Στο βιβλlo αυτό περιλαμβάνονται δύο - Όλα για τα κινέζικα!

kinezika.info
  • No tags were found...

Στο βιβλlo αυτό περιλαμβάνονται δύο - Όλα για τα κινέζικα!

ΕΙΣΑΓΩΓΗΤο να αποσύρεσαι αφήνοντας ίχνη, είναιεύκολο· το δύσκολο είναι να περπατάς χωρίςνα αγγίζεις το έδαφος. Όταν εργάζεσαι γιατους ανθρώπους, είναι εύκολο να κάνειςσυμβιβασμούς, όμως αυτό είναι δύσκολο ανεργάζεσαι για τον Ουρανό. ·Εχεις ακούσειγια πέταγμα με φτερά, αλλά δεν έχεις ακούσειγια πέταγμα δίχως φτερά. Έχεις ακούσειγια μάθηση μέσω γνώσης, αλλά δεν έχειςακούσει για μάθηση μέσω αγνωσίας.ΚομφούκιοςΣτο βιβλίο αυτό παρουσιάζουμε δυο έργα του Κομφούκιου,δηλαδή τη Διδασκαλία της Μέσης Οδού και τηΜεγάλη Μάθηση. Πρόκειται για δυο θεμελιώδεις διδασκαλίεςτου Κομφουκισμού και θα είμαστε ακριβέστεροιαν λέγαμε πως προήλθαν από τη Σχολή των πρώτωνΚομφουκιστών και όχι από τον ίδιο το Δάσκαλο. Πράγματιαν και στο μεγαλύτερο μέρος τους τα έργα αυτάπαρουσιάζουν τα λόγια του Κινέζου σοφού, εντούτοιςείναι γραμμένα από τους άμεσους μαθητές του. Τοπρώτο έργο συντάχθηκε από τον εγγονό του, Κονγκ-Τζικαι το δεύτερο από τον πιο προικισμένο μαθητή του, τονΝτζενγκ Σεν.Τα έργα αυτά είναι γραμμένα με έναν αφηρημένο καιλακωνικό τρόπο, γι' αυτό και κρίναμε απαραίτητο ναπαρουσιάσουμε μια εικόνα της Κίνας στα χρόνια τουΚομφούκιου, καθώς και μια σύντομη βιογραφία του. Έτσι7


Ένας γεννημένος δάσκαλοςΑυτή είναι η θρυλική παράδοση της γέννησης τουμεγάλου σοφού και, όπως αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης,είναι κυρίως συμβολική. Όσο για τη χρονολογία και τοντόπο, ο Κομφούκιος γεννήθηκε το 551 π.χ. στο κρατίδιοΛου, στην περιοχή του σημερινού Σαντόνγκ. Για ταπαιδικά χρόνια του Κομφούκιου δεν διαθέτουμε πολλέςπληροφορίες. ΤΟ μόνο που ξέρουμε είναι ότι στα παιχνίδιαμε τα άλλα παιδιά έδειχνε μια εξαιρετική προσήλωσηστις τελετουργίες και στα τυπικά. Στην ηλικία τωνδεκαεννιά χρόνων διορίστηκε στο δημόσιο σαν ελεγκτήςδημοσίων αποθηκών. Η ενάρετη συμπεριφορά του, οθαυμασμός του για τους αρχαίους σοφούς και η προσήλωσήτου στους ηθικούς κανόνες, τραβούσε τη γενικήπροσοχή, έτσι ώστε περιβαλλόταν πάντα από έναναριθμό θαυμαστών που τον έβλεπαν σαν δάσκαλό τους.Ήταν περίπου τριάντα χρόνων ο Κομφούκιος όταν οκυβερνήτης του κρατιδίου Ταν έκανε την εμφάνισή τουστην αυλή του Λου και ανέλυσε με θαυμαστό τρόπο - σεμια γιορτή που οργανώθηκε προς τιμήν του - ταονόματα που οι πιο αρχαίοι κυβερνήτες απέδιδαν στουςυπουργούς τους. Οι θυσίες στον αυτοκράτορα Σάο Χάο(2592-2513 π.χ.), διάδοχο του Κίτρινου Αυτοκράτορα,διατηρούνταν στο κρατίδιο Ταν και έτσι ο κυβερνήτηςαυτός πίστευε πως γνώριζε τα πάντα γύρω από τααφηρημένα θέματα που ανέλυε. Ο νεαρός Κομφούκιοςπερίμενε την κατάλληλη στιγμή και έπειτα τον πλησίασεκαι τον ρώτησε για να μάθει περισσότερα. Έτσι έμαθεαπ' αυτόν όλα όσα μπορούσε να του μεταδώσεΙ.Εκείνη την εποχή ο Κομφούκιος μελετούσε μουσική,κάτω από το διάσημο δάσκαλο Σιάνγκ. Στα τριάντα τουχρόνια, όπως λέει ο ίδιος, σταθεροποιήθηκε, δηλαδήστις πεποιθήσεις του γύρω από θέματα μάθησης, ταοποία μελετούσε για 15 συνεχή έτη.14Ουράνια Δυναατεία:Τάι ΧουάνγκΣι Ουέι Κ.λπ.Γήινη Δυναατεία:Σουέι ΡενΓιόνγκ Τσανγκ κ.λπ.Ανθρώπινη Δυναστεία:Φου Σι (2852-2738)ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝΚόκκινος Αυτοκράτορας (2738-2697) κ.λπ.Πέντε Μονάρχες:1. Κίτρινος Αυτοκράτορας (2697-2592)2. Σάο Χάο (2592-2513)3. Τζουάν Συ (2513-;)4. Γιάο (2357-2258)5. Σουν (2258-2206)Τρεις Βοσιλιάδες:Γυ (2205-2198). Ιδρυτής της δυναστείας των Σία (2198-1766)Τανγκ (1766-1754). Ιδρυτής της δυναστείας των Σανγκ (1766-1125)Γου Ουάνγκ (1134-1115). Ιδρυτής της δυναστείας των Τζόου (1125-256)ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Όλες οι χρονολογίες Του πίνακα είναι π.χ.15


