IT dla produkcji 2012 - Czas technologii mobilnych w ... - MSI Polska

Raport – IT dla produkcjiCzas technologii mobilnychSystemy wspomagające zarządzanie klasy MES, SCADA/HMI, PLM, APS, EAM/CMMSElżbieta JaworskaTytuł raportu zaczerpnięty został z wypowiedzijednego z naszych ekspertów. – Rok2012 to bezapelacyjnie czas technologii mobilnych.Użytkownicy mają coraz większywybór rozwiązań wykorzystujących popularneurządzenia typu smartphone lub tablet.Stają się one nieodzownym narzędziemw ręku operatora, automatyka, pracownikautrzymania ruchu, menedżera lub kierownikaprodukcji w zakładzie przemysłowym.Umożliwiają nie tylko zdalne monitorowanieprocesu, raportowanie KPI, lecz w uzasadnionychprzypadkach – także sterowanieprocesem – twierdzi Paweł Czepiel z firmyVIX Automation.Raport o rozwiązaniach IT dla produkcjizdominowała także tematyka cloud computing.Czy ten model ma szansę przyjąć sięw sektorze produkcji? Zdania ekspertów sąpodzielone, ale w jednym są zgodni – najważniejszedane produkcyjne, stanowiące„tajemnice” przedsiębiorstwa (receptury,wypracowane przez lata najlepsze praktykidziałania) muszą pozostać pod jego bezpośredniąkontrolą. Do tego dochodzi jeszczeproblem przestarzałej infrastruktury.– Istnieją dwie główne bariery w stosowaniumodelu cloud computing: techniczna,polegająca na zbyt niskiej niezawodnościi przepustowości łączy internetowych w zakładachprodukcyjnych (zwłaszcza tych zlokalizowanychpoza dużymi miastami) orazmentalna, wynikająca z braku zaufania dodostawców usług – czy przechowywanepoza firmą ważne dane przedsiębiorstwabędą bezpieczne i niedostępne dla osób niepowołanych– uważa Tomasz Cwołek z firmyASKOM.Podobne zdanie ma Wojciech Pawełczykz firmy ASTOR: – Główną barierą dla użyt-Najbliższa przyszłość należy do systemów MESJak można ocenić aktualnewykorzystanie systemów IT dlaprodukcji w Polsce?– Większość zakładów produkcyjnychma już od dawna wdrożonesystemy ERP, które częstosą dostępne także bezpośrednioTomasz Cwołekz komputerów zainstalowanych przykierownik Działu MES, liniach produkcyjnych. RównieżASKOMnowoczesne systemy automatyki(SCADA/DCS) są powszechniedostępne w polskich zakładach produkcyjnych. Niestety, pracująone niezależnie, a obecne systemy ERP bardzo rzadko są automatyczniezasilane danymi produkcyjnymi.Dlatego najbliższa przyszłość należy do systemów MES, główniew zakresie integracji systemów ERP z systemami automatykimaszyn, linii produkcyjnych i procesów.Czy model cloud computing ma szansę przyjąć się w sektorzeprodukcji?– Podstawowymi wymaganiami stawianymi systemom IT na produkcjisą stała i bieżąca dostępność (w czasie rzeczywistym) orazmożliwość integracji z urządzeniami i maszynami produkcyjnymii pakującymi oraz innymi systemami automatyki. Integracja takawymaga szybkich i niezawodnych interfejsów, co może zapewnićjedynie dedykowany sprzęt komputerowy zainstalowany w zakładzieprodukcyjnym.Dodatkowo w modelu cloud computing istnieje nie do końcarozwiązana bardzo drażliwa kwestia zabezpieczenia prawa własnościi bezpieczeństwa dostępu do przechowywanych danych.W przypadku tak istotnych danych produkcyjnych jak receptury,które stanowią podstawowe know-how każdego producenta,wprost karkołomnym zadaniem wydaje się przekonanie decydentóww zakładach produkcyjnych do przechowywania ważnych danychprodukcyjnych poza firmą „gdzieś na świecie, na serwerachzlokalizowanych nie wiadomo gdzie”.Co jest największą barierą w stosowaniu modelu cloud computingw Polsce?– Istnieją dwie główne bariery w stosowaniu modelu cloudcomputing: techniczna, polegająca na zbyt niskiej niezawodnościi przepustowości łączy internetowych w zakładach produkcyjnych(zwłaszcza tych zlokalizowanych poza dużymi miastami) orazmentalna, wynikająca z braku zaufania do dostawców usług – czyprzechowywane poza firmą ważne dane przedsiębiorstwa będąbezpieczne i niedostępne dla osób niepowołanych.www.msipolska.pl Lipiec 2012 11

Temat numeruSystemy opisywane w raporcieMES (Manufacturing Execution System) – system do śledzenia oraz nadzorowaniaprodukcji i przepływu materiałów), SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition)– oprogramowanie do zbierania danych dotyczących sterowanego procesu,HMI (Human-Machine Interface) – interfejs zapewniający bezpośredni dialogczłowieka i maszyny, PLM (Product Lifecycle Management) – zarządzanie cyklemżycia produktu, PDM (Product Data Management) – zarządzanie danymi o produkcie,workflow – mechanizmy sterowania przepływem prac, APS (Advanced PlanningSystem) – zaawansowane planowanie produkcji, APS (Advanced Planning and Scheduling)– zaawansowane planowanie i harmonogramowanie produkcji, EAM/CMMS(Enterprise Asset Management/Computerised Maintenance Management Systems)– zarządzanie majątkiem przedsiębiorstwa oraz wspomaganie utrzymania ruchuAnalitycy rynku trochę inaczej oceniają sytuację.Z najnowszego raportu IDC „CloudAdoption in Manufacturing, 2011” wynika, żeobecnie ponad 20% firm z sektora produkcjikorzysta z chmury, a ponad 44% planujeprzejście na ten model. – Skąd taki trend?Bierze się on z tego, że aplikacje w modelucloud zapewniają szeroką funkcjonalnośći elastyczność przy kosztach znacznie niższychniż w przypadku tradycyjnych systemówlokalnych – wyjaśnia Ryszard Krawczyńskiz Oracle Polska. Czy jednak cloudcomputing okaże sie rozwiązaniem uniwersalnym?kowników ze sfery produkcji jest i będzieobawa o bezpieczeństwo ich danych orazzabezpieczenie dostępu do raportów.Świadomość korzyści z rozwiązań pracującychw modelu cloud computing niejest w Polsce zbyt duża, mimo że od rokutemat ten jest ciągle na topie. – Dużą barierąoprócz niewiedzy jest również przestarzałysprzęt oraz oprogramowanie kontrolująceprodukcję, jakim dysponują polskie zakłady(lub w ogóle jego brak). Często równieżzdarza się, że przed zaimplementowaniemtakiego rozwiązania silnie bronią się pracownicydziału IT, którzy boją się stracić zatrudnienie– wyjaśnia Urszula Bizoń-Żaba, CO-PA-DATA Polska.Tak twierdzą nasi eksperci z firm oferującychrozwiązania IT dla sektora produkcji.Czarny scenariuszPrzedsiębiorstwa boją się o swoje daneprzetwarzane w chmurze. I słusznie. Jeślibowiem nie zapanujemy nad atakami w Internecie,grozi nam katastrofa. Taką apokaliptycznąwizję roztoczył Jewgienij Kasperskiz Kaspersky Lab, podczas drugiej konferencji„Digital Agenda Assembly” w Brukseli.Według niego „oprogramowanie jestobecnie wykorzystywane również jako cyberbroń,która może zniszczyć fizycznePrzegląd systemów MES oferowanych na polskim rynku(w kolejności alfabetycznej wg nazw dostawców)|Dostawca: AskomSystem: Simatic ITElement Siemens TIA (integracja MES i automatyki),zapewnia pełną funkcjonalność zarządzaniaprodukcją MES i kontrolą jakości LIMSzgodnie z normą ANSI/ISA-95 w zakresie:zarządzania zleceniami i zasobami, genealogiii śledzenia produkcji, rejestracji danych procesowych(Historian), optymalizacji produkcjina bazie wskaźników KPI (OEE), statystycznejkontroli procesu (SPC), harmonogramowaniaprodukcji, zarządzania recepturami (BoM) orazraportowania.LIMS (komponent Simatic IT Unilab) – pobieranieplanów badań i limitów dla charakterystykjakościowych, zwrotne wysyłanie wynikówbadań i statusów jakościowych palet i partiiprodukcyjnych. PLM (własny komponent PLMSimatic IT Interspec) – dla branży spożywczejoraz dedykowany interfejs do SiemensTeamcenter. Wymiana danych w zakresiem.in. indeksów materiałowych, specyfikacjimateriałowych (BoM), narzędzi, urządzeń, konstrukcjii technologii. SCADA/DCS – dowolny,dedykowany interfejs Siemens TIA do systemuPCS7, w skład którego wchodzi WinCC i SimaticBatch. Wymiana informacji w zakresiedanych podstawowych (indeksów materiałowych,receptur i formuł) oraz danych bieżącychi historycznych.|Dostawca: ASTORSystem: Wonderware MESWonderware MES – Operations, Performance,Quality. Zapewnia: usprawnianie zarządzaniamagazynami (dostęp do informacji o rzeczywistymzapotrzebowaniu materiałowym,przepływie materiałów i aktualnych stanachmagazynowych), skracanie czasu oczekiwaniana realizację zamówienia (szybka odpowiedźna zmiany popytu poprzez dynamicznąalokację zasobów produkcyjnych i możliwośćplanowania krótkoterminowego), redukcje czasuwprowadzania nowych produktów na rynek(Time-To-Market) poprzez szybkie przezbrajanielinii produkcyjnych, ułatwia: zarządzanieoraz zachowanie zgodności z normami orazstandardami, przewidywalność realizacji zleceń(monitorowanie różnic pomiędzy produkcjązaplanowaną a zrealizowaną). Umożliwia:redukcję wydatków kapitałowych, poprawęwykorzystania zasobów (identyfikacja wąskichgardeł produkcyjnych), wdrażanie najlepszychpraktyk produkcyjnych (pomiary całkowitejefektywności urządzeń – Overall EquipmentEffectiveness w czasie rzeczywistym).|Dostawca: BPSCSystem: MES Impuls 5Połączenie wielu funkcji w jeden kompletnyprodukt: plan, fizyczna realizacja i rejestracjadanych na produkcji, raporty i analizy z każdegomiejsca na produkcji zgodnie z normatywamiustalonymi w przedsiębiorstwie, kalkulacja,wysyłka i wyniki finansowe.|Dostawca: Epicor Software PolandSystem: Epicor 9Rozwiązanie stworzone dla rozwijających sięprzedsiębiorstw zajmujących się produkcją nazamówienie i w trybie mieszanym, łatwo dostosowującesię do zmian zachodzących w firmie.12 Lipiec 2012 www.msipolska.pl

obiekty w takim samym stopniu, co tradycyjne rodzaje broni. Zagrożonesą systemy przemysłowe, transportu oraz elektryczne,fabryki i obiekty wojskowe. To przerażające: gdyby spełnił się jedenz najgorszych scenariuszy, moglibyśmy cofnąć się o setki lat –transport konny, czytanie papierowych książek, tradycyjna pocztaczy oświetlenie za pomocą świec... (...) Konieczne jest przeprojektowaniecałego oprogramowania dla systemów przemysłowych, comogłoby zająć 10–20 lat”.Nic więc dziwnego, że przedsiębiorstwa produkcyjne z rezerwąpodchodzą zarówno do technik mobilnych, jak i do modelu cloudcomputing. Wcześniej czy później jednak każdy będzie musiał podjąćten temat. Argumentem decydującym są zawsze koszty.Raport MSI Polska został oparty na danych pochodzącychz ankiet wysłanych do producentów rozwiązań IT dlasektora produkcji obecnych na polskim rynku. Prezentujemyw nim ofertę 30 dostawców, oferujących w Polsce 64 systemypogrupowane w 4 kategoriach, których dotyczy raport.Oczywiście, nie jest to pełny obraz rynku. Żeby go uzyskać,należałoby uwzględnić wszystkie rozwiązania obecne w Polsce– raport pokazuje jedynie rynkową ofertę, a nie stopieńjej wykorzystania.Dzięki globalnej platformie Epicor True SOA i rozbudowanym funkcjomzapewnia stałą wysoką wydajność, oferując kontekstowy dostęp doważnych informacji biznesowych w czasie rzeczywistym. Trzonemoprogramowania jest adaptacyjna architektura biznesowa ukierunkowanana współpracę, która zaspokaja potrzeby firm bez względuna kraj, branżę czy wykorzystywane urządzenia zgodnie z zasadą„Business Anywhere”.|Dostawca: EQ SystemSystem: Hydra, OPERAObszary zarządzania: produkcją, jakością, magazynem, utrzymaniemruchu, personelem produkcyjnym. Współpraca z większością urządzeńz rynku automatyki przemysłowej, w tym: zbierającymi dane terminalami,przemysłowymi PC, czytnikami kodów kreskowych, kartami wejść/wyjść w celu cyfrowego przetwarzania sygnałów, adapterami sieciowymi,przemysłowymi drukarkami etykiet, terminalami przenośnymiobsługującymi Wi-Fi/GPRS, graficznymi interfejsami prezentującymirysunki wykonawcze na stanowisku pracy.|Dostawca: Operator Systems APSSystem: OperatorFunkcje dla produkcji: monitorowanie wykonania zleceń produkcyjnychz dokładnością do operacji, rejestrowanie wadliwych wyrobów(kody przyczyny), rejestrowanie czasu pracy maszyn i ludzi (pracaprodukcyjna, czasy przezbrojeń, przestoje planowane i nieplanowane),konsumpcja komponentów (backflush/push), kolejkowanie zleceń produkcyjnych,drzewo genealogiczne produktów, integracja z maszynami,analiza danych – mierzenie wydajności (KPIs), np. OEE.c.d. na str. 16

Temat numeruSystemy MES (Manufacturing Execution System), SCADA (Supervisory ControlDostawca System MES System SCADA System HMIProducent,krajpochodzeniaRok produkcjisystemuRokwprowadzeniana polski rynekPartnerzy we wdrażaniuAskomSimatic ITSiemens,Niemcy2000 (2012 – najnowszawersja6.5 SP3)2005Askom sp. z o.o. – jedyny certyfi kowanyPartner Solution Specialist w PolsceAskom Asix.Evo 7Askom,Polska1994-2012 1994-2012AB Industry, ADD Control DudekAdrian, ARGO, Atest – Gaz A.M.PACHOLE, Automationstechnik*ASTORWonderware MESWonderware,USA2005(2012 – najnowszawersja)2012(najnowszawersja)ASTOR sp. z o.o.ASTORPlatformaSystemowaArchestrAWonderware,USA2012(najnowszawersja)2012(najnowszawersja)ASTOR sp. z o.o.BPSCImpuls 5, ImpulsEVOBPSC SA,PolskaCOPA-DATAPolskazenonzenonCOPA-DATA,Austria1987(2011 – najnowszawersjazenon 7)2006integratorzy: m.in. Aniro Engineering,Festo, InfosterEpicorSoftwarePolandmoduł EpicorERPmoduł EpicorERPEpicor SoftwareCorporation,USA2008 2008 Epicor Software Poland sp. z o.o.EQ SystemHydra, OPERAMPDV, Niemcy,Open Data,Włochy2009 (Hydra –w ofercie fi rmyod 2011),2011(OPERA)OperatorSystems APSOperatorOperatorSystems APS,Dania2004 2010 PCC, CAP Gemini, AbisOracle PolskaOracle ProcessManufacturing(OPM), OracleDiscrete Manufacturing(ODM)Oracle ProcessManufacturing(OPM)OracleCorporation,USA2006 2007 FideltronikQcadooLimitedqcadoo MESQcadoo Limited,Polska2010/2011 2010/2011 Qcadoo Limited sp. z o.o.Sabur Control Maestro Elutions, Francja2011(najnowszawersja)1991 (Control Maestro– następcapakietu Wizcon)Sabur sp. z o.o. – wyłączny dystrybutor,wdrażanie – współpracujące fi rmyintegratorskieSabur Polymath PolymathESA elettronicaS.p.A., Włochy2007 (najnowszawersja Polymath2.2)2007Sabur sp. z o.o. – wyłączny dystrybutor,wdrażanie – współpracujące fi rmyintegratorskieSOLDISGuardus MESGuardus SolutionsAG, Niemcy1985(2012 – aktualnawersja 3.7)2009 SOLDIS sp. z o.o.TRAX TRAX BarCoder TRAX SA, Polska 2010 2010 TRAX SAUNIT4 TETATETA Produkcja*UNIT4 TETA SA,Polska1995 1995VIXAutomationProfi cy PlantApplicationsGE IntelligentPlatforms, USA2001(2010 – najnowszawersja 5.0)2007VIX Automation sp. z o.o.– Autoryzowany Dystrybutorfi rmy GE Intelligent PlatformsVIXAutomationProfi cy HMI/SCADA iFIX 5.1PL, Profi cy HMI/SCADA iFIX5.5 ENProfi cy HMI/SCADA iFIX 5.1PL, Profi cy HMI/SCADA iFIX5.5 ENGE IntelligentPlatforms, USA1985 (FIX),1998 (iFIX),2011 (iFIX 5.1 PL,iFIX 5.5 EN)1995VIX Automation sp. z o.o.– Autoryzowany Dystrybutorfi rmy GE Intelligent PlatformsVIXAutomationProfi cy HMI/SCADA iFIXWebSpaceProfi cy HMI/SCADA iFIXWebSpaceGE IntelligentPlatforms, USA2009 2010VIX Automation sp. z o.o.– Autoryzowany Dystrybutorfi rmy GE Intelligent Platforms14 Lipiec 2012 www.msipolska.pl* uzupełnienie informacji na www.msipolska.pl

