé Ü äï óç óôç Ãáë ëß á.Åéê. 9. Æáê­-Ëïõß­ Nôá­âß­íô­ (Jacques-Louis­ David,­ 1743-1825)“Ï­èÜ­íá­ôïò­ôïõ­Ìá­ñÜ”­(1793),­ëÜ­äé,­1,65­x­1,26­ì.,Bñõ­îÝë­ëåò,­Bá­óé­ëé­êü­Mïõ­óåß­ï­Ká­ëþí­Tå÷­íþí.­Ó’ áõ ôü ôï Ýñ ãï ï Nôá âß íô äåí á ðåé êï íß æåé ìï íÜ ÷á ôï èÜ íá -ôï ôïõ Þ ñù á ôçò Ãáë ëé êÞò Å ðá íÜ óôá óçò, áë ëÜ ôï èÜ íá ôï å -íüò áí èñþ ðïõ ðïõ ðå èáß íåé õ ðï óôç ñß æï íôáò ôéò é äÝ åò ôïõ. OMá ñÜ á öÞ íåé ôçí ôå ëåõ ôáß á ôïõ ðíï Þ ìå ôçí ðÝ íá á êñé âþò äß -ðëá ôïõ, óýì âï ëï ôçò å ëåõ èå ñï ôõ ðß áò êáé ôçò õ ðå ñÜ óðé óçòôùí áí èñþ ðé íùí å ëåõ èå ñé þí. Óôçí á ðü äï óç ôïõ èÝ ìá ôïò äåíõ ðÜñ ÷ïõí ðå ñéô ôÝò ëå ðôï ìÝ ñåé åò, ç ðñï ï ðôé êÞ á ðïõ óé Ü æåé êáéôá á íôé êåß ìå íá åß íáé ëé ôÜ, å íþ ôï âëÝì ìá ôïõ èå á ôÞ óõ ãêå -íôñþ íå ôáé óôï öù ôé óìÝ íï, ãá ëÞ íé ï ðñü óù ðï ôïõ Má ñÜ. Êá -íÝ íá ß÷ íïò ðü íïõ Þ á ãù íß áò äå óêé Ü æåé ôï ðñü óù ðï ôïõ Þ -ñù á, ðïõ ðå èáß íåé ãé á ôá é äá íé êÜ ôçò ðá ôñß äáò ôïõ.


1011Åéê. 10. Æáê­-Ëïõß­Nôá­âß­íô,­“O­Ý­ñù­ôáò­ôïõ­ÐÜ­ñç­êáé­ôçò­EëÝ­íçò”­(1788),­ëÜ­äé,­1,46­x­1,81­ì.,­Ðá­ñß­óé,­Ëïý­âñï.Ç êá èá ñü ôç ôá ôùí êïñ ìé þí, ç ÷Ü ñç ôçò êß íç óçò êáé ï ðëïý -ôïò ôùí õ öá óìÜ ôùí ôïõ ÐÜ ñç êáé ôçò Å ëÝ íçò, ïé ï ðïß ïé âñß -óêï íôáé óôï êÝ íôñï ôïõ ðß íá êá êáé á ðï ôå ëïýí Ý íá óý ìðëåã -ìá, äß íïõí ôçí å íôý ðù óç å íüò ãëõ ðôïý. Óêü ðé ìá ï êáë ëé ôÝ -÷íçò Ý ÷åé á ðï êü øåé êÜ èå öõ ãÞ ðñïò ôï âÜ èïò ôïõ ðß íá êá. Çäé Üñ èñù óç ôïõ å óù ôå ñé êïý ÷þ ñïõ, ïé äé á êï óìç ôé êÝò ëå ðôï -ìÝ ñåé åò, ç óôï Ü ìå ôéò Êá ñõ Ü ôé äåò, ôá Ý ðé ðëá öá íå ñþ íïõíôçí å ðß äñá óç ôçò êëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò êáé ôéò ðç ãÝò ôïõ Íå -ï êëá óé êé óìïý.Åéê. 11. Æáí­-Ï­ãêý­óô-Íôï­ìé­íßê­ Åí­ãêñ,­ “Ç­ ëïõ­ü­ìå­íç”­ (1808),ëÜ­äé­óå­ìïõ­óá­ìÜ,­1,40­x­0,95­ì.,­Ðá­ñß­óé,­Ëïý­âñï.O Åíãêñ õðÞñîå ìá èç ôÞò ôïõ Nôá âß íô. Ôá îß äå øå óôçí É ôá ëß á(1806-1810) êáé ìå ëÝ ôç óå ôçí é ôá ëé êÞ Aíá ãÝí íç óç êáé ôï Ñá -öá Þë, áë ëÜ êáé ôá Ýñ ãá ôçò êëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò. Yðï óôÞ -ñé îå ìå æÞ ëï ôéò áñ ÷Ýò ôçò êëá óé êÞò áñ ìï íß áò, ôçò é óïñ ñï -ðß áò êáé ôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò ðåé èáñ ÷ß áò. AðÝ äé äå ôçí ç ñå ìß áôùí åõ ãå íþí óõ íáéó èç ìÜ ôùí ÷ù ñßò ÷ñù ìá ôé êÝò å îÜñ óåéò, á -ðï öåý ãï íôáò êáé áõ ôüò ôéò ðïë ëÝò êáé ðå ñéô ôÝò ëå ðôï ìÝ ñåé -åò. Óôç “Ëïõ ü ìå íç”, êá èþò á ðü ôï Ýñ ãï áõ ôü áðïõóéÜæåé êÜ -èå õ ëé êÞ ëå ðôï ìÝ ñåé á, ôï ãõ ìíü ãõ íáé êåß ï êïñ ìß å îé äá íé êåý å -ôáé. Oé ÷ñù ìá ôé êÝò å ðé öÜ íåé åò ôùí õ öá óìÜ ôùí ðïõ ðëáé óé þ -íïõí ôï ãõ ìíü êïñ ìß, ôï öùò, ïé ü ãêïé ôùí á íôé êåé ìÝ íùí êáéôï êå íôñé êü èÝ ìá åß íáé ü ëá é óïñ ñï ðç ìÝ íá êáé ôï êá èÝ íá ôï -ðï èå ôç ìÝ íï óå Ü ìå óç ó÷Ý óç ìå ôç ãå íé êÞ åé êü íá ôïõ Ýñ ãïõ.Tï ìÝ ñïò á ðï ôå ëåß ôìÞ ìá å íüò óõ íü ëïõ êáé ìå áõ ôÞ ôç ó÷Ý -óç ïñßæåôáé ç áñ ìï íß á.189


Åéê. 12. Á­íôü­íé­ï­ Êá­íü­âá­ (Antonio­ Canova,­ 1757-1822),­ “‘Eñù­ôáò­ êáé­ Øõ­÷Þ”­ (1787),­ ðç­ëüò,0,16­x­29,5­x­13,5­ì.­, Ðï­óÜ­íé­ï,­Ãëõ­ðôï­èÞ­êç,Áõ ôü ôï ðñü ðëá óìá á ðü ðç ëü á ðï ôå ëåß ß óùò ôçí ðñþ -ôç óðïõ äÞ ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç ãé á ôï Ýñ ãï “´Å ñù ôáò êáéØõ ÷Þ”. Ó’ áõ ôÝò ôéò óðïõ äÝò ï êáë ëé ôÝ÷ íçò á ðï ôý ðù íåìå ìå ãÜ ëç å ëåõ èå ñß á êáé á ìå óü ôç ôá ôéò óêÝ øåéò ôïõóôï ìá ëá êü õ ëé êü, ðñéí íá êá ôá ëÞ îåé óôçí ôå ëé êÞ ëý óç.ÃëõðôéêÞÏé ìå ãÜ ëïé äÜ óêá ëïé ôçò ãëõ ðôé êÞò ôïõ 18ïõ áé -þ íá å ðç ñå Ü óôç êáí á ðü ôçí åñ ìç íåß á ðïõ Ý äù óåãé á ôçí áñ ÷áß á ôÝ÷ íç ï Âßí êåë ìáí. Óýì öù íá ìå ôïBßí êåë ìáí, ç ãëõ ðôé êÞ ðñÝ ðåé íá ìé ìåß ôáé ôçí é äå á -ôÞ öý óç, ü ðùò áõ ôÞ á ðï äü èç êå óôá ãëõ ðôÜ ôùíáñ ÷áß ùí Åë ëÞ íùí. Må áõ ôü ôïí ôñü ðï ìðï ñïýí íáåê öñá óôïýí ïé ç èé êÝò á îß åò, ïé ï ðïß åò èá ðñÝ ðåé íáá ðï ôå ëïýí êý ñé ï ìÝ ëç ìá ôùí êáë ëé ôå÷ íþí. Ôá Ýñ ãáôçò êëá óé êÞò ãëõ ðôé êÞò ðïõ äé á ìüñ öù íáí ìÝ ÷ñéôçí áñ ÷Þ ôïõ 19ïõ áé þ íá ôéò êá ôåõ èýí óåéò ôùíêáë ëé ôå÷ íþí Þ ôáí áõ ôÜ ôçò åë ëç íé óôé êÞò å ðï ÷Þò Þñù ìáúêÜ á íôß ãñá öá. ¼ ìùò ìå ôç ìå ôá öï ñÜ ôùíìáñ ìÜ ñùí ôïõ Ðáñ èå íþ íá óôçí Áã ãëß á á ðü ôïËüñ äï ¸ë ãéí, ôï 1806, ãé á ðñþ ôç öï ñÜ ïé êáë ëé ôÝ -xíåò ôùí åõ ñù ðáúêþí ÷ù ñþí ìðü ñå óáí íá äïõíêáé íá èáõ ìÜ óïõí á ðü êï íôÜ Ýñ ãá ôçò áê ìÞò ôçòåë ëç íé êÞò ãëõ ðôé êÞò.190Ôá ãëõ ðôÜ ôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý ÷á ñá êôç ñß æï -íôáé á ðü ôç óõ ãêñá ôç ìÝ íç êß íç óç, ôç ãå ù ìå ôñé êÞïñ ãÜ íù óç êáé ôçí ðõ ñá ìéäïåéäÞ é å ñÜñ ÷ç óç ôùí ü -ãêùí, ôç óõì ìå ôñß á êáé ôéò óù óôÝò á íá ëï ãß åò. Óôü -÷ïò ôùí ãëõ ðôþí åß íáé íá ìå ôá öÝ ñïõí óôï õ ëé êü,ìå ôç âï Þ èåé á ôçò ôå÷ íé êÞò, ôçí “é äÝ á”. Ãé á ðá ñÜ -äåéã ìá, ôï ãõ ìíü ðá ñá ðÝ ìðåé óôïí Üí èñù ðï ôïí á -ðå ëåõ èå ñù ìÝ íï á ðü ü ëá ôá å îù ôå ñé êÜ óôïé ÷åß á êáéá ðáë ëáã ìÝ íï á ðü ôá óç ìÜ äé á ôïõ ÷ñü íïõ, ó÷å äüíáé þ íé ï. ´Å ôóé, äåí á ðï ôõ ðþ íï íôáé å ðÜ íù óôá óþ ìá -ôá ïé ëå ðôï ìÝ ñåé åò ôïõ äÝñ ìá ôïò ïý ôå Üë ëá ÷á ñá -êôç ñé óôé êÜ ðïõ èá ìðï ñïý óáí íá á ðï äþ óïõí ôçöõ óé êÞ õ ðü óôá óç ôçò ý ëçò. É äé áß ôå ñï åí äé á öÝ ñïíå ðé äåé êíý ïõí ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò ãé á ôçí ðñï ôï ìÞ, ü ðùòå ðß óçò êáé ãé á ôéò å ðé ôïß ÷é åò ðá ñá óôÜ óåéò.


13 1514Åéê. 13. Á­íôü­íé­ï­Êá­íü­âá,­‘“Eñù­ôáò­êáé­Øõ­÷Þ”­(1787-1793),ìÜñ­ìá­ñï,­1,55­x­1,68­ì.,­Ðá­ñß­óé,­Ëïý­âñï.Tï Ýñ ãï á íá ðá ñé óôÜ ôï öôå ñù ôü ‘Eñù ôá íá á óðÜ æå ôáé ôçíØõ ÷Þ, ãé á íá ôçò îá íá äþ óåé æù Þ. H åé êü íá ôçò Øõ ÷Þò, ðïõóõ ãêñá ôåß ôáé á ðü ôïí ‘Eñù ôá ìå á íÜ ëá öñåò êé íÞ óåéò, ãß íå ôáéôï óýì âï ëï ôçò á íÜ ôá óçò ðñïò ôï é äá íé êü. Ï ü ãêïò ôïõìáñ ìÜ ñïõ é óïñ ñï ðåß ìå ìå ãÜ ëç á êñß âåé á êáé ôï õ ëé êü Ý ÷åéäïõ ëåõ ôåß ìÝ ÷ñé íá ãß íåé “äé Ü öá íï”.Åéê. 14. Á­íôü­íé­ï­ Êá­íü­âá,­ ‘“Eñù­ôáò­ êáé­ Øõ­÷Þ”­ (1787),­ ðñï­ó÷Ý­äé­á,­Ðï­óÜ­íé­ï,­Ãëõ­ðôï­èÞ­êç.Åéê. 15. Á­íôü­íé­ï­Ká­íü­âá,­“´Ç­âç”­(1816-1817),­ìÜñ­ìá­ñï­êáéå­ðé­÷ñõ­óù­ìÝ­íïò­ìðñïý­íôæïò,­1,58­x­0,74­x­0,82­ì.,Öïñ­ëß,­Äç­ìï­ôé­êÞ­Ðé­íá­êï­èÞ­êç.Tï á íÜ ëá öñï âÞ ìá ôçò íå á ñÞò êü ñçò, ç ÷Ü ñç ôçò êß íç óçòêáé ç óõ ãêñá ôç ìÝ íç Ýê öñá óç á íá ðá ñé óôïýí ó’ áõ ôü ôï Ýñ ãïôçí é äå á ôÞ ï ìïñ öé Ü. Xñù ìá ôß æï íôáò å ëá öñÜ ôá ÷åß ëç êáé ôáìÜ ãïõ ëá, ï Êá íü âá á êï ëïõ èåß ôçí ôå÷ íé êÞ ôùí áñ ÷áß ùí Åë -ëÞ íùí, ãé á íá äþ óåé óôç ìïñöÞ ôçò ¹âçò æùíôÜíéá.191


1716Åéê. 16. Ìð.­Á.­Ôüñ­âáë­óåí­(B.­A.­Thorwaldsen,­1770-1844),“Ï­ Ãá­íõ­ìÞ­äçò­ êáé­ ï­ áå­ôüò”­ (1817),­ ìÜñ­ìá­ñï,­ Êï­ðåã­÷Ü­ãç,­Ìïõ­óåß­ï­Ôüñ­âáë­óåí.Å ìðíåõ óìÝ íïò á ðü ôçí åë ëç íé êÞ êëá óé êÞ ôÝ÷ íç, ï Ôüñ âáë óåíá ðï äß äåé ôéò ìïñ öÝò ìå ìå ôù ðé êü ôç ôá á íá ãëý öïõ. Óôçí ôñé -ãù íé êÞ áõ ôÞ óýí èå óç ôá ðÜ íôá åß íáé ïñ ãá íù ìÝ íá óýì öù íáìå ôçí êëá óé êÞ êá èá ñü ôç ôá, é óïñ ñï ðß á êáé óõì ìå ôñß á êáé äç -ìé ïõñ ãïýí ìé á ï ëü ôç ôá óôçí ï ðïß á ôß ðï ôå äå èá ìðï ñïý óå íáðñï óôå èåß Þ íá á öáé ñå èåß, ÷ù ñßò íá æç ìé ù èåß ôï óý íï ëï.Åéê. 17. Æ.­Á.­Ïõ­íôüí­(J.­A.­Houdon,­1741-1828),­“Ná­ðï­ëÝ­ï­íôáò­ï­Á´,­áõ­ôï­êñÜ­ôï­ñáò­ôçò­Ãáë­ëß­áò”­(1806),­ôå­ñá­êü­ôá,­0,51­x­0,28­x­0,20­ì.,­Nôé­æüí,­Mïõ­óåß­ï­Ká­ëþí­Tå÷­íþí.Á êï ëïõ èþ íôáò ôï ðñü ôõ ðï ôùí ðñï ôï ìþí ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò(ìå ôù ðé êü ôç ôá, åõ èõ ãñáì ìé óìÝ íï êü øé ìï ôùí þ ìùí), ï êáë -ëé ôÝ÷ íçò ðá ñïõ óé Ü æåé ôï Íá ðï ëÝ ï íôá ùò Ýí äï îï ç ãå ìü íá,ìå ôçí Þ ñå ìç ìå ãá ëï ðñÝ ðåé á áë ëÜ êáé ôï ï îõ äåñ êÝò âëÝì ìáðïõ ôáé ñé Ü æåé óå Ý íáí á ðü ëõ ôï Üñ ÷ï íôá.Ç ôÝ÷íç óôçí ÅëëÜäáÅ­ÐÔÁ­ÍÇ­ÓÉ­Á­ÊÇ­Ó×Ï­ËÇÓå ü ëç ôç äé Üñ êåé á ôçò ï èù ìá íé êÞò êõ ñé áñ ÷ß áòç êáë ëé ôå÷ íé êÞ äñá óôç ñé ü ôç ôá óôïí åë ëá äé êü ÷þ ñïðá ñïõ óé Ü æåé é äé ï ìïñ öß åò ïé ï ðïß åò Üë ëï ôå ó÷å ôß æï -íôáé ìå ôç ëáúêÞ êáé Üë ëï ôå ìå ôç ìå ôá âõ æá íôé íÞôÝ÷ íç, ðïõ ÷ñï íé êÜ å êôåß íå ôáé á ðü ôçí ¢ ëù óç ìÝ ÷ñéôçí ß äñõ óç ôïõ íå ï åë ëç íé êïý êñÜ ôïõò. Ôü óï óôçæù ãñá öé êÞ (ôÝ ìðëá åê êëç óé þí, ôïé ÷ï ãñá öß åò êáéäé á êï óìç ôé êÝò ëå ðôï ìÝ ñåé åò) ü óï êáé óôçí áñ ÷é ôå -êôï íé êÞ (áñ ÷ï íôé êÜ ôïõ Ðç ëß ïõ êáé ôçò Âü ñåé áò Åë -ëÜ äáò, ïé êï äï ìÞ ìá ôá ôùí íç óé þí ôïõ Áé ãáß ïõ, åê -êëç óß åò) óõ íå ÷ß æå ôáé ìé á äç ìé ïõñ ãß á ðïõ ðï ëý á ðÝ -÷åé á ðü ôá êáë ëé ôå÷ íé êÜ êé íÞ ìá ôá ôçò Åõ ñþ ðçò.Óôçí á ãé ï ãñá öß á, ç ï ðïß á óõ íå ÷ß æåé ôçí á íÜ ðôõ îÞôçò óôï ðëáß óé ï ôçò ìå ôá âõ æá íôé íÞò äç ìé ïõñ ãß áò,åì öá íß æï íôáé Þ äç á ðü ôï 16ï áé þ íá ïé ðñþ ôåòåðéñ ñï Ýò á ðü ôç äõ ôé êÞ æù ãñá öé êÞ, ïé ï ðïß åò äé á -ìïñ öþ íïõí ôéò âÜ óåéò ãé á ôçí á íÜ ðôõ îç ôçò êï óìé -êÞò ôÝ÷ íçò. Ç å ðß äñá óç ôçò äõ ôé êÞò ôÝ÷ íçò å íôï ðß -æå ôáé êõñßùò, ëü ãù ôçò âå íå ôóé Ü íé êçò êá ôï ÷Þò, óåÝñ ãá ôçò Êñç ôé êÞò Ó÷ï ëÞò, ãé á íá êï ñõ öù èåß óôáÅ ðôÜ íç óá, óôá ï ðïß á, ìå ôÜ ôçí ðôþ óç ôçò ÊñÞ ôçòóôïõò Ôïýñêïõò ôï 1669, êá ôÝ öõ ãáí ïé ÊñÞ ôåòáãé ï ãñÜ öïé (êõ ñß ùò óôçí ÊÝñ êõ ñá êáé óôç ÆÜ êõí -èï). ¸ ôóé óôá Å ðôÜ íç óá, óôéò áñ ÷Ýò ôïõ 18ïõ áé þ -íá, ìå ôç óõì âï ëÞ ôçò åý ðï ñçò á óôé êÞò ôÜ îçò êáéëüãù ôùí åðáöþí ìå ôá ðá íå ðé óôÞ ìé á êáé ôçí ôÝ -÷íç ôçò É ôá ëß áò êáñ ðï öï ñïýí ç äõ ôé êÞ ðáé äåß á êáéï Íå ï åë ëç íé êüò Äé á öù ôé óìüò, ï ï ðïß ïò ðñï âÜë ëåéôá é äá íé êÜ ôçò åë ëç íé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò ìå óôü ÷ï íáÅéê. 18. Ðá­íá­ãé­þ­ôçò­Äï­îá­ñÜò­(1622-1729),­“Ðá­íá­ãß­á”,­ëÜ­äéóå­êáì­âÜ,­0,43­x­0,32­ì.,­Á­èÞ­íá,­Å­èíé­êÞ­Ðé­íá­êï­èÞ­êç.“...êáë ëß ôå ñïí á ðü êÜ èå Üë ëï åß íáé íá äïõ ëåý å óå á ðü ôï öõ -óé êüí êáé á ëç èé íüí ...”, Ý ãñá öå ôï 1726 óôï èå ù ñç ôé êü ôïõ âé -âëß ï Ðå­ñß­æù­ãñá­öß­áò ï Ð. Äï îá ñÜò, ï åé óç ãç ôÞò ôçò æù ãñá -öé êÞò “óôï íá ôïõ ñÜ ëå”. Ãíþ óôçò ôçò é ôá ëé êÞò ôÝ÷ íçò, á ðï ìá -êñý íå ôáé á ðü ôçí áë ëç ãï ñß á êáé ôïí õ ðåñ âá ôé êü ÷á ñá êôÞ ñáôçò âõ æá íôé íÞò ôÝ÷ íçò êáé ÷ñç óé ìï ðïé åß ôï öõ óé êü ìï íôÝ ëïãé á íá æù ãñá öß óåé ôá èñç óêåõ ôé êÜ ôïõ èÝ ìá ôá: “...ôï ï ðïß ïíôõ ÷áß íåé íá ôï Ý ÷çò á å íÜ ùò êáô’ Ý ìðñïó èåí åéò ôá üì ìá ôáù óÜí õ ðü äåéã ìá ðñù ôü ôõ ðïí êáé âÝ âáé ïí äé äÜ óêá ëïí...” Ó’áõ ôü ôïí ðß íá êá óõ ãêå íôñþ íï íôáé ôá óôïé ÷åß á ôçò á íá ãåí -192


18 19íçóé á êÞò æù ãñá öé êÞò ü ðùò ç ðñï ï ðôé êÞ, ôï êé á ñï óêïý ñï, çöõ óé êü ôç ôá ôùí ìïñ öþí êáé ç á íôé êá ôÜ óôá óç ôçò áõ ãï ôÝ ìðå -ñáò á ðü ôï ëÜ äé. Åß íáé ðñï öá íÞò ç ñÞ îç ìå ôç âõ æá íôé íÞ ôå -÷íï ôñï ðß á êáé ï ðñï óá íá ôï ëé óìüò ôçò å ðôá íç óé á êÞò ôÝ÷ íçòóôç Äý óç.20Åéê. 19. Íé­êü­ëá­ïò­ Êïõ­ôïý­æçò­ (1741-1813),­ “Ðñï­óù­ðï­ãñá­öß­á­ëï­ãß­ïõ”,­ëÜ­äé­óå­êáì­âÜ,­0,76­x­0,60ì.­,­Á­èÞ­íá,Å­èíé­êÞ­Ðé­íá­êï­èÞ­êç.Ï Êïõ ôïý æçò Þ ôáí é å ñù ìÝ íïò, ìå é äé ü ìïñ öï á ôß èá óï ÷á ñá -êôÞ ñá êáé ï îý ôá ôïò êñé ôÞò ôçò êïé íù íß áò ôçò Æá êýí èïõ, ü -ðùò öáß íå ôáé á ðü ôá óá ôé ñé êÜ ôïõ ðïé Þ ìá ôá. Ìå ôçí ß äé á êñé -ôé êÞ ìá ôé Ü æù ãñÜ öé óå ðñï óù ðï ãñá öß åò, äé åéó äý ï íôáò óôçíøõ ÷ï ëï ãß á êáé óôï ÷á ñá êôÞ ñá ôïõ åé êï íé æï ìÝ íïõ, ôïí ï ðïß ïöÝñ íåé óå Ü ìå óç å ðá öÞ ìå ôï èå á ôÞ, ÷ù ñßò êá ìß á äé Ü èå óçå îù ñáúóìïý Þ å îé äá íß êåõ óçò.Åéê. 20. Íé­êü­ëá­ïò­ Êá­íôïý­íçò­ (1767-1834),­ “Áõ­ôï­ðñï­óù­ðï­ãñá­öß­á”,­ëÜ­äé­óå­êáì­âÜ,­1,00­x­0,84­ì.,­Á­èÞ­íá,­Å­èíé­êÞ­Ðé­íá­êï­èÞ­êç.Óõ íå ÷é óôÞò êáé èáõ ìá óôÞò ôïõ Êïõ ôïý æç, ï Í. Êá íôïý íçò, é -å ñù ìÝ íïò êáé áõ ôüò, åß íáé Ý íáò óõ íåé äç ôüò êáë ëé ôÝ÷ íçò.Óôçí áõ ôï ðñï óù ðï ãñá öß á ôïõ ï êáë ëé ôÝ÷ íçò äåß÷íåé ìå ôï÷Ý ñé ôïõ ôçí å ðé ãñá öÞ ðïõ äç ëþ íåé ü ôé åß íáé áõ ôï äß äá êôïò,ôïíßæïíôáò ôïí êü ðï ðïõ á ðáé ôåß ôáé ãé á ôçí á ðü êôç óç ôçò êáë -ëé ôå÷ íé êÞò äå îé ï ôå÷ íß áò. Ï ìü ÷èïò êáé ï ÷ñü íïò åß íáé ïé äÜ -óêá ëïé “êáé ïõ äåßò Üë ëïò ”. Ç áë ëç ãï ñé êÞ ðá ñÜ óôá óç óôï å -ðÜ íù äå îé ü ìÝ ñïò ôïõ ðß íá êá á ðåé êï íß æåé ôï ×ñü íï öôå ñù -ôü, ü ðùò ôïí ðá ñïõ óß á óáí ç Á íá ãÝí íç óç êáé ôï Ìðá ñüê, ãéáíá öá íåß ü ôé ìü íï ÷ñü íïò á ðáé ôåß ôáé ãé á ôçí á ðü êôç óç ôçòäå îé ü ôç ôáò ôïõ æù ãñÜ öïõ, ðïõ èá ôïõ öÝ ñåé ùò á íôá ìïé âÞôç äü îá.193


êï óìé êÞ æù ãñá öé êÞ, êáé êõ ñß ùò óôçí ðñï óù ðï ãñá -öß á, óôá ðñü ôõ ðá ôçò äõ ôé êÞò ôÝ÷ íçò. Ïé ìå ëå ôç -ôÝò ìé ëïýí ãé á ðñáã ìá ôé êÞ á íá ãÝí íç óç. Ôá Ýñãáôùí Å ðôá íÞ óé ùí êáë ëé ôå÷ íþí óõí äÝ ï íôáé Ü ìå óá ìåôç äõ ôé êÞ ôÝ÷ íç êáé á ðï ôå ëïýí ìé á îå ÷ù ñé óôÞ ðå ñß -ðôù óç óôçí éóôïñßá ôçò åë ëç íé êÞò ôÝ÷ íçò ôïõ 18ïõáé þ íá, ðá ñÜë ëç ëá ü ìùò èÝôïõí ôéò âÜóåéò ôçò ôÝ÷ -íçò ôïõ íå ï åë ëç íé êïý êñÜ ôïõò, ç ï ðïß á ìå ôï Íå ï -êëá óé êé óìü èá ï ëï êëç ñþ óåé ôéò ðñïó äï êß åò ôùí äé -á öù ôé óôþí å íþ íï íôáò ôï áñ ÷áß ï ðá ñåë èüí ìå ôïðá ñüí ôçò å ëåý èå ñçò ðëÝ ïí Åë ëÜ äáò.Åéê. 21. Ðáý­ëïò­Ðñï­óá­ëÝ­íôçò­(1784-1837),­áí­äñé­Ü­íôáò­ôïõáñ­ìï­óôÞ­ ÖñÝ­íôå­ñéê­ ´Á­íôáì­ (1832),­ ÷áë­êüò,­ ý­øïò5,5­ ì.,­ ÊÝñ­êõ­ñá,­ áõ­ëÞ­ ôùí­ á­íá­êôü­ñùí­ ôùí­ Á­ãß­ùíÌé­÷á­Þë­êáé­Ãå­ùñ­ãß­ïõ.Ï Êåñ êõ ñáß ïò Ðáý ëïò Ðñï óá ëÝ íôçò åß íáé ï ðñþ ôïò ìå á êá -äç ìáúêÞ ðáé äåß á ãëý ðôçò óôç íå ï åë ëç íé êÞ é óôï ñß á ôçò ôÝ÷ íçò.Óðïý äá óå óôç Ñþ ìç, óôçí Á êá äç ìß á ôïõ Á ãß ïõ Ëïõ êÜ, êáé õ -ðÞñ îå ìá èç ôÞò ôïõ Êá íü âá. Åß íáé ï ðñþ ôïò ´Åë ëç íáò ãëý -ðôçò ðïõ ìå ôÝ öå ñå óôçí ðá ôñß äá ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçò íå ï -êëá óé êÞò ãëõ ðôé êÞò êáé ï ðñþ ôïò ðïõ ÷ý ôåõ óå ï ñåé ÷Üë êé íáÝñ ãá. ¸ñ ãï - óôáè ìüò óôç íå ï åë ëç íé êÞ ãëõ ðôé êÞ, ï áí äñé Ü -íôáò áõ ôüò, ìå ìÝ ãå èïò ìå ãá ëý ôå ñï ôïõ öõ óé êïý, åì öá íß æåéôïí Üí äñá óáí Ñù ìáß ï áõ ôï êñÜ ôï ñá, ìå áõ óôç ñü ôç ôá êáé å -ðé âëç ôé êü ôç ôá óôï ðá ñÜ óôç ìá, é äå á ëé óôé êÞ Ýê öñá óç êáé öõ óé -ï êñá ôé êÞ á ðü äï óç, óôá ðñü ôõ ðá á êñé âþò ðïõ åß ÷å å ðé âÜë ëåéï Íå ï êëá óé êé óìüò.óõí äå èïýí áõ ôÜ ìå ôï íÝ ï á íåñ ÷ü ìå íï åë ëç íé óìü.Åì öá íß æå ôáé Ý ôóé Üí èç óç ôçò æù ãñá öé êÞò, ðïõ îå -êé íÜ ìå ôçí åê êï óìß êåõ óç (ï Üí èñù ðïò ãß íå ôáé ôïêÝ íôñï ôïõ óý ìðá íôïò) êáé ôï Íá ôïõ ñá ëé óìü* (öõ -óé êü ôå ñç á ðü äï óç ôùí áí èñþ ðùí êáé ôïõ ÷þ ñïõ)óôá èñç óêåõ ôé êÜ èÝ ìá ôá, ãé á íá ðñï ÷ù ñÞ óåé óôçí194Ï Íå ï êëá óé êé óìüò óôï íå ï óý óôá ôï åë ëç íé -êü êñÜ ôïòÔï 1830, ìå ôï Ðñù ôü êïë ëï ôïõ Ëïí äß íïõ, á íá -ãíù ñß óôç êå ç á íå îáñ ôç óß á ôçò Åë ëÜ äáò êÜ ôù á ðüâá óé ëé êÞ äé á êõ âÝñ íç óç. Ôï 1834 ðñù ôåý ïõ óá ôïõåë ëç íé êïý êñÜ ôïõò á íá êç ñýó óå ôáé ç Á èÞ íá, ìé á å -ðáñ ÷é á êÞ ðü ëç ìå 10.000 ðå ñß ðïõ êá ôïß êïõò êáéêá ôå óôñáì ìÝ íá êôß ñé á, ç ï ðïß á äåí Ý ÷á óå ü ìùò ðï -ôÝ ôçí áß ãëç ôçò óôá ìÜ ôé á ôùí öé ëåë ëÞ íùí ôçò Åõ -ñþ ðçò, ðïõ ìå é äå á ëé óôé êü åí èïõ óé á óìü èÝ ëç óáííá ôçí á íá óôÞ óïõí ìå Ý íá ðá ñüí á íôÜ îé ï ôïõ ðá -ñåë èü íôïò ôçò. Á íÜ ìå óá ó’ áõ ôïýò åß íáé êáé ï Ëïõ -äï âß êïò ï Á´ ôçò Âáõ á ñß áò, ôïõ ï ðïß ïõ ï ãé ïò, ï ´Ï -èù íáò, èá á íá ëÜ âåé ôç äé á êõ âÝñ íç óç ôïõ íÝ ïõ âá -óé ëåß ïõ. Óôï íå ï óý óôá ôï êñÜ ôïò, ìå ôá ðïë ëÜ ðñïòå ðß ëõ óç ðñï âëÞ ìá ôá, ôï ü ñá ìá ôçò Ìå ãÜ ëçò É äÝ -áò åß íáé êïé íü êáé ôï ìïé ñÜ æï íôáé ü ëá ôá óôñþ ìá ôáôçò êïé íù íé êÞò ðõ ñá ìß äáò. Ï Åë ëç íé óìüò åß íáé é äå -ï ëï ãé êÜ å íù ìÝ íïò ôü óï óôï å óù ôå ñé êü ü óï êáé óôïå îù ôå ñé êü, ïé å ðé äé þ îåéò åß íáé êïé íÝò êáé Ý ÷ïõí óôü -÷ï ôçí ïé êï íï ìé êÞ á íüñ èù óç êáé ôçí ðï ëé ôé óìé êÞêáé é óôï ñé êÞ óýí äå óç ìå ôçí áñ ÷áé ü ôç ôá. Ç ß äñõ óçôïõ Ó÷ï ëåß ïõ ôùí Ôå÷ íþí ôï 1837, ðïõ á ðü ôï 1844ëåé ôïõñ ãïý óå ùò Ó÷ï ëÞ Êá ëþí Ôå÷ íþí, äåß÷ íåé ôçìÝ ñé ìíá ôïõ êñÜ ôïõò ãé á ôçí êáë ëé ôå÷ íé êÞ åê ðáß -äåõ óç. ÌÝ óá óôï ãå íé êü êëß ìá, ðïõ å ðé äß ù êå á ðüôç ìé á ìå ñé Ü ôç óýí äå óç ìå ôï ðá ñåë èüí êáé á ðüôçí Üë ëç ôçí Ý íôá îç óôï åõ ñù ðáúêü ðëáß óé ï, ïNåï êëá óé êé óìüò âñÞ êå ðñü óöï ñï Ý äá öïò íááíèÞóåé. Eõ ñù ðáß ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò êá ëïý íôáé íá ó÷å -


Åéê. 22. Öñåé­äå­ñß­êïò­öïí­ÃêÝñ­ôíåñ­(Friedrich­von­Gaertner,1792-1847),­Tá­Ðá­ëáé­Ü­AíÜ­êôï­ñá­ôçò­AèÞíáò­(óçì.ÂïõëÞ)­(1836-1848).´Åñ ãï ôïõ Âáõ á ñïý áñ ÷é ôÝ êôï íá ÃêÝñ ôíåñ, åß íáé Ý íá á ðü ôáðñþ ôá íå ï êëá óé êÜ êôß ñé á ôçò ðü ëçò. Eß íáé å ðé âëç ôé êü êáé óõã -÷ñü íùò á ðëÜ äé á êï óìç ìÝ íï ìå äù ñé êïýò êß ï íåò, ìå é äé áß ôå -ñç ðñï óï ÷Þ óôç óõì ìå ôñß á. Tá ó÷Ý äé á ôïõ Ýñ ãïõ áõ ôïý Ý ãé -íáí õ ðü ôçí å ðß âëå øç ôïõ âá óé ëé Ü Ëïõ äï âß êïõ ôçò Báõ á ñß áò,ðá ôÝ ñá ôïõ íå á ñïý ‘Ï èù íá.Åéê. 23. ×áíò Kñß­óôé­áí­ XÜí­óåí­ (Hans­ Christian­ Hansen,1803-1883),­Tï­Ðá­íå­ðé­óôÞ­ìé­ï­(1839-1849),­AèÞ­íá.Á ðü ôá ðé ï óç ìá íôé êÜ Ýñ ãá ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò êá ôÜ ôçí ðå ñß -ï äï ôçò âá óé ëåß áò ôïõ ´Ï èù íá Þ ôáí ç “á èç íáúêÞ ôñé ëï ãß á”.Ðñü êåé ôáé ãé á ôñß á ïé êï äï ìÞ ìá ôá, Ýñ ãá ôùí á äåë öþí ×Üí -óåí, äç ëá äÞ ôï Ðá íå ðé óôÞ ìé ï, Ýñ ãï ôïõ Êñß óôé áí ×Üí óåí, êáéç Á êá äç ìß á (1859) êáé ç Âé âëé ï èÞ êç (1888), Ýñ ãá ôïõ Èå ü -öé ëïõ ×Üí óåí. Ôï Ðá íå ðé óôÞ ìé ï, ìå ôï é ù íé êïý ñõè ìïý ðñü -ðõ ëï êáé ìå ôçí á ðëü ôç ôá óôç äé Üñ èñù óç ôùí ü ãêùí ôïõ, åß -íáé Ý íá á ðü ôá ðé ï áñ ìï íé êÜ äåßã ìá ôá ôçò íå ï êëá óé êÞò AèÞ -íáò. Oé êå íôñé êïß ÷þ ñïé ôïõ êôé ñß ïõ Ý ÷ïõí ïñ ãá íù èåß óýì -öù íá ìå ìé á ôå ôñÜ ãù íç êÜ ôï øç, ìå äý ï áõ ëÝò, ðñï êåé ìÝ íïõíá é êá íï ðïé Þ óïõí ôéò âá óé êÝò ëåé ôïõñ ãß åò ðïõ å ðÝ âáë ëå ç÷ñÞ óç ôïõ.äé Ü óïõí êôß ñé á, íá öé ëï ôå÷ íÞ óïõí æù ãñá öé êÝò ðá -ñá óôÜ óåéò ôçò å ðé êáé ñü ôç ôáò, íá äé äÜ îïõí óôïÓ÷ï ëåß ï ôùí Ôå÷ íþí. Áõ ôïß, áë ëÜ êáé á ìÝ óùò ìå ôÜ´Åë ëç íåò ðïõ óðïý äá óáí óôéò Aêá äç ìß åò ôçò Eõ -ñþ ðçò (ü ðùò ï áñ ÷é ôÝ êôï íáò Ëý óáí äñïò Káõ ôá -íôæü ãëïõ, ï ãëý ðôçò Ëå ù íß äáò Äñü óçò, ï æù ãñÜ -öïò Íé êç öü ñïò Ëý ôñáò ê.Ü.) ìå ôá öÝ ñïõí óôçí Åë -ëÜ äá ôá óôïé ÷åß á ôçò äõ ôé êÞò ôÝ÷ íçò, ðïõ èá åí óù -ìá ôù èïýí óå ìé á ôÝ÷ íç ìå ôá äé êÜ ôçò ÷á ñá êôç ñé -óôé êÜ.Ç êáë ëé ôå÷ íé êÞ äç ìé ïõñ ãß á å ðé êå íôñþ èç êå êáô ’áñ ÷Üò óôá é óôï ñé êÜ èÝ ìá ôá, ìå êå íôñé êü Ü îï íá ôïíá ðå ëåõ èå ñù ôé êü á ãþ íá. Ïé ìïñ öÝò ôùí á ãù íé óôþíôïõ 1821, ïé ìÜ ÷åò, óêç íÝò Ýì ìå óá Þ Ü ìå óá óõí äå -äå ìÝ íåò ìå ôïí Á ãþ íá ãß íï íôáé ôï êõ ñß áñ ÷ï èÝ ìáôçò ôÝ÷ íçò ôùí ðñþ ôùí äå êá å ôé þí ìå ôÜ ôçí á ðå -ëåõ èÝ ñù óç. Ïé á ãù íé óôÝò, ðñéí íá ãß íïõí Þ ñù åòôùí ìá ÷þí, Þ ôáí á ðü ãï íïé ôùí áñ ÷áß ùí, ìå êïé íù -íé êÞ ï íôü ôç ôá ü ðùò å êåß íç ôùí Åõ ñù ðáß ùí, á íþ ôå -ñïé óá öþò ðï ëé ôé óìé êÜ ôùí äõ íá óôþí ôïõò. Óôçãëõ ðôé êÞ áõ ôüò ï é äå ï ëï ãé êüò ðñï óá íá ôï ëé óìüòôïõ êñÜ ôïõò êáé ç óýí äå óç ìå ôçí áñ ÷áé ü ôç ôá âñß -óêïõí ôï êá ôÜë ëç ëï ìÝ óï ãé á íá á ðï ôõ ðù èïýí óåáí äñé Ü íôåò, ðñï ôï ìÝò, êïé ìç ôç ñé á êÜ ìíç ìåß á, ìåôéò á íÜ ëï ãåò óôÜ óåéò ôùí óù ìÜ ôùí, ôçí ðôõ ÷ï ëï -ãß á ôùí åí äõ ìÜ ôùí, ôçí é äå á ëé óôé êÞ Ýê öñá óç ôùíðñï óþ ðùí. ¼ óïí á öï ñÜ ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, óôçíï ðïß á ôï êá èå óôþò ôïõ ¼ èù íá Ý ñé îå ôï ìå ãá ëý ôå -ñï âÜ ñïò, ôá êëá óé êÜ ðñü ôõ ðá âñß óêï íôáé óôïí ß -äé ï ôü ðï, ëß ãá ìü íï âÞ ìá ôá ìá êñé Ü á ðü ôï ÷þ ñï ü -ðïõ ÷ôß æï íôáé ôá íÝ á êôß ñé á, ü ìùò áõ ôÜ á íôëïýí ôçìïñ öï ëï ãß á ôïõò á ðü ôç íå ï êëá óé êÞ Åõ ñþ ðç. Çáñ ÷áß á ôÝ÷ íç, ìå ôç íå ï êëá óé êÞ ôçò ìïñ öÞ, äå óõ -íÝ äå å ìü íï ôï ðá ñüí ìå ôï ðá ñåë èüí, Ý äé íå êý ñïòêáé áß ãëç óôï ðï ëé ôé êü êá èå óôþò ôïõ íÝ ïõ åë ëç íé -êïý êñÜ ôïõò.195


2425196


26 27ðü ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôçò Åõ ñþ ðçò, åß íáé êáé ôï Eèíé êü Må ôóü -âé ï Ðï ëõ ôå÷ íåß ï óôçí AèÞ íá (1862-1876).Åéê. 24. Èå­ü­öé­ëïò­ XÜí­óåí­ (Theophil­ Hansen,­ 1813-1891),Aêá­äç­ìß­á­Aèç­íþí­(1859).Aõ ôü ôï Ýñ ãï ôïõ Äá íïý áñ ÷é ôÝ êôï íá, ï ï ðïß ïò Ý xôé óå óôçíAèÞ íá ìå ñé êÜ á ðü ôá ù ñáé ü ôå ñá ïéêïäïìÞìáôá ôçò íå ï êëá -óé êÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò, åß íáé å ðç ñå á óìÝ íï á ðü ôï EñÝ ÷èåé ï êáéá ðü ôï íá ü ôïõ Aðüë ëù íá óôéò BÜó óåò.Åéê. 25. Ëý­óáí­äñïò­Káõ­ôá­íôæü­ãëïõ­(1811-1885),­AñóÜ­êåé­ï(1845-1852),­AèÞ­íá.H óõì ìå ôñß á, ôá ðå ñé ï ñé óìÝ íá äé á êï óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á, ç Ýì -öá óç óôçí ðñü óï øç ôïõ äåý ôå ñïõ ï ñü öïõ, ç ðñï âï ëÞ ôùíäý ï á êñáß ùí ôìç ìÜ ôùí, ï é ù íé êüò ñõè ìüò, ôá áõ óôç ñÜ á -íïßã ìá ôá á ðï ôå ëïýí ìå ñé êÜ ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ Ýñ ãïõ ôïõKáõ ôá íôæü ãëïõ, ôá ïðïßá óôç óõ íÝ ÷åé á èá å îå ëé ÷èïýí. ‘Å íá á -ðü ôá êõ ñé ü ôå ñá Ýñ ãá ôïõ, óôï ï ðïß ï öáß íå ôáé ç å ðß äñá óç á -Eéê. 26. Ëå­ù­íß­äáò­ Äñü­óçò­ (1834-1882),­ “Á­ðüë­ëùí”­ (1870ðå­ñß­ðïõ),­ ìÜñ­ìá­ñï,­ ý­øïò­ 3,60­ ì.,­ Á­êá­äç­ìß­á­ Á­èç­íþí.Ï Äñü óçò å ðç ñå Ü óôç êå á ðü ôá êëá óé êÜ ðñü ôõ ðá ôçò áñ ÷áé -ü ôç ôáò êáé ìå ôç äå îé ï ôå÷ íß á ôïõ äç ìé ïýñ ãç óå ãëõ ðôÜ ü ðùòáõ ôÜ ðïõ âñßóêïíôáé óôçí Á êá äç ìß á Á èç íþí, á ðü ôá óç ìá -íôé êü ôå ñá ôïõ åß äïõò. Ôï Ü ãáë ìá ôïõ Á ðüë ëù íá, êáèþò êáéáõ ôü ôçò Á èç íÜò, åß íáé óôç ìÝ íá å ðÜ íù óå øç ëïýò êß ï íåò é -ù íé êïý ñõè ìïý. Ôï ðï èå ôÞ èç êáí óôéò èÝ óåéò ôïõò ôï 1881. Çãíþ óç ôùí áñ ÷áß ùí ðñïôý ðùí êáé ç Ü ñé óôç äå îé ï ôå÷ íß á ôïõãëý ðôç êÜ íïõí ôï Ýñãï ðïõ åßíáé âáóéóìÝíï óôïí Á ðüë ëù íáôïõ Ìðåë âå íôÝ ñå (ñù ìáúêü á íôß ãñá öï, Ýñ ãï ðé èá íüí ôïõ Ëå -ù ÷Ü ñç) åíá íÝ ï Ýñ ãï.Åéê. 27. Äç­ìÞ­ôñçò­Êüó­óïò­(1817-;),­Ðñï­ôï­ìÞ­É­ù­Üí­íç­Êù­ëÝô­ôç­(1846),­ðá­ôé­íá­ñé­óìÝ­íïò­ãý­øïò,­ý­øïò­0,72­ì.,­Á­èÞ­íá,­Å­èíé­êü­É­óôï­ñé­êü­Ìïõ­óåß­ï.Ï Êüó óïò ÷ñç óé ìï ðïé åß ôá óôïé ÷åß á ôïõ íå ï êëá óé êïý ðñï ôý -ðïõ ôçò ðñï ôï ìÞò: ôçí êï öôÞ á ðü äï óç ôïõ óþ ìá ôïò, ôç ìå -ôù ðé êÞ ïñ ãÜ íù óç ôïõ ðñï óþ ðïõ, ôçí å îé äá íß êåõ óç ôùí á ôï -ìé êþí ÷á ñá êôç ñé óôé êþí. ´Ï ìùò ç ç ñù ï ðïß ç óç ôçò ìïñ öÞòôïõ ðñù èõ ðïõñ ãïý äåí Ý ÷åé ó÷Ý óç ìå ôéò ìïñ öÝò ôçò áñ ÷áé -ü ôç ôáò, ü ðùò óôï äõ ôé êü Íå ï êëá óé êé óìü (Êá íü âá, Ôüñ âáë -óåí), áë ëÜ ìå ôï ðñü óöá ôï ðá ñåë èüí ôïõ Þ ñù á ôïõ 1821.197


Åéê. 28 Äç­ìÞ­ôñé­ïò­Æù­ãñÜ­öïò­-­Ìá­êñõ­ãé­Üí­íçò,­“Ç­ äé­êáß­á­ á­ðü­öá­óéòôïõ­Èå­ïý­äé­Ü­ôçí­á­ðå­ëåõ­èÝ­ñù­óéí­ôçò­Åë­ëÜ­äïò”­(1836),­áõ­ãï­ôÝ­ìðå­ñá­óå­ îý­ëï,­ 0,39­ x­ 0,55ì.,­Á­èÞ­íá,­Å­èíé­êü­É­óôï­ñé­êü­Ìïõ­óåß­ï.­Ìå ôçí êá èï äÞ ãç óç ôïõ Ìá êñõ ãé Üí íç,ï Ä. Æù ãñÜ öïò äç ìé ïýñ ãç óå ìé á óåé ñÜÝñ ãùí ìå èÝ ìá ôïí á ðå ëåõ èå ñù ôé êü åë -ëç íé êü á ãþ íá. Ï Ìá êñõ ãé Üí íçò å ðÝ ëå -îå ôï æù ãñÜ öï ëü ãù ôùí âõ æá íôé íþíêá ôá âï ëþí ôçò ôå÷ íï ôñï ðß áò ôïõ, ãé áíá äç ëþ óåé ôçí á íôß äñá óÞ ôïõ óôç“öñÜ ãêé êç” æù ãñá öé êÞ, ðïõ, êá ôÜ ôçí Ü -ðï øÞ ôïõ, äåí á ðÝ äé äå ôá é äá íé êÜ ôïõ Á -ãþ íá, áë ëÜ êáé ãé á ôß Ý ôóé èá ìðï ñïý óåíá á öç ãç èåß êá ëý ôå ñá ôá ðï ëå ìé êÜ ãå -ãï íü ôá ü ðùò ôá åß ÷å ï ß äé ïò æÞ óåé. ÔïèÝ ìá, å ðå îåñ ãá óìÝ íï óýì öù íá ìå ôçëáúêÞ ðá ñÜ äï óç, á íá öÝ ñå ôáé óå ü ëïõòôïõò ðá ñÜ ãï íôåò ðïõ óõ íÝ âá ëáí óôçíá ðå ëåõ èÝ ñù óç ôçò Åë ëÜ äáò. Á ñé óôå ñÜóôç óýí èå óç á íá ðá ñé óôÜ íï íôáé ïé ôñåéòìå ãÜ ëåò äõ íÜ ìåéò, Ñù óß á, Áã ãëß á êáéÃáë ëß á, å íþ äå îé Ü ï âá óé ëé Üò ¼ èù íáòêáé ç âá óß ëéó óá Á ìá ëß á ðëáé óé þ íïõíôçí Åë ëÜ äá, ç ï ðïß á åì öá íß æå ôáé íôõ ìÝ -íç ìå áñ ÷áß ï Ýí äõ ìá.Åéê. 29. Öß­ëéð­ðïò­Ìáñ­ãá­ñß­ôçò,­“Ç­Óáð­öþ­ðñï­óåý­÷å­ôáé­óôçí­Á­öñï­äß­ôç”­(1845­ ðå­ñß­ðïõ),­ ëÜ­äé­ óåìïõ­óá­ìÜ,­1,45­x­1,13­ì.,­Á­èÞ­íá,­Å­èíé­êÞ­Ðé­íá­êï­èÞ­êç.Ï Ö. Ìáñ ãá ñß ôçò õ ðÞñ îå ï ðñþ ôïò ´Åë -ëç íáò êá èç ãç ôÞò æù ãñá öé êÞò óôï Ó÷ï -ëåß ï ôùí Ôå÷ íþí. Óôç æù ãñá öé êÞ ôïõìåôÝöåñå áõ ôïý óé á ó÷å äüí, ôïõò ôý ðïõòêáé ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ Íå ï êëá óé êé -óìïý, ôïí ï ðïß ï äé äÜ ÷ôç êå óôç Ñþ ìç.Ôü óï ôï ó÷Ý äé ï ü óï êáé ôï Ü øï ãï ôå -ëåß ù ìá ôïõ Ýñ ãïõ ìÜò ðá ñá ðÝ ìðïõíóôç æù ãñá öé êÞ ôïõ ìå ãÜ ëïõ ÃÜë ëïõêëá óé êé óôÞ Íô. Åí ãêñ. Óôç äå îé Ü ðëåõ ñÜôïõ ðß íá êá ç áí èï ãñá öß á öá íå ñþ íåé ôçäé á êï óìç ôé êÞ äé Ü èå óç ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç, å -íþ ç äé á êï óìç ìÝ íç ëý ñá ãå ìß æåé ôï êÜ -ôù äå îé ü ìÝ ñïò ôçò óýí èå óçò. Ï âñÜ -÷ïò á ñé óôå ñÜ êáé ôï Ü ãáë ìá ôçò èå Üòäå îé Ü ðëáé óé þ íïõí ìå äý ï êÜ èå ôïõò Ü -îï íåò ôç óýí èå óç, êÜ íï íôáò á êü ìá å -íôï íü ôå ñï ôï öùò ðïõ öù ôß æåé ôçí êå -íôñé êÞ ìïñ öÞ. Óôï âÜ èïò öù ôß æå ôáé êáéï ïõ ñá íüò, óáí óç ìÜ äé á íôá ðü êñé óçòôçò èå Üò.198


Åéê. 30. Èå­ü­äù­ñïò­Âñõ­æÜ­êçò­(1814-1878),­“Ç­´Å­îï­äïò­ôïõ­Ìå­óï­ëïã­ãß­ïõ”­(1853),­ëÜ­äé­óå­ìïõ­óá­ìÜ,­1,69­x­1,27­ì.,­Á­èÞ­íá,­Å­èíé­êÞ­Ðé­íá­êï­èÞ­êç.Ôñé Ü íôá ÷ñü íé á ìå ôÜ ôï é óôï ñé êü ãå ãï íüò ï Âñõ æÜ êçò åé êï íï ãñá öåß ôçí ´Å îï äï, óôï ðëáß óé ï ìéáòåõ ñý ôå ñçò êõ êëï öï ñß áò Ýñãùí ìå é óôï ñé êÜ èÝ ìá ôá óôçí åë ëç íé êÞ êáé óôçí îÝ íç á ãï ñÜ. Ôï Ýñ ãï ôïõ÷ù ñß æå ôáé óå äý ï ôìÞ ìá ôá, óôï ãÞé íï êáé óôï ïõ ñÜ íé ï, óôï ðñü ôõ ðï ìé áò ìá êñáß ù íçò ðá ñÜ äï óçòôçò äõ ôé êÞò ôÝ÷ íçò. Ôï öùò êëé ìá êþ íå ôáé äé á äï ÷é êÜ: á ðü ôï ç ìß öùò óôï êÜ ôù ôìÞ ìá, ü ðïõ êåß ôï -íôáé ïé íå êñïß, óôï Ü ðëå ôï öùò óôçí êå íôñé êÞ óêç íÞ ôçò ìÜ ÷çò, ãé á íá ãß íåé, ôÝ ëïò, äé Ü ÷õ ôï óôï ïõ -ñÜ íé ï ôìÞ ìá, å îáûëþ íï íôáò ôéò ìïñ öÝò ôùí Áã ãÝ ëùí êáé ôïõ ×ñé óôïý. Á ðü ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçòôÝ÷ íçò ôïõ æù ãñÜ öïõ, ï ïðïßïò ðñáã ìá ôåý å ôáé èÝ ìá ôá ðïõ ó÷å ôß æï íôáé ìå ôïí Á ãþ íá, åß íáé ç ãå -íé êÞ óêç íï èå óß á ôïõ Ýñ ãïõ, ç ù ñáé ï ðïß ç óç ôùí ç ñþ ùí ìå ôéò á ôóá ëÜ êù ôåò óôï ëÝò êáé ôïí ðï ëõ -ðïß êéë ôï ï ðëé óìü, ç å îé äá íß êåõ óç á êü ìá êáé ôùí æï öå ñþí óêç íþí. Ïé Þ ñù åò ôçò Å ðá íÜ óôá óçò, ùòá ðü ãï íïé ôùí áñ ÷áß ùí ÅëëÞíùí, êïé íù íé êÜ é óü ôé ìïé ôùí Åõ ñù ðáß ùí êáé ðï ëé ôé óìé êÜ á íþ ôå ñïé ôùíäõ íá óôþí ôïõò, åß íáé ï é äå ï ëï ãé êüò ðñï óá íá ôï ëé óìüò ôïõ Ýñ ãïõ, åé êü íá ôçí ï ðïß á äç ìé ïýñ ãç óáíðñþ ôïé ïé öé ëÝë ëç íåò êáë ëé ôÝ÷ íåò êáé ìå ôÜ äé á ôÞ ñç óáí ïé ´Åë ëç íåò.199


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÆÁÊ ËÏÕÚ ÍÔÁÂÉÍÔ - ÁÍÔÏÍÉÏ ÊÁÍÏÂÁO Nôá âß íô Ý æç óå óôç Ñþ ìç á ðü ôï 1775 êáé ãé á ðå ñß ðïõ ðÝ íôå÷ñü íé á, ðñï óðá èþ íôáò íá á íá êá ëý øåé ôá ìõ óôé êÜ ðïõ Ý êñõ âáíôá Ýñ ãá ôçò êëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò. Må ôçí å ðé óôñï öÞ ôïõ óôçÃáë ëß á óõì ìå ôåß ÷å å íåñ ãÜ óôéò ðñï óðÜ èåé åò ôçò ðï ëé ôé óôé êÞò á -íá äé ïñ ãÜ íù óçò ôçò Ãáë ëé êÞò Å ðá íÜ óôá óçò. Óôç óõ íÝ ÷åé á èá ãß -íåé ï å ðß óç ìïò æù ãñÜ öïò ôïõ Ná ðï ëÝ ï íôá, ãé á íá êá ôá ëÞ îåé, ìå -ôÜ ôçí ðôþ óç ôïõ ôå ëåõ ôáß ïõ, å îü ñé óôïò óôéò Bñõ îÝë ëåò, ü ðïõêáé ðÝ èá íå. ÓôáÝñ ãá ôïõ Nôá âß íôõ ðÜñ ÷åé ìé á Ý íôï -íç öù ôåé íü ôç ôá,ðïõ ìáñ ôõ ñåß ôçíé êá íü ôç ôÜ ôïõ íáóõë ëáì âÜ íåé ôéò÷ñù ìá ôé êÝò äé á -öï ñï ðïé Þ óåéò ôïõöù ôüò êáé ôùí á -íôé êåé ìÝ íùí.Åéê. 31. Æáê­-Ëïõß­ Nôá­âß­íô­ (Jacques­ -Louis­ David,­ 1743-1825),­ “Ïüñ­êïò­ ôùí­ Ï­ñá­ôß­ùí”­ (1784-1785),­ëÜ­äé,­3,30­x­4,27­ì.,­Ðá­ñß­óé,­Ëïý­âñï.O Nôá âß íô å îõ ìíåß óôï Ýñ ãï áõ ôü ôçíðï ëé ôé êÞ á ñå ôÞ êáé ôïí ðá ôñé ù ôé óìü ôùíOñá ôß ùí, ïé ï ðïß ïé ïñ êß æï íôáé íá ðå èÜ -íïõí ãé á ôçí å ëåõ èå ñß á ôçò ðá ôñß äáòôïõò. O êáë ëé ôÝ÷ íçò Ý ÷åé á ðï äþ óåé ìååý ãëùô ôï ôñü ðï ôçí áðïöáóéóôéêüôçôáôùí ôñé þí Ñù ìáß ùí á äåë öþí íáèõóéáóôïýí ãéá ôçí ðáôñßäá, ç ï ðïß áìðï ñåß íá ãß íåé ÷ù ñßò áì öé âï ëß á êá ôá -íï ç ôÞ á ðü ü ëïõò êáé óå ü ëåò ôéò å ðï ÷Ýò.Tï èÜñ ñïò êáé ç á ðï öá óé óôé êü ôç ôá ôùíáí äñþí á íôé ôß èå íôáé óôçí ðå ñé óõë ëï ãÞôùí ãõ íáé êþí. Ïé óõ ãêñá ôç ìÝ íåò êé íÞ -óåéò, ôá ñïý ÷á, ç á ðëü ôç ôá ôïõ ÷þ ñïõêáé ïé ÷ñù ìá ôé êÝò å ðé ëï ãÝò ìÜò ðá ñá ðÝ -ìðïõí óôá á íÜ ãëõ öá Ýñ ãá ôçò åë ëç íé êÞòôÝ÷ íçò. Ç Ý íôá óç ôùí áí äñé êþí óù ìÜ -ôùí, áë ëÜ êáé ôùí ãõ íáé êåßùí, èõìßæåéåêåßíç ôùí êëá óé êþí á ãáë ìÜ ôùí. Ôï êå -íôñé êü óç ìåß ï ôïõ ðß íá êá åß íáé ôá óðá èé -Ü êáé ôá å íù ìÝ íá ÷Ý ñé á ôùí á äåë öþí.Ôï Ýñ ãï ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðü ìé á é óïñ ñï -ðç ìÝ íç ïñ ãÜ íù óç ôùí ìïñ öþí, ôïí ðå -ñé ï ñé óìü ôçò ï ðôé êÞò öõ ãÞò ðñïò ôï âÜ -èïò ôïõ ðß íá êá êáé ôá Ý íôï íá èåñ ìÜ÷ñþ ìá ôá.Åéê. 32. Æáê­-Ëïõß­ Íôá­âß­íô,­ “Ï­ üñ­êïòôùí­ Ï­ñá­ôß­ùí”­ (1784-1785),êÜñ­âïõ­íï,­ ðñï­ó÷Ý­äé­ï,­ Áí­æÝñ(Angers),­ Mïõ­óåß­ï­ Ká­ëþí­ Tå÷­íþí.200


Ï Á íôü íé ï Êá íü âá èå ù ñåß ôáé ï êõ ñé ü ôå ñïò ãëý -ðôçò ôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý. Ðñï óðÜ èç óå íá á ðï äþ óåéóôá Ýñ ãá ôïõ ôç ãá ëÞ íç êáé ôçí çñåìßá ôùí åë ëç íé êþíãëõ ðôþí êáé íá á ðáë ëÜ îåé ôï áí èñþ ðé íï êïñ ìß á ðü ôéòá ôÝ ëåé åò ôçò öý óçò. ÌÝ óá á ðü ôéò ôÝëåéåò á íá ëï ãß åòêáé ôçí áñ ìï íß á ï êáë ëé ôÝ÷ íçò å îé äá íé êåý åé ôçí áí èñþ -ðé íç öý óç. H å ðé ìå ëç ìÝ íç áðáëëáãÞ ôùí áíèñþðéíùíóùìÜôùí áðï ôéò öõ óé êÝò ôïõò á ôÝ ëåé åò ôá ï äç ãåßóôçí á ðï ìü íù óç á ðü ôïí ðå ñé âÜë ëï íôá ÷þ ñï êáéóôçí ôï ðï èÝ ôç óÞ ôïõò óôç óöáß ñá ôïõ é äá íé êïý. KÜ èåé äÝ á å íüò Ýñ ãïõ ðåñ íïý óå á ðü äé Ü öï ñá óôÜ äé á å ðå -îåñ ãá óß áò: ôï óêß ôóï, ôï ðñü ðëá óìá á ðü ðç ëü êáé ôÝ -ëïò ôï ìå ãÜ ëï ãý øé íï åê ìá ãåß ï. Ó’ áõ ôÞ ôçí ðï ñåß á ïêáë ëé ôÝ÷ íçò äï êß ìá æå êáé Ý ëåã ÷å äé áñ êþò ôçí áñ ÷é êÞ é -äÝ á ôïõ, ìÝ ÷ñé íá ìå ôá öÝ ñåé óôï ôå ëé êü õ ëé êü ôçí ôå -ëåé ü ôå ñç ìïñ öÞ ôçò.Ï Êá íü âá êá ôá ãü ôáí á ðü öôù ÷é êÞ ïé êï ãÝ íåé á. Îå -êß íç óå óðïõ äÝò ãëõ ðôé êÞò óôç Âå íå ôß á. Áñ ãü ôå ñá ðÞ -ãå óôç Ñþ ìç, ãé á íá ìå ëå ôÞ óåé á ðü êï íôÜ ôéò áñ ÷áé ü -ôç ôåò. Á ðü ôï 1802 öé ëï ôÝ÷ íç óå ðïë ëÜ Ýñ ãá ãé á ôïÍá ðï ëÝ ï íôá, ý óôå ñá á ðü ðñü óêëç óç ôïõ ß äé ïõ.Åéê. 33. Á­íôü­íé­ï­ Ká­íü­âá­ (Án­tonio­ Canova,­ 1757-1822),­ Tá­öé­êü­ ìíç­ìåß­ï­ ôçò­ Má­ñß­áò­ Xñé­óôß­íáò­ôçò­Aõ­óôñß­áò­(1798-1805),­ìÜñ­ìá­ñï,­ý­øïò­5,74­ì.,­Bé­Ýí­íç,­åê­êëç­óß­á­ôùí­Aõ­ãïõ­óôé­íé­á­íþí.Ôï ìíç ìåß ï ôçò Ìá ñß áò ×ñé óôß íáò Ý ãé íå ý óôå ñá á ðüðá ñáã ãå ëß á ôïõ óõ æý ãïõ ôçò, ðñß ãêé ðá Áë ìðÝñ ôï ôçòÓá îï íß áò. Ôï Ýñ ãï á íá ðá ñé óôÜ ìé á ðï ìðÞ áí èñþ ðùíôçí þ ñá ðïõ ìå ôá öÝ ñïõí ôç óôÜ ÷ôç ôçò íå êñÞò óôïíôÜ öï. Ç ðõ ñá ìß äá åß íáé ôï óýì âï ëï ôïõ èá íÜ ôïõ. Çáñ ãÞ êß íç óç ôçò ðï ìðÞò êáé ç á íïé ÷ôÞ ðüñ ôá ôïõ ôÜ -öïõ äé á ãñÜ öïõí Ý íá ÷þ ñï ðïõ êõ ñé áñ ÷åß ôáé á ðü ìé -á áõ óôç ñÞ ãå ù ìå ôñß á. Tá ìÝ ëç ôçò ðï ìðÞò, ôï ðï èå ôç -ìÝ íá á íÜ ëï ãá ìå ôçí ç ëé êß á ôïõò, ôá ðáé äé Ü ìðñï óôÜêáé ïé ðé ï ç ëé êé ù ìÝ íïé ðß óù, ôï íß æïõí ôçí á íôß èå óç ìå -ôá îý ôçò æù Þò êáé ôïõ èá íÜ ôïõ. Ïé ôñåéò ãõ íáé êåß åòìïñ öÝò åß íáé ç Á ãÜ ðç, ðïõ ï äç ãåß ôïí ôõ öëü, ç Á ñå -ôÞ, ðïõ êñá ôÜ ôï áã ãåß ï ìå ôç óôÜ ÷ôç, êáé ç Åõ ôõ ÷ß á,ðïõ êñá ôÜ ôçí á íÜ ãëõ öç ðñï ôï ìÞ ôçò Ìá ñß áò ×ñé óôß -íáò ðå ñé ôñé ãõ ñé óìÝ íç á ðü ôï öß äé, óýì âï ëï ôçò áé ù -íé ü ôç ôáò. Óôçí á íôß èå ôç ðëåý ñá á ðü ôçí ðï ìðÞ âñß óêå -ôáé ï ´Áã ãå ëïò ôïõ èá íÜ ôïõ êáé Ý íá ëé ï íôÜ ñé. H óôá -ôé êü ôç ôá ôçò ðõ ñá ìß äáò Ýñ ÷å ôáé óå á íôß èå óç ìå ôçí êß -íç óç ôïõ ÷á ëé ïý ðïõ ðÝ öôåé å ðÜ íù óôá óêá ëé Ü êáéóõí äÝ åé íï ç ôÜ ôïí å îù ôå ñé êü ÷þ ñï ìå ôï óêï ôåé íüåóù ôå ñé êü ôïõ ôÜ öïõ. KÜ èå áí èñþ ðé íç öé ãïý ñá êé íåß -ôáé å ëåý èå ñá óôï ÷þ ñï, óõì ìå ôÝ ÷ï íôáò óôç óõ íï ëé êÞóýí èå óç ôïõ Ýñ ãïõ.201


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÊÁÑË ÖÑÉÍÔÑÉ× ÓÉÍÊÅËÏ Óßí êåë èå ù ñåß ôáé ï ìå ãá ëý ôå ñïòÃåñ ìá íüò áñ ÷é ôÝ êôï íáò ôïõ 19ïõ áé þ -íá, ï ï ðïß ïò ìå ôá öý ôåõ óå ôéò á îß åòôçò åë ëç íé êÞò êëá óé êÞò áñ ÷é ôå êôï íé -êÞò óôç ãåñ ìá íé êÞ, á ó÷ï ëÞ èç êå ü ìùòðñþ ôá ìå ôç æù ãñá öé êÞ. Á ðü ôá áñ ÷é -ôå êôï íé êÜ ôïõ Ýñ ãá å êåß íï ðïõ èå ù -ñåß ôáé á íá íôßñ ñç ôá ùò á íôé ðñï óù ðåõ -ôé êü ôå ñï äåßã ìá ôçò ÷ñÞ óçò åë ëç íé -êþí óôïé ÷åß ùí óå áñ ìï íé êü óõí äõ á -óìü ìå ñù ìáúêÜ åß íáé ôï Ðá ëáé ü Mïõ -óåß ï (Altes Museum) óôï Bå ñï ëß íï, ôïï ðïß ï ÷ôß óôç êå ãé á íá óôå ãÜ óåé ôç âá -óé ëé êÞ óõë ëï ãÞ Ýñ ãùí ôÝ÷ íçò.Åéê. 34. Êáñ­ë­ Öñß­íôñé÷­ Óßí­êåë­ (K.F.­ Schinkel,­ 1781-1841),­ Ðá­ëáéü­Mïõ­óåß­ï­(Altes­Museum)­(1823),­Bå­ñï­ëß­íï.Ïé äå êá ï êôþ é ù íé êïß êß ï íåò ôçò ðñü óï øçò ðñïó äß äïõí óôï êôß -ñé ï ôçí åé êü íá ìé áò åë ëç íé êÞò óôï Üò, å íï ðïé þ íôáò ôïõò äý ï ï -ñü öïõò ôïõ êôé ñß ïõ êáé ðñï óêá ëþ íôáò óõã ÷ñü íùò ôïí å ðé óêÝ ðôçíá ìðåé óôï Mïõ óåß ï. H ìå ãÜ ëç äé ðëÞ óêÜ ëá ðß óù á ðü ôçí êé ï -íï óôïé ÷ß á ï äç ãåß óôïí ü ñï öï, áë ëÜ êõ ñß ùò å ðé ôñÝ ðåé ôçí ï ðôé êÞÝ íù óç ôïõ å îù ôå ñé êïý ìå ôïí å óù ôå ñé êü ÷þ ñï. Aðü ôïí ü ñï öïç èÝ á ðñïò ôçí ðëá ôåß á, ðïõ âñß óêå ôáé ìðñï óôÜ á ðü ôï êôß ñé ï, åß -íáé å íôõ ðù óé á êÞ. Óôï é óü ãåé ï äé á ìïñ öþ íå ôáé ìé á êõ êëé êÞ áß èïõ -óá, ü ðùò óôï ÐÜí èå ïí ôçò Pþ ìçò. H áß èïõ óá áõ ôÞ á ðï ôå ëåß ôïêÝ íôñï ü ëçò ôçò êÜ ôï øçò, å íþ óôï å óù ôå ñé êü ôçò õ ðÜñ ÷åé ðå ñé -ìå ôñé êÜ ìé á êé ï íï óôïé ÷ß á 20 êï ñéí èé á êþí êé ü íùí. AíÜ ìå óáóôïõò êß ï íåò, óôá á íïßã ìá ôá êáé óôéò êüã ÷åò å êôß èå íôáé ôá Ýñ ãáôçò êëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò. Ó’ áõ ôü ôï êôß ñé ï ï Óßí êåë ìðü ñå óå íáå öáñ ìü óåé ôéò á íôé ëÞ øåéò ôïõ ãé á ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, óýì öù íá ìåôéò ï ðïß åò ç áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ðñÝ ðåé íá åê ðáé äåý åé êáé íá îõ ðíÜôïõò áí èñþ ðïõò, þ óôå áõ ôïß íá êá ôá íï Þ óïõí ôïí ðï ëé ôé óìü óôïíï ðïß ï á íÞ êïõí.202


203


ÃËÙÓÓÁÑÉÍáôïõñáëéóìüò:­Ôï Ýñãï ôçò ôÝ÷íçò åßíáé êáèñÝöôçò ôçò öýóçò ÷ùñßò åîéäáíßêåõóç.Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ­-­ÄÑÁ­ÓÔÇ­ÑÉ­Ï­ÔÇ­ÔÅÓ1. Á íá æç ôÞ óôå óôçí ðå ñé ï ÷Þ óáò êÜ ðïé ï íå ï êëá óé êü êôß ñé ï êáé öù ôï ãñá öß óôå ôï Þ âñåß ôå êÜ ðïé ïóå öù ôï ãñá öß á. Ó÷å äé Ü óôå ôçí ü øç ôïõ, ðñï óÝ ÷ï íôáò ôïõò Ü îï íåò ôçò óõì ìå ôñß áò êáé ôá äé -á êï óìç ôé êÜ ôïõ óôïé ÷åß á.2. Ðïé á èÝ ìá ôá á ðü ôçí åë ëç íé êÞ ìõ èï ëï ãß á èá ìðï ñïý óáí íá åß íáé ðç ãÝò Ý ìðíåõ óçò ãé á ôïõòêáë ëé ôÝ÷ íåò ôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý;3. Ç Ýííïéá ôïõ “éäáíéêïý ðïëßôç” áðïôÝëåóå ðñüôõðï ãéá ôçí ôÝ÷íç ôïõ Íåïêëáóéêéóìïý. Ìå ðïéá÷áñáêôçñéóôéêÜ óôïé÷åßá ðñïâÜëëåôáé áõôü ôï ðñüôõðï;4. Ðá ñá ôç ñÞ óôå ôá Ýñ ãá ôùí Ä. Æù ãñÜ öïõ - Ìá êñõ ãé Üí íç êáé ôïõ È. Âñõ æÜ êç (åéê. 28 êáé åéê. 30).Ðïé åò åß íáé ïé ï ìïé ü ôç ôåò êáé ðïé åò ïé äé á öï ñÝò ôïõò;204


13ÑÏÌÁÍÔÉÓÌÏÓ205


206Å. Nôå ëá êñïõ Ü (E. Delacroix, 1718-1863), “H Eëåõ èå ñß á ï äç ãåß ôï ëá ü” (1830),ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, Ëïý âñï, ëåðôïìÝñåéá.


