Regionalna Strategia Innowacji Województwa Łódzkiego

pi.gov.pl
  • No tags were found...

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Łódzkiego

Fundacja Rozwoju Przedsibiorczoci1


!"# !$%&#$&' ()%*+ ,%-. * / . ..* 01&%*23456789:74223• . !"& !$%&%# % %.. ;< # !=&>&# &* (?.&$ .% < !$*.&@.&*.*.&?' &!"A&'# 9&? &' &* ($ #. &$ %%9!< !B%'&"" &$ 9% . CD . 9.


CGENEZA RSI LORIS............................................................................................................................ 41. WSPÓLNA INICJATYWA............................................................................................................... 52. CELE RSI LORIS.............................................................................................................................. 53. PARTNERSTWO NA RZECZ RSI LORIS .................................................................................... 7WYZWANIA WSPÓŁCZESNOCI.................................................................................................... 84. ZASOBY ............................................................................................................................................. 95. POTENCJAŁ BADAWCZO-ROZWOJOWY REGIONU............................................................ 96. NAKŁADY PRZEDSIBIORSTW NA DZIAŁANIA INNOWACYJNE.................................. 117. POZIOM WYKORZYSTANIA TECHNOLOGII INFORMATYCZNO-TELEKOMUNIKACYJNYCH........................................................................................................... 148. POZYCJA W RANKINGU WOJEWÓDZTW POD WZGLDEM ZASOBÓW IPOTENCJAŁU WIEDZY ................................................................................................................... 149. KONKURENCYJNO WOJEWÓDZTWA............................................................................... 159.1. REGION JAKO RODOWISKO SPRZYJAJCE INNOWACYJNOCI ...................................................... 159.2. AKTUALNY PROFIL SPECJALIZACYJNY WOJEWÓDZTWA ............................................................... 169.3. PROGNOZOWANY PROFIL SPECJALIZACYJNY WOJEWÓDZTWA ...................................................... 179.4. PODSUMOWANIE BADA DLA OCENY STANU GOSPODARKI WOJEWÓDZTWA ................................ 179.5. ZNAKI ZAPYTANIA W KONTEKCIE INTEGRACJI Z UNI EUROPEJSK........................................... 19MOCNE I SŁABE STRONY .............................................................................................................. 2110. MOCNE I SŁABE STRONY Z PERSPEKTYWY POZIOMU INNOWACYJNOCIGOSPODARKI WOJEWÓDZTWA.................................................................................................. 2211. WIZJA............................................................................................................................................. 2612. FILARY, PRIORYTETY, AKCJE............................................................................................... 2713. MONITORING I EWALUACJA ................................................................................................. 333


% .C%.C4


.Inspiracj do podjcia prac nad Regionaln Strategi Innowacji Województwa Łódzkiego(RSI LORIS) była wspólna Deklaracja Ministra Nauki - Przewodniczcego KomitetuBada Naukowych oraz Wojewodów i Marszałków Województw, zobowizujca stronyDeklaracji do wysiłków na rzecz wzrostu udziału nauki i zaawansowanych technologii wregionalnych programach rozwoju oraz zwikszenie moliwoci pozyskania rodków zfunduszy strukturalnych Unii Europejskiej.Regionalna strategia innowacji, innowacja, innowacyjno.Regionalna strategia innowacji:Strategia budowania trwałego partnerstwa midzy jednostkami naukowymi a przemysłem,podnoszenia konkurencyjnoci MSP poprzez wprowadzanie nowych technologii oraz rozwijaniaspecyficznych umiejtnoci pracowników w zakresie bada i innowacji.Innowacja:Innowacje s traktowane jako kontinuum zmian obejmujcych z jednej strony proste modyfikacjeistniejcych produktów, procesów i praktyk (które mog by nowe dla firmy, ale niekonieczniedla przemysłu), do fundamentalnie nowych (zarówno dla firmy jak i dla całej gałziprzemysłu) produktów i procesów. Pozwala to na przyjcie załoenia, e innowacyjno firmjest stopniowalna, i - w miejsce uproszczonego podziału na firmy innowacyjne i nieinnowacyjne- moliwe jest rozwaania wielu rodzajów firm, w zalenoci od stopnia lub natenia ichdziałalnoci innowacyjnej, skali i rodzaju działalnoci, lokalizacji itp. Jedno jest pewne, firmyinnowacyjne rosn szybciej ni nieinnowacyjne.We współczesnej gospodarce podstawowe działania tworzce dobrobyt nie s ani dziełemkapitału, ani siły roboczej. Warto tworzona jest obecnie przez produktywno i innowacje, aobie s zastosowaniem w pracy wiedzy. W tym kontekcie innowacje s procesem uczeniasi ze ródeł wewntrznych i zewntrznych, i traktowane s jako podstawowe ródło budowaniaspecyficznych, unikalnych i wyróniajcych umiejtnoci firmy.Innowacyjno:Wynik oraz pochodna działalnoci naukowo-badawczej. Innowacyjno firm to zdolno imotywacja do poszukiwania i komercyjnego wykorzystywania wszelkich wyników bada naukowych,nowych koncepcji, pomysłów i wynalazków, prowadzcych do wzrostu poziomunowoczesnoci i wzmocnienia pozycji konkurencyjnej firmy lub realizacji ambicji technicznychprzedsibiorcy.48Celem RSI LORIS jest:• okrelenie kierunków polityki innowacyjnej i sposobów optymalizacji regionalnejstruktury wspomagajcej innowacyjno,• współdziałanie z władzami regionalnymi we wdraaniu efektywnego systemuwspierania innowacyjnoci,• upowszechnienie moliwoci efektywnego wykorzystywania przez województwołódzkie funduszy strukturalnych na rozwój działalnoci badawczo-rozwojowej5


oraz promocj innowacyjnego wizerunku regionu,• przygotowanie pierwszych działa (akcji) pilotaowych.Kształt strategii uwzgldnia zapisy Strategii Rozwoju Województwa Łódzkiego w obszarzedotyczcym polityki wzrostu innowacyjnoci, rezultaty bada prowadzonych w ramach RSILORIS oraz wyniki prac nad projektami pilotaowymi i systemem monitoringu.Zakres zada merytorycznych RSI LORIS ! " ! # $ $ ! $ % &" ' & %" %( RSI LORIS mieci si take w szerokim nurcie działa ujtych w narodowych planach rozwojudo 2013 roku oraz w załoeniach polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej.Zgodnie z tymi ostatnimi, rozwój cywilizacyjny oraz wzrost konkurencyjnoci i innowacyjnocigospodarki bd zalee od rozwoju nauki i umiejtnoci komercjalizacji rezultatów działalno-ci badawczo-rozwojowej. To zbliy Polsk do osignicia celów zapisanych w dokumentachstrategicznych Unii Europejskiej i kształtowa bdzie w naszym kraju warunki rozwoju gospodarkiopartej na wiedzy.Gospodarka oparta na wiedzyZ perspektywy makroekonomicznej, gospodarka oparta na wiedzy cechuje si szybkim rozwojem tychdziedzin gospodarki, które zwizane s z przetwarzaniem informacji i rozwojem nauki, głównie gałziprzemysłu zaliczanych do tzw. wysokiej techniki, a take technik i usług społeczestwa informacyjnego.Z perspektywy mikroekonomicznej, gospodarka oparta na wiedzy to taka, w której ródłem przewagikonkurencyjnej wikszoci przedsibiorstw, w tym małych i rednich, s przedsiwzicia wiedzochłonne.6


3W działania zwizane z przygotowaniem RSI LORIS udało si zaangaowa wikszoinstytucji regionalnych, w tym uczelnie wysze, regionalne agencje rozwoju i inne instytucjewspierania biznesu, organizacje przedsibiorców i władze regionalne.Przygotowanie RSI zostało powierzone konsorcjum, w skład którego weszły: UniwersytetŁódzki (koordynator), Politechnika Łódzka, Uniwersytet Medyczny, Łódzka Agencja RozwojuRegionalnego S.A., Fundacja Inkubator oraz Fundacja Rozwoju Przedsibiorczoci.Prowadzone przez 6 Zespołów Zadaniowych badania wspierane były przez liczn, 240 osobowgrup konsultantów i ekspertów, specjalistów z rónych dziedzin techniki i gospodarki,którzy zadeklarowali ch współpracy przy tworzeniu strategii oraz opiniowali i komentowaliwyniki.7