Rynek ERPRaport – IT dla produkcjiand Data Acquisition), HMI (Human-Machine Interface) oferowane w PolsceWspółpraca z innymi systemami(wymiana danych)Nowe funkcje wprowadzonedo systemu w 2011/2012 r.Szacunkowa liczbaklientów w PolscePrzykłady wdrożeń w Polscew 2011/2012 r.Branża przemysłowareprezentowana przez klientówdowolny ERP (certyfi kowany interfejsdla SAP), LIMS, PLM, dowolnySCADA/DCS*OPC, Microsoft SQL, OLE DB, OLEAutomation, .NETsystem otwarty na komunikacjęz każdym oprogramowaniem klasySCADA/HMI, MES i ERPsystem otwarty na komunikacjęz każdym oprogramowaniem klasySCADA/HMI, MES i ERPwsparcie wirtualizacji VMwareoraz Windows 7 i Server 2008, SQLServer 2008 R2 (w tym dla x64),nowy portal użytkownika*przeprojektowana wersja Asix.Evo 7:nowy system wizualizacji*dodatkowe wsparcie aplikacji w wielujęzykach, rozszerzenie obsługiwanychsystemów operacyjnychoraz bazodanowych*pełne wsparcie systemów wirtualizacjiHyper-V oraz VMware, noweskrypty funkcyjne obiektów ArchestrAGraphics*kilkunastuok. 100060 Ferrum SA*209 fi rm – posiadaczylicencji PlatformySystemowej ArchestrAAkzo Nobel Decorative Paintssp. z o.o. Pilawa, Nutricia ZakładyProdukcyjne sp. z o.o. Opole(koncern Danone)*Unilever Katowice, LU Polska ZakładProdukcyjny w Jarosławiu, P.P.H.U.Wilmar, Maspex*OSM Piątnica, Śnieżka, ReckittBenckiser Production (Poland),Centrum Energetyki Odnawialnejw Sulechowie*produkt jest częścią systemu ERP 13 Famur, Królmet, Glinik ZMG*HMI, MES, ERP (np. SAP),system modułowy (transfer danychdo systemów nadrzędnych)*produkt jest częścią systemuEpicor ERPok. 230 nowych funkcji, w tym nowy,kompatybilny z ISA S88 moduł BatchControl, natywne wsparcie technologiiMultitouch*ulepszenia w zakresie zarządzaniarelacjami z klientami, jakością,ulepszona produkcja odchudzona*Fabryka produkcji pelletu – własnośćPolish Energy Partners SA*chemiczna (20%), energetyczna(20%), motoryzacyjna (20%),spożywcza (40%)chemiczna, ceramiczna, energetyczna,metalowa, papiernicza, samochodowa,spożywcza, szklarska*chemiczna, elektroniczna, energetyczna,farmaceutyczna, maszynowa,metalurgiczna, motoryzacyjna,papiernicza, drzewna, włókiennicza*budowlana, chemiczna, elektroniczna,energetyczna, farmaceutyczna,maszynowa, metalurgiczna, motoryzacyjna,papiernicza*budowlana (1), chemiczna (1),spożywcza (8), inne (3)budowlana (1%), chemiczna (8%),energetyczna (18%), farmaceutyczna(12%), metalurgiczna (1%), motoryzacyjna(20%), papiernicza*elektroniczna, energetyczna, maszynowa,metalurgiczna, motoryzacyjna,tworzyw sztucznychwiększość systemów ERP, zarównokrajowych, jak i zagranicznychproducentów, APSpraktycznie dowolny system SCADAi ERP, np. SAP, IFS, Microsofr AX,Microsoft NAV, Intentiamoduły MES i SCADA są częściąwiększych systemów OPM i ODM,które z kolei są składnikamizintegrowanego rozwiązania OracleE-Business Suitez nadrzędnym systemem ERP lubksięgowo-sprzedażowym, obecniez systemami Subiekt, eNova, możetakże pracować samodzielnie*systemy bazodanowe SQL, Oracle,systemy ERP, MES, CMMS, BIsystemy bazodanowe SQLpełna integracja z ponad 20systemami ERPprodukt jest modułem ERP Infor10ERP Business (SyteLine) – rejestrowanietransakcji produkcyjnychi logistycznych*produkt jest częścią pakietu ERP– TETA Constellationz każdym systemem ERP (SAP,JD Edwards, Baan)*Kontrola Jakości 5 Swedwood (2010)wizualizacja harmonogramóww wykresach Gantta, kalkulacjeczasu trwania oraz kosztów zleceń*obsługa 64-bitowych systemówoperacyjnych Windows 7 i 2008 R2Serwer*m.in. tryb Passthrough, DynamiczneTrendy, funkcja Backup/Restoredla aplikacji Runtime*wykres Gantta, uproszczonaewidencja danych SPC, wizualizacjadanych pomiarowych podczaskalibracji przyrządów*obsługa transakcji logistycznychprzedsiębiorstwa – wydania,przyjęcia, przesunięciazarządzanie transportem, rozliczaniekosztów zleceń transportowychwłasnych i obcych*Profi cy Scheduler – szczegółoweharmonogramowanie i optymalizowanieprodukcji*1514 Magnetics Systems Technology12 Walczak, Hagmed sp. j.*ponad tysiąckilkusetok. 104 (w trakcie wdrożenia– czerwiec 2012)200Aquanet Poznań, MPWiK Warszawa,Radpec Radom, EPEC Elbląg,SPEC Warszawa, PWiK Siedlce*Metroterm, Radpec, PWiK Siedlce,Metrolog, Pector*ABB, MTU Aero, Kern-Liebers,Meiller, TRW Automotive, Heimeier,Leica, Sanner, Sennheiser, RUAG*Metalpol Węgierska Górka sp. z o.o.,Hydromechanika sp. z o.o.,Agromet sp. z o.o., Unison EngineComponents Poland sp. z o.o.*International Plastic Polskasp. z o.o.*branża opakowań*elektrotechniczna, elektromechaniczna,mechaniczna, maszynowaelektroniczna, motoryzacyjna,papiernicza, drzewna, włókiennicza,spożywczafarmaceutyczna (10%), maszynowa(30%), motoryzacyjna (30%),tworzyw sztucznych (30%)elektroniczna, maszynowa,metalurgiczna (100%),motoryzacyjnabudowlana (4%), chemiczna (10%),elektroniczna (10%), energetyczna(3%), farmaceutyczna (3%)*komunikacja dzięki wykorzystaniuotwartych protokołów: OPC, ODBC,ADO, DAO, zapytań SQL oraz VBAlub narzędzi SDKiFIX WebSpace jest dodatkiemdo oprogramowania Profi cyHMI/SCADA iFIX*obsługa kontrolek .NET, integracjaz Profi cy Workflow, nowe obiektygrafi czne dla branży wod-kanoraz OEM*wsparcie serwera iFIX WebSpacena systemie Windows 7 (x64),Windows Server 2008 R2 (x64)*5000 licencji Elektrociepłownia Mielec sp. z o.o.*30 AVON Operations Polska*www.msipolska.pl Lipiec 2012 15

Temat numeruNowe funkcje wprowadzamy na wyraźne życzenienaszych klientów z różnych branż oraz różnych krajówCo jest największą barierą w stosowaniumodelu cloud computingw Polsce?– Nasze obserwacje i rozmowyz klientami wskazują, że jeszcze wieluz nich nie wie, co to jest cloud computing,a nawet jeśli znają definicjęUrszula Bizoń-Żabazastępca dyrektora tego pojęcia lub spotkali się z jegogeneralnego/Marketing zastosowaniem w innym zakładzieManager, COPA-DATAprodukcyjnym, np. za granicą, to niePolska sp. z o.o.do końca są w stanie wyobrazić sobie,gdzie i jak można by go zastosowaću siebie. Dużą barierą opróczniewiedzy jest również przestarzały sprzęt oraz oprogramowaniekontrolujące produkcję, jakim dysponują polskie zakłady (lub w ogólejego brak). Często również zdarza się, że przed zaimplementowaniemtakiego rozwiązania silnie bronią się pracownicy działu IT,którzy boją się stracić zatrudnienie, ponieważ gdy zakład zaczniekorzystać z cloud computing, ich rola oraz zakres obowiązków zostanieograniczony.Oprócz wymienionych czynników jest jeszcze jeden – otóżw Polsce nadal trudno znaleźć firmę oferującą tę usługę i zapewniającąobsługę i support w polskim języku.Jakie są potrzeby branży produkcyjnej z punktu widzenia dostawcyrozwiązań IT?– Od 25 lat namawiamy naszych klientów do zarządzania produkcjąw sposób, który sami sobie zaplanują i który najlepiej zoptymalizujeich proces produkcyjny, dlatego priorytetem dla naszych inżynierówjest zebranie informacji, czego potrzebują i oczekują nasi klienciod systemu HMI/SCADA.Uzyskana wiedza umożliwia wprowadzenie do oferowanegoprzez nas systemu zenon kolejnych nowych funkcji i możliwości.W marcu bieżącego roku miała miejsce premiera najnowszej wersjizenon 7, która składa się z czterech niezależnych modułów programowych:zenon Supervisor, zenon Operator, zenon Logic i zenonAnalyzer, oferujących ponad 230 funkcji zaspokajających w 100%oczekiwania i potrzeby klientów.Najważniejsze z nich to: raportowanie produkcji (z dostępem dobieżących i historycznych danych produkcyjnych i połączonego raportowaniaw trybie online i offline), nowy, kompatybilny z ISA S88moduł Batch Control (zapewniający optymalne sterowanie w branżachkorzystających z procesów wsadowych), możliwość pracyw technologii Multitouch, rozbudowane bezpieczeństwo sieci (zakodowanakomunikacja sieciowa) oraz wiele innych, które zostaływprowadzone na wyraźne życzenie naszych klientów z różnychbranż oraz różnych krajów.Dostawca: UNIT4 TETASystem: TETA Produkcja(TETA Constellation)W skład systemu wchodzą aplikacje: Konstrukcjei Technologie, Kalkulacje KosztówNormatywnych, Planowanie Produkcji, ZarządzanieWarsztatem Produkcyjnym, DokumentyProdukcyjne, Zarządzanie Zleceniami, KontrolaJakości. Obsługa kart Kanban w zakresieplanowania i rejestracji zdarzeń takich jak: uruc.d.ze str. 13Dostawca: Oracle PolskaSystem: Oracle Process Manufacturing,|Oracle Discrete ManufacturingSystem MES jest dodatkową opcją dosystemów Oracle Manufacturing, dostarczającąkonieczne funkcje realizacji produkcji napoziomie wydziałów w celu kontrolowaniaoraz gromadzenia informacji o przebieguprocesu produkcyjnego. Aplikacja umożliwiazdobywanie danych bezpośrednio z dozującychurządzeń wydziałów produkcyjnych, liniiprodukcyjnych oraz rejestratorów przepływuprodukcji. Zapewnia przekazywanie rzeczywistychdanych o przebiegu produkcji do zarządówfirmy. Moduły rozwiązania: Instrukcje doprocesu i integracja ze sprzedażą, Dozowaniei wstępne ważenie, Rekord elektroniczny, Zarządzanieodchyleniami, Integracja z urządzeniami,Etykietowanie, Transakcje mobilne.|Dostawca: Qcadoo LimitedSystem: qcadoo MESZapewnia śledzenie procesów produkcji,optymalne planowanie zleceń, kontrolowaniewydajności i wskazywanie obszarów nierentownychlub wymagających usprawnienia.qcadoo MES to system modułowy, czyli składanyz „klocków LEGO” – powstaje z elementówdobieranych przez użytkowników. Każdafirma może zbudować własne qcadoo, którewpasowuje się w potrzeby i wymagania użytkowników(moduły i funkcje dostępne w wirtualnymsklepie – qcooStore). Modułowośćsystemu umożliwia również integrację z innymisystemami: księgowymi, magazynowymi orazz maszynami pracującymi na hali. qcadoo MESdziała w przeglądarce jako usługa (SaaS).|Dostawca: SOLDISSystem: Guardus MESSystem zorientowany jest na jakość produktówi procesów, redukowanie kosztów,zapewnianie jakości, a jednocześnie spełnianiewymagań klienta na najwyższym poziomie (TS16949, ISO/TS 13485 etc.).Modułowy system oferuje obszernąfunkcjonalność ewidencjonowania i przetwarzaniadanych dotyczących produktu i procesuwzdłuż całego tworzonego strumieniawartości. Integracja z aplikacjami do planowaniazasobów przedsiębiorstwa (ERP/PPS)zapewnia automatyzację przejmowania danycho zleceniach produkcyjnych.|Dostawca: TRAXSystem: TRAX BarCoderProste w obsłudze oprogramowanie poszerzającestandardową funkcjonalność systemuInfor10 ERP Business. Zapewnia rejestracjęnajczęstszych procesów zachodzącychw działach: produkcyjnym i logistycznymprzedsiębiorstwa, poprzez sczytywanie kodówkreskowych z dokumentów bezpośredniogenerowanych z systemu.|16 Lipiec 2012 www.msipolska.pl

Raport – IT dla produkcjiWirtualizacja systemów to pierwszy krokdo obniżania kosztówJak można ocenić aktualnewykorzystanie systemów IT dlaprodukcji w Polsce?– Systemy IT są niezbędną podstawąfunkcjonowania nowoczesnychrozwiązań na wszystkichWojciech Pawełczyk poziomach produkcji. Każdy aspektDział Wsparcia Sprzedaży produkcji, od przyjmowania zamówieńprzez konstruowanie zleceńASTOR sp. z o.o.produkcyjnych, nadzór samegoprocesu produkcyjnego po kontrolęjakości i realizację zamówienia, jeśli jest częścią wspólnegoi spójnego systemu zbierania danych i ich analizowania, może byćoptymalnie wykorzystany.Sytuacja na rynku pokazuje, że firmy inwestujące w rozwiązaniaspinające wiele elementów wpływających na produkcję stająsię bardziej elastyczne, łatwiej dostosowują profil swej produkcjido potrzeb rynku, a poprzez możliwość realnej optymalizacjikosztów stają się tańszymi dostawcami lepszych jakościowowyrobów.Czy model cloud computing ma szansę przyjąć się w sektorzeprodukcji?– Technologia „chmury” będzie naturalnym rozszerzeniemkoncepcji wirtualizacji systemów, która coraz mocniej wkraczatakże na poziom produkcji. Zainteresowanie cloud computingz pewnością będzie stymulowane obniżaniem kosztów posiadaniasystemów i zasobów zarówno sprzętowych, jak i ludzkich.Co jest największą barierą w stosowaniu modelu cloud computingw Polsce?– Główną barierą dla użytkowników ze sfery produkcji jest i będzieobawa o bezpieczeństwo ich danych oraz zabezpieczenie dostępudo raportów. Rozwój tej technologii wraz z realnym obniżeniemkosztów korzystania z niej będzie jednak mocnym argumentemwspierającym rozwój tego rynku.Jakie są potrzeby branży produkcyjnej z punktu widzeniadostawcy rozwiązań IT?– Najczęściej główną potrzebą jest dostęp do aktualnej informacjio rzeczywistej sytuacji na produkcji. Czy to o rezerwach produkcyjnych,czy o rzeczywistych kosztach – w każdym przypadkumówimy o klarownym dostępie do aktualnych danych, którychogromną ilość trudno opracować w krótkim czasie. Systemybazujące na standardach komunikacyjnych będą w stanie temusprostać.Jakie nowe funkcje w omawianych systemach wymusi rynek?– Rynek najczęściej wymusza zmiany poprzez ekonomikę.Dlatego wirtualizacja systemów będzie czy raczej jest pierwszymkrokiem do obniżania kosztów sprzętowych i software’owych firmprodukcyjnych. Wzrost zaufania do systemów wirtualnych spowodujewiększe zainteresowanie systemami z „chmury”. Jednocześnieważnym aspektem jest i pozostanie łatwość wymiany danychoraz szybkość wdrażania nowych aplikacji oraz wprowadzaniazmian w istniejących systemach. Ma to bezpośrednie przełożeniena ekonomiczny aspekt produkcji.chomienie produkcji, zakończenie, opróżnieniepojemnika, ewidencji zużywanych składnikówitp. Informacje przechowywane są w systemie,co umożliwia szybką identyfikację przyczynpowstałej wady. System zapewnia wsparcieprodukcji wielowariantowej, konfigurowanej naindywidualne zamówienia klientów.|Dostawca: VIX AutomationSystem: Proficy Plant ApplicationsOprogramowanie ułatwiające monitorowanieprodukcji według kluczowych kryteriów, copomaga poprawiać efektywność i jakośćprodukcji. Za pomocą zintegrowanych raportówsieciowych oraz usług umożliwiającychkomunikację ze wszystkimi modułami Proficyułatwia podejmowanie decyzji biznesowychw czasie rzeczywistym, poszerzając możliwościtradycyjnych aplikacji MES.Przegląd systemów SCADA, HMI(w kolejności alfabetycznej wg nazw dostawców)|Dostawca: AskomSystem: Asix.Evo 7Cechy charakterystyczne systemu: wydajnyhistorian, szybkie i intuicyjne trendy, swobodneraportowanie, zdalne powiadamianie o alarmach(SMS, e-mail), wizualizacja w Internecie,recepturowanie, zdarzeniowa rejestracjadanych w bazie SQL, np. dla śledzenia produkcji,walidacja zgodna z FDA 21CFR11 orazGAMP5.System sprawdzony także w zastosowaniachstawiających podwyższone wymaganianiezawodnościowe lub związane z walidacją,np. w farmacji, przemyśle spożywczym i motoryzacyjnym.|Dostawca: ASTORSystem: Platforma Systemowa ArchestrAJednolity produkt składający się z zestawuusług oraz aplikacji opartych na technologiiArchestrA, która pozwala w efektywny sposóbtworzyć oraz rozwijać rozproszone aplikacjeprzemysłowe na wielu poziomach zarządzaniainformacją. Ten modułowy system obejmujezarówno komunikację z urządzeniami produkcyjnymi,warstwy pośrednie zarządzaniainformacją z produkcji, jak i warstwę integracjiz systemami ERP. Umożliwia stworzeniei ustanowienie standardów w całym przedsiębiorstwiew zakresie systemów klasy HMI/SCADA/MES.www.msipolska.pl Lipiec 2012 17