13. ÑÏÌÁÍÔÉÓÌÏÓ Óôá ìÝ óá ôïõ 19ïõ áé þ íá, ç NÝ á Zç ëáí äß á, çBü ñåé ïò Aìå ñé êÞ, ç Ëá ôé íé êÞ Aìå ñé êÞ ðñï óÝ öå ñáííÝ åò èÝ óåéò åñ ãá óß áò ãé á ôïõò Eõ ñù ðáß ïõò ìå å -ðá êü ëïõ èï ç ìå ôá êß íç óç ðñïò áõ ôïýò ôïõò ôü -ðïõò á ðü ôçí Eõ ñþ ðç íá á ðëþ íå ôáé ï ëï Ý íá êáé ðå -ñéó óü ôå ñï. Oé ôå÷ íï ëï ãé êÝò á íá êá ëý øåéò óõ íå ÷þòðïë ëá ðëá óé Ü æï íôáí êáé ç ìá æé êÞ ðá ñá ãù ãÞ óôéòíÝ åò âé ï ìç ÷á íé êÝò ìï íÜ äåò å íôá ôé êï ðïé Þ èç êå. H“âé ï ìç ÷á íé êÞ å ðá íÜ óôá óç” å äñáé þ èç êå óôá êñÜ ôçôçò Eõ ñþ ðçò óå äé á öï ñå ôé êïýò ÷ñü íïõò.O óé äç -ñü äñï ìïò Ý íù óå ôá ìå ãá ëý ôå ñá á óôé êÜ êÝ íôñáôçò Eõ ñþ ðçò êáé ôçò Aìå ñé êÞò, å íþ ôá ìå ãÜ ëá áã -ãëé êÜ êáé ãåñ ìá íé êÜ á ôìü ðëïé á á ðü ôï 1838 óõ íÝ -äå óáí ôéò äý ï ç ðåß ñïõò.O ü ñïò “ñï ìá íôé óìüò ” êáé ôá ðá ñÜ ãù ãÜ ôïõðñù ôï åì öá íß æï íôáé óôçí Áã ãëß á ôï 17ï áé þ íá óåäé ç ãÞ ìá ôá ìå éð ðü ôåò êáé ðå ñé ðÝ ôåé åò óå á öç ãÞ -óåéò ãý ñù á ðü ôéò á íôé îï ü ôç ôåò ôçò æù Þò, óå äé ç -ãÞ óåéò é óôï ñé þí ðïõ âá óß æï íôáé óôçí á íåê ðëÞ ñù ôçá ãÜ ðç êáé óôï ðÜ èïò. H óõ íáéó èç ìá ôé êÞ Ý îáñ óç,ôï ìå ãá ëåé þ äåò ðïõ á íôé êá ôï ðôñß æå ôáé óôï Ü ðåé ñï,ç á ðå ãíù óìÝ íç å ðé èõ ìß á ãé á êá ôÜ êôç óç ôùí õ øç -ëü ôå ñùí é äá íé êþí áë ëÜ êáé ç ìå ëáã ÷ï ëß á êáé ôïðÜ èïò åß íáé ìå ñé êÝò á ðü ôéò Ýí íïé åò ðïõ åê öñÜ æï -íôáé ìå ôïí ü ñï “ñï ìá íôé óìüòH å ðé èõ ìß á á ðï ìÜ êñõí óçò á ðü ôéò áõ óôç ñÝòðñï äé á ãñá öÝò ôçò êëá óé êÞò ðá ñÜ äï óçò, ç á íá æÞ -ôç óç ôïõ ôï ðé êïý ÷ñþ ìá ôïò êáé ç Ý îáñ óç ôïõ å èíé -êé óìïý ï äÞ ãç óáí ôïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò óôï ðñþ ôï ìé -óü ôïõ 19ïõ áé þ íá íá á íá æç ôÞ óïõí ìé á ìïñ öÞ Ýê -öñá óçò ðïõ íá ðñï óáñ ìü æå ôáé óôçí ðñï óù ðé êÞáéó èç ôé êÞ ôïõò.207


O Nå ï êëá óé êé óìüò åß ÷å õ ðåñ ôï íß óåé ôç ëï ãé êÞêáé åß ÷å ôõ ðï ðïé Þ óåé ôçí êáë ëé ôå÷ íé êÞ Ýê öñá óç. Tïáõ èüñ ìç ôï êáé ç ðá ñüñ ìç óç ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç äåíåß ÷áí ðå äß ï Ýê öñá óçò óôï Nå ï êëá óé êé óìü. Óôï Ñï -ìá íôé óìü ç ðíåõ ìá ôé êÞ êáé êáë ëé ôå÷ íé êÞ åõ áéó èç óß -á áë ëÜ æåé, å íþ êõ ñé áñ ÷ïýí ç äé åê äß êç óç ôçò å ëåõ -èå ñß áò ôçò Ýê öñá óçò êáé ç å ðé êñÜ ôç óç ôçò é äÝ áòôïõ á ôï ìé êé óìïý.Ãåñ ìá íïß, ´Áã ãëïé êáé ÃÜë ëïé ñï ìá íôé êïß åê öñÜ -æï íôáé ìå é äé áß ôå ñïõò ôñü ðïõò ìÝ óá óôï ðëáß óé ïôïõ Pï ìá íôé óìïý. ´Oìùò ç á ðáß ôç óç ãé á å ëåõ èå ñßáôçò äç ìé ïõñ ãé êÞò öá íôá óß áò êáé ôïõ á ôï ìé êïý óõ -íáéó èÞ ìá ôïò Þ ôáí êïé íü ÷á ñá êôç ñé óôé êü êáé Ý äù óåíÝ åò åê öñá óôé êÝò äõ íá ôü ôç ôåò óå ü ëïõò ôïõò ôï -ìåßò ôçò ôÝ÷ íçò.Må ôï Pï ìá íôé óìü á íá íå þ íå ôáé ç óç ìá óß á ôçòèñç óêåõ ôé êÞò ðß óôçò óôçí êáë ëé ôå÷ íé êÞ ðá ñá ãù ãÞ,åê äç ëþ íïí ôáé ç á íôß èå óç êáé ç á ðï äÝ óìåõ óç á ðüôá êëá óé êÜ ðñü ôõ ðá, å íé ó÷ý å ôáé ç á íá æÞ ôç óç ôïõå îù ôé êïý óôïé ÷åß ïõ, áë ëÜ êáé ç å ðá öÞ ìå ôç öý óçùò á íôß äñá óç óôçí áõ îá íü ìå íç á óôé êï ðïß ç óç. HôÝ÷ íç ãß íå ôáé ìÝ óï Ýê öñá óçò ôùí á ôï ìé êþí á íç óõ -÷é þí ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç, ôçò öá íôá óß áò ôïõ, ôùí ðá -ñïñ ìÞ óå þí ôïõ, ôùí ï íåß ñùí ôïõ. Tï pittoresque,äç ëá äÞ ôï ãñá öé êü, ôï á íá ðÜ íôå ÷ï, ôï å îù ôé êü, áë -ëÜ êáé ôï sublime, ðïõ äç ëþ íåé ôï ý øé óôï, ôï Ü ðåé -ñï êáé ôï Ý íôï íï êáé öï âå ñü ìá æß, á ðï ôå ëïýí ôéòðéï ÷á ñá êôç ñé óôé êÝò åê öÜí óåéò ôïõ Ñï ìá íôé óìïý.Áñ÷éôåêôïíéêÞÓôïí ïñ èï ëï ãé óìü ôùí áñ ÷þí ôïõ 19ïõ áé þ íáá íôé ôß èå ôáé ôþ ñá ìé á á ôå ëåß ù ôç ðïé êé ëß á á ðü áñ ÷é ôå -êôï íé êÜ óôéë, ðïõ ìðï ñïýí íá óõ íõ ðÜñ ÷ïõí óôïìõ á ëü ôïõ ß äé ïõ êáë ëé ôÝ÷ íç. Tï á ðü ëõ ôá ù ñáß ï,ðïõ Þ ôáí ï óôü ÷ïò ôïõ Nå ï êëá óé êé óìïý, äåí õ öß -óôá ôáé ðé á. Oé áñ ÷é ôå êôï íé êÝò å ðé ëï ãÝò å îáñ ôþ íôáéá ðü ôçí ðñï ôß ìç óç ôïõ êÜ èå áñ ÷é ôÝ êôï íá ãé á êÜ -ðïé ï óõ ãêå êñé ìÝ íï óôéë, á ðü ôçí å ðé èõ ìß á íá ôï íé -óôåß ìÝ óá á ðü ôçí ôÝ÷ íç, Þ á êü ìá êáé á ðü ôçí é äé áß -ôå ñç ÷ñÞ óç ôïõ êÜ èå êôé ñß ïõ, êÜ ðïé ï å èíé êü óõ -Åéê. 1. Æáê -É íé Üò É ôüñ ö (Jacques-Ignace Hittorff, 1792-1867), Eèíé êü Tóßñ êï (1851), ëå ðôï ìÝ ñåé á ôçò ðñü óï øçò, Ðá ñß óé.Ôï 1830 ïé Ý ñåõ íåò ôïõ Iôüñ ö ó÷å ôé êÜ ìå ôçí ðï ëõ ÷ñù ìß á ôùí åë ëç íé êþí íá þí Ü íïé îáí íÝ ïõò åê öñá óôé êïýò äñü ìïõò. Ï äÞ -ãç óáí óôç ÷ñç óé ìï ðïß ç óç ÷ñù ìÜ ôùí êáé ðëïý óé ùí äé á êï óìç ôé êþí óôïé ÷åß ùí óå á íôß èå óç ìå ôï á ðü ëõ ôï ëåõ êü ôçò áñ ÷é ôå êôï -íé êÞò ôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý. Oé íá ïß ôçò åë ëç íé êÞò êëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç ôáò, óýì öù íá ìå ôç èå ù ñß á ôçò ðï ëõ ÷ñù ìß áò ôïõ É ôüñö,Þ ôáí äé á êï óìç ìÝ íïé ìå Ý íôï íá ÷ñþ ìá ôá ü ðùò êüê êé íï, êß ôñé íï, ìðëå.208


íáßó èç ìá. Ãå íé êÜ, ìðï ñåß íá å ìðå ñé Ý ÷åé óôïé ÷åß áü÷é ìü íï á ðü ôçí êëá óé êÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞ áë ëÜ êáéáðü ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôïõ Ìå óáß ù íá. Áõ ôÞ ç å ëåý -èå ñç ìå ôá öï ñÜ óôïé ÷åß ùí á ðü ôéò ðñï ç ãïý ìå íåòáñ ÷é ôå êôï íé êÝò åê öñÜ óåéò êáé ç ÷ñç óé ìï ðïß ç óÞôïõò ìå óôü ÷ï ôï íå ù ôå ñé óìü ï äç ãïýí óôá ìÝ óáôïõ 19ïõ áé þ íá óôï áñ ÷é ôå êôï íé êü óôéë ðïõ ï íï ìÜ -æå ôáé å êëå êôé êé óìüò. Eðß óçò, ôçí ß äé á ðå ñß ï äï åì -öá íß æå ôáé êáé ç ìÝ ñé ìíá ãé á ôçí á ðï êá ôÜ óôá óç êáéôç äé á ôÞ ñç óç ôùí êôé óìÜ ôùí ôçò áñ ÷áé ü ôç ôáò áë -ëÜ êáé ôïõ Ìå óáß ù íá, ç ï ðïß á óõí äõ Ü æå ôáé ìå ôçíÝ îáñ óç ôçò á íá æÞ ôç óçò ìé áò å èíé êÞò ôáõ ôü ôç ôáò.2Åéê. 2. Óáñ ë Ãêáñ íé Ý (Ch, Garnier, 1869-1948), ´Oðå ñá(1861-1875), Ðá ñß óé.O áñ ÷é ôÝ êôï íáò áõ ôïý ôïõ å ðé âëç ôé êïý êôé ñß ïõ åß ÷å å ðé óêå -öèåß ôçí EëëÜ äá ùò ôå ôáñ ôï å ôÞò öïé ôç ôÞò êáé á ó÷ï ëÞ èç êå ìåôç ìå ëÝ ôç ôïõ íá ïý ôçò Aöáß áò óôçí Aß ãé íá. Ëß ãá ÷ñü íé á ìå -ôÜ ôçí å ðé óôñï öÞ ôïõ óôï Ðá ñß óé ó÷å äß á óå ôçí ´Oðå ñá. Ôáóôïé ÷åß á ðïõ äá íåß óôç êå á ðü ôçí åë ëç íé êÞ êëá óé êÞ áñ ÷é ôå êôï -íé êÞ äåí á êï ëïõ èïýí ôïõò áõ óôç ñïýò êá íü íåò áë ëÜ ôçíáðå ëåõ èå ñù ìÝ íç Ý ìðíåõ óç ôïõ áñ ÷é ôÝ êôï íá.Åéê. 3. Ôóáñ ëò ÌðÝ ñé (Ch. Barry, 1795-1860) êáé Á. Ã. Ðïý -ôæéí (A.W.N. Pugin, 1812-52), Bïõ ëÞ (1836-1860),Ëïí äß íï.H á ðåé êü íé óç ôùí å ñåé ðß ùí, êáé êõ ñß ùò ôùí ãïô èé êþí åê êëç -óé þí, åß íáé ÷á ñá êôç ñé óôé êü ôïõ Pï ìá íôé óìïý óôçí áñ ÷é ôå êôï -íé êÞ. Tï íå ï ãïô èé êü óôéë êõ ñé Üñ ÷ç óå óôçí Aããëß á êáé óé ãÜ- óé -ãÜ ï äÞ ãç óå óå åì âÜ èõí óç óôçí ôÝ÷ íç êáé óôçí áñ ÷é ôå êôï íé -êÞ ôïõ Må óáß ù íá. Må ôÜ ôçí êá ôá óôñï öÞ ôïõ ðá ëé ïý êôé ñß ïõôïõ Kïé íï âïõ ëß ïõ óôï Ëïí äß íï ôï ó÷Ý äé ï ðïõ ðñü ôåé íáí ïéMðÝ ñé êáé Ðïý ôæéí äåí å ðé äé þ êåé ìü íï íá ìå ôá öÝ ñåé ôéò äé á -êï óìç ôé êÝò ëå ðôï ìÝ ñåé åò ôùí ãïô èé êþí êôé ñß ùí, áë ëÜ êáé ãå -íé êü ôå ñåò ïé êï äï ìé êÝò áñ ÷Ýò. Tï óõ íï ëé êü ìÝ ãå èïò, ç õ ðåñ -âï ëÞ óôï ý øïò êáé ç ï îõ ììÝ íç êá èå ôü ôç ôá, ïé ðõñ ãß óêïé êáéïé ï âå ëß óêïé êÜ íïõí åõ äé Ü êñé ôï ôï êôß ñé ï óôï ü ëï ðá íü ñá ìáôçò ðü ëçò. Tá å ðá íá ëáì âá íü ìå íá óôïé ÷åß á êáé ü ëá ôá äé á êï -óìç ôé êÜ ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ êôé ñß ïõ ìå ôá öÝ ñï íôáé ýóôåñá áðüå ìðå ñé óôá ôù ìÝ íç ìå ëÝ ôç ôùí ìå óáé ù íé êþí åê êëç óé þí. H êÜ -ôï øç ôïõ êôé ñß ïõ ìðï ñåß íá Ý ÷åé óôïé ÷åß á ôçò êëá óé êÞò óõì -ìå ôñß áò, áë ëÜ á íáì öß âï ëá ç ôå ëé êÞ åé êü íá êõ ñé áñ ÷åß ôáé á ðüôçí ôÜ óç ãé á óõ íý ðáñ îç ôïõ ãïô èé êïý êáé ôïõ êëá óé êïý óôïé -÷åß ïõ. Óôï å óù ôå ñé êü, ïé áß èïõ óåò ôïõ Kïé íï âïõ ëß ïõ åß íáéÝíôï íá äé á êï óìç ìÝ íåò ìå ëå ðôï ìÝ ñåé åò ðïõ á íá äåé êíý ïõíôçí å ðé âëç ôé êü ôç ôá êáé ôïí ðëïý ôï ôïõ êôé ñß ïõ.3209


ÆùãñáöéêÞH æù ãñá öé êÞ ôïõ Pï ìá íôé óìïý óôç ñß æå ôáé óôçíåê öñá óôé êÞ å ëåõ èå ñß á. Oé êáë ëé ôÝ÷ íåò åí äé á öÝ ñï -íôáé íá á ðï äþ óïõí ôçí Ýê öñá óç ôùí øõ ÷é êþí êá -ôá óôÜ óå ùí êáé íá ðñï êá ëÝ óïõí ôçí Ý îáñ óç ôùíóõ íáéó èç ìÜ ôùí ôïõ èå á ôÞ. Tï öá íôá óôé êü åß íáé ðç -ãÞ Ý ìðíåõ óçò ãé á ôï äç ìé ïõñ ãü, ï ï ðïß ïò Ý ÷åé óôü -÷ï ôçí á ðåé êü íé óç ìé áò óõ íáéó èç ìá ôé êÞò á íôá ðü -êñé óçò ðïõ ðñï êá ëåß ôáé á ðü êÜ ðïé á óõ ãêß íç óç.Öùò êáé óêé Ü èá å ðá íá ðñïó äé ï ñé óôïýí ìÝ óááðü ôç ó÷Ý óç ôïõò ìå ôï ÷ñþ ìá, ôï ï ðïß ï èá êá ôá -êëý óåé ôïí ðß íá êá, ãé á íá á ðï äþ óåé ôçí Ý íôá óç ôùíóõ ãêé íÞ óå ùí. Oé óêé å ñÝò å ðé öÜ íåé åò áõ îÜ íï íôáé, çêß íç óç, ôï ÷ñþ ìá ãß íï íôáé ü ëï êáé ðé ï Ý íôï íá. H Ýì -öá óç óôç ãñáì ìÞ, ðïõ ÷á ñá êôÞ ñé æå ôï Nå ï êëá óé -êé óìü, á ðï äõ íá ìþ íå ôáé ü ëï êáé ðå ñéó óü ôå ñï. Táêá èï ñé óìÝ íá ðå ñé ãñÜì ìá ôá äåí åß íáé ðëÝ ïí äõ íá -ôüí íá õ ðÜñ ÷ïõí å êåß ü ðïõ êõ ñé áñ ÷åß ç Ý íôá óçôùí óõ íáéó èç ìÜ ôùí êáé ü ðïõ ïé êá ôá óôÜ óåéò ðå ñé -ðëÝ êï íôáé á ðü ôç óõ íáéó èç ìá ôé êÞ öüñ ôé óç.H é óôï ñß á, ïé ìý èïé êáé ïé ëáúêïß èñý ëïé, ïé äé Ü -öï ñåò óôéã ìÝò ôçò ç ìÝ ñáò ü ðùò ç á íá ôï ëÞ Þ ôïçëé ï âá óß ëå ìá, ï êá èç ìå ñé íüò ìü ÷èïò ôùí áí èñþ -ðùí, ü ëá áõ ôÜ á ðï ôå ëïýí ìå ñé êÜ á ðü ôá èÝ ìá ôáôùí ñï ìá íôé êþí æù ãñÜ öùí.Åéê. 4. T. Zå ñé êü (Theodore Gericault, 1791-1824), “H ó÷å äß -á ôçò MÝ äïõ óáò” (1818), ëÜ äé êáé ðÝ íá óå ìïõ óá -ìÜ, 0,65 x 0,83 ì., Ðá ñß óé, Ëïý âñï.O Ôå ï íôüñ Zå ñé êü Þ ôáí Ý íáò á ðü ôïõò ðñù ôï ðü ñïõò ôïõ ñï -ìá íôé óìïý. Óôá ôá îß äé á ôïõ óôçí Iôá ëß á ìå ëÝ ôç óå ôïí Mé ÷á Þë¢ã ãå ëï êáé ôïí Ká ñá âÜ ôæé ï. Aðü ôç ìå ëÝ ôç ôïõ Ýñ ãïõ ôïõòðç ãÜ æïõí ç äõ íá ìé êÞ á ðü äï óç ôùí óù ìÜ ôùí êáé ç äñá ìá ôé -êÞ Ý íôá óç ôùí ÷ñù ìÜ ôùí êáé óôá äé êÜ ôïõ Ýñ ãá. Tï Ýñ ãï “Çó÷å äß á ôçò ÌÝ äïõ óáò ” õ ðÞñ îå ãé á ôïõò ñï ìá íôé êïýò æù ãñÜ -öïõò ü,ôé Þ ôáí ãé á ôçí ðå ñß ï äï ôçò Ãáë ëé êÞò Eðá íÜ óôá óçò “Oüñ êïò ôùí Oñá ôß ùí ” ôïõ Nôá âß íô. Äåí å îõ ìíïý íôáé ðé á ï ç -ñùé óìüò êáé ôá õ øç ëÜ é äá íé êÜ, áë ëÜ á ðåé êï íß æï íôáé ï áí èñþ -210ðé íïò ðü íïò êáé ï á ãþ íáò ôçò å ðé âß ù óçò. O Æå ñé êü Þ èå ëåíá å íôõ ðù óé Ü óåé ôïí êü óìï ÷ñç óé ìï ðïé þ íôáò Ý íá èÝ ìá á ðüôç óýã ÷ñï íç å ðé êáé ñü ôç ôá. H “MÝ äïõ óá”, ðï ëå ìé êü êá ñÜ âéðïõ ôá îß äåõ å ðñïò ôç Óå íå ãÜ ëç, á ðïé êß á ôçò Ãáë ëß áò, íáõ Ü ãç -óå óôéò 2 Iïõ ëß ïõ 1816. Tï ãå ãï íüò åß ÷å óõ ãêëï íß óåé ôçí êïé -íÞ ãíþ ìç ôçò Ãáë ëß áò êáé åß ÷å ðñï êá ëÝ óåé Ý íôï íåò óõ æç ôÞ -óåéò. Tï Ýñ ãï ôïõ Zå ñé êü ðá ñïõ óé Ü æåé ôïõò íáõ á ãïýò ôç óôéã -ìÞ ðïõ âëÝ ðïõí óôïí ï ñß æï íôá Ý íá êá ñÜ âé êáé á íá ðôå ñþ íï -íôáé ïé åë ðß äåò ôïõò ãé á ôç óù ôç ñß á. Ï æù ãñÜ öïò á ðï ôõ ðþ -íåé óôá ðñü óù ðá ôùí íáõ á ãþí ôçí êïý ñá óç êáé ôçí á ðå ãíù -óìÝ íç ðñï óðÜ èåé á ãé á å ðé âß ù óç áë ëÜ óõã ÷ñü íùò ôçí åë ðß äáóôç åì öÜ íé óç ôïõ êá ñá âé ïý, ôï ïðïßï ìðï ñåß íá ôïõò óþ óåé.Oëü êëç ñç ç óýí èå óç åê öñÜ æåé ìé á óõ íå ÷þò áõ îá íü ìå íç Ý -íôá óç, ðïõ êï ñõ öþ íå ôáé óôï å ðÜ íù ôìÞ ìá ôïõ ðß íá êá. KÜ èåìïñ öÞ á ðï ôå ëåß ó÷å äüí ìé á áõ ôü íï ìç å íü ôç ôá ìå ðï ëý ðëï -êåò êé íÞ óåéò êáé á íôé èÝ óåéò. Tï öùò, ðÝ öôï íôáò ðÜ íù óôáóþ ìá ôá ôùí íáõ á ãþí, ðïë ëá ðëá óé Ü æåé ôç äñá ìá ôé êü ôç ôá óôéòåê öñÜ óåéò ôùí ðñï óþ ðùí êáé óôéò êé íÞ óåéò ôùí óù ìÜ ôùí.Tï èÝ ìá á ðï êôÜ Ý íôá óç ðñïò ôï âÜ èïò, ÷Ü ñç óôçí ðñï ï ðôé -êÞ, êáé óõã ÷ñü íùò á íïß ãå ôáé ðñïò ôá äå îé Ü êáé ðñïò ôá á ñé -óôå ñÜ, ìå ôçí Ý êôá óç ôçò ó÷å äß áò, äç ìé ïõñ ãþ íôáò ìå ãá ëý ôå -ñç óõ ãêß íç óç óôï èå á ôÞ. O Zå ñé êü Ý êá íå ðå íÞ íôá ðå ñß ðïõðñï ó÷Ý äé á ãé’ áõ ôü ôï Ýñ ãï.Åéê. 5. Å. Nôå ëá êñïõ Ü (E. Delacroix, 1718-1863), “H Eëåõ èå -ñß á ï äç ãåß ôï ëá ü” (1830), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 2,60 x325 ì., Ðá ñß óé, Ëïý âñï.Tá ðå ñéó óü ôå ñá Ýñ ãá ôïõ Íôå ëá êñïõ Ü Ý ÷ïõí èÝ ìá ôá á ðü ôçíé óôï ñß á, á ðü ôç ëï ãï ôå÷ íß á áë ëÜ êáé á ðü ôá ãå ãï íü ôá ôçòåðï ÷Þò ôïõ. Ç óõì ìå ôï ÷Þ óôá ãå ãï íü ôá ôçò å ðé êáé ñü ôç ôáò êáéç å ðé äß ù îç íá á ðï ôõ ðþ óïõí óôï Ýñ ãï ôïõò ôçí å ðï ÷Þ ôïõòåß íáé áðü ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôùí ñï ìá íôé êþí êáë ëé ôå÷ íþí. OéÝ íôï íïé ÷ñù ìá ôé êïß íå ù ôå ñé óìïß ôïõ Íôå ëá êñïõ Ü, ç å ëåõ èå -ñß á êáé ç Ý íôá óç ôçò ðé íå ëé Üò ôïõ Ü íïé îáí íÝ ïõò äñü ìïõòóôç æù ãñá öé êÞ. Aíå îáñ ôç ôï ðïé åß ôáé á ðü ôïõò êëá óé êïýò ôñü -ðïõò ôïõ Nôá âß íô êáé ôùí ìá èç ôþí ôïõ êáé ìå ôá öÝ ñåé óôïíðß íá êá ôçí å óù ôå ñé êÞ æù Þ ôùí ðñáã ìÜ ôùí, ôùí áí èñþ ðùíêáé ôùí êá ôá óôÜ óå ùí. Aðü ôá ôá îß äé á ôïõ óôéò ÷þ ñåò ôçò Må -óï ãåß ïõ êïõ âá ëÜ ôá ÷ñþ ìá ôá, ôéò æù ç ñÝò á íôé èÝ óåéò êáé ôçíåõ áéó èç óß á ôçò å óù ôå ñé êÞò á ôìü óöáé ñáò. Oé äõ íÜ ìåéò ôçòöý óçò êáé ôá Ýí óôé êôá ôïõ áí èñþ ðïõ äï íïýí ôçí å ðé öÜ íåé áôùí Ýñ ãùí ôïõ êáé äåß÷ íïõí óôï èå á ôÞ ôéò ðéï á èÝ á ôåò ðëåõ -ñÝò ôçò áí èñþ ðé íçò øõ ÷Þò. Ï Nôå ëá êñïõ Ü, èÝ ëï íôáò íá ìÜ -èåé ü ëá ôá ìõ óôé êÜ ôçò æù ãñá öé êÞò, á íôÝ ãñá øå ìå å ðé ìï íÞÝñ ãá ìå ãÜ ëùí êáë ëé ôå÷ íþí, ãé á íá ìðï ñÝ óåé íá öôÜ óåé óåõøç ëÞ ôå÷ íé êÞ ôå ëåé ü ôç ôá.Tï Ýñ ãï “Ç Eëåõ èå ñß á ï äç ãåß ôï ëá ü”, åß íáé óç ìá íôé êü, äé ü ôéó’áõôü ðá ñïõ óé Ü æå ôáé ãé á ðñþ ôç öï ñÜ ç èñé áì âé êÞ óêç íÞ ìé -áò å ðá íÜ óôá óçò ôïõ ëá ïý (ç å ðá íÜ óôá óç ôïõ 1830, ðïõ Ý öå -ñå óôçí å îïõ óß á ôï âá óé ëé Ü Ëïõ äï âß êï - Öß ëéð ðï). O ëá üòðïõ óõ íï äåý åé ôçí Eëåõ èå ñß á á íÞ êåé óôçí êá ôþ ôå ñç êïé íù íé -êÞ ôÜ îç, ãå ãï íüò ðïõ å íü ÷ëç óå ôçí á óôé êÞ ôÜ îç ôçò Ãáë ëß áò.O êáë ëé ôÝ÷ íçò óõì ìå ôÝ ÷åé óôç äñÜ óç ôïõ ðß íá êá, ìé á ðïõ ïÜ íôñáò ìå ôï êá ðÝ ëï äåí åß íáé Üë ëïò á ðü ôïí ß äé ï ôï æù ãñÜ -öï. O åí èïõ óé á óìüò ãé á ôçí å ëåõ èå ñß á, ôï Ý íï ðëï ðëÞ èïò,ç Ý íôá óç óôçí á ôìü óöáé ñá, ç êõ ìá ôß æïõ óá ôñß ÷ñù ìç óç ìáß áäç ìé ïõñ ãïýí óõ íáéó èÞ ìá ôá Ý îáñ óçò êáé ðÜ èïõò óôï èå á ôÞ.


45211


Åéê. 6. Å. Nôå ëá êñïõ Ü, “H êá ôá óôñï öÞôçò Xß ïõ” (1824), 4,22 x 3,52ì., Ðá ñß -óé, Ëïý âñï.Ãé á ìé á á êü ìç öï ñÜ ôá èÝ ìá ôá ôçò å ðé -êáé ñü ôç ôáò á ðï ôå ëïýí ðç ãÞ Ý ìðíåõ óçòãé á ôïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò. H óõ íáéó èç ìá ôé -êÞ öüñ ôé óç ðïõ åê ðÝ ìðåé ôï ðñü óù ðïôçò ãõ íáé êåß áò ìïñ öÞò óôï êÝ íôñï ôïõðß íá êá Ýñ ÷å ôáé óå á íôß èå óç ìå ôïóêëç ñü ðñü óù ðï ôïõ Ôïýñ êïõ êá âá ëÜ -ñç. H Ýë ëåé øç ôçò óõì ìå ôñß áò ôïõ ðß -íá êá, ôá ëá ìðå ñÜ ÷ñþ ìá ôá, ç á ðü ãíù -óç åîáéôßáò ôçò êá ôá óôñï öÞò, ôá ðõñ -ðï ëç ìÝ íá ÷ù ñé Ü óôï âÜ èïò óõ ãêëï íß -æïõí ôï èå á ôÞ. Óôï Ýñ ãï áõ ôü ðñï âÜë -ëå ôáé ç Ý íôï íç óõ ãêß íç óç ðïõ èÝ ëåé íáìå ôá öÝ ñåé ï êáë ëé ôÝ÷ íçò, å ìðíå ü ìå -íïò á ðü ôï öé ëåë ëç íé óìü êáé ôçí åë ëç -íé êÞ å ðá íÜ óôá óç.Åéê. 7. Ãïõß ëé áì TÝñ íåñ (WilliamTurner, 1775-1851), “H ðá ñá ëß -á ôïõ Ká ëÝ, ç Ü ìðù ôç êáé ïé øá -ñÜ äåò ðïõ ìá æåý ïõí ðå ôá ëß äåò”(1830), ëÜ äé, 0,73 x 1,07ì.,ÌðÝ ñé, Mïõ óåß ï Ká ëþí Ôå÷ -íþí.Óôï ðëáß óé ï ôïõ áã ãëé êïý Ñï ìá íôé óìïýï ÔÝñ íåñ á ðÝ äù óå ìå ìå ãÜ ëç öõ óé êü -ôç ôá ôéò äé á öï ñå ôé êÝò óôéã ìÝò ôçò öý -óçò. Ôá ðñþ ôá ÷ñü íé á ôçò êá ñé Ý ñáòôïõ ðÝ ñá óáí ãå ìÜ ôá óôå ñÞ óåéò, êáé ôïÝñ ãï ôïõ á íôé ìå ôù ðß óôç êå ìå á äé á öï -ñß á, á êü ìá êáé ìå å ÷èñü ôç ôá. Ç á íá -ãíþ ñé óç Þñ èå áñ ãÜ óôç æù Þ ôïõ, ìü -ëéò ôï 1889, ìå ôÜ á ðü ìé á êïé íÞ Ýê èå -óç ìå ôïí Ñï íôÝí (âë.êåö.15 åéê.11). ÏÔÝñ íåñ ìÝ ÷ñé ôá âá èé Ü ôïõ ãå ñÜ ìá ôáá öé å ñþ èç êå óôç ìå ëÝ ôç ôïõ öù ôüò êáéôçò öý óçò êá èþò ìå ôá âÜë ëï íôáé êá ôÜôç äé Üñ êåé á ôçò ìÝ ñáò êáé ôùí å ðï ÷þí.Ìå ëå ôç ôÞò ðñï ç ãïý ìå íùí ôï ðé ï ãñÜ -öùí (Këù íô Ëï ñÝí êáé Üë ëùí) á ðÝ äù -óå óôá Ýñ ãá ôïõ ôç öý óç ìå ôá óôïé -÷åßá ôïõ ìå ãá ëåé þ äïõò êáé ôïõ “õ øç -ëïý”. ‘Oôáí ðÝ èá íå, Ü öç óå ðå ñß ðïõ300 Ýñ ãá êáé 20.000 óêß ôóá, ôá ï ðïßáâñß óêï íôáé óÞ ìå ñá óôçí TÝéô ÃêÜ ëå ñéôïõ Ëïí äß íïõ. Óôá ôï ðß á ðïõ æù ãñÜ öé -óå ï ÷þ ñïò á ðï êôÜ õ ðü óôá óç ìÝ óááðü ôï ÷ñþ ìá êáé ôï öùò, å íþ ïé ìïñ -öÝò ÷Ü íïõí êÜ èå ß÷ íïò ðå ñé ãñÜì ìá -ôïò êáé ãß íï íôáé ó÷å äüí Üõ ëåò. Óôçíáôìü óöáé ñá êõ ñé áñ ÷åß ôï óõ íáßó èç ìá.Ôï öùò äé á ëý åé ôéò ìïñ öÝò, êáé ôï èÝ -ìá ãß íå ôáé á íôé ëç ðôü ìå ôçí å íåñ ãï ðïß -ç óç ôçò öá íôá óß áò ôïõ èå á ôÞ.212


Åéê. 8. Æáí Ìðá ôß óô Káñ ðü (JeanBaptiste Carpeaux, 1827-1875), “O ÷ï ñüò” (1868),ðñü ðëá óìá, ãý øïò, 2,32x 1,48 x 1,15 ì., Ðá ñß óé,Mïõ óåß ï OñóÝ.Ï Káñ ðü á ðÝ äù óå ìå äõ íá ìé -óìü ôï ðíåý ìá ôïõ Pï ìá íôé óìïýóôç ãëõ ðôé êÞ. Ó´áõ ôü ôï Ýñ ãï å ðé -ôõã ÷Ü íåé íá ìå ôá öÝ ñåé ôç ÷á ñÜôçò êß íç óçò, ôçò äé á óêÝ äá óçòêáé ôïí áõ èïñ ìç ôé óìü óå ôÝ ôïé ïâáè ìü, þ óôå ïé óýã ÷ñï íïß ôïõ ôïèå þ ñç óáí Ü óå ìíï ãé á íá óôç èåßóôçí ‘Oðå ñá ôïõ Ðá ñé óé ïý. Tï Ýñ -ãï áõ ôü á ðï ôå ëåß óôáè ìü óôç ìå -ãÜ ëç ðñï óðÜ èåé á ãé á ôçí á íá íÝ -ù óç ôçò ãëõ ðôé êÞò. H äß øá ãé á÷á ñÜ, ï ñå á ëé óìüò, ç Ýê öñá óçðå ñé ëáì âÜ íï íôáé óôéò âá óé êÝòåðé äé þ îåéò ôçò ãëõ ðôé êÞò êá ôÜ ôïôÝ ëïò ôïõ 19ïõ áé þ íá.ÃëõðôéêÞH ãëõ ðôé êÞ óé ãÜ- óé ãÜ á ðï ìá êñý íå ôáé á ðü ôçíåðß äñá óç ôïõ Ká íü âá êáé, ðñï óðá èþ íôáò íá îå ðå -ñÜ óåé ôéò äõ óêï ëß åò ðïõ ðñï Ýñ ÷ï íôáé á ðü ôçí ß äé áôçò ôç öý óç, á íá æç ôÜ íÝ ïõò ôñü ðïõò ãé á íá åê -öñÜ óåé ôï Ü ðåé ñï. Óôá ãëõ ðôÜ ôïõò ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò,ðå ñé ï ñé óìÝ íïé á ðü ôç öý óç ôïõ õ ëé êïý, èá å ðé ÷åé -ñÞ óïõí íá ìå ôá öÝ ñïõí ôï óõ íáéó èç ìá ôé óìü ôïõñï ìá íôé óìïý ìå ôçí å ðé ëï ãÞ èå ìÜ ôùí óôá ï ðïß áìðï ñïýí íá ôï íé óôïýí ç æù íôÜ íé á, ç êß íç óç áë ëÜêáé ç õ öÞ ôïõ õ ëé êïý. H ãëõ ðôé êÞ èá áñ ãÞ óåé íááêï ëïõ èÞ óåé ôï Pï ìá íôé óìü. Ôá ðñþ ôá Ýñ ãá ðïõäåß÷ íïõí ôç äé Ü èå óç íá á ðï ìá êñõí èïýí á ðü ôï Nå -ï êëá óé êé óìü å êôß èå íôáé ôï 1831 óôçí å ôÞ óé á ‘Eêèå -óç ôùí Êá ëþí Tå÷ íþí óôï Ðá ñß óé. Tá íÝ á ÷á ñá êôç -ñé óôé êÜ åß íáé ç ðñï óðÜ èåé á á ðü äï óçò ôùí öõ óé êþíóôïé ÷åß ùí, ôùí å óù ôå ñé êþí åê öñÜ óå ùí êáé ôùí êá -ôá óôÜ óå ùí ôçò øõ ÷Þò. Tá èÝ ìá ôá ôùí Ýñ ãùí åß íáéðáñ ìÝ íá á ðü ôï Må óáß ù íá, ôçí Aíá ãÝí íç óç, áë ëÜ,ü ðùò óôç æù ãñá öé êÞ, êáé á ðü óýã ÷ñï íá ãå ãï íü ôá.Oé ãëý ðôåò ôïõ Pï ìá íôé óìïý ðá ñïõ óé Ü æïõí ôïõòáí èñþ ðïõò ìå ôá ñïý ÷á ôçò å ðï ÷Þò ôïõò êáé á íôé -ôß èå íôáé óôïí é äå á ëé óìü ôïõ ãõ ìíïý ôïõ Íå ï êëá óé -êé óìïý. H öý óç, ëïé ðüí, “ç öý óç êáé ç á ëÞ èåé á”, ü -ðùò Ý ãñá öå ï Bß êôùñ Oõ ãêü óôçí åé óá ãù ãÞ ôïõÝñ ãïõ ôïõ Kñüì­ãïõ­åë, ôï 1827, åß íáé ç êå íôñé êÞéäÝ á ôïõ Pï ìá íôé óìïý óôç ãëõ ðôé êÞ.213


910214


11Åéê. 9. Óôá ìÜ ôçò Këå Üí èçò (1802-1862), ÌÝ ãá ñï Iëß óé á, óÞ -ìå ñá Bõ æá íôé íü Mïõ óåß ï Aèç íþí (1840-1848), AèÞ -íá.Tï êôß ñé ï áõ ôü ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðü ï îõ êü ñõ öá á íïßã ìá ôá,áðü ôç ÷ñç óé ìï ðïß ç óç ôçò ðÝ ôñáò êáé ôïõ ôïý âëïõ áë ëÜ êáéá ðü ôç óõì ìå ôñß á ôïõ óõ íü ëïõ.Åéê. 10. Xñé óôé á íüò XÜí óåí, Ëý óáí äñïò Káõ ôá íôæü ãëïõ, TïOöèáë ìé á ôñåß ï (1847), AèÞ íá.Oé Åõ ñù ðáß ïé áñ ÷é ôÝ êôï íåò ìå ëå ôïýí ôç âõ æá íôé íÞ áñ ÷é ôå êôï -íé êÞ êáé ìå ôá öÝ ñïõí óôá Ýñ ãá ôïõò ðïë ëÜ óôïé ÷åß á ôçò. Táäß ëï âá ðá ñÜ èõ ñá áë ëÜ êáé ïé äé á êï óìç ôé êÝò ôáé íß åò áõ ôïýôïõ êôé ñß ïõ ôï ðé óôï ðïé ïýí.Åéê. 11. Åñ íÝ óôïò Ôóßë ëåñ (Ernst Ziller, 1837-1923), ´Å ðáõ ëçÊá ëá ìÜ ñá (1893-1900), Á èÞ íá, Êç öé óé Ü.Ï Å. Ôóßë ëåñ Þñ èå óôçí Åë ëÜ äá ôï 1861 êáé Ý ìåé íå å äþ ìÝ -÷ñé ôï èÜ íá ôï ôïõ. Ðá ñá ãù ãé êü ôá ôïò áñ ÷é ôÝ êôùí, á ó÷ï ëÞ èç -êå ìå á íá óêá öÝò, äß äá îå óôï Ó÷ï ëåß ï ôùí Ôå÷ íþí á ðü ôï1872 êáé äé å ôÝ ëå óå Äé åõ èõ íôÞò Äç ìï óß ùí ¸ñ ãùí. Óôá ðï ëõ -Ü ñéè ìá Ýñ ãá ôïõ ÷ñç óé ìï ðïß ç óå ôá óôïé ÷åß á ôïõ Íå ï êëá óé êé -óìïý ðïõ äé äÜ ÷ôç êå óôç Ãåñ ìá íß á êáé ðñï óðÜ èç óå íá ôá óõí -äõ Ü óåé ìå íÝ á, ôá ï ðïß á èá ôáß ñé á æáí ìå ôéò á ðáé ôÞ óåéò ôçòá èç íáúêÞò á óôé êÞò ôÜ îçò. Óôçí Ý ðáõ ëç Êá ëá ìÜ ñá ï áñ ÷é ôÝ -êôï íáò ÷ñç óé ìï ðïé åß êëá óé êÜ óôïé ÷åß á, ü ðùò åß íáé ç óõì ìå -ôñß á, ç á ðëü ôç ôá ôïõ ü ãêïõ ôïõ êôé ñß ïõ, ôï ìå ãÜ ëï ãåß óï ìåôéò äé á êï óìç ôé êÝò óôá ãü íåò, êáé ôá óõí äõ Ü æåé ìå ôá ôï îù ôÜá íïßã ìá ôá ôïõ ðñï óôþ ïõ êáé ôçí åì öá íÞ ëé èï äï ìÞ, óôïé ÷åß áðïõ ôáé ñé Ü æïõí óå ìé á å îï ÷é êÞ êá ôïé êß á.Ç ôÝ÷íç óôÞí ÅëëÜäáÓôçí AèÞ íá ïé á íÜ ãêåò óõ íå ÷þò ìå ãá ëþ íïõí,êáé ôá äç ìü óé á êáé é äé ù ôé êÜ êôß óìá ôá ðïë ëá ðëá óé Ü -æï íôáé. Eõ ñù ðáß ïé êáé ´Åë ëç íåò áñ ÷é ôÝ êôï íåò, ý óôå -ñá á ðü ôéò ðñþ ôåò íå ï êëá óé êÝò äç ìé ïõñ ãß åò, ãñÞ -ãï ñá èá ðå ñÜ óïõí óå ìé á ðé ï óýí èå ôç Ýê öñá óç,åðç ñå á óìÝ íç á ðü äé Ü öï ñá óôïé ÷åß á ôçò åõ ñù -ðáúêÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò. Tá áõ óôç ñÜ íå ï êëá óé êÜóôïé ÷åß á èá å ìðëïõ ôé óôïýí ìå á íá öï ñÝò óôçí á íá -ãåí íç óé á êÞ, óôç ãïô èé êÞ, óôç âõ æá íôé íÞ áñ ÷é ôå êôï -íé êÞ, êáé èá åì öá íé óôåß êáé å äþ ìé á áì öé ôá ëÜ íôåõ -óç á íÜ ìå óá óôï êëá óé êü êáé óôï “ñï ìá íôé êü”.Óôçí åë ëç íé êÞ æù ãñá öé êÞ äåí ìðï ñåß íá ÷á ñá -êôç ñé óôåß êÜ ðïé á ðå ñß ï äïò ùò êá èá ñÜ ñï ìá íôé êÞ.Ìå ôÜ ôï 1860 ç äç ìé ïõñ ãß á Ýñ ãùí ìå é óôï ñé êÜ èÝ -ìá ôá á ôü íç óå, ïé ðñï óù ðï ãñá öß åò å îá êï ëïõ èïý -óáí íá êõ ñé áñ ÷ïýí, êáé ðëÞ èõ íå ç äç ìé ïõñ ãß á èá -ëáó óï ãñá öé þí, ôï ðï ãñá öé þí êáé ç èï ãñá öé þí.Óôçí ôï ðé ï ãñá öß á, ðïõ åß ÷å ìá êñÜ ðá ñÜ äï óç á ðüôéò õ äá ôï ãñá öß åò ôùí ðå ñé ç ãç ôþí, Åõ ñù ðáß ùí äç -ëá äÞ æù ãñÜ öùí ôïõ 18ïõ áé þ íá ðïõ êá ôÝ ãñá öáíôéò áñ ÷áé ü ôç ôåò óôçí êá ôá êôç ìÝ íç á ðü ôïõò Ôïýñ -215


Åéê.12. Êùí óôá íôß íïò Âï ëá íÜ êçò (1839-1907), “Ç ´Å îï äïò ôïõ ´Á ñå ùò”(1868), ëÜ äé óå êáì âÜ, 1,10 x 1,91ì.,Á èÞ íá, Å èíé êÞ Ðé íá êï èÞ êç.Ôï Ýñ ãï á ðåé êï íß æåé Ý íá é óôï ñé êü ãå ãï íüòðïõ óõ íÝ âç ôïí Á ðñß ëé ï ôïõ 1826. Ç óýí èå óçóôç ñß æå ôáé óå êá ëÜ õ ðï ëï ãé óìÝ íç ïñ ãÜ íù óç,ðïõ êá ôåõ èý íåé ôçí ðñï óï ÷Þ ôïõ èå á ôÞ óôï êÝ -íôñï. Å êåß åé êï íß æå ôáé ôï åë ëç íé êü êá ñÜ âé“´Áñçò ” íá Ý ÷åé ìü ëéò íé êÞ óåé óå íáõ ìá ÷ß á ìåôïõñ êé êÜ ðëïß á. Ôïí êáë ëé ôÝ÷ íç äåí ôïí åí äé -á öÝ ñåé ôü óï ç ðå ñé ãñá öÞ ôçò ìÜ ÷çò ü óï çìíç ìåé á êÞ ðá ñïõ óß á óç ôùí é óôé ï öü ñùí ðÝ ñáá ðü ôï ðñáã ìá ôé êü ãå ãï íüò.Åéê. 13. Íé êç öü ñïò Ëý ôñáò (1832-1904), “ÔïÖß ëç ìá”, ëÜ äé óå êáì âÜ, 0,79 x 0,69ì., Á èÞ íá, Å èíé êÞ Ðé íá êï èÞ êç.Ôï Ýñ ãï áõ ôü ðá ñïõ óé Ü óôç êå ôï 1878 óôçí¸ê èå óç ôïõ Ðá ñé óé ïý êáé áðïäßäåé ìé á ôñõ öå -ñÞ óêç íÞ á ðü ôçí åë ëç íé êÞ ý ðáé èñï. Ç á öÝ -ëåéá êáé ç á ãíü ôç ôá ôïõ íå á ñïý êï ñé ôóé ïý ðá -ñïõ óé Ü æï íôáé ìå á ðá ñÜ ìéë ëç ï ìïñ öé Ü, êá èþòç êü ñç äÝ ÷å ôáé óôá êñõ öÜ ôï öé ëß ôïõ íÝ ïõðïõ îå íõ ÷ôÜ êÜ ôù á ðü ôï ðá ñÜ èõ ñü ôçò. Ôïöùò óôï äù ìÜ ôé ï á öÞ íåé íá äïý ìå ôéò ëå ðôï -ìÝ ñåé åò ðïõ ÷á ñá êôç ñß æïõí ôç ëé ôü ôç ôá ôïõ á -ðëïý ëáúêïý óðé ôé ïý.216


Åéê. 14. Íé êü ëá ïò Ãý æçò (1842-1901), “Ç Á ðï óôÞ èé óç”(1883), ëÜ äé óå îý ëï, 0,74 x 0,63 ì., Á èÞ íá,Éäé ù ôé êÞ Óõë ëï ãÞ.Á ðü ôïõò ìå ãÜ ëïõò äá óêÜ ëïõò ôùí êá íü íùí ôçò óýí -èå óçò ï Ãý æçò äß äá îå óôçí Á êá äç ìß á ôïõ Ìï íÜ ÷ïõ ôçíðå ñß ï äï 1882-1901. ´Å ÷ï íôáò é äå á ëé óôé êü ðñï óá íá ôï -ëé óìü æù ãñÜ öé óå èÝ ìá ôá ìå áë ëç ãï ñé êü ðå ñé å ÷ü ìå íï,ç èï ãñá öß åò êáé ðñï óù ðï ãñá öß åò. Óôï Ýñ ãï áõ ôü êá ôá -öÝñ íåé ìå ëé ôÜ ìÝ óá íá óõ ãêñá ôÞ óåé ôï âëÝì ìá ôïõ èå -á ôÞ óôï ðñü óù ðï ôçò ìé êñïý ëáò, ðïõ, óõ ãêå íôñù ìÝ íç,ðñï óðá èåß íá å ðá íá ëÜ âåé íï å ñÜ ôï ìÜ èç ìÜ ôçò. Ãíþ -óôçò ôïõ õ ëé êïý, á ðï äß äåé ìå ôç ìå ãá ëý ôå ñç ëå ðôï ìÝ ñåé -á ôá ñïý ÷á, ôá ìáë ëé Ü, ôçí å ðé äåñ ìß äá, ôá õ ãñÜ ìÜ ôé á.Åéê. 15. Ãå þñ ãé ïò É á êù âß äçò, “Ç ðáé äé êÞ Óõ íáõ ëß á”(1900), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 1,76 x 2,50 ì., Á èÞ -íá, Å èíé êÞ Ðé íá êï èÞ êç.Á ðü ôá ðé ï ãíù óôÜ Ýñ ãá ôçò åë ëç íé êÞò ç èï ãñá öß áò,áðï ôå ëåß ôï á ðï êï ñý öù ìá ôçò Üí èç óçò ôïõ åß äïõò, ôçíï ðïß á Üí èç óç èá á êï ëïõ èÞ óåé ç ðá ñáê ìÞ. Ï É á êù âß -äçò á ðåé êï íß æåé óôï Ýñ ãï áõ ôü ìé á óêç íÞ ðïõ á íôá íá -êëÜ ü ÷é ìü íï ôï ãïý óôï ôïõ á èç íáúêïý êïé íïý áë ëÜ êáéôïõ åõ ñù ðáúêïý, á öïý ôï 1900, ý óôå ñá á ðü ìé êñÝòôñï ðï ðïé Þ óåéò, ôï Ýñ ãï å óôÜ ëç óôçí ðá ãêü óìé á Ýê èå óçôïõ Ðá ñé óé ïý êáé âñá âåý ôç êå ìå ÷ñõ óü ìå ôÜë ëé ï. Åß íáéðñï öá íÞò ç ðñï óêüë ëç óç ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç óôç öõ óé êÞáíá ðá ñÜ óôá óç êáé ÷á ñá êôç ñé óôé êÞ ç öõ óé êÞ êáé Ü íå ôçðé íå ëé Ü ìå ôçí ï ðïß á ðå ñé ãñÜ öåé ôïõò áí èñþ ðïõò, ôéòêé íÞ óåéò, ôï äé Ü ÷õ ôï öùò.217


Åéê. 16. Ãé áí íïý ëçò ×á ëå ðÜò (1851-1938), “Ç Êïé ìù ìÝ íç“(1878), ìÜñ ìá ñï, ìÞ êïò 1,70 ì., Á´ Íå êñï ôá öåß ïÁèç íþí.Ï ×á ëå ðÜò á ðï ôå ëåß é äé áß ôå ñç ðå ñß ðôù óç êáë ëé ôÝ÷ íç óôçí åë -ëç íé êÞ ôÝ÷ íç. Ôï Ýñ ãï êáé ç æù Þ ôïõ á ðÝ êôç óáí äé á óôÜ óåéòìý èïõ ï ï ðïß ïò ðå ñé âÜë ëåé ôï ü íï ìÜ ôïõ ìÝ ÷ñé óÞ ìå ñá. “ÇÊïé ìù ìÝ íç”, ãé á ôçí ï ðïß á ôü óá ãñÜ öôç êáí, åß íáé ôï ôå ëåõ -ôáß ï Ýñ ãï ðïõ óìß ëå øå ï êáë ëé ôÝ÷ íçò ðñéí áñ ñù óôÞ óåé êáéíï óç ëåõ ôåß óôï øõ ÷é á ôñåß ï ôçò ÊÝñ êõ ñáò. ¸ñ ãï äï ìç ìÝ íïìå ôéò áñ ÷Ýò ôçò êëá óé êÞò ôÝ÷ íçò, öá íå ñþ íåé êáé ñï ìá íôé -êÝò å ðé äñÜ óåéò. Ôï êá ëï äïõ ëå ìÝ íï ìÜñ ìá ñï ÷Ü íåé ôç âá ñý -ôç ôÜ ôïõ, êáé ìïñ öÞ êáé ðôõ ÷þ óåéò ðëÜ èï íôáé á íÜ ëá öñåò. Çêï ðÝ ëá ðïõ êïé ìÜ ôáé êñá ôÜ åé óôï óôÞ èïò Ý íá óôáõ ñü, ôå ëåõ -ôáß ï ß óùò äå óìü ìå ôïí õ ëé êü êü óìï. Ôï á íá óç êù ìÝ íï óþ -ìá, ôï óöß îé ìï ôïõ óôáõ ñïý óôï ÷Ý ñé á öÞ íïõí ôç ìïñ öÞ íááé ù ñåß ôáé á íÜ ìå óá óå Ý íáí ôá ñáã ìÝ íï ý ðíï êáé óôï èÜ íá ôï.êïõò Åë ëÜ äá, á ðåé êï íß æï íôáé ìå åé äõë ëé á êü ôñü ðïôá åë ëç íé êÜ å ñåß ðé á, êáé ôï ðá ñåë èüí êáé ôï ðá ñüíåì öá íß æï íôáé óå ìß á óý æåõ îç ðïõ öáß íå ôáé íá á íá -öÝ ñå ôáé óôçí åé äõë ëé á êÞ ôï ðé ï ãñá öß á ôïõ 17ïõ áé -þ íá (âë. Êë. Ëï ñáßí, óåë.169, åéê.11). Óôçí ç èï ãñá -öß á á íôá íá êëÜ ôáé ç óôñï öÞ ôçò åë ëç íé êÞò êïé íù íß -áò ðñïò ôçí á óôé êï ðïß ç óç, ìå ôçí ï ðïß á öáß íå ôáéíá á ðï ëáì âÜ íåé ôçí å ëåõ èå ñß á êáé ôéò ïé êï íï ìé êÝòäõ íá ôü ôç ôåò ðïõ ðá ñÝ ÷åé. Ç ç èï ãñá öß á êá ôá ãñÜ -öåé ôá á óÞ ìá íôá Þ óç ìá íôé êÜ óôéã ìé ü ôõ ðá ôçò æù -Þò ôü óï ôïõ á óôïý ü óï êáé ôïõ á ãñü ôç, äç ìé ïõñ -ãåß ìé á Üë ëï ôå åý èõ ìç êáé Üë ëï ôå ìå ëáã ÷ï ëé êÞ á -ôìü óöáé ñá êáé ï ðùó äÞ ðï ôå åß íáé ç æù ãñá öé êÞ ðïõå îé äá íé êåý åé ôçí é äé ù ôé êÞ æù Þ ÷ù ñßò íá åê öñÜ æåéêïé íù íé êïýò ðñï âëç ìá ôé óìïýò Þ õ ðï íï ïý ìå íá.Ðïë ëÝò öï ñÝò ï ÷þ ñïò ü ðïõ äé á äñá ìá ôß æï íôáé ôáäé Ü öï ñá óôéã ìé ü ôõ ðá åß íáé ðå ñéó óü ôå ñï åõ ñù -ðáúêüò êáé ëé ãü ôå ñï åë ëç íé êüò, ðñÜã ìá ðïõ ôáß ñé á -æå óôïí é äå ï ëï ãé êü ðñï óá íá ôï ëé óìü ôùí á óôé êþíêïé íù íé êþí óôñù ìÜ ôùí ôçò íå ï óý óôá ôçò Åë ëÜ äáò,ç ï ðïß á å ðé æç ôïý óå ôçí ôáõ ôü ôç ôá ôçò êáé ôçí é äåï -ëï ãé êÞ ôçò óõã ãÝ íåé á ìå ôçí Åõ ñþ ðç. Êï ñõ öáß ïéæù ãñÜ öïé ôçò Ó÷ï ëÞò ôïõ Ìï íÜ ÷ïõ äç ìé ïõñ ãïýíóå áõ ôÞ ôçí ðå ñß ï äï, ìå êõ ñé ü ôå ñïõò ôïí Íé êç öü -ñï Ëý ôñá êáé ôïí Íé êü ëá ï Ãý æç, êá èç ãç ôÝò óôïÓ÷ï ëåß ï ôùí Ôå÷ íþí ôïõ Ðï ëõ ôå÷ íåß ïõ óôçí Á èÞ íáï ðñþ ôïò, óôçí Á êá äç ìß á Êá ëþí Ôå÷ íþí óôï Ìü -íá ÷ï ï äåý ôå ñïò, äß äá îáí ôïõò ¸ë ëç íåò æù ãñÜ -öïõò êáé óôÞ ñé îáí ôçí åë ëç íé êÞ æù ãñá öé êÞ óôçíðñï óðÜ èåé Ü ôçò íá åõ èõ ãñáì ìé óôåß ìå ôçí åõ ñù -ðáúêÞ ôÝ÷ íç. Ìå ôçí ôï ðé ï ãñá öß á êáé ôçí ç èï ãñá -öß á ç åë ëç íé êÞ ôÝ÷ íç èá ï äç ãç èåß á ðü ôï íå ï êëá -óé êé óìü êáé ôï ñï ìá íôé óìü óôïí 20ü áé þ íá êáé óôïóõ íôï íé óìü ôçò ìå ôá åõ ñù ðáúêÜ ñåý ìá ôá ôçòðñù ôï ðï ñß áò.Åéê. 17. Äç ìÞ ôñé ïò Öé ëéð ðü ôçò (1834-1919), “Îõ ëï èñáý óôçò”(1875), ìÜñ ìá ñï, ý øïò 1,10 ì., ÊÞ ðïò Æáð ðåß ïõ,ÁèÞ íá.Ï Öé ëéð ðü ôçò, á ðü ôéò ìå ãÜ ëåò ìïñ öÝò ôçò åë ëç íé êÞò ãëõ -ðôé êÞò, á ðÝ äù óå óôç ìïñ öÞ ôïõ íÝ ïõ Ü íôñá ôçí Ý íôá óç óôçíêß íç óç, ôç óý óðá óç ôùí ìõ þí, ðïõ äç ëþ íïõí ôç ìå ãÜ ëç ðñï -óðÜ èåé á. Ï ãëý ðôçò áé÷ ìá ëù ôß æåé ôç óôéã ìÞ ôçò ìå ãÜ ëçò Ý -íôá óçò, äß íï íôáò Ý íá Ýñ ãï, ðïõ ãé á ôçí åë ëç íé êÞ ãëõ ðôé êÞ óç -ìáß íåé ôçí á ðï ìÜ êñõí óç á ðü ôï ãá ëÞ íé ï êáé óõ ãêñá ôç ìÝ íï÷á ñá êôÞ ñá ôùí êëá óé êþí ðñï ôý ðùí.218