. C#%(.& ..*( C8


KE!.Województwo łódzkie ma 18219 km 2 powierzchni, zajmuje 6 miejsce pod wzgldem liczbymieszkaców i 8 miejsce z uwagi na wielkoci PKB na mieszkaca (rok 2002).Do mocnych stron województwa zalicza si w powszechnej opinii, sprzyjajce (z uwagi narozwój korzystnych powiza komunikacyjnych z Europ i reszt kraju) połoenie geograficznew centrum Polski, tradycj przemysłow oraz znaczny potencjał naukowy i edukacyjny(skumulowany jednak głównie w Łodzi i wikszych miastach).Tworzy to znaczny potencjał rozwojowy, nie tak silny jednak, aby uchroni region przed powanymitrudnoci społeczno-gospodarczymi, przejawiajcymi si m.in. we wzgldnie wysokimpoziomie bezrobocia. Szczególnie niepokojcy jest zwłaszcza wolniejszy (ni w innychpolskich regionach) rozwój gospodarczy, co wynika z porównania dynamiki wzrostu produkcjisprzedanej w województwie łódzkim i w całym kraju. W kolejnych latach 2001, 2002, 2003produkcja sprzedana rosła w województwie łódzkim (w porównaniu z rokiem poprzednim)odpowiednio o 103,4%, 96,8% i 98,5%, gdy w tym samym okresie warto produkcji sprzedanejw całym kraju rosła odpowiednio 100,6%, 101,1% oraz 108,3 %.Do ródeł stosunkowo słabej dynamiki wzrostu produkcji sprzedanej mona zaliczy m.in.dominacj w gospodarce województwa tradycyjnych przemysłów, relatywnie nisk innowacyjnoi niedostateczny rozwój sektorów zaawansowanych technologii, stosunkowo niskiudział kapitału zagranicznego oraz odpływ wysoko wyspecjalizowanej kadry do silniejszychorodków gospodarczych.Trudnoci pogłbia nieumiejtno pełnego wykorzystania regionalnego potencjału naukowegoi rozwinitego szkolnictwa wyszego. Wskazuj na to rezultaty bada realizowanych wramach RSI LORIS.L!9.%Województwo łódzkie jest silnym orodkiem akademickim (25 szkół wyszych), dysponujcymdobrze rozwinitym (cho skoncentrowanym głównie w Łodzi) zapleczem naukowobadawczym(65 placówek badawczo-rozwojowe, w skład których wchodz: placówki PolskiejAkademii Nauk, jednostki badawczo-rozwojowe, jednostki badawcze oraz instytucje wspomagajce).Potencjał ten charakteryzuj:• Liczba pracowników naukowo-badawczych na 1000 zatrudnionych jest w województwiełódzkim nisza ni przecitnie w kraju, i wynosi 2,3 (w porównaniu z przecitnkraju na poziomie 3,3). Sytuuje to województwo łódzkie na 10 miejscu wród pozostałychpolskich województw.• Pod wzgldem wysokoci nakładów na B+R województwo łódzkie zajmowało w 2001r. szóst pozycj w kraju. Nakłady te były prawie siedmiokrotnie nisze ni nakładywojewództwa mazowieckiego. Podobn dysproporcj mona było zauway przy porównaniuwielkoci nakładów B+R w przeliczeniu na 1 mieszkaca. Utrudniało to skutecznekonkurowanie w działalnoci B+R innych województw z regionem mazowieckimi naraało województwo łódzkie na odpływ pracowników naukowych do Warszawy.• Udział ogólnych nakładów na B+R w PKB jest w naszym województwie zbliony doredniej krajowej (0,72% w porównaniu z około 0,7% w skali całego kraju), lecz w porównaniuz rednimi nakładami w innych regionach europejskich (UE-15), udział tenjest prawie trzykrotnie niszy. Obrazuje to faktyczn przepa, zwłaszcza gdy wzi9


pod uwag znacznie niszy poziom PKB w Polsce ni przecitnie w Unii Europejskiej.Oznacza to, e w wartociach bezwzgldnych rónica w nakładach na B+R midzywojewództwem łódzkim a regionami europejskimi jest jeszcze wiksza.• Struktur nakładów na B+R województwa łódzkiego charakteryzuje duy udział nakładówna badania podstawowe (wyszy ni przecitnie w kraju, gdy sigajcy 50%rodków przeznaczonych na B+R). Odbywa si to kosztem zmniejszania nakładów nabadania stosowane i prace rozwojowe. Wpływa to z kolei niekorzystnie na poziom innowacyjnociregionalnej gospodarki w krótszym okresie (chocia badania podstawowebd sprzyja wzrostowi poziomu innowacyjnoci regionu dopiero w dłuszymokresie).• Miernikiem efektywnoci potencjału badawczego jest liczba zgłoszonych wynalazków iuzyskanych patentów. Wartoci tych miar plasuj województwo łódzkie na poziomieprzecitnym w skali kraju, daleko za województwami mazowieckim i lskim.• Warto aparatury naukowo-badawczej w województwie łódzkim jest stosunkowo niskai wynosi 203 mln zł (według stanu na 2002 r.) Stanowi to blisko 6% wartoci aparaturydostpnej w kraju.Negatywnym zjawiskiem jest deficyt kontaktów midzy sfer nauki i sfer gospodarki. wiadczo tym np.:• dominujcy (wyszy ni przecitnie w kraju) udział rodków budetowych w finansowaniudziałalnoci B+R,• niska intensywno kontaktów regionalnych firm z regionalnymi instytucjami B+R,wynikajca m.in. z niedostatecznej informacji o prowadzonych badaniach,• niepostrzeganie łódzkiego orodka naukowo - badawczego jako centrum innowacji.Podstawowe bariery kontaktów z instytucjami B+R, to w opinii badanych w ramach RSI LO-RIS przedsibiorstw: niski poziom kapitału ludzkiego i technicznego regionalnych instytucjiB+R (i tym samym relatywnie niski potencjał innowacyjny) oraz deficyt informacji o ich ofercie.Z kolei badane instytucje B+R wskazuj przede wszystkim na takie bariery kontaktów z gospodark,jak:• wysokie koszty promocji zwizane ze sprzeda patentów, zwłaszcza za granic,• trudn sytuacja finansow firm, zwłaszcza MSP, i tym samym obniony poziompopytu na ofert sfery B+R,• niech do podejmowania ryzyka przez MSP,• słaba infrastruktura wspierania innowacji i transferu technologii.Z drugiej strony wskazuj take na własne słaboci, obniajce przydatno ich oferty dlagospodarki. Nale do nich, w opinii badanych instytucji B+R:• mała liczba zgłaszanych patentów, wynalazków, wzorów uytkowych itp.,• słaba współpraca i deficyt informacji o prowadzonych pracach B+R i ich rezultatach,i w efekcie powielanie tematów badawczych; odnosi si to zarówno dowspółpracy w ramach poszczególnych instytucji B+R, jak i midzy nimi,• niepełne wykorzystanie i tak stosunkowo słabej (z punktu widzenia stopniadekapitalizacji i dostpnoci) i rozproszonej bazy technicznej słucej pracom10


pitalizacji i dostpnoci) i rozproszonej bazy technicznej słucej pracom B+R,• nieumiejtno pozyskiwania pozabudetowych ródeł finansowania.Regionalna sfera B+R w ocenie przedsibiorstwKontakty badanych firm z instytucjami B+R maj bardzo ograniczony zakres i intensywno,a wród firm z małych miejscowoci i terenów wiejskich niemal nie wystpuj.W opinii ankietowanych firm województwo (włczajc aglomeracj łódzk) nie jest centruminnowacji - miejscem, w którym mona uzyska potrzebn wiedz i zasoby ludzkie, technicznei finansowe dla podejmowania przedsiwzi innowacyjnych. 1/3 firm za takie centrumuwaa Warszaw. Jest ona postrzegana jako główne centrum gospodarcze w Polsce, gdziefunkcjonuj instytucje i urzdy centralne oraz znajduje si znaczcy potencjał gospodarczy ifinansowy. Odnosi si to zarówno do MSP, jak i duych firm. Te ostatnie:• Bazuj głównie na obcych ródłach innowacji, przede wszystkim zagranicznych, nie tworzznaczcego postpu u siebie, a raczej transferuj technologie z zewntrz – z zagranicylub spoza regionu (dostawcy sprztu i urzdze, nowych metod i wzorów). Z tegowzgldu pełni rol „kanału transferu technologii” do regionu i mog by wzorem dla lokalnychfirm, cho nie chc dzieli si wiedz z innymi firmami (tylko nieliczne przykładyudostpniania wiedzy i rozwiza).• Wskazuj na nisk uyteczno regionalnej sfery B+R. Kontakty ze sfer B+R s bardzoograniczone z uwagi na ich nisk jako (kadrow i techniczn) oraz brak specjalizacjibadawczych i technicznych w wymaganych dziedzinach (ceramiczny, AGD). Brak jestprzykładów zlecania i finansowania bada w regionalnych jednostkach nauki i techniki,pewne znaczenie ma sponsoring wyszych uczelni w regionie, oferowane stae i praktykidla studentów i absolwentów wyszych uczelni.:+.,! .W okresie 1999 - 2001 ogólne nakłady na działalno innowacyjn w przedsibiorstwachcharakteryzował systematyczny spadek (z 985 291,7 tys. zł w 1999 r. do 536 856,6 tys. zł w2001 r.)W strukturze nakładów na działalno innowacyjn dominowały – podobnie, jak w całym kraju- nakłady inwestycyjne na rodki trwałe, a ich udział w ogólnych nakładach systematycznierósł, zwikszajc si z blisko 34% w 1999 r. do blisko 84% w 2000 r. Odwrotn tendencjobserwowano w odniesieniu do nakładów na oprogramowanie, których udział w nakładachogółem spadł drastycznie z blisko 38% w 1999 r. do poniej 1% w 2000 r. Podobn tendencjspadkow obserwowano take w odniesieniu do nakładów na szkolenia personelu zwizanez działalnoci innowacyjn i marketing dotyczcy nowych i zmodernizowanych wyrobów.Zdecydowanie niszy w całoci nakładów na działalno innowacyjn był udział nakładów naB+R (około 10%), bdcych jednym z najwaniejszych ródeł innowacji. Relatywnie niskiudział nakładów na B+R w ogólnych nakładach na działalno innowacyjn przy jednoczesnymwysokim udziale wydatków na inwestycje jest cech charakterystyczn dla regionów(krajów) słabiej rozwinitych, uzasadnion koniecznoci szybkiego zmniejszania luki technologicznej.Analiza aktywnoci innowacyjnej firm prowadzcych rón działalno wskazywała na ichkoncentracj głównie w dwóch działach: w produkcji maszyn i aparatury elektrycznej i w produkcjichemikaliów i wyrobów chemicznych. Nakłady na innowacje poniesione przez firmy11