Temat numeruRok 2012 to bezapelacyjnie czas technologii mobilnychJak można ocenić aktualnewykorzystanie systemów IT dlaprodukcji w Polsce?– Rynek systemów IT w Polscecoraz chętniej inwestuje w duże,rozbudowane systemy, którezapewniają wysoką dostępność,Paweł Czepielniezawodność i bezpieczeństwokierownik działudanych. Czołowi użytkownicy w naszymkraju wybierają profesjonalne,handlowegoVIX Automationprzemysłowe bazy danych – jakoserce systemów zarządzania produkcją(MES), archiwizacji i raportowania. Motorem napędzającyminwestycje w tym sektorze jest fakt, że nawet najmniejsze licencjeoprogramowania przemysłowego typu SCADA produkcji GE IntelligentPlatforms są integrowane z najnowocześniejszymi rozwiązaniamiw dziedzinie archiwizacji danych w cenie produktu. Jeślido tego dodamy bezpłatne drivery komunikacyjne do dziesiątekurządzeń i protokołów dostępnych na polskim rynku, otrzymamymożliwość tworzenia rozwiązań niedostępnych do tej pory.Wspomniane funkcje oprogramowania Proficy iFIX oraz ProficyHistorian stanowią fundament nowoczesnego systemu IT dla produkcji.Rozwijanie takiej struktury w stronę precyzyjnych raportów,monitorowania produkcji, wyznaczania współczynników OEE,śledzenia jakości (SPC) jest naturalną konsekwencją dobrze podjętychwyborów już na początku drogi. Przemyślane fundamentysystemu IT zapewniają znacznie szybszy zwrot z poniesionychinwestycji. Warto nadmienić, że coraz więcej firm i użytkownikówkońcowych patrzy na inwestycje strategicznie – czy aplikacjabędzie rozwijana przez producenta, czy uwzględnia lokalizację najęzyk polski? Czy jest tzw. mapa drogowa dla kolejnych wersji?Czy jest dostępne wsparcie i pomoc techniczna w języku polskimitd. Co więcej – można zaobserwować ciągły wzrost świadomościdecydentów wybierających systemy IT dla produkcji. Dla VIXAutomation, jako dystrybutora rozwiązań Proficy, współpracaz takimi partnerami jest doskonałą możliwością, by jeszcze precyzyjniejdobrać rozwiązania ściśle dostosowane pod potrzeby danejbranży, danej firmy produkcyjnej.Jakie nowe funkcje w omawianych systemach wymusi rynek?– Rok 2012 to bezapelacyjnie czas technologii mobilnych.Użytkownicy mają coraz większy wybór rozwiązań wykorzystującychpopularne urządzenia typu smartphone lub tablet. Stająsię one nieodzownym narzędziem w ręku operatora, automatyka,pracownika utrzymania ruchu, menedżera lub kierownika produkcjiw zakładzie przemysłowym. Umożliwiają nie tylko zdalne monitorowanieprocesu, raportowanie KPI, lecz w uzasadnionychprzypadkach – także sterowanie procesem.GE Intelligent Platforms dostarcza wielu narzędzi do pracyzdalnej, rozwija swoje produkty właśnie w tym kierunku. To nietylko dostęp do oprogramowania SCADA, czyli np. iFIX-a z tabletuczy nowoczesnego telefonu. To także mobilne wersje aplikacjiklasy workflow, gdzie w dowolnym miejscu można mieć wglądw procesy, uczestniczyć w obiegu kluczowych informacji naprodukcji lub wykonywać zadania związane z utrzymaniem ruchu,przeglądem i serwisem maszyn.|Dostawca: COPA-DATA PolskaSystem: zenonSystem od 25 lat umożliwia automatyzację,sterowanie i wizualizację procesów w przedsiębiorstwachdziałających w różnych branżach,takich jak energetyczna, spożywcza, motoryzacyjna,farmaceutyczna, chemiczna, oczyszczaniewody i ścieków. Najważniejsze funkcjeto: zbieranie danych, analiza, raportowanie,archiwizowanie, alarmy i funkcje powiadamiania,maintenance. System o prostej budowie,łatwy użyciu, stabilny w trakcie pracy z pełnąredundancją, zapewniający 100% bezpieczeństwadanych. Certyfikowany przez Microsoft(pracuje również w Windows CE).|Dostawca: SaburSystem: Control MaestroOtwarta, zaawansowana platforma, którazbiera i udostępnia użytkownikom dane z procesówsterowania i produkcji, w tym także systemomIT do zarządzania przedsiębiorstwem.Współpracuje z urządzeniami i systemamiwielu producentów (ponad 160 dostępnychdriverów), zapewniając komunikację z większościąurządzeń automatyki przemysłowej orazsystemami nadrzędnymi. Platforma oferujeintuicyjne środowisko do tworzenia i rozwijaniaaplikacji, wiele funkcji upraszczającychi przyspieszających projektowanie i wdrażaniesystemów udostępniających dane bezpośrednioz procesów technologicznych.|Dostawca: SaburSystem: PolymathNowoczesny, wydajny pakiet do tworzeniaaplikacji wizualizacyjnych HMI/SCADA nawszystkie panele operatorskie ESA orazkomputery IPC i PC dowolnego producenta.Oferuje szeroką gamę funkcji ułatwiającychi przyspieszających projektowanie aplikacji(m.in. symulację projektów, bogatą bibliotekęobiektów, biblioteki użytkownika czymożliwość programowania w Visual Basic).Występuje także w wersji bezpłatnej – PolymathSmartClick.|Dostawca: VIX AutomationSystem: Proficy HMI/SCADA iFIX 5.1 PL,Proficy HMI/SCADA iFIX 5.5 ENNarzędzie HMI/SCADA umożliwiające wizualizacjęprocesu, zbieranie danych i nadzorowanieprzebiegu produkcji. Zapewnia możliwośćprecyzyjnego monitorowania i kontroliwszystkich urządzeń i środków produkcji,co umożliwia szybszą reakcję na problemy,zmniejszenie zużycia materiałów, poprawę jakości,skrócenie czasu wprowadzania na ryneknowych towarów oraz większą dochodowośćprodukcji.18 Lipiec 2012 www.msipolska.pl

Raport – IT dla produkcjiPrzegląd systemów PLM oferowanych na polskim rynku(w kolejności alfabetycznej wg nazw dostawców)|Dostawca: AutodeskSystem: Autodesk PLM 360Nowoczesne rozwiązanie oparte na przetwarzaniuw chmurze, które można błyskawiczniei łatwo konfigurować w celu spełnieniakonkretnych wymogów klienta w zakresieprocesu zarządzania całym cyklem życia produktu.Aplikacja jest zawsze aktualna i zgodnaz dowolnymi konfiguracjami stosowanymiu danego klienta, a użytkownicy mają do niejdostęp zawsze i wszędzie (z każdego urządzeniaprzenośnego lub przeglądarki internetowej).Autodesk PLM 360 oferuje również możliwośćintegracji i współdziałania z lokalnymi systemamiPDM, w tym z oprogramowaniem AutodeskVault.|Dostawca: IFS Poland (IFS Industrialand Financial Systems Poland)System: IFS Applications do ZarządzaniaCyklem Życia ProduktuUmożliwia utrzymanie operacyjnej elastycznościprzedsiębiorstwa i maksymalizację rentownościna każdym etapie: od zapotrzebowania,przez pomysł, projekt, produkcję, dostawę,wsparcie i serwis, po wycofanie produktuz rynku i jego końcową utylizację. Skracaczas wprowadzania produktów na rynek orazumożliwia generowanie zysków z obsługi posprzedażnej.Wspiera zarządzanie projektami,konfigurację zarządzania danymi produktu,integrację narzędzi CAD, zarządzanie dokumentacją,strategiczną politykę zakupową i zaopatrzenie,projektowanie produkcji, produkcjęmieszaną, zarządzanie zmianami technicznymii zarządzanie zgłoszeniami, wsparcie produktowez centrum obsługi klienta, zarządzanieserwisem w terenie, naprawy i przeglądy,zarządzanie stałą bazą i flotą, zarządzaniemajątkiem, zarządzanie wydajnością i inne.Przykłady wdrożeń rozwiązania w Polscew 2011/2012 r.: wdrożenie IFS Applicationsw Grupie Powen-Wafapomp SA od 2011 r.|Dostawca: CNS SolutionsSystem: SolidWorks Enterprise PDMOprogramowanie do zarządzania danymiproduktu (PDM – Product Data Management)pomaga bardziej efektywnie zarządzać danymiproduktu i współużytkować odpowiednie plikiw celu tworzenia lepszych produktów w krótszymczasie. System bezpośrednio integrujesię z Eksploratorem Windows oraz wielomasystemami CAD.|Dostawca: Dassault SystèmesSystem: Platforma 3DEXPERIENCE V6 2013Wersja V6 2013 obejmuje: nowe konwerteryplików xCAD ułatwiające współpracę w łańcuchudostaw i ponowne wykorzystanie częścibez tłumaczenia, nowo opublikowane interfejsyprogramowania aplikacji (API) z dziedzinyrobotyki, ergonomii i obróbki skrawaniem orazdodatkowe interfejsy xPDM w celu poprawieniaelastyczności, w tym kilka z SAP.Nowe funkcje w 2011/2012 r.: rozwiązaniaz zakresu transportu i komunikacji (aktualizacjeintegracji ENOVIA ze standardowymi w branżyInternational Material Data System i CATIALive Weight), rozwiązania z zakresu przemysłumorskiego i przybrzeżnego (Structure DetailDesign i integracja ze Structure FunctionalDesign firmy CATIA), rozwiązania z zakresutowarów konsumpcyjnych i pakowanych towarówkonsumpcyjnych (poprawa wizualizacjii wydajności w 3DVIA Store, rozwiązanie dosymulacji 3D handlu detalicznego i merchandisingu,poprawki do Natural Sketch, rozwiązanieCATIA do szkicowania 3D oraz udoskonalonyinterfejs do projektowania i zarządzaniaformułami produktów odziedziczonych poniedawno nabytym Enginuity Solutions).c.d. na str. 21Przetwarzanie w chmurzebędzie istotnym tematemna najbliższych kilka latPatrząc na systemy IT w zakresie projektowania, możnastwierdzić, że polski przemysł osiągnął dojrzałość podkątem wykorzystania rozwiązań 3D. Trzy wymiary sąjuż praktycznie standardem. Kolejne obszary rozwoju toszersze wykorzystanie symulacji i analiz oraz większaAndrzej Poćwierz popularność rozwiązań do zarządzania dokumentacją.menedżer ds. rozwiązań W każdym z tych obszarów ogromne znaczenie maAutodesk dla przemysłu możliwość przetwarzania w chmurze. Moc obliczeniowadostępna w ten sposób zapewnia przeprowadzanieskomplikowanych obliczeń, sprawdzanie różnych wariantówproduktu poprzez symulacje cyfrowe, bez potrzeby posiadania urządzeń o dużychmocach obliczeniowych. Otwiera to drogę nawet stosunkowo niedużym firmom dozaistnienia w nowych obszarach.Przetwarzanie w chmurze będzie istotnym tematem na najbliższych kilka lat. Czynniki,które tutaj mają znaczenie, to dostępność wysokiej jakości łączy internetowych orazedukacja rynku.Ważnym zagadnieniem będzie również PLM – system integrujący szereg typowobiznesowych procesów, jak sprzedaż, marketing, zarządzanie portfelem produktów,zgodnością z normami, zarządzanie jakością w przemyśle.Ostatnio ogłoszona propozycja Autodesk zmienia podejście do tego zagadnienia.Dzięki wykorzystaniu możliwości chmury zarówno wdrożenie, jak i konfiguracja tegotypu rozwiązań umożliwia klientom natychmiastowe rozpoczęcie działań, szybkie i łatwedostosowanie rozwiązania do potrzeb biznesowych i uzyskanie korzyści praktycznie odpierwszego dnia.To rewolucja w porównaniu do tradycyjnych systemów wymagających skomplikowanychi długotrwałych wdrożeń. To również ogromna zmiana w kosztach zaimplementowaniatego typu rozwiązania, a co za tym idzie – udostępnienie możliwości korzystaniaz systemów PLM większej liczbie przedsiębiorstw.www.msipolska.pl Lipiec 2012 19

Temat numeruSystemy PLM (Product Lifecycle Management) oferowane w PolsceDostawca Autodesk CNS Solutions Dassault SystèmesEpicor SoftwarePolandIFS PolandOracle PolskaNazwa produktu Autodesk PLM 360SolidWorks EnterprisePDMPlatforma V6 2013Epicor ERP (moduł)IFS Applications doZarządzania CyklemŻycia ProduktuOracle Agile PLMProducent,kraj pochodzeniaAutodesk, USASolidWorks Corp.,USADassault Systèmes,FrancjaEpicor SoftwareCorporation, USAIFS World OperationsAB, Szwecja*Oracle Corporation,USARok produkcji systemu 2012 2007 2008 2008Rok wprowadzeniana polski rynekfaza pilotażowa 2007 2008 1992 2009Partnerzy we wdrażaniuSieć AutoryzowanychPartnerów AutodeskbrakCadsol DesignPolska,IBS Poland, IPLSolutions, TBI Technology,PPW Koltech,BudsoftEpicor SoftwarePoland sp. z o.o.FideltronikWspółpraca z innymi systemami(wymiana danych)ERP, CADMRP/ERP (SAP,Baan, IFS i inne),Microsoft Sharepointnp. SAPprodukt jest częściąsystemu Epicor ERPprodukt jest modułemsystemu ERP – IFSApplications, jesttakże wdrażanysamodzielnieprodukt jest modułemsystemu ERP – OracleE-Business Suite,jest także wdrażanysamodzielnieNowe funkcjewprowadzone do systemuw 2011/2012 r.całkowicie nowysystemmodyfi kacja edytoraworkfl ow (obiegudokumentacji),możliwość ustawianiaeskalacji w workfl ow(powiadamianieo niewykonanychzadaniach), opcjesocjalne (wyświetlaniewizytówkiużytkownika)udoskonaleniaExalead CloudVieww zakresie skalowalnościlinioweji możliwości wymianydanych, tworzeniałatwych widoków napodstawie wyciągówzarówno z danychstrukturalnych, jaki niestrukturalnych,fi rmowych lub pochodzącychz Internetu*ulepszenia w zakresiezarządzaniarelacjami z klientami,jakością, ulepszonaprodukcja odchudzona,zaawansowanezarządzanie fi nansami,projektami,pełne zarządzaniekapitałem ludzkimmoduł Eco-FootprintManagement –zarządzanie cyklemżycia wyrobówz uwzględnieniemaspektów środowiskowych,kalkulacjaemisji związanychz powstaniem,użytkowaniem i utylizacjąwyrobu zgodniez metodą LCA (LifecycleAssessment)oraz normami z seriiISO-14000Szacunkowa liczbaklientów w Polscefaza pilotażowa25 fi rm, ponad 150licencjiok. 10 przedsiębiorstwPrzykłady wdrożeńw Polsce w 2011/2012 r.Apator Powogaz,Hydro-Vacuum SA,Obrum sp. z o.o.,Bison-Bial*Grupa Powen--Wafapomp SAmiędzynarodowekoncerny obecnew Polsce, np. ABB,Dell, Johnson &Johnson, Philips,SiemensBranża przemysłowa reprezentowanaprzez klientówchemiczna, elektroniczna,energetyczna,maszynowa,metalurgiczna,motoryzacyjna, przetwórstwaminerałów,rafi neryjno-petrochemiczna,tworzywsztucznychmaszynowa, metalurgiczna,motoryzacyjna,tworzyw sztucznych,wodno-kanalizacyjnabudowlana, elektroniczna,energetyczna,farmaceutyczna,metalurgiczna,motoryzacyjna, papiernicza,drzewna,włókiennicza, rafi neryjno-petrochemiczna,spożywczaelektroniczna, energetyczna,maszynowa,metalurgiczna,motoryzacyjna,tworzyw sztucznychwszystkie branżegospodarki20 Lipiec 2012 www.msipolska.pl* uzupełnienie informacji na www.msipolska.pl

Raport – IT dla produkcjic.d. ze str. 19obejmuje pełny cykl zarządzania życiemQAD PolskaSiemens IndustrySoftwareS&T Services Polska VIX Automation VIX Automationproduktu, uwzględniający wdrożenia nowychwyrobów, produkcję na magazyn i pod zamó-QAD EnterpriseApplications (moduł)TeamcenterInfor10 PLM Discrete,Infor10 PLM ProcessProfi cy Historian– Przemysłowa BazaDanych:Profi cy Workfl owwienia, jak również późniejszy serwis sprzedanychurządzeń. Wdrożenie obejmuje równieżobszary logistyczne, finansowe-księgowe,QAD Inc., USASiemens PLMSoftware, USAInfor GlobalSolutions, USAGE IntelligentPlatforms, USAGE IntelligentPlatforms, USAzarządzania inwestycjami, obieg dokumentóworaz kadry i płace.oferowany od 30 lat1992 (protoplastaTeamcentera –IMAN)1995 (2011 – najnowszawersja)1998 20091994 2002 2004 2001 2009wdrożenia prowadzoneprzez QAD Polskaz udziałem partneróww niektórych projektachprodukt jest częściąsystemu ERP – QADEnterprise ApplicationsQAD MSW/PSW(pulpity planowaniaprodukcji), QAD BI(nowy pakiet), QADSupply Chain Planning(nowy pakiet),QAD OperationalMetrics, QAD Workflow Alerts,QAD Confi gurator,QAD On Demand,QAD Easy on-Boarding*GEA TechnikaCieplna, FoodCare,Korona,ZME EMIT,R. Twining andCompany, PPHUFUMO-Ostrzeszów,Nexteer AutomotivePoland*elektroniczna, farmaceutyczna,maszynowa,motoryzacyjna,spożywcza, tworzywsztucznychSiemens IndustrySoftware sp. z o.o.system otwarty,integracja z pakietemMicrosoft Offi ce oraznarzędziami CAD/CAM/DM różnychdostawcówzintegrowane rozwiązaniedo inżynieriisystemów i zarządzaniawymaganiami,integracja z Visiooraz środowiskiemMATLAB i Simulink,rozszerzona integracjazarządzaniatreścią, ściślejszaintegracja z aplikacjąRapid Author fi rmyCortona3D*ponad 30 klientów,ok. 500 użytkownikówStalmech, Carbon,Fakro*S&T Services Polskasp. z o.o.CAD (w tym: Auto-CAD, ProEngineer,Creo, Solidworks,SolidEdge); produktjest częścią ERP(Infor ERPLN), możebyć także wdrażanysamodzielnie lubzintegrowany z innymiERPzarządzanieprzygotowaniem procesówwytwórczych,wsparcie zapewnieniazgodnościz wymaganiami FDA,REACH, integracjaz nowymi wersjamioprogramowaniaCAD, uniwersalnaprzeglądarkaSIPMA PCO ZMTarnówZM Dezamet*elektroniczna--mechaniczna (3)VIX Automation sp.z o.o. – AutoryzowanyDystrybutor fi rmyGE IntelligentPlatformsSCADA, MES, Workflow, SQL ReportingServices, MicrosoftExcel i wiele innych*m.in. skalowalnośćzliczania tagów,warunkowe gromadzeniedanych,maksymalny rozmiararchiwum (do 256GB), rozdzielczośćw mikrosekundach,rozszerzone wsparciedla 64b, interfejsprogramowaniaaplikacji (API)*200 zakładówGłuchołaskie ZakładyPapiernicze*VIX Automation sp.z o.o. – AutoryzowanyDystrybutor fi rmyGE IntelligentPlatformsProfi cy HMI/SCADAiFIX, Profi cy PlantApplications (MES)i inne, każdy ERP,może być stosowanejako niezależnerozwiązanienowe możliwościarchitektury SOA,wsparcie aplikacjii klientów mobilnychfi rma z branży CPG*|Dostawca: Oracle PolskaSystem: Oracle Agile PLMRozwiązanie do zarządzania cyklem życiaproduktów z funkcjami zaawansowanej analizyryzyka. Stanowi platformę integracji procesówPLM przedsiębiorstwa z innymi aplikacjamibiznesowymi. Oferuje kompletną architekturęSOA, która umożliwia firmom integrowanie różnychkomponentów z istniejącymi systemamiw przedsiębiorstwie.|Dostawca: QAD PolskaSystem: QAD Enterprise ApplicationsSystem wspomagający zarządzanie klasyERP dla firm produkcyjnych zawiera obecnieponad 70 modułów. Wspiera polskie i międzynarodowefirmy z rynku dużych i średnichprzedsiębiorstw działające w takich branżach,jak motoryzacja, produkty przemysłowe,elektronika, aparatura medyczna i produkcjaleków, artykuły spożywcze i dobra konsumpcyjne.Wspiera produkcję każdego typu, w tymjednostkową, konfigurowaną „na zlecenie”oraz seryjną.|Dostawca: Siemens Industry SoftwareSystem: TeamcenterRozwiązania wykorzystywane w każdej faziecyklu życia produktu, począwszy od etapuplanowania portfela produktów przez fazęprojektowania, produkcji, serwisowania(utrzymania) aż do utylizacji. Funkcje systemuobejmują zarządzanie wymogami, portfelem,programem i projektem, procesem inżynieryjnym,zestawieniami materiałowymi, zgodnościąz wymogami, treścią i dokumentami,formułami, opakowaniami i marką, relacjamiz dostawcami, procesem mechatronicznym,wytwarzania, symulacji, konserwacją,naprawami i remontami. Umożliwiają takżeraportowanie i analizy, współpracę w grupachi wizualizację cyklu życia.Nowe funkcje w 2011/2012 r.: m.in. modułzarządzania treścią obsługuje dokumentacjęuwzględniającą różnice konfiguracyjne, wykorzystującąwspólne elementy tekstu, grafikii metadanych, obsługa najnowszej wersji standarduS1000D wykorzystywanej w dokumenta-www.msipolska.pl Lipiec 2012 21