Στα 518 π.χ. ένας από τους υπουργούς του Λου, οΜενγκ Σι, πέθανε. Πριν πολλά χρόνια είχε συνειδητοποιήσειτην αμάθειά του γύρω από τους τελετουργικούςκανόνες και ήθελε να εξοικειωθεί. Πρόσβλεπε όμως στογιο του. Στο κρεβάτι του θανάτου του παρακάλεσε τονπρωθυπουργό να στείλει το γιο του Χο-τζί να μελετήσειτην ορθή συμπεριφορά κάτω από τον Κομφούκιο. Έτσιαυτός ο ευγενής νέος, μαζί με τον αδελφό του Τζενγκσούέγιναν μαθητές του.Αργότερα ο Κομφούκιος εκμυστηρεύτηκε στονΤζενγκ-σού την επιθυμία του να επισκεφτεί την αυλή τουαυτοκράτορα για να μάθει μουσική και τελετουργικά απότο γέρο σοφό Λάο Τσε. Ο Τζενγκ-σού ανέφερε το θέμαστον κυβερνήτη του Λου, δούκα Τζάο, ο οποίος πρόθυμαδιέθεσε μια άμαξα με δυο άλογα για το σκοπό αυτό.Η πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας ήταν η πολιτείαΛογιάνγκ, στο κρατίδιο Τζόου, στην Κεντρική Κίνα.Φθάνοντας εκεί, ο Κομφούκιος επιδίωξε να συναντήσειτο Λάο Τσε. Φαίνεται πως τον συνάντησε αρκετές φορέςκαι μυήθηκε απ' αυτόν στον αρχαίο Ταοϊσμό του ΚίτρινουΑυτοκράτορα. Στο πέμπτο κεφάλαιο του βιβλίου ΛιΤζι (Αρχείο Τελετουργικών), ο Κομφούκιος αναφέρεταιτέσσερις φορές στις απόψεις του Λάο Τσε σε θέματατελετουργιών και στο βιβλίο Διηγήσεις της Σχολήςγράφει ό,ΤΙ άκουσε απ' αυτόν γύρω από τους αυτοκράτορεςτης Χρυσής Εποχής.Σε μια συνάντησή τους ο Κομφούκιος είπε στο ΛάοΤσε: «Συνέταξα τους έξι Κανόνες για την Ποίηση, τηνΙστορία, τα Τελετουργικά, τη Μουσική, τις Αλλαγές καιτην Άνοιξη και το Φθινόπωρο. Αφιέρωσα πολύ χρόνο σ'αυτά και γνωρίζω καλά το σκοπό τους. Τα χρησιμοποίησαγια να παροτρύνω εβδομήντα δύο κυβερνήτες, με ομιλίεςγια τη σοφία των αρχαίων κυβερνητών και μεπαραδείγματα από τη ζωή του δούκα των Τζόου και του16δούκα του Σάο. Όμως κανένας κυβερνήτης δεν εφάρμοσεκατά κανένα τρόπο τις υποδείξεις μου. Αλίμονο, είναιτόσο δύσκολο ο άνθρωπος να πεισθεί και η σοφία τόσοδύσκολο να βιωθεί».«Είναι καλό για σένα», αποκρίθηκε ο Λάο Τσε, «πουδεν συνάντησες κανέναν κυβερνήτηκατάλληλο να κυβερνήσειτη χώρα. Τα έξι έργα σου δεν είναι παράσβησμένα ίχνηαρχαίων σοφών. Και πώς άφησαν τέτοιαίχνη; Τα λόγια που εσύ λες τώρα είναι όπως τα ίχνη. Ταίχνη γίνονται από τα παπούτσια· δεν είναι τα ίδια ταπαπούτσια. Οι ψαραετοί κοιτάζονται μεταξύ τους μεακίνητα μάτια και τα μικρά τους γεννιώνται. Το αρσενικόκάποιου εντόμου πετάει προς τη διεύθυνση του ανέμου,ενώ το θηλυκό πετάει αντίθετα. Υπάρχει πάλι ένα ζώοπου, όντας ερμαφρόδιτο, παράγει μόνο τους απογόνουςτου. Η φύση δεν μπορεί να αλλάξει. Το πεπρωμένο δενμπορεί να αλλάξεΙ. Ο χρόνος δεν σταματάει. Το Τάο δενμπορεί να παρεμποδιστεί. Όταν φτάσεις στο Τάο, δενυπάρχει τίποτα που να μην μπορείς να εκπληρώσεις.Χωρίς αυτό, δεν υπάρχει τίποτα που να μπορείς ναεκπληρώσεις» .Για τρεις μήνες μετά απ' αυτό, ο Κομφούκιος δενβγήκε από το σπίτι του. Έπειτα επισκέφτηκε και πάλι τονΛάο Τσε και του είπε,«·Εχω φθάσει. Η κίσσα οφείλει νακλωσσήσει τα αυγά της· τα ψάρια γεννούν με γονιμοποίησηωαρίων· τα έντομα υφίστανται μεταμόρφωση καιτα θηλαστικά θηλάζουν τα μικρά τους.Μέχρι τώρα δενείχα ακολουθήσει τη διαδικασία της μεταμόρφωσης. Καιαυτός που δεν έχει μεταμορφωθεί, πώς μπορεί ναμεταμορφώσει τους άλλους;». Ο Λάο Τσε αποκρίθηκε,«Τσιού, πράγματι έχεις φθάσει».Η παραπάνω συνομιλία είναι καθαρώς μυστηριακή καιείναι ακατανόητη για τον αδαή. Στο τέλος ο Λάο Τσεχρησιμοποιεί το όνομα Τσιου για τον Κομφούκιο, επικυ-17


ρώνοντας έτσι τη σχέση του με το βουνό Τσιου στοοποίο τελετουργούσε η μητέρα του πριν τον γεννήσει.Όσο ήταν στην πρωτεύουσα Λογιάνγκ, ο Κομφούκιοςπεριδιάβαινε στους χώρους όπου ήταν οι βωμ