ÖÑÁÍÔÆÉÓÊÏ ÃÊÏÃÉÁÅéê. 18. Öñá íôæß óêï Ãêü ãé á(Francisco Goya, 1746-1828), “Oé ôïõ öå êé óìïßôçò 3çò Má Àïõ” (1814),ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 2,66x 3,45 ì., Má äñß ôç,Mïõ óåß ï ÐñÜ íôï.O Öñá íôæß óêï Ãêü ãé á æïý óåóôçí Ióðá íß á, óå ìé á ÷þ ñá å îá -íôëç ìÝ íç á ðü ôïõò ðï ëÝ ìïõò ìåôïõò ÃÜë ëïõò, ü ðïõ å ðé êñá ôïý -óáí ç êá ôá ðß å óç, ç ìé æÝ ñé á, áë -ëÜ êáé ç êá ÷õ ðï øß á. Ùò æù ãñÜ -öïò ôçò âá óé ëé êÞò áõ ëÞò ôçòIóðá íß áò á ðÝ äù óå ìå ëå ðôÞ åé -ñù íåß á ôéò á íç óõ ÷ß åò ôçò å ðï -÷Þò ôïõ. Bá óé ëåßò êáé á ðëïß Üí -èñù ðïé ãß íï íôáé óôá Ýñ ãá ôïõáíôé êåß ìå íï ôçò ß äé áò á ìåß ëé êôçòêñé ôé êÞò ôïõ. Óôïõò ðß íá êÝò ôïõêá ôáã ãÝë ëåé ìå äñá ìá ôé êü ôñü ðï ôçí á ãñé ü ôç ôá, ôç ìé óáë ëï äï îß á, ôç âé áé ü ôç ôá, áë ëÜ êáé ôéò ôá ëáé ðù ñß åò ôïõ é óðá íé êïýëá ïý. Ôï Ýñ ãï ôïõ Ãêü ãé á óõ ìðß ðôåé ÷ñï íé êÜ ìå ôçí ðå ñß ï äï ôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý, áë ëÜ ðå ñé Ý ÷åé Ý íôï íá óôïé ÷åß á êñé -ôé êÞò ôùí é äá íé êþí ôïõ Äé á öù ôé óìïý. Ôá Ýñ ãá ôïõ, ìå ôç ìå ãÜ ëç åê öñá óôé êÞ å ëåõ èå ñß á, ôçí á ðï äÝ óìåõ óç á ðü ôïõòáõ óôç ñïýò êá íü íåò êáé á ðü ôïí á êá äç ìáúóìü ôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý, ðá ñïõ óé Ü æïõí ôç äñá ìá ôé êÞ ðï ëõ ðëï êü ôç ôá ôçòåðï ÷Þò ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç êáé Ü íïé îáí ôï äñü ìï ãé á ôéò íÝ åò á íá æç ôÞ óåéò ôïõ 19ïõ áé þ íá.Óôï Ýñ ãï “Oé ôïõ öå êé óìïß ôçò 3çò Má Àïõ”, ðá ñïõ óé Ü æå ôáé ç å îÝ ãåñ óç ôùí Ióðá íþí êá ôÜ ôùí ÃÜë ëùí êá ôá êôç ôþí, ìéáå îÝ ãåñ óç ôçò áí èñù ðü ôç ôáò å íÜ íôé á óôç âß á, óôçí êá ôá ðß å óç, óôïí ôñü ìï, ðïõ ï äç ãåß Ü äé êá óôï èÜ íá ôï. Óôá åé êï íé -æü ìå íá ðñü óù ðá äåí åê öñÜ æå ôáé ç ñùé óìüò ü ðùò óôïí Ìá ñÜ ôïõ Íôá âß íô áë ëÜ á ãá íÜ êôç óç. Ïé Üí èñù ðïé ðå èáß íïõíêá ôáã ãÝë ëï íôáò ôïí ðá ñá ëï ãé óìü ôïõ ðï ëÝ ìïõ. Ç ìïñ öÞ ìå ôï ëåõ êü ðïõ êÜ ìé óï á íôé óôÝ êå ôáé á êü ìá êáé ôçí ôå ëåõ ôáß -á óôéã ìÞ, óç êþ íï íôáò ôá ÷Ý ñé á óå Ýí äåé îç äé á ìáñ ôõ ñß áò êáé ïñ ãÞò.Åéê. 19. Ãêü ãé á, “H Óõ íÝ ëåõ óç ôùíMá ãéó óþí”, ëå ðôï ìÝ ñåé á,1819-1820, ëÜ äé óå ìïõ -óá ìÜ, 1,40 x 4,38 ì.,Má äñß ôç, Mïõ óåß ï ÐñÜ -íôï.Oé óêï ôåé íïß äáß äá ëïé ôçò ìá ãåß -áò áë ëÜ êáé ôçò ðá ñá öñï óý íçòá ðï äß äï íôáé ìå ôá øõ ÷ñÜ êáé óêï -ôåé íÜ ÷ñþ ìá ôá, ìå ôéò âß áé åò ðé íå -ëé Ýò, ðïõ åßíáé Ýê öñá óç ôùí ðé ïêñõ öþí êáé á íå îÝ ëå ãêôùí óõ íáéó -èç ìÜ ôùí. O Ãêü ãé á ìå áõ ôÜ ôá Ýñ -ãá ôïõ Ü íïé îå ôïõò äñü ìïõò ðñïòôï Pï ìá íôé óìü êáé ðñïò ôçí Ý íôï -íç Ýê öñá óç ôùí óõ íáéó èç ìÜ ôùí.219


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕ2021ÊÁÓÐÁÑ ÍÔÁÂÉÍÔ ÖÑÇÍÔÑÉ×O ÖñÞ íôñé÷ Üë ëá îå ôçí á íôß ëç øç ãé á ôï ôï ðß ï ðïõ õ ðÞñ ÷å êá ôÜ ôï 18ï áé þ íá, ðá ñá óý ñï íôáò ôïâëÝì ìá ôïõ èå á ôÞ ðñïò ôï Ü ðåé ñï. Eóôß á óå ôçí ðñï óï ÷Þ ôïõ óôéò á îß åò ôçò ðá ôñß äïò ôïõ, ôçò Ãåñ ìá -íß áò, å íþ ï èñç óêåõ ôé êüò óõì âï ëé óìüò åß íáé äé Ü ÷õ ôïò óôï Ýñ ãï ôïõ. Ãé á ôïí ÖñÞ íôñé÷ ç ìü íç åë ðß äáóù ôç ñß áò åß íáé ç èåß á ðß óôç, êáé ï Üí èñù ðïò ðñÝ ðåé íá ðñï å ôïé ìÜ æå ôáé êá èç ìå ñé íÜ ãé á ôï ôå ëåõ ôáß ïìå ãÜ ëï ôá îß äé ôïõ. ÐñÜã ìá ôé, ç èÜ ëáó óá, ôá ðëïß á êáé ôá ôá îß äé á, óõí äå äå ìÝ íá ìå âá èé Ü èñç óêåõ ôé êÜóõ íáéó èÞ ìá ôá, åß íáé á ðü ôá èÝ ìá ôá ðïõ å ðá íÝñ ÷ï íôáé óõ÷ íÜ óôï Ýñ ãï ôïõ.“Ðïë ëÝò öï ñÝò ìå ñþ ôç -óáí ”, åß ÷å ðåé, “ãé á ôß äé á ëÝ ãù ãé á èÝ ìá ôçò æù ãñá öé êÞò ìïõ ôü óï óõ÷ íÜ ôï èÜ íá ôï, ôç öèï ñÜ êáé ôïíôÜ öï. Ãé á ôß, ãé á íá æÞ óç êá íåßò êÜ ðï ôå áé þ íé á, ðñÝ ðåé íá ðá ñá äï èåß óôï èÜ íá ôï”.Åéê. 20. KÜ óðáñ NôÜ âé íô ÖñÞ íôñé÷ (Gaspar David Friedrich, 1774-1840), “Tï öåã ãÜ ñé êá èþò ãåí íé Ý ôáé á ðü ôçí èÜ ëáó óá“(1822), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 55 ÷ 71 åê., Bå ñï ëß íï, Eèíé êÞ Ðé íá êï èÞ êç.Tá âñÜ ÷é á, óôï ðñþ ôï å ðß ðå äï áõ ôïý ôïõ Ýñ ãïõ, óõì âï ëß æïõí ôçí ðß óôç. Tá êá ñÜ âé á, é äß ùò áõ ôü ìå ô’ á íïé ÷ôÜ ðá íé Ü, óõì -âï ëß æïõí ôç æù Þ ðïõ öåý ãåé, å íþ ôï öåã ãÜ ñé ðïõ á íá ôÝë ëåé óõì âï ëß æåé ôïí Xñé óôü. H óõì ìå ôñß á ôïõ ðß íá êá êáé ç óôá ôé -êü ôç ôá ôùí óôïé ÷åß ùí óôï ÷åý ïõí óôçí Ý îáñ óç ôùí èñç óêåõ ôé êþí óõ íáéó èç ìÜ ôùí. Ãé á ôïí ÖñÞ íôñé÷ ôï ðÝ ñá óìá ôïõ ÷ñü -íïõ ìðï ñåß íá ëõ ôñþ óåé ôïí Üí èñù ðï á ðü ôïí ðü íï ôçò êá èç ìå ñé íü ôç ôáò. Óôï óõ ãêå êñé ìÝ íï Ýñ ãï ôá äé Ü öï ñá ï ñé æü íôé áå ðß ðå äá á ðåé êï íß æïõí, á ðü ôï ðñþ ôï ðëÜ íï, ðñïò ôï âÜ èïò ôïõ ðß íá êá, á êñé âþò áõ ôÞ ôçí é äé ü ôç ôá ôïõ ÷ñü íïõ ðïõ ðåñ íÜ.H åë ðß äá ðç ãÜ æåé ìÝ óá á ðü ôç ìå ëáã ÷ï ëß á ü ðùò ç ìÝ ñá ìÝ óá á ðü ôç íý ÷ôá. O ïõ ñá íüò, ðïõ êá ôá ëáì âÜ íåé ôï ìå ãá ëý ôå -ñï ìÝ ñïò ôçò å ðé öÜ íåé áò ôïõ Ýñ ãïõ, å íé ó÷ý åé ôçí á ðü ãíù óç êáé ôçí áßó èç óç ôïõ êå íïý. O ðá ñá ôç ñç ôÞò áé ù ñåß ôáé áíÜ ìå -óá óôï ðñþ ôï ðëÜ íï êáé óôï âÜ èïò, ðïõ åß íáé ìá êñé íü êáé Ü ðé á óôï. ´Eôóé, ìå ãá ëþ íåé á êü ìá ðå ñéó óü ôå ñï ç á ðü óôá óç áíÜ -ìå óá óôçí ìé êñü ôç ôá ôïõ áí èñþ ðïõ êáé óôç ìå ãá ëï óý íç ôïõ óý ìðá íôïò. O æù ãñÜ öïò á ðï ôõ ðþ íåé áõ ôü ðïõ Ý ÷åé ìÝ óáóôçí øõ ÷Þ ôïõ êáé ü ÷é áõ ôü ðïõ á íôé êñß æïõí ôá ìÜ ôé á ôïõ.Åéê. 11. ÊÜ óðáñ ÍôÜ âé íô ÖñÞ íôñé÷, “O ìï íá ÷é êüò ðå ñé ðá ôç ôÞò óôá óýí íå öá” (1817-1818), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 0,74 x 0,94ì., Aìâïýñ ãï, Ðé íá êï èÞ êç.Óôï Ýñ ãï áõ ôü ï êáë ëé ôÝ÷ íçò ìå ôá öÝ ñåé óõ ãêå êñé ìÝ íá óôïé ÷åß á á ðü ôï ôï ðß ï ôùí Eëâå ôé êþí ‘Aëðå ùí. Óôïí ðß íá êá ç ìïñ -öÞ ôïõ ðå ñé ðá ôç ôÞ óõì âï ëß æåé Ý íáí Üí èñù ðï ðïõ Ý ÷åé ðå èÜ íåé. Êïé ôÜæåé ðñïò ôïí ãêñå ìü, á íá ëï ãé æü ìå íïò ôá ëÜ èç ôçò å -220


ÖÑÁÍÓÏÕÁ ÑÕÍÔ‘Eíáò á ðü ôïõò ðé ü óç ìá íôé êïýò ãëý ðôåò ôïõ Pï -ìá íôé óìïý óôç Ãáë ëß á åß íáé ï Öñáí óïõ Ü Põ íô. Óå ü ëçôïõ ôç æù Þ Þ ôáí èáõ ìá óôÞò ôçò êëá óé êÞò áñ ÷áé ü ôç -ôáò, áë ëÜ óôçí å ðï ÷Þ ôïõ Ñï ìá íôé óìïý Þ ôáí äý óêï ëïíá á íôé óôá èåß óôï íÝ ï ñåý ìá. Ï äç ãÞ èç êå ëïé ðüí óôçäñá ìá ôé êÞ á ðü äï óç ôùí åê öñÜ óå ùí. ´Å íá á ðü ôá ðé ïãíù óôÜ Ýñ ãá ôïõ åß íáé ôá á íÜ ãëõ öá äé á êï óìç ôé êÜóôïé ÷åß á ôçò á øß äáò ôïõ Èñé Üì âïõ óôï Ðá ñß óé êáé é äé -áß ôå ñá ç Åê êß íç óç ôùí Å èå ëï íôþí ôï 1792, ðïõ åß íáéãíù óôü ùò “Ç Ìáó óá ëé þ ôé äá”.22ðß ãåé áò æù Þò. Aðü ôçí ï ìß ÷ëç, ðïõ ü ëá ôá óêå ðÜ æåé, îå ðñï âÜë -ëïõí ìü íï ïé âïõ íï êïñ öÝò, óôá èå ñÜ óôïé ÷åß á ôïõ ôï ðß ïõ, ðïõóõì âï ëß æïõí ôçí á êëü íç ôç ÷ñé óôé á íé êÞ ðß óôç, ç ï ðïß á ï äç ãåßóôçí å ðïõ ñÜ íé á æù Þ. H ôÝ÷ íç ôïõ ÖñÞ íôñé÷ âá óß æå ôáé óå âá èé Üãíþ óç ôçò öý óçò. Óå ü ëç ôïõ ôç æù Þ Þ ôáí Ý íáò ðá ñá ôç ñç ôÞò, êáéóôá Ýñ ãá ôïõ óôïé ÷åß á á ðü ôç öý óç ÷ñç óé ìï ðïé ïý íôáé ùò èñç -óêåõ ôé êÝò áë ëç ãï ñß åò.Åéê. 22. Öñáí óïõ Ü Põ íô (Francois Rude, 1784 - 1855), “H Máó -óá ëé þ ôé äá” (1833-1836).Ç óý óðá óç ôùí ìõ þí, ïé á íôß èå ôåò êá ôåõ èýí óåéò ôùí êé íÞ óå ùíêáé ôùí âëåì ìÜ ôùí ôùí áí èñþ ðùí, ç ìå ôá êß íç óç á êü ìá êáé ôçòá Ý ñé íçò ìÜ æáò, áë ëÜ êáé ôùí óêé þí, äç ìé ïõñ ãïýí ôÝ ôïé á êé íç ôé -êü ôç ôá, ðïõ ìðï ñåß íá ðá ñá óý ñåé á êü ìá êáé ôïí ðé ï á ðá èÞ èå á -ôÞ. Óôçí êï ñõ öÞ ôçò ðõ ñá ìß äáò ìé á ãõ íáé êåß á ìïñ öÞ, ôï ðíåý ìáôïõ ðï ëÝ ìïõ, ìå ôá öôå ñÜ á íïéã ìÝ íá, êá ëåß ìå äõ íá ôÞ öù íÞ ôïõòå èå ëï íôÝò, äåß÷ íï íôáò ìå ôï óðá èß ôïí ôü ðï ôçò ìÜ ÷çò. Ï áñ -÷ç ãüò ôçò ï ìÜ äáò, óôï êÝ íôñï ôçò åé êü íáò, ìå ôï ÷Ý ñé óç êù ìÝ -íï êïõ íÜ ôï êñÜ íïò, ãé á íá ôñá âÞ îåé ôçí ðñï óï ÷Þ ôùí å èå ëï -íôþí êáé å ðé ôõã ÷Ü íåé ôçí é óïñ ñï ðß á ôçò óýí èå óçò. Äß ðëá ôïõ Ý -íáò Ý öç âïò, êñá ôþ íôáò ôï óðá èß, åß íáé Ý ôïé ìïò íá á êï ëïõ èÞ óåéôïí áñ ÷ç ãü. Ðß óù ôïõò Ý íáò ìå óÞ ëé êáò å ôïé ìÜ æå ôáé öï ñþ íôáòôçí ìðÝñ ôá ôïõ, êáé, ðé ï ðß óù á êü ìá, Ý íáò ç ëé êé ù ìÝ íïò øé èõ ñß -æåé óõì âïõ ëÝò ðñïò ôïí áñ ÷ç ãü, ï ï ðïß ïò äåí ôïí á êïý åé ðé á.Aðü ôçí Üë ëç ìå ñé Ü, ç óýí èå óç ï ëï êëç ñþ íå ôáé ìå äý ï á êü ìáóôñá ôé þ ôåò, ï Ý íáò á ðü ôïõò ï ðïß ïõò óôñÝ öå ôáé ðñïò ôï êÝ íôñï,ãé á íá êá ëÝ óåé ìå ôçí ôñï ìðÝ ôá, å íþ ï Üë ëïò å ôïé ìÜ æåé ôï ôü îïôïõ. H ìïñ öÞ ôïõ á ëü ãïõ êáé ç óç ìáß á ï ëï êëç ñþ íïõí ôç óýí èå -óç êáé ðñï óöÝ ñïõí ìå ãá ëý ôå ñç Ý íôá óç êáé äñá ìá ôé êü ôç ôá.23 24Åéê. 23. Ö. Põ íô, “H Máó óá ëé þ ôé äá” (1833), ðñü ðëá óìá, ãý øïò,1,07 x 0,51 ì., Ðá ñß óé, Mïõ óåß ï Káñ íá âá ëÝô.Åéê. 24. Ö. Põ íô, “H Máó óá ëé þ ôé äá” (1836), ëå ðôï ìÝ ñåé á, ðÝ ôñá,Ðá ñß óé, Aøß äá ôïõ Èñé Üì âïõ.221


222Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ­-­ÄÑÁ­ÓÔÇ­ÑÉ­Ï­ÔÇ­ÔÅÓ1. Ìå ôç âï Þ èåé á ôïõ/ôçò öé ëï ëü ãïõ óáò äé á âÜ óôå á ðï óðÜ óìá ôá á ðü ñï ìá íôé êÜ äé ç ãÞ ìá ôá êáé á íá -ãíù ñß óôå ôá âá óé êÜ ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõò. Ðñï óðá èÞ óôå íá ôá óõí äÝ óå ôå ìå ôç æù ãñá öé êÞ ôïõPï ìá íôé óìïý.2. Óõ ãêñß íå ôå ôï Ýñ ãï “Ç Å ëåõ èå ñß á ï äç ãåß ôï ëá ü”, ôïõ Íôå ëá êñïõ Ü, ìå ôï Ýñ ãï “Ï ¼ñ êïò ôùíÏñá ôß ùí ”, ôïõ Íôá âß íô. Ôé óõ ìðå ñÜ óìá ôá âãÜ æå ôå á ðü ôç óý ãêñé óç ôùí äý ï Ýñ ãùí ôü óï é äå ï ëï -ãé êÜ ü óï êáé ìïñ öï ëï ãé êÜ;3. Âñåß ôå Ý íá ìïõ óé êü êïì ìÜ ôé ðïõ íá ôáé ñé Ü æåé ó’ Ý íá Ýñ ãï ôïõ Ñï ìá íôé óìïý.4. Ìðï ñåß ôå íá óõ ó÷å ôß óå ôå ôï Ýñ ãï ôïõ Íôå ëá êñïõ Ü “Êá ôá óôñï öÞ ôçò ×ß ïõ” ìå ôïí á ðü ç ÷ï ôïõ åë -ëç íé êïý á ãþ íá ôïõ 1821 óôçí Åõ ñþ ðç.


14ÑÅÁËÉÓÌÏÓ - ÉÌÐÑÅÓÉÏÍÉÓÌÏÓ223


224Êë. ÌïíÝ, “Åíôýðùóç, áíáôïëÞ ôïõ Þëéïõ” (1872), ëÜäé óå ìïõóáìÜ 0,50 ÷ 0,65 ì., Ðáñßóé,Ìïõóåßï Marmottan.


14. ÑÅÁËÉÓÌÏÓÉÌÐÑÅÓÉÏÍÉÓÌÏÓÏ 19ïò áé þ íáò ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðü ìå ãÜ ëåòêïé íù íé êÝò á íôé ðá ñá èÝ óåéò á íÜ ìå óá óå öôù ÷ïýòêáé ðëïý óé ïõò, óå ðñï ï äåõ ôé êïýò êáé óõ íôç ñç ôé -êïýò, óå å êåß íïõò ðïõ Ý ìå íáí ðñï óêïë ëç ìÝ íïé óôïðá ñåë èüí êáé óå å êåß íïõò ðïõ á íá æç ôïý óáí íÝ åòäé å îü äïõò. Ï ðëç èõ óìüò óôçí Eõ ñþ ðç êáé óôç Âü -ñåé á Á ìå ñé êÞ äé ðëá óé Ü óôç êå ìå ôÜ ôï 1850, å íþ çáý îç óç ôçò ãå ùñ ãé êÞò ðá ñá ãù ãÞò, ðïõ ï öåé ëü ôáíóôçí ôå÷ íï ëï ãé êÞ á íÜ ðôõ îç, äç ìé ïýñ ãç óå ôï ìå ôá -íá óôåõ ôé êü ñåý ìá ôùí á ãñï ôþí ðñïò ôéò ðü ëåéò óåá íá æÞ ôç óç åñ ãá óß áò.O öé ëå ëåõ èå ñé óìüò ôçò á óôé êÞò ôÜ îçò óôç ñß -÷ôç êå óôçí á ôï ìé êÞ ðñù ôï âïõ ëß á êáé ðñï þ èç óåôçí Ü óêç óç êáé ôïí Ý ëåã ÷ï ôçò å îïõ óß áò á ðü ôá åý -ñù óôá ïé êï íï ìé êÜ óôñþ ìá ôá ôçò êïé íù íß áò ÷ù ñßòôçí ðá ñÝì âá óç ôïõ êñÜ ôïõò. H å ëåõ èå ñß á ôïõ ôý -ðïõ êáé ç äé Ü äï óç ôùí é äå þí óå ü ëï êáé ìå ãá ëý ôå -ñá óôñþ ìá ôá ôïõ ðëç èõ óìïý, ç å íß ó÷õ óç ôçò å èíé -êÞò óõ íåß äç óçò, ç á íá æÞ ôç óç ôïõ é óôï ñé êïý ðá -ñåë èü íôïò ùò ìÝ óïõ äé á öï ñï ðïß ç óçò ÷á ñá êôç ñß -æïõí ôçí ðå ñß ï äï á ðü ôï 1840 ìÝ ÷ñé ôï 1870 ðå ñß -ðïõ. Óå ü ëá ôá å ðß ðå äá, óôç èñç óêåß á, óôçí ðï ëé ôé -êÞ, óôçí å ðé óôÞ ìç, óôçí ôÝ÷ íç, ç äé Ü óôá óç ôùíáðü øå ùí åß ÷å ðÜ ñåé ôïí ÷á ñá êôÞ ñá á íôé ìá ÷ü ìå íùíóôñá ôï ðÝ äùí. Ç á íá æÞ ôç óç áí èñþ ðé íùí óõí èç êþíåñ ãá óß áò ãé á ôéò êá ôá ðé å óìÝ íåò åñ ãá ôé êÝò ôÜ îåéòðñï þ èç óå ôéò óï óé á ëé óôé êÝò é äÝ åò - ü ðùò öÜ íç êåóôï Ýñ ãï ôùí ðñù ôï ðü ñùí êïé íù íé ï ëü ãùí Óáéí Óé -ìüí (1760-1825), Ïãêßóô Êï íô (1798-1857) êáé Üë -ëùí - ðïõ êï ñõ öþ èç êáí óôï Ìá íé öÝ óôï ôùí Ê.Ìáñ î êáé Ö. ´Åí ãêåë ò. Ï Káñ ë Máñ î êáé ï ÖñÞ íôñé÷225


´Eíãêåë ò äç ìï óß åõ óáí ôï 1848 ôï Kïì ìïõ íé óôé êüMá íé öÝ óôï, ü ðïõ ç ðÜ ëç ôùí ôÜ îå ùí á íá ëý å ôáé ìÝ -óá á ðü ôçí é óôï ñé êÞ ôçò å îÝ ëé îç, êáé åñ ìç íåý ï íôáéÝ ôóé ïé êïé íù íé êÝò ôá ñá ÷Ýò ðïõ åì öá íß óôç êáí óôáìå ãá ëý ôå ñá á óôé êÜ êÝ íôñá ôçò Eõ ñþ ðçò êá ôÜ ôçíôñß ôç êáé ôçí ôÝ ôáñ ôç äå êá å ôß á ôïõ áé þ íá.Óå ü ëåò ó÷å äüí ôéò ÷þ ñåò ôçò Åõ ñþ ðçò - Ãáë -ëßá, Áõ óôñß á, Ðñù óß á, Ïõã ãá ñß á, Âï ç ìß á, É ôá ëß á -ïé å ðá íá óôá ôé êÝò êé íç ôï ðïé Þ óåéò êá ôÜ ôïõ áõ ôáñ ÷é -óìïý äé á äÝ ÷ï íôáí ç ìß á ôçí Üë ëç.Óôï Ðá ñß óé, ç ðß å óç ôïõ áõ ôáñ ÷é óìïý ôçò ìï -íáñ ÷ß áò êáé ç ïé êï íï ìé êÞ ý öå óç ôïõ 1846-47 ï äÞ -ãç óáí ôçí åñ ãá ôé êÞ ôÜ îç óå å ðá íÜ óôá óç (Öå âñïõ -Ü ñé ïò ôïõ 1848), ðïõ êá ôÝ ëç îå óôçí ðôþ óç ôçò ìï -íáñ ÷ß áò êáé ôçí á íá êÞ ñõ îç ôçò Äç ìï êñá ôß áò. Ç äé -á ìÜ ÷ç ü ìùò á íÜ ìå óá óôïõò å ðé êñá ôÞ óá íôåò, ðïõêá ôÝ ëç îå óå áé ìá ôç ñÝò ï äï ìá ÷ß åò ôïí É ïý íé ï ôïõßäé ïõ Ý ôïõò, Ý öå ñå óôï ðñï óêÞ íé ï ôïí Ëïõ äï âß êïÍá ðï ëÝ ï íôá, ï ï ðïß ïò ôï 1852 áõ ôï á íá êç ñý ÷èç êåóå Íá ðï ëÝ ï íôá 3ï êáé å ðÝ âá ëå ôç Äåý ôå ñç Áõ ôï -êñá ôï ñß á. Óôçí Áããëßá ôï ôñá ðå æé êü óý óôç ìá å îå -ëß ÷èç êå, êáé ôï öé ëå ëåý èå ñï ïé êï íï ìé êü óý óôç ìáêõ ñé Üñ ÷ç óå, ï äç ãþ íôáò óôçí å äñáß ù óç ôùí êá íü -íùí ôçò å ëåý èå ñçò ëåé ôïõñ ãß áò ôçò á ãï ñÜò ìå âÜ -óç ôçí ðñï óöï ñÜ êáé ôç æÞ ôç óç.Ôçí ß äé á ðå ñß ï äï, ç ôå÷ íï ëï ãé êÞ Ý êñç îç, ç âé ï -ìç ÷á íé êÞ å ðá íÜ óôá óç, ç å öåý ñå óç ôçò öù ôï ãñá -öß áò, ç ÷ñÞ óç ôïõ ôç ëÝ ãñá öïõ êáé ïé êÜ èå åß äïõòå öåõ ñÝ óåéò êáé á íá êá ëý øåéò óÞ ìá íáí âá èé Ü áë ëá -ãÞ óôç äï ìÞ ôçò êïé íù íß áò, áë ëÜ êáé óôïí ôñü ðïóêÝ øçò. Ôï 1859 ï Äáñ âß íïò äç ìï óß åõ óå ôï Ýñ ãïôïõ “Ç êá ôá ãù ãÞ ôùí åé äþí ”, ðïõ å ðç ñÝ á óå ôéò ðå -ðïé èÞ óåéò ôïõ áí èñþ ðïõ ãé á ôçí ß äé á ôçí ðñï Ý ëåõ -óç ôïõ. Ï óýã ÷ñï íïò Üí èñù ðïò êáé ôá ðñï âëÞ ìá -ôÜ ôïõ Þñ èáí óôï ðñï óêÞ íé ï êáé Ý ãé íáí ôï èÝ ìá ôçòðïß ç óçò, ôçò ðå æï ãñá öß áò, ôçò ôÝ÷ íçò.Óôï äåý ôå ñï ìé óü ôïõ 19ïõ áé þ íá ü ëá ôá ðï ëé -ôé êÜ, êïé íù íé êÜ, ïé êï íï ìé êÜ ãå ãï íü ôá ï äÞ ãç óáíôïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò íá óõí äå èïýí Ü ìå óá ìå ôéò êá èç -ìå ñé íÝò á ðëÝò ü øåéò ôçò æù Þò, íá á ðï ìá êñõí èïýíá ðü ôïí õ ðï êåé ìå íé óìü ôïõ ñï ìá íôé óìïý êáé íáäïõí ôç æù ãñá öé êÞ ùò ìÝ óï êá ôá ãñá öÞò ôçòðñáã ìá ôé êü ôç ôáò226Ï ü ñïò Á êá äç ìáúêÞ ÔÝ÷ íç óç ìáß íåé ôçí å ðß óç ìç Þôçí êïé íþò á ðï äå êôÞ ôÝ÷ íç. Á ðá íôÜ óõ÷ íÜ êá ôÜôï 19ï áé þ íá óôéò óõ æç ôÞ óåéò ðå ñß ôÝ÷ íçò, ü ôáíðëÜé óôçí å ðß óç ìç ôÝ÷ íç åì öá íß óôç êáí á íôé ôé èÝ -ìå íåò ôÜ óåéò.Ðáßñ íï íôáò ôïí ü ñï áë ëÜ êáé ôç óç ìá óß á á ðü ôçíÁ êá äç ìß á ôïõ ÐëÜ ôù íïò (4ïò áé. ð.×.), ï ü ñïò“Áêá äç ìß á” óç ìáß íåé ìé á Ó÷ï ëÞ óôçí ï ðïß á å íôÜó -óï íôáé êïé íïß óôü ÷ïé êáé êïé íÜ ðé óôåý ù óôïõò ôï -ìåßò ôçò ÔÝ÷ íçò, ôùí Ãñáì ìÜ ôùí , ôçò Öé ëï óï öß -áò Þ ôùí Å ðé óôç ìþí.¼ ôáí ôá åë ëç íé êÜ ãñÜì ìá ôá á íá âß ù óáí óôçí á íá -ãåí íç óé á êÞ É ôá ëß á (15ïò áé.), á íá âß ù óå êáé ï ü ñïòÁ êá äç ìß á. Á ðü ôïí 16ï áé þ íá êáé ìå ôÜ äç ìé ïõñ -ãÞ èç êáí ïé Á êá äç ìß åò, (ôï 1561 é äñý èç êå óôçÖëù ñå íôß á ç Á êá äç ìß á ôïõ Ó÷å äß ïõ “Accademiadel Disegno”), êáé ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò ìÜ èáé íáí ðé á ôçíôÝ÷ íç ôïõò ü ÷é ùò ìá èç ôåõ ü ìå íïé óôá åñ ãá óôÞ -ñéá ôùí öôá óìÝ íùí êáë ëé ôå÷ íþí ôïõ ôü ðïõ ôïõòáë ëÜ óå ïñ ãá íù ìÝ íá ðñï ãñÜì ìá ôá ìÜ èç óçò,ðïõ Þ ôáí á êñé âþò ïé Á êá äç ìß åò ôùí ãñáì ìÜ ôùí,ôùí ôå÷ íþí êáé ôùí å ðé óôç ìþí.Ç Ãáë ëé êÞ Á êá äç ìß á Êá ëþí Ôå÷ íþí é äñý èç êå ôï1648. Ðñï óôá ôåõ ü ôáí á ðü ôï âá óé ëé Ü êáé äé äá -óêü ôáí ó’ áõ ôÞí ç ôÝ÷ íç ü ðùò Ý ðñå ðå íá åß íáé,óýì öù íá ìå ôïõò êëá óé êïýò êá íü íåò ôçò óá öÞ -íåé áò, ôçò ôÜ îçò, ôçò áñ ìï íß áò, ôçò ï ìïñ öé Üò,ôçò óõì ìå ôñß áò, ôçò åõ ðñÝ ðåé áò. Ðá ñÜë ëç ëá, ôáêõ ñé ü ôå ñá èÝ ìá ôá ôçò õ øç ëÞò ÔÝ÷ íçò Þ ôáí ôáèñç óêåõ ôé êÜ, ôá é óôï ñé êÜ êáé ôá ìõ èï ëï ãé êÜ, å íþèÝ ìá ôá ü ðùò ôá ôï ðß á êáé ïé íå êñÝò öý óåéò èå ù -ñïý íôáí õ ðï äå Ý óôå ñá êáé á íÜ îé á ëü ãïõ. Ï Üí -èñù ðïò êáé ïé óðïõ äáß åò ðñÜ îåéò ôïõ Ý ðñå ðå íáá ðåé êï íß æï íôáé óôçí ÔÝ÷ íç, ç ï ðïß á ü öåé ëå íá å îé -äá íé êåý åé, íá ù ñáé ï ðïé åß, áë ëÜ êáé íá á íá ðá ñé óôÜìü íï ôï Õ øç ëü êáé ôï Ìå ãá ëï ðñå ðÝò ôçò áí èñþ -ðé íçò öý óçò.Á ðü ôï 1737 êÜ èå äý ï ÷ñü íé á ç Á êá äç ìß á ïñ ãÜ -íù íå å ðß óç ìåò Åê èÝ óåéò, ôá Salon, ü ðïõ å îÝ èå -ôáí ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò ôá Ýñ ãá ôïõò, ç á ðï äï ÷Þ ôùíï ðïß ùí á ðü ôï êïé íü ü ñé æå ôçí ôý ÷ç ôïõò. Á ðü ôï1789 êáé ìå ôÜ ôá Óá ëüí Ý ãé íáí å ôÞ óé á.


Êá ôÜ ôï 19ï áé þ íá ç óõì ìå ôï ÷Þ ôùí êáë ëé ôå÷ íþí áõ -îÞ èç êå, å íþ ç êñé ôé êÞ å ðé ôñï ðÞ - ðïõ á ðáñ ôé æü ôáíáðü äé á êå êñé ìÝ íá Ü ôï ìá ôçò êïé íù íß áò - å ðÝ ëå ãå ü ëïêáé áõ óôç ñü ôå ñá å êåß íá ìü íï ôá Ýñ ãá ðïõ á íôá ðï -êñß íï íôáí óôï ãïý óôï ôïõ öé ëü ôå÷ íïõ êïé íïý, ðïõäåí Þ ôáí Üë ëï á ðü ôïõò ìå ãá ëï á óôïýò ôçò ðá ñé óé íÞòêïé íù íß áò. Ôá á ñå óôÜ Ýñ ãá Þ ôáí ôá êëá óé êß æï íôá é äå -á ëé óôé êÜ ôï ðß á Þ ïé ìõ èï ëï ãé êÝò óêç íÝò ìå ëï äñá ìá -ôé êïý óõ íáéó èç ìá ôé óìïý.Ó’ áõ ôü ôï Ü êá ìðôï óý óôç ìá ôïõ á êá äç ìáúóìïý å íá -íôé þ íï íôáí êÜ èå öï ñÜ ïé ðñù ôï ðï ñß åò ôçò ôÝ÷ íçò,áñ ÷Þò ãå íï ìÝ íçò á ðü ôï 1855, Ý ôïò ôçò ¸ê èå óçò êá -ôÜ ôçí ï ðïß á ï Êïõñ ìðÝ å îÝ èå óå óôï äé êü ôïõ “Ðå ñß -ðôå ñï ôïõ Ñå á ëé óìïý”, ôï ðï ëõ óõ æç ôç ìÝ íï Ýñ ãï ôïõ,“ôï Á ôå ëé Ý”. Ôï 1863, ï Íá ðï ëÝ ùí ï 3ïò, ëü ãù ôçòÝíôï íçò á íôß äñá óçò ôùí êáë ëé ôå÷ íþí ãé á ôï ìå ãÜ ëïá ñéè ìü ôùí á ðïñ ñé öèÝ íôùí Ýñ ãùí, å ðÝ ôñå øå ôçí ïñ -ãÜ íù óç ôïõ “Salon de Refuses”, äç ëá äÞ ôçí ¸ê èå óçôùí Á ðïñ ñé öèÝ íôùí. Ãå ãï íüò ìå ãÜ ëçò óç ìá óß áò, ç¸ê èå óç êß íç óå ðï ëý ôü óï ôï åí äé á öÝ ñïí ôùí å ðé óêå -ðôþí, þ óôå êá èé å ñþ èç êå ùò èå óìüò.Åéê. 1. Ëïõß Íôá ãêÝñ (L. Daguer, 1787-1851), “Ç ëå ù öü ñïòÌðïõë âÜñ íôõ Ôáí óôï Ðá ñß óé” (1838 ðå ñß ðïõ), Ìü -íá ÷ï, Å èíé êü Ìïõ óåß ï.Ç Íôá ãêå ñï ôõ ðß á* á íáã ãÝë èç êå ôï 1839 á ðü ôï æù ãñÜ öïËïõß Íôá ãêÝñ. Ç öù ôï ãñá öé êÞ ôÝ÷ íç, å íþ öÜ íç êå ðñïò óôéã -ìÞí íá á ðåé ëåß ôç æù ãñá öé êÞ, Ý ðáé îå ìå ãÜ ëï ñü ëï óôç äé á -ìüñ öù óç ôü óï ôïõ Ñå á ëé óìïý ü óï êáé ôïõ É ìðñå óé ï íé óìïý.Óõ íÝ âá ëå êõ ñß ùò óôçí á ðï ôý ðù óç ôçò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò, óôïðÜ ãù ìá ôçò êß íç óçò, óôï óôá ìÜ ôç ìá ôçò æù Þò óå ï ñé óìÝ íåòóôéã ìÝò, óôï óôéã ìé ü ôõ ðï (instantanØ). Êáé ç öù ôï ãñá öé êÞüìùò ìá ôé Ü å ðç ñå Ü óôç êå á ðü ôç æù ãñá öé êÞ, êáé ðïë ëïß öù -ôï ãñÜ öïé äç ìé ïýñ ãç óáí ìå ôç öé ëï äï îß á íá äïõí ôá Ýñ ãáôïõò íá á íá ãíù ñß æï íôáé ùò ðñïúü íôá êá èá ñÞò åé êá óôé êÞòäç ìé ïõñ ãß áò êáé ü ÷é óôåß ñáò ìç ÷á íé óôé êÞò á íá ðá ñá ãù ãÞò.ÑåáëéóìüòÏ ü ñïò Ñå á ëé óìüò, ôïí ï ðïß ïí óõ íá íôÞ óá ìåóôï êå öÜ ëáé ï “Ç ÔÝ÷ íç ôïõ Ìðá ñüê ” ó÷å ôé êÜ ìåôïí ôñü ðï á ðü äï óçò ôùí öõ óé êþí á íôé êåé ìÝ íùí÷ù ñßò ðñï óðÜ èåé á å îé äá íß êåõ óçò, åé óÜ ãå ôáé óôáìÝ óá ôïõ 19ïõ áé þ íá ôü óï óôéò åé êá óôé êÝò ôÝ÷ íåòü óï êáé óôç ëï ãï ôå÷ íß á. Áí ï Ñï ìá íôé óìüò Þ ôáí ìéáäé Ü èå óç ôçò øõ ÷Þò á ðÝ íá íôé óôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá,227


Åéê. 2. Ãê. Êïõñ ìðÝ (Gustave Courbet, I810-1877), “Ôï Á ôå ëé Ý” (1854-1855), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 3,61x 5,97 ì., Ðá ñß óé, Ìïõ -óåß ï Ëïý âñïõ.Ðß íá êáò ï ñü óç ìï ãé á ôçí Ý íáñ îç ôçò å ðï ÷Þò ôçò óýã ÷ñï íçò ÔÝ÷ íçò. Ðé óôåý ï íôáò ü ôé ï æù ãñÜ öïò ðñÝ ðåé íá æù ãñá öß æåé ìü -íï ü,ôé âëÝ ðåé “ðñáã ìá ôé êÜ”, ï Êïõñ ìðÝ æù ãñÜ öé óå ôïí å áõ ôü ôïõ á íÜ ìå óá óå ðïñ ôñÝ ôá óõë ëå êôþí êáé öß ëùí, á íôé ðñï óù ðåõ -ôé êþí ìå ëþí ü ëùí ôùí êïé íù íé êþí ôÜ îå ùí. Óôïí ðß íá êá, ðïõ åß ÷å ôïí õ ðü ôéô ëï “Ìß á ðñáã ìá ôé êÞ áë ëç ãï ñß á ðïõ ðñïó äé ï ñß æåéå ðôÜ ÷ñü íé á ôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò ìïõ æù Þò”, óõ íï øß æåé ôéò èå ù ñß åò ôïõ ãé á ôï Ñå á ëé óìü áë ëÜ êáé ôçí Ü ðï øÞ ôïõ ü ôé ï êáë ëé ôÝ÷ -íçò, êõ ñß áñ ÷ïò óôï êÝ íôñï ôïõ óýã÷ñïíïõ êü óìïõ óõììåôÝ÷åé êáé äñÜ åíåñãÜ óôéò êïéíùíéêÝò áíáêáôáôÜîåéò.“Åë ðß æù íá êåñ äß æù ðÜ íôá ôï øù ìß ìïõ ìå ôçí ôÝ÷ íçìïõ, ÷ù ñßò ðï ôÝ íá á ðï ìá êñõí èþ ïý ôå ìß á ôñß ÷á á ðüôéò áñ ÷Ýò ìïõ, ÷ù ñßò íá ðù øÝ ìá ôá óôç óõ íåß äç óÞìïõ ïý ôå ãé á ìß á óôéã ìÞ, ÷ù ñßò íá æù ãñá öß óù ïý ôåêáí ü óï ìðï ñåß íá óêå ðÜ óåé ç ðá ëÜ ìç ìïõ ìü íï êáéìü íï ãé á íá åõ ÷á ñé óôÞ óù ï ðïé ïí äÞ ðï ôå Þ ãé á íá ðïõ -ëÞ óù ðé ï åý êï ëá”, Ý ãñá öå óå Ý íá ãñÜì ìá ôïõ, ôï1854, ï Êïõñ ìðÝ.Á ðü ôï âé âëß ï ôïõ Å.H. Gombrich,Ôï ×ñï íé êü ôçò ÔÝ÷ íçò, ìå ôÜ öñá óç Ë. ÊÜó äá ãëç,Ìïñ öù ôé êü´º äñõ ìá Å èíé êÞò Ôñá ðÝ æçò, â´ Ýê äï óç,ÁèÞ íá 1998, ó. 511.ï Ñå á ëé óìüò óôÜ èç êå á ðÝ íá íôé óôçí ðñáã ìá ôé êü ôç -ôá, ãé á íá ôç äåé ü ðùò åß íáé, ÷ù ñßò óõ íáéó èç ìá ôé -óìïýò. Ï Ñå á ëé óìüò Ý öå ñå ìé á ðñáã ìá ôé êÞ å ðá íÜ -óôá óç óôï ÷þ ñï ôçò ôÝ÷ íçò. Äé Ü ëå îå èÝ ìá ôá ðïõäåí Þ ôáí ïý ôå é óôï ñé êÜ ïý ôå ìõ èï ëï ãé êÜ Þ áë ëç ãï -ñé êÜ. Äåí å ðå äß ù îå íá á íá äåß îåé å íôõ ðù óé á êÝò Þñç ôï ñé êÝò ÷åé ñï íï ìß åò ç ñþ ùí. Ï Þ ñù áò óôï ñå á -ëé óìü åß íáé ï óõ íç èé óìÝ íïò Üí èñù ðïò, ï Üí èñù -ðïò ôïõ ìü ÷èïõ, ï åñ ãÜ ôçò, ï á ãñü ôçò, óå óêç íÝòôçò êá èç ìå ñé íÞò æù Þò.Ï æù ãñÜ öïò Ãê. Êïõñ ìðÝ (Gustave Courbet,I810-1877) åé óÞ ãá ãå å ðß óç ìá ôïí ü ñï “Ñå á ëé óìüò ”óôç æù ãñá öé êÞ ôï 1855. Óå Ýí äåé îç äé á ìáñ ôõ ñß áòãé á ôéò å ðé ëï ãÝò ôçò óõ íôç ñç ôé êÞò å ðé ôñï ðÞò å ðé -ëï ãÞò Ýñ ãùí óôç Äé å èíÞ ¸ê èå óç ôïõ Ðá ñé óé ïý228


Åéê. 3. Ê. Ìå íé Ý, (Constantin Meunier,1831-1905), “¸ êñç îç óôï Ï ñõ ÷åß ï”(1890), ìðñïý íôæïò, Âñõ îÝë ëåò, Âá -óé ëé êü Ìïõ óåß ï Êá ëþí Ôå÷ íþí.Ï Ñå á ëé óìüò óôç ãëõ ðôé êÞ åì öá íß æå ôáé ìå -ôÜ ôï 1880. Ç ãëõ ðôé êÞ, å îáñ ôç ìÝ íç á ðü ôéòå ðß óç ìåò êñá ôé êÝò ðá ñáã ãå ëß åò ãé á ìíç ìåßáäç ìü óé ùí ÷þ ñùí, Þ ôáí äý óêï ëï íá á êï -ëïõ èÞ óåé ìå ôïí ß äé ï ñõè ìü ôéò êáé íï ôï ìß åòðïõ åé óÞ ãá ãå ç æù ãñá öé êÞ. Óôï Ýñ ãï ôïõÂÝë ãïõ Ìå íé Ý ðñï âÜë ëå ôáé ç åñ ãá ôé êÞ ôÜ îç.Ç á êñé âÞò á íá ðá ñÜ óôá óç ôïõ áí èñþ ðïõðïõ ðÜ ó÷åé, ôïõ áí èñþ ðïõ ðïõ ìï ÷èåß ôçíþ ñá ôçò äïõ ëåé Üò ôïõ, äå ÷ù ñÜ ðá ñåñ ìç -íåß åò. Ôïí óêï ôù ìÝ íï á ðü á ôý ÷ç ìá åñ ãÜ ôçèñç íåß ç óõ íôñü öéó óÜ ôïõ óõ íôå ôñéì ìÝ íçáðü èëß øç. Ôï Ýñ ãï ðá ñïõ óé Ü æå ôáé ùò Ý íáò“óýã ÷ñï íïò å ðé ôÜ öé ïò ” èñÞíïò.(Óá ëüí) å îÝ èå óå ôá Ýñ ãá ôïõ óå á ôï ìé êÞ Ýê èå óç äß -ðëá óôï êôß ñé ï ôçò å ðß óç ìçò Ýê èå óçò, óå áõ ôï ó÷Ý -äé ï ÷þ ñï ðïõ ï íü ìá óå “Ðå ñß ðôå ñï ôïõ Ñå á ëé -óìïý”. Ç ðñÜ îç ôïõ áõ ôÞ ðñï êÜ ëå óå êý ìá á íôé -äñÜ óå ùí á ðü ôï öé ëü ôå÷ íï êïé íü. Ç ðñü èå óç ôïõÊïõñ ìðÝ Þ ôáí ðñáã ìá ôé êÜ íá å íï ÷ëÞ óåé ôçí á óôé êÞôÜ îç ðïõ ôï á ðï ôå ëïý óå, ìå ôçí ðñü ôá îç ôçò å ëåõ -èå ñß áò ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç êáé ôçò äç ìé ïõñ ãß áò, ðïõåñ ÷ü ôáí óå á íôß èå óç ìå ôá ðñü ôõ ðá êáé ôïõò êá íü -íåò ðïõ å ðÝ âáë ëå ç á êá äç ìáúêÞ ôÝ÷ íç.Óôéò êõ ñé ü ôå ñåò ðñï óù ðé êü ôç ôåò ôïõ Ñå á ëé -óìïý óõ ãêá ôá ëÝ ãï íôáé å ðß óçò ï Ìé ëÝ (Jean-Francois Millet), ï ï ðïß ïò ìå ôç æù ãñá öé êÞ ôïõýìíç óå ôçí åõ ãÝ íåé á ôùí ôá ðåé íþí áí èñþ ðùí ðïõæïõí êï íôÜ óôç öý óç, êáé ï æù ãñÜ öïò, ÷á ñÜ êôçòêáé ãëý ðôçò Íôù ìé Ý, o ï ðïß ïò ôü óï óôçí ðï ëé ôé êÞãå ëïé ï ãñá öß á ü óï êáé óôç æù ãñá öé êÞ êáé ôç ãëõ -ðôé êÞ, ìå óôü ÷ï ðÜ íôá ôï êáõ óôé êü ó÷ü ëé ï á ðÝ íá íôéóôçí å îïõ óß á, á ðï ôý ðù óå ôéò âá èý ôå ñåò á ëÞ èåé åòü óïí á öï ñÜ ôçí ðñï óù ðé êü ôç ôá ìÝ óá á ðü ôçí õ -ðåñ âï ëÞ êáé ôï óáñ êá óìü.Åéê. 4. Ö. Ìé ëÝ (Jean-Francois Millet, 1814-75), “Ïé óôá ÷ï ìá -æþ ÷ôñåò” (1857), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 0,84 x 1,12 ì.,Ðá ñß óé, Ìïõ óåß ï Ëïý âñïõ.¸ íáò ý ìíïò ðñïò ôçí á ðëü ôç ôá, ôç öôþ ÷åé á êáé ôçí åõ ãÝ íåé áôçò á ãñï ôé êÞò æù Þò, ï ðß íá êáò åê ðñï óù ðåß Ý ùò ôéò ìÝ ñåòìáò ôïí Üí èñù ðï ôïõ ìü ÷èïõ. Ïé ìïñ öÝò ôùí ãå ùñ ãþí åß -íáé ìíç ìåé á êÝò, ãå ãï íüò ðñù ôü ãíù ñï ãé á ôçí ôÝ÷ íç, ðïõ ùòôü ôå á ðåé êü íé æå ôç æù Þ ôïõ ÷ù ñé ïý ãé á ôçí á ðëïúêü ôç ôá êáéôçí á öÝ ëåé Ü ôçò, êáé äåß÷ íïõí ôéò ðå ðïé èÞ óåéò ôïõ ÌéëÝ, óýì -öù íá ìå ôéò ï ðïß åò ï áõ èå íôé êüò Üí èñù ðïò ôçò öý óçò Þ ôáíï Üí èñù ðïò ôçò á ãñï ôé êÞò æù Þò êáé ü ÷é ï áë ëï ôñé ù ìÝ íïòÜí èñù ðïò ôçò ðü ëçò.229


Åéê. 5. Êá ìéë Êï ñü (C. Corot, 1796-1875), Âéë íô’ Áâ ñÝ,(1867-1870), 0,40 x 0,60 ì., Í. Õ üñ êç, Ìç ôñï ðï ëé ôé -êü Ìïõ óåß ï ÔÝ÷ íçò.Á ðü ôï 1830 Ý ùò ôï 1870 ï Êï ñü ìá æß ìå Üë ëïõò æù ãñÜ -öïõò (È. Ñïõ óþ, Ö. Ìéë ëÝ) á ðï ôñá âÞ ÷ôç êáí óôï ÷ù ñé üÌðáñ ìðé æüí, óôï äÜ óïò ôïõ Öï íôå íå ìðëü, êï íôÜ óôï Ðá ñß -óé, êáé Üñ ÷é óáí íá æù ãñá öß æïõí ôï ðß á å ðé êå íôñþ íï íôáò ôçìá ôé Ü ôïõò óôçí á ðëÞ êáé êá èç ìå ñé íÞ ü øç ôçò öý óçò êáé ü÷éóôç ìíç ìåé á êÞ Þ áë ëç ãï ñé êÞ ðëåõ ñÜ ôçò. Æù ãñÜ öé æáí Ý îù á -ðü ôá á ôå ëé Ý ôïõò, óôïí á íïé ÷ôü ÷þ ñï (“en plain air”), öñï -íôß æï íôáò ü ëï êáé ëé ãü ôå ñï íá å ðå îåñ ãÜ æï íôáé ìå ëå ðôï ìÝ -ñåé åò ôçí å ðé öÜ íåé á ôïõ ÷ñþ ìá ôïò. Ç á äñÞ ðñáã ìÜ ôåõ óç ôïõèÝ ìá ôïò Ü íïé îå ôï äñü ìï óôç æù ãñá öé êÞ ôïõ É ìðñå óé ï íé -óìïý, ðïõ á êï ëïý èç óå.Åéê. 6. Ï. Íôù ìé Ý (Honore Daumier 1808-79), “Óáñ ë Öé ëé ðüíÞ ¢ íôñáò ÷ù ñßò äü íôé á ðïõ ãå ëÜ” (1832-1833), ôå ñá -êü ôá, Ðá ñß óé, Ìïõ óåß ï Ïñ óÝ.Ôá ðïñ ôñÝ ôá ôïõ Íôù ìé Ý óç ìá ôï äü ôç óáí ôçí ðëÞ ñç ñÞ îç ìåôç íå ï êëá óé êÞ å îé äá íß êåõ óç. Ç ï îõ ììÝ íç äý íá ìç ðá ñá ôÞ ñç -óçò ôïí ï äÞ ãç óå óôçí á ðï êÜ ëõ øç ôçò ðñï óù ðé êü ôç ôáò ðÝ ñáá ðü ôá öáé íü ìå íá.230


Ï Å ÍÔÏÕ ÁÑ ÌÁ ÍÅ (1832-1883)Ï Å. Ìá íÝ äé á äÝ ÷ôç êå ôïí Êïõñ ìðÝ óôçí ðñþ ôç ãñáì ìÞ ôçò ðñù ôï -ðï ñß áò. Ç ôÝ÷ íç ôïõ äç ìé ïýñ ãç óå á ðß óôåõ ôåò á íôé äñÜ óåéò êáé ó÷ü ëé á.¢íïé îå Ý íá äé Ü ëï ãï á íÜ ìå óá óôçí êëá óé êÞ ôÝ÷ íç êáé ôç óýã ÷ñï íç å ðï -÷Þ, ôü óï ùò ðñïò ôá èÝ ìá ôá, ü óï êáé ùò ðñïò ôçí ðñáã ìÜ ôåõ óç ôïõ÷ñþ ìá ôïò. Ôï Ýñ ãï “Ðñü ãåõ ìá óôç ×ëü ç”, ôïõ 1863, èå ù ñÞ èç êå ðñï -êëç ôé êü êáé á ðïñ ñß öèç êå á ðü ôï å ðß óç ìï Óá ëüí ôïõ ß äé ïõ Ý ôïõò áë ëÜ å -êôÝ èç êå óôï Óá ëüí ôùí Á ðïñ ñé öèÝ íôùí. Á íôé ôÜ ÷èç êå óå ü,ôé ðñÝ óâåõ å çá êá äç ìáúêÞ æù ãñá öé êÞ, äç ëá äÞ óôçí ðñï óêüë ëç óç óôï é óôï ñé êü Þ óôïìõ èï ëï ãé êü èÝ ìá, óôçí ðñáã ìÜ ôåõ óç ôïõ èÝ ìá ôïò ìå êé á ñï óêïý ñï, óôçíêëá óé êÞ ðñï ï ðôé êÞ, óôçí Ü øï ãç å êôÝ ëå óç. Á íôß ãé’ áõ ôÜ ï Ìá íÝ, óå Ý íáèÝ ìá êëá óé êü ü ðùò Þ ôáí ôï “Âïõ êï ëé êü Êï íôóÝñ ôï” (“Le ConcertChampetre”, 1510 ðå ñß ðïõ), ðïõ á ðï äß äå ôáé óôï Ôé ôóé Ü íï, åé óÜ ãåé áí èñþ ðïõòóýã ÷ñï íïõò êáé å ðß êáé ñïõò, êá èþò, ôü óï ïé Ü íôñåò ü óï êáé ïé ãõ íáß êåò, æù -ãñá öß óôç êáí ÷ù ñßò ìõ èï ëï ãé êÝò Þ áë ëç ãï ñé êÝò ðá ñá ðï ìðÝò. Äý ï Ü íôñåò êáéìé á ãõ íáß êá ðá ñé óôÜ íï íôáé íá ãåõ ìá ôß æïõí êá èé óìÝ íïé óôç ÷ëü ç, ó’ Ý íá îÝ öù -ôï. Ïé ìïñ öÝò Ý ÷ïõí ïñ ãá íù èåß óå ôñé ãù íé êÞ óýí èå óç. Óôï ðñþ ôï å ðß ðå äïïé Üí äñåò åì öá íß æï íôáé íôõ ìÝ íïé ìå ñïý ÷á óýã ÷ñï íá. Á íôß èå ôá ç ãõ íáß êá,ðëÜé ôïõò, åß íáé ãõ ìíÞ. Óôçí êï ñõ öÞ ôçò ôñé ãù íé êÞò óýí èå óçò ìé á äåý ôå ñç ãõ -íáß êá ìá æåý åé ëïõ ëïý äé á. Ìé á íå êñÞ öý óç ãå ìß æåé ôï êÜ ôù á ñé óôå ñÜ êïì ìÜ ôéôïõ Ýñ ãïõ. Ôï ÷ñþ ìá åì öá íß æå ôáé ðñï êëç ôé êÜ ðñü ÷åé ñï, á ðëù ìÝ íï ìå ãñÞ ãï -ñç ðé íå ëé Ü, ü ÷é ìå ôá ëå ðôÜ ðå ñÜ óìá ôá á ðü ôï öùò óôç óêé Ü áë ëÜ óå ðëá ôé Ýòå ðß ðå äåò å ðé öÜ íåé åò, ãå ãï íüò ðïõ êá ôáñ ãåß ôçí áßó èç óç ôïõ âÜ èïõòÝôóé ü ðùò Ý êá íå á ðü áé þ íåò ç æù ãñá öé êÞ ìå ôç ãñáì ìé êÞ Þ á ôìï óöáé -ñé êÞ ðñï ï ðôé êÞ, ìÝ óá äç ëá äÞ á ðü ôç âáè ìé áß á óìß êñõí óç (óõ íß æç óç) ôùíìïñ öþí, ðïõ á ðï ìá êñý íï íôáé óôï öü íôï, êáé ôçí å îáó èÝ íç óç ôïõ ÷ñþ -ìá ôïò. Ãé á ðá ñÜ äåéã ìá, ç ãõ íáé êåß á ìïñ öÞ óôçí êï ñõ öÞ ôçò ôñé ãù íé êÞòóýí èå óçò, á ðëïõ óôåõ ìÝ íç ÷ñù ìá ôé êÜ êáé ó÷å äüí å ðß ðå äç, äåí ðåß èåé üôéá ðï ìá êñý íå ôáé óôï âÜ èïò.Á íôß äñá óç, å ðß óçò, ðñï êÜ ëå óå ç ãõ íáß êá óôï ðñþ ôï å ðß ðå äï, (ðñü -êåé ôáé ãé á ôï á ãá ðç ìÝ íï ìï íôÝ ëï ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç) ç ï ðïß á, å íôå ëþò ãõ -ìíÞ, ÷ù ñßò ôçí ðñü öá óç ôçò ìõ èï ëï ãß áò Þ ôçò é óôï ñß áò, èå ù ñÞ èç êå ü -ôé êïé ôïý óå ìå á íáß äåé á ðñïò ôï ìÝ ñïò ôïõ èå á ôÞ, ðñï óêá ëþ íôáò ôïíóôïí ðß íá êá. Ãé á ôéò êáé íï ôï ìß åò áõ ôÝò èå ù ñåß ôáé Ýñ ãï óôáè ìüò, ðïõðñï á íáã ãÝë ëåé ôïí É ìðñå óé ï íé óìü, áë ëÜ êáé ôçí á ðáñ ÷Þ Üë ëùí á íá æç ôÞ óå ùíôçò ìï íôÝñ íáò ôÝ÷ íçò.“Åß íáé ç åé ëé êñß íåé á ðïõ ðñïó äß äåé óôá Ýñ ãá Ý íá ÷á ñá êôÞ ñá äé á ìáñ ôõ ñß áò,å íþ áõ ôü ðïõ óôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá ï æù ãñÜ öïò ðñï óðÜ èç óå íá êÜ íåé Þ ôáíìü íï íá åê öñÜ óåé ôçí å íôý ðù óÞ ôïõ. Äåí å ðå äß ù îå íá á íá ôñÝ øåé ôçí ðá ñÜ -äï óç ïý ôå íá äç ìé ïõñ ãÞ óåé ìé á êáé íïý ñé á æù ãñá öé êÞ. ÈÝ ëç óå á ðëïý óôá ôá íáåß íáé ï å áõ ôüò ôïõ êáé ü ÷é Ý íáò Üë ëïò ”. Å. Ìá íÝ.Åéê. 7. Å. Ìá íÝ (E.Manet),“Ðñü ãåõ ìá óôç ×ëü ç”(1863), ëÜ äé óå ìïõ -óá ìÜ, 2,06 x 2,70 ì.,Ðá ñß óé, Ìïõ óåß ï Ïñ -óÝ.Åéê. 8. “Âïõ êï ëé êü Êï íôóÝñ ôï”(LeConcert Champetre)(1510 ðå ñß ðïõ), á ðï äß -äå ôáé óôïí Ôé ôóé Ü íï,Ðá ñß óé, Ëïý âñï.231


Åéê. 9. Å. Íôå ãêÜ (E. Degas, 1834-1917), “Ôï Ëïõ ôñü (1886)”, ðá óôÝë óå ÷áñ ôü íé, 0,60 x 0,83 ì., Ðá ñß óé, Ìïõ óåß ï Ëïý âñïõ.H á íá ðÜ íôå ÷ç ï ðôé êÞ ãù íß á, ç êñõì ìÝ íç ðç ãÞ öù ôüò, ôï åí äé á öÝ ñïí ãé á ôç ÷á ñá êôç ñé óôé êÞ êß íç óç åß íáé ðñïó äé ï ñé óôé êÜ ôïõÝñ ãïõ ôïõ Íôå ãêÜ. Óôï Ýñ ãï áõ ôü ç á ðëÞ ãõ ìíÞ ãõ íáé êåß á öé ãïý ñá å íôÜó óå ôáé óôï ðå ñé âÜë ëïí ìå åê ðëç êôé êÞ åõ êï ëß á. Ôá êá -èç ìå ñé íÜ ìé êñÜ á íôé êåß ìå íá ðïõ âñß óêï íôáé ãý ñù á ðü ôç ãõ ìíÞ ãõ íáß êá á öáé ñïýí êÜ èå åß äïò å ñù ôé êïý óôïé ÷åß ïõ. Ï êáë ëé -ôÝ÷ íçò ðá ñá ôç ñåß ìå ðá ãå ñü âëÝì ìá ìé á ôü óï é äé áß ôå ñç óôéã ìÞ êáé á ðï ôõ ðþ íåé ôï öáé íü ìå íï, ü ÷é ôï ðå ñé å ÷ü ìå íï.ÉìðñåóéïíéóìüòÏ É ìðñå óé ï íé óìüò åß íáé ôï êß íç ìá ðïõ óç ìÜ äå -øå ôçí ï ñé óôé êÞ óôñï öÞ óôçí é óôï ñß á ôçò æù ãñá öé -êÞò á ðü ôçí ôÝ÷ íç ôçò å ðï ÷Þò ôçò Á íá ãÝí íç óçò.Ôï êß íç ìá äç ìé ïýñ ãç óáí æù ãñÜ öïé (ìéá ãå íé Ü êáë -ëé ôå÷ íþí ðïõ ãåí íÞ èç êáí á íÜ ìå óá óôï 1830 êáéóôï 1853), ïé ïðïßïé óõ ãêÝ íôñù óáí ôçí ðñï óï ÷Þôïõò óôçí ðñï óðÜ èåé á íá ìå ôá äþ óïõí óôï èå á ôÞôùí Ýñ ãùí ôïõò ôéò å íôõ ðþ óåéò ðïõ ïé ß äé ïé åß ÷áíìðñï óôÜ óôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá. Ìïé ñÜ æï íôáí ôïí ß -äé ï åí èïõ óé á óìü ôçò íé ü ôçò, ôï ß äé ï åí äé á öÝ ñïí ãéáôç æù ãñá öé êÞ ôïõ Êïõñ ìðÝ êáé ôùí æù ãñÜ öùí ôçòÌðáñ ìðé æüí êáé ôçí ß äé á á íôé ðÜ èåé á ðñïò ôçí á êá -äç ìáúêÞ æù ãñá öé êÞ. Óôïí Å íôïõ Üñ íô Ìá íÝ Ý âëå -ðáí ôïí ðñù ôåñ ãÜ ôç, ðïõ åß ÷å ðñï ÷ù ñÞ óåé á êü ìáðá ñá ðÝ ñá ôï Ñå á ëé óìü. Ç óõì âï ëÞ ôçò é á ðù íé êÞò232ôÝ÷ íçò Þ ôáí êá èï ñé óôé êÞ óôïí É ìðñå óé ï íé óìü, êá -èþò, ìå ôéò îõ ëï ãñá öß åò êáé ôéò ìå ôá îï ôõ ðß åò ôçò,åß ÷å ðñï óöÝ ñåé óôç æù ãñá öé êÞ á íá ðá ñÜ óôá óç Ý íáêáé íïý ñé ï “ëå îé ëü ãé ï”. ÍÝ åò äõ íá ôü ôç ôåò óýí èå -óçò, ôïë ìç ñÝò á öáé ñÝ óåéò, äé á öï ñå ôé êÞ á ðü äï óçôïõ âÜ èïõò, á ðëÜ ðå ñé ãñÜì ìá ôá, á ðïõ óß á ðëá óß -ìá ôïò ôùí ìïñ öþí, å ðß ðå äåò å ðé öÜ íåé åò. O ñå á ëé -óìüò, ç öù ôï ãñá öß á, ç é á ðù íé êÞ îõ ëï ãñá öß á, çæù ãñá öé êÞ ôïõ Ìá íÝ åß ÷áí á íïß îåé ôï äñü ìï ãé á ôéòêáé íïý ñé åò á íá æç ôÞ óåéò ôùí É ìðñå óé ï íé óôþí. Á íÜ -ìå óá óå áõ ôïýò Þ ôáí ï Óå æÜí, ï Ìï íÝ, ï Ñå íïõ Üñ,ï Íôå ãêÜ êáé Üë ëïé.Ôõ ðé êÜ ôï êß íç ìá åì öá íß óôç êå ôï 1874, ü ôáí ïÍôå ãêÜ ïñ ãÜ íù óå óôï óôïý íôé ï ôïõ öù ôï ãñÜ öïõÍá íôÜñ ôçí ðñþ ôç Ýê èå óç ôùí É ìðñå óé ï íé óôþí ìåÝñ ãá ðïõ åß ÷áí á ðïñ ñé öèåß á ðü ôï å ðß óç ìï Óá ëüí.