produkujce maszyny i aparatur elektryczn stanowiły w 2001 r. 36,1% ogólnych nakładówna innowacje poniesionych przez firmy zatrudniajce pow. 50 pracowników. W przypadku firmchemicznych udział ten wyniósł 8,6%.Wysoka intensywno nakładów na innowacje charakteryzowała równie produkcj odzieyoraz futrzarstwo, produkcj wyrobów ze skóry, produkcj pojazdów mechanicznych (z wyranjednak tendencj spadkow) oraz produkcj wyrobów z pozostałych surowców niemetalicznych(gdzie przewaga ta w badanym okresie uległa istotnemu zwikszeniu).Jeli wzi pod uwag nakłady na działalno B+R, sytuacja ta przedstawiała si duo gorzej,gdy wyran przewag obserwowano jedynie w trzech działach przemysłu, a mianowicie:w produkcji odziey i futrzarstwie, w produkcji chemikaliów i wyrobów chemicznych orazw produkcji wyrobów z pozostałych surowców niemetalicznych.W niektórych sekcjach i działach przemysłu, intensywno nakładów na B+R firm zlokalizowanychw województwie łódzkim była nisza ni przecitna intensywno nakładów na B+Rw Polsce.Działalno innowacyjna skupiała si głównie w aglomeracji łódzkiej, gdzie zlokalizowana jestzdecydowana wikszo firm o podwyszonej aktywnoci innowacyjnej. Odmienn sytuacjobserwowano w terenach wiejskich i w mniejszych orodkach miejskich, gdzie dominowałyfirmy nieinnowacyjne.12


Profil innowacyjny firm zlokalizowanych w województwie łódzkimAktywno innowacyjna MSP zlokalizowanych w województwie jest silniej powizana z lokalizacjfirmy ni z jej wielkoci. Firmy nieinnowacyjne to głównie firmy z małych miejscowoci iterenów wiejskich. Najwicej firm o podwyszonej aktywnoci innowacyjnej zlokalizowanychjest w aglomeracji łódzkiej.Przedsibiorstwa wysoko innowacyjne:• To przewanie dojrzałe, rednie i małe firmy, o charakterze ponadregionalnym, powizanez rynkiem ogólnokrajowym, słabiej z regionalnym. Zlokalizowane s głównie w aglomeracjiłódzkiej, ale znaczna ich cz zlokalizowana jest w innych miejscach regionu.Reprezentuj szeroki wachlarz dziedzin gospodarczych i specjalnoci technicznych. Snowoczesne w skali krajowej, czsto take w skali midzynarodowej (technologie) i o du-ych zasobach innowacyjnych. Jednoczenie znaczny odsetek firm nie posiada wystarczajcegopotencjału finansowego dla podejmowanych innowacji.• Innowacje pełni du rol w rozwoju firm, a realizowane strategie maj charakter ograniczonejintensywnoci badawczej (naladowcze, tradycyjne i zalene, rzeczywiste strategiebadawcze realizuje niewielki odsetek firm (firmy typu spin off).• W strukturze ródeł innowacji firm wystpuj dwa równorzdne ródła: własne pomysły izasoby oraz pozaregionalne ródła, głównie firmowe, ale i badawcze (naladownictwoobcych rozwiza, zakupy wyposaenia technicznego itp. zwizane z realizacj strategiinaladownictwa). Istotne rónice w strukturze ródeł innowacji mona zauway w układziewyrónionych grup firm. Firmy zamierzaj w szerszym stopniu korzysta ze ródełregionalnych. Duy odsetek firm planuje transfer technologii z zagranicy.• Firmy posiadaj umiarkowan zdolno do tworzenia i rozwoju zaawansowanych technicznieproduktów lub technologii, z pewn przewag zdolnoci do monitoringu, współpracyz otoczeniem i adaptacji obcych rozwiza. Istotne rónice w charakterze zdolnociinnowacyjnej mona zauway w układzie wyrónionych grup firm. Planujc rozwój zdolnociinnowacyjnej zamierzaj zwikszy umiejtnoci współpracy z otoczeniem.Działalno innowacyjna duych firm:• Innowacje maj dla firm przewanie due znaczenie dla budowy przewagi konkurencyjnej,a strategie innowacji (i zamierzenia innowacyjne) s prorozwojowe - wykorzystujceobce lub własne prace B+R; dominuj jednak naladownictwo i zaleno od wielkich firmmidzynarodowych.• Firmy posiadaj due lub bardzo due zasoby innowacyjne (patenty, know-how, certyfikaty,umiejtnoci i dowiadczenie pracowników).• Posiadaj du zdolno do innowacji, bardziej jednak zewntrzn, czyli zdolno domonitoringu i adaptacji obcych rozwiza, jak równie do nawizania współpracy w dziedzinieinnowacji (w samoocenie firm). Zdolno wewntrzna do samodzielnego tworzeniai rozwoju zawansowanych technicznie innowacji jest ograniczona, firmy nie posiadajrozwinitego potencjału techniczno-rozwojowego, zwłaszcza technologicznego; ich samodzielnadziałalno innowacyjna dotyczy głównie wzornictwa i rozwoju produktu, badatechnicznych oraz drobnych usprawnie i modyfikacji pozyskanych technologii. Firmybdce czci midzynarodowych korporacji s zalene od planów rozwojowych i potencjałuinnowacyjnego macierzystej korporacji.• Bazuj głównie na obcych ródłach innowacji, przede wszystkim zagranicznych, nie tworzznaczcego postpu u siebie, a raczej transferuj technologie z zewntrz – z zagranicylub spoza regionu (dostawcy sprztu i urzdze, nowych metod i wzorów). Z tegowzgldu pełni rol „kanału transferu technologii” do regionu i mog by wzorem dla lokalnychfirm, cho nie chc dzieli si wiedz z innymi firmami, co potwierdzaj nieliczneprzykłady udostpniania wiedzy i rozwiza.13


6 *.. *.9*% .. Rozwój nowoczesnych technologii informatyczno-telekomunikcyjnych (TIT), tworzy baz dlaprzekształcania istniejcych struktur w społeczestwo informacyjne. Rozwój społeczestwainformacyjnego jest warunkiem pełnego włczania si województwa we współczesny procesprzemian gospodarczo-społecznych, w którym wiedza i informacja staj si znaczcymi zasobamigospodarczymi. Efektywne wykorzystanie informacji w działaniu, oznaczajce dostpdo informacji skoncentrowanej na wynikach, jest podstawowym ródłem tworzenia trwałychprzewag konkurencyjnych. Wpływa to na zmian sposobów funkcjonowania firm i sektorów.Jest to szczególnie istotne dla małych i rednich przedsibiorstw (MSP), a zakres wykorzystywaniaprzez nie TIT bdzie decydujcym czynnikiem kształtowania ich obecnej i przyszłejkonkurencyjnoci.Rezultaty bada, przeprowadzonych w ramach RSI LORIS, wynika, e potencjał innowacyjnywojewództwa łódzkiego w obszarze TIT jest niezadowalajcy (w stosunku do reszty kraju) nietylko z uwagi na potencjał i ambicje regionu, ale take w skali „bezwzgldnej”.Do okrelenia tego potencjału innowacyjnego wykorzystano tzw. indeks innowacyjnoci, wyliczonyjako rednia wartoci 10 wskaników czstkowych, takich jak np.: liczba stałych łczytelekomunikacyjnych na 1000 mieszkaców, liczba rozmów wychodzcych na 1000 mieszkaców,odsetek gospodarstw domowych wyposaonych w komputery, itd.Z oblicze tych wynika, e województwo łódzkie zajmuje w rankingu województw dopierosiódm pozycj.Niepokojcy jest take słaby rozwój TIT, mierzony liczb duych i rednich firm IT na 100 tys.mieszkaców, sytuujcy województwo na jednej z kocowych pozycji.Zdecydowanego przeciwdziałania wymaga take koncentracja potencjału innowacyjnegogłównie w Łodzi i w wikszych orodkach regionalnych, co grozi "rozwarstwieniem informatycznym"regionalnej społecznoci na dwie grupy: rozumiejcej i wykorzystujcej TIT oraz tej czci, która nie moe przystosowa si do wymaga współczesnej cywilizacjiIT.5.%,*9! % .W ogólnokrajowym rankingu województwo łódzkie zajmuje rodkow pozycj pod wzgldemzasobów i potencjału wiedzy.Jest to pozycja niezadowalajca, gdy istnieje silny, pozytywny zwizek midzy zasobamiwiedzy w regionie a jego wynikami gospodarczymi. rednie zasoby wiedzy zmniejszaj szansewojewództwa na zdecydowane przyspieszenie tempa rozwoju gospodarczego. Zwłaszcza,e ju od kilku lat poziom rozwoju gospodarczego województwa łódzkiego (liczony wielkociPKB na głow mieszkaca) jest niszy ni przecitnie w Polsce, i wynosi 90,5% ogólnokrajowegoPKB na 1 mieszkaca.Jednoczenie, taka pozycja stwarza realn grob kontynuacji, zainicjowanego w latach 90,modelu rozwoju województwa podporzdkowanego regułom utrwalania rdzenia (jakim w tym14