Temat numeruW Polsce dynamicznie wzrasta zapotrzebowaniena systemy PLMJak można ocenić aktualne wykorzystaniesystemów IT dla produkcjiw Polsce?– Firmy produkcyjne, zwłaszcza te,które mają własne działy rozwoju,Mariusz Zabielski widzą obecnie konieczność bardziejprezes Siemens Industry efektywnego zarządzania informacjąSoftwareo produkcie. Większość ma już systemyERP i staje się dla nich jasne,że systemy te nie rozwiązują problemówzwiązanych z rozwojem produktu i jego konfiguracją (szczególniew przypadku firm o produkcji projektowej, kontraktowej).W Polsce dynamicznie wzrasta zapotrzebowanie na systemy PLM.Czy model cloud computing ma szansę przyjąć się w sektorzeprodukcji?– Wiele przedsiębiorstw rozważa oparcie podstawowych funkcjiIT na przetwarzaniu w chmurze, ale dane i procesy zarządzanew systemach PLM są uważane za zbyt wrażliwe, aby umieszczaćje w publicznie dostępnej chmurze, szczególnie przy dzisiejszympoziomie technik zabezpieczających i chroniących własność przemysłową.Jeśli jednak zostaną zapewnione bezpieczne połączenia z głównymistrukturami PLM w obrębie przedsiębiorstwa, niektóre specyficzneelementy rozwiązania do zarządzania cyklem życia produktumożna zoptymalizować poprzez umieszczenie ich w chmurze. Naprzykład już dziś klienci Siemensa mogą uzyskiwać dostęp do rozszerzonychfunkcji współpracy zespołowej i weryfikacji produktówz poziomu chmury.Ponadto wiele nowych technik wykorzystywanych w środowiskachchmurowych, takich jak wirtualizacja serwerów czy automatyzacjazarządzania kontami użytkowników, można także wykorzystaćw prywatnych chmurach PLM, zarówno w obrębie centrumdanych przedsiębiorstwa, jak i w centrach danych prowadzonychprzez podmioty zewnętrzne.Co jest największą barierą w stosowaniu modelu cloud computingw Polsce?– Największą barierą zarówno w Polsce, jak i za granicą jest bezpieczeństwodanych i ochrona własności intelektualnej przedsiębiorstwa.Dlatego Siemens stara się pomagać klientom w efektywnymwykorzystywaniu nowoczesnych technologii – na razie w obrębieposzczególnych przedsiębiorstw.Jakie są potrzeby branży produkcyjnej?– Większość firm zdaje sobie sprawę z ułomności posiadanych rozwiązańw zakresie zarządzania wiedzą przedsiębiorstwa (czasamijest to system plików na serwerze, czasami prosty PDM i zawszeExcel jako źródło wiedzy).Obecnie osoby odpowiedzialne za wdrożenie systemu PLMmają już dość dużą wiedzę na temat tego, czego powinny oczekiwaćod takich systemów. Z reguły potrzebują tylko uzupełnieniai uszczegółowienia informacji, aby powstała spójna, dostosowanado ich firmy koncepcja systemu PLM. Ważnym elementem tychrozwiązań jest redukcja liczby działających systemów (programów)i powiązanie ich w jeden spójny system (w tym głównie powiązaniePLM z ERP).Jakie nowe funkcje w omawianych systemach wymusi rynek?– Widać wyraźnie tendencję, aby w ramach jednego spójnego systemubyły dostępne informacje o produkcie, jego rozwoju i produkcji,łącznie z kontrolą procesu produkcyjnego (MES, SCADA).Rynek wymaga, aby możliwe było bardzo szybkie wprowadzaniezmian w produkcie i odzwierciedlenie tych zmian w procesie produkcyjnym(z uwzględnieniem logistyki i optymalnym wykorzystaniemposiadanych zasobów).c.d. ze str. 21cji lotniczej i państwowej, obsługa najnowszejwersji standardu DITA (Darwin InformationTyping Architecture), nowy zintegrowany modułplanowania i realizacji usług, wykorzystaniearkuszy stylów usprawniających procesy.|Dostawca: S&T Services PolskaSystem: Infor10 PLM Discrete, Infor10PLM ProcessPakiet obejmuje funkcje: Product Data Management– zarządzanie danymi produktu (hierarchicznąstrukturą konstrukcyjną produktu(BOM) łącznie z określeniem materiałów orazich zamienników), Enterprise Content Management– zarządzanie wszystkim dokumentamidotyczącymi produktów (m.in. rysunkami,opisami, oprogramowaniem przygotowywanymdla produktów) i zadaniami związanymi z przygotowaniemproduktów, Infor PartnerNet– współpraca przez Internet z zewnętrznymipartnerami, biorącymi udział w przygotowaniu,tworzeniu bądź obsłudze produktu, LifecycleAnalyzer – analizowanie danych o produkcie,składowanych w rożnych systemach (np. daneprojektowe gromadzone w bazie danych PDM,dane produkcyjne w systemie ERP, a danełańcucha dostaw w aplikacjach SCM).|Dostawca: VIX AutomationSystem: Proficy HistorianSerwer bazodanowy zapewnia bezpieczeństwodanych produkcyjnych oraz natychmiastowydo nich dostęp. Wykorzystuje otwarteprotokoły przemysłowe. Stanowi zintegrowanąplatformę, gromadzącą informacje produkcyjnew skali całego przedsiębiorstwa.22 Lipiec 2012 www.msipolska.pl

Raport – IT dla produkcjiCloud computing to rozwiązanie dla firm,które stawiają na elastycznośćCzy model cloud computing maszansę przyjąć się w sektorzeprodukcji?– Duże zainteresowanie sektoraprodukcyjnego dostępem do oprogramowaniaklasy ERP w modeluArtur Sawickicloud potwierdza wiele międzynarodowychprzykładów. Zrealizowali-dyrektor ds. sprzedażyQAD Polskaśmy wiele projektów dzierżawyw modelu QAD on Demand aplikacjiQAD Enterprise Applications,zwiększając w zeszłym roku przychody z tego tytułu o niemal100%. Wystarczy wskazać takie firmy, jak Nexteer, dostawcapodzespołów dla motoryzacji, Welsh Paper, producent opakowańdla przemysłu, czy Sauermann, wytwórca pomp przemysłowych,które dołączyły do grona firm korzystających z oprogramowaniaw modelu usługowym (SaaS) – QAD On Demand.QAD jako jeden z pierwszych dostawców na rynku zaoferowałkompleksowy pakiet ERP dla firm produkcyjnych na zasadachcloud computing. Odpowiada on funkcjonalności systemu instalowanegolokalnie (model „on-premise”). Oprogramowanie, systemyi infrastruktura są zarządzane i administrowane przez QADw bezpiecznym i stabilnym centrum danych, co eliminuje ryzykofinansowe i informatyczne związane z implementacją i obsługąaplikacji ERP. QAD gwarantuje przy tym dostępność aplikacji napoziomie 99,5%.Powodów sukcesu QAD On Demand jest kilka. Klient mazawsze dostęp do najnowszych wersji systemu, co daje niezaprzeczalnąprzewagę konkurencyjną wynikającą z możliwościkorzystania z innowacyjnych i wydajnych rozwiązań. Cloud zapewniatakże elastyczny i klarowny sposób finansowania. Przedsiębiorstwamają swobodę w określeniu, ile chcą przeznaczyćśrodków na ten cel oraz ilu użytkowników ma mieć dostęp doaplikacji. Z pewnością jest to rozwiązanie dla firm, które stawiająna elastyczność, szybko się rozwijają, a z drugiej strony chcąskoncentrować się na działalności podstawowej. Otwierając nowezakłady w kraju i za granicą, nie muszą ponosić dużych inwestycjiw zakresie środków trwałych. Dzięki rozwiązaniu firmy są w stanieznacząco obniżyć całkowite koszty posiadania systemu mierzonewskaźnikiem Total Cost of Ownership (TCO).Zainteresowanie modelem cloud wykazują także firmy produkcyjnedysponujące ograniczonymi zasobami IT. QAD On Demandwpisuje się w ten trend, ponieważ minimalizuje nakłady pracyi obsługę techniczną związaną z instalacją, oferując jednocześnieglobalne wsparcie w trybie 24/7. Wynajem oprogramowaniaw popularnej „chmurze” jest szczególnie atrakcyjny dla firm, któredysponują starym sprzętem i oprogramowaniem oraz zmagająsię z częstymi zmianami kadrowymi w zespole IT. To równieżkorzystne rozwiązanie w sytuacji braku odpowiednich kompetencjiw dziale informatycznym.Co jest największą barierą w stosowaniu modelu cloud computingw Polsce?– Wśród polskich firm wciąż pokutuje obawa o bezpieczeństwoprzechowywania danych. Jest to mit, z którym walczą dostawcyoprogramowania zapewniający ochronę danych na zdecydowaniewyższym poziomie niż przeciętny. Chęć posiadania wszystkiego„u siebie” sprawia, że wiele przedsiębiorstw napotyka na dużąbarierę inwestycyjną związaną z zakupem infrastruktury, jej utrzymaniemi ochroną. Model cloud eliminuje ryzyko finansowe związanez początkową inwestycją, udostępniając oprogramowaniewłaściwie od zaraz i to w najnowszej wersji. Menedżerowie bojąsię także większych kosztów w dłuższej perspektywie, co równieżwydaje się mitem, ponieważ w modelu usługowym oszczędnościzwiązane są nie tylko z brakiem konieczności zakupu licencji,ale również sprzętu, administracji, pomieszczeń, energii i innych.W polskich warunkach wciąż występuje jeszcze inny problem,z pozoru błahy, a związany z niską dostępnością szybkiego Internetu,zwłaszcza poza dużymi ośrodkami miejskimi.Przykłady wdrożeń rozwiązania w Polscew 2011/2012 r.: Głuchołaskie ZakładyPapiernicze – system umożliwia pełnąwizualizację, sterowanie i rejestrację danycharchiwalnych. Proficy Portal w połączeniuz Historianem zapewnia generowanie przejrzystychraportów oraz zdalny podgląd z wykorzystaniemsieci globalnej parametrów ciągówtechnologicznych i maszyn. Oprogramowanieumożliwiło rozpoczęcie analiz wskaźnikówprocesów związanych z ISO 9001.|Dostawca: VIX AutomationSystem: Proficy WorkflowNarzędzie zbudowane w oparciu o architekturętypu SOA stanowi bazę umożliwiającą dynamicznepodejmowanie decyzji, która integrujeautomatyczne i ręczne procesy produkcyjnew skali całego przedsiębiorstwa, zapewniającwiarygodne i powtarzalne wykonywanieoperacji produkcyjnych. System klasy BPMumożliwia digitalizację grafów przepływu informacjiw zakładzie.Przykłady wdrożeń: firma z branży CPG– oprogramowanie Workflow umożliwia realizacjętzw. inteligentnego alarmowania. W odpowiedzina sytuacje alarmowe uruchamiane sąsekwencje działań do realizacji (eSOP), odpowiedniużytkownicy informowani są o kolejnychkrokach do podjęcia, a w razie potrzebyinformacje są prosto eskalowane. Oprogramowaniestanowi uzupełnienie systemu klasyMES zainstalowanego w przedsiębiorstwie,organizując obieg informacji w procesie.www.msipolska.pl Lipiec 2012 23

Temat numeruSystemy APS (Advanced Planning System) oraz APS (Advanced Planning andDostawca BPSC Digitland DSR EQ System IFS Poland Oracle Polska QAD PolskaNazwa produktuImpuls 5, ImpulsEVODigitland Enterprise Preactor APS Asprova APSIFS/HarmonogramowanieOperacyjneOracle Value ChainPlanningQAD EnterpriseApplications (moduł)Producent,kraj pochodzeniaBPSC SA, PolskaDigitland,PolskaPreactor International,Wielka BrytaniaAsprova Corp.,JaponiaIFS World OperationsAB, SzwecjaOracle Corporation,USAQAD Inc.,USARok produkcjisystemu1997 19931994 (2012 –ostatnia wersjav.10, 2003 – silnikoptymalizacyjny)2008 oferowany od 30 latRok wprowadzeniana polski rynek1997 2002 2010 1992 2009 1994Partnerzy wewdrażaniuDSR sp. z o.o.Oracle Consulting,Fideltronik, A100PrzedsięwzięciaInformatycznewdrożenia prowadzoneprzez QADPolska z udziałempartnerów w niektórychprojektachWspółpracaz innymisystemami(wymiana danych)produkt jest częściąsystemu ERPEDI (Edifact,Comarch), B2B(produkty różnychproducentów),Oracle BI (StandardEdition ONE, EnterpriseEdition)*dowolny ERP(wymiana danychdotyczącychgłównego planu produkcji,technologii,struktur itp.), dowolnyMES (wymianadanych o postępieprodukcji)większość systemówERP, w tymSAP, MicrosoftDynamics AX,Baan, JD Edwards,Oracle, iScala/Epicor,z polskich m.in.Comarch CDN,SIMPLE.ERPprodukt jest częściąsystemu ERP – IFSApplications, jesttakże wdrażanysamodzielnie*produkt jestmodułem systemuERP – OracleE-Business Suite,jest także wdrażanysamodzielnieprodukt jest częściąsystemu ERP –QAD EnterpriseApplicationsNowe funkcjewprowadzonedo systemuw 2011/2012 r.algorytmy genetyczne– stworzenie harmonogramuzleceńprodukcyjnych bezudziału specjalistyds. planowaniaprodukcji*planowanie produkcji(nowy modelzapotrzebowaniana surowce), CRM(nowy model),horeca, serwis motoryzacyjny(nowymodel), zarządzaniemagazynem wysokiegoskładowaniaukładanieharmonogramuprzy wyłączeniuograniczenia mocyprodukcyjnych,reguły opartena ważonychatrybutachTechnology CreationWizard – dobórsurowców do realizacjizamówienia,automatyczne generowanietechnologiiprodukcji (w oparciuo zdefi niowaneprzez planistówreguBy)funkcje do tworzeniaharmonogramówz uwzględnieniemczęściowegozachodzenia operacjitechnologicznych(overlapping)QAD MSW/PSW,QAD BI, QADSupply ChainPlanning, QADOperational Metrics,QAD Workfl owAlerts, QAD Configurator, QAD OnDemand, QAD Easyon-Boarding*Szacunkowa liczbaklientów w Polsce196ponad 1600 dużych,średnich i małychprzedsiębiorstw24 10 5Przykładywdrożeń w Polscew 2011/2012 r.Orion SA*Plastic FactoryCOBI, TeekannePolska, FabrykaAutobusów Solbus,Multifarb, Komandor*Wielton SA,Twinings Polska*fi rma z branżypapierniczej*TZMO, PolpharmaGEA TechnikaCieplna, FoodCare,Korona, ZME EMIT,R. Twining andCompany, PPHUFUMO-Ostrzeszów,Nexteer AutomotivePoland*Branżaprzemysłowareprezentowanaprzez klientówbudowlana (14),chemiczna (19),elektroniczna (13),farmaceutyczna (1),maszynowa (37),metalurgiczna (8),motoryzacyjna (2),papiernicza, drzewna,włókiennicza(43), przetwórstwaminerałów (5),spożywcza (19),tworzyw sztucznych(8), metalowa, innaprodukcja dyskretna(27)budowlana, elektroniczna,motoryzacyjna,spożywczachemiczna (16%),elektroniczna(19%), farmaceutyczna(1%),metalurgiczna(16%), motoryzacyjna(8% ),papiernicza, drzewna,włókiennicza(3%), przetwórstwaminerałów (2%),rafi neryjno-petrochemiczna(1%),spożywcza (2%),elektrotechniczna +elektromechaniczna+ mechaniczna +maszynowa (32%)elektroniczna,farmaceutyczna,maszynowa,motoryzacyjna,spożywcza, tworzywsztucznych24 Lipiec 2012 www.msipolska.pl* uzupełnienie informacji na www.msipolska.pl