Åéê. 10. Á. Ñå íïõ Üñ (P. A. Renoir, 1841-1919), “Ï ìý ëïò ôçò Ãêá ëÝô” (1876), 1,31 x 1,75 ì., Ëïý âñï, Ðá ñß óé.Ï Ñå íïõ Üñ, á ðü ôïõò óðïõ äáé ü ôå ñïõò ÷ñù ìá ôï ãñÜ öïõò (êï ëï ñß óôåò), å öÜñ ìï óå ôéò áñ ÷Ýò ôïõ É ìðñå óé ï íé óìïý ìå óõ íÝ ðåéá,êá èþò äïý ëå øå ÷ù ñßò ðå ñé ãñÜì ìá ôá, ìå á íôé ðá ñá èÝ óåéò ÷ñù ìÜ ôùí, ðñï óðá èþ íôáò íá óõë ëÜ âåé ôï öùò Ý ôóé ü ðùò ðÝ öôåéóáí óå êç ëß äåò ðÜ íù óôéò öé ãïý ñåò ôïõ, ðïõ ôéò ðá ñá ôç ñåß óôï Ü ðëå ôï öùò ôçò ìÝ ñáò.¸ ëá âáí ìÝ ñïò ó’ áõ ôÞí 30 êáë ëé ôÝ÷ íåò. Óôçí Ýê -èå óç, ï êñé ôé êüò ôÝ÷ íçò Ëå ñïõ Ü (Louis Leroy), ðá -ñá ôç ñþ íôáò Ý íáí á ðü ôïõò ðß íá êåò ôïõ Ìï íÝ ìåôßô ëï “É ìðñåó óé üí (=Å íôý ðù óç), ç Á íá ôï ëÞ ôïõ Þ -ëé ïõ”, âÜ öôé óå ôï êß íç ìá åé ñù íé êÜ É ìðñå óé ï íé óìü,ï íï ìá óß á ü ìùò ðïõ ï Ìï íÝ êáé ïé öß ëïé ôïõ õé ï èÝ -ôç óáí. Ïé ìïñ öÝò óôá é ìðñå óé ï íé óôé êÜ Ýñ ãá ðëÜ -èï íôáé ìå ôï öùò êáé ôï ÷ñþ ìá. Ç å íôý ðù óç ôïõöù ôüò, Ý ôóé ü ðùò ðÝ öôåé ðÜ íù óôá ðñÜã ìá ôá, ìå -ëå ôÜ ôáé å ðß ôü ðïõ, Ý îù óôç öý óç, óôï Ü ðëå ôï öùòÞ, ü ðùò Ý ëå ãáí ïé õ ðáé èñé óôÝò ôçò Ìðáñ ìðé æüí,“en plein air” (óôï ý ðáé èñï). Tá ðñÜã ìá ôá öáß íï -íôáé ìÝ óá á ðü ôï ôñå ìü ðáéã ìá ôçò á ôìü óöáé ñáò.Á Ý ñáò, íå ñü, öùò ìïé Ü æïõí íá óõ íôß èå íôáé ìü íïáðü ÷ñþ ìá ôá. Á êü ìá êáé ïé óêé Ýò åß íáé ÷ñù ìá ôé óôÝò,êáé ü ëá äï íïý íôáé á ðü Ý íá ñõè ìü ðïõ óõë ëáì âÜ íå ôáéå êåß, å ðé ôü ðïõ, óôçí ðñï óðÜ èåé á íá áé÷ ìá ëù ôé óôåß ôïå öÞ ìå ñï, ôï öåõ ãá ëÝ ï, ôï óôéã ìé áß ï.Ôï èÝ ìá ôïõ ðß íá êá, ðïõ ìðï ñïý óå ðëÝ ïí íá åß -íáé ï ðïé ï äÞ ðï ôå - ïé ðï ëõ óý÷ íá óôåò ðëá ôåß åò, Üí -èñù ðïé á ðñï å ôïß ìá óôïé êáé ÷ù ñßò ðü æá Þ ìß á èç -ìù íé Ü óôçí ý ðáé èñï - ãß íå ôáé á íôé ëç ðôü ùò ôõ ÷áß ïöáé íü ìå íï.H Ü ìå óç ðá ñá ôÞ ñç óç ìå ôá öÝ ñå ôáé ôÝ ëåé á ìÝ óùôçò ôå÷ íé êÞò ðïõ èÝ ëåé ôçí á íôé ðá ñÜ èå óç óõ ìðëç -ñù ìá ôé êþí ÷ñù ìÜ ôùí ìå ðé íå ëé Ü å ëá öñé Ü, ôç ìé áðëÜé óôçí Üë ëç, ôçí ðá ëÝ ôá êá èá ñÞ êáé öù ôåé íÞ êáéôçí å îÜ ëåé øç ôïõ ìáý ñïõ. ¸ íá á ðü ôá á ðï ôå ëÝ -óìá ôá áõ ôÞò ôçò ðñï óÝã ãé óçò åß íáé ü ôé ôá Ýñ ãá Ý -÷ïõí ôç öñå óêÜ äá êáé ôïí áõ èïñ ìç ôé óìü ôùí óêß -ôóùí, åß ôå äïõ ëåý ï íôáí ìå ëÜ äé åß ôå ìå å ëá öñü ôå -ñá õ ëé êÜ ü ðùò ôï ðá óôÝë.233


1112234Ï É ìðñå óé ï íé óìüò äåí Ý öå ñå ìü íï ôïí êáë ëé ôÝ -xíç óå Ü ìå óç å ðá öÞ ìå ôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá, áë ëÜêõ ñß ùò á ðå ëåõ èÝ ñù óå á ðü êÜ èå á êá äç ìáúêÞ ðñï -êá ôÜ ëç øç ôç äý íá ìç ôïõ ÷ñþ ìá ôïò, á íïß ãï íôáò ôïäñü ìï ãé á ôç ìï íôÝñ íá ôÝ÷ íç.ÌÝ óá á ðü ôïí É ìðñå óé ï íé óìü êáë ëé ôÝ÷ íåò ü ðùòï Æùñ æ Óå ñÜ, ï Ðùë Ãêù ãêÝí, ï Âáí Ãêï ãê, ï ÐùëÓå æÜí, ï Ôïõ ëïýæ Ëù ôñÝê Ý óôñå øáí ôçí åé êá óôé êÞôïõò á íá æÞ ôç óç óå äé á öï ñå ôé êÝò êá ôåõ èýí óåéò.Áõ ôïß ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò ï íï ìÜ óôç êáí Ìå ôá -é ìðñå óé ï -íé óôÝò êáé ï äÞ ãç óáí ôçí ôÝ÷ íç óôéò ðñù ôï ðï ñß åòôïõ 20ïý áé þ íá ü ôáí, ï êá èÝ íáò ìå ôç óåé ñÜ ôïõ,á ðÝñ ñé øáí ôï êõ ñé ü ôå ñï ÷á ñá êôç ñé óôé êü ôïõÉìðñå óé ï íé óìïý, ðïõ Þ ôáí ç Ü ìå óç êá ôá ãñá öÞ ôçòï ðôé êÞò å íôý ðù óçò, áñ íÞ èç êáí íá äå ÷ôïýí ôçí“åíôý ðù óç” ôçò óôéã ìÞò ùò ðñù ôáñ ÷é êü óôïé ÷åß ïôïõ Ýñ ãïõ êáé óôñÜ öç êáí ðñïò ôï ìü íé ìï ôùíðñáã ìÜ ôùí êáé, êõ ñß ùò, óôéò äï ìÝò ôùí óôïé ÷åß ùíðïõ ôï óõí èÝ ôïõí


Åéê. 11. Á. Ñï íôÝí (A. Rodin, 1840-1917), “Ïé a óôïß ôïõÊáëÝ” (1886), ìðñïý íôæïò, 2,10 x 2,41 x 1,98 ì.,Ïõ Ü óé ãêôïí, Éí óôé ôïý ôï Óìéè óü íé áí.Ïé ðñï å óôïß ôçò ðü ëçò ôïõ Êá ëÝ äß íïõí ôá êëåé äé Ü ôçò óôïõòêá ôá êôç ôÝò êáé ìå áõ ôï èõ óß á ðá ñá äß äï íôáé ïé ß äé ïé, ðñï êåé ìÝ -íïõ íá óù èïýí ïé êÜ ôïé êïé. Ðñü êåé ôáé ãé á Ý íá ãå ãï íüò á ðüôç ìå óáé ù íé êÞ é óôï ñß á ôçò ðü ëçò, ãé á ôçí ï ðïß á ï ãëý ðôçòåêëÞ èç íá á íå ãåß ñåé ôï ìíç ìåß ï. Ìå âá èé Ü ãíþ óç ôçò áí -èñþ ðé íçò öý óçò ç óýí èå óç á íá ðá ñÜ ãåé ôçí ôñá ãé êü ôç ôá ôçòóôéã ìÞò. Ôï ÷á ñá êôç ñé óôé êü ôçò ãëõ ðôé êÞò óýí èå óçò åß íáé ü -ôé äåí åß íáé ôï ðï èå ôç ìÝ íç ü ðùò óõ íç èß æå ôáé, á êü ìá êáé óÞ -ìå ñá, óå øç ëü âÜ èñï, áë ëÜ âñß óêå ôáé óôï ß äé ï å ðß ðå äï ìåôï èå á ôÞ, êÜ íï íôÜò ôïí íá óõì ìå ôÝ ÷åé ó’ áõ ôÞí. Ï Ñï íôÝí èå -ù ñåß ôáé ðá ôÝ ñáò ôçò óýã ÷ñï íçò ãëõ ðôé êÞò. Åß íáé ï ãëý ðôçòôïõ ï ðïß ïõ ç å ðß äñá óç Þ ôáí ôü óï ìå ãÜ ëç ü óï ìå ãÜ ëåò Þ ôáíêáé ïé á íôéñ ñÞ óåéò ðïõ îå óÞ êù óå ìå ôá Ýñ ãá ôïõ. Ìå ëå ôç ôÞòêáé âá èýò ãíþ óôçò ôçò áñ ÷áß áò åë ëç íé êÞò ãëõ ðôé êÞò êáé ôçòãëõ ðôé êÞò ôïõ Ìé ÷á Þë Áã ãÝ ëïõ, óõí äý á óå ôçí ðá ñÜ äï óç ìåôéò á íá æç ôÞ óåéò ôùí Üë ëùí êáë ëé ôå÷ íþí ðÜ íù óôç ìïñ öÞ êáéóôï öùò. Ðá ñá êï ëïõ èåß ôéò êáé íïý ñé åò á íá æç ôÞ óåéò ÷ù ñßòü ìùò íá å íôÜó óå ôáé óôïí É ìðñå óé ï íé óìü.13Åéê. 12. Ìå íôÜñ íôï Ñüó óï (M.Rosso, 1858-1929), “ÏÅêäüôçò” (1894), êå ñß ðÜ íù óå ãý øï, Í.Õ üñ êç,Ìïõ óåß ï Ìï íôÝñ íáò ÔÝ÷ íçò.Ï êáô’ å îï ÷Þí é ìðñå óé ï íé óôÞò ãëý ðôçò, åß íáé ï É ôá ëüò Ìå -íôÜñ íôï Ñüó óï. Ðñï óðÜ èç óå íá áé÷ ìá ëù ôß óåé ôï å öÞ ìå ñïôçò êá èç ìå ñé íÞò æù Þò ÷ñç óé ìï ðïé þ íôáò ôéò é äé ü ôç ôåò ôïõ åý -ðëá óôïõ êå ñé ïý, ãé á íá äç ìé ïõñ ãÞ óåé ôçí å íôý ðù óç ü ôé ïéìïñ öÝò ñÝ ïõí, åß íáé á êá èü ñé óôåò êáé äé á ëý ï íôáé êÜ ôù á ðüôï ôñå ìü ðáéã ìá ôïõ öù ôüò ðÜ íù óôéò á ðñïó äé ü ñé óôåò å ðé öÜ -íåé åò.Åéê. 13. Æ. Óå ñÜ (Georges Seurat, 1859-91), “Ëá Ãêñáí Æáô“(La Grand Jatte) (1884-1886), ëÜ äé óå êáì âÜ, Óé êÜ -ãï, Éí óôé ôïý ôï ÔÝ÷ íçò.Ï Óå ñÜ åé óÜ ãåé ôçí å ðé óôç ìï íé êÞ áõ óôç ñü ôç ôá óôç æù ãñá öé -êÞ. Å íþ ôï èÝ ìá ôïõ åß íáé é ìðñå óé ï íé óôé êü, ü ëåò ïé ìïñ öÝòåß íáé óôá ôé êÝò, ïé á ðï óôÜ óåéò ìå ôá îý ôïõò õ ðï ëï ãé óìÝ íåòó÷å äüí ìá èç ìá ôé êÜ, êáé ï ÷þ ñïò åß íáé ïñãáíùìÝíïò óå ìéááõ óôç ñÞ äé Ü ôá îç ï ñé æü íôé ùí êáé êá ôá êü ñõ öùí á îü íùí. Ïæù ãñÜ öïò, ëÜ ôñçò ôïõ ó÷å äß ïõ áë ëÜ êáé å ðç ñå á óìÝ íïò á ðüôéò é ìðñå óé ï íé óôé êÝò å ìðåé ñß åò ó÷å ôé êÜ ìå ôçí ðá ñá ôÞ ñç óçôïõ öù ôüò, åé óÞ ãá ãå ôçí ôå÷ íé êÞ ðïõ åß íáé ãíù óôÞ ìå ï íü -ìá ôá ü ðùò Íå ï -é ìðñå óé ï íé óìüò, Äé áé ñå ôé óìüò Þ Ðïõ á íôé ãé -óìüò. Ðñü êåé ôáé ãé á ìé á ôå÷ íé êÞ ðïõ óôç ñß æå ôáé óôçí á íá êÜ -ëõ øç ôïõ ÃÜë ëïõ ÷ç ìé êïý Óå âñÝë (M.E.Chevreul), ãé á ôï íü -ìï ôùí óýã ÷ñï íùí á íôé èÝ óå ùí. Ï Óå ñÜ á íÝ ëõ óå ôï êá èá ñüöùò óôá âá óé êÜ ÷ñþ ìá ôá ðïõ ôï óõí èÝ ôïõí (êüê êé íï, êß ôñé -íï, ìðëå), ôá ðá ñÝ èå óå ìå ôç ìïñ öÞ óôéã ìÜ ôùí ôï Ý íá ðëÜéóôï Üë ëï (point = óç ìåß ï, óôßã ìá, ôå ëåß á) êáé Ü öç óå íá áíá -ðá ñá ÷èïýí ìå ôçí ü óìù óç ó÷Þ ìá ôá êáé ÷ñù ìá ôé êÝò á ðï -÷ñþ óåéò óôï ìÜ ôé ôïõ èå á ôÞ, ü ôáí áõ ôüò êïé ôÜ îåé ôïí ðß íá êáá ðü ìé á ï ñé óìÝ íç á ðü óôá óç.Åéê. 14. Âáí Ãêü ãê (Vincent van Gogh, 1853-90), “Íõ ÷ôå ñé íüêá öå íåß ï” (1888), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 0,70 x 0,89 ì.,Êï íÝ êôé êáô, Ãêá ëå ñß ÔÝ÷ íçò ôïõ Ðá íå ðé óôç ìß ïõ ÃÝ çë.Ï Âáí Ãêï ãê, Ý íáò êáë ëé ôÝ÷ íçò èñý ëïò, èá á íá êá ëý øåé ôïü ñé ï ðÝ ñá á ðü ôï ï ðïß ï ôï ðÜ èïò ãé á ôçí ôÝ÷ íç ìå ôá ôñÝ ðå -ôáé óå ôñü ðï æù Þò, ìé áò æù Þò ãå ìÜ ôçò Üã ÷ïò êáé ìï íá îé Ü,ðïõ èá ôå ëåé þ óåé ìå ôçí ôñÝ ëá êáé ôçí áõ ôï ÷åé ñß á. Ï ß äé ïò ïêáë ëé ôÝ÷ íçò ðå ñé Ý ãñá öå Ý ôóé ôï Ýñ ãï ôïõ: “..á íôß íá ðñï óðá -èþ íá á íá ðá ñÜ ãù áõ ôü ðïõ Ý ÷ù ìðñï óôÜ óôá ìÜ ôé á ìïõ,÷ñç óé ìï ðïé þ ôï ÷ñþ ìá ìå êÜ ðïé á áõ èáé ñå óß á, ãé á íá âãÜ ëùáõ ôü ðïõ Ý ÷ù ìÝ óá ìïõ. Ðñï óðá èþ íá õ ðåñ ôï íß óù ôï ïõ óé -á óôé êü, á öÞ íï íôáò ôá ôå ôñéì ìÝ íá óôçí á ï ñé óôß á. Óôï “Íõ ÷ôå -ñé íü êá öå íåß ï” ðñï óðÜ èç óá íá åê öñÜ óù ôá ôñï ìå ñÜ ðÜ èçôçò áí èñù ðü ôç ôáò ìÝ óá á ðü ôï ðñÜ óé íï êáé ôï êüê êé íï”. Çæù ãñá öé êÞ ôïõ å ðç ñÝ á óå óå ìå ãÜ ëï âáè ìü ôçí ôÝ÷ íç ôïõ20ïý áé þ íá, êõ ñß ùò ôïõò Öþâ, ìå ôçí Ý íôá óç ôùí ÷ñù ìÜ -ôùí ôçò, êáé ôïõò åî ðñå óé ï íé óôÝò ìå ôçí åê öñá óôé êÞ ôçò äý -íá ìç.23514


Åéê. 15. Ð. Ãêù ãêÝí (P.Gauguin, 1848-1903), “Ç ìÝ ñá ôïõÈå ïý” (Mahana No Atua) (1894), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ,0,70 x 0,90 ì., Óé êÜ ãï, Éí óôé ôïý ôï ÔÝ÷ íçò.¸ íá ôï ðß ï á ðï ìá êñõ óìÝ íï á ðü ôéò å ðé äñÜ óåéò ôçò äõ ôé êÞòæù ãñá öé êÞò, ïñ ãá íù ìÝ íï óå ðïë ëá ðëÜ å ðß ðå äá äé á öï ñå ôé -êÞò äé Ü óôá óçò, á íïß ãå ôáé ìðñï óôÜ ìáò, ìå ôá öÝ ñï íôÜò ìáòóôïí å îù ôé êü êü óìï ðïõ êÝ íôñé óå ôç öá íôá óß á ôïõ êáë ëé ôÝ -÷íç, óôçí ÔáúôÞ. Ôï Ýñ ãï, ìå ôçí êá èá ñü ôç ôá ôùí ÷ñù ìÜ ôùíôïõ, Ü íïé îå íÝ ïõò äñü ìïõò ãé á ôç ìï íôÝñ íá ôÝ÷ íç. Ï Ãêù -ãêÝí õ ðÞñ îå ç èñõ ëé êÞ ìïñ öÞ ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç ðïõ å ãêá ôÝ ëåé -øå ôç æù Þ ôçò ðü ëçò ãé á ÷Ü ñç ôçò æù ãñá öé êÞò. Á íá æÞ ôç óåóôçí ï ìïñ öé Ü ôçò ÔáúôÞò ôçí ðç ãÞ ôçò Ý ìðíåõ óÞò ôïõ êáé ôçíå ðé óôñï öÞ óôç öý óç å íüò êü óìïõ ìõ èé êïý. Óôç æù ãñá öé êÞôïõ ôï ÷ñþ ìá, êá èá ñü, Ý íôï íï ó÷å äüí á ðï óõí äÝ å ôáé á ðü ôïá íôé êåß ìå íï ðïõ åé êï íß æåé. Å ðç ñå á óìÝ íïò á ðü ôçí é á ðù íé êÞîõ ëï ãñá öß á, äé á ôÞ ñç óå ôïí å ðß ðå äï ÷á ñá êôÞ ñá ôïõ ðß íá êá÷ù ñßò á ôìï óöáé ñé êÞ ðñï ï ðôé êÞ, ìå äé á äï ÷Þ á ðëþí ÷ñù ìá ôé -êþí å ðé ðÝ äùí ìå ðå ñß ðëï êá ðå ñé ãñÜì ìá ôá.Åéê. 16. Áí ñß íôå Ôïõ ëïýæ Ëù ôñÝê (H. Toulouse-Lautrec, 1864-1901), ÁìðáóáíôÝñ, Áñéóôßíô ÌðñõÜí (1892),áößóá, 1.50 ÷ 1.00 ì., Ðáñßóé, Cabinet desEstampes.Áí êáé ï æù ãñÜ öïò ðïë ëÝò öï ñÝò Ý ÷åé ÷ñç óé ìï ðïé Þ óåé ôçíðëïý óé á ðá ëÝ ôá ôùí É ìðñå óé ï íé óôþí, ôéò ðå ñéó óü ôå ñåò öï ñÝòôï ÷ñþ ìá á îé ï ðïé åß ôáé ìü íï ãé á íá å íé ó÷ý óåé ôï äõ íá ìé êüó÷Ý äé ï êáé ôç ñù ìá ëÝ á óýí èå óç ôùí Ýñ ãùí ôïõ. Ç åê öñá óôé -êü ôç ôá ôçò äïõ ëåé Üò ôïõ åì öá íß æå ôáé êõ ñß ùò óôéò “á öß óåò ”ôïõ.“..Ìçí á íôé ãñÜ öåéò õ ðåñ âï ëé êÜ ôç öý óç. Ç ôÝ÷ íç åß -íáé ìé á á öáß ñå óç. Ãé á íá äç ìé ïõñ ãÞ óåéò ôçí á öáß ñå -óç áõ ôÞ, ìðï ñåßò íá ï íåé ñåý å óáé ìðñï óôÜ óôç öý óç,áë ëÜ íá óêÝ öôå óáé ôï ôå ëé êü á ðï ôÝ ëå óìá ùò äé êüóïõ äç ìé ïýñ ãç ìá”. Óôéò öñÜ óåéò áõ ôÝò ôïõ Ãêù ãêÝíêáé óôéò ß äé åò Ýí íïé åò óôç ñß ÷ôç êáí ðïë ëÜ á ðü ôá óýã -÷ñï íá êé íÞ ìá ôá ôçò æù ãñá öé êÞò.236


ÐÏË ÓÅ ÆÁÍÏ Óå æÜí äïý ëå øå ìü íïò, á ðï ôñá -âçã ìÝ íïò, á ðï ãï ç ôåõ ìÝ íïò á ðü ôçí é -ó÷íÞ á ðï äï ÷Þ ðïõ Ý ôõ ÷å ôï Ýñ ãï ôïõ,á äé á öï ñþ íôáò ãé á öÞ ìç Þ á íá ãíþ ñé -óç, ðïõ, ðáñ’ üë’ áõ ôÜ, Þñ èå ðï ëý ãñÞ -ãï ñá á ðü ôïõò ß äé ïõò ôïõò êáë ëé ôÝ÷ -íåò. Óôçí áñ ÷Þ å îÝ èå ôå ôá Ýñ ãá ôïõìá æß ìå ôïõò É ìðñå óé ï íé óôÝò êáé ìå ôÜôï 1886 å ãêá ôá óôÜ èç êå óôçí ðá ôñß äáôïõ, ôçí Ðñï âç ãêß á.Ôï 1906, ëß ãï ìå -ôÜ ôï èÜ íá ôü ôïõ, óôï Öèé íï ðù ñé íüÓá ëüí óôï Ðá ñß óé ïñ ãá íþ èç êå ìé ááíá äñï ìé êÞ Ýê èå óç ôùí Ýñ ãùí ôïõ. Çæù ãñá öé êÞ ôïõ ðÝ ñá óå äé Ü öï ñåò öÜ -óåéò ü ëåò ü ìùò ÷á ñá êôç ñß æï íôáí á ðüðõ ñå ôþ äç á íá æÞ ôç óç ôùí âá óé êþí áñ -÷þí ôçò æù ãñá öé êÞò Ýê öñá óçò, á ðïå ðß ìï íç êáé á êïý ñá óôç á íá æÞ ôç óç ôùíäï ìé êþí ó÷ç ìÜ ôùí ôùí ìïñ öþí. Äïý -ëå øå ìå ðñï óÞ ëù óç ìå ëå ôþ íôáò ôçöý óç, ôá ðñü óù ðá êáé ôá á íôé êåß ìå íá.Ï Óå æÜí Þ èå ëå, ü ðùò Ý ëå ãå ï ß äé -ïò, íá “óôå ñå ï ðïé Þ óåé” ôïí É ìðñå óé ï íé -óìü. Óå á íôß èå óç ìå ôïõò É ìðñå óé ï íé -óôÝò, ðïõ å ðå äß ù êáí ôçí å íôý ðù óç ôïõóôéã ìé áß ïõ êáé ôï öåõ ãá ëÝ ï öùò, á íá -æÞ ôç óå ü,ôé óôç öý óç ðá ñá ìÝ íåé óôá èå -ñü êáé á íáë ëïß ù ôï. Å ðå äß ù îå íá äá -ìÜ óåé ôï èÝ ìá ôïõ, íá ôï õ ðï ôÜ îåé óôïïõ óé þ äåò êáé íá ðá ñá ëåß øåé ü,ôé ôï ôõ -÷áß ï Þ ôï äé á êï óìç ôé êü, á ðï êá ëý ðôï -íôáò ðùò ü ëá ôá ðñÜã ìá ôá óôç öý óçá ðï ôå ëïý íôáé á ðü ôç “óöáß ñá, ôïí êý -ëéí äñï êáé ôïí êþ íï”. Åß íáé áõ ôüò ðïõìå ôï Ýñ ãï ôïõ å ðç ñÝ á óå âá èý ôá ôáôïõò æù ãñÜ öïõò ôùí áñ ÷þí ôïõ 20ïýáé þ íá êáé Ü íïé îå ôï äñü ìï ãé á ôï ñåý -ìá ôïõ Êõ âé óìïý.Åéê.17. Ðùë Óå æÜí (Paul Cezanne, 1839-1906), “Ôï âïõ íü Óåí Âé -êôïõÜñ” (1904-1906), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 0,65 x 0,81 ì.,ÃêëÜíôãïõúí, Ðåí óõë âÜ íé á.Óôï Ýñ ãï “Ôï âïõ íü Óåí Âé êôïõ Üñ ” ðá ñïõ óé Ü æå ôáé ôï ôï ðß ï ðïõ Ý âëå -ðå êá èç ìå ñé íÜ á ðü ôï ðá ñÜ èõ ñï ôïõ óðé ôé ïý ôïõ. Óôï èÝ ìá áõ ôü å ðá -íÞë èå ðïë ëÝò öï ñÝò äïõ ëåý ï íôÜò ôï ìå äé á öï ñå ôé êÜ õ ëé êÜ (á êïõ á ñÝ -ëá, ëÜ äé), á íá æç ôþ íôáò ü ìùò ðÜ íôï ôå íá á ðï ãõ ìíþ óåé ôá á íôé êåß ìå -íá êáé ôïí “êü óìï” á ðü ôï ðå ñéô ôü, ôï óõ íáéó èç ìá ôé êü, ôï å ðé ðëÝ ïí. Ôïôï ðß ï ÷ôß æå ôáé æù ãñá öé êÜ ìå ìé êñÝò êáé ðëá ôé Ýò ðé íå ëé Ýò, þ óôå ìïé Ü -æåé íá Ý ÷åé óõ íôå èåß á ðü ìé êñÜ êáé á ðëÜ óôå ñå Ü óþ ìá ôá.Åéê. 18. Ðùë Óå æÜí, “Ïé ìå -ãÜ ëïé ëïõ ü ìå íïé“(1898-1905), ëÜ äéóå ìïõ óá ìÜ, 2,08 x2,49 ì., Ç.Ð.Á.,Ìïõ óåß ï ÔÝ÷ íçò Öé -ëá äÝë öåé áò.Ï ðß íá êáò áõ ôüò, á ðü ôá ôå -ëåõ ôáß á Ýñ ãá ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç,åß íáé êáñ ðüò ìá êñÜò æù ãñá -öé êÞò ðåß ñáò. Æù ãñá öé æü -ôáí, ìå ôçí å ðé ìï íÞ ðïõ ÷á -ñá êôÞ ñé æå ôï æù ãñÜ öï, ãé áå ðôÜ ï ëü êëç ñá ÷ñü íé á. Åß íáéá ðü ôá Ýñ ãá ðïõ å ðç ñÝ á óáíâá èý ôá ôá êáé õ ðÞñ îå ðñü ôõ ðïãé á ôïí å ðåñ ÷ü ìå íï Öù âé óìü ôïõ Ìá ôßò êáé ãé á ôïí Êõ âé óìü ôïõ Ðé -êÜ óï. Ðá ñïõ óé Ü æåé Ý íá óý íï ëï ìïñ öþí êáé óôïé ÷åß ùí ôçò öý óçò äïõ -ëå ìÝ íï ìå áñ ÷é ôå êôï íé êÞ å ðé ìÝ ëåé á. Ïé äõ íá ìé êÝò ôùí ôü îùí ðïõ äç -ìé ïõñ ãïýí ôá äÝ íôñá, ç ðõ ñá ìé äé êÞ óýí èå óç, ï áéó èç óé á óìüò ôïõ÷ñþ ìá ôïò, ïé óöé ÷ôï äå ìÝ íåò ìïñ öÝò, ü ëá ÷ôé óìÝ íá æù ãñá öé êÜ óôéòìå ãÜ ëåò äé á óôÜ óåéò ôïõ ðß íá êá, äç ìé ïõñ ãïýí Ý íá á ðï ôÝ ëå óìá á ðá ñÜ -ìéë ëçò äý íá ìçò. Ç á íá öï ñÜ óôéò Ýí íïé åò áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, äï ìÞ êáé ÷ôß -óé ìï ôïõ Ýñ ãïõ ãß íå ôáé, äé ü ôé áõ ôÜ ôá óôïé ÷åß á óôï Ýñ ãï ôïõ Óå æÜí åðç -ñÝ á óáí ôç ìïíôÝñíá ôÝ÷íç.237


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÊËÏÍÔ ÌÏÍÅÏ Êëüíô ÌïíÝ (Claude Monet, 1840 - 1926) Þôáí ãé ïò ðá íôï ðþ ëç. Á ðü ðï ëý íù ñßò Ý äåé îå ôçí êëß óçôïõ óôç æù ãñá öé êÞ.Ôï 1858 ãíù ñß óôç êå ìå ôïõò Ðá ñé óé íïýò êáë ëé ôÝ÷ íåò Ðé óá ñü, Ìðá æßë, Óéó ëÝ, ìåôïõò ï ðïß ïõò ìïé ñÜ óôç êå ôïí åí èïõ óé á óìü ãé á ôï óêáí äá ëþ äåò Ýñ ãï ôïõ Ìá íÝ “Ðñü ãåõ ìá óôç ×ëüç”.Ïé ðñþ ôåò ôïõ å ðéñ ñï Ýò Þ ôáí á ðü ôï Ýñ ãï ôùí æù ãñÜ öùí ôçò Ìðáñ ìðé æüí. Áñ ãü ôå ñá, ôï 1870, êá -ôÜ ôçí ðá ñá ìï íÞ ôïõ óôï Ëïí äß íï, ãíþ ñé óå ôï Ýñ ãï ôùí íá ôïõ ñá ëé óôþí ôï ðé ï ãñÜ öùí êáé å íôõ ðù óé Ü -óôç êå êõ ñß ùò á ðü ôï Ýñ ãï ôïõ ÔÝñ íåñ.Ï êÞ ðïò ôïõ æù ãñÜ öïõ óôï Æé âåñ íß, ìå ôç âï Þ èåé á êç ðïõ ñþí, åß ÷å äé á ìïñ öù èåß óå é ìðñå óé ï íé óôé -êü Ýñ ãï ôÝ÷ íçò. É ôé Ýò êëáß ïõ óåò, å îù ôé êÜ öõ ôÜ êáé äÝ íôñá, ëß ìíåò ìå íïý öá ñá, ðÜ ðé åò êáé öá óé á íïß.Ç öý óç, äé á ìïñ öù ìÝ íç á ðü ôïí êáë ëé ôÝ÷ íç, Ý ìïé á æå ìå ôï Ýñ ãï ôïõ. Óôïí êÞ ðï áõ ôü ï êáë ëé ôÝ÷ íçòæù ãñÜ öé æå á êïý ñá óôá. “Áõ ôÜ ôá ôï ðß á ìå ôï íå ñü êáé ôéò á íôá íá êëÜ óåéò ìïý Ý ãé íáí Ýì ìï íç é äÝ á” Ý -ãñá öå ï ß äé ïò ôï1 908. Ï É ìðñå óé ï íé óìüò óôá Ýñ ãá ðïõ æù ãñÜ öé óå å äþ ï æù ãñÜ öïò öôÜ íåé óôï á ðï -êï ñý öù ìÜ ôïõ. Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò êá ôá ãñÜ öåé ôï å öÞ ìå ñï, ôçí å íôý ðù óç. Ôï Ýñ ãï åß íáé ìé á ëå ðôï ìÝ ñåé áôçò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò. Ç åé êü íá ðëç óé Ü æåé óå Ý íá óç ìåß ï, êáé ï êáë ëé ôÝ÷ íçò äåí åí äé á öÝ ñå ôáé íá á ðï -äþ óåé êá ìß á ðëç ñï öï ñß á ãé á ôï ðå ñé âÜë ëïí ôçò ëß ìíçò. Ôï ôï ðß ï å êôåß íå ôáé ðÝ ñá á ðü ôá ü ñé á ôïõ ðß -íá êá. ÊÜ èå Ýí íïé á ôïõ âÜ èïõò êá ôáñ ãåß ôáé. Ìé á ï èü íç á ðü ÷ñþ ìá ôá á ðëþ íå ôáé êÜ èå ôá. Ï ü ãêïò ÷Ü -íåé ôçí õ ëé êÞ ôïõ õ ðü óôá óç êáé ôï Ýñ ãï äåí åß íáé ðé á Ý íá èÝ ìá ðïõ ðå ñé ãñÜ öå ôáé óå Ý íá öü íôï, áë ëÜìé á å ðß ðå äç ïñ ãÜ íù óç ÷ñù ìÜ ôùí.Eéê. 19. Ã. ÔÝñ íåñ, “Âñï ÷Þ, õ -ãñá óß á êáé ôá ÷ý ôç ôá”(1840), ëÜ äé óå ìïõ -óá ìÜ, Ëïí äß íï, Å èíé -êü Ìïõ óåß ï.Ç æù ãñá öé êÞ ôïõ ÔÝñ íåñ å ðç -ñÝ á óå ôï Ýñ ãï ôïõ Ìï íÝ. Ðïë -ëÜ ÷ñü íé á ðñéí êáé óôï ðëáß -óéï ôïõ Ñï ìá íôé óìïý ï ÔÝñ íåñåß ÷å æù ãñá öß óåé óåé ñÝò Ýñ -ãùí ìå èÝ ìá ôá á ðü ôç öý óçêáé ôéò ìå ôá âï ëÝò ôçò óå ó÷Ý -óç ìå ôéò å ðï ÷Ýò êáé ôç ÷ñï íé -êÞ óôéã ìÞ.238


Åéê. 20. Êë. Ìï íÝ, “Íïý öá ñá” (1904),ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, Ðá ñß óé,Ìïõ óåß ï Ïñ óÝ.Ìå ôÜ ôï 1883 ï Ìï íÝ á ðï ôñá âÞ ÷ôç -êå óôï Æé âåñ íß. Å êåß, óôïí êÞ ðï ôïõóðé ôé ïý ôïõ, æù ãñÜ öé óå ôç óåé ñÜ ôùíÝñ ãùí ôïõ ìå èÝ ìá ôá íïý öá ñá. Äïý -ëå øå ôï èÝ ìá áõ ôü á êïý ñá óôá. Ôáðñþ ôá Ýñ ãá ìå áõ ôü ôï èÝ ìá á ðï ôå -ëïýí Ý íá óý íï ëï á ðü 25 êáì âÜ äåò,ðïõ å êôÝ èç êáí ãé á ðñþ ôç öï ñÜ óôçíãêá ëå ñß Íôõ ñÜí Ñõ Ýë, ôï 1900. Åí íé Ü÷ñü íé á áñ ãü ôå ñá Üñ ÷é óå ìß á äåý ôå ñçóåé ñÜ ìå ôï ß äé ï èÝ ìá êáé ùò ôï 1926åß ÷å äç ìé ïõñ ãÞ óåé Üë ëïõò 48 ìå ãÜ -ëïõò êáì âÜ äåò. Ôá Ýñ ãá âñß óêï íôáéóÞ ìå ñá óôï Ðá ñß óé, óôá Ìïõ óåß á ôçòðü ëçò Ï ñáí æå ñß êáé óôï Ìïõ óåß ï Æåíôå Ðïì. Äù ñß óôç êáí ó’ áõ ôÜ á ðü ôïíß äé ï ôïí êáë ëé ôÝ÷ íç ôï 1921.Åéê. 21. Ï Êë. Ìï íÝ óôï Ìïõ óåß ï Ï ñáí æå ñß, ìðñï óôÜ óôïõò ðß íá êÝò ôïõ ìå ôá “Íïý öá ñá”, öù ôï ãñá öß á.Óôï Ìïõ óåß ï ôçò Ï ñáí æå ñß å êôß èå íôáé 19 ìå ãÜ ëïõ ìå ãÝ èïõò Ýñ ãá óå äý ï áßèïõóåò ìå ìé á äé Ü ôá îç ðïõ Ý êá íå ï ß äé ïò ïêáë ëé ôÝ÷ íçò. Ó’ áõ ôü ôï “ðå ñé âÜë ëïí ” ï å ðé óêÝ ðôçò íé þ èåé íá êõ êëþ íå ôáé á ðü áõ ôÝò ôéò “å íôõ ðþ óåéò ”, óáí íá ðíß ãå ôáé óôçóé ù ðÞ å íüò ìõ óôç ñé þ äïõò âõ èïý á ðü ÷ñþ ìá ôá. “Ãé á ìÝ íá, ôï èÝ ìá åß íáé å ðïõ óé þ äåò. Áõ ôü ðïõ å ðé äé þ êù íá á íá ðá ñá -óôÞ óù åß íáé áõ ôü ðïõ õ ðÜñ ÷åé á íÜ ìå óá óôï èÝ ìá êáé óôïí å áõ ôü ìïõ”, Ý ëå ãå ï ß äé ïò ï Ìï íÝ.239


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕ22 23240Ï Ìï íÝ äåí ðå ñé ãñÜ öåé, äåí ï ëï êëç ñþ íåé, áë ëÜ êáé äåí ðñïó èÝ ôåé ôß ðï ôå á ðü ü,ôé îÝ ñåé ãé á ôç öý -óç ôïõ ðñÜã ìá ôïò ðïõ ðá ñá ôç ñåß. Ôá íå ñÜ ôçò ëß ìíçò êáé ôá íïý öá ñá öáß íï íôáé ëß ãï. Ðïý êáé ðïýåì öá íß æï íôáé ìå ñé êÝò óõ ãêå êñé ìÝ íåò ìïñ öÝò, ïé ï ðïß åò ðï ëý ãñÞ ãï ñá îá íá ðåñ íïýí óôï á êá èü ñé óôï.Ôï Ýñ ãï âñß óêå ôáé á íÜ ìå óá óôï óõ ãêå êñé ìÝ íï êáé óôï á öç ñç ìÝ íï.Ïé ðé ï å îá÷ íù ìÝ íåò á íôá íá êëÜ óåéò ôïõ ïõ ñá íïý ìÝ óá óôï íå ñü, ôùí äÝ íôñùí á ðü ôéò ü ÷èåò ôçò ëß -ìíçò, ç êß íç óç ôùí íïý öá ñùí, ìå ôç ãñÞ ãï ñç ðé íå ëé Ü, äåí ðå ñé ãñÜ öï íôáé, äåí ï ëï êëç ñþ íï íôáé. Á ðï -êï ñõ öþ íï íôáé óå ìé á ÷ñù ìá ôé êÞ ðáí äáé óß á. ÊÜ èå åß äïõò ðå ñé ãñá öÞ êá ôáñ ãåß ôáé êáé êá ôá ãñÜ öå ôáé ìü -íï ü,ôé å íôõ ðþ íå ôáé óôïí áì öé âëç óôñï åé äÞ. Ôå ëé êÜ, ç ß äé á ç ðé íå ëé Ü ãß íå ôáé ôï èÝ ìá êáé ìÜ ëé óôá óå ôÝ -ôïé ï âáè ìü, ðïõ öáß íå ôáé íá á íïß ãå ôáé Þ äç ï äñü ìïò ãé á ôçí Á öç ñç ìÝ íç æù ãñá öé êÞ ôïõ 20ïý áé þ íá.Åéê. 22. Êë. Ìï íÝ, “Íïý öá ñá” (1908), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, Ðá ñß óé, Ìïõ óåß ï Ïñ óÝ.Åéê. 23. Êë. Ìï íÝ, “Íïý öá ñá” (1916), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, Ðá ñß óé, Ìïõ óåß ï Ïñ óÝ.Åéê. 24. Ï êÞ ðïò ôïõ Ìï íÝ óôï Æé âåñ íß, öù ôï ãñá öß á.Åéê. 25. Êë. Ìï íÝ, “Íïý öá ñá” (1919), Ðá ñß óé, Ìïõ óåß ï Ïñ óÝ.Ç ôå÷ íé êÞ ôïõ Ìï íÝ åß íáé ãñÞ ãï ñç. Á öïý êá ôá ãñÜ öåé ôï óôéã ìé áß ï, äå èá ìðï ñïý óå íá ãß íåé äé á öï ñå ôé êÜ. Ïé ðé íå ëé Ýò åß -íáé öïñ ôù ìÝ íåò ÷ñþ ìá êáé êï öôÝò, á êïõ ìðÜ íå ãñÞ ãï ñá óôï ìïõ óá ìÜ. Ôï á ðï ôý ðù ìá ðïõ á öÞ íïõí åß íáé êï öôÜ êüì ìá -ôá, ðáý ëåò, ÷ï íôñÝò ôå ëåß åò.Åéê. 26. Êë. Ìï íÝ, “Íïý öá ñá”, ç ëé ï âá óß ëå ìá (1914-1918), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, Ðá ñß óé, Ìïõ óåß ï Ïñ óÝ.Ôá ÷ñþ ìá ôá äå äé á âáè ìß æï íôáé. Äç ëá äÞ, äåí á íá ìåé ãíý ï íôáé ìå ìáý ñï, ãé á íá óêïõ ñý íïõí, Þ ìå Ü óðñï, ãé á íá á íïß îïõí.Ïé á íá ìåß îåéò ãß íï íôáé ìå êá èá ñÜ ÷ñþ ìá ôá ðÜ íù óôï ìïõ óá ìÜ. ¢ë ëù óôå, ôï ìáý ñï - á ðü ü ëïõò ó÷å äüí ôïõò É ìðñå óé ï -íé óôÝò - á ðï öåý ãå ôáé. Ãé’ áõ ôü ïé óêé Ýò äåí åß íáé á ðëþò ãêñß æïé Þ ïõ äÝ ôå ñïé ôü íïé. Ó÷å äüí äåí ðá ñÜ ãï íôáé ïý ôå á ðü á íá -ìåß îåéò. Ðå ñéó óü ôå ñï äç ìé ïõñ ãïý íôáé á ðü ôçí å ðé êÜ ëõ øç êáé ôçí å íá ðü èå óç ðá ÷é Üò ìÜ æáò êá èá ñþí ÷ñù ìÜ ôùí, ðïõ å ðç -ñå Ü æï íôáé á ìïé âáß á. Á ðü áõ ôÞ ôç äé á óôñù ìÜ ôù óç ôùí ÷ñù ìÜ ôùí ðñï êý ðôåé ç õ ëé êü ôç ôá, äç ëá äÞ Ý íá óôñþ ìá ÷ñþ ìá ôïòðÜ íù óôïí êáì âÜ, ðïõ äï íåß ôáé, ü ðùò óôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá äï íïý íôáé êáé ðÜë ëï íôáé ôï íå ñü êáé ïé á íôá íá êëÜ óåéò ôïõ. Çõ ëé êü ôç ôá ôïõ ÷ñþ ìá ôïò ãß íå ôáé áéó èç ôé êÞ á îß á, á íå îÜñ ôç ôá á ðü ôï ôé ðå ñé ãñÜ öåé áõ ôü ôï ÷ñþ ìá. Ç öüñ ìá, ç ìïñ öÞ, á -ðï äå óìåõ ìÝ íç á ðü ï ðïé ï äÞ ðï ôå ðå ñß ãñáì ìá, ðñïó äé ï ñß æå ôáé á ðü ôç ãù íß á ðñü óðôù óçò ôïõ öù ôüò.


242526241


ÃËÙÓ ÓÁ ÑÉÍôá­ãêå­ñï­ôõ­ðß­á: ÐÜ íù óå ìé á ìå ôáë ëé êÞ ðëÜ êá ìå å ðß ÷ñé óìá áñ ãý ñïõ á ðï ôõ ðþ íå ôáé ç åé êü íá ôùí á íôé êåé -ìÝ íùí, ç ï ðïß á ðñï âÜë ëå ôáé ðÜ íù ôçò ìÝ óá á ðü ôï öá êü å íüò óêï ôåé íïý èá ëÜ ìïõ. Ç ôå÷ íé êÞ áõ ôÞ, ìå ôçíï ðïß á ðá ñÞ ÷èç óáí ïé ðñþ ôåò öù ôï ãñá öß åò, ôï 1837, ï íï ìÜ óôç êå Íôá ãêå ñï ôõ ðß á, á ðü ôï ü íï ìá ôïõåöåõ ñÝ ôç ôçò, Ëïõß Íôá ãêÝñ.Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ1. Ôï Ýñ ãï ôïõ Ìá íÝ “Ðñü ãåõ ìá óôç ×ëü ç” óêáí äÜ ëé óå ôü óï ãé á ôï èÝ ìá ôïõ ü óï êáé ãé á ôç äé á -ðñáã ìÜ ôåõ óç ôïõ ÷ñþ ìá ôïò ôï êïé íü ôïõ Ðá ñé óé ïý ôï 1863. ÓÞ ìå ñá ðñï êá ëåß ôÝ ôïé åò á íôé äñÜ -óåéò ç ôÝ÷ íç; Áé ôé ï ëï ãÞ óôå ôçí á ðÜ íôç óÞ óáò.2. Ó÷ï ëé Ü óôå ôïí á íôß êôõ ðï ðïõ åß ÷å ç å öåý ñå óç ôçò öù ôï ãñá öß áò óôçí ôÝ÷ íç, åé äé êÜ óôç æù -ãñá öé êÞ. Ôç äÝ óìåõ óå Þ ôçí á ðå ëåõ èÝ ñù óå;3. Ðïé á Þ ôáí ç å íá íôß ù óç ôçò å ðß óç ìçò ôÝ÷ íçò á. óôï Ñå á ëé óìü â.óôïí Éìðñå óé ï íé óìü.4. Èá ìðï ñïý óå ç é ìðñå óé ï íé óôé êÞ æù ãñá öé êÞ (êá èç ìå ñé íÜ èÝ ìá ôá, æù ãñá öé êÞ óôçí ý ðáé èñï,ãñÞ ãï ñç ðé íå ëé Ü) íá åß ÷å äç ìé ïõñ ãç èåß ôï 15ï áé þ íá;5. Ìðï ñåß ôå íá á íá êá ëýø ôå óå åé êü íåò óýã ÷ñï íçò ôå÷ íï ëï ãß áò ôç ìÝ èï äï ôçò êá èá ñÞò ÷ñù ìá ôé -êÞò êïõê êß äáò (êüê êé íï, êß ôñé íï, ìðëå), ðïõ äß íåé óôï ìÜ ôé ôçí å íôý ðù óç ôïõ óýí èå ôïõ ÷ñþ ìá -ôïò;242


15ÔÏ ÐÅÑÁÓÌÁ ÁÐÏ ÔÏ 19ï ÓÔÏÍ 20ï ÁÉÙÍÁ243


244Ãêïýóôáâ Êëßìô, “Ç íåáñÞ êïðÝëëá” (1913), ëÜäé óå ìïõóáìÜ, 1,90 ÷ 2,00 ì., ÐñÜãá.


15. ÔÏ ÐÅÑÁÓÌÁ ÁÐÏ ÔÏ19ï ÓÔÏÍ 20ü ÁÉÙÍÁ• ÁÑ×ÉÔÅÊÔÏÍÉÊÇ ÔÏÕ ÓÉÄÇÑÏÕ,ÔÏÕÃÕÁËÉÏÕ ÊÁÉ ÔÏÕ ÏÐËÉÓÌÅÍÏÕÓÊÕÑÏÄÅÌÁÔÏÓ• ÔÏ ÊÉÍÇÌÁ "ÔÅ×ÍÅÓ ÊÁÉ×ÅÉÑÏÔÅ×ÍÉÅÓ" (Arts and Crafts)• ÁÑ ÍÏÕÂÏÇ á óôé êï ðïß ç óç, äç ëá äÞ ç óõ ãêÝ íôñù óç ôïõðëç èõ óìïý óôá ìå ãÜ ëá á óôé êÜ êÝ íôñá, åß íáé äåßã -ìá ìé áò íÝ áò êá ôá íï ìÞò ôïõ êå öá ëáß ïõ êáé ôçò åë -ðß äáò ãé á ìé á êá ëý ôå ñç èÝ óç óôçí êïé íù íé êÞ é å ñáñ -÷ß á. Óôá ôÝ ëç ôïõ 19ïõ áé þ íá ç ðü ëç Ý ãé íå ï ôü ðïòôçò å ðß äåé îçò, ôïõ èå Ü ìá ôïò áë ëÜ êáé ï ôü ðïò óõ -ãêÝ íôñù óçò ôïõ êå öá ëáß ïõ. Á ðïñ ñü öç óå ôïõòáãñü ôåò ðïõ, Ü íåñ ãïé åî áé ôß áò ôçò ìç ÷á íï ðïß ç óçòôçò á ãñï ôé êÞò ðá ñá ãù ãÞò, á íá æç ôïýí íÝ á åñ ãá -óßá. Ôá íÝ á ïé êï íï ìé êÜ êáé äé ïé êç ôé êÜ êÝ íôñá, ïéôñÜ ðå æåò, ôá ÷ñç ìá ôé óôÞ ñé á, ôá å ìðï ñé êÜ êÝ íôñá,ïé êá ôïé êß åò ôùí á óôþí êáé ïé ðï ëõ êá ôïé êß åò ìå ôáìå ãÜ ëá ðï ëõ ôå ëÞ äé á ìå ñß óìá ôá óõ ãêå íôñþ íï íôáéóôï êÝ íôñï ôùí ðü ëå ùí, å íþ ïé åñ ãá ôé êÝò êá ôïé êß åòêáé ôá åñ ãá óôÞ ñé á ôùí ôå÷ íé ôþí á ðï ìá êñý íï íôáéáðü áõ ôü. ¼ ìùò, å ðß óçò óôï êÝ íôñï ôùí ðü ëå ùí,óôá ïé êï äï ìé êÜ ôå ôñÜ ãù íá ðïõ äåí êá ôå äá öß æï -íôáé, ç á óôé êÞ ôÜ îç äåí å ðåì âáß íåé, êáé Ý ôóé äç ìé -ïõñ ãïý íôáé ìå ãÜ ëåò öôù ÷ï ãåé ôï íé Ýò, ü ðïõ ç ìé æÝ -ñé á êáé ç öôþ ÷åé á ðñï êá ëïýí Ý íôï íá ðñï âëÞ ìá ôáõ ãé åé íÞò êáé óõí èÞ êåò áí èñþ ðé íçò å îá èëß ù óçò.Óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ãé íü ôáí ü ëï êáé ðé ï Ý íôï íç çðå ðïß èç óç ü ôé ìü íï ìå ôéò êáé íïý ñé åò êá ôá óêåõ á -óôé êÝò ôå÷ íï ëï ãß åò èá å ðé ôåõ ÷èåß ç äõ íá ìé êÞ äç ìé -ïõñ ãß á ôïõ ÷þ ñïõ, ðïõ á íôé êá ôï ðôñß æåé ôçí åõ áéó -èç óß á êáé ôï ñõè ìü ôçò ìï íôÝñ íáò êïé íù íß áò. ´Å ôóéäé á ìïñ öþ èç êå ôï ëå ãü ìå íï “âé ï ìç ÷á íé êü óôéë ”,ðïõ ãåí íÞ èç êå óôçí Aããëß á óôá ìÝ óá ôïõ 19ïõ áé -þ íá.Óôá Ýñ ãá ôçò Áñ Íïõ âü, ôçò ÍÝ áò ÔÝ÷ íçò,üðùò ï íï ìÜ æå ôáé ç ôÝ÷ íç áõ ôÞò ôçò å ðï ÷Þò, óôá -ìá ôÜ ó÷å äüí êÜ èå á íá öï ñÜ óôá ðñü ôõ ðá ôçò áñ -÷áé ü ôç ôáò. ×Ü íå ôáé ç óõì ìå ôñß á, êõ ñé áñ ÷åß ôïåëåý èå ñï ðáé÷ íß äé ôçò ãñáì ìÞò, ôá äé á êï óìç ôé êÜóôïé ÷åß á ãß íï íôáé á íÜ ëá öñá, êáé ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò245


1åìðíÝ ï íôáé á ðü ôï öõ ôé êü êáé ôï æùé êü âá óß ëåé ï.Áñ ÷ß æåé ç á íá æÞ ôç óç ìé áò äé á êï óìç ôé êÞò ëåé ôïõñ ãé -êü ôç ôáò êáé å ðé äé þ êå ôáé ç äç ìé ïõñ ãß á å íüò åõ ñù -ðáúêïý Þ äé å èíïýò óôéë. Å ðß óçò óç ìá íôé êü ãå ãï íüòåß íáé ü ôé á íá ðôýó óï íôáé ïé “ìé êñü ôå ñåò ” Þ “å öáñ -ìï óìÝ íåò ” ôÝ÷ íåò ü ðùò ç äé á êü óìç óç, ç åí äõ ìá -ôï ëï ãß á, ç áñ ãõ ñï ÷ñõ óï ÷ï Àá êáé Üë ëåò.Áñ÷éôåêôïíéêÞ ôïõ ÓéäÞñïõ, ôïõ Ãõáëéïý êáéôïõ Ï ðëéóìÝíïõ ÓêõñïäÝìáôïòÇ ôå÷ íé êÞ ôçò êá ôá óêåõ Þò ìå ôá ðá ñá äï óé á êÜõ ëé êÜ, ü ðùò ðÝ ôñá êáé îý ëï, Üë ëá îå ñé æé êÜ. Må ôçíåðÝêôáóç ôïõ óé äç ñï äñïìéêïý äéêôßïõ ç óé äç ñïõñ -ãß á á íá ðôý ÷èç êå êáé ôá ìÝ ôáë ëá ÷ñç óé ìï ðïé Þ èç -êáí óôçí êá ôá óêåõ Þ ôùí êôé ñß ùí. MÝ ÷ñé ôü ôå ôá ìå -ôáë ëé êÜ óôïé ÷åß á ÷ñç óé ìï ðïé ïý íôáí ùò ìå ìï íù ìÝ -íá å îáñ ôÞ ìá ôá óôçí êá ôá óêåõ Þ ôùí êôé ñß ùí. Ôþ ñá,ï óß äç ñïò êáé ôï á ôóÜ ëé á íôé êá èé óôïýí ôéò öÝ ñïõ -óåò å ðé öÜ íåé åò ôùí ôïß ÷ùí êáé ôéò ìå ãÜ ëåò êï ëü íåòðïõ óôÞ ñé æáí ôá êôß ñé á êáé å ðé ôñÝ ðïõí ôçí êá ôá -246Åéê. 1. Ôæü æåö ÐÜî ôïí (J. Paxton), Êñß óôáë ÐÜ ëáò (CrystalPalace) (1850-1851), ìÞ êïò 560 ì., ðëÜ ôïò 1,25 ì.,ý øïò 22 ì., Ëïí äß íï.´Oôáí ï ÐÜî ôïí ó÷å äß á óå êáé êá ôá óêåý á óå ôï Êñß óôáë ÐÜ -ëáò ãé á ôçí Ðá ãêü óìé á ‘Eêèå óç óôï Ëïí äß íï, ôï 1851, åöåý -ñå ìé á íÝ á ôå÷ íé êÞ áë ëÜ êáé Ý íá íÝ ï ôñü ðï ó÷å äé á óìïý êáéêá ôá óêåõ Þò. O íå ù ôå ñé óìüò âñß óêå ôáé óôç ÷ñç óé ìï ðïß ç óçôùí ðñï êá ôá óêåõ á óìÝ íùí ìå ôáë ëé êþí óôïé ÷åß ùí êáé óôïõòõ á ëï ðß íá êåò, ðïõ Ý ÷ïõí ðá ñá ÷èåß ìá æé êÜ êáé Ý ÷ïõí ìå ôá öåñ -èåß óôï åñ ãï ôÜ îé ï Ý ôïé ìïé íá ôï ðï èå ôç èïýí. Óôï êÝ íôñï ü ëçòáõ ôÞò ôçò äé á äé êá óß áò âñß óêå ôáé ìé á å ðá íá óôá ôé êÞ óêÝ øç : ç÷ñÞ óç ôùí õ ëé êþí êáé ôçò ôå÷ íé êÞò ðïõ ìÝ ÷ñé ôþ ñá å öáñ ìü -æï íôáí óôá ìå ãÜ ëá âé ï ìç ÷á íé êÜ êôß ñé á ìðï ñïýí å ðß óçò íá÷ñç óé ìï ðïé ç èïýí óôçí êá ôá óêåõ Þ êôé ñß ùí ìå ìå ãÜ ëåò á ðáé ôÞ -óåéò ëåé ôïõñ ãé êü ôç ôáò êáé åì öÜ íé óçò. Áõ ôÞ ç é äÝ á ðñï êÜ ëå óåÝ íôï íïõò ðñï âëç ìá ôé óìïýò óôïõò óõ íôç ñç ôé êïýò õ ðï óôç ñé -êôÝò ôùí äé Ü öï ñùí óôéë, áë ëÜ êáé óôïõò ðñù ôï ðü ñïõò ôçòôå÷ íï ëï ãé êÞò á íÜ ðôõ îçò. Ôï Êñß óôáë ÐÜ ëáò êá ôá óôñÜ öç êåôï 1937 á ðü ðõñ êá ãé Ü.Åéê. 2. Ãêïõ óôÜâ ´Áé öåë (Gustave Eiffel, 1832-1923), Ðýñ ãïòôïõ ¢é öåë (1889), Ðá ñß óé.O ðýñ ãïò ôïõ ´Aé öåë êôß óôç êå ôï 1889 êáé Ý ÷åé ý øïò ðïõöôÜ íåé ôá 300 ìÝ ôñá. H êá ôá óêåõ Þ ôïõ Ðýñ ãïõ, ïé åñ ãá óß åòôçò ï ðïß áò äé Þñ êå óáí 21 ìÞ íåò, á ðï ôå ëåß ôçí ðñáã ìá ôï ðïß -ç óç å íüò íÝ ïõ ôý ðïõ “ìíç ìåß ïõ” ðïõ, å íþ äåí å ðáé íåß êá ìé Ü


óôéã ìÞ ôïõ ðá ñåë èü íôïò, å îõ ìíåß ôï ðá ñüíêáé á íáã ãÝë ëåé ôï ìÝë ëïí. Êá ôá óêåõ Ü óôç êåùò ìå ãá ëü ðñå ðç åß óï äïò ãé á ôç Äé å èíÞ Å -ìðï ñé êÞ ‘Eêèå óç óôï Ðá ñß óé ôïõ 1889 êáéðñï ï ñé æü ôáí íá ãêñå ìé óôåß. Ïé Äé å èíåßò Åê -èÝ óåéò ðïõ ïñ ãá íþ íï íôáé óôçí Åõ ñþ ðç êáéôçí Á ìå ñé êÞ Ý ÷ïõí ùò óôü ÷ï ôçí ðá ñïõ óß á óçôùí íÝ ùí å ìðï ñåõ ìÜ ôùí êáé ôç óõ íå ÷Þ áý îç -óç ôçò âé ï ìç ÷á íé êÞò ðá ñá ãù ãÞò. ´Å ôóé, óõ íå -÷þò áõ îÜ íï íôáé ïé á ðáé ôÞ óåéò ãé á ìå ãÜ ëåò å -ðé öÜ íåé åò êáé Ü íå ôïõò å óù ôå ñé êïýò ÷þ ñïõò.H ìïñ öÞ ôïõ ðýñ ãïõ ôïõ ´Áé öåë ìðü ñå óå íáðñáã ìá ôï ðïé ç èåß ÷Ü ñç óôïõò óôá ôé êïýò õ ðï -ëï ãé óìïýò ãé á ôçí á íôé ìå ôþ ðé óç ôùí ðëåõ ñé -êþí ù èÞ óå ùí ôïõ á íÝ ìïõ êáé ôç ìå ëÝ ôç ôùíõ ëé êþí.2Åéê. 3. Ï ãêý óô Ðå ñÝ (A. Perret, 1874-1954),Ïé êß á ôçò ï äïý ÖñÜí êëéí (1903).O Ðå ñÝ, ÃÜë ëïò áñ ÷é ôÝ êôï íáò êáé ìç ÷á íé êüò,èå ù ñåß ôáé á ðü ôïõò ðñù ôï ðü ñïõò ôçò óýã -÷ñï íçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò. Åß íáé á ðü ôïõò ðñþ -ôïõò ðïõ ÷ñç óé ìï ðïß ç óå ôï ï ðëé óìÝ íï óêõ -ñü äå ìá óôçí êá ôá óêåõ Þ êôé ñß ùí êáé êá ôÜ öå ñåíá ôï á íá ãÜ ãåé óå Ý íá õ ëé êü ìå áéó èç ôé êÜ á -ðï ôå ëÝ óìá ôá. H ðï ëõ êá ôïé êß á ôçò ï äïý ÖñÜí -êëéí óôï Ðá ñß óé Ý ÷åé ìé á ðñù ôü ôõ ðç å óù ôå ñé -êÞ ïñ ãÜ íù óç, ðáñ’ ü ôé ç ÷ñÞ óç ôïõ óêõ ñï äÝ -ìá ôïò äåí Ý ÷åé á êü ìá á íá ðôõ ÷èåß, þ óôå íá á -íá äåé ÷ôïýí ü ëåò ïé äõ íá ôü ôç ôÝò ôïõ.3247