przypadku jest województwo mazowieckie z dominujc pozycj Warszawy) i peryferii (tworzonymiw tym przypadku przez województwo łódzkie) oraz przepływem do województwamazowieckiego najbardziej dynamicznych (innowacyjnych) elementów. Zagroenie tym powaniejsze,e raz ugruntowana pozycja rdzenia ma tendencj do samoumacniania si. Icho obecne obszary rdzeniowe i peryferyjne nie musz by nimi w przyszłoci, to polaryzacjaprzestrzenna jest zazwyczaj trwała.M@%.CDDotychczasowa diagnoza wskazuje na przecitn konkurencyjno województwa łódzkiego -rozumian jako poziom wyposaenia w niezbdne czynniki techniczne, społeczne i kulturowe- wpływajc na szanse odniesienia sukcesu we współzawodnictwie krajowym i midzynarodowymprzez firmy regionalne.M/C .- .CZgodnie z opini firm uczestniczcych w badaniach RSI LORIS, regionalne rodowisko wniewielkim stopniu sprzyja wzrostowi poziomu innowacyjnoci.Regionalne rodowisko (instytucje administracji publicznej i instytucje wspierania biznesu)w ocenie przedsibiorstwNa pozycj konkurencyjn firm niekorzystny wpływ maj:• Bariery zwizane ze rodowiskiem gospodarczym (trudny dostp do kapitału, ograniczonypopyt w regionie, stan infrastruktury gospodarczej, brak obecnych i potencjalnychpartnerów gospodarczych firm).• Problemy natury administracyjnej (biurokracja, brak jasnej koncepcji rozwoju regionu).• Instytucje otoczenia biznesu: Poziom współpracy firm z instytucjami wspierania biznesu jest oceniany jako bardzoniski.W ostatnich trzech latach mniej ni 20% badanych podmiotów utrzymywało jakiekolwiekkontakty z instytucjami wsparcia. Wskanik ten był nieco wyszy jedynie dla firmz aglomeracji łódzkiej i wyniósł nieco ponad 30% firm.Zblione opinie uzyskano we wczeniejszych badaniach (realizowanych w 2003 r.), zktórych wynikało, e zaledwie 10% firm korzysta z oferty regionalnych instytucji i organizacjiadministrujcych i wdraajcych rónorodne programy adresowane do podmiotówgospodarczych. Jest to odsetek niszy ni w innych województwach. Podstawoweprzyczyny takiego stanu rzeczy, to m.in.: brak wiedzy o instytucjach i ich ofercie(tak jest w przypadku 41% firm), niezadowalajce warunki oferowanych usług (8% respondentów)i brak dostosowania usług do potrzeb firm Bardzo niska równie jest ocena działa instytucji wsparcia - cztery firmy na pistwierdziły brak satysfakcji z dotychczasowych kontaktów. Najwyszy odsetek firmniezadowolonych zlokalizowany jest w aglomeracji łódzkiej. Podstawowe przyczynytakiego niezadowolenia, to: brak informacji o funkcjonowaniu/ofercie tego typu instytucjiw regionie oraz za mała ich liczba/brak.Najbardziej niezadowolone s firmy o wysokiej aktywnoci innowacyjnej, które krytycznieoceniaj ofert innowacyjn regionu, podkrelajc zwłaszcza brak pomocy ze strony szerokorozumianej administracji regionu oraz słabo instytucji wspierania biznesu.Due firmy, w zasadzie nie korzystaj z usług instytucji wspierania biznesu, za ich ocenaadministracji (wojewódzkiej i lokalnej) jest raczej neutralna. Jednoczenie, w niewielkim zakresie,współpracuj one z regionalnymi MSP w zakresie innowacji. Równoczenie deklaruj15


ch rozwoju takiej współpracy i postuluj potrzeb wsparcia tego typu inicjatyw ze stronyregionu. Wprawdzie mona odnotowa przypadki powstawania w regionie firm typu spin-off(brane: ceramiczna, materiałów budowlanych), lecz najczciej maj one charakter przedsiwziniezalenych i niewspieranych przez firmy macierzyste.Jednym z istotnych czynników kształtujcych poziom atrakcyjnoci rodowiska lokalnego jestinnowacyjne zarzdzanie regionem. Badania przeprowadzone w ramach RSI LORIS wskazuj,e pomimo pozytywnych zmian, nadal dominuje pasywna postawa władz lokalnych wewprowadzaniu innowacji w zakresie nowych form zarzdzania w urzdach. Otwarto nainnowacje ma cigle charakter deklaratywny i nie przekształca si w aktywne działania.Wród mocnych i słabych stron administracji publicznej, wyrónionych wg kryteriów innowacyjnegozarzdzania regionem, mona wymieni:Mocne strony:• Stałe podnoszenie poziomu usług wiadczonych na rzecz społecznoci lokalnej i inwestorów.• Wykorzystywanie TIT w procesach decyzyjnych.• Poprawa jakoci obsługi ludnoci i przedsibiorców oraz sprawnoci funkcjonowaniasektora uytecznoci publicznej.• Skłonno do wdraania w urzdach, w krótkiej i długiej perspektywie, rozpowszechnionychinnowacji (technologii informatycznych i zadaniowych form budetowania).• Wewntrzna restrukturyzacja urzdów, poprawa ich sprawnoci funkcjonowania.Słabe strony:• Pasywna postawa władz lokalnych we wprowadzaniu innowacyjnych form zarzdzania wurzdach (otwarto na innowacje ma charakter deklaratywny i nie przekształca si w aktywnedziałania).• Niska aktywno działa wspierajcych rozwój lokalny.• Niedostateczne wsparcie dla sektora MSP (marginalne traktowanie współpracy z przedsibiorcami).• Słabe przełoenie innowacji wprowadzanych wewntrz urzdu na innowacyjne zarzdzanierozwojem lokalnym.• Bariery psychologiczne wewntrz urzdów, blokujce podejmowanie nowych inicjatyw.• Niech jednostek samorzdu terytorialnego do poddania si zewntrznym systemomoceny i kontroli.• Niedostateczna współpraca midzy samorzdem terytorialnym i samorzdem gospodarczym.• Niekonsekwentna realizacja zamierze i przedsiwzi innowacyjnych; ródłem problemóww tym zakresie s:niewłaciwy przepływ informacji w obrbie administracji publicznej,brak koordynacji działa w skali lokalnej i regionalnej,niestabilno ródeł finansowania projektów,niecigło procesów władczych i decyzyjnych.M4$%. ..Porównanie struktury gospodarczej województwa ze struktur gospodarcz kraju pozwalastwierdzi, e w województwie łódzkim wyszy udział, ni przecitnie w kraju, maj nastpujcedziały i sekcje gospodarki: rolnictwo; zaopatrzenie w energi elektryczn, gaz i ciepłwod; handel i naprawy. Ponadto województwo łódzkie wyrónia si w wiadczeniu usług,głównie jednak nierynkowych, finansowanych z budetu pastwa (ochrona zdrowia i opieka16


socjalna, administracja i obrona narodowa, a take edukacja).W ramach przetwórstwa przemysłowego województwo łódzkie specjalizuje si w przemysłachtradycyjnych, zwłaszcza w przemyle lekkim. Poza przemysłem lekkim wysok pozycj zajmujw strukturze przemysłowej województwa równie: produkcja wyrobów z pozostałychsurowców niemetalicznych, produkcja wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych i produkcjaartykułów spoywczych.W pozostałych działach i grupach przemysłu województwo łódzkie:• umacnia pozycj w produkcji wyrobów z drewna i słomy, produkcji celulozowopapierniczej,produkcji maszyn i urzdze, pojazdów mechanicznych i pozostałychrodków transportu;• traci znaczenie w zakresie produkcji maszyn i aparatury elektrycznej; w zakresie działalnociwydawniczej i poligraficznej, produkcji aparatury radiowej i telewizyjnej, produkcjiinstrumentów medycznych i optycznych oraz mebli i pozostałych wyrobów.M3. ..Prognoza dotyczce zmian struktury przychodów ze sprzeday z działalnoci produkcyjnejwskazuje, e do 2007 r. w województwie łódzkim:• najwikszych przyrostów udziałów ze sprzeday mona oczekiwa w produkcji maszyni urzdze (wzrost z 4,8% w grudniu 2003 r. do 6,5% w grudniu 2007 r.); produkcjiwyrobów gumowych (wzrost z 6,9% do 9,2%); produkcji pojazdów mechanicznych(wzrost z 1,9% do 2,5%) i produkcji drewna (wzrost z 3,8% do 4,1%);• najwiksze spadki przychodów ze sprzeday mona oczekiwa w działalnoci wydawniczej(spadek z 2,8% w grudniu 2003 do 1,8% w grudniu 2007); produkcji metali(spadek z 0,9% do 0,5%); produkcji sprztu radiowego (spadek z 0,5% do 0,2%); produkcjiodziey (spadek z 9,4% do 6,6%); produkcji i wyprawianiu skór (spadek z 0,5%do 0,05%) i produkcji tkanin (spadek z 7,4% do 6,8%).W sektorze usług, prognozy wskazuj znacznie wiksz dynamik zmian w strukturze przychodów.Oczekuje si, e w okresie do grudnia 2007 nastpi prawie 19% wzrost udziałuusług w strukturze przychodów ze sprzeday wszystkich działów gospodarki województwa (z10,7% do 12,5%). Do usług o najwikszej dynamice wzrostu nalee bd: hotele i restauracje;obsługa nieruchomoci, wynajem, nauka, a take transport, gospodarka magazynowa iłczno.MK%* !;.%Biorc pod uwag dostpne dane statystyczne i przyjte metody badawcze mona stwierdzi,e województwo łódzkie specjalizuje si przede wszystkim w przemysłach tradycyjnych i wrolnictwie. Usługi maj nadal niski, cho szybko rosncy udział w regionalnym PKB (główniew takich obszarach, jak: hotele i restauracje, obsługa nieruchomoci, nauka, transport, gospodarkamagazynowa i łczno). Cho zmiany struktury działalnoci przetwórczej trudnojednoznacznie oceni z punktu widzenia kształtowania si nowoczesnej struktury wytwarzania,to wiadcz one o braku – jak do tej pory – wyranej alternatywy dla dominujcego wregionie przemysłu lekkiego.Z bada nad kierunkami zmian struktury gospodarczej województwa łódzkiego wynika, ekonieczny jest dynamiczny rozwój usług opartych na wiedzy oraz przemysłów wysokich tech-17