δή ΤΟ Νι, πιστεύεται πως προέρχεται και πάλι από τοβουνό Νι-Τσιου στο οποίο γεννήθηκε.Μια πολυτάραχη ΖωήΟ Κομφούκιος επέστρεψε στην πατρίδα του, στοκρατίδιο Λου και συνέχισε τη διδασκαλία του. Το επόμενοέτος εκδηλώθηκαν ταραχές. Υπήρχαν τρεις αρχοντικέςοικογένειες που συνδέονταν με το δουκικό Οίκο καιαπό τις οποίες εξαρτιόταν ο εκάστοτε κυβερνήτης. Το517 π.χ. ο δούκας Τζάο, που κυβερνούσε, ήρθε σεανοιχτή σύγκρουση μαζί τους και αναγκάστηκε τελικά ναδραπετεύσει στο γειτονικό ισχυρό κρατίδιο Τσι. Μαζί τουέφυγε και ο Κομφούκιος. Ο δούκας του κρατιδίου Τσιενθουσιάστηκε με τη γνωριμία του νεαρού φιλόσοφουκαι προθυμοποιήθηκε να του παραχωρήσει τα έσοδα τηςπόλης Λιν-σιού, αλλά ο Κομφούκιος αρνήθηκε την προσφορά.Η γνωριμία τους συνέχισε και πάλι ο δούκαςσκέφτηκε να του προσφέρει ένα μεγάλο φέουδο, αλλά οπρωθυπουργός τον απέτρεψε από μια τέτοιατην οποία θεωρούσε επικίνδυνη.ενέργεια,Ο Κομφούκιος επέστρεψε στο Λου, όπου και παρέμεινεγια δεκαπέντε χρόνια περίπου. Γύρω στα 500 π.Χ.ξέσπασε μια σύγκρουση ανάμεσα στους υπουργούς καιτους αρχηγούς των τριών αρχοντικών οικογενειών πουπροαναφέραμε, και κατέληξε σε νίκη των τελευταίων.Αυτό το χρόνο ο Κομφούκιος διορίστηκε δικαστής στηνπόλη Τζονγκ-τού. Φαίνεται πως οι δικαιοδοσίες ενόςδικαστή σε μια επαρχιακή πόλη ήταν πολύ μεγάλες τότε,γιατί ο Κομφούκιος κατάφερε όχι μόνο να σταματήσει τοέγκλημα και να αποκαταστήσει την τάξη, αλλά πέτυχεαρκετές μεταρρυθμίσεις υπέρ του λαού. Μέσα σε δώδεκαμήνες οι πρίγκιπες των άλλων κρατιδίων ήθελαν ναμιμηθούν τον τρόπο διοίκησής του.20Ο δούκας Ντινγκ, που ήταν τότε κυβερνήτης του Λου,έκπληκτος, ρώτησε τον Κομφούκιο αν οι κανόνες τουμπορούσαν να εφαρμοστούν σε όλο το κρατίδιο καιεκείνος του απάντησε ότι θα μπορούσαν να εφαρμοστούνακόμα και σε όλη την αυτοκρατορία. Τότε τονδιόρισε Επιθεωρητή Δημοσίων Έργων και αργότεραΥπουργό Δικαιοσύνης. Η επιτυχία του συνέχισε και οικάτοικοι ένιωθαν τέτοια ασφάλεια, ώστε άφηναν ανοιχτέςτις πόρτες των σπιτιών τους. Οτιδήποτε έχανεκάποιος, ήταν σίγουρο ότι θα βρισκόταν. Οι φυλακέςέκλεισαν και δεν υπήρχε ανάγκη για δίκες και γιαεπιβολή ποινών. Όμως αυτό ανησύχησε τα γειτονικάκρατίδια και ιδιαίτερα το δούκα του Τσι. Με τον Κομφούκιοτο κρατίδιο Λου θα γινόταν τόσο μεγάλο και υποδειγματικό,ώστε τα άλλα κρατίδια θα μειώνονταν μπροστάτου και θα έχαναν τη δύναμή τους. Έτσι ο δούκας τουΤσι, παρακινούμενος από τον πρωθυπουργό του, έστησεμια μηχανορραφία και διέβαλε το συ-νετό φιλόσοφο στοδούκα Ντινγκ.Ο Κομφούκιος αναγκάστηκε να παραιτηθεί και στησυνέχεια να εγκαταλείψει την πατρίδα του, Λου. Ήτανπενήντα έξι χρόνων και ένιωθε ήδη απογοήτευση καιμελαγχολία. Έφυγε με μερικούς μαθητές του και πήγεστο κρατίδιο Ουέι. Εκεί ο κυβερνήτης του Ουέι, δούκαςΛινγκ τον υποδέχτηκε θερμά και του πρόσφερε ένανμηνιαίο μισθό. Με έδρα το Ουέι, ο Κομφούκιος επισκέφτηκετα κρατίδια Τσάο και Τσεν προσπαθώντας ναεπηρεάσει τους κυβερνήτες τους για μια σωστή διακυβέρνηση.Το 490 π.χ. πήγε στο κρατίδιο Τσάι. Εκεί τον επισκέφτηκεο δούκας του Τσου, το οποίο ήταν τότε το πιοισχυρό κρατίδιο σε όλη την Κίνα. Ο δούκας πήρε το σοφόστην αυλή των Τσου και ο Κομφούκιος αναθάρρησε καιάρχισε να ελπίζει, αλλά την ίδια χρονιά ο δούκας αυτός21


πέθανε και ο Κομφούκιος γύρισε στην πατρίδα του, στοκρατίδιο Λου, όπου τώρα η κατάσταση ήταν πιο ευνοϊκήγι' αυτόν, αφού πολλοί μαθητές του ήταν αξιωματούχοικαι υπουργοί. Εκεί αφοσιώθηκε στους μαθητές του καιστη συγγραφή των έργων του.Την άνοιξη του 481 π.χ. ένας υπηρέτης του άρχονταΤζι Κανγκ έπιασε ένα παράξενο ζώο στο κυνήγι. Κανέναςδεν μπορούσε να πει τι ζώο ήταν και κλήθηκε οΚομφούκιος να το δει. Ο Δάσκαλος, που ήταν τώραεβδομήντα χρόνων, αναγνώρισε το μονόκερω που είχεδει κάποτε η μητέρα του και αμέσως κραύγασε: "Γιαποιον έχεις έρθει; Για ποιον έχεις έρθει;». Τα δάκρυάτου έτρεχαν και πρόσθεσε, "Η πορεία της διδασκαλίαςμου έχει τελειώσει». Μετά απ' αυτό το γεγονός έζησεακόμα δυο χρόνια, οπότε τελείωσε το έργο του ΧρονικάΆνοιξης και Φθινοπώροu.Καταδίκη και αποθέωσηΟ Κομφούκιος πέθανε με το παράπονο ότι από όλουςτους πρίγκιπες της αυτοκρατορίας δεν υπήρξε ούτεένας που να θέλει να υιοθετήσει τις αρχές του και ναακολουθήσει τα μαθήματά του. Παρά τους αγώνες και τιςπροσπάθειές του, οι αρχές του για τη διακυβέρνηση δενεφαρμόστηκαν από κανέναν. Αν και πολλοί μαθητές καιφίλοι του ήταν υπουργοί σε διάφορα κρατίδια και πολλοίδούκες τον τίμησαν, εντούτοις απέφευγαν από αδυναμίαή ζηλοτυπία να βάλουν σε πράξη τις ιδέες του σοφού.Αλλά αμέσως μετά το θάνατό του άρχισε να αναγνωρίζεταιη αξία του. Όταν ο δούκας Άι, που ήταν τότεκυβερνήτης του Λου, άκουσε για το θάνατό του ανέκραξε,"ο Ουρανός μου πήρε το γέροντα. Δεν υπάρχει τώρακανένας να με βοηθήσει στο θρόνο. Αλίμονο. Ω σεβάσμιεΝι!». Έπειτα διέταξε να χτιστεί ένας ναός, όπου θα22προσφέρονταν θυσίες στο σοφό τέσσερις φορές τοχρόνο, στις τέσσερις εποχές του έτους.Οι κυβερνήτες της δυναστείας των Τζόου,δεν είχαναρκετή ευφυΊα, ή δεν ήταν σε θέση να τιμήσουν το σοφό.Μετά απ' αυτούς ο αυτοκράτορας Τσιν (221-206 π.χ.) πουένωσε για πρώτη φορά την αυτοκρατορία και ενίσχυσετην κεντρική εξουσία, τάχθηκε εναντίον του Κομφουκισμούκαι διέταξε να καούν τα κείμενά του μαζί με όλα ταάλλα φιλολογικά μνημεία της αρχαιότητας. Παρ' όλααυτά η αυθεντία του Κομφούκιου επικράτησε σε όλη τηχώρα. Στα 195 π.χ. ο ιδρυτής της δυναστείας των Χαν,περνώντας από το Λου επισκέφτηκε τον τάφο του σοφούκαι πρόσφερε θυσίες στο βωμό του.Αρχικά η λατρεία του Κομφούκιου περιοριζόταν στηνπατρίδα του, στο κρατίδιο Λου, αλλά το 57 μ.Χ. γενικεύτηκεσε όλη την αυτοκρατορία. Από το 609 μ.Χ. άρχισαννα κτίζονται ναοί προς τιμήν του σε όλη τη χώρα, πουήταν ταυτόχρονα κέντρα μάθησης. Στους ναούς αυτούςο Κομφούκιος δεν ήταν μόνος. Δίπλα στην εικόνα τουυπήρχαν οι εικόνες των 77 μαθητών του και όλων τωνμεγάλων δασκάλων του Κομφουκισμού. Δυο φορές τοχρόνο η λατρεία του Κομφούκιου εκτελείτο με ιδιαίτερηεπισημότητα και σ' αυτήν έπαιρνε μέρος και ο ίδιος οαυτοκράτορας.Ο Κομφουκισμός μετά τον ΚομφούκιοΟ Κομφουκισμός είναι μια φιλοσοφία που δίνει μεγάληέμφαση στη θέση του ανθρώπου στην κοινωνία καιελάχιστα ενδιαφέρεται για τα μεταφυσικά θέματα. Οίδιος ο Κομφούκιος ενδιαφέρθηκε να αναμορφώσει τηνκοινωνική ζωή, να ξεπεράσει τις καταπιεστικές τάσειςτης κοινωνίας. Οι μεταγενέστεροι δάσκαλοι των Κομφουκιστώνπροσπάθησαν να διευρύνουν κάπως τον23


ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΔΑΣΚΑΛΟΙ ΤΟΥ ΚΟΜΦΟΥΚΙΣΜΟΥΌνομα Βιβλίο Βασική ιδέαΚομφούκιος Ι Τζινγκ Ανθρωπιά, ύψιστη των αρετών.(551-478)Ντζενγκ Σεν Μεγάλη Μάθηση Υική Ευσέβεια.(505-;)ΚονγκΤζι Διδασκαλία της Μέσης Ο άνθρωπος είναι μικρόκοσμος(488-375) Οδού του σύμπαντος.Μένκιος Μενγκ-Τσε Έμφυτη αγαθότητα.(372-289)Συν Τσε Αυτο-Καλλιέργεια Ορθολογισμός και(335-238) αυτοπειθαρχία.Ντονγκ Τζονγκ-σου Πετράδια ,,'Ανοιξης και Γιν-γιανγκ, πέντε στοιχεία και(177-104) Φθινοπώρου» τρία πρότυπα.ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Όλες οι χρονολογίες του πίνακα είναι πΧ24ορίζοντα αυτού του φιλοσοφικού συστήματος, αλλά τοκύριο ενδιαφέρον ήταν πάντα πολιτικό και κοινωνικό, Ηκακή πολιτική διακυβέρνηση διέφθειρε το ανθρώπινογένος και γι' αυτό - όπως υποστήριζαν - η σωτηρίαβρισκόταν στην αποκατάσταση μιας υγιούς διακυβέρνησης,Ο Κομφούκιος, ακολουθώντας τηΜέση Οδό ανάμεσαστις δοξασίες του Ταο'ίσμού και στο φιλοσοφικό σύστηματου ειρηνιστή και ανθρωπιστή Μι-τσέ ο οποίος κήρυττετην πανανθρώπινη αγάπη,δίδαξε τη σπουδαιότητα τηςηθικής τελείωσης για το άτομο και την αναγκαιότητα τηςκοινωνικής τάξης για το κοινωνικό σύνολο, Ο τρόπος γιατην επίτευξη αυτών των αρετών δεν είναι μέσω κάποιαςθαυμαστής δύναμης από τον Ουρανό ή από τα πνεύματα,αλλά με εντελώς φυσικά μέσα,Με λίγα λόγια ο άνθρωποςοφείλει να είναι ειλικρινής και σύμφωνος με τη φύσητου και να εφαρμόζει αυτή τη στάση στις σχέσεις του μετουςάλλους,Οι δυο αυτές αρχές αποτελούν το συνεχές νήμα σεόλη την κομφουκιστική διδασκαλία, Ο αντικειμενικόςσκοπός είναι η Αρμονία ή Χρυσό Μέσο, η κεντρική βάσητης ηθικής ύπαρξης, η αρμονία με το σύμπαν, Πώς όμωςθα πετύχαινε ο άνθρωπος την ηθική τελείωση; Σύμφωναμε το Μένκιο (372-289 πΧ) η ανθρώπινη φύση είναιαρχικά αγαθή.Έτσι αυτό που έχουμε να κάνουμε, είναινα αναπτύξουμε την αγαθή φύση μας, ασκώντας το νουμας, Ένας άλλος, επίσης Κομφουκιστής φιλόσοφος, οΣυν Τσε (335-238 πΧ) θεωρούσε, αντίθετα, την ανθρώπινηφύση ως έμφυτα κακή, οπότε οι άνθρωποι όφειλαν ναελέγχουν τις τάσεις τους προς το κακό με ηθικήαυτοπειθαρχία, εκπαίδευση και με τήρηση των κανόνωνηθικήςσυμπεριφοράς.Ο Τζου Σι (1130-1200 μ.Χ.), ο μεγαλύτερος δάσκαλοςτου Νεοκομφουκισμού, επέμενε στην αδιάρρηκτη σχέση25