Raport – IT dla produkcjiScheduling)TRAXInfor10 ERPBusiness(SyteLine) APSInfor Global Solutions,USA1983 (2012 – aktualnieobsługiwanawersja Infor10 ERPBusiness (SyteLine)APS v. 8.03)2005 (polskawersja Infor10 ERPBusiness (SyteLine)APS)TRAX SAintegracja dowolnegorozwiązaniabiznesowego dziękiplatformie Infor ION,produkt jest częściąERP – Infor10 ERPBusiness(SyteLine), możebyć też wdrażanysamodzielnieharmonogramowanieoperacji wsadowych,poszerzeniemożliwości parametryzacjisystemu napotrzeby i zgodniez wymaganiamiklienta, możliwośćustawienia priorytetupod kątemharmonogramuprodukcji z poziomuzamówienia klienta5 do 2010 r., 2w 2011 i 1 w 2012(projekty wdrożeniowew toku)Unison EngineComponents Polandsp. z o.o.*elektroniczna,maszynowa, metalurgiczna(100%),motoryzacyjnaVIX AutomationProfi cy SchedulerGE IntelligentPlatforms,USA20052009VIX Automation sp.z o.o. – AutoryzowanyDystrybutorfi rmy GE IntelligentPlatformsMES (np. Profi cyPlant Applications),ERP dzięki dodatkowiOpen Adapter,przemysłowe bazydanych (np. Profi cyHistorian)za pośrednictwemsystemów klasyMESfi rma z branży tworzywsztucznychPrzegląd systemów APS oferowanych na polskim rynku(w kolejności alfabetycznej wg nazw dostawców)|Dostawca: BPSCSystem: Impuls 5, Impuls EVOFunkcja MRP systemu zawiera podsystemPlanowanie Zdolności Produkcyjnych oferującynarzędzia umożliwiające stworzenie harmonogramuprac produkcyjnych dla zarejestrowanych w systemiezleceń. Zapewnia także analizę możliwościwykonania produkcji nieuwzględnionej w harmonogramie.Centralnym elementem systemu jestinteraktywny wykres Gantta, w którym planowanieodbywa się według metody „przenieś” i „upuść”.Podstawą do stworzenia harmonogramu jestkalendarz produkcyjny. Program tworzy harmonogramprac, planując dla każdej operacji termin jejrozpoczęcia, zakończenia oraz stanowisko, na którymma być wykonana. Zlecenia można planowaćdo przodu od terminu rozpoczęcia lub wstecz odterminu zakończenia.|Dostawca: DigitlandSystem: Digitland EnterpriseZintegrowany system IT klasy MRP/MRPII/ERPdo strategicznego i operacyjnego zarządzaniadużym przedsiębiorstwem lub grupą podmiotówskonsolidowanych. Działaniem obejmuje wszystkiepodstawowe sfery działalności przedsiębiorstw, jakksięgowość, rachunkowość zarządcza, sprzedaż,obsługa magazynów, produkcja, logistyka, dystrybucja,produkcja, kadry i płace, import, eksport,obsługa układów rozproszonych i międzynarodowych.Ma wbudowane mechanizmy umożliwiająceobsługę firm o specyficznych wymaganiach, jakprodukcja pojazdów samochodowych, magazynywysokiego składowania, salony samochodowe,serwisy agro, sieci serwisowe, hurtownie paliwi alkoholi, dystrybutorzy broni, dystrybutorzy IT,horeca.|Dostawca: DSRSystem: Preactor APSSystem do zaawansowanego harmonogramowania.Podstawowa funkcjonalność: Statyczna KontrolaMateriałowa (automatyczna alokacja materiałówpodczas pobierania danych z MRP, automatycznełączenie operacji z różnych zleceń produkcyjnych,ustawianie w kolejności i równoległe ładowanieoperacji z różnych zleceń produkcyjnych, regułyzaawansowanego harmonogramowania, regułyzależne od: zamówienia, produktu, zasobu, możliwośćtworzenia własnych reguł harmonogramowaniaza pomocą Visual Basic, opcjonalny modułDMC (Dynamic Material Control), opcjonalny modułSCS (Supply Chain Server), dystrybucja harmonogramowania,technologia Preactor OPB (OpenPlanning Board).Reguły zaawansowanego harmonogramowania:Preferowana kolejność, Specyficzna dlaproduktu, Minimalizacja produkcji w toku wprzódi Minimalizacja produkcji w toku wstecz, Dynamicznewąskie gardło; Statyczna Kontrola Materiałowa– automatyczne łączenie materiałów międzyzleceniami.Przykłady wdrożeń rozwiązania w Polscew 2011/2012 r.: Twinings Polska (oddział koncernuAB Food, produkcja herbat pod marką twinings)– projekt realizowany przez międzynarodowyzespół ze strony AB Food obejmuje harmonogramowanieprodukcji w zakładzie w Swarzędzu. Pierwotniemiał być powtórzeniem projektu w zakładziew Shanghaiu, realizowanym przez DSR w 2010i 2011 roku. Model wymagał jednak kilku korekti nie jest to typowy roll-out.|Dostawca: EQ SystemSystem: Asprova APSAPS (LS + MS + opcja sprzedaż + opcja zakupy):umożliwia długo-, średnio- i krótkookresowe planowaniesprzedaży, produkcji oraz zakupów, MS i MSLight: moduł do planowania krótkoterminowegogeneruje bardzo szczegółowe plany dotyczące poszczególnychstanowisk pracy i wydaje instrukcjepracy, LS: moduł do planowania długoterminowegoprzeprowadza precyzyjne długookresowe działaniaplanistyczne, MRP: oblicza zapotrzebowaniena materiał w ultrawysokiej prędkości, BOM: dowprowadzania i edytowania w BOM (dane podstawoweo produkcji), integrator z MES: moduł dowprowadzania wyników produkcji, zobrazowanychna wykresie Gantta, KPI: moduł obliczania i ocenykluczowych wskaźników wydajności, DS: integrujedane z różnych modułów Asprova, NLS: zapewniapracę z Asprova na każdym PC wewnątrz sieci.Przykłady wdrożeń rozwiązania w Polscew 2011/2012 r.: firma specjalizująca się w przetwarzaniukartonu i tektury powlekanej na potrzebydrukarni, firm poligraficznych i agencji reklamowych.Projekt wdrożeniowy objął m.in. system doplanowania i harmonogramowania zleceń produkcyjnychAsprova APS, pracujący jednocześniew ścisłej integracji z systemami MES, ERP i WMS.|Dostawca: IFS PolandSystem: IFS/HarmonogramowanieOperacyjneZapewnia optymalizację harmonogramu produkcji,co umożliwia szybką reakcję na zmieniające sięwymagania rynku i potrzeby klientów. Dzięki możliwościidentyfikacji wąskich gardeł produkcji łatwiejszestaje się dotrzymanie wszystkich terminówi sprawowanie pełnej kontroli nad kosztami produkcji.Funkcja sprawdzania zdolności produkcyjnychna wielu poziomach i w wielu zakładach oferujezaawansowane metody służące do szacowaniaczasu dostawy.www.msipolska.pl Lipiec 2012 25

Temat numeruElastyczność rozwiązań to hasło, na które najczęściejwskazują nasi klienci z branży produkcyjnejJak można ocenić aktualnewykorzystanie systemów IT dlaprodukcji w Polsce?– Z naszej obserwacji rynku firmprodukcyjnych wynika, że klienciz roku na rok coraz chętniej inwestująw kompleksowe rozwiąza-Tomasz Gliwkakierownik ds. rozwiązań nia IT niż w oddzielne aplikacje.biznesowych, Epicor Stąd moduły produkcyjne, choćkluczowe, częściej wdrażane sąjako integralny element większegooprogramowania typu ERP. Próbując jednak wskazać wiodącysystem do obsługi produkcji, powiedziałbym, że jeszcze doniedawna niekwestionowanym liderem było rozwiązanie SCADA.Obecnie na prowadzenie wychodzi system MES, który cieszy siępopularnością nie tylko wśród dużych przedsiębiorstw, ale takżetych średnich, które poszukują rozwiązania w kontekście dalszejekspansji biznesowej.Czy model cloud computing ma szansę przyjąć się w sektorzeprodukcji?– Technologia cloud należy do rozwiązań elastycznych, co sprawia,że jej wdrożenie nie jest przypisane wyłącznie jednej branżylub ściśle sprecyzowanemu profilowi działalności. Sektor produkcjito z kolei kryterium bardzo szerokie, do którego zaliczyć możemyprzedsiębiorstwa o bardzo różnych potrzebach i specyfice procesówwytwórczych. Dlatego uważam, że „chmura” – jako modelużytkowania rozwiązań IT – sprawdzi się jako szansa na usprawnienieposzczególnych obszarów biznesowych. Nie wszystkieprocesy firmy będą chciały przenosić do chmury i z pewnością natym etapie nie będzie to działanie masowe.Niemniej jednak możemy wyróżnić takie przestrzenie biznesowe,gdzie jest to zasadne i może przynieść podmiotomodczuwalne korzyści biznesowe. W technologii cloud computingwarto wdrażać aplikacje do obsługi dwóch obszarów: tych, którew pewnym sensie funkcjonują niezależnie od kluczowych działań,jak choćby windykacja należności, oraz takich, których tempo realizacjiwiąże się ze zdalną modyfikacją, np. zarządzanie relacjamiklienckimi (CRM).Co jest największą barierą w stosowaniu modelu cloud computingw Polsce?– Najczęściej wymienianą barierą, która wypływa nie tylko z naszegodoświadczenia, ale i analiz rynkowych, jest obawa o utratędanych. Przedsiębiorcy boją się, że decydując się na rozwiązanie„chmurowe”, stracą kontrolę nad własnym biznesem. Inny powódto brak zaufania do nowości technologicznych i siła przyzwyczajenia.Pracując przez lata w oparciu o konkretny schemat działania,nie chcą burzyć wypracowanych struktur.Barier, które ograniczają rozwój rynku technologii cloud, jestwiele, ale z takim problemem spotykają się wszystkie nowe rozwiązania,które w pewnym stopniu rewolucjonizują dotychczasowysposób funkcjonowania biznesu. Pomimo skutecznego obecniehamowania tempa wdrożeń cloud, doświadczenie pokazuje,że popularyzacja debiutów rynku IT wymaga czasu, a przykładgospodarek zagranicznych wskazuje na ogromny potencjał cloudcomputingu.Jakie są potrzeby branży produkcyjnej z punktu widzeniadostawcy rozwiązań IT?– Elastyczność rozwiązań to hasło, na które najczęściej wskazująnasi klienci z branży produkcyjnej. Choć każdy z nich definiuje jenieco inaczej, to tak naprawdę wszystko sprowadza się do odpowiedniejbudowy systemu, która nie ogranicza rozwoju firmy, aledaje nowe możliwości do poszerzania horyzontów biznesowych.W tym zagadnieniu zawiera się zarówno obsługa produkcji niestandardowej,integracja niezależnych aplikacji, jak i adekwatnośćdo zmian na poziomie struktur, wejście na nowe rynki i związanaz tym choćby wielojęzyczność systemu.Jakie nowe funkcje w omawianych systemach wymusi rynek?– Z naszej perspektywy w najbliższym czasie będzie można mówićo poszerzeniu tzw. standardu funkcjonalności. Jeszcze do niedawnaspora część firm zadowalała się „gotowymi” rozwiązaniami,dziś znaczenia nabierają aplikacje szyte na miarę. Zakładam,że – zwłaszcza w przypadku tak sprofilowanej działalności, jakąjest produkcja – wymagania klientów wymuszą zmiany w oferciedostawców systemów prekonfigurowanych.c.d. ze str. 25Rozwiązanie obejmuje również ZaawansowanyPanel Harmonogramowania zapewniającywiększą kontrolę nad wszystkimi zasobamiprodukcyjnymi.Narzędzie umożliwia jednoczesne planowaniewielu zamówień i prognozowanie wpływupotencjalnych opóźnień na łańcuch dostaw.|Dostawca: Oracle PolskaSystem: Oracle Value Chain Planning (VCP)Pakiet obejmuje: prognozowanie, planowanieprodukcji, serwisów, dystrybucji hurtoweji detalicznej, wspólne planowanie itp. Składasię z modułów: Zaawansowane PlanowanieŁańcucha Dostaw, Zarządzanie ŁańcuchemDystrybucji, Symulator Planistyczny, WspólnePlanowanie, Centrum Zarządzania ZaawansowanegoPlanowania, Planowanie CzęściSerwisowych, Strategiczna Optymalizacja Sieci,Harmonogramowanie Produkcji, Demantra– Zarządzanie Popytem, Demantra – PromocjeHandlowe, Repozytorium Sygnałów o Popycie.26 Lipiec 2012 www.msipolska.pl

Raport – IT dla produkcjiModel cloud computing ma ciągle szansew sektorze produkcjiJak można ocenić aktualnewykorzystanie systemów IT dlaprodukcji w Polsce?– Czasami można spotkać się z opinią,jakoby rynek systemów ERP dladużych i średnich przedsiębiorstwZbigniew Lisowski był już nasycony. Zwykle podpieraCPIM, menedżer Domeny się przy tym analizą procentowegoBiznesowej Produkcja udziału firm posiadających rozwiązaniatej klasy. W rzeczywistościw UNIT4 TETA S.A.jednak rzadko mamy do czynieniaz pełnym wdrożeniem systemów produkcyjnych. Zamiast tego popularnejest stosowanie różnorodnych, pospiesznie stworzonycharkuszy kalkulacyjnych, a nawet luźnych kartek i zeszytów. Standardowoinformatyzowana jest gospodarka materiałowa (w tymdokumenty wydania materiałów i przyjęcia wyrobów z produkcji),co czasami nazywa się wdrożeniem produkcji. Nieco ambitniejszefirmy budują porządne BOM-y, automatycznie generują listypotrzeb materiałowych i z nich tworzą dokumenty obrotowe orazstosują ilościowy bilans potrzeb materiałowych (bez uwzględnieniaaspektu czasowego).Natomiast pełne wdrożenie systemów produkcyjnych, obejmującewielopoziomowe planowanie (SOP, MPS, MRP i APS),rejestrację wykonanych procesów (traceability) i rozbudowaneanalizy (typu what-if lub CTP) zdarza się rzadko. Dlatego ciąglew polskich przedsiębiorstwach obszar produkcyjny pozostaje dozagospodarowania. Dzieje się tak pomimo unowocześnionegoparku maszynowego i coraz większej automatyzacji.Czy model cloud computing ma szansę przyjąć się w sektorzeprodukcji?– Duże przedsiębiorstwa produkcyjne posiadające kapitał umożliwiającywielomilionowe inwestycje w zakresie maszyn i urządzeńtrudno przekonać do rezygnacji z zakupu oprogramowaniai oparcia strategicznej części swojego biznesu na rozwiązaniachpolegających na wykorzystywaniu usług IT dostarczonych przezzewnętrzne firmy. Jednak ciągle model cloud computing maszanse w sektorze produkcji. Należy pamiętać, że – poza rozbudowanymsystemem ERP – w firmach takich zwykle funkcjonuje conajmniej kilka innych współpracujących aplikacji, związanych np.z zarządzaniem dokumentacją ISO lub prognozowaniem sprzedaży,które łatwo mogą znaleźć się „w chmurze”.Poza tym model cloud computing dobrze sprawdza sięw zakresie infrastruktury informatycznej i w tym kontekście możeobejmować także system ERP.Dla mniejszych przedsiębiorstw (także małych firm produkcyjnych)cloud computing wydaje się odpowiedzią na ich rzeczywistepotrzeby. Umożliwia uniknięcie ryzyka inwestycyjnego przy jednoczesnymwykorzystaniu atrakcyjnych funkcjonalnie i technologicznierozwiązań informatycznych.Co jest największą barierą w stosowaniu modelu cloud computingw Polsce?– Świadomość korzyści z rozwiązań pracujących w modelu cloudcomputing w Polsce nie jest duża, ale niewątpliwie będzie rosła.Na razie przekonanie o potrzebie „posiadania” systemu dominuje,stopniowo będzie się jednak zmieniać w kierunku potrzeby zaspokojeniaokreślonych wymagań funkcjonalnych.Jakie nowe funkcje w omawianych systemach wymusi rynek?– Klienci systemów ERP poza oprogramowaniem do procesówprodukcyjnych coraz częściej potrzebują dobrze zintegrowanychaplikacji do serwisu, utrzymania ruchu, dokumentacji kontroli jakości,zarządzania laboratorium i obsługi narzędziowni. Wprawdzieistnieją zewnętrzne programy dedykowane do tych celów, ale zewzględu na konieczność integracji danych i potrzebę zachowaniajednorodnego środowiska informatycznego wykorzystuje sięaplikacje wbudowane w pakiety ERP. Funkcjonalność taka jestzawarta w pakiecie TETA Constellation, w którym dodatkowodostępne są mechanizmy MES, EAS, kolejkowanie, minimalizacjakosztów przezbrojeń i optymalizacja rozkroju, a nawet aplikacja doobsługi kart kanban.|Dostawca: TRAXSystem: Infor10 ERP Business (SyteLine) APSRozwiązanie synchronizuje możliwości zakładówpracy, zapasy, zasoby i dostawy doklientów, wykorzystując możliwości jednolitego,zaawansowanego planowania. Funkcje:lepsza przejrzystość procesu planowania – generowanieprzejrzystych planów, współbieżneplanowanie – planowanie w tym samym czasiezarówno zapotrzebowania na wszystkie materiały,jak i zdolności produkcyjnych, możliwośćjednoczesnego korzystania z wielu kopii planugłównego na potrzeby tworzenia analiz „co,jeśli?”, błyskawiczne sprawdzanie możliwościrealizacji zamówień klienta.|Dostawca: VIX AutomationSystem: Proficy SchedulerInteraktywne, graficzne narzędzie planistyczne,umożliwiające tworzenie w czasie rzeczywistymharmonogramów produkcji w oparciuo przepustowość zasobów i środków produkcji.Zapewnia szybkie wykonywanie zadań produkcyjnychza pomocą intuicyjnego interfejsu,przedstawiającego użytkownikowi zdefiniowaneścieżki produkcyjne. Daje to możliwośćoptymalizacji kolejności realizowanych zleceńi niweluje wpływ zakłóceń, spowodowanychprzez nieplanowaną produkcję oraz przestoje,na czas realizacji zamówień.www.msipolska.pl Lipiec 2012 27