nologii. Jednak ich realny wpływ na zmian struktury gospodarczej województwa bdzie odczuwalnydopiero w dłuszej perspektywie (nie wczeniej ni w latach 2015 – 2020, najprawdopodobniejjednak po 2020 r.). Zwłaszcza, e do tej pory województwo nie wyrónia si podtym wzgldem, zajmujc – w porównaniu z innymi polskimi regionami – pozycj midzy przecitna poniej przecitnej.W ramach usług opartych na wiedzy bd si rozwija zwłaszcza: telefoniczna obsługa klientów(krajowych i zagranicznych), obsługa informatyczna, itp. Nastpi to jednak najprawdopodobniejdopiero w latach 2010−2015. Podobne przewidywania odnosz si do rozwoju usługzwizanych z kształceniem menederów i komercjalizacj technologii. Inaczej jest w przypadkubankowoci elektronicznej, która – zgodnie z ocen blisko 50% ekspertów – nigdy niestanie si domen województwa łódzkiego.Znacznie dłuszego czasu wymaga bdzie rozwój przemysłów wysokich technologii, reprezentowanychw badaniach przez przemysł farmaceutyczny i biotechnologie oraz przemysłelektromaszynowy w zakresie mikro- i nanotechnologii, inynierii eksploatacji powierzchnioraz nowoczesnych technik wytwarzania. Rozwój tych sektorów moe by zainicjowany wlatach 2010–2015, ale faktycznego rozkwitu moemy oczekiwa dopiero po 2015–2020 roku.Co wicej, zgodnie z opini od 10% do 25% ekspertów, województwo łódzkie nigdy nie staniesi regionem charakteryzujcym si wysokim poziomem rozwoju tych przemysłów.Podstawow barier rozwoju usług opartych na wiedzy i przemysłów wysokich technologiijest brak rodków na działalno B+R (tak opini wyraa od 40% ekspertów w przypadkubankowoci elektronicznej do 70–90% ekspertów w przypadku przemysłów wysokich technologii).Dotkliwy niedostatek rodków na działalno B+R znajduje swoje potwierdzenie takew wyej przedstawionych danych statystycznych.Drug barier, cho wskazywan zdecydowanie rzadziej, jest struktura wykwalifikowanychkadr, nie zawsze zgodna z potrzebami regionu.Przedmiotem analiz były take perspektywy rozwojowe przemysłów tradycyjnych zlokalizowanychw województwie łódzkim. Nale do nich nastpujce przemysły: tekstylny, meblowy,ceramiczny oraz przetwórstwa rolno-spoywczego. Testowane hipotezy dotyczyły:• w przypadku przemysłu tekstylnego − rozwinicia (na bazie regionalnego potencjałuB+R) produkcji „inteligentnych”, wielofunkcyjnych tekstyliów aktywnych, wykorzystujcychwłókniste układy automatycznej regulacji, zdolnych do monitorowania i zapobieganiazagroeniom zewntrznym oraz zapewniajcych komfort fizjologiczny dlauytkownika;• w przypadku przemysłu meblarskiego i ceramicznego – zdynamizowania procesówwykształcania si regionalnych klasterów w tych sektorach;• w przypadku przetwórstwa rolno-spoywczego − intensyfikacji wykorzystania zaawansowanychtechnologii w rolnictwie i przetwórstwie spoywczym, rozwoju produkcjiywnoci funkcjonalnej i optymalizacji produkcji dziki zmianom organizacji i szerokiemuwykorzystaniu technologii teleinformatycznych do planowania produkcji, zarzdzaniajakoci, marketingiem i logistyk.Z opinii ekspertów uczestniczcych w 2004 roku w badaniach w ramach programu foresight(wizja rozwoju województwa łódzkiego sporzdzona na podstawie opinii ekspertów), wynika,e najwikszy wpływ na wzrost poziomu konkurencyjnoci i innowacyjnoci województwabd miały: intensyfikacja wykorzystania zaawansowanych technologii w rolnictwie i przetwórstwiespoywczym oraz rozwój produkcji aktywnych tekstyliów. Przy czym, o ile w pierwszymprzypadku przewiduje si, e nastpi to w stosunkowo krótkiej perspektywie, to w przypadkutekstyliów aktywnych perspektywa ta obejmuje lata 2010-2015 i dalsze. Podstawowbarier opóniajc cały proces jest i bdzie niedostatek rodków na działalno B+R.Równie istotne znaczenie, z punktu widzenia wzrostu poziomu konkurencyjnoci i innowacyjnociregionu, bdzie miało szerokie wykorzystanie technologii teleinformatycznych do pla-18


nowania produkcji, zarzdzania jakoci, marketingiem i logistyk w przetwórstwie rolnospoywczym.Nastpi to jednak – zgodnie z oczekiwaniami ekspertów – dopiero w redniej idłuszej perspektywie. Barierami opóniajcymi ten proces bd zarówno niedostatek rodkówfinansowych, jak i brak akceptacji społecznej (podkrelany przez 25% ekspertów).Zdecydowanie niszy wpływ na wzrost poziomu innowacyjnoci regionu bdzie miało wykształceniesi klasterów przemysłów: meblarskiego i ceramicznego, cho niewtpliwie przyczynisi do umocnienia pozycji konkurencyjnej województwa. Eksperci przewiduj, e nastpito najpóniej do 2015 r.Przedmiotem ocen eksperckich w ramach programu foresight, były take nowe funkcje regionu.Eksperci oceniali moliwoci przekształcenia Łodzi i województwa łódzkiego w: centrummody i projektowania odziey; centrum wystawienniczo–targowo–konferencyjne; główne multimodalnecentrum logistyki i transportu oraz rozwój turystyki. Z ich opinii wynika jednak, erozwój tych funkcji bdzie wymaga czasu - najdłuszego dla rozwoju funkcji transportowologistycznychi wystawienniczo-targowo-konferencyjnych.MLE. C G -=%-Integracja z Uni Europejsk, i zwizana z ni realokacja zasobów - midzy i w ramach poszczególnychregionów - moe prowadzi do nierównomiernego rozkładu korzyci integracyjnych.W przypadku województwa łódzkiego integracja z Uni Europejsk moe pocign za sobubytek miejsc pracy w okresie pierwszych 10-15 lat członkostwa. Z prognoz rozkładu efektówwzrostu lub spadku popytu na produkcj poszczególnych gałzi zlokalizowanych w województwiełódzkim wynika, e ubytek miejsc pracy moe siga od 3% do 5%. Ubytek ten niepowinien jednak tworzy dodatkowej presji na regionalny rynek pracy, gdy szacuje si, ebdzie mu towarzyszy proces powstawania nowych miejsc pracy na zblionym poziomie (od4% do 5%).Maksymalizacja korzyci integracyjnych bdzie uzaleniona od umiejtnoci wykorzystaniaprzez województwo atutów decydujcych o jego konkurencyjnoci, takich jak:• korzystne połoenie w systemie globalnym (geograficzno-ekonomiczne, instytucjonalne,itp.);• wielostronnie rozwinity wzeł komunikacyjny, informatyczny, logistyczny;• społeczne warunki kreowania innowacji (podatno władzy i społeczestwa na innowacje;jako kapitału ludzkiego; koncentracja nauki i edukacji itd.);• sprawno funkcjonowania "miejsca" (standard infrastruktury, sprawno zarzdzania,przewidywalno postaw i decyzji, zaufanie itp.);• warunki umoliwiajce uzyskanie wysokiego standardu jakoci ycia i rodowiskaprzyrodniczego.Zakłada si, e do beneficjentów integracji bd naleały regiony o strukturach ekspansywnych,tworzcych szanse przyspieszonego rozwoju endogenicznego. Regiony o takich strukturachcharakteryzuj si:• wiksz (ni w innych regionach) rónorodnoci struktur gospodarczych, zwłaszczaprzemysłu i rolnictwa;• stosunkowo dobrze rozwinitym sektorem usług i dobrym stanem infrastruktury; istnieniemregionalnych i lokalnych rodowisk o duym potencjale przedsibiorczoci;19