ανάμεσα στην ανθρωπιά και στη συμπαντική συνείδηση,λέγοντας, «Η Έσχατη Θεότητα είναι απλώς ο Λόγος τηςύψιστης αγαθότητας». Αν προσπαθήσουμε να κατανοήσουμετον εαυτό μας, θα αντιληφθούμε τη φύση μας καιθα εκπληρώσουμε το πεπρωμένο μας. Τότε θα μάθουμεπως «όλοι οι άνθρωποι είναι αδελφοί και αδελφές μας καιόλα τα πλάσματα είναι σύντροφοί μας».Τέλος ο μεγαλύτερος Νεοκομφουκιστής Ουάνγκ Τζιρ(1619-1693 μ.Χ.) πίστευε πως η επιθυμία είναι εμπόδιογια το νου. Μόνο αυτός που διαθέτει θεία αδιαφορίαμπορεί να κατανοήσει το καθετί. Μόνο ο ατάραχος καιαποσπασμένος μπορεί να αντιληφθεί την αλήθεια. Απ'αυτές και άλλες διακηρύξεις μπορεί κανείς να αντιληφθείόχι μόνο τις ταοϊστικές επιρροές στον Κομφουκισμό,αλλά και τις μεταγενέστερες βουδιστικές επιδράσειςκαι ιδιαίτερα της σχολής Ζεν. Είναι γεγονός ότι απότην αρχή σχεδόν μπορούμε να διακρίνουμε δύο ρεύματαστον Κομφουκισμό, τα οποία και εξέφραζε εξίσου ο ίδιοςο ιδρυτής του. Το ένα είναι αυτό που θα μπορούσαμε νααποκαλέσουμε Εσωτερικό Κομφουκισμό (με πολλά στοιχείαΤαο·ίσμού). Ξεκινάει από τον εγγονό του Κομφούκιουκαι βρίσκει ικανούς εκπροσώπους στο Νεοκομφουκισμό.Το άλλο είναι εκείνο που δίνει υπερβολική έμφασηστην εξωτερική δράση και επηρεασμό των πολιτικώνκυβερνητών, με κύριους εκφραστές τον Μένκιο, τονΣυν-τσεκ.τ.λ.Για να καταστήσουμε πιο κατανοητά τα κείμενα πουπαρουσιάζουμε εδώ, εκτός της παρούσας εισαγωγήςπροσθέσαμε και αρκετές υποσημειώσεις, καθώς και έναγλωσσάριο όρων και ονομάτων στο τέλος του βιβλίου.Για την καλύτερη μετάφραση χρησιμοποιήσαμε, εκτόςτων βασικών κειμένων που βρίσκονται στο βιβλίο Confu­CiUS του Τζέημς Λέγκε, και την αγγλική απόδοση τηςΔιδασκαλίας της Μέσης Οδού που βρίσκει κανείς στο26βιβλίο C/assics in Chinese Phi/osophy, καθώς και τα βιβλία:The /mportance of Lίving του Λιν Γιουντάνγκ, ChineseAstr%gy του Πωλ Κάρους, The Walled Kingdom τουΒίτολντ Ροτζίνσκι και Α Dictionary of Chinese Symbo/s, τουΒόλφραμΈμπερχαρντ.27


ΗΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΟΔΟΥΠΡΟΛΟΓΟΣΚομφούκιοςΗ Διδασκαλία της Μέσης Οδού, που αποτελεί τονκεντρικό πυρήνα της φιλοσοφίας του Κομφουκισμού,αποτελεί τμήμα του Αρχείου Τελετουργικών (Λι Τζι), τοοποίο πιστεύεται πως έγραψε ο Κομφούκιος. Όμωςσήμερα υποστηρίζεται ότι μερικά μέρη του ΑρχείουΤελετουργικών γράφηκαν από άμεσους μαθητές του.Η σύνταξη της Διδασκαλίας της Μέσης Οδού αποδίδεταιστον Κονγκ Τζι, εγγονό του Κομφούκιου. Οι Κινέζοιερευνητές και σχολιαστές συμφωνούν στο θέμα αυτό καιμε βάσιμες ενδείξεις. Επειδή ο Κονγκ Τζι κατέχει μιασπουδαία θέση στη φιλοσοφία της Κίνας και ιδιαίτεραστη διαμόρφωση της διδασκαλίας εκείνης που μπορούμενα αποκαλέσουμε Εσωτερικό Κομφουκισμό, είναι σκόπιμονα πούμε λίγα λόγια για τη ζωή του.Κατά την παιδική του ηλικία, ο Κονγκ Τζι πρέπει ναέζησε με τον παππού του και να έλαβε τις οδηγίες του.Λέγεται ότι μια μέρα, όταν ήταν μόνος με το γέρο σοφόκαι τον άκουσε να αναστενάζει, τον πλησίασε και υποκλινόμενοςδύο φορές, ρώτησε το λόγο για τη θλίψη του.«Είναι», είπε, «επειδή νομίζεις ότι οι απόγονοί σου δενθα καλλιεργήσουν τον εαυτό τους και θα είναι ανάξιοίσου; Ή ότι, θαυμάζοντας το Τάο του Γιάο και του Σουν,στενοχωριέσαι μήπως δεν τους φτάσεις;». «Παιδί μου»,αποκρίθηκε ο Κομφούκιος, «πώς κατάλαβες τις σκέψειςμου;». «Επανειλημμένα», είπε ο Κονγκ Τζι, «άκουσα από2829


σένα το μάθημα, πως όταν ο πατέρας έχει καθαρίσει καιπροετοιμάσει το τζάκι, αν ο γιος δεν μπορεί να φέρει έναδεμάτι ξύλα, θεωρείται εκφυλισμένος και ανάξιος. Ταλόγια αυτά έρχονται συχνά στις σκέψεις μου και μεγεμίζουν ανησυχίες». Ο σοφός χάρηκε. Χαμογέλασε καιείπε, «Τώρα, πράγματι θα είμαι χωρίς άγχος! Τα εγχειρήματάμου δεν θα εκμηδενιστούν. Θα συνεχίσουν και θαακμάσουν».Μετά το θάνατο του Κομφούκιου, ο Κονγκ Τζι έγινεμαθητής, όπως λέγεται, του φιλόσοφου Ντζενγκ, οοποίος ήταν διάδοχος του σοφού στη Σχολή των Κομφουκιστών.Αλλά δεχόταν τις οδηγίες του με διάκρισηκαι σε μια περίπτωση που καταγράφεται στο ΑρχείοΤελετουργικών, ο μαθητής ξαφνικά πήρε τη θέση τουδασκάλου. Εκεί διαβάζουμε: Ο Ντζενγκ είπε στον ΚονγκΤζι, «Τζι, όταν θρηνούσα τους γονείς μου, για εφτά μέρεςδεν ήπια ούτε ρυζόνερο, ούτε νερό». Ο Κονγκ Τζιαπάντησε, «Διακηρύσσοντας τους κανόνες της ορθότητας,οι αρχαίοι βασιλιάδες έλεγαν πως εκείνοι που ήτανανίκανοι να τους φθάσουν, θα έβαζαν τα δυνατά τους γιανα το καταφέρουν. Να γιατί ο ανώτερος άνθρωπος,θρηνώντας τους γονείς του, όταν περάσει τρεις μέρεςα~άντηση, :