óêåõ Þ ìå ãÜ ëùí á íïéã ìÜ ôùí êáé ü ëï êáé ðé ï øç ëþíêôé ñß ùí. ×ñç óé ìï ðïé ïý íôáé ìá æß ìå ôï ãõ á ëß óôéò ï -ñï öÝò ôùí êôé ñß ùí, êáé ãé á ðñþ ôç öï ñÜ äç ìé ïõñ -ãïý íôáé ìå ãÜ ëåò óêå ðÝò ìå ìå ãÜ ëåò äé Ü öá íåò å ðé -öÜ íåé åò. Ôá ìå ãÜ ëá å ìðï ñé êÜ êÝ íôñá, ôá èÝ á ôñá,ïé âé âëé ï èÞ êåò, ôá ìå ãÜ ëá åñ ãï óôÜ óé á, ôá íáõ ðç -ãåß á, ôá èåñ ìï êÞ ðé á, ôá åê èå óé á êÜ êÝ íôñá êáé ïé óé -äç ñï äñï ìé êïß óôáè ìïß á ðÝ êôç óáí ôå ñÜ óôé á ìå ôáë -ëé êÜ óôÝ ãá óôñá.Ï ÷õ ôï óß äç ñïò, ëü ãù ôçò ñåõ óôÞò ìïñ öÞò ôïõ,ìðï ñåß íá ìðáß íåé óå êá ëïý ðé á^ Ý ôóé êá ôá óêåý á æï -íôáé á ðü áõ ôüí ôõ ðï ðïé ç ìÝ íá äé á êï óìç ôé êÜ óôïé -÷åß á êáé áñ ÷é ôå êôï íé êÜ ìÝ ëç óå ìå ãÜ ëç ðïé êé ëß á. Ç÷ñÞ óç ôùí ìå ôáë ëé êþí óôïé ÷åß ùí óôçí êá ôá óêåõ Þêôé ñß ùí å íôåß íå ôáé óôï ôÝ ëïò ôïõ 19ïõ áé þ íá. Ç ìá -æé êÞ ðá ñá ãù ãÞ êáé ôï ÷á ìç ëü êü óôïò, ç äõ íá ôü ôç -ôá åý êï ëçò ìå ôá öï ñÜò ôïõò á ðü ôï åñ ãï óôÜ óé ïóôï åñ ãï ôÜ îé ï ùò ðñï êá ôá óêåõ á óìÝ íá óôïé ÷åß á, çäõ íá ôü ôç ôá íá ÷ñç óé ìï ðïé ç èïýí ùò öÝ ñï íôá óôïé -÷åß á óôéò êá ôá óêåõ Ýò êáé íá óôå ãÜ óïõí ìå ãÜ ëïõò÷þ ñïõò, êá ôá ëáì âÜ íï íôáò å ëÜ ÷é óôç å ðé öÜ íåé áóôÞ ñé îçò, ç ðñü ï äïò ôçò ôå÷ íï ëï ãß áò ôùí êá ôá -óêåõ þí, ôùí ìá èç ìá ôé êþí õ ðï ëï ãé óìþí ôùí öïñ ôß -ùí êáé ôùí ðëåõ ñé êþí ù èÞ óå ùí, êá èþò êáé ç äç ìé -ïõñ ãß á å îåé äé êåõ ìÝ íùí ó÷ï ëþí ãé á ìç ÷á íé êïýò åõ -íü ç óáí ôç ãå íß êåõ óç ôçò ÷ñÞ óçò ôùí ìå ôáë ëé êþíóôïé ÷åß ùí óôéò äé Ü öï ñåò ïé êï äï ìÝò.´Å íá Üë ëï õ ëé -êü ðïõ ðá ñïõ óß á æå íÝ åò äõ íá ôü ôç ôåò Þ ôáí ôï ôóé -ìÝ íôï. H ÷ñÞ óç ôïõ, ü ðùò êáé ç ÷ñÞ óç Üë ëùí óõí -äå ôé êþí õ ëé êþí, äåí Þ ôáí êáé íïý ñé á óôéò êá ôá óêåõ -Ýò êôé ñß ùí. Tï ôóé ìÝ íôï Þ ôáí Þ äç ãíù óôü óôïõòÑù ìáß ïõò. Ïé ôñü ðïé å öáñ ìï ãÞò ôïõ ü ìùò óôçíáñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôùí ôå ëåõ ôáß ùí äå êá å ôé þí ôïõ 19ïõáé þ íá Ý èå óáí íÝ á å ñù ôÞ ìá ôá : Þ ôáí Ýíá áõ ôü íï ìïõ ëé êü ìå ôá äé êÜ ôïõ é äé áß ôå ñá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ Þ Ý -ðñå ðå íá èå ù ñç èåß ùò Ý íá öôç íü õðï êá ôÜ óôá ôïôçò ðÝ ôñáò; ´Å ðñå ðå íá ÷ñç óé ìï ðïé åß ôáé óôçí ôïé -÷ï ðïéß á êáé íá å ðåí äý å ôáé ìå Üë ëá äé á êï óìç ôé êÜ õ -ëé êÜ Þ Ý ðñå ðå íá á íá æç ôç èïýí íÝ åò ìïñ öï ëï ãé êÝòëý óåéò óå óõí äõ á óìü ìå ôéò é äé ü ôç ôåò áõ ôïý ôïõ õ -ëé êïý; Mðï ñåß íá Þ ôáí äý óêï ëåò ïé á ðá íôÞ óåéò óåáõ ôÜ ôá å ñù ôÞ ìá ôá, áë ëÜ ç å öáñ ìï ãÞ ôïõ õ ëé êïýáõ ôïý Þ ôáí åý êï ëç. Ç ôå÷ íé êÞ óôç ÷ñÞóç ôïõ äé á -248öÝ ñåé ñé æé êÜ á ðü ôçí ðá ñá äï óé á êÞ êá ôá óêåõ á óôé êÞìÝ èï äï : ìå ôï ôóéìÝíôï äåí á ðáé ôåß ôáé ç ôï ðï èÝ ôç -óç å íüò óôå ñå ïý óþ ìá ôïò å ðÜ íù ó’ Ý íá Üë ëï áë ëÜç ôï ðï èÝ ôç óç å íüò õ ëé êïý óå ñåõ óôÞ êá ôÜ óôá óçìÝ óá óå êá ëïý ðé á. Óôá äé á êÜ õðå ñß ó÷õ óå ç Ü ðï øçü ôé ôï ôóé ìÝ íôï åß íáé áõ ôï äý íá ìï êá ôá óêåõ á óôé êüõ ëé êü êáé üôé ðñÝ ðåé íá á íôé óôïé ÷åß óôçí êá ôÜë ëç ëçìïñ öï ëï ãß á. Ç áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ðñÝ ðåé íá âñåé íÝ åòìïñ öÝò, ðïõ íá óõì âá äß æïõí ìå ôá ÷á ñá êôç ñé óôé -êÜ ôïõ íÝ ïõ õ ëé êïý. H äý íá ìç êáé ç å ëá óôé êü ôç ôáóå óõí äõ á óìü ìå ôéò ãñáì ìé êÝò, ðëá óôé êÝò, ü ëï êß -íç óç ìïñ öÝò Üë ëá îáí ñé æé êÜ ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ åé -êü íá. Óôï ôÝ ëïò ôïõ áé þ íá Üñ ÷é óáí íá ÷ñç óé ìï ðïé -ïýí ôï ï ðëé óìÝ íï óêõ ñü äå ìá óå óõí äõ á óìü ìå ôç÷ñÞ óç ôïõ óé äÞ ñïõ. ´Eôóé, ü ÷é ìü íï ìå ãá ëþ íåé ç á -íôï ÷Þ óôá öïñ ôß á, áë ëÜ ç å ëá óôé êü ôç ôá ôïõ óé äÞ -ñïõ óõí äõ Ü æå ôáé ìå ôçí ðëá óôé êü ôç ôá ôïõ óêõ ñï -äÝ ìá ôïò.Ôï êßíçìá ÔÝ÷íåò êáé ×åéñïôå÷íåßåò (Artsand Crafts)Ôï êß íç ìá “TÝ÷ íåò êáé ×åé ñï ôå÷ íß åò ” äç ìé ïõñ ãÞ -èç êå óôçí Aããëß á êáé õ ðå ñá óðß æå ôáé ôçí áõ ôü íï ìçá îß á ôùí “å öáñ ìï óìÝ íùí ” ôå÷ íþí óå ó÷Ý óç ìå ôéòëå ãü ìå íåò Êá ëÝò ÔÝ÷ íåò. Êý ñé ïò åé óç ãç ôÞò ôïõ êé -íÞ ìá ôïò ï Ãïõß ëé áì Mü ñéò (William Morris, 1834-1896), ðïé ç ôÞò, æù ãñÜ öïò, ôå÷ íß ôçò êáé äé á êï óìç -ôÞò, á óêïý óå êñé ôé êÞ óôá âé ï ìç ÷á íï ðïé ç ìÝ íá êá -ôá íá ëù ôé êÜ á ãá èÜ ôçò å ðï ÷Þò ôïõ êáé ìá æß ìå ôïõòïìïúäå Ü ôåò ôïõ á ðáé ôïý óå ôçí á íá ãÝí íç óç ôïõ ÷åé -ñï ðïß ç ôïõ ðñïúü íôïò. Å ðå äß ù êå íá á íôé ìå ôù ðß óåéôçí êñß óç ôùí äé Ü öï ñùí å ðáã ãåë ìÜ ôùí ðïõ äç ìé -ïõñ ãÞ èç êå á ðü ôçí åê âé ï ìç ÷Ü íé óç ôçò ðá ñá ãù -ãÞò. Ï Ìü ñéò Þ ôáí á ðü ôïõò ðñþ ôïõò ðïõ á íôé ìå -ôþ ðé óáí ôá êáë ëé ôå÷ íé êÜ êáé ôá êïé íù íé êÜ ðñï âëÞ -ìá ôá ôçò êá èç ìå ñé íÞò æù Þò óå ó÷Ý óç ìå ôç âé ï ìç -÷á íé êÞ á íÜ ðôõ îç, èå ù ñþ íôáò ôçí ùò ìé á á ðü ôéò áé -ôß åò ôçò êïé íù íé êÞò ðá ñáê ìÞò. Ôï êß íç ìÜ ôïõ óõí -äÝ å ôáé ôü óï ìå ôá óï óé á ëé óôé êÜ êé íÞ ìá ôá ôùí áñ -÷þí ôïõ 20ïý áé þ íá ü óï êáé ìå ôá íÝ á êáë ëé ôå÷ íé -êÜ ñåý ìá ôá. Óôü ÷åõ å ü ìùò óôçí å îÜ ëåé øç ôçòáó÷Þ ìé áò ôùí âé ï ìç ÷á íé êþí ðñïúü íôùí êáé ü ÷é óôçíå îÜ ëåé øç ôùí áé ôé þí ôçò êïé íù íé êÞò ðá ñáê ìÞò


4 5Åéê. 4. Ã. Ìü ñéò, Îý ëé íç ìÞ ôñá ãé á ôï óôá ìðù ôü ý öá óìá“Tïõ ëß ðá” (1875).O Mü ñéò ß äñõ óå ôï 1861 ôï äé êü ôïõ åñ ãá óôÞ ñé ï ðá -ñá ãù ãÞò ÷åé ñï ðïß ç ôùí ðñïúü íôùí. Ìá æß ìå ôïõò öß -ëïõò ôïõ ó÷å äß á æáí êáé ðá ñÞ ãá ãáí ÷åé ñï ðïß ç ôá õ öÜ -óìá ôá, ÷á ëé Ü, êå ñá ìé êÜ, Ý ðé ðëá êáé ÷áñ ôé Ü ãé á ôïõò ôïß -÷ïõò. Tá ó÷Ý äé Ü ôïõò åß ÷áí ùò ðç ãÞ Ý ìðíåõ óçò ôç öý -óç áë ëÜ êáé êå íôÞ ìá ôá ôïõ 16ïõ êáé ôïõ 17ïõ áé þ íá.Ôï á ðï ôÝ ëå óìá äåí Þ ôáí ðï ôÝ ç ðé óôÞ áíôé ãñá öÞ êÜ ðïé -ïõ á íôé êåé ìÝ íïõ áë ëÜ å ëåý èå ñç ìå ôá öï ñÜ ôïõ.6Åéê. 5. Ã. Ìü ñéò, Ó÷Ý äé ï ãé á ôï óôá ìðù ôü ý öá óìá“Tïõ ëß ðá” (1875).Åéê. 6. Ã. Ìü ñéò, “Tïõ ëß ðá” (1875), óôá ìðù ôü ý öá óìá.“H åõ ãå íÝ óôå ñç ü ëùí ôùí õ öá íôé êþí ôå÷ íþí åß íáé ç ôá -ðç ôïõñ ãß á, óôçí ï ðïß á äåí õ ðÜñ ÷åé ôß ðï ôá ôï ìç ÷á íé êü.Ìå ôçí ôá ðç ôïõñ ãß á, ðïõ åß íáé óáí Ý íá ìù óáúêü á ðü÷ñþ ìá ôá, ìðï ñåß íá êá ôá óêåõ á óôïýí äé á êï óìç ôé êÜ ôïß -÷ïõ ìå ãÜ ëçò ôå ëåé ü ôç ôáò êáé ìå ðïë ëÜ äé á êï óìç ôé êÜóôïé ÷åß á. ´Ï ðùò óå êÜ èå äé á êü óìç óç ôïß ÷ïõ ôï ðñþ ôïðñÜã ìá ðïõ ðñÝ ðåé êá íåßò íá ðñï óÝ îåé óôï ó÷å äé á óìüôïõ ÷á ëé ïý åß íáé ç äý íá ìç, ç êá èá ñü ôç ôá êáé ç êïì øü -ôç ôá ôïõ “ðå ñé ãñÜì ìá ôïò ” ôùí á íôé êåé ìÝ íùí, Ý ôóé þ óôåôß ðï ôá íá ìçí åß íáé á óá öÝò êáé á êá èü ñé óôï. Å ðß óçòáðá ñáß ôç ôá óôïé ÷åß á åß íáé ç æù ç ñÜ äá êáé ç á öèï íß áôùí ëå ðôï ìå ñåé þí ðïõ ÷á ñá êôÞ ñé æáí ôç Ìå óáé ù íé êÞÔÝ÷ íç”. (Ãïõß ëé áì Mü ñéò, Üñ èñï ãé á ôá Yöá íôÜ, 1893).249


7 8Áñ Íïõâü (Art Nouveau)O ü ñïò Añ Nïõ âü (Art Nouveau) óç ìáß íåé NÝ áTÝ÷ íç (ãíù óôÞ êáé ùò Jugendstil êáé Liberty) êáé áí -èåß óôá ÷ñü íé á 1895-1910. Äç ìé ïõñ ãÞ èç êå ùò á íôß -äñá óç ðñïò ôá é óôï ñé êÜ óôéë ôïõ ðá ñåë èü íôïò, êáéóôü ÷ïò ôçò Þ ôáí íá äç ìé ïõñ ãÞ óåé Ýñ ãá õ øç ëÞòáéó èç ôé êÞò êáé êáë ëé ôå÷ íé êÞò ðïé ü ôç ôáò óå á íôß èå -óç ìå ôá Ü ó÷ç ìá ðñïúü íôá ôçò ìá æé êÞò âé ï ìç ÷á íé -êÞò ðá ñá ãù ãÞò, ðïõ åß ÷áí êá ôá êëý óåé ôçí á ãï ñÜ.Oé êáë ëé ôÝ÷ íåò ôçò Áñ Íïõ âü á ðï äÝ ÷ï íôáé åíìÝ ñåé ôéò äõ íá ôü ôåò ôçò âé ï ìç ÷á íé êÞò ðá ñá ãù ãÞòêáé ðñï óðá èïýí íá åê ìå ôáë ëåõ ôïýí ôéò é äé ü ôç ôåòôùí íÝ ùí õ ëé êþí. Á íá æÞ ôç óáí, ëïé ðüí, êáé íïý ñé ïõòôñü ðïõò Ýê öñá óçò. Ðïë ëïß êáë ëé ôÝ÷ íåò å ìðíåý -óôç êáí á ðü ôç ãé á ðù íÝ æé êç ôÝ÷ íç êáé é äé áß ôå ñá á ðüôçí êé íç ôé êü ôç ôá ôùí ìïñ öþí ôçò. Oé áñ ÷Ýò ôçò AñNïõ âü å îá ðëþ èç êáí óå ü ëç ôçí Eõ ñþ ðç êáé å ðç -ñÝ á óáí ü ëåò ôéò ìïñ öÝò ôçò ôÝ÷ íçò. Ïé ìå ãÜ ëåòðï ëé ôé óôé êÝò á íá æç ôÞ óåéò ôçò å ðï ÷Þò ü ðùò êáé çïé êï íï ìé êÞ Üí èç óç ôçò á óôé êÞò ôÜ îçò á ðï ôå ëïýíìå ñé êÝò á ðü ôéò áé ôß åò ôçò ãñÞ ãï ñçò å îÜ ðëù óçòôïõ êé íÞ ìá ôïò áõ ôïý. Ç Áñ Íïõ âü ìå ôá öÝ ñåé ôç äé -Ü èå óç ãé á ÷á ñÜ, ãé á äé á êü óìç óç êáé ôçí á íá æÞ ôç -250óç ìé áò å öÞ ìå ñçò îå ãíïé á óé Üò, ðïõ Þ ôáí Ý íôï íáóôïé ÷åß á ôçò á óôé êÞò ôÜ îçò ôïõ ôÝ ëïõò ôïõ 19ïõ áé -þ íá. Ç ï öé ï åé äÞò êß íç óç, Þ ç ÷á ñá êôç ñé óôé êÞ êß íç -óç ôïõ ìá óôé ãß ïõ ðïõ êôõ ðÜ ôïí á Ý ñá, åß íáé ìé á âá -óé êÞ ìïñ öÞ ôçí ï ðïß á ìé ìïý íôáé óôá Ýñ ãá ôïõò ïéêáë ëé ôÝ÷ íåò ôçò Áñ Íïõ âü êáé ôç ìå ôá öÝ ñïõí ðÜ -íù óôá äé Ü öï ñá õ ëé êÜ.Tá á íôé êåß ìå íá ôçò Áñ Íïõ âü åß ÷áí õ øç ëü êü -óôïò êá ôá óêåõ Þò êáé äé á êñß íï íôáé ãé á ôç ëå ðôÞ êáéå ðé ìå ëç ìÝ íç öüñ ìá ôïõò. Aêü ìá êáé óÞ ìå ñá åß íáéðå ñé æÞ ôç ôá.Åéê. 7. Óá êÜé ×üéôóïõ (1761-1828), “Êá ëï êáé ñé íÞ âñï ÷Þ”, Ðá -ñá âÜí æù ãñá öé óìÝ íï ðÜ íù óå ðá íß, 1,66 x 1,83 ì.,Ôü êé ï, Å èíé êü Ìïõ óåß ï.Á ðü ôá ôå ëåõ ôáß á á ñé óôïõñ ãÞ ìá ôá ôçò äé á êï óìç ôé êÞò ãé á ðù -íÝ æé êçò ôÝ÷ íçò. Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò å ìðíåý óôç êå á ðü ôéò ðá ñá óôÜ -óåéò ôùí èå ï ôÞ ôùí ôïõ á íÝ ìïõ êáé ôçò âñï íôÞò, ôéò ï ðïß åòìå ôÝ öå ñå óôç ãç ìå ôç ìïñ öÞ öõ óé êþí öáé íï ìÝ íùí. Ï Ü íå -ìïò êÜ íåé ôá öõ ôÜ íá ëõ ãß æïõí, ç êá ëï êáé ñé íÞ âñï ÷Þ ó÷ç ìá -ôß æåé ñõ Ü êé á ðÜ íù óôï Ý äá öïò.Åéê. 8. ´Ï ìðñåú ÌðÝñ íôóëåú (Aubrey Beardsley, 1872-98), “Hå ôïé ìá óß á ôçò Óá ëþ ìçò” (1894), á ðü ôçí åé êï íï ãñÜ -öç óÞ ôïõ óôï âé âëß ï ôïõ ´Oóêáñ Oõ Üéë íô, “H Óá ëþ -ìç”.H Añ Nïõ âü å ðé êñÜ ôç óå ãñÞ ãï ñá óôçí Eõ ñþ ðç êáé óôçí Aìå -


9111210ñé êÞ, êáé ðïë ëÜ ðå ñé ï äé êÜ ÷ñç óé ìï ðïé ïýí óôçí åé êï íï ãñÜ öç -óÞ ôïõò áõ ôü ôï íÝ ï óôéë. Óôéò ãñá öé óôé êÝò ôÝ÷ íåò êáé óôéòåé êï íï ãñá öç ìÝ íåò óå ëß äåò ôùí âé âëß ùí ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò ìå -ôá öÝ ñïõí ü ëï ôï äõ íá ìé óìü êáé ôçí êß íç óç ôçò ãñáì ìÞò.Åéê. 9. Bé êôüñ OñôÜ (Victor Horta, 1861-1947), Óðß ôé êáé á ôå -ëé Ý ôïõ Ïñ ôÜ (1898-1900), Bñõ îÝë ëåò. Óôçí Eõ ñþ ðç,ç Añ Nïõ âü åì öá íß óôç êå óôçí ï ëï êëç ñù ìÝ íç ôçòìïñ öÞ óôéò Bñõ îÝë ëåò.O ÂÝë ãïò áñ ÷é ôÝ êôï íáò Bé êôüñ OñôÜ ìå ôÝ öå ñå óôï óß äç ñïôçí å ëé êï åé äÞ ìïñ öÞ êáé ôéò êá ìðý ëåò ãñáì ìÝò ôùí ãé á ðù -íÝ æé êùí õ äá ôï ãñá öé þí. Äç ìé ïýñ ãç óå Ý ôóé ìå ñé êÝò á ðü ôéò ðé -ï å ðé ôõ ÷ç ìÝ íåò áñ ÷é ôå êôï íé êÝò åê öñÜ óåéò ôçò Áñ Íïõ âü. Çáñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôïõ ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðü ôïí ïñ èï ëï ãé óìü ôçòêá ôá óêåõ á óôé êÞò äï ìÞò ôïõ êôé ñß ïõ, ôç óõ íÝ ÷åé á á íÜ ìå óáóôçí êá ôá óêåõ Þ êáé óôá äé á êï óìç ôé êÜ óôïé ÷åß á, ôçí á íôé óôïé -÷ß á áíÜ ìå óá óôï å îù ôå ñé êü êáé óôï å óù ôå ñé êü, ôçí ðñï óáñ -ìï ãÞ ôïõ óôé ëé óôé êïý ëå îé ëï ãß ïõ óôç ÷ñÞ óç ôùí õ ëé êþí êáéáðü ôçí êõ ñé áñ ÷ß á ôçò êá ìðý ëçò ãñáì ìÞò.Åéê. 10. Tï óðß ôé ôïõ OñôÜ (1898), Bñõ îÝë ëåò, ëå ðôï ìÝ ñåé áêëé ìá êï óôá óß ïõ.Åéê. 11. Eêôüñ Ãêé ìÜñ (H. Guimard, 1807-1942), Åß óï äïéóôïõò óôáè ìïýò ôïõ õ ðü ãåé ïõ óé äç ñü äñï ìïõ óôïÐá ñß óé 1899 - 1904.Oé ÷á ñïý ìå íåò äé á êï óìÞ óåéò, å ìðíåõ óìÝ íåò á ðü ôï öõ ôé êüâá óß ëåé ï, ðñï óêá ëïýí ôïõò âé á óôé êïýò áí èñþ ðïõò ôùí ìå -ãá ëïõ ðü ëå ùí íá á ðï âÜ ëïõí ôï öü âï ôïõò êáé íá ÷ñç óé ìï -ðïé Þ óïõí ôï íÝ ï ìÝ óï ìå ôá öï ñÜò (Ý ðñå ðå íá ìðïõí ìÝ óáóôç ãç, ãé á íá ôá îé äÝ øïõí êáé íá åì öá íé óôïýí îá íÜ óôçí åðé -öÜ íåé á, ý óôå ñá á ðü ìå ñé êÜ ÷é ëé ü ìå ôñá õ ðü ãåé áò äé á äñï ìÞò).Tá öù ôé óôé êÜ óå ó÷Þ ìá ëïõ ëïõ äé ïý, ôá ÷õ ôï óé äç ñÜ êÜ ãêå ëá,ïé ÷á ñá êôç ñé óôé êÝò å ðé ãñá öÝò ìå ôá ï íü ìá ôá ôùí óôáè ìþí,óôü ëé óáí ôï Ðá ñß óé êáé á ðÝ äåé îáí ôéò åê öñá óôé êÝò äõ íá ôü ôç -ôåò ôùí íÝ ùí õ ëé êþí ôçò Áñ Íïõ âü.Åéê. 12. Ë. Tß öá íé (L. C. Tiffany, 1848-1933), “ÂÜ æï á ðü ãõ á -ëß” (1900), NÝ á Yüñ êç, Mïõ óåß ï Mï íôÝñ íáò TÝ÷ íçò.Óôçí Aìå ñé êÞ, ç Añ Nïõ âü á íá ðôý ÷èç êå ðÜ ñá ðï ëý óôá äé á -êï óìç ôé êÜ á íôé êåß ìå íá êáé ãå íé êÜ óôéò êá ôá óêåõ Ýò ìå ãõ á ëß.Èá ìðï ñïý óá ìå íá ðïý ìå ü ôé ó’ áõ ôü ôï âÜ æï ï Ôß öá íé Ý ÷åéá íôé ãñÜ øåé ôá ìÝ ñç å íüò ëïõ ëïõ äé ïý, ôï âïë âü, ôï ìß ó÷ïêáé, ôÝ ëïò, ôï ß äé ï ôï Üí èïò.251


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÇ ÊËÅÉÓÔÇ ÁÃÏÑÁ ÂÉÔÏÑÉÏ ÅÌÁÍÏÕÅËŠ´ ÓÔÏ ÌÉËÁÍÏÅéê. 13. H êëåé óôÞ á ãï ñÜ Ãêá ëå ñß á Bé ôü ñé ï Eìá íïõ Ý ëå ´ (1865-1875), Mé ëÜ íï.Tá ìå ãÜ ëá å ìðï ñé êÜ êÝ íôñá á ðï ôå ëïýí ôþ ñá ôïõò ìå ãÜ ëïõò “êá èå äñé êïýò ” íá ïýò ôïõ ÷ñÞ ìá ôïò.Äé á ìïñ öþ íï íôáé ìå Ýì öá óç óôïí å óù ôå ñé êü ÷þ ñï, ü ðïõ ïé ðå ñé ðá ôç ôÝò, ðñï öõ ëáã ìÝ íïé á ðü ôéò Ü -ó÷ç ìåò êáé ñé êÝò óõí èÞ êåò, ìðï ñïýí íá êá ôá íá ëþ óïõí ôï ÷ñü íï êáé ôï ÷ñÞ ìá ôïõò. Ãß íï íôáé ôü ðïé á -íôáë ëá ãÞò å ìðï ñåõ ìÜ ôùí áë ëÜ êáé êïé íù íé êÞò êá ôá îß ù óçò. Äé á êï óìïý íôáé ìå ðëïý ôï êáé öá íôá óß áêáé, ìå ôç ÷ñÞ óç ôïõ ãõ á ëé ïý, å ðé ôñÝ ðïõí óôï öùò íá äß íåé ìé á öõ óé êü ôç ôá êáé íá äç ìé ïõñ ãåß Ý íá åõ -÷Ü ñé óôï ðå ñé âÜë ëïí. H óôï Ü ôïõ Bé ôü ñé ï Eìá íïõ Ý ëå óôï Mé ëÜ íï åß íáé Ý íá ôõ ðé êü ðá ñÜ äåéã ìá ôùí êëåé -óôþí á ãï ñþí êáé ôïõ ñü ëïõ ôçò á ãï ñÜò óôïí é óôü ôïõ êÝ íôñïõ ôçò ðü ëçò. Ãß íå ôáé óýì âï ëï ìé áò íÝ -áò å ðï ÷Þò, ü ðïõ óôçí ïñ ãÜ íù óç ôçò ðü ëçò êõ ñé áñ ÷ïýí ôá ïé êï íï ìé êÜ êÝ íôñá, êáé óõ íá ãù íß æå ôáé ôïõòÜë ëïõò äç ìü óé ïõò ÷þ ñïõò, ü ðùò ôï ÷ñç ìá ôé óôÞ ñé ï, ôï èÝ á ôñï, ôï Äç ìáñ ÷åß ï, ðïõ ðé óôï ðïé ïýí ôçíÜ íï äï ôçò á óôé êÞò ôÜ îçò. Á êü ìá êáé óÞ ìå ñá åß íáé “ç êáñ äé Ü ôçò ðü ëçò ” ôïõ Mé ëÜ íïõ, å íþ ôá å ðôÜ ðá -ôþ ìá ôá ôïõ êôé ñß ïõ ôçò Ãêá ëå ñß á öé ëï îå íïýí 1.260 êá ôá óôÞ ìá ôá. Oé äé á óôÜ óåéò ôçò êÜôïøçò ðïõó÷çìáôßæåé óôáõñü åß íáé: ìÞ êïò 196,62 ì. êáé 105,10 ì., ðëÜ ôïò 14,50 ì., óõ íï ëé êü ý øïò 47,08 ì., óåóõ íï ëé êÞ å ðé öÜ íåé á 4,195 ô.ì.252


Åéê. 14. H Ãêá ëå ñß á Bé ôü ñé ï Eìá íïõ Ý ëå óõí äÝ -åé ôïí Ká èå äñé êü Ná ü ôïõ Mé ëÜ íïõ ìåôï èÝ á ôñï ôçò ÓêÜ ëáò.Åéê. 15. H ï ñï öÞ öù ôï ãñá öç ìÝ íç ìå åõ ñõ ãþ -íé ï öá êü.253


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÁÍÔÏÍÉÏ ÃÊÁÏÕÍÔÉ16 17Åéê. 16. Aíôü íé ï Ãêá ïõ íôß (A. Gaudi, 1852-1926), Eêêëç óß á ôçò Aãß áò Oé êï ãÝ íåé áò (1883-1926), Báñ êå ëþ íç.Åéê. 17. Aíôü íé ï Ãêá ïõ íôß, Eêêëç óß á ôçò Aãß áò Oé êï ãÝ íåé áò (1883-1926), Báñ êå ëþ íç.Oé ðýñ ãïé ôçò åê êëç óß áò îå ÷ù ñß æïõí óôï ðá íü ñá ìá ôçò ðü ëçò. Aí ôï êôß ñé ï ôå ëåé þ óåé ðï ôÝ, èá åß íáé Ý íá á ðü ôá ðé ï å íôõ -ðù óé á êÜ êá ôá óêåõ Ü óìá ôá ôïõ áí èñþ ðïõ. O Ãêá ïõ íôß äåí á êï ëïõ èïý óå Ý íá ðñï êá èï ñé óìÝ íï ó÷Ý äé ï, áë ëÜ äç ìé ïõñ ãïý óåêá ôÜ ôç äé Üñ êåé á ôçò êá ôá óêåõ Þò. Óôá ðñþ ôá ôïõ ó÷Ý äé á äåí õ ðÜñ ÷åé êá ìß á ðëç ñï öï ñß á ãé á ôçí êá ôá óêåõ Þ. ´E÷ïõ ìå ó’ áõ -ôÜ ðå ñéó óü ôå ñï ôçí á ðåé êü íé óç ìé áò á ôìü óöáé ñáò.Óôçí Ióðá íß á, ç Añ Nïõ âü åì öá íß óôç êå êõ ñß ùò óôç Báñ êå ëü íç. O Ãêá ïõ íôß, Ý ÷ï íôáò ìå ëå ôÞ óåé ôçãïô èé êÞ áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, äç ìé ïõñ ãåß Ý íá ðñï óù ðé êü ëå îé ëü ãé ï ü ÷é ìü íï óå ó÷Ý óç ìå ôá äé á êï óìç ôé êÜóôïé ÷åß á, áë ëÜ êáé ìå ôçí êá ôá óêåõ á óôé êÞ äï ìÞ. Ôï Ýñ ãï ôïõ á ðï ôå ëåß ìé á é äé áß ôå ñç óå ëß äá óôçí áñ ÷é -ôå êôï íé êÞ ôçò ðå ñé ü äïõ áõ ôÞò êáé ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðü Ý íôï íç åê öñá óôé êÞ äý íá ìç êáé ìå ãÜ ëç ðëá óôé -êü ôç ôá. H åê êëç óß á ôçò Aãß áò Oé êï ãÝ íåé áò, ìé á âá óé ëé êÞ ìå ðÝ íôå êëß ôç, á êü ìá êáé óÞ ìå ñá ðá ñá ìÝ íåéç ìé ôå ëÞò. Tï êå íôñé êü êëß ôïò èá Ý öôá íå ôá 95 ìÝ ôñá ìÞ êïò êáé ôá 65 ðëÜ ôïò. Mü íï ïé å îù ôå ñé êïß ôïß -÷ïé Ý ÷ïõí êôé óôåß êáé ìáò äß íïõí Ý íá ìÝ ôñï ôïõ ìå ãá ëåß ïõ ôçò. Á ðï ôå ëåß ôï êõ ñé ü ôå ñï Ýñ ãï ôïõ Ãêá -ïõ íôß, ôï Ýñ ãï ôçò æù Þò ôïõ. Óõí äõ Ü æåé ôéò áñ ÷é ôå êôï íé êÝò ôïõ ãíþ óåéò ìå ôçí ðá ñá ôÞ ñç óç ôçò öý óçò.Ãé á ðá ñÜ äåéã ìá, ïé êå íôñé êïß êß ï íåò ôçò åê êëç óß áò Ý ÷ïõí ùò ðñü ôõ ðï Ý íá äÝí äñï, ôïí åõ êÜ ëõ ðôï, å íþõ ðÜñ ÷ïõí óôï ü ëï Ýñ ãï ðïë ëÝò á íá öï ñÝò óå ìïñ öÝò æþ ùí êáé öõ ôþí.254


Åéê. 18. Aíôü íé ï Ãêá ïõ íôß, Eêêëç óß á ôçò Aãß áò Oé êï ãÝ -íåé áò (1883-1926), ëå ðôï ìÝ ñåé åò á ðü ôïõòðýñ ãïõò, Báñ êå ëþ íç.ÃÊÏÕÓÔÁ ÊËÉÌÔÏ Áõ óôñé á êüò æù ãñÜ öïò Këéì ô óôá ìå ãÜ ëáãõ íáé êåß á ðïñ ôñÝ ôá ôïõ óõí äõ Ü æåé ôç ãñáì ìé êÞá ðëü ôç ôá ìå ôá ðëïý óé á ÷ñþ ìá ôá ðïõ ó÷ç ìá ôß -æï íôáé á ðü ãå ù ìå ôñé êÜ óôïé ÷åß á. Óôá Ýñ ãá ôïõ ï÷þ ñïò êá ôáñ ãåß ôáé åî’áé ôß áò ôçò ëÜì øçò ôïõöü íôïõ, ðïõ äç ìé ïõñ ãåß ìé á ìõ óôç ñé þ äç á ôìü -óöáé ñá. Óõì ìå ôÝ ÷åé óôá âé åí íÝ æé êá åñ ãá óôÞ ñé áðïõ äç ìé ïõñ ãïý íôáé ôï 1903, êá ôÜ ôï ðñü ôõ ðïôçò áã ãëé êÞò ó÷ï ëÞò ôùí Arts and Crafts, ðñï -êåé ìÝ íïõ íá óõ íå íù èïýí ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò êáé ïéâé ï ôÝ÷ íåò, ìå óêï ðü íá ðñï ù èÞ óïõí ôéò äé á êï -óìç ôé êÝò ôÝ÷ íåò. O Këéì ô öé ëï ôÝ÷ íç óå ôï å óù -ôå ñé êü áñ êå ôþí êôé ñß ùí ôçò å ðï ÷Þò ôïõ.Åéê. 19. Ãêïý óôáâ Këéì ô (Gustav Klimt , 1862-1918), “Tïöé ëß” (1907-1908), ëÜ äé, 1.80 x 1.80 ì., ëå ðôï -ìÝ ñåé á á ðü ôï äé Ü êï óìï ôïõ á íá êôü ñïõ Óôü êëåôóôç Bé Ýí íç, Áõ óôñé á êÞ Ðé íá êï èÞ êç.“Ôï öé ëß” åß íáé á ðü ôá ðé ï ãíù óôÜ Ýñ ãá ôïõ Këéì ô. Aðï -ôå ëåß ôìÞ ìá ôïõ äé á êü óìïõ ôçò ôñá ðå æá ñß áò ôçò âß ëáòÓôü êëåô, óôá ðå ñß ÷ù ñá ôçò Bé Ýí íçò. O æù ãñÜ öïò Ý íù óåôá äý ï óþ ìá ôá óå Ý íáí ðï ôá ìü á ðü äé á êï óìç ôé êÜ óôïé -÷åß á, á ðü á íôáý ãåé åò ÷ñõ óïý êáé ëá ìðå ñþí ÷ñù ìÜ ôùí.Ôï ÷Ý ñé ôçò ãõ íáß êáò, ãý ñù á ðü ôï ëáé ìü ôïõ Üí äñá, åß -íáé óöéã ìÝ íï ìå ôá äÜ ÷ôõ ëá äé ðëù ìÝ íá, Ýí äåé îç å óù -óôñÝ öåé áò. O Üí äñáò êñá ôÜ ôç ãõ íáß êá ìå ôñõ öå ñü ôç ôá,ôç óõ ãêñá ôåß á íÜ ëá öñá, êáé áõ ôÞ ôïõ ðñï óöÝ ñåé ôï ìÜ -ãïõ ëü ôçò ãé á öé ëß. O Këéì ô æù ãñÜ öé óå ðïë ëÜ ãõ íáé êåßáðïñ ôñÝ ôá, êõ ñß ùò ãé á ôçí á óôé êÞ âé åí íÝ æé êç êïé íù íß á.255


256Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ­-­ÄÑÁ­ÓÔÇ­ÑÉ­Ï­ÔÇ­ÔÅÓ1. Må ëå ôÞ óôå ôéò êëåé óôÝò á ãï ñÝò ôçò ðü ëçò óáò ç ôïõò óé äç ñï äñï ìé êïýò óôáè ìïýò Þ Üë ëåò ìå -ôáë ëé êÝò êá ôá óêåõ Ýò êáé ãñÜø ôå Ý íá ìé êñü é óôï ñé êü ôçò äç ìé ïõñ ãß áò ôïõò.2. Ðïé åò åß íáé ïé êõ ñé ü ôå ñåò å öåõ ñÝ óåéò ðïõ å ðç ñÝ á óáí ôçí êá èç ìå ñé íÞ æù Þ ôùí áí èñþ ðùí óôïôÝ ëïò ôïõ 19ïõ áé þ íá ;


16ÏÉ ÄÅÊÁÅÔÉÅÓ 1900 - 1930 ( Á´ÌÅÑÏÓ )257


258Á. Ìá ôßò (H. Matisse, 1869-1954), “Ï ×ï ñüò” (1910-1911), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ,,Áã. Ðå ôñïý ðï ëç, Åñ ìé ôÜæ, ëåðôïìÝñåéá.


16. ÏÉ ÄÅÊÁÅÔÉÅÓ 1900-1930 ( Á´ÌÅÑÏÓ)• EÎÐÑÅÓÉÏÍÉÓÌÏÓ• ÖÙÂÉÓÌÏÓ• Ï ÃÁËÁÆÉÏÓ ÊÁÂÁËÁÑÇÓ• ÊÕÂÉÓÌÏÓ• ÖÏÕÔÏÕÑÉÓÌÏÓÌå ôçí Ý íáñ îç ôïõ Ðñþ ôïõ Ðá ãêï óìß ïõ Ðï ëÝ -ìïõ, ôï 1914, ôå ëåß ù óå ç ðå ñß ï äïò ôçò óôá èå ñü ôç -ôáò êáé Üñ ÷é óå ç ðå ñß ï äïò ôùí ìå ãÜ ëùí ñÞ îå ùí. Çå ðé ôÜ ÷õí óç ôùí ãå ãï íü ôùí Þ ôáí ñá ãäáß á. Ï Åõ -ñù ðáß ïò åß ÷å ìðåé óôçí ðå ñß ï äï ôçò á âå âáé ü ôç ôáò,ôá óý íï ñá ôïõ ðï ëé ôé êïý ÷Üñ ôç ôçò Åõ ñþ ðçò ìå ôá -âÜë ëï íôáí, ç ïé êï íï ìé êÞ é óïñ ñï ðß á êáé ôá ìå ãÜ ëáêá íÜ ëé á ôçò äé å èíïýò å ðé êïé íù íß áò êá ôá óôñÝ öï -íôáí. Ç äé Üñ êåé á êáé ç óêëç ñü ôç ôá ôïõ ðï ëÝ ìïõÞôáí ðñù ôï öá íÞò êáé á âÜ óôá ÷ôç. Ï ðü ëå ìïò áõ -ôüò, ðïõ åß ÷å áñ ÷ß óåé ìå ôçí ðñïïðôéêÞ ü ôé èá ôå -ëåß ù íå óå ëß ãåò ìü íï åâ äï ìÜ äåò, äé Þñ êå óå ôÝó óå -ñá ï ëü êëç ñá ÷ñü íé á êáé ðá ñÝ óõ ñå óôç äß íç ôïõó÷å äüí ü ëåò ôéò ÷þ ñåò ôçò Åõ ñþ ðçò, ôçí É á ðù íß áêáé ôéò Ç ÐÁ.Ðá ñÜë ëç ëá ìå ôçí “êïé íù íß á ôçò ìÜ æáò ” êáé ôáå èíé êé óôé êÜ êáé á ðï ëõ ôáñ ÷é êÜ óõ óôÞ ìá ôá, ðïõåäñáé þ íï íôáí ü ëï êáé ðå ñéó óü ôå ñï, ìå ôçí Ï êôù -âñé á íÞ å ðá íÜ óôá óç ôïõ 1917 óôç Ñù óß á ôùíÓïâéÝô Üñ ÷é óå íá á íá ðôýó óå ôáé ç óï óé á ëé óôé êÞ é äå -ï ëï ãß á, ðïõ å ðç ñÝ á óå ãé á ðïë ëÝò äå êá å ôß åò ôï ðá -ãêü óìé ï ðï ëé ôé êü êáé êïé íù íé êï ïé êï íï ìé êü óêç íé êü.Óôï ôÝ ëïò ôïõ ðï ëÝ ìïõ äåí õ ðÞñ ÷å ðëÝ ïí å ðé -óôñï öÞ óôçí ðñï ðï ëå ìé êÞ êá ôÜ óôá óç. Äå ãåí íÞ -èç êå Ý íáò åé ñç íé êüò êáé á äåë öï ðïé ç ìÝ íïò êü óìïòáë ëÜ, îáö íé êÜ, Ý íáò êü óìïò êáé íïý ñé ïò. Ôï ôï ðß ïôïõ ðï ëé ôé óìïý åß ÷å áë ëÜ îåé á íå ðé óôñå ðôß, êá èþò259


ðñï ÷ù ñïý óå ç êá ôÜñ ñåõ óç ôùí á îé þí ôïõ 19ïõ áé -þ íá. ¹ ôáí ç å ðï ÷Þ ôïõ ôñÝ íïõ êáé ôïõ áõ ôï êé íÞ -ôïõ. Ôï 1919 ç ðá ñá ãù ãÞ ôçò áõ ôï êé íç ôï âé ï ìç ÷á -íß áò Öïñ íô åß ÷å îå ðå ñÜ óåé ôï Ý íá å êá ôïì ìý ñé ï áõ -ôï êß íç ôá. Ôï 1920 Ý ãé íå ç ðñþ ôç á å ñï ðï ñé êÞ óýí -äå óç Ñþ ìçò - Ôü êé ï. Ç á íá êÜ ëõ øç ôçò èå ù ñß áò ôçòó÷å ôé êü ôç ôáò á ðü ôïí ÁúíóôÜéí, ç ãÝí íç óç ôçò øõ -÷á íÜ ëõ óçò êáé ç åñ ìç íåß á ôùí ï íåß ñùí á ðü ôïíÖñüé íô Þ äç á ðü ôïí ðñï ç ãïý ìå íï áé þ íá, ç åñ ìç -íåß á ôçò êñß óçò ôçò äõ ôé êÞò êïé íù íß áò á ðü ôïí Íß -ôóå, áë ëÜ êáé ïé èå ù ñß åò ãé á ôéò íÝ åò ìïñ öÝò ïñ ãÜ -íù óçò ôçò êïé íù íß áò ôïõ Ìáñ î èå ìå ëß ù óáí ôéò íÝ -åò ó÷Ý óåéò ôïõ á ôü ìïõ ìå ôçí êïé íù íé êÞ ï ìÜ äá êáéìå ôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá ãå íé êü ôå ñá.Óôçí ôÝ÷ íç, á ðü ôá ôå ëåõ ôáß á ÷ñü íé á ôïõ 19ïõáé þ íá êáé ìå ôÜ ôïí É ìðñå óé ï íé óìü, äç ìé ïõñ ãÞ èç -êáí ïé ðñïûðï èÝ óåéò ãé á ôçí ôÝ÷ íç ôïõ 20ïý áé þ íá.Ãý ñù óôï 1910, ôïí åí èïõ óé á óìü ãé á ôç âé ï ìç -÷á íé êÞ ðñü ï äï äé á äÝ ÷ôç êå ç óõ íåé äç ôï ðïß ç óç ôçò260“Á ðü ôá ôñé Ü íôá ôå ëåõ ôáß á ÷ñü íé á ôïõ 19ïõ áé þ íá ìÝ -÷ñé ôéò áñ ÷Ýò ôïõ 20ïý, …ôá å ðé óôç ìï íé êÜ óõ íÝ äñé á,ç ôå ñÜ óôé á âé ï ìç ÷á íé êÞ þ èç óç, ïé ìå ãÜ ëåò ðá ãêü óìé -åò åê èÝ óåéò, ïé óÞ ñáã ãåò, ïé å îå ñåõ íÞ óåéò Þ ôáí óç -ìáß åò ðïõ ôéò á íá óôÜ ôù íå ï ïñ ìç ôé êüò Ü íå ìïò ôçòðñï ü äïõ. Ç êá ôÜ êôç óç ôçò åõ ôõ ÷ß áò äé Ü ìÝ óïõ ôçòôå÷ íé êÞò Ý ãé íå Ý ôóé ôï ðé ï óß ãïõ ñï óýí èç ìá, ðïõóêüñ ðé óå ðÜ íù óôç ëáúêÞ äõ óá ñÝ óêåé á ôçí åõ öï ñß áìé áò ðñï ï ðôé êÞò åõ ç ìå ñß áò êáé åé ñÞ íçò.... Áë ëÜ ïý ôåêáé ôï èå ôé êé óôé êü êß íç ìá êá ôüñ èù óå íá óêå ðÜ óåé ôéòá íôé èÝ óåéò ðïõ öþ ëé á æáí óôïõò êüë ðïõò ôçò åõ ñù -ðáúêÞò êïé íù íß áò êáé ðïõ óý íôï ìá èá ï äç ãïý óáíóôçí áé ìá ôï ÷õ óß á ôïõ ðñþ ôïõ ðá ãêü óìé ïõ ðü ëå ìïõ.Öé ëü óï öïé, óõã ãñá öåßò, êáë ëé ôÝ÷ íåò áéó èÜ íï íôáíÞäç, ìå ôçí åõ áéó èç óß á ôçò øõ ÷Þò ôïõò, ôçí ç ÷þ ôùíðñþ ôùí õ ðü ãåé ùí êëï íé óìþí ðïõ ðñï á íÝ êñïõ áí ôçíáí èñþ ðé íç êá ôá óôñï öÞ”.ÌÜ ñé ï Íôå Ìé êÝ ëé, Ïé ðñù ôï ðï ñß åò ôçò ÔÝ÷ íçò ôïõ20ïý áé þ íá, Á èÞ íá,÷.÷ óåë. 72-73 ìåô. ËÝ íá Ðá ðá ìáô -èå Ü êç.áë ëá ãÞò ðïõ ðñï êá ëïý óå óôéò êïé íù íé êÝò äï ìÝòêáé óôç æù Þ ç å íôá ôé êï ðïß ç óç ôçò ðá ñá ãù ãÞò, êáéÜñ ÷é óáí íá äç ìé ïõñ ãïý íôáé ôá äé Ü öï ñá êé íÞ ìá ôáôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò ðñù ôï ðï ñß áò, ðïõ óêü ðåõ áíóôçí áë ëá ãÞ ôùí óôü ÷ùí ôçò ôÝ÷ íçò. Óé ãÜ - óé ãÜ ïéêáë ëé ôÝ÷ íåò ðñï óðÜ èç óáí íá ìå ôá öÝ ñïõí ìå ðá -ñïñ ìç ôé êü Þ êáé ìå å ðé èå ôé êü ôñü ðï ôç ó÷Ý óç ôçòðñáã ìá ôé êü ôç ôáò êáé ôïõ á ôü ìïõ. Óôçí ðñï óðÜ èåé -Ü ôïõò íá å ðé êïé íù íÞ óïõí ìÝ óá á ðü ôçí ôÝ÷ íç êáéíá ìå ôá öÝ ñïõí ôçí á íá æÞ ôç óç ôçò á ëÞ èåé áò óôáÝñ ãá ôïõò ðåé ñá ìá ôß óôç êáí ìå ôçí Ý êñç îç ôïõ÷ñþ ìá ôïò (Öù âé óìüò) êáé ìå ôç äý íá ìç ôçò Ýê öñá -óçò (Åî ðñå óé ï íé óìüò), ìå ôçí á íá æÞ ôç óç ôçò óõí -èå ôé êÞò ôÜ îçò ðÝ ñá á ðü ôçí á íá ðá ñá óôá ôé êÞ ðé -óôü ôç ôá (Êõ âé óìüò), ìå ôçí å ëåõ èå ñß á ôïõ êáë ëé -ôÝ÷ íç íá õé ï èå ôÞ óåé ìé á å íôå ëþò ðñï óù ðé êÞ ãñá öÞêáé ôï äé êáß ù ìá íá á íá êá ëý ðôåé ìïñ öÝò, ðïõ, á ðï -äå óìåõ ìÝ íåò á ðü ôçí á íá ðá ñÜ óôá óç, íá á ðåõ èý -íï íôáé óôï íïõ êáé óôç öá íôá óß á ôïõ èå á ôÞ (Á öáß -ñå óç).Ãé á ôçí é óôï ñß á ôçò Ìï íôÝñ íáò ÔÝ÷ íçò ðñÝ ðåéðñþ ôá á ðü ü ëá íá êá ôá íï Þ óïõ ìå ü ôé ï êáë ëé ôÝ÷ íçòôïõ 20ïý áé þ íá ôåß íåé ü ëï êáé ðå ñéó óü ôå ñï ðñïò ôïëé ãü ôå ñï ðñï öá íÝò, ðñïò ôï ëé ãü ôå ñï åõ äé Ü êñé ôï.Á íá ôñÝ ÷ï íôáò ãé á ðñü ôõ ðá ü ÷é ðé á óôç äõ ôé êÞ ôÝ -÷íç áë ëÜ óôçí ðñù ôü ãï íç Þ óôçí á íå ðé ôÞ äåõ ôçôÝ÷ íç ôùí ðáé äé þí, á íá æç ôÜ äõ íá ôü ôå ñåò óõ ãêé íÞ -óåéò êáé íÝ ïõò ôñü ðïõò Ýê öñá óçò, Ý îù á ðü ôéòóôá èå ñÝò á îß åò êáé ôá äå äï ìÝ íá ôïõ åõ ñù ðáúêïýäõ ôé êïý ðï ëé ôé óìïý. Äåí åß íáé åý êï ëï ãé á Ý íá æù -ãñÜ öï íá á ðï ðïé ç èåß ôç ó÷å äé á óôé êÞ ôïõ äåé íü ôç -ôá Þ íá á íôé óôá èåß óôçí å ðé èõ ìß á íá æù ãñá öß óåé ôáðñÜã ìá ôá “ü ìïñ öá”. Ç ðå ñß ðôù óç ôïõ Ðé êÜ óï,åíüò æù ãñÜ öïõ ðïõ á ðü ðáé äß ìðï ñïý óå ìå ìå ãÜ -ëç åõ ÷Ý ñåé á íá æù ãñá öß æåé ï ôé äÞ ðï ôå, åß íáé ÷á ñá -êôç ñé óôé êÞ : á íá æÞ ôç óå óôçí á öñé êá íé êÞ ôÝ÷ íç ôçó÷å äé á óôé êÞ ôñá ÷ý ôç ôá, á öáß ñå óå á ðü ôç æù ãñá öé -êÞ ôïõ êÜ èå ß÷ íïò óõ íáéó èç ìá ôé óìïý, þ óðïõ Ý öôá -óå óôïí Êõ âé óìü, Ý íáí ôñü ðï Ýê öñá óçò ðïõ, óáíï ðôé êüò ãñß öïò, á íá ðá ñé óôÜ ôá ðñÜã ìá ôá óðá óìÝ -íá óå ÷ß ëé á êïì ìÜ ôé á.Åß íáé óç ìá íôé êü íá ãß íåé á íôé ëç ðôü ü ôé ï êáë ëé -ôÝ÷ íçò êÜ íåé óõ íåé äç ôÝò å ðé ëï ãÝò êáé åß íáé Ý íáò Üí -


èñù ðïò ðïõ îÝ ñåé êá ëÜ ôç äïõ ëåé Ü ôïõ. ÌÝ óá á ðüáõ ôÞí åê öñÜ æåé ôéò á íç óõ ÷ß åò, ôéò ðñïó äï êß åò êáéôéò åë ðß äåò, èÝ ôåé å ñù ôÞ ìá ôá êáé á íá ðôýó óåé ôïõòðñï âëç ìá ôé óìïýò ðïõ á íôé ëáì âÜ íå ôáé ùò äÝ êôçòôïõ åõ ñý ôå ñïõ êïé íù íé êïý óõ íü ëïõ óôï ï ðïß ï á íÞ -êåé. Ãé á íá êá ôá íï Þ óïõ ìå ôç Ìï íôÝñ íá ÔÝ÷ íç, ðñÝ -ðåé íá å ìðé óôåõ ôïý ìå ôïí êáë ëé ôÝ÷ íç êáé íá á öÞ -óïõ ìå íá ìáò äåß îåé ôá ðñÜã ìá ôá ìå ôï äé êü ôïõôñü ðï.Óôçí ¸ê èå óç ôïõ Ðá ñé óé ïý, ôï Öèé íü ðù ñï ôïõ1905, óå ìé á á ðü ôéò áß èïõ óåò åê èÝ ôåé ìé á ï ìÜ äáðñù ôï åì öá íé æü ìå íùí æù ãñÜ öùí. Á íÜ ìå óÜ ôïõò åß -íáé ï Ìá ôßò (Á. Ìát isse), o Íôå ñáßí (A.Derain) êáéÜë ëïé. Ôá Ýñ ãá ôïõò åß íáé Ý íá ÷ñù ìá ôé êü ðõ ñï ôÝ÷ -íç ìá êáé ü ëá ìá æß ìïé Ü æïõí ìå ìé á ëá ìðå ñÞ ðñü -êëç óç á ðÝ íá íôé óå ü,ôé Þ ôáí á êü ìç êá ôå óôç ìÝ íïóôçí ôÝ÷ íç.Ôïí Ï êôþ âñé ï ôïõ 1903, ìå ôÜ ôçí åß äç óç ôïõ èá íÜ -ôïõ ôïõ Ãêù ãêÝí, ï æù ãñÜ öïò Ìù ñßò Íôå íß äç ìï óß åõ -óå Ý íá Üñ èñï ìå ôßô ëï : “Ç å ðß äñá óç ôïõ Ðùë Ãêù -ãêÝí “. Ó’áõ ôü ôï Üñ èñï, á íÜ ìå óá óô’ Üë ëá,Ý ãñá öåüôé ôï 1888, ï Ãêù ãêÝí, êá èþò êá èï äç ãïý óå ôï öù -âé óôÞ æù ãñÜ öï Óå ñõ æé Ý íá æù ãñá öß óåé Ý íá ôìÞ ìá ôïõÄÜ óïõò ôçò Á ãÜ ðçò (Âïi s d’ Amour) ðÜ íù óôï êïõ ôßôùí ðïý ñùí ôïõ - ôï Ýñ ãï áõ ôü óõì âï ëé êÜ èá ï íï ìá -óôåß áñ ãü ôå ñá “Ôï Öõ ëá êôü” - Ý ëå ãå: “...ðþò âëÝ ðå ôåáõ ôü ôï äÝ íôñï; ÐñÜ óé íï; Å, ëïé ðüí, íá âÜ ëå ôå ðñÜ -óé íï, ôï ù ñáé ü ôå ñï ðñÜ óé íï ôçò ðá ëÝ ôáò óáò. Êáé áõ -ôÞ ôç óêé Ü; ÌÜë ëïí ìðëå; Ìç äé óôÜ óå ôå ëïé ðüí íá ôçæù ãñá öß óå ôå ìå ôï ðé ï Ý íôï íï ìðëå...” ´Å ôóé, “óõ íå ÷ß -æåé ï Íôå íß, ìÜ èá ìå ü ôé êÜ èå Ýñ ãï åß íáé ìé á ìå ôá ôü ðé -óç… ôï å ìðíåõ óìÝ íï é óï äý íá ìï ìé áò óõ ãêé íç óé á êÞòå íôý ðù óçò...Á ðå ëåõ èå ñù èÞ êá ìå á ðü ü ëá ôá å ìðü äé áðïõ äç ìé ïõñ ãïý óå ç é äÝ á ôçò á íôé ãñá öÞò...Áí Þ ôáí å -ðé ôñå ðôü íá æù ãñá öß óïõ ìå ìå âåñ ìé ãé üí å êåß íï ôï äÝ -íôñï, ðïõ ìé á óôéã ìÞ ìáò öÜ íç êå ü ôé åß ÷å æù ç ñÞ êüê -êé íç á ðü ÷ñù óç, ãé á ôß íá ìçí åñ ìç íåý óïõ ìå ìå êÜ ðïéáõ ðåñ âï ëÞ, ôéò å íôõ ðþ óåéò ðïõ äé êáé þ íïõí ôéò ðïé ç ôé -êÝò ìå ôá öï ñÝò;”Ìáñéï Íôå ÌéêÝëé, Ïé ðñùôïðïñßåò ôçò ôÝ÷íçò ôïõåéêïóôïý áéþíá, ÁèÞíá, 1983, óåë. 76Óôçí ß äé á áß èïõ óá, Ý íá êëá óé êïý ý öïõò ãëõ ðôü,ìå ìé á åõ áéó èç óß á ðïõ èý ìé æå ôï ãëý ðôç ôçò Á íá -ãÝí íç óçò Íôï íá ôÝë ëï, êÜ íåé ôïí êñé ôé êü Ë. Âù îÝëíá á íá öù íÞ óåé “ï Íôï íá ôÝë ëï á íÜ ìå óá óôá èç ñß á(fauves=èç ñß á)”. ¸ ôóé å ðé êñÜ ôç óå ï ü ñïò “Öù âé -óìüò ”.Ïé Öùâ á íôé ôÜ ÷èç êáí óôçí é ìðñå óé ï íé óôé êÞ æù -ãñá öé êÞ ôïõ óôéã ìé áß ïõ êáé ôïõ ðá ñï äé êïý êáéóôñÜ öç êáí ðñïò ìé á æù ãñá öé êÞ ðïõ á ðï äß äåé ü,ôéìÝ íåé óôá èå ñü êáé á íáë ëïß ù ôï óôç öý óç, á ðå ëåõ -èå ñþ íï íôáò ôï ÷ñþ ìá á ðü ôçí ðé óôÞ á ðü äï óÞ ôçò(ôá äÝ íôñá ìðï ñåß íá åß íáé êüê êé íá êáé ç èÜ ëáó óáêß ôñé íç), ìå ìé á å ëåõ èå ñß á ü ìùò ðïõ äåí åß íáé ïý ôåÜ íáñ ÷ç ïý ôå á öå ëÞò. Á íôß èå ôá, åß íáé ðå ðïß èç óÞôïõò ü ôé ïé æù ãñÜ öïé ðñï âáß íïõí óå íå ù ôå ñé -óìïýò, ü ôáí Ý ÷ïõí ðëÞ ñç óõ íåß äç óç ôùí ìÝ óùíôçò äïõ ëåé Üò ôïõò (ó÷Ý äé ï, ÷ñþ ìá) êáé ü ôáí Ý ÷ïõíäïõ ëÝ øåé ðï ëý ãé á íá ìÜ èïõí ôçí ôå÷ íé êÞ ôïõò. Ïðå ñé ï ñé óìüò ôçò ìïñ öÞò óôï ïõ óé þ äåò Ý ÷åé óôü ÷ïôçí åê öñá óôé êü ôç ôá, ü ÷é ôçí ðé óôÞ á íá ðá ñÜ óôá óç.Å êåß íï ðïõ ï äÞ ãç óå ôïõò íÝ ïõò æù ãñÜ öïõò êáéãëý ðôåò íá äé áñ ñÞ îïõí êÜ èå äå óìü ìå ôïõò êá íü -íåò ôçò Äõ ôé êÞò ÔÝ÷ íçò Þ ôáí ç á íá êÜ ëõ øç ôçò ôÝ -÷íçò ôùí “ðñù ôü ãï íùí ” ëá þí óôéò á ðïé êß åò ôçòÙêå á íß áò êáé ôçò Á öñé êÞò. ¹ ôáí ç ðñþ ôç öï ñÜðïõ ç ôÝ÷ íç áõ ôÞ äåí á íôé ìå ôù ðß óôç êå ùò å îù ôé êÜðá ñÜ äï îç Þ ùò ôÝ÷ íç ðïõ åß íáé á êü ìá ðáé äé êÞ, áë -ëÜ ùò ìé á ôÝ÷ íç äç ìé ïõñ ãé êÞ, Ü îé á íá å êôé ìç èåß êáéíá á ðï ôé ìç èåß áéó èç ôé êÜ é óü ôé ìá ìå ôçí “Á öñï äß ôçôçò ÌÞ ëïõ”. Áõ ôÞ ç å ðá íå êôß ìç óç ðñï ù èÞ èç êå á -ðü ôïõò ðñù ôï ðü ñïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò ôü óï óôï Ðá ñß -óé ü óï êáé óôç Ãåñ ìá íß á (ÄñÝó äç, Âå ñï ëß íï êáéÌü íá ÷ï) ìå ôÜ ôï 1905.“Ç á êñß âåé á äåí åß íáé ç á ëÞ èåé á” äÞ ëù íå ï Ìá ôßò(Henri-Emile Matisse, 1869-1954), ï óðïõ äáé ü ôå ñïòåê ðñü óù ðïò ôïõ êé íÞ ìá ôïò ôùí Öùâ^ ç Ü ðï øç áõôÞ,äé á ôõ ðù ìÝ íç ãé á ðñþ ôç öï ñÜ Ý ôóé îå êÜ èá ñá, õ ðÞñ -îå êáé ç èÝ óç ï ëü êëç ñçò ôçò ìï íôÝñ íáò ôÝ÷ íçò.261


Åéê. 1. Á. Íôå ñÝí (Á. Derain, 1880-1954), Ðñï óù -ðï ãñá öß á ôïõ Á. Ìá ôßò, ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ,Ëïí äß íï, ÔÝéô ÃêÜ ëå ñé.Ç å ëåý èå ñç êáé ÷á ñïý ìå íç ÷ñÞ óç ôïõ ÷ñþ ìá ôïòóôçí ðñï óù ðï ãñá öß á å íüò öþâ á ðü Ý íáí Üë ëïäåß÷ íåé ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôï ÷ñù ìá ôé êü ðëïý ôï êáéôï å ëåý èå ñï ðíåý ìá ìå ôï ï ðïß ï äç ìé ïýñ ãç óáí ïéæù ãñÜ öïé ôïõ êé íÞ ìá ôïò.Åéê. 2. Á. Ìá ôßò (H. Matisse, 1869-1954), “Ï ×ï -ñüò” (1910-1911), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 2,60x 3,19 ì., Áã. Ðå ôñïý ðï ëç, Åñ ìé ôÜæ.Ôï Ýñ ãï äåß÷ íåé ìïñ öÝò ðïõ ÷ï ñåý ïõí óå ó÷Þ -ìá êý êëïõ. Ôï öü íôï, Ý íôï íá ÷ñù ìá ôé óìÝ íï êáéáðëï ðïé ç ìÝ íï, á íá äåé êíý åé ôéò ìïñ öÝò, ðïõ ðá ñá -ðÝ ìðïõí ùò ðñïò ôç äé Ü èå óç óôïõò ôáúôé íïýò ðß -íá êåò ôïõ Ãêù ãêÝí. “Ç óýí èå óç åß íáé ç ôÝ÷ íç ôïõíá ôá êôï ðïé åßò ìå äé á êï óìç ôé êü ôñü ðï ôá äé Ü öï -ñá óôïé ÷åß á ðïõ Ý ÷åé óôç äé Ü èå óÞ ôïõ Ý íáò æù -ãñÜ öïò, ãé á íá åê öñÜ óåé ôá áéó èÞ ìá ôÜ ôïõ”, Ý ëå -ãå ï Ìá ôßò. Ï åí èïõ óé þ äçò áõ èïñ ìç ôé óìüò óôïÝñ ãï ôïõ Ìá ôßò åß íáé öáé íï ìå íé êÜ å ðé öá íåé á êüò.Óôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá ôï Ýñ ãï ôïõ åß íáé ðñïúüí ìá -êñÜò óðïõ äÞò, á íá æÞ ôç óçò êáé å ðå îåñ ãá óß áò.262


ÁÍÁÆÇÔÙÍÔÁÓ ÍÅÁ ÐÑÏÔÕÐÁÇ ðñù ôü ãï íç ôÝ÷ íç Þ ôáí ãíù óôÞ Þ äç á -ðü êáé ñü óôçí Åõ ñþ ðç, ü ìùò ìü íï ìå ôÜ ôï1900 ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò Üñ ÷é óáí íá å ðé óêÝ ðôï -íôáé ôá å èíï ëï ãé êÜ ìïõ óåß á êáé íá ãß íï íôáéïé ß äé ïé óõë ëÝ êôåò áõ ôþí ôùí åé óá ãü ìå íùíÝñ ãùí. Ç å ðéñ ñï Þ ôçò “íÝ ãñé êçò ôÝ÷ íçò ” óôçóýã ÷ñï íç æù ãñá öé êÞ êáé óôç óýã ÷ñï íçãëõ ðôé êÞ Üñ ÷é óå íá ãß íå ôáé åì öá íÞò óôï Ðá -ñß óé ìå ôÜ ôï 1907, å íþ óôï Âå ñï ëß íï, óôçÄñÝó äç êáé óôï Ëïí äß íï ìå ôÜ ôï 1911. Ãý -ñù óôï 1920 åß ÷å á ðëù èåß ðá íôïý, êáé ìå -ôÜ ôï 1930 ç ôÝ÷ íç ôçò Ù êå á íß áò, ôçò Éí äß -áò êáé ôùí Å óêé ìþ ùí Ý ãé íå ç êý ñé á ðç ãÞÝìðíåõ óçò ôùí óïõ ñå á ëé óôþí.Ïé ðñþ ôïé êáë ëé ôÝ÷ íåò ðïõ ìå ëÝ ôç óáíôçí ôÝ÷ íç ôçò Ù êå á íß áò êáé ôçò Á öñé êÞò Þ -ôáí êõ ñß ùò æù ãñÜ öïé: Ìá ôßò, Ðé êÜ óï, Íôå -ñÝí, Êßñ ÷íåñ. ¹ äç ï Ãêù ãêÝí åß ÷å åê èÝ óåéôï 1906 óôï Ðá ñß óé, óôçí á íá äñï ìé êÞ ôïõÝê èå óç óôï Óá ëüí ôïõ Öèé íï ðþ ñïõ, ôï Ýñ -ãï “´Ï âé ñé”, á ðï äåé êíý ï íôáò ü ôé õ ðÞñ ÷áíåíáë ëá êôé êÝò ëý óåéò óôïõò á êá äç ìáúêïýòêá íü íåò ôçò ãëõ ðôé êÞò, êáé áõ ôÝò ðñï Ýñ ÷ï -íôáí á ðü å îù åõ ñù ðáúêïýò ðï ëé ôé óìïýò.Ïé åî ðñå óé ï íé óôÝò ãï ç ôåý ôç êáí á ðü ôçíôÝ÷ íç ôùí Íü ôé ùí Èá ëáó óþí êáé õé ï èÝ ôç -óáí Ý íá ðñü ãñáì ìá ãé á íá å ëåõ èå ñþ óïõíôçí ôÝ÷ íç ôïõò á ðü ôïõò ðá ñá äï óé á êïýò êá -íü íåò. Ãé’ áõ ôïýò ïé ìïñ öÝò ôçò ôÝ÷ íçò ôùíðñù ôü ãï íùí ëá þí Þ ôáí ôñü ðïò Ýê öñá óçòáéó èç óé á êþí êáé ìá æß á èþ ùí õ ðÜñ îå ùíüðùò ôùí ðñù ôï ðëÜ óôùí óôçí Å äÝì. Ç ðñù -ôü ãï íç ôÝ÷ íç Ý äé íå á êü ìá ìé á å ðé âå âáß ù óçãé á ôçí áõ ôï íï ìß á ôçò åé êü íáò, êÜ ôé ðïõ åß -÷å Þ äç ðñï âÜ ëåé ï Óå æÜí. Ï Ðé êÜ óï ðÞ ãåáêü ìá ðá ñá ðÝ ñá, âëÝ ðï íôáò ôï Ýñ ãï ôÝ÷ íçòü ÷é ùò á íá ðá ñÜ óôá óç Þ äé á êü óìç óç áë ëÜùò ìé á ìá ãé êÞ á íôßñ ñï ðç äý íá ìç á íå îÜñ ôç -ôç á ðü ôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá.Åéê. 3. ÌÜ óêá á ðü ôçí Á êôÞ ôïõÅ ëå öá íôï óôïý, îý ëï êáéßíåò.Åéê. 5. ÌðÜí ãêïõ á ìÜ -óêá á ðü ôï Êá -ìå ñïýí, îý ëï.Åéê. 4.Ð Ãêï ãêÝí (PaulGauguin,1848-1903), ´Ï âé ñé, “Ç¢ ãñé á Ãõ íáß êá “ (1891-1893), áì ìü ëé èïò, Éäé -ù ôé êÞ Óõë ëï ãÞ.263