Temat numeruSystemy EAM/CMMS (Enterprise Asset Management/Computerised MaintenDostawcaNazwa produktuProducent,krajpochodzeniaRokprodukcjisystemuRokwprowadzeniana polski rynekPartnerzy we wdrażaniuWspółpraca z innymi systemami(wymiana danych)4TECH plan9000 4TECH, Polska 1995 1995 BPSC, Bonair, Eurocim, SI AlmaERP, wymiana danych(Impuls, Microsoft AX)*AB-MicroOddziałPołudnieEPLAN ElectricP8, EPLAN ProPanel, EPLANFluid, EPLANPPEEPLAN, Niemcy 1984 1994 AB-Micro sp. z o.o.import/eksport do formatu DXF/DWGz możliwością zmian parametrów,inteligentny eksport do formatu PDF z możliwościązmian parametrów pliku, importstandardowych plików grafi cznych, takichjak: BMP, GIP, PNG, JPG, ICO, TIFF*AIUTIBM Maximo AssetManagementIBM Company,USAponad 40 lattemuponad 15 lattemuIBM Company oraz wszyscyPartnerzy Biznesowi IBMz autoryzacją do grupy EAMwspółpraca z dowolnym systememza pomocą szyny danych SOA,WebServices, tabel interfejsowych bazydanych, plików XML oraz plików płaskich,SAP, Oracle*AIUTPEGAZAIUT sp. z o.o.,Polska2010 2010AIUT sp. z o.o. oraz Partnerzy BiznesowiAIUT w zakresie wdrażaniasystemów opartych na produktachIBM Company z grupy Tivoliwspółpraca z dowolnym systemem zapomocą szyny danych SOA, WebServices,tabel interfejsowych bazy danych, plikówXML oraz plików płaskich, SAP, OracleAIUTMaximo ExpressAIUT sp. z o.o.,Polska2009 2009AIUT sp. z o.o. oraz Partnerzy BiznesowiAIUT w zakresie wdrażaniasystemów opartych na produktachIBM Company z grupy Tivoliwspółpraca z dowolnym systemem zapomocą szyny danych SOA, WebServices,tabel interfejsowych bazy danych, plikówXML oraz plików płaskich, SAP, OracleASTORProfesalMaintenanceProfesal, Polska 2012 2012 ASTOR sp. z o.o.system otwarty na komunikację z każdymoprogramowaniem klasy SCADA/HMI,MES i ERPBPSCImpuls 5,Impuls EVO(plan9000)produkt jest częścią systemu ERPCentrumPrzemysłowo--UsługoweZETOCMMS AGILITYSoftSols GroupLtd., WielkaBrytania2005 2008CPU ZETO sp. z o.o. – wyłącznydystrybutor na terenie Polski,autor polskiej wersji systemuintegracja z każdym systemem ERPlub innym poprzez format XML albo TXTEurotronicZMTv3.0Eurotronicsp. z o.o.,Polska2009 2009 SCADA, ERP, fi nansowo-księgowy, MESFBD SUR-FBD FBD, Polska 2003 2003integracja z innymi systemami(magazynowymi, fi nansowymi, kadrowymi,produkcyjnymi, SCADA itp.) na zasadzieindywidualnych projektówIFS PolandIFS Applicationsdo ZarządzaniaMajątkiemPrzedsiębiorstwaIFS WorldOperations AB,Szwecja1986 1992produkt jest częścią systemu ERP– IFS Applications, także wdrażanysamodzielnie, IFS Applicationsma architekturę otwartąKomtechKMS Maintenance- SystemZarządzaniaEksploatacjąi UtrzymaniemRuchuKomtechsp. z o.o., Polska2001 2001 brakSAP, Impuls, MMG PRO, JD Edwards,Symfonia, SubiektOracle PolskaOracle EnterpriseAssets ManagementOracleCorporation,USA2005 2006 Sygnity, Dahliamatic Oracle E-Business SuiteUNIT4 TETATETAUtrzymanieRuchuUNIT4 TETA SA,Polska1995 1995produkt jest częścią pakietu ERP– TETA ConstellationVIX AutomationProfi cyMaintenanceGatewayGE IntelligentPlatforms, USA2008 2008VIX Automation sp. z o.o.– Autoryzowany Dystrybutor fi rmyGE Intelligent Platformssystemy klasy MES, np. Profi cy PlantApplications, wymiana danych z systemamiCMMS, np. Maximo 6.2 lub 7.1oraz modułem SAP PM28 Lipiec 2012 www.msipolska.pl* uzupełnienie informacji na www.msipolska.pl

ance Management Systems) oferowane w PolsceRaport – IT dla produkcjiNowe funkcje wprowadzonedo systemu w 2011/2012 r.Szacunkowa liczbaklientów w PolscePrzykłady wdrożeńw Polscew 2011/2012 r.Branża przemysłowa reprezentowana przez klientówmożliwość pokazania w sposób grafi cznyrozplanowanych środków wybranych budżetóworaz środków zrealizowanychok. 50Netbox Polska, NIUWGlinik, SM Spomlek*chemiczna (15%), elektroniczna (5%), energetyczna (40%),farmaceutyczna (5%), motoryzacyjna (10%), służba zdrowia (10%),transport (15%)EPLAN Pro Panel Professional* prawie 1000 Rafamet*budowlana (5%), chemiczna (5%), elektroniczna (5%), energetyczna(15%), farmaceutyczna (2%), maszynowa (7%), motoryzacyjna (15%),rafi neryjno-petrochemiczna (10%), spożywcza (13%),wodno-kanalizacyjna (3%), automatyka przemysłowa (20%)nowa wersja systemu, z rozbudowaniem funkcjizarządzania gospodarką magazynową i logistyką,wprowadzeniem szablonów urządzeń, asynchronicznąwalidacją danych, zaawansowaną edycją długiegotekstu, wprowadzeniem warsztatu naprawczegopowiązanego z aktualną lokalizacją urządzenia lubpojazdu itp.*kilkudziesięciuenergetyczna, farmaceutyczna, motoryzacyjna, papiernicza, drzewna,włókiennicza, rafi neryjno-petrochemiczna, gazownictwo, logistyka,przemysł wydobywczy, cementowy, transportfunkcje systemu stale rozwijane w oparciu o:zmieniające się potrzeby użytkowników, rozwójproduktów IBM zawartych w PEGAZ oraz ciągłezmiany na rynku energetycznymwykorzystanie wszystkich nowych funkcji platformyIBM Maximo w wersji 7.5, nowe możliwości związanez włączeniem wybranych funkcji IBM Cognos,model SaaS*3 wdrożenia energetyczna i ciepłownicza (100%)4 pełne wdrożenia energetyczna, usługi naprawcze, usługi utrzymania ruchunowy system na rynkubudowlana, chemiczna, elektroniczna, energetyczna, farmaceutyczna,maszynowa, metalurgiczna, motoryzacyjna, papiernicza, drzewna,włókiennicza, przetwórstwa minerałów, rafi neryjno-petrochemiczna,spożywcza, tworzyw sztucznych, wodno-kanalizacyjnaGospodarka Remontowa zintegrowanaz Elektroniczną Akceptacją Faktur54Zakłady MagnezytoweRopczyce, FamurFabryka Maszyn,Spółka EnergetycznaJastrzębie*budowlana (1), chemiczna (8), elektroniczna (2), energetyczna (14),maszynowa (12), motoryzacyjna (1), spożywcza (4),tworzyw sztucznych (3), wodno-kanalizacyjna (3), inna (4)modernizacja i dodatkowe funkcje, m.in. dla: PaneluKontrolnego, raportów informacji o urządzeniach,raportów dotyczących amortyzacji urządzeń, narzędziintegracji usług internetowych, autouzupełnianiaraportów*Termat Prefabrykacja,Tartak Olczyk,Reckitt Benckiser*chemiczna, papiernicza, drzewna, włókiennicza, tworzyw sztucznychnowy, ergonomiczny interfejs użytkownika z indywidualniekonfi gurowaną stroną domową, ponad 20 nowychraportów technicznych i kosztowych, moduł serweraraportów – konfi guracja własnych raportów przezużytkownika, nowy moduł zarządzania fl otą*ok. 50Wavin Metalplast--Buk sp. z o.o.*chemiczna, elektroniczna, energetyczna, metalurgiczna,motoryzacyjna, przetwórstwa minerałów, rafi neryjno-petrochemiczna,spożywcza, tworzyw sztucznychudoskonalony moduł analizy ABC/XYZ – zużyciaczęści zamiennych z ich automatyczną kategoryzacją,wprowadzenie scentralizowanego mechanizmu podsumowańi historii obiektów (maszyn, urządzeń itp.),co pozwala szybko wydobywać potrzebne informacjew jednym miejscunowe funkcje w ramach kontraktów serwisowych,rozwinięty obszar rozliczania fi nansowego kosztówremontów i utrzymania infrastruktury (dodatkowewymiary analizy kosztów)60Pioma-Odlewnia,Trefl SA, Lider Artur/Mieszko, MFO, Dendro,Sits, ICT Poland,Oczyszczalnia Ścieków„Czajka”*budowlana (4), chemiczna (4), elektroniczna (2), metalurgiczna (4),motoryzacyjna (16), papiernicza, drzewna, włókiennicza (4),przetwórstwa minerałów (2), rafi neryjno-petrochemiczna (3),spożywcza (17), tworzyw sztucznych (2), wodno-kanalizacyjna (1),inne: szkło, AGD, komputery, outdoor97 przedsiębiorstw(moduł IFS Remonty)MPWiK SAwe Wrocławiu*budowlana, chemiczna, energetyczna, metalurgiczna, motoryzacyjna,papiernicza, drzewna, włókiennicza (meblarstwo), przetwórstwaminerałów, spożywcza, wod.-kan., konstrukcyjno-budowlana, lotnictwonowy sposób rejestracji uwag do zleceń, zleceń wykonawców,czynności, poszerzone ewidencje obiektówo pola dedykowane dla ewidencji pojazdów (np. zabudowa,nr podwozia, nr silnika), możliwość rejestracjizdjęć w ewidencji głównej materiałów*kilkunastu klientówSpółdzielnia MleczarskaOstrołęka,US PharmaciaWrocław, VetoquinolBiowet, ZWiK GrodziskMazowiecki*farmaceutyczna (50%), metalurgiczna (5%), motoryzacyjna (10%),papiernicza, drzewna, włókiennicza (20%), tworzyw sztucznych (10%),wodno-kanalizacyjna (5%)6zarządzanie transportem, rozliczanie kosztów zleceńtransportowych własnych i obcych, fi nansowa obsługawytwarzania/montażu na zamówienie, możliwość zestawianiaoprogramowania z elementów pochodzącychod różnych dostawców SOA*200International PlasticPolska sp. z o.o.*budowlana (4%), chemiczna (10%), elektroniczna (10%), energetyczna(3%), farmaceutyczna (3%), metalurgiczna (9%), motoryzacyjna (5%),papiernicza, drzewna, włókiennicza (5%), spożywcza (7%),wodno-kanalizacyjna (2%)www.msipolska.pl Lipiec 2012 29

Temat numeruPrzegląd systemów EAM/CMMS oferowanych na polskim rynku(w kolejności alfabetycznej wg nazw dostawców)|Dostawca: 4TECHSystem: plan9000System plan900 wspomaga i automatyzujeprace wykonywane przez służby działającew ramach struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa.Obejmuje: ewidencję i opis techniczny urządzeń,budżety i ich wykorzystanie, planowanieczynności obsługowych, modernizacyjnychi inwestycyjnych, rejestrację czynności bieżącychi awaryjnych, zarządzanie zleceniamiwykonania czynności, rozliczanie wykonywanychprac, nadzór nad aparaturą kontrolnąi pomiarową, diagnostykę działania urządzeń,gospodarkę urządzeniami wymiennymi, zarządzaniezasobami ludzkimi, zgłaszanie usterek,uwag i potrzeb przez użytkowników urządzeń.Współpracuje z systemami ERP: Impuls,Microsoft AX.|Dostawca: AB-Micro Oddział PołudnieSystem: EPLAN Electric P8, EPLAN ProPanel, EPLAN Fluid, EPLAN PPEEPLAN – specjalistyczny system do projektowaniaukładów automatyki i tworzeniaschematów elektrycznych. EPLAN ElectricP8 – międzynarodowy standard w projektowaniuelektrycznym i inżynierii informatycznej.EPLAN Pro Panel Professional – projektowanie3D układów elektrycznych i hydraulicznychprzeznaczonych do rozmieszczaniana panelach montażowych. Nowy moduł ProPanel Professional wspiera proces wytwarzaniaszafy sterowniczej. EPLAN Fluid – projektowanieoraz kontrola hydrauliki i pneumatykiwraz z automatyczną generacją dokumentacjiokołoprojektowej. EPLAN PPE – narzędziedo planowania i realizacji projektów instalacjikontrolno-pomiarowych.|Dostawca: AIUTSystem: IBM Maximo Asset ManagementW ramach systemu oferowany jest szerokizakres usług, m.in.: optymalizacja wartościi wydajności złożonych zasobów, skutecznakontrola nad zasobami IT, optymalizacjaprocesów informatycznych, efektywne zarządzaniezasobami programowymi i sprzętowymiw oparciu o globalny widok wszystkichnewralgicznych procesów informatycznych,wzrost wydajności przedsiębiorstwa poprzezoptymalne wykorzystanie inwestycji w zakresieśrodowiska IT, dogłębna analiza danych, usługiskorelowane z celami biznesowymi.|Dostawca: AIUTSystem: PEGAZRozwiązanie dla przedsiębiorstw z branżyenergetyki i gazownictwa. Pomaga usprawnićc.d. na str. 32Jak będą się zmieniać systemy CMMSw najbliższej przyszłości?To ciekawe pytanie, ponieważ pozwalazabawić się we wróżkę. Rozłóżmyzatem karty, wysypmy fusyi zajrzyjmy w gwiazdy. Jak będą sięzmieniać systemy CMMS?– Trzeba zadać sobie popularneostatnio pytanie: czy CMMSJakub Chylewskianalityk/wdrożeniowiec przejdzie w „chmurę”? Tu gwiazdyFBDwskazują (na bezchmurnym niebie),że NA PEWNO TAK – natomiastpytanie: Kiedy – pozostaje bez odpowiedzi. Nasza firma wyprzedziłatrend na rynku i już kilka lat temu wprowadziliśmy do ofertytaką możliwość – nie spotkało to się jednak z zainteresowaniemklientów. Myślę, że systemy CMMS pójdą drogą innych systemówIT dla przedsiębiorstw, pozostając odrobinę w tyle. Jeśli czas potwierdziużyteczność, bezpieczeństwo, redukcję kosztów innychsystemów IT w „chmurze”, to i CMMS tam przejdzie. Potencjalnymproblemem może być integracja CMMS z ERP czy systemamiautomatyki w firmie.– Czasu mamy coraz mniej, a informacji do przetworzenia corazwięcej – jest to fakt opisujący nasze czasy. Jak mogą zareagowaćproducenci systemów CMMS? Systemy muszą stać się bardziejinteligentne, podające skompilowaną i wstępnie przetworzonąinformację do odbiorcy na każdym poziomie. Szeregowy pracownikUR, wchodząc do pracy, musi szybko zobaczyć, co ma dozrobienia bez zagłębiania się w skomplikowane formularze/listy/drzewa itd. Dlaczego kierownik UR nie miałby na ekranie smartphone’aoglądać informacji o stanie maszyn w firmie? Jeśli wieledziałań system może wykonać za pracownika, to niech to zrobikomputer i oszczędzi cenny czas. Karty mówią więc, że systemybędą: mądrzejsze, bardziej zautomatyzowane i ergonomiczne.– Zadaliśmy pytanie: Czy systemy CMMS będą bardziej zintegrowanez automatyką maszyn? Z jednej strony pokusa jest duża– skoro maszyna może przesłać informacje o awarii, przestoju,czasie pracy, zużyciu medium itp. to czemu tego nie wykorzystaći nie oszczędzić czasu pracowników? Fusy od kawy ułożyły sięw symbol $ – czyli chodzi o koszty. W większości firm maszyny sąbardzo różnorodne, w różnym wieku, od różnych producentów –trudno zrobić uniwersalny interfejs, który da się w krótkim czasiei po rozsądnych kosztach uruchomić w firmie, w celu zasileniasystemu CMMS w dane. Jeśli więc projekt takiej integracji wykonanejtylko przy okazji wdrożenia CMMS-a miałby kosztować wielokrotnośćceny licencji systemu, to u osób decyzyjnych w firmiezapala się w głowach czerwona lampka. Inaczej jest, jeśli w firmiefunkcjonuje system typu SCADA – wtedy pozostaje tak naprawdępobrać z takiego systemu dane i odpowiednio wstawić je doCMMS. Podsumowując: uniwersalne/zintegrowane rozwiązania –na razie nie. Pojedyncze indywidualne integracje – dlaczego nie.30 Lipiec 2012 www.msipolska.pl

Raport – IT dla produkcjiKierunek: automatyzacja procesówJak można ocenić aktualnewykorzystanie systemów IT dlaprodukcji w Polsce?– Aby odpowiedzieć na to pytanie,trzeba zagłębić się w postrzeganiesystemów informatycznychw Działach Technicznych/UtrzymaniaRuchu oraz wszystkich innych,inż. Arkadiusz Bąbiakwdrożeniowiecgdzie potrzebny jest nadzór nadCMMS AGILITYobiektami wymagającymi obsługiC.P.U. ZETO sp. z o.o.technicznej w związku z ich eksploatacją,przez co działy te pracująw Jeleniej Górzew dużym pośpiechu – tym większym,im większa jest krytyczność pracującego obiektu/urządzenia.Panuje w związku z tym przekonanie, że system kontroli typuEAM/CMMS, który ma ułatwiać i organizować pracę w wybranychdziałach, spowoduje dodatkowe prace związane z wypełnianiemformularzy opisujących np. Zlecenie Pracy i będzie generował dodatkowezbędne obciążenie dla pracowników, zabierając im czas.To błędne przekonanie powoduje, że zarządzający przedsiębiorstwem,działem z nieufnością podchodzą do tego typu rozwiązańi odwlekają termin wdrożenia, co jak na ironię powoduje,że cenne dane, które mogłyby być już wykorzystywane do analizyi usprawnienia działań, są tracone.Rzeczywistość przedstawia się jednak inaczej. NowoczesnySystem CMMS jest tak przygotowany, aby pracownik jak najmniejczasu spędzał przy komputerze, a jednocześnie miał możliwośćodnotowania wszystkich oczekiwanych informacji. Statystyki prowadzoneprzez nas wykazują, że średni czas potrzebny na wypełnienieinformacji o zakończeniu zlecenia pracy w systemie to ok.30 s, a wydanie towaru z magazynu przy wykorzystaniu systemuskraca czas standardowy o ok. 50%, nie wspominając o znacznejredukcji kosztów związanych z logistyką tych działów.Proces uświadamiania ciągle postępuje i stopniowo odczuwalnejest coraz większe zainteresowanie tego typu rozwiązaniamina polskim rynku, szczególnie w przedsiębiorstwach z kapitałemzagranicznym oraz w polskich przedsiębiorstwach, których właścicielewidzą realne, materialne korzyści w prowadzeniu nadzorunad swoimi aktywami, wspieranego racjonalną gospodarką magazynowąrealizowaną przez CMMS.Czy model cloud computing ma szansę przyjąć się w sektorzeprodukcji? Co jest największą barierą w stosowaniu tegomodelu w Polsce?– Jako firma informatyczna oferujemy rozwiązania na użytkowaniedostarczonego przez nas CMMS w formule SaaS (Software asa Service).Z opinii potencjalnych użytkowników nie wynika jednoznacznie,czy chcą oni korzystać z tego typu udogodnień, pomimo oczywistychoszczędności przy wyborze tego modelu wdrożenia. Natakie podejście ma wpływ kilka czynników, które jednocześnie sąobawami wymienionych, i tak m.in. obawa przed utratą połączeniainternetowego, a co za tym idzie brak możliwości dokonywaniawpisów oraz wymóg czy chęć zachowania poufności wprowadzanychinformacji, czyli kolejna obawa przed wyciekiem informacji,bo to zdarzenie mogłoby narazić firmę na straty.Jakie są potrzeby branży produkcyjnej z punktu widzeniadostawcy rozwiązań IT?– Jak każda jednostka organizacyjna, także i dedykowane dozapewnienia sprawności obiektów użytkowych działy borykają sięz typowymi dla firmy pracującej na zleceniach problemami, takimijak CZAS, na który składają się następujące czynniki w różnymwymiarze:• konieczność metodycznego zorganizowania działań,• skorelowanie działań pomiędzy Produkcją a Działem UR,• zapewnienie odpowiednich, dostosowanych do potrzeb zasobówmagazynowych,• zaplanowanie prac we właściwym momencie,• wymiana i uporządkowany obieg informacji,• dostosowanie informacji do potrzeb użytkownika.Prawidłowo wdrożony system EAM/CMMS wpisuje się w wymienionepotrzeby tych działów, eliminując z ich harmonogramuelementy, które można przeoczyć, sprawując osobistą kontrolęnad całością organizacji. Dodatkowo umożliwia wybór przedmioturaportowania i za pomocą polecenia „Generuj Raport” uzyskanieodpowiedzi na nurtujące pytania.Jakie nowe funkcje w omawianych systemach wymusi rynek?– Człowiek z natury dąży do ulepszeń, wygody, a w przypadkusystemu, który ma go wspomagać – ergonomii i przejrzystości.W związku z tym poszukuje rozwiązań lub modernizuje aktualne,aby osiągnąć dany poziom komfortu. Warunki te przyczyniają siędo postępu i rozwoju również w zakresie oprogramowania.Z drugiej strony mówi się, że jak coś jest do wszystkiego, toi do niczego, ale w przypadku oprogramowania EAM/CMMS dlafirm produkcyjnych oczywista staje się konieczność powiązaniaw systemie działów produkcji z działami technicznymi, przy jednoczesnejautomatyzacji procesów pobierania danych z urządzeń/obiektów, z komplementarnymi wiadomościami od pracownikówna zadany temat. Na przykład informacja o przestojach międzyprodukcyjnychzwiązanych np. z przezbrojeniem linii jest cenna dlaDziału UR, gdyż umożliwia wykorzystanie tego okresu choćby nadokonanie smarowania czy wymianę uszczelki.www.msipolska.pl Lipiec 2012 31

