Pobierz

masarski.com.pl
  • No tags were found...

Pobierz

OID (257) 2/2013WSKAŹNIKI POZIOMU BIOLOGICZNEGOBEZPIECZEŃSTWABiologiczne bezpieczeństwo, biobezpieczeństwoczy ulubione przez niektórych „mówców”angielskie określenie „biosecurity”, przeżywaobecnie, na różnego rodzaju spotkaniach drobiarskich,szczyt powodzenia, mimo że przezkilka dziesięcioleci nazywano je powszechnie„zoohigieną” i każdy wiedział o co chodzi.Wg Cardona (2012), bezpieczeństwo biologicznejest sposobem zapobiegania przenoszeniuchorób zakaźnych, pasożytów i chwastów.Obejmuje ono różne struktury, wiele ludzkichzachowań i procedur produkcyjnych. Większośćmięsa drobiowego i jaj, produkowanychw krajach rozwiniętych gospodarczo dla celówkomercyjnych, objętych jest co najmniejkilkoma programami biologicznego bezpieczeństwa.W stadach towarowych, koszt indywidualnegowdrożenia tych programów, możebyć o wiele wyższy od rutynowego programuochrony przed chorobami, stosowanego na terenieregionu lub kraju (Cardona, 2008).Bezpieczeństwo biologiczne i zatrudnianiew fermie wykwalifikowanych pracownikówjest podstawowym elementem zrównoważoneji opłacalnej produkcji drobiu, dlatego takważna jest znajomość metod oceny jakościi spójności programów bezpieczeństwa biologicznego.Zrozumienie ważności bezpieczeństwabiologicznegoRozważając znaczenie bezpieczeństwa biologicznegopod względem takich wyznaczników,jak np. dochody i wydatki fermy oraz innychzmiennych, okaże się, że ferma jest niemniej skomplikowana od innych ekosystemów.Jedna z najbardziej przydatnych ocen dotyczykoncepcyjnego oraz operacyjnego tworzeniai działania strukturalnych programów bezpieczeństwabiologicznego (Shane, 1997), obejmującsystem organizacyjny fermy. Dobrym przykłademjest fizyczne oddzielenie jednostekfunkcjonalnych w branży drobiarskiej, np. hodowcówod producentów drobiu lub jaj. Strukturalnebezpieczeństwo biologiczne, dotyczyistniejącego, fizycznego środowiska albo stadadrobiu w fermie. Przykładem części strukturalnegobezpieczeństwa biologicznego, możebyć system zarządzania stadem „all-in, all-out”(cały kurnik pełen - cały kurnik opróżniony).Ważnym składnikiem biologicznego bezpieczeństwasą wszystkie codzienne, rutynowedziałania osób na terenie fermy, dlatego objętesą one operacyjnym programem biobezpieczeństwa.We wszystkich tych programach najsłabszymogniwem są ludzkie dążenia do osiągnięciasukcesu za wszelką cenę.Cele biologicznego bezpieczeństwaRodzaje biologicznego bezpieczeństwa możnapodzielić pod względem ich celów, kontroliruchu pojazdów, higieny i izolacji. Kontrolatransportu obejmuje przejazdy pojazdów do i zfermy oraz w jej obrębie. Higiena dotyczy takichdziałań jak czyszczenie, odkażanie materiałów,ludzi i sprzętu wprowadzanego na terenfermy oraz czyszczenie i higienę osobistą personeluw fermie (Cardona, 2008).Zasady bezpieczeństwa biologicznego mogąbyć ogólne, ale są bardziej skuteczne, gdy dotycząspecyficznych chorób lub ich grup, przenoszonychw podobny sposób. Choroby drógoddechowych, pomór rzekomy, grypa ptaków,bronchit zakaźny, zakaźne zapalenie krtani,pneumowirusy i mykoplazmozy są wywoływaneczynnikami chorobotwórczymi, znajdu-10