• duym potencjałem intelektualnym i profesjonalnym, budujcym wysz ni przecitniezdolno do duej sprawnoci działania;• przyjaznym dla aktywnoci gospodarczej rodowiskiem.Cechy te charakteryzuj wewntrzny potencjał regionu i jego zdolno do dynamicznegorozwoju gospodarczego, umoliwiajc podnoszenie poziomu ycia ludnoci w tempie wyszymod redniej krajowej.20


' !.. !C21


2' !... *% 9.CZdiagnozowane w trakcie prac nad RSI LORIS, mocne i słabe strony województwa zestawionezostały w zamieszczonej niej tabeli. Stanowi one punkt wyjcia do przyszłej wizji rozwojuwojewództwa.Mocne i słabe strony województwa łódzkiego z perspektywy poziomu innowacyjnoci gospodarkiregionuMocne stronySłabe strony• Znaczny potencjał badawczy regionu stanowizasoby wykwalifikowanej kadry naukowej i badawczejw 25 uczelniach i 65 jednostkach naukowobadawczych regionu, dysponujcej wieloletnimdowiadczeniem i wiedz, w tym wwyniku rozwinitej współpracy naukowej z jednostkamiB+R krajowymi i zagranicznymi.• Bliskie połoenie i nawizana współpraca zorodkami naukowymi Warszawy daje moliwouzyskania „masy krytycznej”. Umoliwiato obu orodkom, w niektórych dziedzinach naukowych- dziki korzyciom łczenia wikszychzespołów badawczych i działa interdyscyplinarnych,uzyskiwa lepsze wyniki.• Duy orodek akademicki zlokalizowany naterenie województwa sprzyja dyfuzji informacjinaukowej i technicznej oraz podejmowaniu pracnaukowych i projektowych na rzecz praktykigospodarczej - przez studentów i pracownikównaukowych wyszych uczelni, poprzez wymiandowiadcze i praktyk studenckich .• Duy orodek akademicki z rozwinitymi kontaktamimidzynarodowymi sprzyja rozwojowibada naukowych i ich upowszechnianiu (seminaria,konferencje, wystawy itd.). Daje tomoliwoci wystpowania o rodki funduszy europejskich,skierowanych na wspieranie bada idziałalnoci naukowej w regionie.• Akcelerator Technologii i Centrum Innowacji,które powstały w ramach programu offsetowegoUniwersytetu Łódzkiego, dysponuj profesjonalnymzespołem realizujcym zadania wzakresie transferu i komercjalizacji technologii.• Centra Zawansowanych Technologii: Bio-TechMed, Pro Humano Tex oraz AgroTechpowinny stymulowa badania i konsolidowawspółprac naukowców i praktyków w wanychdziedzinach gospodarki regionu.Potencjał innowacyjny jednostek sfery B+R• Niski poziom uczestnictwa orodków B+R wprocesie tworzenia i dyfuzji innowacji do sektoraprzedsibiorstw.• Małe zainteresowanie firm współprac z regionalnymzapleczem B+R.• Niska ocena dokonana przez podmioty gospodarczewyników dotychczasowej współpracy zregionalnymi jednostkami B+R.• Emigracja absolwentów wyszych uczelni iwysoko wykwalifikowanych kadr do innych województw.• Przewaga zewntrznych, zagranicznych ródełinnowacji transferowanych do firm województwałódzkiego - przy niskiej skłonnoci dowspółpracy z regionalnymi orodkami naukowymii B+R.• Niedostateczna współpraca duych firm wzakresie transferu technologii i wiedzy do MSP.• Brak instytucji finansowania innowacji i nowychtechnologii typu venture capital.• Zbyt wysoki udział rodków przeznaczonych nabadania podstawowe kosztem bada stosowanychi prac wdroeniowych. Przyczynia si todo mniejszego, ni w innych regionach, zaangaowaniaorodków naukowych w prace bezporedniowykorzystywane przez gospodark.• Brak bazy danych i informacji o prowadzonychbadaniach w Polsce i w placówkach województwałódzkiego powoduje marnotrawstwo rodkówna badania powicone tej samej tematyce• Brak systemu promocji i zachty do zwikszenianakładów na B+R przez podmioty gospodarczeInnowacyjno firm i stopie zaspokojenie popytu na innowacje• Rosncy dostp do Internetu małych i rednichprzedsibiorstw (MSP).• Ograniczony dostp do Internetu przedsibiorstwzlokalizowanych na terenach wiejskich.22


• Znaczna liczba firm zaliczanych do sektorawysokiej technologii (zlokalizowanych jednakgłównie w aglomeracji łódzkiej i działajcych wrónych sferach produkcji i usług), które mogby ”liderami innowacyjnoci” w swoich segmentach(działach gospodarki).• MSP, działajce zwłaszcza w sektorze wysokichtechnologii, s wiadome koniecznocirozwijania współpracy z otoczeniem badawczo–rozwojowym (B+R).• MSP, działajce w sektorze wysokich technologii,maj zdolno do tworzenia i rozwoju zaawansowanychtechnicznie produktów lubtechnologii oraz adaptacji obcych rozwiza.• Platformy Technologiczne (budownictwo, tekstylia),koordynowane przez orodki naukowewojewództwa, stanowi pomost pomidzy nauka przemysłem, umoliwiajc transfer wiedzyze sfery B+R do MSP.• Due firmy, z terenu województwa, posiadajznaczne zasoby innowacyjne: patenty, certyfikaty,wyniki własnych bada (w tym realizowanepoza regionem).• Produkty lokalne przedsibiorstw innowacyjnych,posiadajce certyfikaty jakoci oraz medalei wyrónienia targów krajowych i zagranicznych..• Moliwoci współpracy firm, administracji, instytucjiwspierania biznesu i sfery B+R w ramachklasterów. Obecnie zidentyfikowa mona nastpujceklastry: przemysł ceramiczny(Opoczno), przemysł tekstylno-odzieowy(aglomeracja łódzka), przemysł meblarski (Radomsko),przemysł przetwórstwa spoywczego(Skierniewice,Łowicz), usługi gastronomiczne(Łód).• Umocnienie pozycji gospodarczej gmin o endogenicznympotencjale gospodarczym (poza rolnictwem),wpływajcym na zmian strukturygospodarczej, ukierunkowanej na podniesieniepoziomu innowacyjnoci.• Konsensus społeczny podmiotów sektora publicznegoi komercyjnego na rzecz poprawy innowacyjnocigospodarki regionalnej.• MSP, działajce w województwie w niewielkimstopniu współpracuj jednostkami sfery B+Rwojewództwa łódzkiego.• Niski potencjał badawczy sfery B+R w województwieoraz brak powszechnie dostpnej informacjio prowadzonych badaniach i odpowiedniejoferty• Brak trwałych kontaktów regionalnych instytucjiB+R ze sfer gospodarcz• MSP, w swoich strategiach dotyczcych sferyB+R, wykorzystuj znane rozwizania, nie podejmujcnowych prac badawczych.• Słaba pozycja gospodarcza województwa, leprzygotowana oferta regionalnej strefy B+R nieodpowiadajca kierunkom rozwoju gospodarkiregionu.• Niskie kompetencje kadrowe i moliwoci techniczneregionalnych instytucji B+R. Powodujeto, e due firmy zlokalizowane na terenie regionuw niewielkim zakresie współpracuj z regionalnymiinstytucjami B+R.• Due firmy zlokalizowane na terenie województwanie rozwijaj własnego potencjału badawczego,a ich samodzielna działalno innowacyjnadotyczy prawie wyłcznie rozwoju produktu,wzornictwa i drobnych usprawnie orazmodyfikacji pozyskanych technologii od swoichmacierzystych jednostek zlokalizowanych pozaregionem.• Powstajce w województwie firmy spin-off. tjfirmy wyodrbnione z firmy macierzystej, niemaj wsparcia w tych firmach i traktowane sprzez nie jako konkurencja.• Przewaga gałzi/bran o niskiej innowacyjnociw gospodarce województwa łódzkiego.• Niski udział podmiotów bdcych w fazie inwestycyjnejw zbiorze podmiotów wykorzystujcychnowoczesne techniki i technologie, ukierunkowanychinnowacyjnie.• Mała liczba podmiotów uznanych za rozwojowei innowacyjne.• Przewaga wród podmiotów gospodarczychuznanych za rozwojowe przedsibiorstw o niskimpoziomie innowacyjnoci.• Wikszo podmiotów gospodarczych o kapitalezagranicznym lub / i mieszanym naley dobran o niskim poziomie innowacyjnoci• Mała liczba duych przedsibiorstw bdcychródłem innowacji dla sektora MSP.• Niski udział nowych rodzajów działalnoci, wktórych wiedza i innowacje przesdzaj o konkurencyjnocigospodarki.• Innowacyjno gospodarki województwa łódzkiegojest ograniczona przez: moliwoci dostpudo kapitału, niski popyt w regionie, nieodpowiednistan infrastruktury gospodarczejoraz brak obecnych i potencjalnych partnerówfirm.Infrastruktura biznesu• Istnienie rodowiska opiniotwórczego, posiadajcegowiedz i dowiadczeniem w zakresiewspierania transferu technologii (systemy insty-• Due firmy zlokalizowane na terenie województwanie dostrzegaj wpływu administracji nastymulowanie procesów innowacyjnych. Uwa-23