Temat numeruPrzedsiębiorstwa produkcyjne oczekują, że funkcjonalnośćsystemów wspomagających zarządzanie zapewni imelastyczność umożliwiającą szybką reakcję na zmieniającesię wymagania rynku i potrzeby klientów.Bardzo użyteczne stają się zaawansowane rozwiązaniaMarcin TaranekIT w obszarze planowania produkcji, zapewniające optymalizacjęharmonogramu produkcji. Rozwiązania takie jakprezes zarządu IFS CEEIFS/Harmonogramowanie Operacyjne umożliwiają identyfikacjęi kontrolę wąskich gardeł produkcji, co znacznieułatwia dotrzymywanie terminów związanych z realizacją zamówień klientów oraz ograniczakoszty produkcji. Bardzo istotna jest możliwość planowania wielu scenariuszy działańi porównania ich kluczowych wskaźników. Funkcje harmonogramowania produkcji sąsukcesywnie rozwijane, dostarczając planistom narzędzia ułatwiające precyzyjne budowanieplanów produkcji.Rośnie popyt na rozwiązania do zarządzania cyklem życia produktu. Firma IFS oferujew tym obszarze kompletny system PLM, umożliwiający utrzymanie operacyjnej elastycznościprzedsiębiorstwa i maksymalizację rentowności na każdym etapie życia produktu,począwszy od zapotrzebowania klienta przez projekt, produkcję, dostawę i serwis.Rozwiązanie IFS Applications do zarządzania cyklem życia produktu nie tylko zapewniaskrócenie czasu wprowadzania produktów na rynek, ale także umożliwia generowaniezysków z obsługi posprzedażnej.Ze względu na coraz ostrzejsze przepisy środowiskowe nabierają znaczenia narzędziaIT umożliwiające ocenę wpływu działalności przedsiębiorstwa na środowisko naturalne.Firma IFS, wprowadzając rozwiązanie IFS Eco-Footprint Management, umożliwia użytkownikomzarządzanie cyklem życia wyrobów z uwzględnieniem aspektów środowiskowych.Rozwiązanie to, stanowiące integralną część systemu IFS Applications, zapewniakalkulację emisji związanej z powstaniem, użytkowaniem i utylizacją wyrobu zgodniez metodą LCA (Lifecycle Assessment) oraz normami z serii ISO-14000. Dostępne analizywspomagają projektowanie wyrobów przyjaznych dla środowiska (eco-design), a ponadtozgromadzone dane umożliwiają przygotowanie deklaracji środowiskowych wyrobów.c.d. ze str. 30komunikację, wyeliminować niezależne, niejednokrotnieniespójne źródła danych, ograniczyćobieg papierowych dokumentów.Obsługuje szeroki zakres działalnościprzedsiębiorstwa, od zarządzania majątkiemsieciowym, zarządzania infrastrukturą techniczną,realizacji zakresu paszportyzacji, funkcjirozwiązań GIS, obsługi procesów biznesowych,digitalizacji dokumentacji i zarządzaniaprocesami obiegu dokumentów, zarządzaniazleceniami pracy i zleceniami usług, analizyi raportowania oraz monitorowania kluczowychwskaźników, po współpracę z rozwiązaniamitelemetrycznymi, systemami sterowaniai SCADA oraz integrację z systemami ERPi bilingowymi.Jakie są potrzeby branżyprodukcyjnej z punktu widzeniadostawcy rozwiązań IT?|Dostawca: ASTORSystem: Profesal MaintenanceProfesal Maitenance to efektywny systemwspomagający pracę działów utrzymaniaruchu, który zapewnia kompleksową obsługęparku maszynowego, zarządzanie zespołempracowników oraz integrację z innymi systemamiprzemysłowymi.Jedną z zalet systemu jest jego wysokistopień konfigurowalności, dzięki czemu możezostać elastycznie dostosowany do specyficznychpotrzeb przedsiębiorstwa. Dzięki integracjiz systemami typu SCADA, MES, Historianlub ERP przepływ informacji między produkcjąi utrzymaniem ruchu zostaje zautomatyzowanyi przyspieszony.|Dostawca: CPU ZETOSystem: CMMS AGILITYSystem dla wewnętrznych i zewnętrznychsłużb utrzymania ruchu. Zarządza eksploatacjąi serwisem urządzeń zakładów przemysłowych,elektrowni, budynków, hoteli, lotnisk, szpitali.Zarządza pracą, ludźmi, środkami technicznymi,pojazdami. Jest elementem wdrażaniaefektywnego zarządzania zasobami ludzkimii rzeczowymi (Time Based Management, JustIn Time, Total Quality Management), gromadzeniawiedzy, zwiększania wydajności,jakości, niezawodności pracy.Obsługuje urządzenia mobilne, takie jaksmartphony, tablety, palmtopy z popularnymina rynku systemami operacyjnymi. Dostępnyprzez przeglądarki internetowe.|Dostawca: EurotronicSystem: ZMTv3.0Umożliwia gromadzenie oraz analizę danycho eksploatowanych urządzeniach i obiektach,zarówno w aspekcie technicznym, jak i finansowym.Zapewnia sprawną realizację działańz zakresu zarządzania gospodarką magazynowąoraz efektywne zarządzanie służbami technicznymi.Dzięki zgromadzonym informacjomo zdarzeniach eksploatacyjnych (zamierzonychi niezmierzonych) oraz ponoszonych kosztachumożliwia przeprowadzenie optymalizacji procesówzwiązanych z zarządzaniem majątkiemtrwałym.|Dostawca: FBDSystem: SUR-FBDRozwiązanie polskie, rozwijane o pomysłyklientów z firm produkcyjnych. System jestskalowalny i w bardzo szerokim zakresiemożna go modyfikować pod kątem potrzebdanego klienta. Bardzo dobry stosunek zakresufunkcjonalnego do ceny i dobra obsługapowdrożeniowa.|Dostawca: IFS PolandSystem: IFS Applications do ZarządzaniaMajątkiem PrzedsiębiorstwaCałkowicie zintegrowane i otwarte rozwiązaniepozwalające zmaksymalizować efektywnośćwykorzystania majątku. Zapewnia płynnośćdziałania przedsiębiorstwa oraz większą produktywnośći rentowność. Umożliwia redukcjękosztów zarządzania majątkiem w całym cyklujego życia. Oferuje szeroki zakres funkcji dowydajnej obsługi wszystkich procesów: odprojektu po prace inżynieryjne, zaopatrzeniei zarządzanie serwisem oraz utrzymaniemruchu. Rozwiązania mobilne umożliwiająrejestrowanie zamówień, tworzenie raportówawarii, realizację działań prewencyjnych orazraportowanie czasu, części zamiennych i pomiarówurządzeń – bez względu na lokalizację.32 Lipiec 2012 www.msipolska.pl

Raport – IT dla produkcjiTrendy: Czy model cloud computing przyjmie się w sektorze produkcji?Odpowiedzi udzielone redakcji MSI Polska przez przedstawicieli ankietowanych firm|AB-Micro Oddział PołudnieModel cloud computing jest rozwiązanieminnowacyjnym, obejmującym powoliwszystkie sektory, w tym również sektor produkcji.„Model chmurowy” umożliwia większąelastyczność firmy poprzez zapewnieniewiększej dostępności do środowisk pracy,np. w dziale IT. Aktualna dokumentacja, jejprzejrzystość, czytelność oraz łatwy dostęppracowników danej organizacji to tylko niektórecechy usprawniające i automatyzująceprocesy produkcji. Model ten sprawdza sięznakomicie w zakresie planowania i harmonogramowaniaoraz zarządzania łańcuchemdostaw.| AIUTCloud computing z powodzeniem sprawdzasię już w bardzo wielu branżach, szczególniew połączeniu z usługami w modeluSaaS (Software as a Service) stanowiącympodstawowy model outsourcingu w obszarzeIT, jego rozpowszechnienie się w sektorzeprodukcji jest więc tylko kwestią czasu.Podstawowym motorem zainteresowaniarozwiązaniami cloud wśród przedsiębiorstwprodukcyjnych są jego niewątpliwe zaletybiznesowe wspierające podejście chudegozarządzania (Lean) poprzez wydzieleniepoza organizację obszarów spoza podstawowejdziałalności.| AskomModel cloud computing wydaje się bardzoobiecujący w przypadku systemówmocno rozproszonych geograficznie. Problemempozostaje natomiast zapewnienie bezpieczeństwadanych – czy inwestorzy będąskłonni podłączać systemy do sieci publicznej.Od systemów IT na produkcji wymagasię integracji z maszynami i automatyką, coz kolei wymaga szybkich interfejsów i nie jestwykonalne w modelu cloud. W chmurze niedo końca została też rozwiązana drażliwakwestia prawa własności i bezpieczeństwadanych. W związku z tym nie spodziewamsię w najbliższych latach wdrożeń systemówprodukcyjnych w chmurze.| AutodeskPrzetwarzanie w chmurze otwiera kolejneobszary, uniezależniając od mocy własnychkomputerów. Moc obliczeniowa dostępnaw ten sposób zapewnia przeprowadzanieskomplikowanych obliczeń, sprawdzanieróżnych wariantów produktu poprzez symulacjecyfrowe nawet stosunkowo niedużymfirmom. Jestem pewien, że przetwarzaniew chmurze w przemyśle będzie istotnymtematem na najbliższych kilka lat. Czynniki,które tutaj mają znaczenie, to dostępnośćwysokiej jakości łączy internetowych orazedukacja rynku.|CPU ZETOChmura to oszczędność energii, kosztów,konsolidacja zasobów, bezpieczeństwoinformacji, dostępność w każdym miejscui czasie. Udostępnia nowe funkcje systemówi technologii. Zapewnia większą wydajnośćpracy, skalowalność biznesu wg potrzeb,ograniczenie ryzyka, większe bezpieczeństwoprzetwarzania danych, łatwość zarządzaniainfrastrukturą.|CNS SolutionsWedług nas cloud computing jest dobrymmodelem przetwarzania informacji, aletylko w przypadkach MSP i produktów konsumenckich.Sektor produkcyjny obwarowanyjest różnymi procedurami (zaczynając odISO), które wymuszają odpowiednie przechowywanieinformacji i dokumentów, w dodatkumyśl techniczna w tej branży przemysłujest rzeczą bardzo istotną. Przetwarzaniedanych po stronie zewnętrznego dostawcystoi więc pod dużym znakiem zapytania.|COPA-DATA PolskaCloud computing zwalnia z zakupu sprzętui oprogramowania, umożliwiając wykupienieusługi korzystania tylko z interesującejfunkcji. Rozwiązanie to ma mnóstwo zalet:po pierwsze użytkownicy mają dostęp dousługi z dowolnego komputera, po drugiesą całkowicie odciążeni z kosztów administrowaniasystemem (awarie, wirusy), leżyto bowiem w zakresie dostawcy „chmury”.Kwoty i czas, jakie zakład produkcyjny możezaoszczędzić po wprowadzeniu takiego rozwiązania,są tak znaczące, że rozwiązaniepowinno wkrótce przyjąć się w Polsce.|Dassault SystèmesZ opartymi na chmurze rozwiązaniami 6.wersji użytkownicy mogą otrzymać to, czegochcą, kiedy chcą. Oferowane w formie elastycznejsubskrypcji, bez wstępnych inwestycjiw zakresie dodatkowej infrastrukturyi bez długoterminowych obciążeń z uwagina objętość czy administrację, rozwiązaniainternetowe 6. wersji zostały zaprojektowanew celu dostosowania się do potrzeb firmyoraz projektów na każdą skalę.| DSRModel cloud computing już się przyjąłw sektorze produkcji. Podobnie jak w innychbranżach mamy do czynienia z dużymi różnicamiw wykorzystaniu IT w poszczególnychpodsektorach. Branże nie są jednym wyróżnikiem.Stopień wykorzystania IT zależy odstopnia zorganizowania przedsiębiorstwa,od jakości zarządzania. Poświęciliśmy kilkalat na badanie zastosowań IT w produkcjii przygotowujemy na ten temat raport. Cloudcomputing jest na tyle nośnym hasłem, żepoświęcimy mu osobny rozdział raportu.|EQ SystemZaletą cloud computingu są niższe kosztyuruchomienia oprogramowania. Dyskusyjnesą koszty późniejszego utrzymania, alez pewnością wadą cloud jest przekazanieniejako w outsourcing obszaru uznawanegodotychczas za kluczowy – przetwarzaniawrażliwych danych gospodarczych. Cloudcomputing ma szansę zdobyć część rynkusystemów ERP, natomiast nie przyjmie sięw zakresie MES, APS i innych bezpośredniozwiązanych ze sterowaniem produkcją.| EurotronicZ ekonomicznego punktu widzenia cloudcomputing może być interesującą alternatywądla małych przedsiębiorstw. Ale w przypadkuwiększych, w których obowiązują od-www.msipolska.pl Lipiec 2012 33

Raport Temat numeru MSIDostawcy systemów IT dla obszaru produkcji 2012DostawcaWWW4TECH 4tech.com.pl ×AB-Micro sp. z o.o.Oddział PołudnieMESSCADAHMIPLMPDMAPS (AdvancedPlanning System)APS (AdvancedPlanning and Scheduling)www.eplan.pl ×AIUT sp. z o.o. www.maximo.pl ×Askom sp. z o.o.www.askom.com.pl,www.asix.com.pl × ×ASTOR sp. z o.o. www.astor.com.pl × × ×Autodesk sp. z o.o. www.autodesk.pl ×BPSC SA www.bpsc.com.pl × × × ×CNS Solutions sp. z o.o. www.cns.pl ×COPA-DATA Polska sp. z o.o. www.copadata.pl × ×CPU ZETO sp. z o.o.www.cpu-zeto.pl,www.getagility.pl ×Dassault Systèmes sp. z o.o. www.3ds.com/polska ×Digitland www.digitland.com.pl ×DSR sp. z o.o. www.dsr.com.pl ×Epicor SoftwarePoland sp. z o.o.www.epicor.com/pl × × × × × ×EQ System sp. z o.o. www.eqsystem.pl × × ×Eurotronic sp. z o.o. www.eurotronic.net.pl ×FBD www.sur.pl ×IFS Poland sp. z o.o. www.IFSWORLD.com × × ×Komtech sp. z o.o. www.komtech.pl ×Operator Systems APS www.operatorsystems.com ×Oracle Polska sp. z o.o. www.oracle.com/pl × × × × ×QAD Polska sp. z o.o. www.qad.com, www.qad.pl × × × ×Qcadoo Limited sp. z o.o. www.qcadoo.com ×Sabur sp. z o.o. www.sabur.com.pl × ×Siemens IndustrySoftware sp. z o.o.www.siemens.com/plm ×SOLDIS sp. z o.o. www.soldis.pl ×S&T ServicesPolska sp. z o.o.www.snt.pl × ×TRAX SA www.trax.com.pl × × ×UNIT4 TETA SA www.unit4teta.pl × ×VIX Automation sp. z o.o. www.vix.com.pl × × × × × ×EAM/CMMS|Dostawca: KomtechSystem: KMS MaintenanceZakres funkcjonalny: Ewidencje (obiektów,pracowników, części zamiennych i materiałóweksploatacyjnych), Zlecenia Remontowe (awaryjne,harmonogramowane oraz planowane),Gospodarka Magazynowa, Zapotrzebowania/Zamówienia, Aparatura Kontrolno-Pomiarowa,Raporty (czasu pracy, wydajności, awaryjnościczy efektywności pracy maszyn i urządzeń),KMS ZA (obsługa zleceń awaryjnych), KMSNarzędziownia, KMS Odzież Ochronna i ŚrodkiHigieny, KMS RCPM (monitorowanie czasupracy maszyn i zbieranie danych z produkcji.|Dostawca: Oracle PolskaSystem: Oracle EAMUdostępnia aplikację samoobsługową. Umożliwiarozwój najlepszych procedur postępowaniaw zakresie konserwacji oraz zwiększaniewydajności firmy, zarządzanie pełnym cyklemeksploatacji aktywów z zapewnieniem dokładnejwidoczności aktywów i zasobów sprzętowych,zgodność z przepisami i możliwośćzarządzania według strategii przedsiębiorstwa.|Dostawca: UNIT4 TETASystem: TETA Utrzymanie ruchuWspomaga obsługę obszarów związanychz ewidencją maszyn i urządzeń, planowaniemprzeglądów i remontów, rejestracją napraw,a także analizą kosztów utrzymania ruchu i ichbudżetowaniem.Obejmuje: dane maszyny lub urządzeniaobjętego utrzymaniem ruchu, dokumentyserwisowe, karty pracy służące do bardzodokładnego rejestrowania każdej wykonywanejprzez serwisanta czynności.Wspomaga zarejestrowanie zużytych materiałówi użytych podzespołów zastępczychoraz ich zwrotu. Umożliwia ewidencję odczytówstanu liczników dla poszczególnych maszynoraz planowanie czynności serwisowychpo osiągnięciu określonego stanu licznika.|Dostawca: VIX AutomationSystem: Proficy Maintenance GatewayNarzędzie umożliwiające połączenie automatyczniezebranych danych w systemie MES(Plant Applications) z systemami do zarządzaniautrzymaniem i przeglądami maszyn(CMMS).Czynności związane z konserwacją i przeglądamimogą być uzależnione od rzeczywistychdanych pochodzących wprost z linii produkcyjnej.Takie podejście zapewnia działaniaw oparciu o symptomy zbliżających się awarii,co prowadzi do znacznych oszczędności kosztówutrzymania parku maszynowego.34 Lipiec 2012 www.msipolska.pl