6Åéê. 6. Å.Ìïõí ê (E. Munch, 1863-1944), “Á ãù íß á” (1894), ëÜ -äé óå ìïõ óá ìÜ, ¼ó ëï, Ìïõ óåß ï Ìïõí ê.Êý ñé ïò ðñï Üã ãå ëïò ôïõ Åî ðñå óé ï íé óìüý áë ëÜ êáé åê ðñü óù -ðüò ôïõ, ðñï âÜë ëåé óôï Ýñ ãï ôïõ ôï õ ðáñ îé á êü äñÜ ìá ôïõáí èñþ ðïõ, ü ðïõ ç ìü íç âå âáé ü ôç ôá åß íáé ç á ãù íß á êáé ï èÜ -íá ôïò. Ç ìïñ öÞ ðïõ öù íÜ æåé ðñï âÜë ëåé óå Ý íáí á ðåé ëç ôé êüïõ ñá íü êáé ãß íå ôáé åé êü íá å íüò å öé Üë ôç, ðïõ ôá ëü ãé á äå èáìðï ñïý óáí íá ôïí ðå ñé ãñÜ øïõí.Åéê. 7. ¸í óïñ (J. Ensor, 1860-1949), “Ï èÜ íá ôïò êáé ïé ìÜ -óêåò”, Ëé Ý ãç, Ìïõ óåß ï Êá ëþí Ôå÷ íþí.Ï ÂÝë ãïò æù ãñÜ öïò ÷ñç óé ìï ðïé åß óôç âá óé êÞ èå ìá ôï ëï ãß áôïõ óýì âï ëá ü ðùò ìÜ óêåò, óêå ëå ôïýò, ìïñ öÝò äáé ìï íé êÝò,ìå ôá ï ðïß á õ ðáé íßó óå ôáé êáé óáñ êÜ æåé ôçí õ ðï êñé ôé êÞ áí èñþ -ðé íç êïé íù íß á. Ç ðé íå ëé Ü ôïõ åß íáé “ðá óôþ äçò êáé ðõ êíÞ”. Ïéôü íïé âß áé ïé. Ïé ìÜ óêåò åß íáé óýì âï ëá å íüò êü óìïõ ðïõ õ -ðï êñß íå ôáé êáé á ðï öåý ãåé íá äåé ôï ðá ñÜ ëï ãï ôçò êá èç ìå ñé -íÞò æù Þò.Åéê. 8. Åñ íóô ÌðÜñ ëá÷ ( E. Barlach, 1870-1938), “¢ã ãå ëïò”,Ìíç ìåß ï ãé á ôïõò íå êñïýò ôïõ ðï ëÝ ìïõ óôï Gustrow(1927), ìðñïý íôæïò.Ï ÌðÜñ ëá÷, á íá æç ôþ íôáò ðß óù á ðü ôá öáé íü ìå íá ôçí á ëç -èé íÞ ïõ óß á ôïõ áí èñþ ðïõ, óõí äý á óå ôï ðÜ èïò êáé ôçí ôñá -ãù äß á óå Ý íáí êïé íù íé êÜ óõ íåé äç ôï ðïé ç ìÝ íï Åî ðñå óé ï íé óìü.Ôï ãëõ ðôü, ìå ãù íé þ äç êáé óôå ñå ï ìå ôñé êÞ ó÷ç ìá ôï ðïß ç óç,ìáñ ôõ ñåß ôç ãíþ óç ôçò ãëõ ðôé êÞò ôïõ îý ëïõ. Ïé öõ óé êÝò öüñ -ìåò á ðï äß äï íôáé ùò óõ ìðá ãåßò ìÜ æåò, ìå Ý íá óõ ãêñá ôç ìÝ -íï óôé ëé æÜ ñé óìá.ÅîðñåóéïíéóìüòÔçí ß äé á ÷ñï íé Ü ðïõ ïé Öùâ åì öá íß óôç êáí óôïÐá ñß óé, ôï 1905, óôç ÄñÝó äç ìé á ìé êñÞ ï ìÜ äá æù -ãñÜ öùí êáé óðïõ äá óôþí ôçò Áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ß äñõ -óå ôï êß íç ìá “Ç ÃÝ öõ ñá”, (Die Brucke). Ôï ï íü ìá -óáí Ý ôóé, ãé á ôß Þ èå ëáí íá ëåé ôïõñ ãÞ óåé ùò ãÝ öõ ñáðïõ èá Ý íù íå ü ëá ôá “å ðá íá óôá ôé êÜ êáé á íÞ óõ ÷áóôïé ÷åß á”, ôá ï ðïß á èá ìïé ñÜ æï íôáí ìá æß ôïõò ôçíå íá íôß ù óÞ ôïõò óôïí “å ðé öá íåé á êü É ìðñå óé ï íé óìü”,ü ðùò ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïí ï íü ìá æáí.Åì öá íß óôç êå ëïé ðüí ç ï ìÜ äá ùò á íá ôñï ðÞ ôïõÉ ìðñå óé ï íé óìïý êáé ìå ôçí ôÝ÷ íç ôçò á íá æÞ ôç óå ü÷éôçí å îù ôå ñé êÞ á ëÞ èåé á ôùí ðñáã ìÜ ôùí áë ëÜ ôçí å -óù ôå ñé êÞ. Áõ ôü ðïõ å ðé äß ù îáí ïé æù ãñÜ öïé ôïõ Åî -ðñå óé ï íé óìïý Þ ôáí ç Ü ìå óç êáé áõ èüñ ìç ôç Ýê öñá -óç ôïõ å óù ôå ñé êïý âé þ ìá ôïò. Ãé’ áõ ôü, Ý ëå ãáí,Ýðñå ðå íá å ðé óôñÝ øïõí óôç ãÝ íå óç ôçò êáë ëé ôå÷ íé -êÞò äç ìé ïõñ ãß áò ìå ìé á ãñá öÞ ðñù ôü ãï íç, óáí íá264ìçí åß ÷áí ðï ôÝ îá íÜ ó÷å äé Ü óåé. Ç á äñü ôç ôá ôçòãñá öÞò âñÞ êå óôçí îõ ëï ãñá öß á ôçí êá ëý ôå ñç Ýê -öñá óÞ ôçò. Óôç æù ãñá öé êÞ åê öñÜ óôç êå ìå Ý íôï íá÷ñþ ìá ôá êáé ôï íé óìÝ íá ðå ñé ãñÜì ìá ôá, ðïõ äé á -óôñå âëþ íïõí ðïë ëÝò öï ñÝò ôç ìïñ öÞ êáé öôÜ íïõíìÝ ÷ñé ôçí ðá ñá ìüñ öù óç.H ï ìÜ äá “Ç ÃÝ öõ ñá” äé á ëý èç êå ôï 1913, ü ôáíðé á ç êáé íïý ñé á ï ìÜ äá “Ãá ëÜ æé ïò Êá âá ëÜ ñçò ” åß ÷åóôñá öåß ðñïò ôçí á íåé êï íé êÞ á íá ðá ñÜ óôá óç.Ðñï Üã ãå ëïé ôïõ Åî ðñå óé ï íé óìïý èå ù ñïý íôáé ïÂáí Ãêï ãê, ãé á ôçí Ý íôá óç óôï ÷ñþ ìá êáé óôï ó÷Ý -äé ï, ï ÂÝë ãïò æù ãñÜ öïò ´Åí óïñ, ãé á ôá ãå ìÜ ôá åöé -áë ôé êÜ ðñü óù ðá Ýñ ãá ôïõ êáé ï Íïñ âç ãüò Ìïõí ê,ãé á ôç âá èé Ü õ ðáñ îé á êÞ á ãù íß á ðïõ äé á ðü ôé óå ôéòìïñ öÝò ôïõ. Ðç ãÞ Ý ìðíåõ óçò ôùí åî ðñå óé ï íé óôþíÞ ôáí ç á öñé êá íé êÞ êáé ç ðñù ôü ãï íç ôÝ÷ íç, ãé á ôïôñá ÷ý êáé óõ ìðõ êíù ìÝ íï ðå ñß ãñáì ìá ôùí ìïñ öþíôïõò.


78265


9Åéê. 9. Êáß ôå Êüë âéô ò (K. Kollwitz, 1867-1945), Áõ ôï ðñï óù -ðï ãñá öß á (1926-1936), ìðñïý íôæïò.Ôá èÝ ìá ôá ðïõ ðñáã ìá ôåý èç êå ç Êüë âéô ò åß íáé ç á èëé ü ôç ôáôùí á íÝñ ãùí, ôùí åñ ãá ôþí, ï ðü íïò ôùí ìá íÜ äùí ðïõ Ý ÷á -óáí ôá ðáé äé Ü ôïõò óôïí ðü ëå ìï. Ï ÷á ìüò ôïõ ãé ïõ ôçò ãëý -ðôñé áò óôïí ðü ëå ìï ôç äß äá îå Ü ìå óá ôïí áí èñþ ðé íï ðü íï.Óôï Ýñ ãï ôçò öáß íå ôáé íá óõ ìðõ êíþ íï íôáé ï ðñï óù ðé êüò êáéï ðá íáí èñþ ðé íïò ðü íïò, áë ëÜ êáé ç äý íá ìç íá ôïí õ ðï ìÝ -íåé.Åéê. 10. Êßñ ÷íåñ (E. Kirchner, 1880-1938), Ðñï óù ðï ãñá öß áôïõ ×. Âáí Íôå ÂÝë íôå (1917), îõ ëï ãñá öß á*, Ìü íá -÷ï, Êñá ôé êÞ Ó÷ï ëÞ Ãñá öé êþí Ôå÷ íþí.Ïé æù ãñÜ öïé ôçò “ÃÝ öõ ñáò” á îé ï ðïß ç óáí ôçí îõ ëï ãñá öß á,ãéá ôß ìå áõ ôü ôï ìÝ óï ìðï ñïý óáí íá á ðï äþ óïõí ôï á äñü êáéôï á êá ôÝñ ãá óôï ôçò ìïñ öÞò ðïõ å ðå äß ù êáí, å íþ ôï Ýñ ãï ãé -íü ôáí “äç ìï êñá ôé êü ôå ñï”, á öïý ç äõ íá ôü ôç ôá á íá ðá ñá ãù ãÞòôïõ ôï Ý êá íå ðñï óé ôü óå ðå ñéó óü ôå ñï êü óìï. Óýì öù íá ìå ôïìá íé öÝ óôï ôïõò, ç ôÝ÷ íç åß íáé ÷åé ñù íá êôé êÞ äïõ ëåé Ü, õ ðü èå -óç ôïõ ÷å ñé ïý, êáé ï æù ãñÜ öïò, ãé á íá îá íá âñåß ôéò ÷á ìÝ -íåò á îß åò ôçò æù ãñá öé êÞò ôïõ, ðñÝ ðåé íá ãõ ñß óåé ðß óù óôçíáñ ÷Þ, óôï á êá ôÝñ ãá óôï, óôï á äñü ôùí ìïñ öþí, “óáí íá ìçíÞ îå ñå ðï ôÝ íá æù ãñá öß æåé”.10266Ï ÃáëÜæéïò ÊáâáëÜñçò ( Der Blaue Reiter)Ôçí ß äé á å ðï ÷Þ ðïõ óôï Ðá ñß óé êá èé å ñù íü ôáí ï Êõ -âé óìüò, óôï Ìü íá ÷ï ï Âá óß ëé Êá íôßí óêõ (VassilyKandinsky, 1866-1944) ß äñõ å ôï “Ãá ëÜ æé ï Êá âá ëÜ -ñç”. Ìá æß ôïõ ïé æù ãñÜ öïé Öñáí ò Ìáñ ê (Franz Ìár -c,1880-1916) êáé ï Á. ÌÜ êå (August Macke,1887-1914). Ç å ðé íü ç óç ôïõ ï íü ìá ôïò Þ ôáí ôïõ ß äé ïõ ôïõÊá íôßí óêõ, ðïõ á ãá ðïý óå é äé áß ôå ñá ôï ãá ëÜ æé ï÷ñþ ìá, êáé ôïõ Ìáñ ê, ðïõ ÷ñç óé ìï ðïé ïý óå óõ÷ íÜôï Ü ëï ãï ùò èÝ ìá óôç æù ãñá öé êÞ ôïõ.Tï êß íç ìá áñ íÞ èç êå êÜ èå á íá ðá ñá óôá ôé êü Þïñ èï ëï ãé óôé êü óôïé ÷åß ï óôçí ôÝ÷ íç. H ôÝ÷ íç Ý ðñå -ðå íá ðç ãÜ æåé á ðü ôçí êá èá ñÞ ðíåõ ìá ôé êü ôç ôá êáéíá ãåí íé Ý ôáé á ðü ôçí å óù ôå ñé êÞ ðá ñüñ ìç óç ôïõäç ìé ïõñ ãïý. Á íôé ôÜ ÷èç êå óôïí Êõ âé óìü, ôïõ ï ðïß -ïõ, å íþ å íÝ êñé íå ôçí á íá íå ù ôé êÞ äñÜ óç, áì öé óâç -ôïý óå ôïí ïñ èï ëï ãé óìü êáé ôïõò ñå á ëé óôé êïýòõðáé íéã ìïýò.Ç ï ìÜ äá å îÝ äù óå ôï 1912 ôï Áë ìá íÜê ôïõ Ãá ëÜ -æé ïõ Êá âá ëÜ ñç, ðå ñé ï äé êü ìå ôï ï ðïß ï óõ íåñ ãÜ óôç -êáí ðïë ëÝò óýã ÷ñï íåò ðñï óù ðé êü ôç ôåò, ìå ôá îýôùí ï ðïß ùí êáé ï é óôï ñé êüò Íü ñé ãêåñ - ðïõ åß íáé êáé


Åéê. 11. Ö. Ìáñ ê ( F. Marc 1880-1916), Ìðëå ¢ ëï ãá (1911), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 1,12 x 84,5 ì., Ìü íá ÷ï, Êñá ôé êÞ Âé âëé ï èÞ -êç.Óôéò ðå ñéó óü ôå ñåò óõí èÝ óåéò ôïõ Öñáí ò Ìáñ ê á ðåé êï íß æï íôáé æþ á, ãé á ôß ôñÝ öåé ãé’ áõ ôÜ é äé áß ôå ñç á ãÜ ðç êáé ôá èå ù ñåß ï ìïñ -öü ôå ñá á ðü ôïí Üí èñù ðï êáé á ðá ñáß ôç ôïõò äé Ü ìå óïõò óôç ó÷Ý óç ôïõ ìå ôç öý óç.èå ù ñç ôé êüò õ ðï óôç ñé ÷ôÞò ôçò ï ìÜ äáò - ï áñ ÷é ôÝ -êôï íáò ÌÝ íôåë óïí êáé äé Ü öï ñïé æù ãñÜ öïé. Óôï ðå -ñé ï äé êü óõ íõ ðÞñ ÷áí èÝ ìá ôá óýã ÷ñï íçò, ëáúêÞò,ðñù ôü ãï íçò êáé ðáé äé êÞò ôÝ÷ íçò. ÐÜ íôï ôå ü ìùò çêå íôñé êÞ é äÝ á á öï ñïý óå óôç íï ç ôé êÞ óýë ëç øç ìÝ -óù ôçò á öç ñç ìÝ íçò öüñ ìáò, ðïõ ôï íß æåé ôéò óõì -âï ëé êÝò êáé øõ ÷ï ëï ãé êÝò ðëåõ ñÝò ôïõ ÷ñþ ìá ôïòêáé ôçò ãñáì ìÞò.¼ ôáí ìé ëÜ ìå ãé á á öç ñç ìÝ íç æù ãñá öé êÞ (=á öáé ñþáðü ôç æù ãñá öé êÞ ôá ðñÜã ìá ôá êáé êñá ôþ ôá ðñù -ôáñ ÷é êÜ ôçò óôïé ÷åß á, ðïõ åß íáé ôá ÷ñþ ìá ôá, ôá ó÷Þ -ìá ôá, ïé ãñáì ìÝò), á íá öå ñü ìá óôå ó’ å êåß íç ôç æù -ãñá öé êÞ ðïõ äåí á íá ðá ñé óôÜ ðé óôÜ ôçí ðñáã ìá ôé êü -ôç ôá, ðïõ óõ íåé äç ôÜ áñ íåß ôáé íá á ðåé êï íß æåé óôïé ÷åß áá íá ãíù ñß óé ìá óôï ðå ñé âÜë ëïí.Á íôß èå ôá, äç ìé ïõñ ãåß ï ðôé êÜ é óï äý íá ìá å óù ôå ñé êþíêá ôá óôÜ óå ùí.Ðñï óðá èåß íá ðñï óåã ãß óåé ôï èå á ôÞ Ü ìå óá ìå ôïó÷Þ ìá êáé ôï ÷ñþ ìá.Åéê. 12. Â. Êá íôßí óêõ (W. Kandinskij, 1866-1944), Óýí èå óçÍï 2, ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 0,97 x 1,31 ì., ÍÝ á Õ üñ -êç, Ìïõ óåß ï Ãêïý ãêåí ÷Üéì.Ï Êá íôßí óêõ á ðü ôç ÷ñù ìá ôé êÞ Ý íôá óç ãñÞ ãï ñá ðÝ ñá óå óåìé á æù ãñá öé êÞ óôçí ï ðïß á ïé ÷ñù ìá ôé êÝò êç ëß äåò åß ÷áí ðÜ -ñåé ôç èÝ óç ôùí á íôé êåé ìÝ íùí. Ïé ôßô ëïé ðïõ Üñ ÷é óå íá ÷ñç -óé ìï ðïé åß ãé á ôá Ýñ ãá ôïõ óêü ðé ìá ðá ñÝ ðå ìðáí óôç ìïõ óé êÞ,ç ï ðïß á, ùò ìïñ öÞ ôÝ÷ íçò, åß íáé å êåß íç ðïõ êáô’ å îï ÷Þí äåíå ðé êïé íù íåß ìÝ óù ôïõ ï ñá ôïý êü óìïõ.267


Åéê. 13. Ð. Ðé êÜ óï, “Íå êñÞ öý óç ìå øÜèéíç êáñÝêëá (1912), ëÜ äé êáé ÷áñôß ôáðåôóáñßáò ðïõ ðáñéóôÜíåé øÜèá êáñÝêëáòêïëëçìÝíï óå ìïõ óá ìÜ, ùïåéäÝò, 0,27÷0,35 ì., Ðáñßóé Ìïõóåßï ÐéêÜóï.Ç ÷ñÞ óç ôùí papiers colles (=å ðé êïë ëç ìÝ íá ÷áñ ôé Ü) óôïí Êõ âé óìü, á îé ï ðïé Þ èç êå ðñþ ôá á ðü ôïí Ðé êÜ óï. Ôï å ðé êïë ëç ìÝ íïóôïé ÷åß ï ìðï ñåß íá á íá ðá ñé óôÜ Ý íá á íôé êåß ìå íï Þ ìðï ñåß íá ëåé ôïõñ ãåß ùò äé á êï óìç ôé êü óôïé ÷åß ï ôçò óýí èå óçò. Ôï êï ëÜæ, çåí óù ìÜ ôù óç îÝ íùí ðñïò ôç æù ãñá öé êÞ õ ëé êþí ðÜ íù óôïí ðß íá êá, å ðñü êåé ôï íá åß íáé Ý íá êá ôá ëõ ôé êü ãå ãï íüò ãé á ôçí å îÝ ëé -îç ôçò ìï íôÝñ íáò ôÝ÷ íçò.KõâéóìüòÏ Êõ âé óìüò ãåí íÞ èç êå ìå ôï Ýñ ãï ôïõ Ðé êÜ óï“Äå óðïé íß äåò ôçò Á âé íé üí ”, ðïõ æù ãñÜ öé óå á íÜ ìå -óá óôï 1906 êáé óôï 1907.Á íá æç ôþ íôáò êáé íïý ñé åò ó÷Ý óåéò á íÜ ìå óá óôçíðñáã ìá ôé êü ôç ôá êáé óôçí øåõ äáéó èç ôé êÞ ôçò á íá -ðá ñÜ óôá óç, ïé êõ âé óôÝò æù ãñÜ öïé áñ íïý íôáé íá“å îá ðá ôÞ óïõí ” ôï ìÜ ôé (trompe l’oeil) êáé íá ðá ñïõ -óé Ü óïõí ôá ðñÜã ìá ôá “óáí ðñáã ìá ôé êÜ”. Á öïý çæù ãñá öé êÞ å ðé öÜ íåé á åß íáé äéó äé Ü óôá ôç, êÜ èå øåõ -äáéó èç ôé êÞ ðá ñÜ óôá óç ôïõ âÜ èïõò åß íáé øåõ äÞò.Øåõ äÞò ü ìùò Þ åë ëé ðÞò åß íáé êáé ç ðá ñïõ óß á óçåíüò á íôé êåé ìÝ íïõ ìü íï á ðü ôç ìß á ôïõ ü øç. Ôïáíôé êåß ìå íï Ý ÷åé ôáõ ôü ÷ñï íá ìðñïò, ðß óù, ìÝ óá êáéÝ îù. Ãé’ áõ ôü, ôï á íôé êåß ìå íï óôïí Êõ âé óìü ðá ñïõ -óé Ü æå ôáé á ðü ôéò ðå ñéó óü ôå ñï ÷á ñá êôç ñé óôé êÝòïðôé êÝò ãù íß åò ôïõ êáé á íôé ìå ôù ðß æå ôáé á ðü äé á öï -ñå ôé êÝò ðëåõ ñÝò “óõã ÷ñü íùò ”. Ï èå á ôÞò Ý ÷åé ôçíå íôý ðù óç ü ôé ôï âëÝ ðåé ôçí ß äé á óôéã ìÞ á ðü ðïë ëÝòäé á öï ñå ôé êÝò ü øåéò.Óôçí êõ âé óôé êÞ ðñá êôé êÞ ôï á íôé êåß ìå íï, äé á ëõ -ìÝ íï óôï å ðß ðå äï ôïõ ðß íá êá êáé á íá ëõ ìÝ íï óå ìé -êñÜ ëå ðôü ôá ôá êïì ìÜ ôé á ü ìïé á ìå èñáý óìá ôá êñõ -óôÜë ëïõ, (Á íá ëõ ôé êüò Êõ âé óìüò, 1910-12) å ðé äé þ -êå ôáé íá åì öá íé óôåß ü ðùò åß íáé óôçí ðñáã ìá ôé êü ôç -ôá êáé ü ÷é ü ðùò öáß íå ôáé.Ç åí óù ìÜ ôù óç îÝ íùí ðñïò ôç æù ãñá öé êÞ õ ëé -êþí - ÷áñ ôß ôá ðå ôóá ñß áò, ý öá óìá, å öç ìå ñß äåò,ôñá ðïõ ëü ÷áñ ôá - ìå ôÝ ôñå øå ôçí á íá ðá ñÜ óôá óçôïõ á íôé êåé ìÝ íïõ óå ðá ñÜ óôá óÞ ôïõ. Ôá êïë ëç ìÝ íáðÜ íù óôïí ðß íá êá êïì ìÜ ôé á á ðü ôçí øÜ èá ìé áò êá -ñÝ êëáò äç ëþ íïõí ôçí ß äé á ôçí êá ñÝ êëá, ðïõ îá íá -äç ìé ïõñ ãåß ôáé óôï ìõ á ëü ôïõ èå á ôÞ. Áõ ôÞ ç öÜ óçôïõ Êõ âé óìïý ï íï ìÜ óôç êå Óõí èå ôé êüò Êõ âé óìüò(1912-14).268


Åéê.14. Æ. Ìðñáê (George Braque, 1882-1963), “Âé ï ëß êáé êá íÜ ôá” (1910),ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, Âá óé ëåß á, Ìïõ óåß ï Ìï íôÝñ íáò ÔÝ÷ íçò.Óôïí Êõ âé óìü ïé ìïñ öÝò á íá ëý ï íôáé óå å ðß ðå äá, êá ôá êåñ ìá ôß æï íôáò ôáá íôé êåß ìå íá êáé ôïí ðå ñé âÜë ëï íôá ÷þ ñï. Ôï ÷ñþ ìá, á ðëù ìÝ íï ìå ìé êñÝòðé íå ëé Ýò êáé ðå ñÜ óìá ôá, åß íáé ðå ñé ï ñé óìÝ íï óå þ ÷ñåò êáé ãêñß æá, å íþ äåäé á öï ñï ðïé åß ôáé ôï Ý íá á íôé êåß ìå íï á ðü ôï Üë ëï. Áõ ôü äç ìé ïõñ ãåß Ý íá åß -äïò óýã ÷õ óçò óôçí åé êü íá, ãé á ôß ôá á íôé êåß ìå íá “äå äé á âÜ æï íôáé” á ðü ôïèå á ôÞ, ï ï ðïß ïò äåí ìðï ñåß íá îå ÷ù ñß óåé ôá å ðß ðå äá ðïõ á íÞ êïõí óå êÜ -èå á íôé êåß ìå íï. Ôï ðñü âëç ìá ëý èç êå ìå ôçí ðñïó èÞ êç åé äé êþí óõì âü ëùí -÷á ñá êôç ñé óôé êþí ôïõ êÜ èå á íôé êåé ìÝ íïõ. Óôï Ýñ ãï áõ ôü ôá êëåé äé Ü êáé ïé÷ïñ äÝò ôïõ âé ï ëé ïý, ôï ÷å ñïý ëé êáé ôï óôü ìé ï ôçò êá íÜ ôáò, “å îç ãïýí ” óôïèå á ôÞ ü ôé áõ ôÝò ïé öüñ ìåò á íÞ êïõí ó’ å êåß íï ôï á íôé êåß ìå íï. Áñ ãü ôå ñá,ðñïò áõ ôÞ ôçí êá ôåý èõí óç èá óõí äñÜ ìåé êáé ôï êï ëÜæ, ðïõ èá åé óá ãÜ ãåéóôïé ÷åß á ôçò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò.Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò óôïí Êõ âé óìü åß íáé å ëåý èå ñïò íá ðáß îåé á íÜ ìå óáóôï ðñáã ìá ôé êü êáé ôï øåõ äáéó èç ôé êü (ðëá óôü). Ìðï ñåß, ãé á íáðá ñá óôÞ óåé Ý íá ÷áñ ôß ôá ðå ôóá ñß áò, íá êïë ëÞ óåé Ý íá ÷áñ ôß ôá ðå -ôóá ñß áò ðÜ íù óôïí ðß íá êá êáé íá ôï á öÞ óåé íá ðá ñá óôÞ óåé ôï ß äé -ï ôïí å áõ ôü ôïõ. Ìðï ñåß ü ìùò êáé íá æù ãñá öß óåé, ìå ôïí ðé ï øåõ -äáéó èç ôé êü ôñü ðï, Ý íá ÷áñ ôß ôá ðå ôóá ñß áò. Ìðï ñåß á êü ìá íá êü øåéôï ÷áñ ôß ôá ðå ôóá ñß áò óôï ó÷Þ ìá å íüò ìðïõ êá ëé ïý, êáé ôü ôå ôï÷áñ ôß á íôß íá ðá ñé óôÜ ôïí å áõ ôü ôïõ, íá ðá ñé óôÜ Ý íá Üë ëï á íôé êåß -ìå íïÅéê. 15. Ð. Ðé êÜ óï (Pablo Picasso, 1881-1973), “Ðï ôÞ ñé ìå á øÝ íôé” (1913-1914), âáì ìÝ íïò ìðñïý íôæïò, É äé ù ôé êÞÓõë ëï ãÞ. Ç êõ ñé ü ôå ñç å ðß äñá óç óôç ãëõ ðôé êÞ ôïõ 20ïý áé þ íá á óêÞ èç êå ìå ôï Ýñ ãï ôïõ Ðé êÜ óï, ï ï ðïß ïò ôçí á ðå ëåõ èÝ ñù -óå á ðü ôéò ðá ñá äï óé á êÝò ôå÷ íé êÝò êáé ôá ðá ñá äï óé á êÜ èÝ ìá ôá, ÷ñç óé ìï ðïé þ íôáò Ý íá óõ íïí èý ëåõ ìá õ ëé êþí, ü ðùò îý ëï, ìÝ -ôáë ëï, óýñ ìá, óðÜ ãêï Þ êÜðïéá Ý ôïé ìá á íôé êåß ìå íá êáé äç ìé ïýñ ãç óå ôéò “óõ íáñ ìï ãÝò ” (assemblage). Ôï Ýñ ãï ÷õ ôåý ôç êå óåìðñïý íôæï á ðü Ý íá ðñü ðëá óìá óôïõ ï ðïß ïõ ôçí êï ñõ öÞ ÷ñç óé ìï ðïé Þ èç êå ìé á ðñáã ìá ôé êÞ óðÜ ôïõ ëá ìå ôïí êý âï ôçò æÜ ÷á -ñçò ðïõ ÷ñç óé ìï ðïé ïýí ïé ðü ôåò ôïõ á øå íôé ïý, äß íï íôáò óôï óý íï ëï ôç ìïñ öÞ å íüò öá íôá óôé êïý ðï ôç ñé ïý. Ïé “óõ íáñ ìï ãÝò”,ü ðïõ ãé á ðñþ ôç öï ñÜ íï åß ôáé ãëõ ðôé êü á íôé êåß ìå íï ðïõ äåí åß íáé ïý ôå ëá îåõ ìÝ íï, ïý ôå ÷õ ôåõ ìÝ íï Þ ðëá óìÝ íï áë ëÜ óõ íáñ ìï -ëï ãç ìÝ íï á ðü îÝ íá ðñïò ôçí ôå ëé êÞ ìïñ öÞ ôïõ õ ëé êÜ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ôçí ôå÷íéêÞ ôïõ ÊïëÜæ, ç ïðïßá Ýìåëëå íá å ðç ñå Ü óåéü ëç ôçí ôÝ÷ íç ôïõ åé êï óôïý áé þ íá ìÝ ÷ñé ôéò ìÝ ñåò ìáò.269


Åéê. 16. ÊÜñ ëï Êá ñÜ (Carlo Carra, 1881-1966), “Ï êüê êé íïò êá âá ëÜ ñçò”, ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, É äé ù ôé êÞ Óõë ëï ãÞ.Ç óýë ëç øç ôçò êß íç óçò êáé ôùí ðïë ëá ðëþí ó÷Ý óå ùí ðïõ äç ìé ïõñ ãïýí ôáõ ôü ÷ñï íá ôï èÝ ìá êáé ï ãý ñù ÷þ ñïò åß íáé ôï êÝ -íôñï ôçò á íá æÞ ôç óçò ôùí Öïõ ôïõ ñé óôþíÖïõôïõñéóìüòÏ Öïõ ôïõ ñé óìüò åß íáé Ý íá êß íç ìá ôïõ ï ðïß ïõ ïéáñ ÷Ýò äé á ôõ ðþ íï íôáé óôï Ìé ëÜ íï ôï 1908 á ðü ôïíðïé ç ôÞ Ìá ñé íÝ ôé (F. T. Marinetti,1876-1944), å íþ ôïÖïõ ôïõ ñé óôé êü Ìá íé öÝ óôï äç ìï óé åý å ôáé ôï 1909óôï Ðá ñß óé. Óôéò å îáã ãå ëß åò ôïõ ï Ìá ñé íÝ ôé êÞ ñõ îåôï ôÝ ëïò ôçò ôÝ÷ íçò ôïõ ðá ñåë èü íôïò (LePassisme) êáé ôç ãÝí íç óç ìé áò ôÝ÷ íçò ôïõ ìÝë ëï -íôïò (Le Futurisme). Eðé äß ù îç ôùí É ôá ëþí êáë ëé ôå÷ -íþí åß íáé ç äÝ óìåõ óç ôçò êß íç óçò ðÜ íù óôïí ðß íá -êá. ¼ ðùò ï Êõ âé óìüò “êá ôá êåñ ìÜ ôé æå” ôï á íôé êåß -ìå íï, ãé á íá ôï á ðï äþ óåé á ðü ü ëåò ôéò ü øåéò ôïõ,ï Öïõ ôïõ ñé óìüò êá ôá ôå ìÜ ÷é óå ôçí êß íç óç, ðá ñïõ -óé Ü æï íôáò óôçí åé êï íé óôé êÞ å ðé öÜ íåé á ôéò äé Ü öï ñåòöÜ óåéò ôçò. Ç êß íç óç ãé á ôïõò Öïõ ôïõ ñé óôÝò óÞ -270ìáé íå ôçí Ýê öñá óç ìé á íÝ áò åõ áéó èç óß áò, ìé áò íÝ -áò å ðï ÷Þò, ôçò å ðï ÷Þò ôçò ìç ÷á íÞò, ôçò ôñå ëÞòôá ÷ý ôç ôáò êáé ôïõ äõ íá ìé óìïý. Óôü ÷ïò ôïõ êé íÞ ìá -ôïò Þ ôáí ìß á “á ëç èé íÞ å ðá íÜ óôá óç ôçò åõ áéó èç óß -áò ”, ç ñÞ îç ìå ï ôé äÞ ðï ôå ðá ëáé ü, ï ôé äÞ ðï ôå ðá ñá -äï óé á êü óôçí ôÝ÷ íç. Ôá á íôé êåß ìå íá äåí õ ðÜñ ÷ïõíìå ìï íù ìÝ íá, ü ðùò ôß ðï ôå äåí õ ðÜñ ÷åé ìå ìï íù ìÝ íïóôçí ðñáã ìá ôé êÞ æù Þ. Ôá á íôé êåß ìå íá áë ëç ëï ôÝ ìíï -íôáé êáé ôÝ ìíïõí ôáõ ôü ÷ñï íá ôï ÷þ ñï. Ïé êáë ëé ôÝ -÷íåò ôïõ Öïõ ôïõ ñé óìïý ÷ñç óé ìï ðïé ïýí ôïí ü ñï“Óõã ÷ñï íé êü ôç ôá” ãé á íá õ ðï äç ëþ óïõí ôçí áë ëç -ëï äé åßó äõ óç ôùí å ðé ðÝ äùí, ôïõ ÷þ ñïõ êáé ôïõ ÷ñü -íïõ, ôçò ìïñ öÞò êáé ôçò á ôìü óöáé ñáò. Ó’ áõ ôü ôïðëáß óé ï ïñ ãÜ íù íáí êáé ôéò “öïõ ôïõ ñé óôé êÝò âñá -äéÝò ” êõ ñß ùò óå èÝ á ôñá, ü ðïõ ôáõ ôü ÷ñï íåò ðá ñïõ -


óé Ü óåéò á öç ãÞ óå ùí, á ðáã ãå ëé þí ðïé ç ìÜ ôùí (“ëÝ -îåéò å ëåý èå ñåò ” ÷ù ñßò óý íôá îç) êáé öïõ ôïõ ñé óôé -êÞò ìïõ óé êÞò (á íá ìåßîåéò èï ñý âùí á ðü ìç ÷á íÝò,å êñÞ îåéò, ôñé îß ìá ôá, êñáõ ãÝò ê.Ü.) äç ìé ïõñ ãïý óáíÝ íá èÝ á ìá äñù ìÝ íùí ðïõ óõ íÞ èùò ôå ëåß ù íå ìåðï ëõ ôÜ ñá ÷åò óõ ìðëï êÝò á íÜ ìå óá óå á ãá íá êôé -óìÝ íïõò èå á ôÝò ðïõ ãé ïõ ÷Ü ñé æáí êáé êáë ëé ôÝ÷ íåòðïõ å ðé êñï ôïý óáí ôéò åê äç ëþ óåéò ôçò á ðï äï êé ìá -óß áò ôïõò.Áñ÷éôåêôïíéêÞ êáé Öïõôïõñéóìüò“ÐñÝ ðåé íá å öåý ñïõ ìå êáé íá ÷ôß óïõ ìå ôç öïõ ôïõ ñé -óôé êÞ ðü ëç, - ðïõ íá ìïé Ü æåé ìå Ý íá ìå ãÜ ëï, ðï ëõ èü -ñõ âï íáõ ðç ãåß ï êáé íá åß íáé óå ü ëá ôá ìÝ ñç ôçò åõ êß -íç ôç, æù ç ñÞ, äõ íá ìé êÞ. Ôï öïõ ôïõ ñé óôé êü óðß ôé ðñÝ -ðåé íá åß íáé óáí ìé á ôå ñÜ óôé á ìç ÷á íÞ. Ï á íåë êõ óôÞ -ñáò äåí ðñÝ ðåé ðé á íá êñý âå ôáé óáí óêïõ ëÞ êé óôïöñÝ áñ ôçò ïé êï äï ìÞò, êáé ïé ðå ñéô ôÝò ðé á óêÜ ëåòðñÝ ðåé íá å îá öá íé óôïýí. Ïé íÝ ïé á íåë êõ óôÞ ñåò èá å -ëßó óï íôáé ðñïò ôá ðÜ íù óáí öß äé á á ðü óß äå ñï êáé ãõ -á ëß. Ôï óðß ôé á ðü ìðå ôüí, á ðü ãõ á ëß êáé óß äå ñï, ÷ù ñßòæù ãñá öé êÞ êáé ÷ù ñßò óôï ëß äé á, ìü íï ìå ôçí ï ìïñ öé Üôùí ãñáì ìþí ôïõ êáé ôùí ìïñ öþí ôïõ, ôñï ìå ñÜ “Ü-ó÷ç ìï” óôç ìç ÷á íé êÞ ôïõ á ðëü ôç ôá, óôï ý øïò êáé óôïðëÜ ôïò ôïõ óýì öù íï ìå ôéò ðï ëå ï äï ìé êÝò äé á ôÜ îåéò,èá õ øþ íå ôáé ðÜ íù á ðü ôç âïõ Þ ìé áò ðï ëõ èü ñõ âçò á -âýó óïõ: ðÜ íù á ðü ôï äñü ìï, ðïõ äåí á ðëþ íå ôáé ðé áóáí ðï äü ìá êôñï óôï êå öá ëü óêá ëï, áë ëÜ âõ èß æå ôáéáñ êå ôïýò ï ñü öïõò êÜ ôù á ðü ôçí å ðé öÜ íåé á ôçò ãçò^ïé ü ñï öïé áõ ôïß å îõ ðç ñå ôïýí ôçí á óôé êÞ êõ êëï öï ñß áêáé óõí äÝ ï íôáé ìå ôá îý ôïõò ìå ìå ôáë ëé êÜ ãå öõ ñÜ êé áêáé êõ ëé ü ìå íåò óêÜ ëåò ”.Á íôü íé ï Óáí’ Å ëß á, Ôï ìÜ æï Ìá ñé íÝ ôé (TommasoMarinetti, 1876-1944), Ìá íé öÝ óôï ôçò öïõ ôïõ ñé óôé êÞòáñ ÷é ôå êôï íé êÞò, 1914.Åéê. 17. Á íôü íé ï Óá íô Å ëß á (Antonio Sant’Elia, 1888-1916),ÌÜ ñé ï Êé á ôü íå (M. Chiattone, 1891-1957), “Ìï íôÝñ -íá Ìç ôñü ðï ëç” (1914).Ïé äý ï áñ ÷é ôÝ êôï íåò ðá ñïõ óß á óáí óôï Ìé ëÜ íï ó÷Ý äé á êáéðñï ãñÜì ìá ôá ãé á ìé á “íÝ á ðü ëç” óôçí ï ðïß á ôá êõ êëï öï ñé á -êÜ ðñï âëÞ ìá ôá å ðé ëý ï íôáé äé ï ÷å ôåý ï íôáò ôéò áñ ôç ñß åò ôçò êõ -êëï öï ñß áò óå äé á öï ñå ôé êÜ å ðß ðå äá ðÜ íù êáé êÜ ôù á ðü ôáêôß ñé á. Ï Öïõ ôïõ ñé óìüò åì öá íß æå ôáé óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ìÝ -óá á ðü ôïí á óðá óìü ôçò õ ðåñ êé íç ôé êü ôç ôáò, ôçò ñåõ óôü ôç ôáòêáé ôçò ëåé ôïõñ ãé êü ôç ôáò áë ëÜ êáé ôçò Ý íôá îçò ôùí á íá êá ëý -øå ùí ôçò ìï íôÝñ íáò å ðé óôÞ ìçò óôç óýã ÷ñï íç êïé íù íß á. Óôïíó÷å äé á óìü áõ ôÞò ôçò “íÝ áò ðü ëçò ” êõ ñé áñ ÷ïýí êôß ñé á ôáïðïß á äé á ìïñ öþ íï íôáé óå ðïë ëÜ å ðß ðå äá, ôá ìå ãÜ ëá ý øç, çðëá óôé êÞ åê ìå ôÜë ëåõ óç ôùí äõ íá ôï ôÞ ôùí ôïõ ìðå ôüí êáé ìé áíÝ á áéó èç ôé êÞ ôçò ôå÷ íï ëï ãß áò. Ôá óêß ôóá áõ ôÜ å íÝ ðíåõ óáíáñ ãü ôå ñá ðïë ëïýò áñ ÷é ôÝ êôï íåò êáé å ðç ñÝ á óáí ôçí å îÝ ëé îçôçò óýã ÷ñï íçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò.271


Åéê. 18. ´Å ñé÷ ÌÝ íôåë óïí (Erich Mendelsohn), “Ï Ðýñ ãïò ôïõÁúíóôÜéí” (1919-1923), Ðü ôóíôáì.Ï ÌÝ íôåë óïí Ý ãé íå ãíù óôüò á ðü ôï 1919 ãé á ôá óêß ôóá ôçòöá íôá óôé êÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ðïõ ó÷å äß á æå. ¼ ôáí ôïõ äü èç êåç åõ êáé ñß á íá ó÷å äé Ü óåé ôïí ðýñ ãï - á óôñï íï ìé êü ðá ñá ôç ñç -ôÞ ñé ï êáé êÝ íôñï å ðé óôç ìï íé êÞò Ý ñåõ íáò, ôü ôå èÝ ëç óå íáðñáã ìá ôï ðïé Þ óåé Ý íá á ðü áõ ôÜ. Ç êå íôñé êÞ é äÝ á ôïõ Ýñ ãïõÞôáí Ý íá êôß ñé ï á ðü ôóé ìÝ íôï, ðïõ ãåí íé Ý ôáé ìÝ óá á ðü Ý íá êá -ëïý ðé. ¸ íá êôß ñé ï ðïõ ðëÜ èå ôáé ü ðùò Ý íá ãëõ ðôü êáé ü ðïõ çëåé ôïõñ ãß á óõí äõ Ü æå ôáé ìå ôç ìïñ öÞ. Ïé ðëá óôé êÝò äõ íá ôü -ôç ôåò ôïõ õ ëé êïý èá á ðå ëåõ èÝ ñù íáí ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, êáé ïéìïñ öÝò ôçò èá ìðï ñïý óáí íá á íá ðôõ ÷èïýí ìå ðëÞ ñç å ëåõ -èå ñß á. ¼ ìùò, ç äõ óêï ëß á ôçò êá ôá óêåõ Þò ôùí êá ëïõ ðé þí êáéé äß ùò ôùí êá ìðý ëùí ìïñ öþí ï äÞ ãç óáí óôï êôß óé ìï ôïõ êôé -ñß ïõ ìå ôïý âëá ðïõ å ðé êá ëý öèç êáí ìå ôóé ìÝ íôï. Á ðï ôå ëåß ìéáðñáã ìá ôï ðïß ç óç ôçò åî ðñå óé ï íé óôé êÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ìå ôÜôïí Á´ Ðá ãêü óìé ï Ðü ëå ìï.Áñ÷éôåêôïíéêÞ êáé ÅîðñåóéïíéóìüòÁ ðü ôá ìÝ óá ôïõ 19ïõ áé þ íá ç äé á öÜ íåé á êáé ôïöùò åß íáé ôá óýì âï ëá ôçò íÝ áò å ðï ÷Þò. Ìå ôá öÝ -ñïõí ôá ìç íý ìá ôá å íüò íÝ ïõ êü óìïõ: ôçí á ðå ëåõ -èÝ ñù óç ôïõ áí èñþ ðïõ á ðü ôï âÜ ñïò ôïõ õ ëé êïý,ôï ôÝ ëïò ôïõ äé á ÷ù ñé óìïý á íÜ ìå óá óôï ìÝ óá êáéóôï Ý îù, óôï äé á öá íÝò êáé óôï á äé Ü öá íï. ¼ ìùò, ôïãõ á ëß óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ Ý ÷åé óõí äõ á óôåß, êõ ñß ùòóôï ðëáß óé ï ôçò “Ãõ Ü ëé íçò Á ëõ óß äáò ” ôïõ ãåñ ìá íé -êïý Åî ðñå óé ï íé óìïý, ìå ôçí Ýí íïé á ôçò êÜ èáñ óçòêáé ôçò áí èñþ ðé íçò óù ôç ñß áò. “Ç å ðé öÜ íåé á ôçò272ãçò èá Ý ðáéñ íå ìé á Üë ëç åé êü íá, å Üí ôï ãõ á ëß á íôé -êá èé óôïý óå ôï ôïý âëï óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ... èáìðï ñïý óá ìå íá Ý ÷ïõ ìå Ý íáí ðá ñÜ äåé óï óôç ãç êáéäå èá õ ðÞñ ÷å êá ìé Ü á íÜ ãêç íá øÜ÷ íïõ ìå íï óôáë ãé -êÜ ãéá Üë ëïõò ðá ñá äåß óïõò ”, Ý ãñá öå ï ðïé ç ôÞòÐÜ ïõë ÓÝ åñ ìðáñ ô (Paul Scheerbart) óôï Ýñ ãï ôïõÇ “Ãõ Ü ëé íç Áñ ÷é ôå êôï íé êÞ” (Glasarchitektur) ôï1914.To ãõ á ëß óå óõí äõ á óìü ìå ôï ìÝ ôáë ëï, êõ ñß ùòìå ôï á ôóÜ ëé, äé á ðåñ íÜ ôçí “ìï íôÝñ íá” á íôß ëç øçôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ðïõ óôü ÷åõ å óôç âåë ôß ù óç ôùíóõí èç êþí ôçò æù Þò ôïõ áí èñþ ðïõ. Ç äé á öÜ íåé áôçò ãõ Ü ëé íçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ìðï ñåß íá ï äç ãÞ óåé,ìå ôç óõì ìå ôï ÷Þ ôïõ ëá ïý, óå Ý íá íÝ ï ðï ëé ôé óìü.Óôïé ÷åß á áõ ôïý ôïõ ðï ëé ôé óìïý èá åß íáé ç å ðé óôñï -öÞ óå ìé á “öõ óé êÞ” êá ôÜ óôá óç ôïõ áí èñþ ðïõ, óåìé á êïé íù íß á óõë ëï ãé êÞ êáé ï ìïé ï ãå íÞ, ïñ ãá íù ìÝ íçãý ñù á ðü ôçí å ëåý èå ñç áñ ÷é ôå êôï íé êÞ Ýê öñá óç.Ôï 1918 é äñý èç êå ôï Arbeitstrat fur Kunst (Åñ ãá -ôé êü Óõì âïý ëé ï ãé á ôçí ÔÝ÷ íç), óôü ÷ïò ôïõ ï ðïß ïõÞ ôáí ç ðñï þ èç óç ìé áò íÝ áò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ãé áüëïõò ôïõò áí èñþ ðïõò ìÝ óá á ðü ôç óõí äñï ìÞüëùí ôùí ôå÷ íþí. Óôï ðëáß óé ï áõ ôÞò ôçò ï ìÜ äáò ïéáñ ÷é ôÝ êôï íåò á íá ðôýó óïõí ìé á å ðá íá óôá ôé êÞ äñÜ -óç ìå óôü ÷ï ôçí á íïé êï äü ìç óç ôçò êá ôå óôñáì ìÝ -íçò á ðü ôïí ðü ëå ìï êïé íù íß áò ôçò Ãåñ ìá íß áò. Çáñ ÷é ôå êôï íé êÞ èá á ðï ôå ëïý óå ôï “êá ôá óêåõ á óôé êüðíåý ìá” ôçò äç ìï êñá ôé êÞò Ãåñ ìá íß áò. Ç ï ìÜ äá èáäé á ëõ èåß ìå ôïí åñ ÷ï ìü ôïõ íá æé óìïý.Ç ÔÝ÷íç óôÞí ÅëëÜäáÇ åë ëç íé êÞ ôÝ÷ íç äåí á êï ëïý èç óå ôéò åõ ñù -ðáúêÝò ðñù ôï ðï ñß åò ìå ôï ñõè ìü ðïõ å êåß íåò å íáë -ëÜó óï íôáí. Á êï ëïý èç óå Üë ëç äé á äñï ìÞ, ôïõ ëÜ ÷é -óôïí ÷ñï íé êÞ, êáé ìü íï ìå ôÜ ôç äåý ôå ñç äå êá å ôß áôïõ 20ïý áé þ íá óõ íôï íß óôç êå ìå ôçí åõ ñù ðáúêÞôÝ÷ íç. Á êñé âþò óôï ãý ñé óìá ôïõ áé þ íá ðÝ èá íáí ïéìå ãÜ ëïé äÜ óêá ëïé ôçò íå ï åë ëç íé êÞò æù ãñá öé êÞò.Ôï 1901 ï Íé êü ëá ïò Ãý æçò êáé ôï 1904 ï Íé êç öü -ñïò Ëý ôñáò. Óå áõ ôÜ ôá ðñþ ôá ÷ñü íé á ôïõ áé þ íá çåë ëç íé êÞ ôÝ÷ íç èÝ ëç óå íá á ðï äå óìåõ ôåß á ðü ôçíðñï óêüë ëç óç óôá á êá äç ìáúêÜ ðñü ôõ ðá êáé åì öÜ -íé óå ìé á áñ ãÞ áë ëÜ óôá èå ñÞ á íá íå ù ôé êÞ ðï ñåß á. Á -


Åéê. 19. Êùí óôá íôß íïò Ìá ëÝ áò (1879-1928), “Ôï ðß ï ôçò Áô ôé êÞò” (1920 ðå ñß ðïõ), ëÜ äé óå ÷áñ ôü íé, 0,31 x 0,44 ì., Á èÞ íá,Ìïõ óåß ï Âïý ñïõ -Åõ ôá îß á.Á ðü ôïõò ¸ë ëç íåò ðïõ å ðç ñå Üó èç êáí á ðü ôç æù ãñá öé êÞ ôùí Öùâ, ÷ù ñßò ü ìùò íá ìðï ñïýí íá ôáõ ôé óôïýí å íôå ëþò ìá æß ôïõò,åß íáé ï Ìá ëÝ áò. Á ðü ôá êý ñé á ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçò äïõ ëåé Üò ôïõ, äé á êñß íïõ ìå “ôç ãå ñÞ, áñ ÷é ôå êôï íç ìÝ íç äï ìÞ, ôçí Ý íôï íç ôÜ -óç ðñïò ôçí á ðëï ðïß ç óç, ôï ãå ù ìå ôñé óìü, óôïé ÷åß á ðïõ åß ÷áí ùò á ðï ôÝ ëå óìá íá êá ôïñ èþ íåé íá á ðï äß äåé äß ÷ùò ñç ôï ñåß åòôçí êñõì ìÝ íç øõ ÷é êü ôç ôá ôïõ èå á ôïý êü óìïõ. Ôéò á ñå ôÝò áõ ôÝò Ýñ ÷å ôáé íá å íé ó÷ý óåé ìé á ðëïý óé á, Ý íôï íç ÷ñù ìá ôé êÞ äé Ü èå óç,ìå âÜ óç êá èá ñÜ ÷ñþ ìá ôá Þ ôï íé êÝò äé á âáè ìß óåéò êáé á íôé èÝ óåéò, ðïõ ó÷ç ìá ôß æïõí óõ÷ íÜ ÷ñù ìá ôé êÝò íç óß äåò ”, Ô. Óðç ôÝ ñçò,Ôñåéò áé þ íåò Íå ï åë ëç íé êÞò ôÝ÷ íçò, Á èÞ íá, 1979, ó.62.êü ìá êáé ç óõ íôç ñç ôé êÞ êñé ôé êÞ, ìå ôéò ðñï äé á ãå -ãñáì ìÝ íåò ðñïó äï êß åò á ðü ôïí êáë ëé ôÝ÷ íç êáé ôïÝñ ãï ôïõ, å ðå óÞ ìá íå ü ôé ç ôÝ÷ íç åß ÷å öôÜ óåé óåáäé Ý îï äï ìÝ óá á ðü ôçí å ðá íÜ ëç øç ôùí èå ìÜ ôùíêáé ôùí åê öñá óôé êþí ìÝ óùí, êáé ç Ý ìðíåõ óç Ý ìïé -á æå ðé á íá óôå ñåý åé.Ç äé Ü èå óç á íá íÝ ù óçò öÜ íç êå ü ôáí, óôç èÝ óçôïõ á êá äç ìáúêïý ñå á ëé óìïý êáé ôçò ç èï ãñá öß áòìå ôéò á êá äç ìáúêÝò áñ ÷Ýò (ðé óôü ôç ôá óôï ìï íôÝ ëï,êá ëï äïõ ëå ìÝ íï ÷ñþ ìá, å ðé ìï íÞ óôéò ëå ðôï ìÝ ñåé -åò), óôá äé á êÜ ïé æù ãñÜ öïé äïý ëå øáí ôçí ôï ðé ï ãñá -öß á ìå äé Ü èå óç íá äïõí ôï ôï ðß ï êÜ ôù á ðü ôï Ü ðëå -ôï åë ëç íé êü öùò. Ìé êñÝò áë ëÜ óôá èå ñÝò á íá ôñï -ðÝò óôçí åé êá óôé êÞ Ýê öñá óç, ç ãñÞ ãï ñç ðé íå ëé Ü, Ý -íá ó÷Ý äé ï ëé ãü ôå ñï óöé êôü óôï ðå ñß ãñáì ìÜ ôïõ, çá íá æÞ ôç óç ôçò Ýê öñá óçò ìÝ óá á ðü ôçí å ðß ðå äçðá ñÜ èå óç ôùí ÷ñù ìÜ ôùí, ôï ñåõ óôü ÷ñþ ìá ðñï å -ôïß ìá óáí ôï Ý äá öïò ãé á ôïí ðåé ñá ìá ôé óìü êáé ôçíá íá æÞ ôç óç.Ôï 1917, óôçí êá èï ñé óôé êÞò óç ìá óß áò Ýê èå óçôçò “Ï ìÜ äáò ÔÝ÷ íçò ”, á íÜ ìå óá óå Üë ëïõò á íôé öá -ôé êïýò êáë ëé ôÝ÷ íåò, åê èÝ ôïõí ïé ôñåéò ðñù ôï ðü ñïéæù ãñÜ öïé, ðïõ èá á íïß îïõí ï ñé óôé êÜ ôï äñü ìï ãé áôéò êáé íïý ñé åò ôÜ óåéò: ï Êùí óôá íôß íïò Ðáñ èÝ íçò(1878-1967), ï Êùí óôá íôß íïò Ìá ëÝ áò (1879-1928)êáé ï Íé êü ëá ïò Ëý ôñáò (1883-1927). ´Ç ôáí ç ðñþ ôçöï ñÜ ðïõ ìé á ï ìÜ äá êáë ëé ôå÷ íþí, ìå ìü íç å ðé äß ù -îç ôçí åé êá óôé êÞ á íá íÝ ù óç, óõ óðåé ñþ èç êå êáé äé á -273


20öï ñï ðïé Þ èç êå á ðü ôï “Óýí äå óìï Åë ëÞ íùí Êáë ëé -ôå÷ íþí ”, ôï öï ñÝ á óôïí ï ðïß ï á íÞ êå ôï ìå ãÜ ëïðëÞ èïò ôùí êáë ëé ôå÷ íþí ôïõ ôü ðïõ. Ç èå ìá ôï ãñá -öß á ôïõò åß íáé êõ ñß ùò ç ôï ðé ï ãñá öß á. Å êåß íá ðïõôïõò óõ íÝ äå óáí Þ ôáí ç äé á èå óç ãé á õ ðï êåé ìå íé êÞÝê öñá óç, ï ðåé ñá ìá ôé óìüò êáé ç ôüë ìç. Á ðÝ öõ ãáíôá ãíù óôÜ ìï íï ðÜ ôé á ôùí á êá äç ìáúêþí óõ íôá ãþíêáé á íá æÞ ôç óáí ìé á æù ãñá öé êÞ ðïõ ðå ñéó óü ôå ñïóôç ñß ÷ôç êå óôï ðåß ñá ìá ó÷å ôé êÜ ìå ôïí ôñü ðï ìåôïí ïðïßï èá á ðÝ äé äáí ôïí ôñéó äé Ü óôá ôï ÷þ ñï, ôïåë ëç íé êü öùò, ôï ÷ñþ ìá.Ïé å ðá íá óôá ôé êÝò ðñï óåã ãß óåéò ü ìùò ôü óï ôùí274èå ìÜ ôùí ü óï êáé ôùí ÷ñù ìÜ ôùí Þ ôáí äý óêï ëï íáá öï ìïé ù èïýí á ðü ôï á èç íáúêü öé ëü ôå÷ íï êïé íü ÷ù -ñßò á íôéñ ñÞ óåéò. ¼ ôáí áõ ôü Ý ãé íå, óõ íÝ ðå óå ìå êïé -íù íé êï ðï ëé ôé êÝò óõ ãêõ ñß åò ðïõ åõ íï ïý óáí ôçíáíá íÝ ù óç êáé ôçí áë ëá ãÞ ìå ìé á ôÝ÷ íç ðïõ èá Þ ôáíðå ñéó óü ôå ñï åë ëç íé êÞ ðá ñÜ åõ ñù ðáúêÞ.Ìå ôÜ ôç äåý ôå ñç äå êá å ôß á ôïõ 20ïý áé þ íá æù -ãñÜ öïé êáé ãëý ðôåò á íÝ ðôõ îáí ôá äé êÜ ôïõò åé êá -óôé êÜ “é äé þ ìá ôá”, Üë ëï ôå å ðç ñå á óìÝ íïé á ðü ôá åõ -ñù ðáúêÜ êé íÞ ìá ôá, Üë ëï ôå á ðü ôçí åë ëç íé êÞ êëç ñï -íï ìé Ü, êÜ íï íôáò ôçí åë ëç íé êÞ ôÝ÷ íç íá á ðï êôÞ óåéôç äé êÞ ôçò áõ ôü íï ìç ðï ñåß á.