tucjonalne, organizacja i funkcjonowanie parkównaukowo-technologicznych, promocj innowacyjnoci).• Silne tradycje kulturowe i produkcyjne zwizanez rónymi rodzajami działalnoci wytwórczej.• Liczna i wysoko wykwalifikowana siła robocza.• Rozwinity system specjalistycznego szkolnictwazawodowego, redniego i wyszego technicznegow takich dziedzinach jak przemysłwłókienniczy, rolno-spoywczy, obuwniczy,farmaceutyczny, ceramiczny, energetyczny,odzieowy, elektromaszynowy i inne.• Zwizki celowe midzy powiatami i gminamiukierunkowane na osiganie cile okrelonychcelów i realizacj zidentyfikowanych projektów(min. programy „Bzura” i „Pilica”).• Rozwój infrastruktury Miejskiej Sieci KomputerowejLODMAN, stanowicej fundament budowyregionalnej infostrady.Struktura gospodarczaaj one, e administracja nie odgrywa adnejroli w dziedzinie innowacji.• Oferta szkoleniowa instytucji wspierania biznesunie zaspakaja potrzeb przedsibiorstw.• Zbyt mała liczba instytucji oferujcych doradztwoi szkolenie oraz ich nierównomierne rozmieszczeniew województwie. Z małymi wyjtkami(np. Zelów, Poddbice) instytucje te ulokowanes w aglomeracji łódzkiej i - w mniejszymzakresie - w duych miastach województwa.• Peryferyjne obszary na terenie województwa, osłabym, niskowydajnym rolnictwie, nie uzyskujwsparcia w ich pozarolniczej działalnoci. Natych terenach nie ma instytucji promujcychprzedsibiorczo.• Niedostateczna informacja o oferowanychszkoleniach, doradztwie, konsultingu itd. i dostpudo niej zwłaszcza w terenach wiejskim iw małych miejscowociach. Nie uzupełniaj tegoinformacje adresowane do członków stowarzyszei organizacji samorzdu gospodarczegoz uwagi na słaby stopie zainteresowaniaprzedsiebiorców członkostwem w tych organizacjach.• Niedostateczna poda wolnych, uzbrojonychterenów w gminach dla potrzeb działalnoci inwestycyjneji brak preferencji dla firm w sektorachwysokich technologii.• Mała, nawet w porównaniu z innymi polskimiregionami, liczba organizacji poredniczcychw transferze innowacji, tj. parków technologicznych,przemysłowych, inkubatorów, orodkówtransferu technologii.• Niski stopie wykorzystania szkole oferowanychpodmiotom gospodarczym, zwizanych zdziałalnoci innowacyjn.• Niski poziom współpracy przedsibiorstw zregionu łódzkiego z instytucjami wsparciaprzedsibiorczoci i biznesu oraz stan członkostwaw organizacjach samorzdu gospodarczegoi stowarzyszeniach branowych.• Niezadowalajcy, w porównaniu z innymi regionami,potencjał innowacyjny województwałódzkiego w obszarze technologii telekomunikacyjnychi teleinformatycznych (konsekwencjmog by mniejsze szanse na uzyskanie przezwojewództwo funduszy UE na rozwój społeczestwainformacyjnego).• Rozwój nowej aktywnoci gospodarczej, jakjest funkcja magazynowo-logistyczna, dyskontujcejcentralne połoenie regionu.• Złamanie monopolu przemysłu lekkiego wstrukturze przemysłu regionu – dywersyfikacjastruktury gałziowo-branowej.• Zlokalizowanie w województwie w ostatnichlatach podmiotów gospodarczych o ugruntowanejinnowacyjnej pozycji w kraju i zagranic.• Wystpowanie, w zdecydowanej wikszocigmin województwa, duych powierzchniowowolnych terenów, które mog sta si przedmiotemoferty inwestycyjnej (po ich uzbrojeniu),zasobów naturalnych, majtku komunalnego• Niska dynamika rozwoju sektora MSP w gminachwiejskich i miejsko-wiejskich województwałódzkiego.• Mała liczba przedsibiorstw z udziałem kapitałuzagranicznego w stosunku do pozostałych regionówkraju.• Ograniczona skala procesów restrukturyzacji imodernizacji rolnictwa w gminach o wysokimudziale rolnictwa w strukturze gospodarczej.• Znaczny udział rolnictwa tradycyjnego w strukturzegospodarki rolnej województwa, wskazujcana utrwalanie starej, nieinnowacyjnej strukturygospodarczej w regionie łódzkim.24


Strategia transformacji województwa w region oparty na wiedzy koncentruje si na:• zwikszeniu nakładów na B+R;• zwikszeniu efektywnoci regionalnego potencjału B+R;• tworzeniu warunków sprzyjajcych rozwojowi przemysłów wysokich technologii;• zdecydowanemu podniesieniu poziomu naukochłonnoci tradycyjnych przemysłów irolnictwa;• rozbudowie usług społeczestwa informacyjnego i gospodarki opartej na wiedzy.Działaniom tym towarzyszy tworzenie i utrwalanie kultury innowacyjnej w regionie orazsprawne zarzdzanie jego innowacyjnym rozwojem./4H.& ..&H>% .Cel: Przekształcenie województwa łódzkiego w region oparty na wiedzy i w centruminnowacji.Priorytet I.Zwikszenie nakładów, zwłaszcza publicznych, na B+R.Poziom finansowania publicznego sfery B+R uwaa si za czynnik sprawczy,decydujcy w znacznym stopniu o poziomie finansowania tej sfery ze ródełniepublicznych. Próg finansowania budetowego B+R wynosi dla rónych krajów od0,4% do 0,6% PKB. Wzrost budetowego finansowania B+R powyej tego poziomupowoduje rednio trzy-, czterokrotnie szybszy wzrost finansowaniapozabudetowego, a wraz z tym wymierne skutki gospodarcze. Gdy poziomnakładów na B+R kształtuje si poniej tego progu, rodowisko naukowe przeznaczaprzyznane rodki finansowe przede wszystkim na potrzeby wewntrzne, niezbdnedo przetrwania jak np.: podtrzymanie bada podstawowych, bada własnych -znacznie mniejsz uwag przywizujc do efektów aplikacyjnych i korzycigospodarczych std płyncych (próg skutecznoci oddziaływania gospodarczego).Zwikszaniu nakładów na B+R w województwie Łódzkim bd słuy:Akcja 1.Akcja 2.Akcja 3.Wzrost umiejtnoci pozyskiwania krajowych i midzynarodowych rodkówpublicznych (rodki budetowe, fundusze strukturalne, programyramowe UE itd.) na finansowanie B+R (kształcenie administracji, pracownikówinstytucji wsparcia i placówek naukowo badawczych w przygotowywaniuwniosków na potrzeby B+R).Wspieranie prywatnych mechanizmów finansowania B+R.Lobbying na rzecz tworzenia systemu zacht finansowo-podatkowychna podejmowanie i prowadzenie prac badawczo- rozwojowych i komercjalizacjwyników.Priorytet II.Zwikszenie regionalnego potencjału B+R i efektywnoci działalnocijednostek naukowo- badawczych.27


Istnieje bezporednia zaleno midzy wiedz, produktywnoci i wzrostem gospodarczym.Podniesienie poziomu produktywnoci oraz tempa wzrostu gospodarczegotworz warunki sprzyjajce budowaniu i absorpcji wiedzy - dziki innowacjom i edukacji.Jednym z najwaniejszych ródeł innowacyjnoci jest działalno badawczorozwojowa.Skala i efekty tej działalnoci wpływaj na produktywno czynników wytwórczychi w duym stopniu decyduj o poziomie dobrobytu w poszczególnych regionachi krajach. Zwikszeniu potencjału i efektywnoci działania regionalnych instytucjisfery B+R w województwie Łódzkim słuy bd:Akcja 1.Akcja 2.Akcja 3.Akcja 4.Konsolidacja zasobów wokół regionalnych Centrów ZaawansowanychTechnologii i Centrów Doskonałoci.Włczenie zlokalizowanych na terenie województwa jednostek naukowo-badawczychw midzynarodowe sieci współpracy.Włczenie niepublicznych uczelni i innych organizacji w działalnoB+R.Wspomaganie przedsibiorstw w tworzeniu i rozbudowie własnegopotencjału B+R.Priorytet III.Tworzenie warunków sprzyjajcych rozwojowi przemysłów wysokichtechnologii.Gospodarka oparta na wiedzy cechuje si szybkim rozwojem dziedzin zwizanych zprzetwarzaniem informacji i rozwojem nauki, zwłaszcza przemysłów zaawansowanychtechnologicznie. Dlatego proponuje si:Akcja 1.Akcja 2.Akcja 3.Akcja 4.Akcja 5.Priorytet IV.Rozwój lokalnych i regionalnych parków naukowo-technologicznoprzemysłowych.Rozwój uczelnianych i pozauczelnianych preinkubatorów i inkubatorówprzedsibiorczoci oraz centrów transferu technologii.Promowanie powstawania nowych firm innowacyjnych.Promowanie powstawania i rozwoju klasterów firm innowacyjnych.Wzmocnienie infrastruktury (tworzenie kompleksowych usług zwizanychz transferem technologii i wdraaniem innowacji).Wzrost poziomu naukochłonnoci tradycyjnych przemysłów.W strukturze gospodarczej województwa dominuje przemysł, majcy ponad 80%udział w przychodach regionu. W jego ramach dominujc rol odgrywa przetwórstwoprzemysłowe, a szczególnie przemysły tradycyjne. Wikszo firm działajcychw obrbie tradycyjnych przemysłów to firmy małe, o słabej kondycji rynkowej i niskimpoziomie technologicznym. Ich podstawowym ródłem przewagi konkurencyjnej jestniszy koszt pracy. Naley oczekiwa, e wkrótce przewaga ta zostanie wyeliminowana,poniewa znaczco wzrastaj płace w tych przemysłach. Warunkiem dalszegorozwoju tych przemysłów jest zdecydowany wzrost udziału nowoczesnych technologiii kapitału ludzkiego oraz wzrost udziału wyrobów o wysokim stopniu przetworzenia iduej wartoci dodanej. Jest to istotny czynnik gwarantujcy bezpieczestwo lokalnegorynku pracy. Podniesieniu poziomu naukochłonnoci tradycyjnych przemysłówsłuy bd nastpujce akcje:Akcja 1.Akcja 2.Analiza i przygotowanie modelowych rozwiza komercjalizacji i absorpcjiwiedzy.Promowanie powstawania i rozwoju klasterów firm działajcych w prze-28