1γραψε και την παρέδωσε στον Μένκιο 4 . Το ΒιΒλίο μιλάειπρώτα για τη μια αρχή. Έπειτα τη διευρύνει, ώσπου νααγκαλιάσει τα πάντα. Τελικά επιστρέφει και τη συνθέτειΤΖΟΝΓΚ ΓιΟΝΓΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΟΔΟΥΟ Δάσκαλός μου, φιλόσοφος Τσένγκ 1 , είπε, «Το να μηνπαρεκκλίνεις προς τη μία ή την άλλη μεριά, ονομάζεταιΤζονγκ' το να μην επιδέχεσαι καμιά αλλαγή, ονομάζεταιΓιονγκ. Το Τζονγκ δείχνει το Τάο που πρέπει να επιζητείταιαπό όλα τα όντα που ζουν κάτω από τον Ουρανό· τοΓιονγκ δείχνει τη σταθερή αρχή που διέπει όλα τα όνταπου ζουν στον κόσμο. Αυτό το έργο περιέχει τη Διδασκαλίατης Καρδιάς2 που μεταΒιΒάστηκε από δάσκαλο σεμαθητή στην κομφουκιστική Σχολή, μέχρις ότου ο ΚονγκΤζf3, για να αποφύγει τυχόν διαστρεΒλώσεις, την κατέ-1. Το μικρό αυτό προοίμιο γράφει ο μεγάλος σχολιαστής Τζου Σι(1130-1200 μ.Χ.). Από σεβασμό αποδίδει τον τίτλο του δασκάλου στονΤσενγκ 1(1033-1107 μΧ). Ο Τσενγκ Ι και ο αδελφός του ήταν στην εποχήτους οι μεγάλοι ιδρυτές του Νεοκομφουκισμού. Όμως, όπως φαίνεται καιαπό τις χρονολογίες, ο Τζου Σι δεν υπήρξε ποτέ άμεσος μαθητής τουΤσενγκ Ι, αλλά του μαθητή αυτού του τελευταίου, δηλαδή του Λι Τονγκ.ξανά κάτω από τη μια αρχή. Ξετυλίγεται και γεμίζει τοσύμπαν· μαζεύεται και αποσύρεται για να κρυφτεί στομυστηριώδες. Το Βαθύ νόημά της είναι ανεξάντλητο.σύνολό της είναι σταθερή μάθηση.ΤοΌταν ο στοχαστικόςαναγνώστης τη διερευνήσει με επιμονή, μέχρις ότου τηναντιληφθεί,θα μπορέσει να την εφαρμόσει στη ζωή τουκαι θα ανακαλύψει ότι είναι ανεξάντλητη».ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Αυτό που ο Ουρανός παρέχει ονομάζεται εσωτερικήφύ ση 5.Η εναρμόνιση μ' αυτή τη φύση ονομάζεται Τάο. Ηκαλλιέργεια αυτού του Τάο ονομάζεται διδασκαλία 6 .Το Τάο δεν πρέπει να εγκαταλείπεται ούτε στιγμή. Ανπρόκειται για κάτι που μπορεί να εγκαταλειφθεί, τότεσίγουρα δεν είναι το Τάο. Γι' αυτό ο ανώτερος άνθρωποςδεν περιμένει να δει τα πράγματα, για να λάβει μέτρα·ούτε να τα ακούσει, για να καταλάβει.Δεν υπάρχει τίποτα πιο φανερό, απ' αυτό που είναιμυστικό· και τίποτα πιο έκδηλο, από εκείνο που είναι2. Για τους Κινέζους σοφούς όλων των σχολών η καρδιά έχει και τονόημα του νου, με την έννοια του ανωτέρου νου. απαλλαγμένο υ από τονεγωκεντρισμό και την προσκόλληση στα πράγματα. Το να σκέφτεται στηνκαρδιά, δηλαδή στην ψυχή, είναι μια ικανότητα του ανωτέρου ανθρώπου,όπως τον θεωρεί ο Κομφούκιος. Αυτή η Διδασκαλία της Καρδιάς δίνεταιαπό νου σε νου (ή από καρδιά σε καρδιά), χωρίς τη χρησιμοποίησηπροφορικού ή γραπτού λόγου, ή οποιονδήποτε άλλων εξωτερικώνμέσων. Αυτό τον όρο χρησιμοποίησαν και οι δάσκαλοι του ΒουδισμούΤσαν (ή Ζεν) για να χαρακτηρίσουν τη «σιωπηλή» μετάδοση της φώτισηςαπό το Βούδα.3. Ο Κονγκ Τζι (488-375 πΧ περίπου) είναι ο εγγονός του Κομφούκιου,άξιος διάδοχος, βαθύς στοχαστής και ερμηνευτής της σοφίας του32μεγάλου Δασκάλου. Φαίνεται ότι κατείχε το μυστικό της μακροζωίας,αφού έζησε πάνω από εκατό χρόνια.4. Ο πρώτος από τους μεγάλους σοφούς του Κομφουκισμού, μετά τονΚομφούκιο. Ο Μένκος ή Μενγκ-τσε (372-289 πΧ) πρέπει να έλαβεέμμεσα τα γραπτά αυτά από τον Κονγκ Τζι, αφού ο εγγονός τουΚομφούκιου είχε ήδη πεθάνει λίγο πριν από τη γέννηση του Μένκιου.5. Σύμφωνα με τους Κομφουκιστές, ο άνθρωπος διαθέτει μια ηθικήφύση (σιν) που του παρέχεται από τον Ουρανό. Αυτή η εσωτερική φύσηαποτελεί έναν κατευθυντήριο νόμο γι' αυτόν.6. Επειδή ο άνθρωπος τείνει να ξεστρατίσει από την Ατραπό (Τάο),απαιτείται η διδασκαλία της Μέσης Οδού.33