21Åéê. 20. Êùí óôá íôß íïò Ðáñ èÝ íçò (1878-1967), “ÔïËé ìÜ íé ôçò Êá ëá ìÜ ôáò” (1911), ëÜ äé óåìïõ óá ìÜ, 0,75 x 0,75 ì., Á èÞ íá, Ðé íá êï -èÞ êç êáé Ìïõ óåß ï Áë. Óïý ôæïõ.Ç ó÷ç ìá ôï ðïß ç óç ôùí ìïñ öþí, ç á íôé ðá ñÜ èå óçèåñ ìþí êáé øõ ÷ñþí ÷ñù ìÜ ôùí, á ðï ìá êñý íïõí ôïÝñ ãï á ðü ôç ñå á ëé óôé êÞ á ðü äï óç. Ï ïõ ñá íüò á ðï -äß äå ôáé é ìðñå óé ï íé óôé êÜ. Á ðü ôïõò ðñù ôï ðü ñïõò ôçòåë ëç íé êÞò æù ãñá öé êÞò, ï Ðáñ èÝ íçò, Ü íïé îå ôïäñü ìï ãé á íÝ åò åé êá óôé êÝò ðñï ôÜ óåéò, á öÞ íï íôáòðß óù ï ñé óôé êÜ ôïí á êá äç ìáúêü óõ íôç ñç ôé óìü, äç ìé -ïõñ ãþ íôáò ôéò ðñïûðï èÝ óåéò íá á ðï êôÞ óåé ç åë ëç -íé êÞ æù ãñá öé êÞ ôç äé êÞ ôçò öõ óé ï ãíù ìß á.Åéê. 21. Íé êü ëá ïò Ëý ôñáò (1883-1927), “Ôï øÜ -èéíï êá ðÝ ëï”, ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ,0,86÷0,66ì., Á èÞ íá, Å èíé êÞ Ðé íá êï èÞ êç.Á ðü ôïõò ôå ëåõ ôáß ïõò åã ãñá öÝ íôåò óôçí Á êá äç ìß áôïõ Ìï íÜ ÷ïõ ìå ôÜ ôçí á ðï öïß ôç óÞ ôïõ á ðü ôç Ó÷ï -ëÞ Êá ëþí Ôå÷ íþí, ôá ëá íôïý ÷ïò êáë ëé ôÝ÷ íçò ï Ëý -ôñáò, Ý æç óå ëß ãï, äç ìé ïýñ ãç óå ü ìùò ôÝ ôïé ï Ýñ ãïþ óôå íá êá ôá ôÜó óå ôáé óôïõò ðñù ôï ðü ñïõò ôçò íå -ï åë ëç íé êÞò ôÝ÷ íçò. Á ðü ôïõò ðñù ôï óôÜ ôåò ôçò“ÏìÜ äáò ÔÝ÷ íçò ”, å ðç ñå Ü óôç êå á ðü ôïí åî ðñå óé ï -íé óìü ÷ù ñßò íá ðá ñá ìïñ öþ íåé óôï ó÷Ý äé ï ôéòìïñ öÝò, áë ëÜ äïõ ëåý ï íôáò ìå Ý íôá óç ôï ÷ñþ ìá.Óôï “øÜ èé íï êá ðÝë ï”, å êåß íá ðïõ åê ðëÞó óïõí åß íáéç êá èá ñü ôç ôá, ç ðõ êíü ôç ôá ôïõ õ ëé êïý êáé ç Ý íôá óçôïõ ÷ñþ ìá ôïò, ðïõ äåí ìðï ñåß ðá ñÜ íá óõí äå èåßìå ôç öù ôåé íü ôç ôá ôïõ åë ëç íé êïý êá ëï êáé ñé íïýÞëéïõ. Ôï ÷ñþ ìá á ðëþ íå ôáé óå êá èá ñÜ ÷ñù ìá ôé êÜäé á æþ ìá ôá óôï öü íôï, êáé ôï Ýñ ãï âá óß æå ôáé óôç÷ñù ìá ôé êÞ ó÷Ý óç ôïõ âá óé êïý êß ôñé íïõ ìå ôï óõ -ìðëç ñù ìá ôé êü ìùâ ðïõ ÷ñù ìá ôß æåé ôç öé ãïý ñá.22Åéê. 22. Ãé þñ ãïò Ìðïõ æé Ü íçò (1885-1959), “Êá èé -óôü êï ñß ôóé” (1914), õ äá ôï ãñá öß á, 0,22 x15,5 ì., Ìü íá ÷ï, É äé ù ôé êÞ Óõë ëï ãÞ.Ï Ìðïõ æé Ü íçò êá èé Ý ñù óå ôïí Åî ðñå óé ï íé óìü óôçíÅë ëÜ äá. Ïé á íôé äñÜ óåéò ðïõ îå óÞ êù óå ôï Ýñ ãï ôïõóôï óõ íôç ñç ôé êü á èç íáúêü êïé íü õ ðÞñ îáí ðñù ôï öá -íåßò. Êý ñé åò é äÝ åò óôá èÝ ìá ôÜ ôïõ åß íáé ç á ðáé óé -ï äï îß á êáé ï ðü íïò, ðïõ åê öñÜ æïí ôáé ìÝ óá á ðü ôçíðá ñá ìüñ öù óç êáé, ðïë ëÝò öï ñÝò, ôçí á ó÷Þ ìé á. ÔïìÝ óï ôçò õ äá ôï ãñá öß áò, ðïõ å ðé ôñÝ ðåé ôï á êá èü ñé -óôï Ü ðëù ìá ôïõ ÷ñþ ìá ôïò, êá èþò äé á ëý å ôáé ðÜ íùóôçí õ ãñÞ å ðé öÜ íåé á ôïõ ÷áñ ôé ïý, á öÞ íåé á äé åõ êñß -íé óôá ôá ðå ñé ãñÜì ìá ôá êáé ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçòìïñ öÞò. Ï èå á ôÞò óõ ìðëç ñþ íåé ôç ìïñ öÞ ìå ôçöá íôá óß á ôïõ, ðá ñá êï ëïõ èþ íôáò ôá óç ìåß á ðïõ ôï -íß æåé ï êáë ëé ôÝ÷ íçò, êá èþò ìðëÝ êåé ôï ÷ñþ ìá ìå ôáå ëé êï åé äÞ ß÷ íç ôçò ðÝí áò ôïõ.275


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÐÁÌÐËÏ ÐÉÊÁÓÏÏ Ðé êÜ óï ãåí íÞ èç êå óôéò 25 Ï êôù âñß ïõ ôïõ 1881 óôç ÌÜ ëá ãá ôçò Áí äá ëïõ óß áò. Ïðá ôÝ ñáò ôïõ Þ ôáí æù ãñÜ öïò, êáé ï ìé êñüò ÐÜ ìðëï á ðü ðï ëý íù ñßò å ðÝ äåé îå å îáé ñå ôé êÞé êá íü ôç ôá óôï ó÷Ý äé ï êáé óôç æù ãñá öé êÞ. Ôï 1904 å ãêá ôá óôÜ èç êå ï ñé óôé êÜ óôï Ðá ñß óé,êáé á ðü êåé êáé ðÝ ñá á êï ëïý èç óå ìé á ìá êñé Ü ðï ñåß á óôï ÷þ ñï ôçò æù ãñá öé êÞò, ôçò ãëõ -ðôé êÞò êáé ôçò êå ñá ìé êÞò, ìå Ü óâå óôç äç ìé ïõñ ãé êü ôç ôá, ðïõ ôïí êñá ôïý óå ðÜ íôï ôå óôï êÝ íôñï ôçò äé -å èíïýò ðñù ôï ðï ñß áò. ÐÝ èá íå óôéò 8 Á ðñé ëß ïõ ôïõ 1973, å íþ ðñïò ôï ôÝ ëïò ðé á ôçò æù Þò ôïõ å ðá íá -ëÜì âá íå óõ íå ÷þò “äåí Ý ÷ù ðåé ü,ôé Ý ÷ù íá ðù êáé äå ìïõ ìÝ íåé ðï ëýò ÷ñü íïò ”.Á ðü ôïõò ðé ï å ðé íï ç ôé êïýò êáë ëé ôÝ÷ íåò, Üë ëá îå ðïë ëÝò öï ñÝò ôå÷ íï ôñï ðß á êáé äå äß óôá óå íá ðå -ñÜ óåé á ðü ôéò ðé ï á íá ôñå ðôé êÝò åê öñÜ óåéò óôï ÷þ ñï ôçò á íá ðá ñÜ óôá óçò óôéò ðé ï óõì âá ôé êÝò. Å êá ôï -íôÜ äåò åß íáé ôá Ýñ ãá ðïõ äç ìé ïýñ ãç óå êá ôÜ ôç äé Üñ êåé á ôçò æù Þò ôïõ.Ôï 1906 ðáý åé íá é êá íï ðïé åß ôáé á ðü ôçí ôÝ ëåé á é óïñ ñï ðß á ôùí Ýñ ãùí ðïõ ÷á ñá êôç ñß æïõí ôéò ëå ãü -ìå íåò “ãá ëÜ æé á” êáé “ñïæ ” ðå ñé ü äïõò, (ï íï ìÜ óôç êáí Ý ôóé å îáé ôß áò ôçò å ðé êñÜ ôç óçò ôïõ ìðëå êáé ôïõñü äé íïõ ÷ñþ ìá ôïò á íôß óôïé ÷á, óôá Ýñ ãá ôïõ). Á ðëïý óôåõ óå ôá ó÷Þ ìá ôÜ ôïõ, á ðëï ðïß ç óå ôá å ðß ðå äá,êá ôÜñ ãç óå ôçí ðñï ï ðôé êÞ êáé Ý øá îå, å ðç ñå á óìÝ íïò á ðü ôç æù ãñá öé êÞ ôïõ Óå æÜí, ðß óù á ðü ôç öáé íï -ìå íé êÞ ü øç ôùí ðñáã ìÜ ôùí, óôçí å óù ôå ñé êÞ äï ìÞ ôïõò.Ôü óï ôï Ýñ ãï ôïõ Óå æÜí ü óï êáé ç é âç ñé êÞ ãëõ ðôé êÞ êáé ç á öñé êá íé êÞ ôÝ÷ íç, áë ëÜ êáé ïé ìå ãÜ ëïé äÜ -óêá ëïé ôçò æù ãñá öé êÞò, ü ðùò ï ÃêñÝ êï êáé ï Âå ëÜ óêåè, öáß íå ôáé ðùò åß íáé ïé ðç ãÝò ôçò Ý ìðíåõ óÞòôïõ.Ôï Ýñ ãï “Ïé Äå óðïé íß äåò ôçò Á âé íé üí ” ôï æù ãñÜ öé óå ï êáë ëé ôÝ÷ íçò á íÜ ìå óá óôï 1906 êáé óôï1 907.¼ óïé á ðü ôïõò öß ëïõò ôïõ æù ãñÜ öïõ ôï åß äáí Ý ìåé íáí Ýê ðëç êôïé êáé ìðåñ äå ìÝ íïé, ü ÷é ìü íï ãé á ôç êá -ôÜñ ãç óç ôïõ ÷þ ñïõ áë ëÜ êáé ãé á ôçí Ýë ëåé øç ï ìïñ öé Üò óôéò öé ãïý ñåò, ãå ãï íüò ðïõ Ý êá íå óá öÝò ü ôéç ðá ñá äï óé á êÞ ï ìïñ öé Ü óôçí ôÝ÷ íç, ç ï ìïñ öé Ü êáé ç åë êõ óôé êü ôç ôá ôïõ èÝ ìá ôïò, áë ëÜ êáé ç ðåé óôé -êü ôç ôá ôçò á íôé ãñá öÞò ôïõ ðñï ôý ðïõ Þ ôáí ôþ ñá, ôïõ ëÜ ÷é óôïí ãé á ôïí Ðé êÜ óï, ðñÜã ìá ôá å ðïõ óé þ äç.Ç å íôý ðù óç ðïõ Ü óêç óå óôïõò öß ëïõò ôïõ æù ãñÜ öïõò Ìá ôßò êáé Ìðñáê Þ ôáí ìå ãÜ ëç.Ôï Ýñ ãï ï íü ìá óå Ý ôóé ï Ìáî ÔæÜ êï ìð, öß ëïò ôïõ Ðé êÜ óï, áðï ôçí ï äü Á âé íé üí óôç Âáñ êå ëþ íç, Ý -íá äñü ìï ôïõ ëé ìá íé ïý. Åß ÷áí ðñï ç ãç èåß ðëÞ èïò ðñï ó÷Ý äé á êáé ìÞ íåò ðñï å ôïé ìá óß áò. Ôá óþ ìá ôá ôùíãõ íáé êþí åß íáé ôå ñÜ óôé á êáé ôÝ ìíï íôáé óå ãå ù ìå ôñé êÜ ó÷Þ ìá ôá, ðïõ ðñï ìç íý ïõí ôïí Êõ âé óìü óôïí ï -ðïß ï èá ï äç ãÞ óïõí. Äåí õ ðÜñ ÷ïõí óêé Ü óåéò, ïý ôå ðñï ï ðôé êü ó÷Ý äé ï, ãé á íá á ðï äï èïýí ïé ü ãêïé êáé ï÷þ ñïò. Ïé ôñåéò ìïñ öÝò äå îé Ü åß íáé å ðç ñå á óìÝ íåò á ðü ôçí é âç ñé êÞ ãëõ ðôé êÞ. Ôá äý ï ðñü óù ðá äå îé Üá ðü ôéò íÝ ãñé êåò ìÜ óêåò. Ïé ìý ôåò åß íáé êïë ëç ìÝ íåò ðÜ íù óôá ðñü óù ðá, ìé á Ü ãñé á ðé íå ëé Ü äç ìé ïõñ ãåßôçí áßó èç óç ôïõ ÷ñù ìá ôé óìÝ íïõ ó÷å äß ïõ. Ç á öñé êá íé êÞ ãëõ ðôé êÞ å ðç ñå Ü æåé ìå ôïí “ïñ èï ëï ãé óìü” ôçòôïí êáë ëé ôÝ÷ íç. Åß íáé ìé á ôÝ÷ íç ðïõ êá ôá ãñÜ öåé ü,ôé îÝ ñåé á ðü ôá ðñÜã ìá ôá êáé ü ÷é áõ ôü ðïõ öáß íå ôáé,öôÜ íï íôáò Ý ôóé óå ìé á ï ñé á êÞ á ðëï ðïß ç óç êáé ó÷ç ìá ôï ðïß ç óç. ÊÜ ôù, óôï ðñþ ôï å ðß ðå äï, ìé á íå êñÞöý óç ìå öñïý ôá, ãíù óôü ìï ôß âï óôç æù ãñá öé êÞ, á ðï äß äå ôáé ôþ ñá êáé áõ ôü ÷ù ñßò óêé Ü óåéò, å ðß ðå äï,êá èü ëïõ á íÜ ãëõ öï.¼ ðùò óôç æù ãñá öé êÞ ôïõ Óå æÜí, ç ðñï ï ðôé êÞ Ý ÷åé á ðï äï èåß ìÝ óù ôùí ÷ñù ìÜ ôùí: ôá æå óôÜ êüê êé -276


Åéê. 23. ÐÜ ìðëï Ðé êÜ óï, “ÏéÄå óðïé íß äåò ôçòÁâé íé üí” (1907),2,44 x 2,33 ì., ëÜ -äé óå ìïõ óá ìÜ, ÍÝ -á Õ üñ êç, Ìïõ óåß ïÌï íôÝñ íáò ÔÝ÷ íçò.Ï êáë ëé ôÝ÷ íçò øÜ -xíåé êáé êá ôá ãñÜ öåé:“ç å ðé ôõ ÷ß á åß íáé á ðï -ôÝ ëå óìá ôçò á ðüñ ñé -øçò ôùí åõ ñç ìÜ ôùí.Ï äé êüò ìïõ æù ãñá -öé êüò ðß íá êáò åß íáéÝ íá Üèñïé óìá êá ôá -óôñï öþí ”, Ý ëå ãå ïÐé êÜó óï.íá êá öÝ öáß íå ôáé íá Ýñ ÷ï íôáé ìðñï óôÜ êáé ôá øõ ÷ñÜ ìðëå íá á ðï ìá êñý íï íôáé.Ï ÷þ ñïò Ý ÷åé êá ôáñ ãç -èåß, äåí õ ðÜñ ÷åé ðñï ï ðôé êü âÜ èïò, êáé ôá ðñÜã ìá ôá åß íáé óáí íá öáß íï íôáé á ðü äé á öï ñå ôé êÝò ï ðôé êÝòãù íß åò ôáõ ôü ÷ñï íá: ç öé ãïý ñá äå îé Ü öáß íå ôáé á ðü ìðñï óôÜ êáé á ðü ðß óù.Ðá íôïý óôï Ýñ ãï öáß íå ôáé ç Üñ íç óç ôùí êá íü íùí, ç Üñ íç óç ôùí æù ãñá öé êþí óõì âÜ óå ùí, ðïõ áðüôçí Á íá ãÝí íç óç êáé ìå ôÜ Þ óáí êÜ ôé á ðá ñÜ âá ôï.Ôï æù ãñÜ öï åí äé á öÝ ñåé ôü óï ï ÷þ ñïò ü óï êáé ï ÷ñü íïò. “Ï ðôé êüò óõã ÷ñï íé óìüò ” åß íáé ç Ýí íïé áðïõ åé óÜ ãåé, á öïý ðñï óðá èåß óôçí ß äé á åé êü íá íá óõ ãêå ñÜ óåé ðå ñéó óü ôå ñåò ðëåõ ñÝò ôçò ðñáã ìá ôé êü -ôç ôáò, ôï ìðñï óôÜ, ôï ðß óù, ôï ðëÜé. Áñ ãü ôå ñá ï êõ âé óìüò èá å íôÜ îåé êáé ôï ìÝ óá, “óðÜ æï íôáò ” ôïáíôé êåß ìå íï óå ìé êñÜ ãå ù ìå ôñé êÜ êïì ìÜ ôé á, ðñï óðá èþ íôáò íá á ðï äþ óåé ôï “ü ëï”. Ï Ìðñáê èá å ðç -ñå á óôåß ôü óï ðï ëý á ðü ôéò “Äå óðïé íß äåò ôçò Á âé íé üí ”, ðïõ èá áñ ÷ß óåé ìá æß ìå ôïí Ðé êÜ óï ôçí á íá æÞ ôç -óç ôçò êõ âé óôé êÞò æù ãñá öé êÞò, ôçò æù ãñá öé êÞò ðïõ ìïé Ü æåé íá å öáñ ìü æåé êá ôÜ ãñÜì ìá ôçí ðñï ôñï -ðÞ ôïõ Óå æÜí, “êÜ íå ôç öý óç óáí ôïí êý ëéí äñï, ôç óöáß ñá êáé ôïí êþ íï”.277


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÏÕÌÐÅÑÔÏ ÌÐÏÔÓÉOÍÉÏ Ïõ ìðÝñ ôï Ìðï ôóé ü íé (Umberto Boccioni, 1882-1916) Þ ôáí æù ãñÜ öïò, ãëý ðôçò êáé óõã ãñá öÝ áò.Ãåí íÞ èç êå ôï 1882 óôçí ÊÜ ôù É ôá ëß á. Êá ôÜ ôç äé Üñ êåé á ôïõ Á´ Ðá ãêï óìß ïõ Ðï ëÝ ìïõ êá ôá ôÜ ÷ôç êå å èå -ëï íôé êÜ óôï óôñá ôü êáé óêï ôþ èç êå ôï 1916. Á ðü ôï 1909, ìå ôÜ ôçí êá èï ñé óôé êÞ ãíù ñé ìß á ôïõ ìå ôïíÌá ñé íÝô ôé, å íôÜ ÷èç êå óôï öïõ ôïõ ñé óôé êü êß íç ìá êáé Ý äù óå ôá êõ ñé ü ôå ñá ìá íé öÝ óôá ôçò öïõ ôïõ ñé óôé -êÞò æù ãñá öé êÞò êáé ãëõ ðôé êÞò.Ç öïõ ôïõ ñé óôé êÞ ãëõ ðôé êÞ - ü ðùò êáé ü ëç ç ôÝ÷ íç ôïõ êé íÞ ìá ôïò - ðñÝ ðåé íá ãß íåé á íôé ëç ðôÞ óáí ìéáìïñ öÞ ôÝ÷ íçò ðïõ äé á êç ñýó óåé ôçí ðëÞ ñç ñÞ îç ôçò ìå ôï ðá ñåë èüí. Ïé áñ ÷Ýò ôçò öïõ ôïõ ñé óôé êÞòãëõ ðôé êÞò äü èç êáí á ðü ôïí êáë ëé ôÝ÷ íç óôï Ôå÷ íé êü Ìá íé öÝ óôï ôçò Öïõ ôïõ ñé óôé êÞò Ãëõ ðôé êÞò, ðïõ åê -äü èç êå ôï 1912. Ãé á íá êá ôá ëÜ âïõ ìå ôçí á íá íÝ ù óç ôçò ãëõ ðôé êÞò ìïñ öÞò, åß íáé êá ëý ôå ñá íá á íá öåñ -èïý ìå óôá ß äé á ôá ëü ãé á ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç: “Ïé ðá ñá äï óé á êïß ãëý ðôåò öôé Ü÷ íïõí ôá á ãÜë ìá ôÜ ôïõò íáïñ èþ íï íôáé ìðñï óôÜ óôï èå á ôÞ Þ ï èå á ôÞò ðñÝ ðåé íá ãõ ñß æåé ãý ñù ôïõò. ¸ ôóé, êÜ èå äõ íá ôÞ ï ðôé êÞãù íß á ðå ñé ï ñß æå ôáé óôç ìß á ðëåõ ñÜ ôïõ á ãÜë ìá ôïò Þ ôïõ ãëõ ðôé êïý óõ íü ëïõ ìé á ï ñé óìÝ íç óôéã ìÞ. Áõ -ôÞ ç ðï ñåß á å îõ ðç ñå ôåß ìï íÜ ÷á ôçí áý îç óç ôçò á êé íç óß áò ôïõ Ýñ ãïõ. Ôï äé êü ìïõ óðé ñÜë ôçò áñ ÷é ôå -êôï íé êÞò äï ìÞò, á íôß èå ôá, äç ìé ïõñ ãåß ìðñï óôÜ óôï èå á ôÞ ìé á óõ íÝ ÷åé á ìïñ öþí ðïõ ôïõ å ðé ôñÝ ðïõííá á êï ëïõ èÞ óåé é äå á ôÜ (ìå ôç äý íá ìç ôçò öüñ ìáò ðïõ îå ðç äÜ á ðü ôçí ðñáã ìá ôé êÞ öüñ ìá) ìé á êáé -íïý ñé á á öç ñç ìÝ íç ðå ñß ìå ôñï, ðïõ åê öñÜ æåé ôï óþ ìá óôéò õ ëé êÝò ôïõ êé íÞ óåéò ”. Êáé óõ íå ÷ß æåé: “Åî áé -ôß áò ôçò ðá ñá ìï íÞò ôçò åé êü íáò óôïí áì öé âëç óôñï åé äÞ, ôá á íôé êåß ìå íá ðïõ êé íïý íôáé ðïë ëá ðëá óé Ü æï -íôáé êáé ðá ñá ìïñ öþ íï íôáé. Ïé åé êü íåò ôïõò á êï ëïõ èïýí ç ìß á ôçí Üë ëç óáí êý ìá ôá óôï ÷þ ñï. ¸ ôóé,Ý íá êáë ðÜ æïí Ü ëï ãï äåí Ý ÷åé 4 ðü äé á, Ý ÷åé 20”. Ç Óýã ÷ñï íç ÔÝ÷ íç, ¸ê äï óç êáë ëé ôå÷ íþí êáë ëé ôå÷ íé êþíìá èç ìÜ ôùí, ó.59.Ìå áõ ôÞ ôçí á íá ëï ãß á, ôï ãëõ ðôü, ðá ñïõ óé Ü æï íôáò Ý íáí Üí èñù ðï ðïõ êé íåß ôáé ìå Ý íôá óç óáí íáóðÜ åé ìå äý íá ìç ôï öñÜã ìá ôïõ ÷þ ñïõ, ìïé Ü æåé íá Ý ÷åé ÷ß ëé ïõò ìõò. Ìõò ðïõ äåí åì öá íß æï íôáé óå äé -Ü ôá óç, ãé á íá êÜ íïõí ôï óþ ìá íá êé íç èåß ðñïò ôá å ìðñüò, áë ëÜ ìõò ðïõ ôïý ôç ôç óôéã ìÞ, ìðñï óôÜóôá ìÜ ôé á ìáò, å êñÞ ãíõ íôáé êÜ ôù á ðü ôçí ðß å óç ôçò ß äé áò ôçò êß íç óçò.Ôï ãëõ ðôü âá óß æå ôáé óôç óðåß ñá. Óõ óôñÝ öå ôáé êáé á ðï êá ëý ðôå ôáé óôá äé á êÜ óôï èå á ôÞ, êá èþò ãõ -ñß æåé ãý ñù ôïõ. Ìé á ôÜ óç äåß÷ íåé íá óðñþ÷ íåé ôïõò ü ãêïõò á ðü ìÝ óá ðñïò ôá Ý îù, êá èþò îå ÷åé ëß æåé çìïñ öÞ óôï ðå ñé âÜë ëïí ôçò. Ç ìïñ öÞ å îá ðëþ íå ôáé, äé á êü ðôå ôáé, ôå ìá ÷ß æå ôáé óå å ðß ðå äá. Äåí õ ðÜñ ÷åéðå ñß ãñáì ìá. Ôï ìÜ ôé äé á êü ðôå ôáé ï ëï Ý íá, êá èþò ðñï óðá èåß íá ðå ñé ãñÜ øåé ôç óé ëïõ Ý ôá ôïõ Ýñ ãïõ.Ôï ãëõ ðôü å êôÝ èç êå ôï 1913 óôç Ñþ ìç êáé óôï Ðá ñß óé. Á íôß ãñá öá ôïõ Ýñ ãïõ õ ðÜñ ÷ïõí óôçí É ôá ëßáêáé óôç ÍÝ á Õ üñ êç. Ôï ãý øé íï ðñù ôü ôõ ðï âñß óêå ôáé óôï Ìïõ óåß ï Ìï íôÝñ íáò ôÝ÷ íçò óôï ÓÜ ï ÐÜ ï ëï.278


24 25Åéê. 24. Ïõ ìðÝñ ôï Ìðï ôóé ü íé, “Ìï íá äé êÝò ìïñ öÝòóõ íÝ ÷åé áò óôï ÷þ ñï” (1913), ìðñïý íôæïò,ÍÝ á Õ üñ êç, Ìïõ óåß ï Ìï íôÝñ íáò ÔÝ÷ íçò.26Åéê. 25. Ïõ ìðÝñ ôï Ìðï ôóé ü íé, “Á ëï ãï +Á íá âÜ ôçò +Óðß -ôé á” (1914), ëÜ äé, îý ëï, êï íôñá ðëá êÝ, ÍÝ á Õ -üñ êç, Ìïõ óåß ï Ãêïý ãêåí ÷Üéì.Ç Ýí íïé á ôçò êß íç óçò äé á ðåñ íÜ åé ü ëç ôç öïõ ôïõ ñé óôé -êÞ ôÝ÷ íç êáé ï ëï êëç ñþ íå ôáé ìå ôç ãëõ ðôé êÞ, üðïõ ç áë -ëç ëï äé åßó äõ óç ôùí å ðé ðÝ äùí, ôïõ ìÝ óá êáé ôïõ Ý îù,ðáßñ íåé ìé á á ðñü âëå ðôç åé êá óôé êÞ ìïñ öÞ.Åéê. 26. ÏõìðÝñôï Ìðïôóßüíé, “Ðñï ó÷Ý äé á ãé á äõ íá ìé -êÝò ìïñ öÝò óôï ÷þ ñï” (1912).“Á íïß ãïõ ìå âß áé á ôç ìïñ öÞ êáé ôçí å íôÜó óïõ -ìå ìÝ óá óôï ðå ñé âÜë ëïí ” äé á êç ñýó óåé ï Ìðï -ôóé ü íé êáé óõ íå ÷ß æåé “ôï ðå æï äñü ìé ï ìðï ñåß íáóêáñ öá ëþ óåé óôï ôñá ðÝ æé óáò êáé ôï êå öÜ ëéóáò, ìðï ñåß íá äé á ó÷ß óåé ôï äñü ìï, å íþ ç ëÜ -ìðá óáò õ öáß íåé ôï ëåõ êü é óôü ôçò á íÜ ìå óáóôï Ý íá óðß ôé êáé óôï Üë ëï”.279


ÁÍÁËÕÓÇ ÅÑÃÏÕÂÁÓÉËÕ ÊÁÍÔÉÍÓÊÕÏ Âá óß ëõ Êá íôßí óêõ (1866-1944) ãåí íÞ èç êå óôç Ñù óß á, êáé ïé ðñþ ôåò ôïõ óðïõ äÝòÞ ôáí óôá Íï ìé êÜ. Ìå ôç æù ãñá öé êÞ Üñ ÷é óå íá á ó÷ï ëåß ôáé ðï ëý áñ ãÜ, óå ç ëé êß á ôñé Ü íôá÷ñü íùí. Óðïý äá óå óôï Ìü íá ÷ï, ü ðïõ êáé å ãêá ôá óôÜ èç êå óôç óõ íÝ ÷åé á.Êáô’ áñ ÷Þí ç æù ãñá öé êÞ ôïõ åß íáé å ðç ñå á óìÝ íç á ðü ôïõò Öùâ æù ãñÜ öïõò êáé óõí -äÝ å ôáé ìå ôçí ï ìÜ äá ôçò “ÃÝ öõ ñáò ”. Ç ãå íÝ ôåé ñÜ ôïõ ü ìùò å ðç ñå Ü æåé å ðß óçò ôï Ýñ ãïôïõ êáé ôïí óõí äÝ åé ìå ôç ñù óé êÞ ðñù ôï ðï ñß á. Ôï 1911 é äñý åé ìá æß ìå Üë ëïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò ôçí ï ìÜ äáôïõ “Ãá ëÜ æé ïõ Êá âá ëÜ ñç” êáé êõ êëï öï ñåß ôï êá èï ñé óôé êÞò óç ìá óß áò ãé á ôç ìï íôÝñ íá ôÝ÷ íç âé âëß ï ôïõ,Ãé á ôï Ðíåõ ìá ôé êü óôçí ÔÝ÷ íç. Ôï 1920 ðå ñß ðïõ á ðü ôïõò ðß íá êÝò ôïõ å îá öá íß æå ôáé êÜ èå ñå á ëé óôé êüóôïé ÷åß ï. Óôïõò ðß íá êÝò ôïõ Ý äù óå ìïõ óé êïýò ôßô ëïõò (Óõí èÝ óåéò, Å íôõ ðþ óåéò, Áõ ôï ó÷å äé á óìïß), ãé á -ôß ðá ñï ìïß á æå ôá ÷ñþ ìá ôá ìå ìïõ óé êïýò Þ ÷ïõò. Ðå ðïß èç óÞ ôïõ Þ ôáí ü ôé ôá ÷ñþ ìá ôá, ôá ó÷Þ ìá ôá êáéïé ãñáì ìÝò ìðï ñïý óáí íá ÷ñç óé ìï ðïé ç èïýí ùò å ñå èß óìá ôá ôùí áéó èÞ óå ùí êáé ç óýí äå óç ìå ôïõòìïõ óé êïýò ôßô ëïõò ôü íé æå ðå ñéó óü ôå ñï ôï á íåé êï íé êü ðå ñé å ÷ü ìå íï ôùí Ýñ ãùí ôïõ.¼ ôáí îÝ óðá óå ï Á´ Ðá ãêü óìé ïò Ðü ëå ìïò, ï Êá íôßí óêõ å ðÝ óôñå øå óôç Ñù óß á, ü ðïõ, ìå ôÜ ôçí Ï -êôù âñé á íÞ å ðá íÜ óôá óç, óõì ìå ôåß ÷å óôï åé êá óôé êü ðñü ãñáì ìá ôçò êõ âÝñ íç óçò. ´Å íá ÷ñü íï ìå ôÜ å ðá -íÞë èå óôç Ãåñ ìá íß á, ãé á íá äé äÜ îåé óôç ó÷ï ëÞ ôïõ Ìðá ïõ ÷Ü ïõò, óôçí ï ðïß á Ý ìåé íå ìÝ ÷ñé ôï êëåß óé ìüôçò á ðü ôïõò Íá æß. Óôç æù ãñá öé êÞ ôïõ åé óÜ ãåé ôü ôå êá èá ñÝò, ãå ù ìå ôñé êÝò öüñ ìåò. Ôá ôå ëåõ ôáß á ôïõ÷ñü íé á ôá ðåñ íÜ óôï Ðá ñß óé êáé óôï Ýñ ãï ôïõ ðá ñïõ óé Ü æåé ìé á ðé ï óïõ ñå á ëé óôé êÞ öüñ ìá.Ï Êá íôßí óêõ èå ù ñåß ôáé ï èå ìå ëé ù ôÞò ôçò á öç ñç ìÝ íçò æù ãñá öé êÞò.Åéê. 27. Âá óß ëõ Êá íôßí óêõ, “Áõ ôï ó÷å äé á óìüò Íï 30” (ðõ -ñï âü ëá) (1913), ëÜ äé óå ìïõ óá ìÜ, 1,10 x 1,10ì., Óé êÜ ãï, Éí óôé ôïý ôï ÔÝ÷ íçò.Áõ ôü ôï Ýñ ãï åß íáé Ý íá á ðü ôá Ýñ ãá ôçò å íü ôç ôáò “Áõ ôï -ó÷å äé á óìïß” ðïõ ðå ñé ëÜì âá íå ðå ñß ðïõ óá ñÜ íôá ðß íá êåò,“á óý íåé äåò, áõ èüñ ìç ôåò åê öñÜ óåéò å óù ôå ñé êïý ÷á ñá êôÞ -ñá”, ü ðùò Ý ëå ãå ï ß äé ïò ï Êá íôßí óêõ. Ï ðß íá êáò á ðï ôå ëåß -ôáé á ðü ìç á íá ãíù ñß óé ìá ó÷Þ ìá ôá äé Ü öï ñùí ÷ñù ìÜ ôùíêáé ìå ãå èþí, ÷ù ñßò íá õ ðÜñ ÷åé ìÝ óá óôç óýí èå óç Ý íá êå -íôñé êü óç ìåß ï. Ï ëü êëç ñç ç å ðé öÜ íåé á åß íáé êá ëõì ìÝ íç ìåãñáì ìÝò êáé ÷ñþ ìá ôá. Åß íáé Ý íáò íåõ ñé êüò ÷þ ñïò ãå ìÜ -ôïò êß íç óç. Áí ðá ñá ôç ñÞ óïõ ìå ðï ëý ðñï óå êôé êÜ ôïí ðß íá -êá, èá äïý ìå óôçí êÜ ôù äå îé Ü ãù íß á ôïõ äý ï ðõ ñï âü ëá.¼ ôáí ü ìùò ñù ôÞ èç êå ï ß äé ïò ó÷å ôé êÜ ìå áõ ôÜ, á ðÜ íôç óåü ôé äåí åß ÷å ôçí ðñü èå óç íá ôá æù ãñá öß óåé, áë ëÜ áõ ôÜ åì -öá íß óôç êáí áõ èüñ ìç ôá óôï ôå ëÜ ñï ôïõ, êáé ü ôé äåí åß íáéêá èü ëïõ ï óôü ÷ïò ôïõ íá ôá äåé êáé ï èå á ôÞò ôïõ Ýñ ãïõ.ÄÞ ëù óå ü ôé “...ðå ñé å ÷ü ìå íï äåí åß íáé ðá ñÜ ìü íïí áõ ôü ðïõï èå á ôÞò æåé Þ áéó èÜ íå ôáé, êÜ ôù á ðü ôçí å ðÞ ñåé á ôçò öüñ -ìáò êáé ôùí ÷ñù ìÜ ôùí ôïõ ðß íá êá...ôïí ï ðïß ï æù ãñÜ öé óáó÷å äüí á óõ íåß äç ôá, óå ìé á êá ôÜ óôá óç ìå ãÜ ëçò å óù ôå ñé êÞò Ý íôá óçò ”. Ìå áõ ôÜ ôá ëü ãé á ï Êá íôßí óêõ õ ðáé íßó óå ôáé ü ôé üðùòáõ ôüò ðá ñá óý ñå ôáé á ðü Ý íá áõ èüñ ìç ôï óõ íáßó èç ìá ü ôáí æù ãñá öß æåé, ôï ï ðïß ï åß íáé êáé ìé á “å óù ôå ñé êÞ á íá ãêáé ü ôç ôá”, Ý -ôóé ðñÝ ðåé íá ðá ñá óõñ èåß êáé ï èå á ôÞò óå Ý íá áõ èüñ ìç ôï ðáé÷ íß äé ôïõ õ ðï óõ íåß äç ôïõ, ü ôáí êïé ôÜæåé Ý íá Ýñ ãï.280


Åéê. 28. Âá óß ëõ Êá íôßí óêõ, “Áõ ôï ó÷å äé á óìüò 31“(íáõ ìá ÷ß á) (1913), 1,40 x 1,20 ì.Ðá ñ’ü ëï ðïõ äåí åß íáé êá èá ñÞ êáé Ü ìå óá á íôé ëç ðôÞç á íá ðá ñÜ óôá óç äý ï ðëïß ùí ðïõ á íôáë ëÜó óïõíðõ ñÜ, áõ ôü ðïõ ìðï ñïý ìå íá á íôé ëç öèïý ìå á ìÝ -óùò åß íáé ìé á âß áé ç êß íç óç êáé ìé á á íá ôá ñá ÷Þ.Åéê. 29. Âá óß ëõ Êá íôßí óêõ, Ç ðñþ ôç á öç ñç ìÝ íçõäá ôï ãñá öß á (1910), õ äá ôï ãñá öß á, 0,50x 0,65 ì., Ðá ñß óé, Ìïõ óåß ï Ìï íôÝñ íáòÔÝ÷ íçò.Ôá ÷ñþ ìá ôá êáé ôá ó÷Þ ìá ôá áé ù ñïý íôáé ãå ìÜ ôá êß -íç óç, ìå óôü ÷ï íá äé å ãåß ñïõí ôá óõ íáéó èÞ ìá ôá êáéôç öá íôá óß á ôïõ èå á ôÞ. Ï Êá íôß óêõ ó´áõ ôü ôï Ýñ ãïäç ìé ïõñ ãåß ìé á óýí èå óç ìå ÷ñþ ìá ôá êáé ãñáì ìÝòðïõ Ý ÷ïõí óôü ÷ï ôçí á ðåõ èåß áò å ðé êïé íù íß á ìå ôïèå á ôÞ. Êá íÝ íá á íôé êåß ìå íï Þ á íá öï ñÜ óôïí êü óìïðïõ ãß íå ôáé á íôé ëç ðôüò ìå ôéò áéó èÞ óåéò äåí Ý ðñå -ðå íá ðá ñåì âÜë ëå ôáé á íÜ ìå óá óôï Ýñ ãï êáé óôïèå á ôÞ, ãé á ôß ç å ðé êïé íù íß á ôïõò Ý ðñå ðå íá ãß íå ôáéìü íï óôï å ðß ðå äï ôïõ ðíåý ìá ôïò Þ ôïõ å óù ôå ñé êïýêü óìïõ.281


ÃËÙÓ ÓÁ ÑÉÎõ­ëï­ãñá­öß­á: Ôå÷ íé êÞ ôõ ðþ ìá ôïò ðïõ å ðé ôõã ÷Ü íå ôáé ìå ôç ÷Ü ñá îç ðÜ íù óå ðëÜ êá á ðü îý ëï. Ôá ìÝ ñç ðïõï ÷á ñÜ êôçò å ðé èõ ìåß íá ìåß íïõí ëåõ êÜ “óêá ëß æï íôáé” ìå óêáñ ðÝ ëï Þ ìá ÷áß ñé êáé á öáé ñïý íôáé. Å êåß íá ðïõìÝ íïõí á íÜ ãëõ öá óõ ãêñá ôïýí ôï ìå ëÜ íé ðïõ ðåñ íé Ý ôáé ðÜ íù óôçí ðëÜ êá. Åé äé êü ôõ ðï ãñá öé êü ÷áñ ôß ðé Ý -æå ôáé ðÜ íù óôï îý ëï êáé ôá ìå ëá íù ìÝ íá ìÝ ñç ôõ ðþ íï íôáé.Å­ÑÙ­ÔÇ­ÓÅÉÓ­-­ÄÑÁ­ÓÔÇ­ÑÉ­Ï­ÔÇ­ÔÅÓ1. Óõ ãêñß íå ôå Ý íá Ýñ ãï öùâ êáé Ý íá Ýñ ãï åî ðñå óé ï íé óôé êü. Ðïé åò äé á öï ñÝò êáé ðïé åò ï ìïé ü ôç ôåòðá ñá ôç ñåß ôå;2. Ôï êïé íü á íôÝ äñá óå á ðÝ íá íôé óôïí Êõ âé óìü áñ íç ôé êÜ. Ó÷å äüí Ý íáí áé þ íá áñ ãü ôå ñá, óÞ ìå ñáäç ëá äÞ, ç êõ âé óôé êÞ æù ãñá öé êÞ å îá êï ëïõ èåß íá å ãåß ñåé ó÷ü ëé á, å íþ Ý ÷åé óõí äå èåß ìå ôçí Ýí íïé -á ôçò ìï íôÝñ íáò ôÝ÷ íçò. Êá ôá ãñÜø ôå ôá äé êÜ óáò ó÷ü ëé á ìðñï óôÜ óå Ý íá êõ âé óôé êü Ýñ ãï.3. Ôé èá ãñÜ öá ôå óå Üñ èñï å öç ìå ñß äáò, áí Ý ðñå ðå íá õ ðï óôç ñß îå ôå ôïí Êõ âé óìü ùò êß íç ìá ôçòðñù ôï ðï ñß áò.4. Ïñ ãá íþ óôå åé êá óôé êÜ äñþ ìå íá óôï ó÷ï ëåß ï ìå å ðÜë ëç ëåò äñÜ óåéò ðïõ ãß íï íôáé ôáõ ôü ÷ñï íá :á ðáã ãå ëß á ðïé ç ìÜ ôùí, ÷ï ñüò, Þ ÷ïé, èå á ôñé êü á ðü óðá óìá (ðá ñá ðï ìðÞ óôéò öïõ ôïõ ñé óôé êÝòâñá äé Ýò).282


17ÏÉ ÄÅÊÁÅÔÉÅÓ 1900 - 1930 ( ´ ÌÅÑÏÓ )283


284Êá­æé­ìßñ­ÌÜ­ëå­âéô­ò­(Casimir­Malevich,­1878-1935),­“Óïõ­ðñå­ìá­ôé­óôé­êÞ­Óýí­èå­óç”­(1916),ëÜ­äé­óå­ìïõ­óá­ìÜ,­¢ì­óôåñ­íôáì, ëåðôïìÝñåéá.


17. ÏÉ ÄÅÊÁÅÔÉÅÓ 1900-1930 (´ ÌÅÑÏÓ)• ÍÔÅ ÓÔÉË,• ÓÏÕÐÑÅÌÁÔÉÓÌÏÓ,• ÊÏÍÓÔÑÏÕÊÔÉÂÉÓÌÏÓ,• ÍÔÁÍÔÁÚÓÌÏÓ,• ÓÏÕÑÅÁËÉÓÌÏÓ• Ç Ó×ÏËÇ ÔÏÕ ÌÐÁÏÕ×ÁÏÕÓ• ÏÉ ÌÅÃÁËÏÉ ÄÁÓÊÁËÏÉ ÔÇÓÁÑ×ÉÔÅÊÔÏÍÉÊÇÓÇ å öåõ ñå ôé êü ôç ôá êáé ç ðá ñá ãù ãé êü ôç ôá Þ ôáíôá ìü íá á íôß äï ôá óôçí á ðü ãíù óç êáé óôá ìå ãÜ ëáðñï âëÞ ìá ôá ðïõ ðá ñïõ óé Ü óôç êáí á ìÝ óùò ìå ôÜôïí ðü ëå ìï. Ãé á ôïõò êáë ëé ôÝ÷ íåò, ïé êá ôåõ èýí óåéòÞ ôáí äý ï: Þ èá á íá æç ôïý óáí ôçí å ðé êïé íù íß á ìå ôïíêü óìï êáé èá ðñï óðá èïý óáí íá âñïõí ôéò âÜ óåéòðïõ èá èå ìå ëß ù íáí ìé á íÝ á “ëåé ôïõñ ãé êÞ” êïé íù íß á,Þ èá á êï ëïõ èïý óáí ìé á ðï ñåß á Üñ íç óçò êáé öõ -ãÞò, ï äç ãïý ìå íïé óôçí õ ðï ôß ìç óç êÜ èå èå ù ñç ôé -êÞò áñ ÷Þò, óôçí õ ðï ôß ìç óç ôçò é óôï ñß áò áë ëÜ êáéóôçí á ðï ìü íù óç. Êáé óôéò äý ï ðå ñé ðôþ óåéò ç ôÝ -÷íç á íá æç ôÜ ìå äé Ü öï ñåò å íÝñ ãåé åò íá êé íç ôï ðïé Þ -óåé á ðï ôå ëå óìá ôé êÜ ôï èå á ôÞ, åß ôå ùò Ü ôï ìï åß ôåùò ìÝ ëïò êïé íù íé êþí ï ìÜ äùí, ìÝ óá á ðü äé Ü öï ñáêáë ëé ôå÷ íé êÜ ìÝ óá ü ðùò ìå ôá ìá íé öÝ óôá, ôéò äç -ìü óé åò óõ íá íôÞ óåéò êáé ôïõò íÝ ïõò ôñü ðïõò å ðé -êïé íù íß áò, äç ëá äÞ ôçí á öß óá, ôç öù ôï ãñá öß á êáéôá ìá æé êÜ ìÝ óá å ðé êïé íù íé þí.Ïé êáë ëé ôÝ÷ íåò ðïõ á óðÜ óôç êáí ôï “ëåé ôïõñ ãé -êü” ôñü ðï Ýê öñá óçò ï äç ãÞ èç êáí óôçí á íá æÞ ôç óçóôá èå ñþí êáé á íôé êåé ìå íé êþí åê öñÜ óå ùí, ìå óôü ÷ïÝ íá íÝ ï ïñ èï ëï ãé êü ëå îé ëü ãé ï. Ïé êáë ëé ôå÷ íé êÝòïìÜ äåò ðïõ âá óß óôç êáí ó’ áõ ôÞ ôçí áñ ÷Þ åß ÷áí Ýíáêïé íü óç ìåß ï : ôçí å ðé èõ ìß á ãé á ìé á êáé íïý ñé á áéó -èç ôé êÞ, ðïõ èá óôç ñé æü ôáí óôç ëåé ôïõñ ãé êÞ êáéáðëÞ ìïñ öÞ ôïõ á íôé êåé ìÝ íïõ. Ç ìïñ öÞ ðïõ á íôá -ðï êñß íå ôáé óôç ëåé ôïõñ ãß á èá åß íáé ôï ðñþ ôï âÞ ìáãé á ôçí á íá íÝ ù óç ôçò áí èñþ ðé íçò êïé íù íß áò.285


1Ç Ï ìÜäá Íôå ÓôéëÏ Êõ âé óìüò åß ÷å äç ìé ïõñ ãÞ óåé ðá ñÜë ëç ëåòáíá æç ôÞ óåéò óôçí É ôá ëß á, ôç Ñù óß á, ôçí Ïë ëáí äß á.Óôçí Ïë ëáí äß á, ôï 1917, åê äü èç êå ôï ðå ñé ï äé êü DeStijl (To Óôéë) á ðï ôïõò Ð. Ìï íôñé Üí (Piet Mondrian)êáé ÔÝ ï Âáí ÍôÝ óìðïõñ ãê (Ôheo van Doesburg,1883-1931), ôï ï ðïß ï Ý äù óå ôï ü íï ìá óôçí ï ìÜ äá,ç ôÝ÷ íç ôçò ï ðïß áò Ü óêç óå ìá êñï ÷ñü íé á å ðéñ ñï Þóôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ êáé óôï âé ï ìç ÷á íé êü ó÷å äé á -óìü. Ç ôÝ÷ íç Ý ðñå ðå íá âá óß æå ôáé óôá êá èá ñÜ ïñ -èï ãþ íé á ó÷Þ ìá ôá (êý âïé, åõ èåß åò êÜ èå ôåò êáé ï ñé -æü íôé åò ãñáì ìÝò) êáé óôï êá èá ñü ÷ñþ ìá. Ôï 1920ï Ìï íôñé Üí á öé Ý ñù óå ôï öõë ëÜ äé ï “Le Neo-plasticisme”(ï Íå ï ðëá óôé êé óìüò) óôï “ìåë ëï íôé êü Üí -èñù ðï”, ôïõ ï ðïß ïõ ïé ðíåõ ìá ôé êÝò á îß åò èá åê -öñÜ æï íôáí êá ëý ôå ñá ìå ôçí ôÝ÷ íç ôçò á ðü ëõ ôçòêá èá ñü ôç ôáò ôùí êá èá ñþí ãå ù ìå ôñé êþí ìïñ öþíêáé ÷ñù ìÜ ôùí.2Åéê.1. Ðéô­ Ìï­íôñé­Üí­ (Piet­ Mondrian,­ 1872-1944),­ Óýí­èå­óç(1929),­0,50­x­0,40­ì.,­ëÜ­äé­óå­êáì­âÜ,­Âå­ëé­ãñÜ­äé,­Åèíé­êü­ìïõ­óåß­ï.­Ôï óõ ãêå êñé ìÝ íï Ýñ ãï åß íáé Ý íá á ðü ôá ðïë ëÜ á öç ñç ìÝ íáÝñ ãá ôïõ Ìï íôñé Üí ðïõ á ðï ôå ëïý íôáé á ðü ß óé åò ìáý ñåò ãñáì -ìÝò êáé êá èá ñÜ ÷ñþ ìá ôá, ôá ï ðïß á á ðï äß äïõí ôçí á ðü ëõ ôçêá èá ñü ôç ôá. Óôï Ýñ ãï ôïõ, ôï ù ñáß ï âñß óêå ôáé á êñé âþò óôçíêá èá ñü ôç ôá ôùí ó÷ç ìÜ ôùí, ðïõ ðá ñá ðÝ ìðïõí óôçí å ðé äß ù îçìé áò æù Þò êá èá ñÞò êáé õ ãé ïýò. ¹ ôáí ìé á Ýí äåé îç ü ôé ç ôÝ÷ íçìðï ñåß íá ãß íåé ï äç ãüò ôçò áí èñù ðü ôç ôáò, ü ôé ç ôÝ÷ íç ìðï -ñåß íá ï äç ãÞ óåé óôçí áñ ìï íß á, ðÝ ñá á ðü ôïí õ ðï êåé ìå íé óìüôïõ á ôü ìïõ êáé ôá ôõ ÷áß á öáé íü ìå íá.Åéê. 2. ÃêÝ­ñé­Ôü­ìáò­Ñßô­âåë­íô­(Gerrit­Thomas­Rietveld,­1888-1964),­Ïé­êß­á­Óñü­íôåñ­(1924),­Ïõ­ôñÝ­÷ôç.Ó’ áõ ôü ôï êôß ñé ï ÷ñç óé ìï ðïé åß ôáé ìé á óá öÞò êáé êá èá ñÞ óýí -èå óç, ðïõ ÷á ñá êôç ñß æå ôáé á ðü êõ âé óôé êÜ ó÷Þ ìá ôá, á ðü ìå ãÜ -ëá ðá ñÜ èõ ñá óå ï ñé æü íôé åò æþ íåò, á ðü ëåõ êÝò å ðé öÜ íåé åòêáé á ðü ðëÞ ñç á ðïõ óß á êÜ èå äé á êï óìç ôé êïý óôïé ÷åß ïõ. Áõ ôüÝ ÷åé ùò á ðï ôÝ ëå óìá íá á ðï êôïýí å ëá öñü ôç ôá ïé ü ãêïé, êáéíá å ðé ôõã ÷Ü íå ôáé Ý íá áßó èç ìá Ü íå ôùí êáé á íïé ÷ôþí ÷þ ñùí.286


3“¼ ôáí ôï 1913, óôçí ðï ñåß á ôùí á ðå ãíù óìÝ íùí ìïõðñï óðá èåé þí íá á ðå ëåõ èå ñþ óù ôçí ôÝ÷ íç á ðü ôçóá âïý ñá ôçò á íôé êåé ìå íé êü ôç ôáò, êá ôÝ öõ ãá óôç öüñ -ìá ôïõ ôå ôñá ãþ íïõ êáé å îÝ èå óá Ý íá æù ãñá öé êü ðß íá -êá ðïõ äåí ðá ñß óôá íå ôß ðï ôá Üë ëï á ðü Ý íá ìáý ñï ôå -ôñÜ ãù íï ó’ Ý íá öü íôï Ü óðñï, ïé êñé ôé êïß êáé ôï êïé íüèñç íïý óáí: “×Ü èç êå ü,ôé á ãá ðÞ óá ìå. Åß ìá óôå óå ìé áÝ ñç ìï. ´¸ ÷ïõ ìå ìðñï óôÜ ìáò ìü íï Ý íá ìáý ñï ôå ôñÜ -ãù íï óå Ü óðñï öü íôï!” Êáé Ý øá÷ íáí ëü ãé á “óõ íôñé -ðôé êÜ”, ãé á íá á ðï ìá êñý íïõí ôï óýì âï ëï ôçò å ñÞ ìïõêáé ãé á íá îá íá âñïýí óôï “íå êñü ôå ôñÜ ãù íï” ôçíáãá ðç ìÝ íç åé êü íá ôçò “ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò ”, “ôçíðñáã ìá ôé êÞ á íôé êåé ìå íé êü ôç ôá” êáé ôçí “ç èé êÞ åõ áéó -èç óß á”.Ìå ôïí ü ñï “óïõ ðñå ìá ôé óìüò ” åí íï þ ôçí õ ðå ñï ÷Þôçò êá èá ñÞò áßó èç óçò óôéò åé êá óôé êÝò ôÝ÷ íåò.Ôá öáé íü ìå íá ôçò á íôé êåé ìå íé êÞò öý óçò áõ ôÜ êáè’åáõ ôÜ äåí Ý ÷ïõí êá ìé Ü óç ìá óß á^ ãé á ôïõò óïõ ðñå ìá -ôé óôÝò ç êá èá ñÞ áßó èç óç, óôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá, åß íáéå íôå ëþò á íå îÜñ ôç ôç á ðü ôï ðå ñé âÜë ëïí óôï ï ðïß ïãåí íÞ èç êå”. Êá æé ìßñ ÌÜ ëå âéôò.4ÌÜ ñé ï Íôå Ìé êÝ ëé, Ïé ðñù ôï ðï ñß åò ôçò ÔÝ÷ íçò ôïõ20ïý áé þ íá, Á èÞ íá, ÷.÷. ó. 404-5, ìåô. ËÝ íá Ðá ðá ìáô -èå Ü êçÅéê. 3. Êá­æé­ìßñ­ ÌÜ­ëå­âéô­ò­ (Casimir­ Malevich,­ 1878-1935),“Óïõ­ðñå­ìá­ôé­óôé­êÞ­Óýí­èå­óç”­(1916),­ëÜ­äé­óå­ìïõ­óá­ìÜ,0,88­x­0,70,­ì.,­¢ì­óôåñ­íôáì.Ï ðß íá êáò áõ ôüò á íÞ êåé óå ìé á óåé ñÜ Ýñ ãùí ìå ôïí ß äé ï ôßô -ëï, Ý ôóé þ óôå äåí ðñï óöÝ ñå ôáé êá íÝ íá óôïé ÷åß ï ó÷å ôé êÜ ìåôï èÝ ìá ôïõ Ýñ ãïõ. Á ðåé êï íß æåé ôå ôñÜ ãù íá êáé ðá ñáë ëç ëü -ãñáì ìá ðïõ ìïé Ü æïõí “íá ãëé óôñÜ íå” óå Ý íá ÷þ ñï ÷ù ñßòüñé á.Åéê. 4. K.­ÌÜ­ëå­âéô­ò,­“Ëåõ­êü­ðÜ­íù­óå­ëåõ­êü”­(1918).Ïé á íá æç ôÞ óåéò ôïõ ÌÜ ëå âéô ò êï ñõ öþ èç êáí ìå ôï Ýñ ãï áõ -ôü, óôï ï ðïß ï ôï ÷ñþ ìá Ý ÷åé å ãêá ôá ëåé öèåß ï ëü ôå ëá. ÔïÜóðñï ôå ôñÜ ãù íï ìü ëéò äé á ãñÜ öå ôáé ðÜ íù óôï ëåõ êü öü íôï.Ôï ôå ôñÜ ãù íï ÷Ü íåé êÜ èå ß÷ íïò õ ëé êü ôç ôáò êáé ãß íå ôáé Ý íá ìåôï Ü ðåé ñï. ÊÜ èå á íá öï ñÜ óôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá Ý ÷åé å îá ëåé -öèåß. Ç á öáß ñå óç Þ ôáí ó÷å äüí á äý íá ôïí íá ðñï ÷ù ñÞ óåéðá ñá ðÝ ñá, êáé Ý ôóé ï ÌÜ ëå âéô ò å ðÝ óôñå øå óôçí ðá ñá óôá ôé êÞæù ãñá öé êÞ.Ï ÓïõðñåìáôéóìüòÐñü êåé ôáé ãé á ôï ðñþ ôï êß íç ìá êá èá ñÞò ãå ù ìå -ôñé êÞò á öáß ñå óçò óôç æù ãñá öé êÞ. Ãåí íÞ èç êå óôçÑù óß á á ðü ôï æù ãñÜ öï Êá æé ìßñ ÌÜ ëå âéô ò. Ôï ðñþ -ôï óïõ ðñå ìá ôé óôé êü Ýñ ãï ôïõ ÷ñï íï ëï ãåß ôáé á ðüôï 1913, êáé ðå ñé Ý ÷åé Þ äç ôá óôïé ÷åß á ðïõ ÷á ñá êôÞ -ñé óáí áñ ãü ôå ñá ôï Ýñ ãï ôïõ, Ý íá ìáý ñï ôå ôñÜ ãù -íï ðÜ íù óå ëåõ êü öü íôï. Õ ðï óôÞ ñé æå ü ôé ç ïé êåß áü øç ôùí ðñáã ìÜ ôùí äåí Ý ðñå ðå íá åß íáé ôï æç ôïý -ìå íï óôçí á íá ðá ñÜ óôá óç, ç ï ðïß á Ý ðñå ðå íá äß íåé287


ôç ìå ãá ëý ôå ñç äõ íá ôü ôç ôá Ýê öñá óçò ôïõ óõ íáéó -èÞ ìá ôïò (ôçí õ ðå ñï ÷Þ (=supremacy) ôïõ êá èá ñïýáéó èÞ ìá ôïò). Ôá óïõ ðñå ìá ôé óôé êÜ óôïé ÷åß á ôùí Ýñ -ãùí ôïõ Þ ôáí á ðëÝò ãå ù ìå ôñé êÝò öüñ ìåò ü ðùò ôå -ôñÜ ãù íá, êý êëïé êáé óôáõ ñïß, å íþ ôá ÷ñþ ìá ôÜ ôïõÞ ôáí ôï ìáý ñï, ôï Ü óðñï, ôï êüê êé íï, ôï ðñÜ óé íïêáé ôï ìðëå.Ôï 1915 å îÝ äù óå ôï óïõ ðñå ìá ôé óôé êü ìá íé öÝ -óôï, ôï ï ðïß ï óõ íõ ðÝ ãñá öáí êáé ëï ãï ôÝ÷ íåò, á íÜ -ìå óá óôïõò ï ðïß ïõò ï ðïé ç ôÞò Â.Ìá ãé á êü óöêé.Ôï 1919 ï ß äé ïò ï ÌÜ ëå âéô ò á íá êïß íù óå ôï ôÝ -ëïò ôïõ Óïõ ðñå ìá ôé óìïý.Ç á öáß ñå óç ôïõ Óïõ ðñå ìá ôé óìïý êáé ôïõ Êïí -óôñïõ êôé âé óìïý, ôùí á öáé ñå ôé êþí ôÜ óå ùí ôçò ñù -óé êÞò ôÝ÷ íçò, ìÝ óù ôïõ Êá íôßí óêõ êáé Üë ëùí èá å -ðç ñÝ á æå áñ ãü ôå ñá, óôéò áñ ÷Ýò ôïõ 1920, ôï Ìðá -ïõ ÷Ü ïõò.ÊïíóôñïõêôéâéóìüòÏ ðñï âëç ìá ôé óìüò ãý ñù á ðü ôç ó÷Ý óç ôçò ôÝ -÷íçò êáé ôçò ðï ëé ôé êÞò Üñ ÷é óå óôç Óï âé å ôé êÞ ¸ íù -óç á ìÝ óùò ìå ôÜ ôçí å ðá íÜ óôá óç ôïõ 1917 êáé å -íôá ôé êï ðïé Þ èç êå ìÝ ÷ñé ôï 1922, ü ôáí Ý ãé íå äõ íá ôÞç ðñþ ôç á íá óý íôá îç ôïõ íÝ ïõ êñÜ ôïõò.Ôçí å ðï ÷Þ ôçò Å ðá íÜ óôá óçò ç êõ ñé ü ôå ñç êáë ëé -ôå÷ íé êÞ ôÜ óç á íôé ðñï óù ðåý ôç êå á ðü ôï óï âé å ôé êüÊïí óôñïõ êôé âé óìü. Ç ï ìÜ äá ôïõ Âëá íôé ìßñ ÔÜô ëéíõ ðï óôÞ ñé îå ôçí êá ôÜñ ãç óç ôçò ôÝ÷ íçò, å íüò îå ðå -ñá óìÝ íïõ áéó èç ôé óìïý ðïõ á íÞ êå óôçí ðáé äåß á ôçòêá ðé ôá ëé óôé êÞò êïé íù íß áò, êáé æç ôïý óå á ðü ôïõòêáë ëé ôÝ÷ íåò ðïõ Ý êá íáí êá ôá óêåõ Ýò óôï ÷þ ñï íáá öÞ óïõí áõ ôÞ ôçí “á ó÷ï ëß á” êáé íá áñ ÷ß óïõí íáöôé Ü÷ íïõí ðñÜã ìá ôá ÷ñÞ óé ìá ãé á ôïí Üí èñù ðï, äç -ëá äÞ êá ñÝ êëåò êáé ôñá ðÝ æé á, íá êôß æïõí öïýñ íïõò,óðß ôé á êôë. Ç ôÝ÷ íç, óýì öù íá ìå ôïõò êïí óôñïõ êôé -âé óôÝò êáé ôïí ÔÜô ëéí, Ý ðñå ðå íá êá ëý ðôåé êïé íù íé -êÝò á íÜ ãêåò, íá åß íáé ù öå ëé ìé óôé êÞ êáé ëåé ôïõñ ãé êÞ.Óêï ðüò ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç Þ ôáí íá âåë ôé þ óåé ôçí ðíåõ -ìá ôé êÞ êá ôÜ óôá óç ôçò êïé íù íß áò ìÝ óá óôçí ï ðïß áæåé. Áõ ôü ðïõ ðñï åß ÷å, ëïé ðüí, Þ ôáí ç êá ôá óêåõ Þ(=construction) ôçò íÝ áò êïé íù íß áò áë ëÜ êáé ôçòíÝ áò ìïñ öÞò ôçò ôÝ÷ íçò, å íþ ï êáë ëé ôÝ÷ íçò äåíÞôáí ôß ðï ôá Üë ëï á ðü Ý íá ìç ÷á íé êü, Ý íá ìå ëå ôç ôÞôçò äï ìÞò ôçò êá ôá óêåõ Þò.Åéê. 5. Âëá­äé­ìßñ­ ÔÜô­ëéí­ (Vladimir­ Tatlin,­ 1885-1953),­ “Ðå­ñß­ðôå­ñï­ôçò­3çò­Äé­å­èíïýò”­(1920).Ïé ãé ïñ ôÝò ðïõ ãß íï íôáí ìå á öïñ ìÞ ôçí å ðÝ ôåé ï ôçò Ï êôù -âñé á íÞò Å ðá íÜ óôá óçò êáôÝóôçóáí, ôá å ðü ìå íá ÷ñü íé á, êÝ -íôñá å öÞ ìå ñùí êáë ëé ôå÷ íé êþí å öáñ ìï ãþí, äß íï íôáò ôçí åõ -êáé ñß á ãé á êá ôá óêåõ Ýò ðïõ á ðÝ âëå ðáí óôç óý ìðñá îç ü ëùíôùí ìïñ öþí ôçò ôÝ÷ íçò, óôçí å íåñ ãü óõì ìå ôï ÷Þ ôïõ èå á ôÞêáé êõ ñß ùò óôçí êé íç ôï ðïß ç óç ôçò Ýì öõ ôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò é êá -íü ôç ôáò ôïõ êïé íïý. Óõ÷ íÜ, ç é äÝ á Þ ôáí ü ôé ôï êïé íü ìðï ñåßíá óõì ìå ôÝ ÷åé óôç äç ìé ïõñ ãß á ôïõ Ýñ ãïõ ôÝ÷ íçò. ÔÝ ëïò, Ý íáìå ãÜ ëï ìÝ ñïò á ðü ôéò ðñï ôÜ óåéò ðïõ äåí ï ëï êëç ñþ íï íôáíðá ñÝ ìå íáí ìå ôç ìïñ öÞ ìá êå ôþí, ðñï ó÷å äé á óìÜ ôùí, ðñï âï -ëÞò é äå þí ðÜ íù óå Ý íá êå íôñé êü èÝ ìá. Áõ ôüò ï ðýñ ãïò ðïõó÷å äß á óå ï ÔÜô ëéí äåí êá ôá óêåõ Ü óôç êå ðï ôÝ, áë ëÜ ðá ñÝ ìåé -íå ùò óýì âï ëï ôçò íÝ áò óï óé á ëé óôé êÞò áé óé ï äï îß áò ðïõáêï ëïý èç óå ôç Ñù óé êÞ Å ðá íÜ óôá óç. Ç åñ ãá óß á (óôï å óù ôå ñé -êü ôïõ õ ðÞñ ÷áí ôñåéò ÷þ ñïé, ïé ï ðïß ïé èá ÷ñç óß ìåõ áí ùò áß -èïõ óåò óõ íÜ íôç óçò êáé åñ ãá óß áò) êáé ç óï óé á ëé óôé êÞ ïñ ãá -íù ôé êÞ äï ìÞ á ðï ôå ëïýí ôçí é äÝ á áõ ôïý ôïõ Ýñ ãïõ. ¸ íáò óêå -ëå ôüò ü ðïõ ôï êõ ñß áñ ÷ï óôïé ÷åß ï åß íáé ç êá ôá óêåõ á óôé êÞ ôïõóõ íï ÷Þ, ìå ìé á êëß óç á ðü ôï Ý äá öïò ç ï ðïß á ôï íß æåé ôçíáíï äé êÞ ðï ñåß á ôïõ íÝ ïõ óï óé á ëé óôé êïý óõ óôÞ ìá ôïò, óõì âü -ëé æå ôçí óý ìðñá îç ôçò ôÝ÷ íçò êáé ôçò æù Þò. Ç ìç ÷á íÞ êáé çâé ï ìç ÷á íß á ìðï ñåß Ý ôóé íá ôå èïýí óôçí õ ðç ñå óß á êÜ èå ðá ñá -ãù ãé êïý Ýñ ãïõ.288


Åéê. 6. Ëé­ïõ­ìðüâ­ Ðü­ðï­âá­ (Liubov­ Popova,­ 1889-1924),Áñ÷éôåêôïíéêÞ­ æùãñáöéêÞ­ (1917),­ ëÜäé­ óå­ ìïõóáìÜ,0,80­ ÷­ 0,98­ ì.,­ Í.­ Õüñêç,­ Ìïõóåßï­ ÌïíôÝñíáòÔÝ÷íçò.Ç Ðü ðï âá õ ðÞñ îå á ðü ôá óç ìá íôé êü ôå ñá ìÝ ëç ôçò ñù óé êÞòðñù ôï ðï ñß áò. Aó÷ï ëÞ èç êå ìå ôï ó÷å äé á óìü õ öá óìÜ ôùí, êï -óôïõ ìé þí, á öé óþí, âé âëß ùí êáé óêç íé êþí èå Ü ôñïõ. ¸í èåñ ìçï ðá äüò ôçò “ðá ñá ãù ãé êÞò ôÝ÷ íçò ”, äß äá îå óôá “Å ëåý èå ñáÊáë ëé ôå÷ íé êÜ Åñ ãá óôÞ ñé á”, êáé ôï ü íï ìÜ ôçò óõí äÝ å ôáé ìå ôïÓïõ ðñå ìá ôé óìü, ôï Ñù óé êü Öïõ ôïõ ñé óìü êáé ôïí Êïí óôñïõ -êôé âé óìü.êß íç ìá óôï “Êá ìðá ñÝ Âïë ôáßñ ”, óôç Æõ ñß ÷ç, ìé áðü ëç óôçí ï ðïß á êá ôÝ öåõ ãáí ü ëïé ïé ðï ëé ôé êïß å îü -ñé óôïé - ËÝ íéí, Ôæüõò, Óôñá âßí óêé.Ïé íôá íôáúóôÝò Þ ôáí æù ãñÜ öïé, áë ëÜ êáé ðïé ç -ôÝò ü ðùò ï Ôñé óôÜí Ôæá ñÜ (T. Tzara,1896-1963) êáéï Ïý ãêï Ìðáë (H. Ball,1886-1927). Óôï êá ìðá ñÝ,ðïõ Þ ôáí ìá æß êáé ãêá ëå ñß, èÝ á ôñï, áß èïõ óá ÷ï ñïýêáé ðåé ñá ìá ôé êü åñ ãá óôÞ ñé ï, óå ìé á ìé êñÞ óêç íÞ,óôÞ íï íôáí èå á ôñé êÜ óêåô ò êáé áõ ôï ó÷Ý äé åò ðá ñá -óôÜ óåéò. “Å íþ ïé êå ñáõ íïß ôïõ ðõ ñï âï ëé êïý ìïý -ãêñé æáí á ðü ìá êñé Ü, å ìåßò á ðáã ãÝë ëá ìå, öôé Ü÷ íá -ìå óôß ÷ïõò, ôñá ãïõ äïý óá ìå ìå ü ëç ìáò ôçí øõ ÷Þ”ðå ñé Ý ãñá öå áñ ãü ôå ñá ï Áñ ð. Ï ðïé ç ôÞò Ìðáë, êá -ôáã ãÝë ëï íôáò ôç äç ìï óé ï ãñá öß á ü ôé åß ÷å á ÷ñç -óôåý óåé ôç ãëþó óá, äç ìé ïýñ ãç óå ôçí ç ÷ç ôé êÞ ðïß -ç óç, ðïõ äå âá óé æü ôáí á ðëþò óôïí áõ ôï ìá ôé óìü Þóôï ôõ ÷áß ï, áë ëÜ Ý ìïé á æå ó÷å äüí ìå êï ëÜæ á ðëþíÞ ÷ùí. Êá ôü ðéí, á ðÞã ãåë ëå ìå óôüì öï ôï ðïß ç ìá ìåäõ íá ôÞ öù íÞ, íôõ ìÝ íïò å ðß óç ìá, ìðñï óôÜ óå Ý íáêïé íü ðïõ öþ íá æå, ÷åé ñï êñï ôïý óå, ãé ïõ ÷Üé æå.Ôï Íôá íôÜ åß ÷å åé óá ãÜ ãåé ôï Ü- ëï ãï, ôçí åé ñù -Ìå ôÜ ôï 1932 ïé äé Ü öï ñåò ðñù ôï ðï ñé á êÝò ôÜ -óåéò óôç Ñù óß á å ãêá ôá ëåß öèç êáí êáé åì öá íß óôç êåìé á óõ íôç ñç ôé êÞ ôÝ÷ íç ìå Ýì öá óç óôçí ðñï ðá ãÜí -äá êáé, ü óïí á öï ñÜ ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ, óôçí á íá âß -ù óç ðá ëáé ü ôå ñùí áñ ÷é ôå êôï íé êþí ìïñ öþí.Íôáíôáúóìüò¼ ôáí å îå ôÜ óôç êáí óôá ðñï ç ãïý ìå íá êå öÜ ëáé áï Êõ âé óìüò êáé ï Öïõ ôïõ ñé óìüò, ãé á ôéò á íá æç ôÞ -óåéò ôïõò ÷ñç óé ìï ðïé Þ èç êáí ïé ëÝ îåéò “êá ôá êåñ ìá -ôé óìüò ” êáé “áë ëç ëï äé åßó äõ óç” á íôß óôïé ÷á. Ãé á ôïíÍôá íôáúóìü ç êá ôÜë ëç ëç ëÝ îç åß íáé “áõ ôï ìá ôé -óìüò.Ç ëÝ îç Íôá íôÜ (ü íï ìá ðïõ âñÝ èç êå ôõ ÷áß á “åíþîå öýë ëé æáí ìå ìé á ï äï íôï ãëõ öß äá” ôï ëå îé êü Ëá -ñïýò, ðïõ óôç ãëþó óá ôùí íç ðß ùí óç ìáß íåé á ëï ãÜ -êé) åß íáé ìé á ëÝ îç ÷ù ñßò íü ç ìá. Å ðé ëÝ ÷ôç êå, ü ðùò å -îÞ ãç óáí ïé åé óç ãç ôÝò ôïõ êé íÞ ìá ôïò, ìç äå íé óôé êÜ,á íáñ ÷é êÜ, á íá ôñå ðôé êÜ, ãé á íá äç ëþ óåé ôï ôÝ ëïòôçò ôÝ÷ íçò. Ôï 1916, êá ôÜ ôç äé Üñ êåé á ôïõ Ðñþ ôïõÐá ãêï óìß ïõ Ðï ëÝ ìïõ, ïé íôá íôáúóôÝò ß äñõ óáí ôïÅéê. 7. ×áí­ò­ Áñ­ð­ (Hans­ Arp,1888-1960),­ “Ôï­ ðïñ­ôñÝ­ôï­ ôïõÔæá­ñÜ”­ (1916),­ íôá­íôáúóôé­êü­ á­íÜ­ãëõ­öï­ óå­ âáì­ìÝ­íïîý­ëï,­Ãå­íåý­ç,­Ìïõ­óåß­ï­ÔÝ÷­íçò­êáé­É­óôï­ñß­áò.Óôá á íÜ ãëõ öá ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç á îé ï ðïé ïý íôáé êá èá ñÜ ðëá óôé -êÝò á îß åò ìå ôçí á íôé ðá ñÜ èå óç ôùí êá ìðý ëùí å ðé ðÝ äùí, áíêáé äå ÷Ü íå ôáé ç áßó èç óç ôçò ôõ ÷áß áò óõ íåý ñå óÞò ôïõò.289