Drzewo celów RSI LORISCel główny.%.Cele szczegółoweI II IIIPrzekształcenie województwa wregion oparty na wiedzyi w centrum innowacjiPoprawa niematerialnego otoczeniasprzyjajcego innowacyjnoci(kultura, postawy,normy i wzory zachowa, kapitałludzki) oraz zwikszaniepodatnoci władz regionalnychi społeczestwa na innowacjeWzrost sprawnocii innowacyjnoci we wspieraniuprocesów rozwojowychPriorytetyI II III IV V VI VII VIII IX XZwikszenie nakładów, zwłaszcza publicznych, na B+RZwikszenie efektywnoci regionalnego potencjału B+RTworzenie warunków sprzyjajcych rozwojowi przemysłów wysokich technologiiWzrost poziomu naukochłonnoci tradycyjnych przemysłówRozbudowa usług społeczestwa informacyjnego i gospodarki opartej na wiedzyPromocja innowacji i przedsibiorczociEdukacja dla innowacjiTrwałe partnerstwoAntycypowanie przyszłociSprawne mechanizmy wdraania RSI LORISFILAR I – Gospodarka regionuoparta na wiedzyFILAR II – Kultura innowacyjnaFILAR III – Innowacyjne zarzdzanieregionem32


3' %Integraln czci wdraania RSI LORIS bdzie system monitoringu i ewaluacji.Zgodnie z zasadami przyjtymi w Zintegrowanym Programie Operacyjnym Rozwoju Regionalnego(ZPORR), RSI LORIS przewiduje monitoring rzeczowy i finansowy, rozumiany jakoproces systematycznego zbierania, raportowania i interpretowania danych opisujcych zakresrealizacji i efekty strategii.Monitoring rzeczowy dostarcza danych, bazuje na danych charakteryzujcych postp wewdraaniu programu oraz umoliwiajcych ocen jego wykonania w odniesieniu do celówustalonych w ZPORR i jego Uzupełnieniu. Wskaniki monitoringu rzeczowego dziel si nawskaniki:(i) produktu – rzeczowe efekty działalnoci liczone s w jednostkach materialnych, np. długonowo budowanych dróg; liczba budynków poddanych renowacji; ilo firm, które otrzymałypomoc, itp.;(ii) rezultatu – bezporednie i natychmiastowe efekty wynikajce z wdroenia projektu/programu,np. liczba raportów, liczba firm biorcych udział w inicjatywach innowacyjnychitd.;(iii) oddziaływania - konsekwencje danego projektu/programu wykraczajce poza natychmiastoweefekty dla bezporednich beneficjentów, np. liczba nowych produktów/procesów,liczba MSP, które nawizały współprac z instytucjami wspomagajcymi itd.Monitoring finansowy dotyczy finansowych aspektów realizacji projektu/programu i jestpodstaw do oceny sprawnoci wydatkowania przeznaczonych na niego rodków. Opiera sina sprawozdaniach okresowych, rocznych i kocowych, zawierajcych wydatki poniesione wokresie objtym sprawozdaniem na realizacje poszczególnych zada/projektów/programów.Na poziomie województwa monitoring bdzie realizowany przez:• Komitet monitorujcy kontrakt wojewódzki, powołany przez Wojewod Łódzkiego napodstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie Rozwoju, art. 45(Dz. U. Nr 116, poz. 1206).• Łódzki Urzd Wojewódzki, który jako instytucja poredniczca bdzie monitorowazakres realizacji strategii na podstawie ilociowych i jakociowych wskaników realizacjiprogramu, zdefiniowanych w ZPORR i jego Uzupełnieniu. Monitoring ten bdzierealizowany zarówno na poziomie RSI LORIS, jak i na poziomie poszczególnych priorytetówi akcji.• Urzd Marszałkowski w Łodzi (jego wyodrbniona komórka organizacyjna), który jakoinstytucja wdraajca działanie 2.6 ZPORR bdzie monitorowa wdraanie poszczególnychprojektów.• Beneficjenci kocowi (projektodawcy i wykonawcy poszczególnych projektów), którychzadaniem bdzie wykazanie zgodnoci załoonych, skwantyfikowanych wskanikówrealizacji celów projektów z celami ZPORR.Zadaniem ewaluacji bdzie okrelenie wartoci projektu/programu w odniesieniu dowczeniej zdefiniowanych kryteriów.W odniesieniu do projektów realizowanych w ramach działania 2.6, dla których umowy33


podpisane bd w okresie 2005 – 2006, RSI LORIS zakłada przeprowadzenie jednej ewaluacjiokresowej (planowanej na pierwsz połow 2007 r.) oraz jednej ewaluacji kocowej(planowanej na drug połow 2008 r.).Rodzaj ewaluacji (ewaluacja całociowa, tematyczna czy szczegółowa), jej zakres i szczegółowastruktura zada zostan okrelone przez Urzd Marszałkowski w Łodzi.Przedmiotem ewaluacji bdzie okrelenie:• Skutecznoci działa podejmowanych w ramach RSI LORIS (okrelenie, czy cele RSILORIS zostały osignite).• Efektywnoci RSI LORIS (porównanie finansowych, administracyjnych, ludzkich itp.zasobów zaangaowanych w realizacj strategii z rzeczywistymi osigniciami strategiina poziomie produktu, rezultatu i oddziaływania).• Istotnoci RSI LORIS (zweryfikowanie zgodnoci celów strategii z potrzebami i problemamiw zakresie innowacji wystpujcymi w województwie).• Uytecznoci RSI LORIS (konfrontacja z faktycznymi osigniciami strategii).• Trwałoci RSI LORIS (okrelenie, czy efekty strategii s trwale w perspektywie rednio-i długoterminowej; chodzi zwłaszcza o kontynuacj działa po zakoczeniu finansowaniaze rodków publicznych).W ewaluacji zostan wykorzystane standardowe instrumenty ewaluacyjne, a zwłaszcza:• na etapie podejmowania decyzji o rodzaju, zakresie i szczegółowych zadaniach ewaluacji:- metaplan (moderowane spotkanie z zaproszonymi gomi, którymi bd osobyzaangaowane w przygotowanie lub realizacje RSI LORIS, którego celem jest uzyskanieustrukturyzowane opinii na temat podstawowych problemów i efektów RSILORIS;- mapa oddziaływania (okrelenie oczekiwanych, długoterminowych efektów strategiioraz identyfikacja potencjalnych i faktycznych jej skutków);• na etapie ewaluacji:- analiza SWOT;- matryca logiczna (identyfikacja oczekiwanych efektów projektów/strategii na poziomieproduktu, rezultatu, oddziaływania szczegółowego oraz oddziaływaniaszerszego i przyporzdkowanie kademu z tych poziomów wskaników osigni,dokumentów weryfikujcych te wskaniki oraz załoe warunkujcych osignieciecelów);- wywiady i kwestionariusze oraz zogniskowane wywiady grupowe.Rodzaj i zadania ewaluacji mog take wymaga zastosowania dodatkowych instrumentów,zwłaszcza benchmarkingu i analizy kosztów i korzyci.W odniesieniu do projektów, dla których umowy podpisane bd w okresie 2007 –20013, zasady ewaluacji okrelone zostan w odrbnym dokumencie.34


Procedury monitoringu i ewaluacji powinny zapewni rozwój i zmiany w przebiegu wprowadzaniakolejnych projektów (akcji) innowacyjnych w regionie, ich okresow ewaluacj z punktuwidzenia prawnych, administracyjnych, społecznych i ekonomicznych konsekwencji orazzapewnienia ich trwałoci. Powinny one uruchomi regularny cykl reform wiodcych do przekształceniawojewództwa w region oparty na wiedzy.Cykl reform transformujcych województwo łódzkie w region oparty na wiedzy" ! %) *! ) ) + , %* - - %,/ % " + . ( ) RSI LORIS wymaga systematycznego rozwoju i modyfikacji w celu dostosowania do stalezmieniajcej si sytuacji społecznej i gospodarczej regionu.35

More magazines by this user
Similar magazines