λεπτοφυές. Γι' αυτό ο ανώτερος άνθρωπος παρακολουθείτον εαυτό του, όταν είναι μόνος.Όσο δεν υπάρχουν ερεθίσματα χαράς, οργής, θλίψηςκαι ευχαρίστησης, μπορούμε να πούμε ότι υπάρχειισορροπία? Όταν αυτά τα αισθήματα διεγείρονται καιεπενεργούν με ισορροπημένο τρόπο, ακολουθεί αυτόπου μπορεί να ονομαστεί αρμονία. Η ισορροπία είναι ημεγάλη ρίζα από την οποία αναπτύσσονται όλες οιανθρώπινες δράσεις κάτω από τον Ουρανό και η αρμονίαείναι το παγκόσμιο Τάο, που όλοι οφείλουν να επιζητούν.Ας ακολουθηθεί η Μέση Οδός και ας πραγματωθεί ηαρμονία, και τότε μια ευδαιμονική τάξη θα επικρατήσειστον Ουρανό και στη Γη και όλα τα όντα θα γαλουχούνταικαι θα εξελίσσονταιΣτο πρώτο Κεφάλαιο ο Κονγκ Τζι εκθέτει τις απόψεις,που του μεταΒιΒάστηκαν, σαν Βάση της ανάλυσής του.Δείχνει πρώτα καθαρά πώς το Τάο ανάγεται στον Ουρανόκαι είναι αναλλοίωτο, ενώ η ουσία του παρέχεται σεμας και δεν μπορεί να εγκαταλειφθεί. Έπειτα μιλάει γιατη σπουδαιότητα της διατήρησης και καλλιέργειάς τουκαι για την άσκηση μιας προσεχτικής αυτο-εξέτασης σεσχέση μ' αυτό. Τελικά αναφέρει τα αξιέπαινα επιτεύγματακαι τη μεταμορφωτική επιρροή των σοφών και πνευματικώνανθρώπων στον ύψιστο Βαθμό τους. Προσδοκίατου Κονγκ Τζι είναι ότι ο μαθητής θα στρέψει έτσι τιςσκέψεις του προς τα μέσα και διερευνώντας τον εαυτότου θα Βρει εκεί τις αλήθειες, έτσι ώστε να παραμερίσειόλους τους εξωτερικούς πειρασμούς που διεγείρουν τηνιδιοτέλειά του και να αντιληφθεί πλήρως την αγαθότηταπου είναι έμφυτη σ' αυτόν. Αυτό το Κεφάλαιο ο ΓιανγκΒ7. Με τον όρο «ισορροπία» εννοείται η Μέση Οδός, το χρυσό Μέσον.8. Ο συγγραφέας Γιανγκ (1053-1135 μ.Χ.) ήταν ένας περίφημος34το αποκάλεσε «Σύνοψη του Όλου Έργου». Στα επόμεναΚεφάλαια ο Κονγκ Τζι παραθέτει τα λόγια του Δασκάλουγια να ολοκληρώσει το νόημά του.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2* *Ο Τζονγκ-Νι 9 είπε: "ο ανώτερος άνθρωπος ενσωματώνειτη Μέση Οδό· ο μικροπρεπής ενεργεί αντίθετα απ'αυτή. .Η ενσωμάτωση της Μέσης Οδού από τον ανωτεροάνθρωπο μπορεί και γίνεται, γιατί είναι ανώτερος άνθρωποςκαι έτσι πάντα κρατάει το Μέσον. Η ενέ~γεια τo~μικροπρεπούς ενάντια στη Μέση Οδό εξηγειται, γιατιείναι μικροπρεπής και δεν έχει προνοητικότητα.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3* *Ο Δάσκαλος είπε: «Τέλεια είναι η αρετή που είναισύμφωνη με τηΜέση Οδό! Ανάμεσα στους ανθρ~πoυςσπάνιοι είναι εκείνοι που μπορούν και την ασκουν γιαπολύ».ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο Δάσκαλος είπε:* *«Ξέρω πώς γίνεται και δεν καλλιεργείταιτο Τάο: Οι σοφοί το υπερβαίνουν και οι ανόητοισχολιαστής που έζησε κατό τη δυναστεία των Σονγκ. γπήρξε ~αθητή.ςτων αδελφών Τσενγκ, οι οποίοι ίδρυσαν τη Νεοκομφουκιστικη Σχολη.9. Εδώ ο Κομφούκιος αναφέρεται σαν Τζονγκ-Νι, έναν τιμητικό τίτλοπου του απένειμε μετό θόνατον ο Δούκας Άι. Φυσικό το δεύτεροσυνθετικό της λέξης μός θυμίζει το βουνό Νι, όπου γεννήθηκε ο σοφός.35


δεν το προσεγγίζουν 10. Ξέρω πώς γίνεται και η ΜέσηΟδός δεν κατανοείται: Οι προικισμένοι άνθρωποι τηνυπερβαίνουν και οι ανάξιοι δεν την προσεγγίζουν.Όλοι οι άνθρωποι τρώνε και πίνουν. Αλλά λίγοι είναιεκείνοι που μπορούν να ξεχωρίσουν τις γεύσεις».ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5* *Ο Δάσκαλος είπε: «Αλίμονο! Πόσο έρημο και άβατοείναι το Τάο!».ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6* *Ο Δάσκαλος είπε: «Υπήρχε ο ευσεβής Σουν 11 : Ήτανπράγματι μεγάλος σοφός! Ο αυτοκράτορας Σουν συνήθιζενα ρωτάει τους άλλους και να μελετάει τα λόγια τους,ακόμα κι αν ήταν επιφανειακά. Έκρυβε ό,τι ήταν άσχημοκαι πρόβαλλε ό,ΤΙ ήταν καλό. Απέφευγε τα δυο άκρα,διέκρινε το μέσον και το χρησιμοποιούσε στη διακυβέρνησητης χώρας. Ακριβώς γι' αυτό έγινε ο διάσημοςΣουν!».ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7* *Ο Δάσκαλος είπε: «Ολοι οι άνθρωποι λένε, "Είμαστε10. Οι σοφοί το βιώνουν, ακολουθώντας τη φύση τους, γι' αυτό και δενχρειόζεται να το μελετήσουν. Οι ανόητοι το θεωρούν πολύ απόμακρο,πέρα από τα δικό τους μέτρα και δεν το προσεγγίζουν.11. Ο αυτοκρότορας Σουν (2258-2206) ήταν ένας από τους κυβερνήτεςτης Χρυσής Εποχής της Κίνας. Τότε η διαδοχή δεν ήταν κληρονομική. Οαυτοκρότορας έψαχνε σε όλη την επικρότεια για να βρει έναν σοφό καιικανό όντρα, στον οποίο και παρέδιδε την εξουσία.36έξυπνοι". Αλλά όταν πιάνονται σε ένα δίχτυ, παγίδα ήλάκκο, δεν ξέρουν πώς να ξεφύγουν. Οι άνθρωποι λένε,"Είμαστε έξυπνοι". Αλλά αν συμβεί να διαλέξουν τηΜέση Οδό, δεν μπορούν να την ακολουθήσουν ούτε γιαέναμήνα».ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8* *Ο Δάσκαλος είπε: «Αυτός ήταν ο τρόπος του Χουέι 12 :Προτιμούσε τη Μέση Οδό και όπου συναντούσε κάτικαλό το κρατούσε καλά σαν να φορούσε κάτι πολύτιμοστο στήθος και δεν το έχανε».ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9* *Ο Δάσκαλος είπε: «Η αυτοκρατορία, οι πολιτείες τηςκαι οι πολυάριθμες οικογένειες πρέπει να διοικούνταιτέλεια. Τα αξιώματα και οι τιμές μπορεί να χάνονται' ταγυμνά ξίφη μπορεί να ποδοπατώνται, αλλά η Μέση Οδόςείναι δύσκολο να επιτευχθεί».ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10* *Ο Τσε-Λού 13 ρώτησε για την ενέργεια 14.Ο Δάσκαλος είπε: «Εννοείς την ενέργεια του Νότου,12. Ο Γιεν Χουέι (521-490 π.χ.) ήταν ο αγαπημένος μαθητής τουΚομφούκιου.13. Ο Τσε Λου (542-480 π.χ.) ήταν ένας από τους καλύτερους μαθητέςτου Κομφούκιου και υπήρξε δεινός ξιφομόχος.14. Η ενέργεια (τσιόνγκ) αυτή δεν είναι η συνηθισμένη ενέργεια τουσώματος, αλλό μόλλον η αιθερική ενέργεια ή δύναμη της αύρας.37