OID (257) 2/2013Ocena biologicznego bezpieczeństwaWielostronna ocena bezpieczeństwa biologicznego,jako niezbędnego elementu zarządzaniafermą, służy do oszacowania realnego ryzykajej zakażenia. Należy zatem przeprowadzićanalizę ryzyka, polegającą na identyfikacji i ilościowymoznaczeniu zagrożenia fermy chorobamizakaźnymi i oceną strategii zarządzania.Przeprowadzone audyty mają stwierdzić zgodnośćprogramu z działaniami na fermie i osiągniętymcelem. Audytor winien poddać analizieprawidłowość sposobu zarządzania ryzykiem,ocenić ogólny stan zagrożenia stadachorobami (ocena ryzyka) oraz sprawdzić, czyi w jakim stopniu stan zdrowotny stada na danejfermie zagraża innym fermom (informacjao ryzyku).Ocenę bezpieczeństwa biologicznego, możnaprzeprowadzać w różny sposób, ale jej istotnymelementem zawsze będzie wizyta w fermie.Wyniki każdej oceny, zależą od kwalifikacjioceniającego/audytora, dobrej organizacjipracy w fermie i częstotliwości przeprowadzanychocen.OceniającyOceniający z wysokimi kwalifikacjami, wyróżniasię szeroką wiedzą o różnego rodzajachi typach ferm, w których dokonuje audytu. Jeżelianalizowana jest ferma kurcząt brojlerów,audytor winien posiadać duże doświadczenieoraz wiedzę nt. wysokiego i niskiego poziomubiologicznego bezpieczeństwa oraz rozległewiadomości o rozprzestrzenianiu się choróbzakaźnych, a także być przeszkolony w obsłudzeurządzeń niezbędnych do oceny bezpieczeństwabiologicznego i posiadać umiejętnośćprowadzenia wywiadów oraz, np.: posługiwaniasię aparaturą GPS do mierzenia odległościmiędzy budynkami na fermie i międzyfermami.Jako podstawową metodę oceny bezpieczeństwabiologicznego uważa się zawsze wizytęw fermie. Wynik każdej oceny zależy od poziomukwalifikacji audytora, przejrzystościprocesów produkcyjnych stosowanych w fermieoraz od częstotliwości dokonywanych wizyt.By ocenić czy wszystkie aspekty bezpieczeństwabiologicznego są postrzegane i konsekwentnieprzestrzegane, każdy oceniającymusi mieć dostęp do wszystkich wyników fermy,znać historię występujących na niej chorób,które są wskaźnikami niskiego poziomu biologicznegobezpieczeństwa.Opis analizyRozważając wyniki analizy należy mieć informacje,jak je uzyskano, by można było je obiektywnieporównać w wynikami poprzednichanaliz. Częstotliwość dokonywanych na fermiewizyt, przeprowadzanych w określonym celu,świadczy o wartości oceny. Fermy dysponującerzetelną dokumentacją oraz wynikami produkcyjnymi,spójnymiz dobrym, strukturalnychbezpieczeństwem biologicznym, nie wymagająprzeprowadzania częstych ocen.Oceny zgodności są ważne, gdyż są miarą najsłabszejczęści programu bezpieczeństwa biologicznegooraz informują o przestrzeganiu jegozasad. Trudność polega na tym, że jeśli ocenanie dotyczy najbardziej znanych dla fermy zagrożeńchorobowych, samo przestrzeganie zasadnie przyczyni się do zwiększenia bezpieczeństwabiologicznego lub do obniżenia realnegoryzyka.Narzędzia bezpieczeństwa biologicznegoOcena bezpieczeństwa biologicznego powinnaobejmować plan wdrożenia go na fermiez uwzględnieniem największego ryzyka, takw odniesieniu do produkcji, jak i systemu niązarządzania. W rejonach będących siedliskiemdużych liczebnie stad dzikich kaczek, należyokreślić jak dalece zagrażają one bezpieczeństwubiologicznemu w lokalnych fermach drobiu.14