Ðþò íá öôé Ü÷ íå ôå Ý íá íôá íôáúóôé êü ðïß ç ìá.ÐÜñ ôå ìé á å öç ìå ñß äá. ÐÜñ ôå Ý íá øá ëß äé. Äé á ëÝî ôåáðü ôçí å öç ìå ñß äá Ý íá Üñ èñï óôï ìÝ ãå èïò ôïõ ðïé Þ -ìá ôïò ðïõ èÝ ëå ôå íá êÜ íå ôå. Êüø ôå ìå ôï øá ëß äé ôïÜñ èñï. Êá ôü ðéí êüø ôå ðñï óå ÷ôé êÜ ôéò ëÝ îåéò ðïõ á ðï -ôå ëïýí ôï Üñ èñï êáé âÜë ôå ôåò ìÝ óá óå ìé á ôóÜ íôá.Ôá ñá êïõ íÞ óôå ìá ëá êÜ ôçí ôóÜ íôá. Êá ôü ðéí áñ ÷ß óôåíá âãÜ æå ôå á ðü ôçí ôóÜ íôá ôç ìé á ëÝ îç ìå ôÜ ôçí Üë -ëç. Á íôé ãñÜø ôå ôéò åõ óõ íåß äç ôá ìå ôç óåé ñÜ ðïõ âãÞ -êáí á ðü ôçí ôóÜ íôá. Ôï ðïß ç ìá èá óáò ìïé Ü æåé. Êáé íáðïõ ãß íá ôå Ý íáò Ü ðåé ñá ðñù ôü ôõ ðïò óõã ãñá öÝ áò ìåìé á ÷á ñé ôù ìÝ íç åõ áéó èç óß á, Ý óôù êé áí äå óáò êá ôá -ëá âáß íåé ôï êï ðÜ äé.Á ðü ôá Ìá íé öÝ óôá ôïõ Íôá íôáúóìïý ôïõ Ôñé óôÜí Ôæá -ñÜ, 1920,ÌÜ ñé ï Íôå Ìé êÝ ëé, Ïé ðñù ôï ðï ñß åò ôçò ÔÝ÷ íçò ôïõ20ïý áé þ íá, Á èÞ íá,÷.÷ óåë.168 ìåô. ËÝ íá Ðá ðá ìáô èå -Ü êçÅéê. 8. ÑÜ­ïõë­×Ü­ïõ­óìáí­(Raoul­Hausmann,­1886-1971),­“ÔïÐíåý­ìá­ôïõ­Êáé­ñïý­ìáò”­(1919),­îý­ëï,­ìÝ­ôáë­ëï,­äÝñ­ìá,­êü­íôñá­ ðëá­êÝ.­ Ðá­ñß­óé,­ Ìïõ­óåß­ï­ Ìï­íôÝñ­íáò­ ÔÝ­-÷íçò­Æùñ­æ­Ðï­ìðé­íôïý.­¸ñ ãï êáô’ å îï ÷Þí íôá íôáúóôé êü, óõ ãêå íôñþ íåé óå Ý íá îý ëé íïêå öÜ ëé ôá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôïõ å ðáã ãÝë ìá ôïò å íüò ñá äé ï ôç ëå -ãñá öç ôÞ Þ å íüò ðé ëü ôïõ ôïõ ìÝë ëï íôïò óå Ý íá á ðï ôÝ ëå óìáá íç óõ ÷ç ôé êü êáé ìá æß óêù ðôé êü.íåß á, ôçí êï ñïúäß á, ôç ÷åé ñï íï ìß á, ôï ôõ ÷áß ï, ôïí“Áõ ôï ìá ôé óìü”.Ïé íôá íôáúóôÝò, á ðï öá óé óìÝ íïé íá äþ óïõí óôçíá óôé êÞ ôÜ îç, ðïõ åß ÷å ðñï êá ëÝ óåé ôïí ðü ëå ìï, êáéóå ü,ôé åß ÷å á ðï ìåß íåé á ðü ôéò á îß åò ôçò ôç ÷á ñé óôé -êÞ âï ëÞ, åé óÞ ãá ãáí ôçí á íôé ôÝ÷ íç, äé á êÞ ñõ îáí ôçíá íï ç óß á, á íá æÞ ôç óáí óôï á óõ íåß äç ôï ôéò ðç ãÝòôçò Ý ìðíåõ óÞò ôïõò. Ãé á íá óêáí äá ëß óïõí ôï öß íïãïý óôï ôçò á óôé êÞò ôÜ îçò, äå äß óôá óáí íá ÷ñç óé -ìï ðïé Þ óïõí êÜ èå åß äïõò åê öñá óôé êü ìÝ óï: Ý êá íáíðß íá êåò á ðü êïõ ñÝ ëé á êáé óêïõ ðß äé á, á ðü ôõ ÷áß á á -íôé êåß ìå íá êá èç ìå ñé íÞò ÷ñÞ óçò, ôá “ready mades”(=Ý ôïé ìá (á íôé êåß ìå íá), óõ íÞ èùò ìá æé êÞò ðá ñá ãù -ãÞò).290ÓïõñåáëéóìüòÌå ôá îý Íôá íôáúóìïý êáé Óïõ ñå á ëé óìïý õ ðÜñ -÷åé ìé á öõ óé êÞ óõ íÝ ÷åé á êáé óýí äå óç. Ï óïõ ñå á ëé -óìüò Ü íôëç óå ôá èÝ ìá ôÜ ôïõ á ðü ôï Ôõ ÷áß ï êáé ôïíÁõ ôï ìá ôé óìü. Ï óïõ ñå á ëé óìüò èÝ ëç óå íá êá ôá -ãñÜ øåé ôéò øõ ÷é êÝò äé á äé êá óß åò Ý ôóé ü ðùò Ýñ ÷ï íôáé,áõ ôü ìá ôá, ÷ù ñßò ôïí Ý ëåã ÷ï ôçò ëï ãé êÞò. Ôï 1924,äý ï ÷ñü íé á ìå ôÜ ôç äé Ü ëõ óç ôçò íôá íôáúóôé êÞòïìÜäáò ôïõ Ðá ñé óé ïý, ï Á íôñÝ Ìðñå ôüí(A.Breton,1896-1966), ï èå ù ñç ôé êüò ôïõ êé íÞ ìá ôïò,äç ìï óß åõ óå ôï “Óïõ ñå á ëé óôé êü Ìá íé öÝ óôï” êáé äé á -êÞ ñõ îå ü ôé äåí õ ðÜñ ÷åé á íôß èå óç á íÜ ìå óá óôïüíåéñï êáé óôçí ðñáã ìá ôé êü ôç ôá. ¸ ôóé, ç óõã ÷þ -íåõ óç óõ íåé äç ôïý êáé õ ðï óõ íåß äç ôïõ, ç öá íôá óôé -êÞ ðñáã ìá ôé êü ôç ôá ìå “óÜñ êá êáé ï óôÜ”, ðá ñïõ óé -Ü óôç êå óôá Ýñ ãá ôçò ÌÝ ñåô Ï ðåí ÷Üúì, ôïõ ÌáíÑÝé, áë ëÜ êáé óôç æù ãñá öé êÞ ôùí Ìá ãêñßô, Óáë âá -ôüñ Íôá ëß ê.Ü.Ïé Óïõ ñå á ëé óôÝò, ðïõ Þ èå ëáí íá åß íáé óïõ ñå á -ëé óôé êÞ ü ÷é ìü íï ç ôÝ÷ íç ôïõò áë ëÜ êáé ç ß äé á ç æù -


Þ ôïõò, âïý ôç îáí óôá âÜ èç ôïõ á óõ íåé äÞ ôïõ, ãé áíá á íá óý ñïõí åé êü íåò ÷ù ñßò ôç ëï ãï êñé óß á ôçò ëï -ãé êÞò, êáé êá ôÝ ãñá øáí ôï áë ëü êï ôï, ôï ðá ñÜ äï îïÞ ôï á äý íá ôï, ìå ìé á öù ôï ãñá öé êÜ ñå á ëé óôé êÞ æù -ãñá öé êÞ ðïõ äå ÷ù ñÜ åé ðá ñåñ ìç íåß åò, å íþ ôáõ ôü -÷ñï íá êÜ íåé ï ñá ôü ü,ôé åß íáé ðÝ ñá êáé Ý îù á ðü ôïðñáã ìá ôé êü.ÌÕ­ÓÔÉ­ÊÁ­ÔÇÓ­ÌÁ­ÃÉ­ÊÇÓ­ÓÏÕ­ÑÅ­Á­ËÉ­ÓÔÉ­ÊÇÓ­ÔÅ×­ÍÇÓÃñá ðôÞ óïõ ñå á ëé óôé êÞ óýí èå óç Þ ôï ðñþ ôï êáé ôå ëåõ -ôáß ï äé Ü ãñáì ìá.Óõ ãêå íôñù èåß ôå ó’ áõ ôü ðïõ Ý ÷å ôå íá ãñÜ øå ôå, á öïýå ãêá ôá óôá èåß ôå óå Ý íá ìÝ ñïò ü óï ôï äõ íá ôüí åõ -íïúêü ôå ñï ãé’áõ ôü ôï óêï ðü. Ðå ñÜ óôå óôçí ðé ï ðá èç -ôé êÞ Þ óôçí ðé ï äå êôé êÞ êá ôÜ óôá óç ðïõ óáò åß íáé äõ -íá ôüí. Á öáé ñÝ óôå ôï ìõ á ëü óáò, ôá ôá ëÝ íôá óáò, êé ü -ëùí ôùí Üë ëùí. Ðåß ôå óôïí å áõ ôü óáò ü ôé ç ëï ãï ôå -÷íß á åß íáé Ý íáò á ðü ôïõò ðé ï èëé âå ñïýò äñü ìïõò ðïõï äç ãïýí ðá íôïý. ÃñÜø ôå ãñÞ ãï ñá ÷ù ñßò ðñï ó÷å äé á -óìÝ íï èÝ ìá, áñ êå ôÜ ãñÞ ãï ñá, þ óôå íá ìç óõ ãêñá ôÞ -óå ôå êáé íá ìç âñå èåß ôå óôïí ðåé ñá óìü íá îá íá äé á âÜ -óå ôå áõ ôÜ ðïõ Ý ÷å ôå ãñÜ øåé. Ç ðñþ ôç öñÜ óç èá Ýñ -èåé ôå ëåß ùò ìü íç, á öïý á ëç èåý åé ðùò êÜ èå äåõ ôå ñü -ëå ðôï õ ðÜñ ÷åé óôç óõ íåé äç ôÞ óêÝ øç ìáò ìé á ðá ñÜ îå -íç öñÜ óç, ðïõ äåí å ðé äé þ êåé ðá ñÜ íá å îù ôå ñé êåõ èåß.Åéê. 10. ÌÝ­ñåô­Ï­ðåí­÷Üéì­(M.­Oppenheim,1913-1985),­Á­íôé­êåß­ìå­íï,­“Ãïý­íé­íï­ðñü­ãåõ­ìá”­(1936),­öëé­ôæÜ­íé­êá­ëõì­ìÝ­íï­ìå­ãïý­íá,­ðé­Ü­ôï­êáé­êïõ­ôÜ­ëé,­Ãå­íåý­ç,­Ìïõ­óåß­ïÔÝ÷­íçò­êáé­É­óôï­ñß­áò.¼ ðùò óå ü ëá ôá óïõ ñå á ëé óôé êÜ Ýñ ãá, ôá öñïûäé êÜ óýì âï ëáêá ôÝ ÷ïõí óç ìá íôé êÞ èÝ óç óôçí åé êï íï ðëá óß á. Å äþ, áõ ôü ðïõðå ñé ìÝ íåé êá íåßò íá äåé óôç ãíþ ñé ìç åé êü íá ôïõ ðïñ óå ëÜ íé -íïõ öëé ôæá íé ïý ìå ôç ëåß á å ðé öÜ íåé á á íá ôñÝ ðå ôáé, ôï öëé ôæÜ -íé ãïý íé íï êáé äá óý ôñé ÷ï, äç ìé ïõñ ãåß ìé á ðñáã ìá ôé êü ôç ôáåíôå ëþò ðá ñÜ ëï ãç.Á ðü ôï Á´Óïõ ñå á ëé óôé êü Ìá íé öÝ óôï, Á íôñÝ Ìðñå ôüí,1924.ÌÜ ñé ï Íôå Ìé êÝ ëé, Ïé ðñù ôï ðï ñß åò ôçò ÔÝ÷ íçò ôïõ20ïý áé þ íá, Á èÞ íá, ÷.÷. ó.404-5, ìåô. ËÝ íá Ðá ðá ìáô -èå Ü êçÅéê. 9. Ìáí­ÑÝé­(Man­Ray,­1890-1976),­“Cadeau”­(=äþ­ñï)(1921),­óõ­íáñ­ìï­ãÞ,­á­íôß­ãñá­öï­÷á­ìÝ­íïõ­ðñù­ôï­ôý­ðïõ,êáñ­öé­Ü­ óå­ óß­äå­ñï,­ ý­øïò­ 0,17­ ì.,­ Óé­êÜ­ãï,­ É­äé­ù­ôé­êÞÓõë­ëï­ãÞ.Ôï á íï ìïé ï ãå íÝò, ôï Ü- ëï ãï ôï ðá ñÜ- ëï ãï, åß ÷áí á ðï öá óé -óôé êÞ óç ìá óß á ãé á ôïõò óïõ ñå á ëé óôÝò. Ç “öá íôá óôé êÞ ðñáã -ìá ôé êü ôç ôá” Ý ÷åé ìå ãá ëý ôå ñç å ðß äñá óç óôï èå á ôÞ ü ôáí ôïõ ðá -ñïõ óé Ü æå ôáé ôñéó äé Ü óôá ôç êáé ôïí áéö íé äé Ü æåé, ãé á ôß ôïí öÝñ -íåé á íôé ìÝ ôù ðï ìå á íôé êåß ìå íá ïé êåß á êáé ôáõ ôü ÷ñï íá å îù -ðñáã ìá ôé êÜ.291


“Å­ÎÁÉ­ÓÉ­Ï­ ÐÔÙ­ÌÁ: Ðáé÷ íß äé ìå äé ðëù ìÝ íï ÷áñ ôß ãé áðïë ëÜ Ü ôï ìá, ðïõ ãñÜ öïõí ìé á ðñü ôá óç Þ ó÷å äé Ü -æïõí êÜ ôé ÷ù ñßò íá âëÝ ðåé êá íåßò ôçí ðñï ç ãïý ìå íçóõ íåñ ãá óß á Þ ôéò ðñï ç ãïý ìå íåò óõ íåñ ãá óß åò. Ôïêëá óé êü ðé á ðá ñÜ äåéã ìá, ðïõ Ý äù óå óôï ðáé÷ íß äé ôïü íï ìÜ ôïõ, åß íáé á ðï ôÝ ëå óìá ôçò ðñþ ôçò öñÜ óçòðïõ âãÞ êå ìå áõ ôü ôïí ôñü ðï: ôï å îáß óé ï - ðôþ ìá - èáðé åé - êáé íïý ñé ï êñá óß”.Á íôñÝ Ìðñå ôüí, Le Cadavre Exquis: Son Exaltation,1948. Ðá ñß óé, êá ôÜ ëï ãïò Ýê èå óçò Ãêá ëå ñß Íß íá Íôù -óÝ.Åéê. 11. Óáë­âá­ôüñ­Íôá­ëß­(Salvador­Dali,­1904-1989),­“Ç­á­íôï­÷Þ­ôçò­ìíÞ­ìçò”­(1931),­ëÜ­äé­óå­ìïõ­óá­ìÜ,­Í.Õ­üñ­êç,­Ìïõ­óåß­ï­Ìï­íôÝñ­íáò­ÔÝ÷­íçò.­Ï Íôá ëß á ðÝ äù óå ìå ôç æù ãñá öé êÞ ôïõ åé êü íåò ôïõ õ ðï óõ -íåß äç ôïõ êáé ôùí ï íåß ñùí. Óêï ðüò ôïõ, Ý ëå ãå, Þ ôáí íá õ ëï -ðïé Þ óåé åé êü íåò ðá ñá ëï ãé óìïý ìå óêï ðü íá á ðï äï èåß ï êü -óìïò ôïõ õ ðï óõ íåß äç ôïõ êáé ôçò öá íôá óß áò ôü óï á íôé êåé ìå íé -êÜ ü óï êáé ï êü óìïò ôçò öáé íï ìå íé êÞò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò.Åéê. 12. Ñå­íÝ­ Ìá­ãêñßô­ (Rene­ Magritte,­ 1898-1967),­ Ïøåýôéêïò­ êáèñÝöôçò­ (1928),­ ëÜ­äé­ óå­ ìïõóáìÜ,0,54÷0,96­ ì.,­ Í.Õüñêç,­ Ìïõóåßï­ ÌïíôÝñíáòÔÝ÷íçò.Ï ÂÝë ãïò æù ãñÜ öïò á íá ìåé ãíý åé âß áé á åé êü íåò êáé é äÝ åòðïõ åß íáé á ðü ëõ ôá á íôé êñïõ ü ìå íåò, á íôß èå ôåò, äé á öï ñå ôé êÝò.Óêï ðüò ôïõ åß íáé íá êëï íß óåé ôéò óõì âá ôé êÝò ðñïó äï êß åò ôïõèå á ôÞ. ÌÝ óá á ðü ôéò öá íôá óôé êÝò ôïõ óõí èÝ óåéò äç ìé ïýñ ãç -óå Ý íá êëÜ äï ôïõ Ñå á ëé óìïý ðïõ ï íï ìÜ óôç êå “ìá ãé êüò ñå á -ëé óìüò”.Ï­ï­ñé­óìüò­ôïõ­Õ­ðåñ­ñå­á­ëé­óìïý“Õ­ÐÅÑ­ÑÅ­Á­ËÉ­ÓÌÏÓ,­ ïí. ïõó. ÃíÞ óé ïò øõ ÷é êüò áõ ôï -ìá ôé óìüò ìå ôïí ï ðïß ï åê öñÜ æåé êá íåßò, åß ôå ãñá ðôÜåß ôå ðñï öï ñé êÜ Þ ìå ï ðïé ïí äÞ ðï ôå Üë ëï ôñü ðï, ôçíá ëç èé íÞ ëåé ôïõñ ãß á ôçò óêÝ øçò. Õ ðá ãü ñåõ óç ôçòóêÝ øçò ÷ù ñßò êá íÝ íá ëï ãé êü Ý ëåã ÷ï, ðÝ ñá á ðü êÜ èåáéó èç ôé êÞ Þ ç èé êÞ Ý ñåõ íá.Å ÃÊÕ ÊË. Öé ëïó. Ï õ ðåñ ñå á ëé óìüò óôç ñß æå ôáé óôçíåðß ãíù óç ôçò á íþ ôå ñçò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò ï ñé óìÝ íùíìïñ öþí óõ ó÷å ôß óå ùí (óõ íåéñ ìþí) ðïõ ðá ñá ìå ëÞ èç -êáí ðñéí á ðü áõ ôüí, óôçí ðá íôï äõ íá ìß á ôïõ ï íåß ñïõ,óôï á íé äé ï ôå ëÝò ðáé÷ íß äé óìá ôçò óêÝ øçòÁ ðü ôï Ìá íé öÝ óôï ôïõ Óïõ ñå á ëé óìïý, Á. Ìðñå ôüí,1924.292ÌåôáöõóéêÞ ÆùãñáöéêÞÁ íÜ ìå óá óôï 1911 êáé óôï 1920, óôçí É ôá ëß á, ïéæù ãñÜ öïé Ôæé üñ ôæé ï Íôå Êß ñé êï êáé ÊÜñ ëï Êá ñÜ æù -ãñÜ öé óáí ìå Ý íáí ôñü ðï êëá óé êü, øåõ äáéó èç óé á êü,ðá ñÜ äï îåò óêç íÝò, ôï ðß á áë ëü êï ôá êáé ìõ óôç ñé á -êÜ, ãå ìÜ ôá á ãù íß á êáé õ ðï íï ïý ìå íá. Ç áí èñþ ðé íçðá ñïõ óß á õ ðï äç ëþ íå ôáé ìå ôï áí äñåß êå ëï Þ ôïÜãáë ìá, å íþ ç á íôß óôñï öç ðñï ï ðôé êÞ å ðé ôåß íåé ôïíï íåé ñé êü ÷á ñá êôÞ ñá ôùí èå ìÜ ôùí. Ç ìå ôá öõ óé êÞæù ãñá öé êÞ Ü íôëç óå ôá èÝ ìá ôÜ ôçò á ðü ôçí ðå ñé ï -÷Þ ôïõ á óõ íåß äç ôïõ, óôï ï ðïß ï ôå ëé êÜ êá ôá äý èç êåï óïõ ñå á ëé óìüò.


Åéê. 13. Ôæé­üñ­ôæé­ï­ Íôå­ Êß­ñé­êï­ (Giorgio­ de­ Chirico,1888-1978),­“Ïé­Á­íç­óõ­÷á­óôé­êÝò­Ìïý­óåò”­(1916),­ëÜ­äé­óåìïõ­óá­ìÜ,­Ìé­ëÜ­íï.Ôïí ü ñï “ìå ôá öõ óé êÞ æù ãñá öé êÞ” Ý äù óå ï ß äé ïò ï êáë ëé ôÝ÷ -íçò óôï Ýñ ãï ôïõ, ãé á íá ðñïó äé ï ñß óåé ôçí á íá ðá ñÜ óôá óçìé áò ðñáã ìá ôé êü ôç ôáò ðá ñÜ äï îçò êáé öá íôá óôé êÞò, ðïõ êá -ôáã ãÝë ëåé ôçí á ðþ ëåé á ôùí âá óé êþí á îé þí ôçò áí èñþ ðé íçòý ðáñ îçò. Ôá èÝ ìá ôá ôçò ìå ôá öõ óé êÞò ôïõ æù ãñÜ öïõ åß íáéïé Üí èñù ðïé -áí äñåß êå ëá, óýì âï ëá ôïõ óýã ÷ñï íïõ áí èñþ -ðïõ- ìç ÷á íÞò, å íþ ç ðñáã ìÜ ôåõ óÞ ôïõò åß íáé å êåß íç ôçòêëáóé êÞò á íá ðá ñá óôá ôé êÞò æù ãñá öé êÞò. Ï ÷þ ñïò á íïß ãåéìå á íôß óôñï öç ðñï ï ðôé êÞ, ïé óêé Ýò âá ñé Ýò êáé á ðåé ëç ôé êÝò,óõ íôåß íïõí óôç äç ìé ïõñ ãß á ìé áò õ ðáé íé êôé êÞò á ôìü óöáé ñáòãå ìÜ ôçò äé öï ñïý ìå íá.Åéê. 14. ÊÜñ­ëï­Êá­ñÜ­(Carlo­Carra,­1881-1966),­“Ç­å­ñù­ìÝ­íç­ôïõ­ìç­÷á­íé­êïý”­(1921),­ëÜ­äé­óå­ìïõ­óá­ìÜ,­Ìé­ëÜ­íï,­Óõë­ëï­ãÞ­­Ìá­ôé­ü­ëé.­Ç ðïé ç ôé êÞ ôïõ Êá ñÜ åß íáé ìå ôá öõ óé êÞ. Ç ãå ù ìå ôñß á á ðï êôÜäé á óôÜ óåéò å îé äá íé êåõ ìÝ íåò, ãß íå ôáé é äÝ á, êáé ÷ôß æï íôáé ìåáõ ôÞí ïé ìïñ öÝò. Ç äåé íü ôç ôá ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç íá á öç ãåß ôáé÷ñù ìá ôß æåé ôï Ýñ ãï ìå ìé á áßó èç óç á íá ìï íÞò êáé áì öé âï -ëß áò. Ï Êá ñÜ å íôÜ ÷èç êå ôï 1910 óôï öïõ ôïõ ñé óôé êü êß íç ìá.Õ ðÞñ îå äÜ óêá ëïò, ôï 1941, óôçí Á êá äç ìß á Êá ëþí Ôå÷ íþíôïõ Ìé ëÜ íïõ. Ôï Ýñ ãï ôïõ á ðü ôçí Ý îáñ óç ôçò êß íç óçò ðÝ -ñá óå óôçí ôÝ ëåé á ðïé ç ôé êÞ á êé íç óß á.Ç Ó÷ïëÞ ôïõ ÌðÜïõ÷áïõò (Bauhaus)Ç­á­íá­äé­ïñ­ãÜ­íù­óç­óôçí­êáë­ëé­ôå÷­íé­êÞ­åê­ðáß­äåõ­óçH Ó÷ï ëÞ ôïõ Ìðá ïõ ÷Ü ïõò é äñý èç êå ôï 1919óôç ÂáúìÜ ñç á ðü ôïí áñ ÷é ôÝ êôï íá ÂÜë ôåñ Ãêñü ðé -ïõò, ìÝ óá óå Ý íá êëß ìá ãå íé êÞò ïé êï íï ìé êÞò á íá óõ -ãêñü ôç óçò êáé å íôá ôé êï ðïß ç óçò ôçò âé ï ìç ÷á íé êÞòðá ñá ãù ãÞò óôç Ãåñ ìá íß á. ´Ç ôáí ìé á Ó÷ï ëÞ å öáñ -ìï óìÝ íùí ôå÷ íþí ðïõ Þ èå ëå íá å íþ óåé ôéò åé êá óôé -êÝò ôÝ÷ íåò ìå ôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ êáé ôïõò Üë ëïõòåðé ìÝ ñïõò êëÜ äïõò ôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò äç ìé ïõñ ãß áòêáé íá ôïõò óõí äÝ óåé ìå ôçí êá ôá óêåõ Þ. Óôü ÷ïò äç -ëá äÞ ôçò Ó÷ï ëÞò Þ ôáí ç Üñ óç ôçò äé Ü êñé óçò á íÜ -ìå óá óå “å ëåý èå ñç” êáé “å öáñ ìï óìÝ íç” ôÝ÷ íç êáéç ãü íé ìç áë ëç ëå ðß äñá óç ôùí äý ï ôï ìÝ ùí. Ï êáë -ëé ôÝ÷ íçò Ý ðñå ðå íá áéó èáí èåß óõ íåé äç ôÜ ôçí êïé íù -íé êÞ ôïõ åõ èý íç á ðÝ íá íôé óôï óý íï ëï. Ôï á ðï ôÝ ëå -óìá ôçò åñ ãá óß áò ôïõ, ôï êáë ëé ôå÷ íé êü ðñïúüí,Ýðñå ðå íá åß íáé Üñ ôé ï ôü óï ôå÷ íé êÜ ü óï êáé áéó èç -ôé êÜ.Óôç Ó÷ï ëÞ äß äá îáí êáë ëé ôÝ÷ íåò ðñþ ôïõ ìå ãÝ -293


èïõò (Êá íôßí óêõ, ÊëÝ å, Öáß íéí ãêåñ êáé Üë ëïé), å íþôïí Ãêñü ðé ïõò äé á äÝ ÷èç êå ôï 1928 ï Ìéò âáí íôåñÑü å. Ôï 1933, ü ôáí ïé Íá æß Ý êëåé óáí ôç Ó÷ï ëÞ ÷á -ñá êôç ñß æï íôÜò ôçí ùò “Ü íôñï ôïõ ðï ëé ôé óôé êïýìðïë óå âé êé óìïý”, ðïë ëïß á ðü ôïõò óõ íåñ ãÜ ôåò ôçòìå ôá íÜ óôåõ óáí óôéò Ç ÐÁ êáé ôï 1937 ß äñõ óáí ôïÍÝ ï Ìðá ïõ ÷Ü ïõò óôï Óé êÜ ãï ìå å ðé êå öá ëÞò ôïÌï ÷ü ëõ ÍÜ ãêõ.Êá èï ñé óôé êÞ Þ ôáí ç óç ìá óß á ôïõ Ìðá ïõ ÷Ü ïõòãé á ôéò å îå ëß îåéò óôçí áñ ÷é ôå êôï íé êÞ êáé óôéò åé êá -óôé êÝò ôÝ÷ íåò ôïõ 20ïý áé þ íá.Ôï Ìðá ïõ ÷Ü ïõò Þ ôáí ìé á á ðÜ íôç óç óôï å ñþ ôç -ìá: ðþò ðñÝ ðåé íá Ý ÷åé åê ðáé äåõ ôåß ï êáë ëé ôÝ÷ íçòãé á íá ìðï ñåß íá ðÜ ñåé ôç èÝ óç ôïõ ìÝ óá óôçí å ðï -÷Þ ôùí ìç ÷á íþí. Ðñéí á êü ìá á ðü ôïí Ðñþ ôï Ðá -ãêü óìé ï Ðü ëå ìï ç âé ï ìç ÷á íß á ôçò Ãåñ ìá íß áò, èÝ -ëï íôáò íá å íôá ôé êï ðïé Þ óåé ôçí ðá ñá ãù ãÞ ôçò êáéíá óõ íá ãù íé óôåß ôéò Üë ëåò åõ ñù ðáúêÝò ÷þ ñåò, åß ÷åá íá æç ôÞ óåé íÝ ïõò ôñü ðïõò óý ìðñá îçò ôçò ðá ñá -ãù ãÞò êáé ôçò äç ìé ïõñ ãé êÞò Ýê öñá óçò. Ç Ó÷ï ëÞôïõ Ãåñ ìá íé êïý ÂÝñ êìðïõ íô (Deutcher Werkbund),ðïõ é äñý èç êå ôï 1907, ðñï óðÜ èç óå íá ìå ôá öÝ ñåéôïí êáë ëé ôå÷ íé êü ðñï âëç ìá ôé óìü óôç âé ï ìç ÷á íé êÞðá ñá ãù ãÞ.¼ ìùò, ôï êõ ñé ü ôå ñï ðñü âëç ìá ðïõ åì öá íß óôç -êå Þ ôáí: ìÝ ÷ñé ðïý ìðï ñåß íá öôÜ óåé ç åê öñá óôé êÞå ëåõ èå ñß á ôïõ êáë ëé ôÝ÷ íç, ü ôáí áõ ôüò èá óõ -ìðñÜô ôåé ìå ôç ãñáì ìÞ ðá ñá ãù ãÞò ôçò ìç ÷á íÞò.Ìå ôÜ ôïí ðü ëå ìï ç ðñï óðÜ èåé á å ðß ëõ óçò áõ ôïýôïõ ðñï âëÞ ìá ôïò å ðá íÞë èå å íôï íü ôå ñá, êáé ç åê -ðáß äåõ óç ðñï óöÝñ èç êå íá óõì âÜ ëåé óôç ëý óç. Çï ëï êëç ñù ôé êÞ åéó äï ÷Þ ôçò ôÝ÷ íçò óôç âé ï ìç ÷á íé êÞðá ñá ãù ãÞ Þ ôáí ï íÝ ïò óôü ÷ïò.Ðñþ ôï êáé óôïé ÷åé þ äåò ìÜ èç ìá óôç Ó÷ï ëÞ ôïõÌðá ïõ ÷Ü ïõò Þ ôáí ç åé óá ãù ãÞ óôç óýí èå óç ôçòìïñ öÞò, óôï ÷ñþ ìá êáé óôçí ôå÷ íé êÞ å ðå îåñ ãá óß áôùí õ ëé êþí. Âá óé êÞ áñ ÷Þ ôçò èå ù ñç ôé êÞò êáé ðñá -êôé êÞò ðñï óÝã ãé óçò Þ ôáí ç á íôß ëç øç ðùò ç ìïñ öÞá êï ëïõ èåß ôç ëåé ôïõñ ãß á. Ïé á ðëÝò ãå ù ìå ôñé êÝòìïñ öÝò, óå óõí äõ á óìü ìå ôá óýã ÷ñï íá õ ëé êÜ, ÷á -ñá êôç ñß æïõí ôá ðñïúü íôá ôçò ó÷ï ëÞò. Óôçí åê ðáß -äåõ óç êý ñé ï ëü ãï åß ÷å ç äïõ ëåé Ü óôá åñ ãá óôÞ ñé á,á öïý ç å îá óöÜ ëé óç âá óé êþí ÷åé ñï ôå÷ íé êþí ãíþ óå -294Åéê. 15. Ëõ­ï­íÝë­ ÖÜé­íé­ãêåñ­ (Lyonel­ Feininger,­ 1871-1956),“O­Êá­èå­äñé­êüò­Íá­üò”,­ðñï­ìå­ôù­ðß­äá­ôçò­é­äñõ­ôé­êÞòäé­á­êÞ­ñõ­îçò­ôïõ­Ìðá­ïõ­÷Ü­ïõò­(1919),­îõ­ëï­ãñá­öß­á.“Ï ôå ëé êüò óêï ðüò ü ëçò ôçò åé êá óôé êÞò äïõ ëåé Üò åß -íáé ôï êôß óìá. Áñ ÷é ôÝ êôï íåò, æù ãñÜ öïé êáé ãëý ðôåòêá ëïý íôáé íá îá íá ãíù ñß óïõí êáé íá îá íá êá ôá ëÜ âïõíôçí ðï ëý ðôõ ÷ç ìïñ öÞ ôïõ êôß óìá ôïò óôçí ï ëü ôç ôÜôïõ êáé óôá ìÝ ñç ôïõ êáé ôü ôå èá îá íá ãå ìß óïõí á ðüìü íá ôïõò ôá Ýñ ãá ôïõò á ðü áñ ÷é ôå êôï íé êü ðíåý ìá,ðïõ ôï Ý ÷á óáí ìå ôç ôÝ÷ íç ôïõ óá ëï íé ïý. Áñ ÷é ôÝ êôï -íåò, æù ãñÜ öïé, ãëý ðôåò, ü ëïé ìáò ðñÝ ðåé íá îá íá ãß -íïõ ìå ôå÷ íß ôåò ”.Á ðü ôï Ðñü ãñáì ìá ôïõ êñá ôé êïý Ìðá ïõ ÷Ü ïõò óôçÂáÀ ìÜ ñç, ôïõ ÂÜë ôåñ Ãêñü ðé ïõò.


16 17Åéê. 16. Ìáñ­óÝë­Ìðñüé­åñ­(Ìarcel­Breuer),­“Êá­ñÝ­êëá­Âá­óß­ëé“(Wassily)­(1928).Ó÷å äüí ü ëá ôá Ý ðé ðëá ðïõ ó÷å äß á æáí ïé óðïõ äá óôÝò ôçòÓ÷ï ëÞò Þ ôáí ðôõó óü ìå íá. Êá ñÝ êëåò êáé ôñá ðÝ æé á êá ôá óêåõ Ü -æï íôáé á ðü ìÝ ôáë ëï, ý öá óìá, ðëá óôé êü, äÝñ ìá, êü íôñá ðëá -êÝ, õ ëé êÜ ìå öôç íü êü óôïò êáé ðï ëý åý êá ìðôá, êá ôÜë ëç ëá ãéáìé êñÜ äé á ìå ñß óìá ôá. Ï Ìðñüé åñ, äé åõ èõ íôÞò ôïõ åñ ãá óôç ñß -ïõ ôçò å ðé ðëï ðïéß áò, ó÷å äß á æå Ý ðé ðëá, å ëáô ôþ íï íôáò ôïí ü -ãêï ôïõò êáé åé óÞ ãá ãå ôç ÷ñÞ óç ôïõ ÷á ëýâ äé íïõ óù ëÞ íá, å -íüò õ ëé êïý ðïõ ôï äá íåß óôç êå á ðü ôç âé ï ìç ÷á íß á êáé é äé áß ôå -ñá á ðü ôçí êá ôá óêåõ Þ ôùí ðï äç ëÜ ôùí.Åéê. 17. Å­ðé­ôñá­ðÝ­æé­á­ ëÜ­ìðá­ á­ðü­ ìÝ­ôáë­ëï­ êáé­ ãõ­á­ëß­ (1923-1924).Ôá á íôé êåß ìå íá ðïõ ó÷å äß á æáí ïé óðïõ äá óôÝò ôçò ó÷ï ëÞò Ý -ðñå ðå íá åß íáé âé ï ìç ÷á íé êÜ ðñïúü íôá, äç ëá äÞ íá ðá ñÜ ãï íôáéìå âé ï ìç ÷á íé êü ôñü ðï êáé íá ôá ÷á ñá êôç ñß æåé ç õ øç ëÞ áéó -èç ôé êÞ ðïé ü ôç ôá. Ôá ïé êï íï ìé êÜ êáé êïé íù íé êÜ äå äï ìÝ íá ôçòå ðï ÷Þò êáé ïé íÝ åò êáë ëé ôå÷ íé êÝò ôÜ óåéò ðñÝ ðåé íá óõì âá äß -æïõí. Ç å ðé ôõ ÷ß á áõ ôþí ôùí á íôé êåé ìÝ íùí ï öåß ëå ôáé óôçíáðëü ôç ôá ôïõ ó÷å äé á óìïý, ç ï ðïß á å ðÝ ôñå ðå ôç ìá æé êÞ ðá ñá -ãù ãÞ ôïõò.Åéê. 18. ÂÜë­ôåñ­Ãêñü­ðé­ïõò­(Walter­Gropius,­1883-1969),­Êôß­ñé­ï­ôïõ­Ìðá­ïõ­÷Ü­ïõò­(1925-1926),­Íôå­óÜ­ïõ.Ôï êáé íïý ñé ï êôß ñé ï ôçò Ó÷ï ëÞò, ðïõ ó÷å äß á óå ï Ãêñü ðé ïõòóôç âé ï ìç ÷á íé êÞ ðü ëç ôïõ Íôå óÜ ïõ, 150 ÷é ëé ü ìå ôñá íü ôé á ôïõÂå ñï ëß íïõ, á ðï ôå ëïý íôáí á ðü ôéò áß èïõ óåò, ôá ãñá öåß á, ôéòêá ôïé êß åò ãé á ôïõò êá èç ãç ôÝò êáé ãé á ôïõò ìá èç ôÝò. Ôï êôß ñéïáõ ôü Ý ãé íå ôï Ýì âëç ìá ôçò Ó÷ï ëÞò êáé ðá ñïõ óß á óå ìå óõ ãêå -êñé ìÝ íï ôñü ðï ôçí á íôß ëç øç ãé á ôç ëåé ôïõñ ãé êü ôç ôá êáé ôçíáéó èç ôé êÞ óå óõí äõ á óìü ìå ôç ÷ñç óé ìï ðïß ç óç ôùí ôå÷ íï ëï -ãé êþí å îå ëß îå ùí. Ç äé á êü óìç óç êáé ç å ðß ðëù óç ôïõ å óù ôå ñé -êïý ôïõ êôé ñß ïõ Ý ãé íáí á ðü ôá åñ ãá óôÞ ñé á ôïõ Ìðá ïõ ÷Ü ïõò.Ìå ôç äé Ü ôá îç ôùí ÷þ ñùí ç Ó÷ï ëÞ Þ ôáí Ý íá óýì âï ëï ìé áòìé êñÞò ìï íÜ äáò êïé íù íé êÞò ïñ ãÜ íù óçò. Ï ïñ èï ëï ãé óìüòôïõ ó÷å äé á óìïý ôùí á íôé êåé ìÝ íùí êáé ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞòðñï å êôåß íå ôáé óôï ó÷å äé á óìü ü ëçò ôçò êïé íù íß áò. ÌÝ óá áðüÝ íá íÝ ï ôñü ðï å ðß ëõ óçò ôùí ó÷å äé á óôé êþí ðñï âëç ìÜ ôùí ôïÌðá ïõ ÷Ü ïõò öé ëï äï îïý óå íá å ðé ëý óåé ôá êïé íù íé êÜ ðñï âëÞ -ìá ôá, ãå ãï íüò ðïõ á ðï äåß ÷ôç êå ïõ ôï ðé êü.18295


ùí Þ ôáí ðá ñÜ ãï íôáò åê ðáß äåõ óçò, áë ëÜ êáé ðñá -êôé êüò óêï ðüò.Ôï 1925 ç ó÷ï ëÞ ôïõ Ìðá ïõ ÷Ü ïõò ìå ôá öÝ ñå ôáéá ðü ôç ÂáúìÜ ñç óôçí ðü ëç Íôå óÜ ïõ (Dessau)üðïõ ðá ñÝ ìåé íå ìÝ ÷ñé ôï 1932, ï ðü ôå êáé ìå ôá öÝ -ñå ôáé óôï Âå ñï ëß íï. Å êåß, ãé á ëé ãü ôå ñï á ðü Ý íá÷ñü íï, ëåé ôïýñ ãç óå ùò é äé ù ôé êü éí óôé ôïý ôï êáé Ý -êëåé óå ôå ëé êÜ ôï 1933.Ðá ñÜ ôç óý íôï ìç ëåé ôïõñ ãß á ôçò êáé ôéò êñéô iêÝòðïõ äÝ ÷ôç êå, ç á ðÞ ÷ç óç êáé ôá á ðï ôå ëÝ óìá ôá ôçòÓ÷ï ëÞò åß ÷áí äé å èíÞ á íôß êôõ ðï. Ó’ áõ ôÞí ôÝ èç êáíôá èå ìÝ ëé á ôïõ âé ï ìç ÷á íé êïý ó÷å äé á óìïý êáé á êü -ìá êáé óÞ ìå ñá ðïë ëÜ ðñï ãñÜì ìá ôá ó÷ï ëþí ôùíåöáñ ìï óìÝ íùí ôå÷ íþí á êï ëïõ èïýí ôç ìå èï äï ëï -ãß á ôçò äé äá óêá ëß áò ðïõ å öáñ ìü óôç êå å êåß. Ôáðñïúü íôá ðïõ ó÷å äé Ü óôç êáí á ðü ôïõò ìá èç ôÝò ôçòÓ÷ï ëÞò ðá ñÜ ãï íôáé êáé ÷ñç óé ìï ðïé ïý íôáé ìÝ ÷ñéóÞ ìå ñá, å íþ Ý ÷ïõí å ðß äñá óç óôçí á íôß ëç øç ìáòãé á ôï óýã ÷ñï íï ó÷å äé á óìü.Ïé ÌåãÜëïé ÄÜóêáëïé Tçò Añ÷éôåêôïíéêÞòÖñáí­ê­ Ëüéíô­ ÑÜúô­ (Frank­ Lloyd­ Wright,­ 1869-1959)Ôçí å ðï ÷Þ êáôÜ ôçí ïðïßá ïé íÝ ïé åõ ñù ðáúêïßðñï âëç ìá ôé óìïß áñ ÷ß æïõí íá äé á äß äï íôáé óôçí Aìå -ñé êÞ, ìå ôÜ ôçí ðï ëé ôé êÞ êñß óç ôçò Eõ ñþ ðçò, ãý ñùóôï 1930, ï Á ìå ñé êá íüò áñ ÷é ôÝ êôï íáò ÖñÜí ê Ëüé íôPÜéô âñß óêå ôáé óôç ìÝ óç ôçò êá ñé Ý ñáò ôïõ. Á ðü ôï1900 ðå ñß ðïõ êá ôá óêåõ Ü æåé Ý íá ìå ãÜ ëï á ñéè ìü ìï -íï êá ôïé êé þí êáé å ðé äé þ êåé íá äç ìé ïõñ ãÞ óåé ìé á íÝ ááñ ÷é ôå êôï íé êÞ, á íå îÜñ ôç ôç á ðü ôá ðá ëé Ü óôéë, êï -íôÜ óôï ìï íôÝñ íï ôñü ðï æù Þò, êá ôÜë ëç ëç ãé á ôï“ìÝ óï Á ìå ñé êá íü”. ×ñç óé ìï ðïé åß ôá óýã ÷ñï íá õ ëé -êÜ, ôï ìðå ôüí êáé ôï ãõ á ëß, ãé á íá äç ìé ïõñ ãÞ óåé êôß -ñé á ìå êá èá ñïýò ðñé óìá ôé êïýò ü ãêïõò å íáñ ìï íé -óìÝ íïõò ìå ôï öõ óé êü ðå ñé âÜë ëïí. Ðé óôåý åé ü ôé ïÜí èñù ðïò ðñÝ ðåé íá åß íáé äå ìÝ íïò ìå ôç ãç êáé ôçöý óç, ìá êñé Ü á ðü ôéò ìå ãá ëïõ ðü ëåéò êáé ôá ðñï -âëÞ ìá ôá ôçò. Ï ÑÜéô å ðç ñå Ü æå ôáé åðßóçò á ðü ôçíáñ ÷é ôå êôï íé êÞ ôçò Iá ðù íß áò, ü ðïõ Ý ìåé íå á ðü ôï1916 ùò ôï 1922. Tá ÷á ñá êôç ñé óôé êÜ ôçò ãé á ðù íÝ -æé êçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò, äç ëá äÞ ç áñ ìï íß á ìå ôç öý -óç, ç å ëåý èå ñç ïñ ãÜ íù óç ôçò êÜ ôï øçò, ôï å ðß ðå -296Åéê. 19. Öñáí­ê­ Ëüé­íô­ PÜéô,­ Óðß­ôé­ óôïí­ Ká­ôáñ­ñÜ­êôç­ (1936),Ðåí­óõë­âÜ­íé­á.Ôï êôß ñé ï åß íáé êôé óìÝ íï ðÜ íù óå ìé á ôå÷ íç ôÞ å îÝ äñá, óôçíÜêñç å íüò âñÜ ÷ïõ, ðÜ íù á ðü Ý íáí êá ôáñ ñÜ êôç. Ç áñ ÷é ôå êôï -íé êÞ ôùí êá èá ñþí ãå ù ìå ôñé êþí ü ãêùí ãß íå ôáé á íá ðü óðá óôïóôïé ÷åß ï ôçò öý óçò. Ç êá ôïé êß á óõã ÷ù íåý å ôáé ìå ôç öý óç êáéãß íå ôáé “ïñ ãá íé êü” ôìÞ ìá ôçò. Ôá íÝ á õ ëé êÜ óÝ âï íôáé ôï öõ -óé êü ðå ñé âÜë ëïí, êáé ôï êôß ñé ï å ðé ôñÝ ðåé óôïí êá ôáñ ñÜ êôç íáêõ ëÜ á êü ìá êáé óôï å óù ôå ñé êü ôïõ. Ï âñÜ ÷ïò êáé ç ôï ðé êÞðÝ ôñá åí óù ìá ôþ íï íôáé ìå ôï ìðå ôüí êáé ôï äé Ü êï óìï ôïõ óðé -ôé ïý, ðïõ åß íáé á ðëüò, ãñáì ìé êüò. Ôá ìå ãÜ ëá á íïßã ìá ôá å ðé -ôñÝ ðïõí óôï ìå ãá ëåß ï ôçò öý óçò íá á ðï ôå ëÝ óåé ôï êõ ñé ü ôå ñï“äé á êï óìç ôé êü” óôïé ÷åß ï ôïõ óðé ôé ïýäï óôÝ ãá óôñï, ðïõ ðñï å êôåß íå ôáé óå ìå ãÜ ëç Ý êôá -óç á ðü ôçí ðå ñß ìå ôñï ôïõ óðé ôé ïý, ç Ý íôá îç ôïõ êÞ -ðïõ óôï å óù ôå ñé êü ôïõ êôé ñß ïõ óõ ìðß ðôïõí ìå ôéòá íôé ëÞ øåéò ôïõ ãé á ôç óýã ÷ñï íç á ìå ñé êá íé êÞ áñ ÷é -ôå êôï íé êÞ.Ï ÑÜéô Ý äé íå ìå ãÜ ëç âá ñý ôç ôá óôçí ïñ ãÜ íù óçôïõ å óù ôå ñé êïý ÷þ ñïõ, óôçí ðëá óôé êü ôç ôá ôùí äé -á êï óìç ôé êþí óôïé ÷åß ùí êáé óôç äé á ôÞ ñç óç ôïõ ðá -ñá äï óé á êïý ôñü ðïõ ôçò á ìå ñé êá íé êÞò æù Þò. KÜ ôù


Åéê. 20. Méò­Âáí­Íôåñ­Pü­å,­Ðå­ñß­ðôå­ñï­ôçò­Ãåñ­ìá­íß­áò­óôç­Äé­å­èíÞ­Ýê­èå­óç­ôçò­Báñ­êå­ëþ­íçò­(1929),­Báñ­êå­ëþ­íç.Ç å ëåý èå ñç ïñ ãÜ íù óç ôçò êÜ ôï øçò, ç á ðï öõ ãÞ êÜ èå ðå ñéô -ôïý óôïé ÷åß ïõ, ç ó÷Ý óç ôïõ êôé ñß ïõ ìå ôéò Þ ñå ìåò õ äÜ ôé íåòåðé öÜ íåé åò ðïõ ôï ðå ñé âÜë ëïõí ðé óôï ðïé ïýí ôç èå ù ñç ôé êÞ áñ -÷Þ “ôï á ðëü êáé ôï ëß ãï åß íáé ðÜ íôá ðï ëý”. Oé á íá ëï ãß åò, çáñ ìï íß á êáé ç á ðëü ôç ôá ôïõ êôé ñß ïõ óõì âá äß æïõí ìå ôçí å ðé -ëï ãÞ ôùí õ ëé êþí, ôç ëå ðôü ôç ôá ôùí ëå ðôï ìå ñåé þí êáé ôçí é -óïñ ñï ðß á ôùí á íïéã ìÜ ôùí. Ôï ðå ñß ðôå ñï Þ ôáí á ðü ìü íï ôïõÝ íá åê èå óé á êü á íôé êåß ìå íï êáé Ý ãé íå Ý íá á ðü ôá óýì âï ëá ôçòóýã ÷ñï íçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò. Ìå áõ ôü ôï Ýñ ãï ç áñ ÷é ôå êôï íé êÞÜã ãé îå ôá ü ñé á ôçò á ðëü ôç ôáò, á ðÝ âá ëå êá èå ôß ôï õ ëé êü êáéìå ôá ìïñ öþ èç êå óå Üõ ëç ôå ëåé ü ôç ôá.á ðü ôç ìå ãÜ ëç óêå ðÞ ç êÜ ôï øç ôùí êôé ñß ùí å îå ëßó -óå ôáé ãý ñù á ðü ôï ôæÜ êé, ðïõ óõì âï ëß æåé ôçí ïé êï -ãÝ íåé á. O ÷þ ñïò åß íáé á íïé êôüò óå ìé á óõ íå ÷Þ êß íç -óç á ðü å ðß ðå äï óå å ðß ðå äï, êáé ôï ðáé÷ íß äé ôùí ïñé -æü íôé ùí êáé ôùí êÜèå ôùí ãñáì ìþí ôçò óêå ðÞò êáéôùí ðá ñá èý ñùí å ðá íá ëáì âÜ íå ôáé óõ íå ÷þò, ãé á íáá íá ìåé ÷ôåß ôå ëé êÜ ôï ôå÷ íç ôü ìå ôï öõ óé êü ðå ñé âÜë -ëïí.Ëïý­íôâé÷­Méò­âáí­íôåñ­Pü­å­(Ludwig­Mies­Van­DerRohe,­1886-1969)O Ëïý íôâé÷ Méò Âáí Íôåñ Pü å Þ ôáí ï ôå ëåõ ôáß -ïò äé åõ èõ íôÞò ôïõ Ìðá ïõ ÷Ü ïõò. Óôá ðñþ ôá ôïõÝñ ãá åß ÷å å ðç ñå á óôåß á ðü ôïí ïñ èï ëï ãé óìü êáé ôçíá ðëü ôç ôá ôïõ Íå ï êëá óé êé óìïý, å íþ ðñïò ôï 1918á ðü ôçí åê öñá óôé êÞ å ëåõ èå ñß á ôïõ åî ðñå óé ï íé -óìïý. ´Ç ôáí á ðü ôïõò ðñþ ôïõò ðïõ ÷ñç óé ìï ðïß ç óåôïí á ôóÜ ëé íï óêå ëå ôü ìå å ðÝí äõ óç á ðü ãõ á ëß.O ðñþ ôïò ïõ ñá íï îý óôçò ðïõ ó÷å äß á óå, ôï1919-20, á ðï ôå ëåß Ý íáí ðåé ñá ìá ôé óìü ðÜ íù óôç“äé á öÜ íåé á” ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò Ýê öñá óçò. ´Eíá“äé á öá íÝò óðß ôé” ðïõ öôÜ íåé ìÝ ÷ñé ôïí ïõ ñá íü, ãé áÝ íáí Üí èñù ðï ðïõ äåí Ý ÷åé ìõ óôé êÜ, ðïõ åê öñÜ æå -ôáé å ëåý èå ñá, ðïõ äå öï âÜ ôáé íá êñý øåé ôß ðï ôá. Oïõ ñá íï îý óôçò õ øþ íå ôáé, ãé á íá ìå ôá öÝ ñåé ôï ìÞ -íõ ìá ôçò äé áý ãåé áò ôçò ìïñ öÞò êáé ôçò êá èá ñü ôç -ôáò ôïõ áí èñþ ðïõ ðïõ èá îá íá ãåí íç èåß á ðü ôáóõ íôñßì ìé á. Óôï å óù ôå ñé êü ôùí êôé ñß ùí ðïõ ó÷å äé -Ü æåé ïé ÷þ ñïé äé á äÝ ÷ï íôáé ï Ý íáò ôïí Üë ëïí óå ìé áÞ ñå ìç óõ íÝ ÷åé á ìÝ ÷ñé íá åê ìç äå íß óïõí ôïõò êÜ èå -ôïõò äé á ÷ù ñé óôé êïýò ôïß ÷ïõò êáé íá å ðé ôñÝ øïõíóôï å ðß ðå äï íá á íá ðôõ ÷èåß.“Tï ëé ãü ôå ñï åß íáé ôï ðå ñéó óü ôå ñï” (“Less ismore”) Þ ôáí Ý íá á ðü ôá á ðï öèÝã ìá ôá ðïõ Ý ëå ãåóõ÷ íÜ ï Méò Âáí Íôåñ Pü å. Ëåé ôïõñ ãé êÞ áë ëÜ êáéáéó èç ôé êÞ å ðß ëõ óç å íüò áñ ÷é ôå êôï íé êïý ðñï âëÞ ìá -ôïò óÞ ìáé íå ãé’ áõ ôüí á íá ãù ãÞ ôùí äé Ü öï ñùí ìïñ -öï ëï ãé êþí äõ íá ôï ôÞ ôùí óôïí á ðëïý óôå ñï ðá ñá -íï ìá óôÞ: “ç óá öÝ óôå ñç êáé ðé ï Ü ìå óç ëý óç å íüòðñï âëÞ ìá ôïò åß íáé ç êá ëý ôå ñç áñ ÷é ôå êôï íé êÞ”.Ëå­Kïñ­ìðé­æé­Ý­(Le­Corbusier,­1887-1965)Óôá ÷ñü íé á 1908-1911, ìá æß ìå ôïí Gropius êáéôïí Méò Âáí Íôåñ Pü å, óå Ý íá áñ ÷é ôå êôï íé êü ãñá -öåß ï ôçò Ãåñ ìá íß áò âñé óêü ôáí ùò ìá èç ôåõ ü ìå íïòãé á ìå ñé êïýò ìÞ íåò êáé ï Åë âå ôüò Ëå Kïñ ìðé æé Ý.Eêåß åß ÷å ôçí åõ êáé ñß á íá ãíù ñß óåé ôéò êá ôåõ èýí óåéòôçò ó÷ï ëÞò ôïõ ãåñ ìá íé êïý BÝñ êìðïõ íô, ðïõ êá -ôá ðé á íü ôáí Þ äç ìå ôçí ôõ ðï ðïß ç óç êáé ìå ôá ðñï -âëÞ ìá ôá ôçò âé ï ìç ÷á íé êÞò ìïñ öÞò. MÝ ÷ñé ôï 1917ôá îé äåý åé óå ü ëç ôçí Eõ ñþ ðç. Aðü ôï 1920 á íá -ðôýó óåé ôéò âÜ óåéò ìé áò áéó èç ôé êÞò ôçò âé ï ìç ÷á íé -êÞò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò êáé ìå ôÜ ôïí Ðñþ ôï Ðá ãêü óìéï297


íôé ùí á íïéã ìÜ ôùí óôçí ðñü óï øç ôùí êôé ñß ùí, ãé áíá ìðáß íïõí ìÝ óá óôï óðß ôé ï Þ ëé ïò êáé ôï öùò êáé5) ç å ëåý èå ñç äé á ìüñ öù óç ôçò ðñü óï øçò, á ðï äå -óìåõ ìÝ íçò á ðü ôá óôá ôé êÜ å ìðü äé á, äç ëá äÞ á ðüôéò êï ëü íåò.Ç ÔÝ÷íç óôÞí ÅëëÜäáÅéê. 21. Ëå­Kïñ­ìðé­æé­Ý,­Âß­ëá­Óá­âïõ­Ü­(1928-1931),­Ðïõ­á­óý.Ó’ áõ ôÞ ôç ìï íï êá ôïé êß á ï Ëå Kïñ ìðé æé Ý ðá ñïõ óß á óå ôéò áðü -øåéò ôïõ ó÷å ôé êÜ ìå ôçí êÜ èáñ üôçôá ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ìïñ -öÞò êáé ôïí ïñ èï ëï ãé óìü óôçí êá ôá óêåõ Þ. Âñß óêå ôáé ëß ãá ÷é -ëé ü ìå ôñá Ý îù á ðü ôï Ðá ñß óé êáé åß íáé Ý íáò êá èá ñüò êý âïòðÜ íù óå å ëåý èå ñåò êï ëü íåò. H ðå ñß ìå ôñïò ôïõ êôé ñß ïõ äé á -ðåñ íÜ ôáé á ðü ôá ìå ãÜ ëá ï ñé æü íôé á ðá ñÜ èõ ñá, ç å óù ôå ñé êÞïñ ãÜ íù óç á êï ëïõ èåß ôéò ëåé ôïõñ ãé êÝò á ðáé ôÞ óåéò, êáé ç ôá ñÜ -ôóá ìå ôá ìïñ öþ íå ôáé, á ðü Ü ÷ñç óôïò ÷þ ñïò, óå Ý íá ç ëé ü ëïõ -óôï êá èé óôé êü. H áñ ÷é ôå êôï íé êÞ åß íáé ôï óï öü, óù óôü êáé õ -ðÝ ñï ÷ï ðáé÷ íß äé ôùí ó÷ç ìÜ ôùí ðïõ å íþ íï íôáé êÜ ôù á ðü ôïöùò Ý ëå ãå. H öý óç êáé ôï ôï ðß ï óõì ìå ôÝ ÷ïõí óôçí êá èç ìå -ñé íÞ æù Þ ôùí êá ôïß êùí. Ç áñ ÷é ôå êôï íé êÞ ãåí íé Ý ôáé á ðü ôïí êý -âï, êáé ç ðëá óôé êü ôç ôá á ðü ôï ðáé÷ íß äé ôïõ öù ôüò êáé ôçò óêé -Üò ðÜ íù óôïõò êõ êëé êïýò ôïß ÷ïõò, óôéò êï ëü íåò, óôéò óêÜ -ëåò. Ïé ôïß ÷ïé á êï ëïõ èïýí ôç ëåé ôïõñ ãé êü ôç ôá, êá èþò äé á ÷ù -ñß æïõí ôá äé Ü öï ñá äù ìÜ ôé á êáé äé á ìïñ öþ íï íôáé óå íôïõ ëÜ -ðé á, âé âëé ï èÞ êåò, ñÜ öé á, ðüñ ôåò. Ç Âß ëá Óá âïõ Ü åß íáé Ý íáêôß ñé ï -á íôé êåß ìå íï ðïõ á íôá íá êëÜ ôçí êá ôá óêåõ á óôé êÞ ëï ãé êÞôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò.Ðü ëå ìï å ãêá èß óôá ôáé óôï Ðá ñß óé, ü ðïõ óõì ìå ôÝ ÷åéóôá êé íÞ ìá ôá ôçò êáë ëé ôå÷ íé êÞò ðñù ôï ðï ñß áò.Ç óêÝ øç ôïõ á íôé êá ôï ðôñß æå ôáé óôá “ÐÝ íôå óç -ìåß á ãé á ìé á íÝ á áñ ÷é ôå êôï íé êÞ” ü ðïõ ðñïó äé ï ñß æåéôéò âá óé êÝò áñ ÷Ýò ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò, ðïõ åß íáé: 1)ç å ëåý èå ñç ÷ñç óé ìï ðïß ç óç ôùí êÜ èå ôùí óôç ñéã ìÜ -ôùí (êï ëü íåò) êáé ç á ðï äÝ óìåõ óç á ðü áõ ôÜ ôçòåóù ôå ñé êÞò ïñ ãÜ íù óçò ôïõ êôé ñß ïõ 2) ç äç ìé ïõñ -ãßá êÞ ðùí êáé êá èé óôé êþí óôéò å ðß ðå äåò ôá ñÜ ôóåòôùí êôé ñß ùí 3) ç å ëåý èå ñç ïñ ãÜ íù óç ôùí å óù ôå ñé -êþí ÷þ ñùí á íÜ ëï ãá ìå ôéò ëåé ôïõñ ãé êÝò á íÜ ãêåòôùí êá ôïß êùí, 4) ç ÷ñç óé ìï ðïß ç óç óõ íå ÷þí ï ñé æü -298Ç ÃÅ ÍÉ Á ÔÏÕ ‘30Ôçí ôñß ôç äå êá å ôß á ôïõ 20ïý áé þ íá ç ðï ëé ôé êÞêáé êïé íù íé êÞ êá ôÜ óôá óç ôçò ÷þ ñáò ï äç ãåß ôïõêáë ëé ôÝ÷ íåò óôçí á íá æÞ ôç óç ðñï ôý ðùí ðïõ èáóõí äñÜ ìïõí óôçí å íß ó÷õ óç ôïõ å èíé êïý ðíåý ìá ôïòìå ôÜ ôç Ìé êñá óé á ôé êÞ Êá ôá óôñï öÞ. Ïé ¸ë ëç íåòäç ìé ïõñ ãïß á íôé ìå ôþ ðé óáí ôï ðñü âëç ìá ôïõ ðñïó -äé ï ñé óìïý ìé áò ôÝ÷ íçò åë ëç íé êÞò ìå ôï óõ ãêå ñá -óìü ôçò åë ëç íé êÞò ðá ñÜ äï óçò (êëá óé êÞ, âõ æá íôé -íÞ, ëáúêÞ) ìå ôéò åõ ñù ðáúêÝò äé á ôõ ðþ óåéò ü ÷é ìü íïóôá å îù ôå ñé êÜ ãíù ñß óìá ôá áë ëÜ êáé óôá å óù ôå ñé -êÜ, ôá ðíåõ ìá ôé êÜ. ÊÜ èå êáë ëé ôÝ÷ íçò ðïõ á íôé ìå ôþ -ðé óå ôï ðñü âëç ìá ï äç ãÞ èç êå óå ëý óåéò á ôï ìé êÝò,Åéê. 22. Á­ñé­óôï­ôÝ­ëçò­ ÆÜ­÷ïò,­ Ïé­êß­á­ ×á­ôæç­ìé­÷Ü­ëç­ (1924-1927),­Á­èÞ­íá.Ôï êïé íü åí äé á öÝ ñïí ôïõ áñ ÷é ôÝ êôï íá êáé ôçò é äé ï êôÞ ôñé áòãéá ôç ëáúêÞ ôÝ÷ íç á ðï ôå ëïýí ôï óç ìåß ï åê êß íç óçò áõ ôÞò ôçòáñ ÷é ôå êôï íé êÞò ðñü ôá óçò. Óôï å îù ôå ñé êü ôçò êá ôïé êß áò õ ðÜñ -÷ïõí ôñß ëï âá ðá ñÜ èõ ñá, óôïé ÷åß á ôçò âõ æá íôé íÞò áñ ÷é ôå êôï -íé êÞò, áë ëÜ êáé “óá÷ íé óé Ü” (óêå ðá óìÝ íåò ðñï å îï ÷Ýò óôïíåîù ôå ñé êü ü ãêï ôïõ êôé ñß ïõ) ðïõ ðëç óé Ü æïõí ôá ÷á ñá êôç ñé óôé -êÜ ôçò áñ ÷é ôå êôï íé êÞò ôçò å ðï ÷Þò ôçò ôïõñ êï êñá ôß áò. Óôïåóù ôå ñé êü ïé äé á êï óìÞ óåéò, ôá Ý ðé ðëá, ôá á íôé êåß ìå íá, èáìðï ñïý óá ìå íá ðïý ìå á êü ìá êáé ç á ôìü óöáé ñá, å ðç ñå Ü æï -íôáé á ðü ôá ðá ñá äï óé á êÜ óðß ôé á ôçò Óêý ñïõ, ôçò Ìá êå äï íß -áò êáé Üë ëù