tekst mgr inż. arch. Dagmary Milczyńskiej - Hajdy - Lublin

lublin.eu

tekst mgr inż. arch. Dagmary Milczyńskiej - Hajdy - Lublin

„W wyniku unii lubelskiej powstał dość jednolity organizm państwowy, swojąrozległością w Europie ustępujący jedynie Rosji, obejmujący ponad 800 tys.km 2 . W XVI w. państwo to zamieszkiwało ponad 8 mln mieszkańców, z którychok. 40% stanowiła ludność etnicznie polska, 20% ludność ruska (Białorusini,Ukraińcy, Rosjanie), ok. 15% Litwini, ponad 10% Niemcy, ok. 5% śydzi, prócztego Ormianie, Szkoci, Łotysze, Tatarzy i inne nacje. ZróŜnicowaniu etnicznemutowarzyszyła na całym obszarze Rzeczypospolitej Obojga Narodów tolerancjareligijna objawiająca się wielowyznaniowością. Współistniały róŜne wyznania iodłamy chrześcijaństwa – katolicyzm, prawosławie, protestantyzm, kościółormiański. Po 1596 r. (Unia Brzeska – zjednoczenie kościoła i cerkwi) rozwinąłsię kościół greckokatolicki.(...)Unia polsko – litewska, zwana od miejsca swego dobrowolnego uchwaleniaprzez dwa suwerenne podmioty państwowe Unią Lubelską, stała sięnajwaŜniejszą w dziejach Europy antycypacją nowoczesnych demokratycznych(na miarę ówczesnych wizji demokracji) idei zjednoczeniowych i w duŜymstopniu prefiguracją dzisiejszej Unii Europejskiej – współczesnej „EuropaNostra”. Z punktu widzenia współczesnej historiografii powołanie do Ŝycia unii w1569 r. (w jej kształcie terytorialnym przedstawionym na załączonych doniniejszego wniosku mapach) z włączeniem części ziem ruskich do Korony(Podlasie, Wołyń, Kijowszczyzna i Bracławszczyzna) przesądziło o wciągnięciuPolski do obrony Europy przed ekspansją ze strony Tatarów (Chanat Krymski),Carstwa Rosyjskiego i Imperium Osmańskiego, sięgającego od połowy XVI w. dobliskich okolic Wiednia. Jak było to waŜne pokazała ponad sto lat później tzw.Odsiecz Wiedeńska (Bitwa pod Wiedniem) wydana Turkom przez króla Jana IIISobieskiego (12 września 1682 r.). Dzieło sejmu lubelskiego było zatemdokonaniem wielkiej wagi, bowiem określiło na parę wieków dalszy rozwójEuropy Środkowowschodniej” [przytoczono za dokumentacją do wniosku odokonanie przez Komitet Europejski wpisu na Listę Dziedzictwa Europejskiego inadanie znaku Dziedzictwa Europejskiego trzem najcenniejszym obiektomzabytkowym w mieście Lublinie związanym historycznie z zawarciem w 1569 r.Unii Polsko–Litewskiej zwanej Unią Lubelską, której autorem jest zespółRegionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Lublinie, w składzieJacek Serafinowicz – projekt tytułu nominacji, projekt graficzny, rozdziałwstępny – uzasadnienie nominacji; Małgorzata Osmulska–Paprota –opracowanie graficzne i komputerowe; Anna Sikora–Terlecka, BoŜena Stanek–Lebioda, Jacek Studziński, Roman Zwierzchowski – opracowanie merytoryczneformularzy zgłoszeniowych; Piotr Maciuk – fotografie, 2004, Lublin]Krótko po zawiązaniu Unii, w 1575r. Lublin znów dotknął wielki poŜar, któryistotnie wpłynął na ukształtowanie zabudowy miasta. Niemal całkowicie spłonęłagotycka, drewniano–murowana zabudowa Lublina. Usuwanie strat następowałoszybko. Powstałe po poŜarze kamienice odbudowywano jako murowane,piętrowe, niejednokrotnie łącząc dwa dotąd sąsiadujące domy wspólną sklepionąsienią.W rezultacie decyzji organizujących instytucje władzy publicznej po zawiązaniuUnii polsko-litewskiej, ustanowiono Lublin w 1578r. siedzibą TrybunałuKoronnego, którego zasięg terytorialny (znacznie rozszerzony w końcu wiekuXVI) uczynił z miasta główny ośrodek sądownictwa. Dwa lata później, w 1580 r.w Lublinie powstał Ŝydowski Sejm Czterech Ziem, główne przedstawicielstwopolityczne, gospodarcze i religijne śydów z terenu całej Rzeczypospolitej ObojgaNarodów.Działalność Trybunału Koronnego spowodowała wzrost zapotrzebowania namieszkania w czasie wielomiesięcznych obrad, co z kolei doprowadziło donadbudowywania drugiego piętra w istniejących kamienicach. Najokazalszekamienice naleŜące do patrycjatu lubelskiego sytuowano wokół Rynku.Charakterystycznym wyróŜnikiem lubelskich kamienic były ich nazwy wywodzącesię od imion, nazwisk lub zawodów właścicieli (np.: Cholewińska, Ludwisarczyk),rzadsze były nazwy związane z charakterystycznymi elementami wystroju (np. Malowana,Czerwona). Sesje Trybunału, coraz dłuŜej trwające - od wiosny do końca lata - miały teŜwpływ coraz większy na interesy magnaterii. To skłoniło znaczące rody szlacheckie dopobudowania w Lublinie rezydencji – pałaców. Rozwój celebracji, świeckich i religijnych,związanych z sesjami Trybunału, jak równieŜ potrzeby przestrzeni godnych dlareprezentacji i uŜytecznych (dla pracy, rozrywki i jako dormitoria) wytworzyły warunkisprzyjające dla kolejnego, waŜnego w rozwoju Lublina, ruchu budowlanego.Strona 14 z 74

More magazines by this user
Similar magazines