OID (257) 2/2013Podczas oceny planu bezpieczeństwa biologicznegonależy:1. zwrócić uwagę na jego cele, które dla każdegorodzaju fermy są inne;2. zbadać historię choroby w fermie i zdobyćinformację o regionie; przy stwierdzeniuw regionie ognisk choroby, należy zbadaćczy w regionie są fermy zakażone lub wolneod choroby;3. uwzględniać działania jak reagować na wybuchchoroby, by zmniejszyć ryzyko, orazprzewidywać przeprowadzenie wielu wewnętrznychi zewnętrznych kontroli, którychcelem byłoby wykazanie odstępstw odobowiązujących zasad oraz sposoby ich naprawy;4. w fermie lub regionie podjąć konkretnedziałania zmierzające do osiągnięcia celu,np. opracować projekt pt. „Zapobieganiekontaktom z dzikim ptactwem” obejmujący:• uniemożliwianie stadom drobiu kontaktuz dzikim lub wędrownym ptactwem;• usuwać gniazda dzikich ptaków z terenufermy natychmiast po ich wykryciu;• uniemożliwiać dzikim ptakom odpoczywaniew pobliżu poideł i karmideł dla drobiu• uniemożliwić dzikiemu ptactwu wtargnięciedo wnętrza kurnika;• trzymać drób z dala od wszelkich źródełwody, które mogą być zakażone przez dzikieptaki.EdukacjaW ocenie programu bezpieczeństwa biologicznegonależy uwzględnić odpowiednią edukacjęi szkolenia, a motywowanie pracowników wpływana poprawę wyników uczenia się, zapamiętywaniaoraz wdrażania nowych rozwiązań.Wg Taylor’a (1911), ludzie pracują chętniej, gdymotywowani są odpowiednim wynagrodzeniem.Dlatego praca powinna być podzielonana mniejsze zadania, za których wykonaniepracownicy byliby natychmiast wynagradzani.Ryc. 1. Program biologicznego bezpieczeństwa możesłużyć do wyłączenia czynników chorobotwórczychzwiązanych z drobiem lub obiektami, które nie sąniezbędne do prowadzenia działalności fermy, natomiastnie można w oparciu o stwierdzenie czynnikówpatogennych, eliminować podstawowych częściskładowych fermy (Cardone, 2012).W ocenie zgodności zasad biologicznego bezpieczeństwai związanych z nią oceną pracowników,należy zdać sobie sprawę, jak bardzo sąskomplikowane ich motywacje, gdyż ułatwi tozarządzanie fermą.Podstawowe założenia bezpieczeństwabiologicznegoJedną z kluczowych zasad bezpieczeństwa biologicznegojest wyłączanie. Jeśli są wskazania,że mogło dojść do zakażenie ptaków, wyłączonyzostaje kurnik, ferma, region lub kraj.Nie można wyłączyć z programu tylko drobiuoraz jego opiekunów. Przy zakażeniu stada towarowegoprzez stado reprodukcyjne, ważnyjest system pionowego monitorowania. Nie zawszepracownicy fermy są potencjalnym źródłemzakażenia. Bardziej niebezpieczni są ludziespoza fermy, którzy mogą być nosicielamipatogenów. Znany jest przykład wybuchu pandemiiH1N1 w stadach hodowlanych indyków,w których obsługa zakażała ptaki wydzielinamize swoich dróg oddechowych, unasieniającsztucznie indyczki. Tak wprowadzony do stadawirus, przenosił się z ptaka na ptaka, a między16


OID (257) 2/2013opiekunami i indykami następowała wymianaczynników zakaźnych (Ryc. 1).Poziom bezpieczeństwa biologicznego w dużejmierze zależy od zachowania się ludzi i ichróżnych wad oraz ułomności. Najczęściej się toujawnia w przypadku natychmiastowo działającychsprzężeń zwrotnych. Kiedy dla pracownikówfermy wygasa problem bezpieczeństwabiologicznego, po miesiącu zapominają o przestrzeganiujego podstawowych zasad, o ile niedziałają szybko sprzężenia zwrotne, czyli kontrolawewnętrzna lub zewnętrzna.Na podstawie oceny czy audytu nie możnaprzewidzieć zachowań ludzi. Ocena jest migawkowąfotografią, dokonaną w czasie i możejedynie dokładnie odzwierciedlać sytuacjęw danym momencie.PodsumowaniePowszechnie wiadomo, że choroby zakaźneprzenoszą się wraz z ludźmi i sprzętem, ale wysokipoziom bezpieczeństwa biologicznego niezależy tylko od ludzkich decyzji, lecz także odstrukturalnych lub koncepcyjnych elementówprogramu. Ocenę bezpieczeństwa biologicznegonależy zacząć od określenia jakości metodeliminujących czynniki chorobotwórcze.Nawet najbardziej optymalny system bezpieczeństwabiologicznego, jest uzależniony odludzkich zachowań. Nie łatwo jest zmotywowaćpracowników fermy oraz odwiedzającychje właścicieli, do zgodnego i spójnego działania.W tym przypadku niezbędne jest monitorowanie,które nie powinno ograniczać się do obserwacjidziałań, lecz również obejmować programyedukacji, szkoleń i motywowania w danejfermie lub systemie produkcji. Zapewnieniebezpieczeństwa biologicznego jest jedną znajważniejszych inwestycji, chroniących przedczynnikami chorobotwórczymi drób na fermie,produkty drobiarskie lub nawet kraj.Prof. dr hab. Stanisław WężykKrajowa Izba Producentów Drobiu i PaszDr inż. Ryszard GilewskiAVICONS18

More magazines by this user
Similar magazines