Raport – IT dla Rynek produkcji ERPpowiednie przepisy regulujące obchodzeniesię z wrażliwymi danymi, gdzie jest jasnosprecyzowana polityka bezpieczeństwa,taka technologia jest wciąż nie do przyjęcia,gdyż niesie za duże ryzyko utraty kontroli.| FBDKilka lat temu nasza firma wyprzedziłatrendy i wprowadziła możliwość użytkowaniaSUR-FBD w chmurze. Niestety, zainteresowanieklientów było w tym czasie nikłe.Obecnie dużo pisze się o tym modelu w pismachbranżowych, ale nie zauważamy, abyprzenosiło się to na zainteresowanie klientów.Myślę jednak, że przyszłość należy dochmury. Pytanie, kiedy nadejdzie?|Qcadoo LimitedMocnymi argumentami przemawiającymiza są: cena – niski koszt oprogramowania,a ponadto cloud computing pozwala wyeliminowaćkoszty np. serwerów czy serwisuIT, dostęp z każdego miejsca, brak uciążliwychinstalacji, reinstalacji, ponownychwgrań w przypadku wymiany sprzętu i wieleinnych, praca synchroniczna – każda osobaw firmie ma dostęp do aktualnych danych,niezawodność – do sprawnego działaniazwykle potrzebna jedynie przeglądarka, łatwiejszysupport, brak uciążliwych upgrade-’ów dla klienta.Z naszych obserwacji wynika, że cloudcomputing nie jest problemem dla firm produkcyjnych,ale jedynie dla firm IT, które jeobsługują. Dane są dużo bardziej bezpieczneniż przechowywane na stacjonarnychkomputerach w przedsiębiorstwie, pracaprzebiega sprawniej, bo wszyscy działają natych samych danych niezależnie od stanowiskakomputerowego.Czy model cloud computingma szansę przyjąć sięw sektorze produkcji?Z najnowszego raportu IDC „Cloud Adoption in Manufacturing,2011” wynika, że obecnie ponad 20% firm z sektoraprodukcji korzysta z chmury, a ponad 44% planuje przejściena ten model. Skąd taki trend? Bierze się on z tego, żeRyszard Krawczyńskigłówny konsultantaplikacje w modelu cloud zapewniają szeroką funkcjonalnośći elastyczność przy kosztach znacznie niższych niżds. sprzedaży aplikacjido zarządzania produkcjąw przypadku tradycyjnych systemów lokalnych. Rozwiązaniacloud oferują również wysoki poziom obsługi, szyb-w Oracle Polskasze uaktualnienia po niskich lub żadnych kosztach, niższekoszty operacyjne, zagwarantowanie bezpieczeństwa krytycznych danych klienta orazłatwość w użyciu. Ponadto czas wdrożenia takiego systemu jest przynajmniej dwukrotniekrótszy od czasu tradycyjnego wdrożenia lokalnego. Nowoczesne rozwiązania chmuroweumożliwiają korzystanie z nowych, bezpiecznych protokołów komunikacyjnych oraz możliwośćszyfrowania informacji.Dlatego już w tej chwili rozpowszechnione są rozwiązania do projektowania CAD/CAMw modelu cloud, pomimo poufnego charakteru informacji o produktach i znanej wśródprzedsiębiorców niechęci do wysyłania informacji o projekcie na zewnątrz firmy.Nicolas Carr w swojej książce „The Big Switch” twierdzi, że firmy korzystające z oprogramowanialokalnego są porównywalne do przedsiębiorstw z końca XVIII wieku, kiedykażde z nich wytwarzało własną energię do prowadzenia swojej działalności. We wczesnychlatach XIX wieku prawie wszystkie firmy przerzuciły się z produkcji własnej energiina zakup energii z publicznej sieci energetycznej, otrzymując wyższą niezawodność przyznacznie niższych kosztach. Ponadto firmy zaczęły skupiać się na swoich kluczowychprocesach biznesowych, a nie na wytwarzaniu mocy do produkcji. Podobnie dzisiejszefirmy utrzymują zespoły IT do obsługi i rozwoju systemów zarządzania produkcją, niezbędnychdo prowadzenia działalności. Z czasem jednak przestawią się one na modelchmury i jest to naturalna tendencja rozwojowa.Model cloud może się doskonale przyjąć w produkcji ze względu na możliwość dostarczaniaw czasie rzeczywistym informacji o kosztach, jakości i przebiegu procesówprodukcyjnych. W odmianie chmury prywatnej zapewni firmom globalnym szybkie uruchamianieprodukcji w nowo utworzonych oddziałach, w dowolnym regionie świata przezpowielanie rozwiązania z oddziałów już działających. Model cloud może także przyjąćsię w sektorze SMB, gdzie często firmy nie stać na utrzymywanie zespołu programistówzarządzających skomplikowanymi technologicznie systemami.|Siemens Industry SoftwareSiemens PLM Software jest pionieremw zakresie badania i wdrażania chmurowychi mobilnych technologii. Staramy się pomagaćklientom w efektywnym wykorzystywaniuich potencjału, na razie w obrębie przedsiębiorstw.Warunkiem przyjęcia się modelucloud computing w sektorze produkcji jestosiągnięcie przez ten model odpowiedniejgotowości – chodzi tu głównie o kwestietechnik zabezpieczających i chroniącychwłasność przemysłową.| SOLDISModel cloud computing może w rzeczywistościcałkowicie zmienić sposób, w jakifirmy korzystają z oprogramowania i mocyobliczeniowej. Ale z perspektywy systemówzarządzania produkcją wykorzystanie chmuryoznacza także integrację z najniższym poziomem(sterowników maszyn, przyrządów,terminali), dlatego cloud computing w tymobszarze będzie się rozwijał powoli.|UNIT4 TETASystemy dla produkcji ostatnio stały sięstandardem w większości firm. Aby osiągnąćnastępny poziom efektywności, firmypowinny zacząć używać rozwiązań, któreusprawnią ich komunikację z partnerami,kontrahentami i dostawcami. Takimi narzędziamisą właśnie usługi cloud computing.Rozwijamy nasze systemy z myślą o ich stałychmodyfikacjach.www.msipolska.pl Lipiec 2012 35

Temat numeruWyniki badania: informatyczne wsparcie zarządzania procesami produkcyjnymiDroga do efektywnej produkcjiWyniki badań realizowanych przez firmę DSR wśród polskich firm wytwórczych wskazują, że głównymwyzwaniem są ciągłe zmiany w planach produkcji oraz terminowość realizacji zleceń. To elementy,które w decydujący sposób wpływają na zdolność przedsiębiorstwa do sprostania wymaganiom rynku.Ze względu na zmienne warunki rynkoweprzedsiębiorstwa stają przed coraz większymiwymaganiami dotyczącymi efektywnegozarządzania procesami produkcji.Nowe wyzwania oznaczają koniecznośćwprowadzenia rozwiązań organizacyjnych,które poradzą sobie ze zmiennością,nieprzewidywalnością i ciągłym wymogiemminimalizacji strat. Do tego dochodziciągła presja na poprawę wydajności i eliminacjękosztów. Czy firmy produkcyjnesą przygotowane do sprawnego funkcjonowaniaw takich warunkach?O tym, jak dużym wyzwaniem jestprecyzyjne planowanie produkcji, przekonujeMichał Olejniczak, szef planowaniai logistyki w firmie kosmetycznej Dr IrenaEris: – Nasza firma ma w swoim portfelukilka marek zarówno z segmentu masowego,jak i selektywnego. Planowanie zatemmusi znaleźć kompromis pozwalający produkowaćw jednym zakładzie i przez jedenzespół pracowników produkty wymagająceznacznego nakładu pracy ludzkiej, jaki wyroby, przy produkcji których głównymograniczeniem jest dostępność linii produkcyjnych.Prawdziwym wyzwaniem jestułożenie takiego planu, by zoptymalizowaćwykorzystanie linii oraz równomiernierozkładać pracę dla ludzi.Papierkowa robota i ręcznesterowanieBadania na temat sposobów i metod planowaniaprodukcji były realizowane przezfirmę DSR w ostatnich kilkunastu miesiącachwśród firm o profilu wytwórczym.Dotyczyły one m.in. analizy stosowanychnarzędzi planistycznych. Okazuje się,że ok. 80% respondentów potwierdziłostosowanie arkuszy kalkulacyjnych w zakresieplanowania krótko-, średnio- i długookresowego.To popularne rozwiązaniema jednak swoje ograniczenia, które częstostanowi wąskie gardło całego procesu.Problemy dotyczą m.in. integracji danych,braku precyzji przy realizacji złożonychplanów czy śledzeniu historii. To wszystkopowoduje również mnożenie kosztówwynikających z opóźnień, niezgodnościczy angażowania dodatkowych osób.Jedynie 35% analizowanych firm mazintegrowany system ERP, który wspieraproces planowania i harmonogramowania.Przy tym nie jest zdefiniowane, w jakimzakresie to wsparcie jest realizowane.Biorąc pod uwagę fakt, że standardowemoduły zwykle nie są zbyt zaawansowanefunkcjonalnie, trudno mówić o faktycznymwsparciu.Nieliczne firmy dysponują wyspecjalizowanyminarzędziami do planowaniai harmonogramowania produkcji. W jednejz analizowanych firm, która zatrudniakilkunastu planistów przygotowującychharmonogramy dla kilkudziesięciu wydziałów,głównym narzędziem nadal jestExcel, niepozbawiony swoich fundamentalnychograniczeń. Czy to oznacza, żew kluczowym dla siebie procesie polskiefirmy produkcyjne działają w sposób małoefektywny, tracąc wiele swojego potencjału?Potwierdzałby to również fakt, żeponad 20% ankietowanych wskazało, iżinformację o produkcji przekazuje w formiepapierowej.Rzadko spotykamy się z zastosowaniemspecjalistycznych narzędzi harmonogramującychw polskich przedsiębiorstwach.Główną przyczyną jest brakświadomości potencjalnych korzyści,związanych z funkcjonowaniem systemówAPS (Advances Planning & Scheduling).Duże znaczenie ma również jakośćdanych na temat produkcji, wymaganaprzez systemy APS. Przedsiębiorstwastosują najczęściej uniwersalne narzędziadostosowane do układania harmonogramów,czyli właśnie arkusze kalkulacyjneoraz najprostsze metody modelowaniaharmonogramu, np. harmonogramowaniew przód, harmonogramowanie wstecz.Ogromne znaczenie ma wtedy specjalistycznawiedza i doświadczenia planistów.Harmonogramy przygotowywane w takisposób mają sporo niedoskonałości – najczęściejzupełnie nie uwzględniają kontrolimateriałowej lub stosują uproszczonerozwiązania. Trudność „ręcznego” harmonogramowaniajuż w średnio skomplikowanychprocesach produkcyjnych zmuszaplanistów do ograniczenia działań do np.niewielkiej liczby poziomów w strukturzezłożenia produktu (Bill of Material – zapisdrzewiastej struktury produktu, od drobnychelementów na najniższym poziomieprzez półprodukty, które na końcu „schodzą”się w produkt gotowy.Niekończąca się pogońza terminamiZ badań wynika, że jako główne kryteriabrane pod uwagę przy tworzeniuharmonogramów respondenci wskazująterminowość realizacji zamówień orazmaksymalizację wykorzystania zasobówi maszyn. W obu przypadkach właśniena te kwestie wskazywało ponad 60%uczestników wywiadów. Kolejna istotnakwestia podkreślona przez połowęprzedstawicieli firm produkcyjnych tominimalizacja czasów przezbrojeń. Coczwarty respondent wskazywał również na36 Lipiec 2012 www.msipolska.pl

Raport – IT dla produkcjiminimalizację wartości produkcji w toku.Terminy realizacji zamówień są inaczejtraktowane przez firmy dostarczającewyroby gotowe do klientów końcowych,a odmiennie przez przedsiębiorstwa działającejako wewnętrzne ogniwo w łańcuchudostaw. Dla tych pierwszych to jedenz elementów oceny przez klienta. Jeśli terminysą realizowane na niezadowalającympoziomie, firmy starają się równoważyćsatysfakcję klientów jakością, gwarancją,ceną itd. Dla drugich to często krytycznywarunek obecności w gronie certyfikowanychdostawców lub pozyskania nowegoprojektu. Wynika to z faktu, że w momencieniewywiązania się z terminów cierpina tym cały łańcuch dostaw danegoprzedsięwzięcia. Na przykład podniesieniewiarygodności w oczach klientów w zakresiedotrzymywania terminów dostawzostało wskazane jako jedna z głównychkorzyści wdrożenia rozwiązania APSPreactor w firmie Vector z Gdyni. Jestto jedno z pierwszych udanych wdrożeńsystemu klasy APS (zaawansowanegoplanowania i harmonogramowania produkcji)w Polsce.Ciężki los planistówZ prowadzonych badań wynika, że firmymają problemy związane z brakiem dokładnej,rzetelnej i przejrzystej informacjidotyczącej produkcji na poszczególnychetapach procesu wytwórczego. Szefowieprodukcji skarżą się przede wszystkim nakłopotliwe wprowadzanie zmian w planachprodukcji (31% respondentów). Koniecznośćmodyfikacji planu produkcyjnegospędza sen z powiek planistów i właśniew tym obszarze najmocniej doskwierabrak skutecznych narzędzi do planowaniai harmonogramowania produkcji. Doskonałymuzupełnieniem byłby tu systemrealizujący zadania, tzw. Shop Floor DataCollecting – system zbierania danycho postępie realizacji produkcji z poziomuhali produkcyjnej. To prosta aplikacja, alerównież mało popularna. Jeśli firmy produkcyjnemyślą o faktycznej optymalizacjiprocesu planowania i harmonogramowaniaprodukcji, gdy wymagane są częstezmiany, muszą być wyposażone w precyzyjnenarzędzia zintegrowane z systemamiwspomagającymi zarządzanie.Firmy produkcyjne muszą często zmieniaćharmonogram produkcji. Analizowaneprzedsiębiorstwa często korygują je kilkarazy w tygodniu, a nawet i kilka razy w ciąguzmiany lub dnia.To odczucie związane jest zarównoz charakterystyką produkcji, jak i z liczbąosób zaangażowanych w planowanie.W przypadkach zmian wprowadzanychw trakcie dnia nie odnotowaliśmy przypadkówużycia IT. Decyzje podejmowanesą na podstawie doświadczenia, a cociekawe – raportowane jest wykonanieinnych zadań niż zaplanowane.– Obecnie jesteśmy w takim punkcierozwoju firmy, z którego widać już kresmożliwości planowania ręcznego. Zatrudnianiekolejnych planistów nie jest najlepszymrozwiązaniem, bo choć rozwiązuje toproblem przygotowania bieżącego planu,to nie pozwala spojrzeć na plan jako całośći szukać miejsc do jego optymalizacji.Mając w perspektywie dalszy rozwój firmy,potrzebujemy narzędzia, które wykorzystującswoją moc obliczeniową, skróciproces planowania, pozwoli analizowaćróżne scenariusze i znajdować najefektywniejszywariant planu produkcji – twierdziMichał Olejniczak z firmy Dr Irena Eris.Wśród innych wyzwań wymieniane są:bieżąca ocena możliwości produkcyjnychoraz dostępność zasobów. Szczególnieznane w wielu branżach pytania działówhandlowych o terminy realizacji, któremożna obiecać klientom, w obszarze planowaniaprodukcji budzą sporo niepokoju.Zwykle (ponad 50%) jest to ustalane jakośredni termin, który można obiecać klientowi,a potem, w trakcie produkcji, terminysą urealnianie.Wiele dodatkowych dyskusji wzbudzarównież pytanie dotyczące zgodnościrealizacji produkcji z przygotowanym harmonogramem.Generalny wniosek wskazujena to, że im więcej zmian w przygotowanymharmonogramie w trakcie jegorealizacji (zmian dokonywanych przezplanistów), tym mniejsza zgodność działańna produkcji z planem.Narzędzia pod rękąPraktyka wielu firm produkcyjnych pokazuje,że korzyści z systemu do zaawansowanegoplanowania i harmonogramowaniaprodukcji są zauważalne praktycznie„od zaraz”. Taki system zapewnia wyeliminowaniekosztów związanych z „ręcznym”układaniem planów i minimalizacjąprzestojów.W jednym z realizowanych przez DSRprojektów wdrożenia APS Preactor pracochłonnośćdziałań związanych z harmonogramowaniemspadła 5-krotnie. Tegotypu narzędzie zwiększa tzw. elastycznośćprodukcji, dając możliwość realizacjizleceń specjalnych (priorytetowych, z krótkimiterminami realizacji). Wpływa równieżna lepszą obsługę klientów, zapewniającszczegółową informację dla odbiorcówo statusie ich zleceń. W końcu umożliwiapełne dostosowanie harmonogramu pracypersonelu do faktycznych potrzeb firmy.Jest wiele recept na skuteczne wdrażaniesystemów informatycznych. BadaniaDSR wskazują dużą pojemność rynkusystemów IT dla tego sektora, ale równieżspore zadanie do odrobienia w zakresieorganizacji produkcji. Jej jakość ma dużywpływ na szanse uzyskania korzyści z ITw produkcji.Nawet wstępne analizy ankiet wskazują,że takie elementy, jak zdefiniowaneprocesy, wysoka jakość danych czymożliwość integracji z ERP to warunkikonieczne do sukcesu wdrożeń systemówIT w firmie produkcyjnej.Piotr Rojekdyrektor zarządzającyDSR sp. z o.o.piotr.rojek@dsr.com.plwww.msipolska.pl Lipiec 2012 37