την ενέργεια του Βορρά 15, ή την ενέργεια που πρέπει νακαλλιεργήσεις στον εαυτό σου;».Το να δείχνεις καρτερικότητα και ευγένεια ότανδιδάσκεις άλλους και το να μην ανταποδίδεις τηνάσχημη συμπεριφορά: αυτή είναι η ενέργεια των νοτίωνχωρών και ο ανώτερος άνθρωπος τη μελετάει.Το να κοιμάσαι οπλισμένος και να αντιμετωπίζεις τοθάνατο χωρίς λύπη: αυτή είναι η ενέργεια των βορείωνχωρών και ο ισχυρός άνθρωπος τη μελετάει.Γι' αυτό ο ανώτερος άνθρωπος καλλιεργεί μια φιλικήαρμονία, χωρίς να καθίσταται αδύνατος. Πόσο σταθερόςείναι στην ενέργειά του! Στέκει ορθός στο μέσον, χωρίςνα παρασύρεται προς τη μια ή την άλλη μεριά. Πόσοσταθερός είναι στην ενέργειά του. Όταν επικρατούν οιαρχές του αγαθού στη χώρα του, δεν αλλάζει τίποτα απότην κατάσταση της απόσυρσής του. Όταν επικρατούν οιαρχές του κακού στη χώρα του, συνεχίζει την πορεία τουώς το θάνατο, χωρίς να παρεκκλίνει' Πόσο σταθερόςείναι στην ενέργειά του!* *ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11Το να ζεις στην αφάνεια κι όμως να κάνεις θαύματα ταοποία μνημονεύονται σε κατοπινές γενιές' αυτό είναιπου δεν κάνω.Υπάρχουν ανώτεροι άνθρωποι που ενεργούν σύμφωνα15. Η αναφορά στα σημεία του ορίζοντα είναι συμβολική και ακολουθείκάποιες απόκρυφες αντιστοιχίες που συναντάμε στο Ι ΤζΙνΥΚ. Έτσι τατέσσερα στοιχεία, οι τέσσερις Φύλακες και οι τέσσερις ατραποί σχετίζονταιμε τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Εδώ αναφέρεται μόνο ο Νότος.όπου πορεύεται ο συνετός Δάσκαλος και ο Βορράς όπου ο μαθητήςαγωνίζεται υπεράνθρωπα για να ανοίξει το μονοπάτι του.38με το Τάο, αλλά όταν φθάνουν ώς τη μέση, μπορούν καιτα παρατάνε· δεν μπορώ να σταματήσω έτσΙ.Υπάρχουν ανώτεροι άνθρωποι που ακολουθούν τηΜέση Οδό, αποσύρονται από τον κόσμο και παραμένουνάγνωστοι, αλλά δεν λυπούνται γι' αυτό. Μόνο ο σοφόςείναι ικανός για κάτι τέτοιο.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12* *Το Τάο που επιζητεί ο ανώτερος άνθρωπος φθάνειπλατιά και μακριά κι όμως είναι μυστικό.Οι κοινοί άνθρωποι, όσο αμαθείς κι αν είναι, μπορούννα επιδιώξουν τη γνώση του. Όμως στα έσχατα βάθη τουυπάρχει εκείνο που ακόμα και ο σοφός δεν γνωρίζει' Οικοινοί άνθρωποι, οσοδήποτε κάτω του συνηθισμένουστάνταρ χαρακτήρα, μπορούν να το ασκήσουν. Όμως,στα έσχατα βάθη του υπάρχει εκείνο που ακόμα και οσοφός δεν μπορεί να ασκήσει. Αν και μεγάλο, όσο οΟυρανός και η Γη, οι άνθρωποι μπορούν να βρουν σ'αυτό μερικά πράγματα που τους δυσαρεστούν. Είναιέτσι, ώστε αν ο ανώτερος άνθρωπος μιλούσε για τοντρόπο ενέργειάς του σε όλο το μεγαλείο του, τίποταστον κόσμο δεν θα μπορούσε να το περιλάβει και ανμιλούσε γι' αυτό σε όλη την απειροστή μικρότητά του,τίποτα δεν θα μπορούσε να το διασπάσεΙ.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναγράφεται, «Το γεράκι πετάειψηλά στον ουρανό· τα ψάρια κολυμπούν βαθιά στανερά» 16. Αυτό εκφράζει το πώς φαίνεται αυτός ο τρόποςψηλά και χαμηλά.16. Οι στίχοι αυτοί απαντώνται στο Βι8λίο Ιστορίας το οποίο έγραψε οΚομφούκιος και καλύπτει τα ιστορικά γεγονότα από το 2200 ως το 600Π.Χ. Στο απόσπασμα αυτό εξυμνείται η αρετή του βασιλιά Ουέν (1185-1135 π.χ.).39


Το Τάο του ανωτέρου ανθρώπου μπορεί να βρεθεί στααπλά στοιχεία του, στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων,αλλά στα έσχατα βάθη του ακτινοβολεί λαμπρά μέσω τουΟυρανού και της Γης.Το δωδέκατο Κεφάλαιο περιέχει τα λόγια του ΚονγκΤζι και έχει σαν στόχο να εξηγήσει αυτό που λέγεται στοπρώτο Κεφάλαιο: «Το Τάο δεν πρέπει να εγκαταλείπεται".Στα οκτώ επόμενα Κεφάλαια παραθέτει τα λόγιατου Κομφούκιου, για να το επικυρώσει.* *ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13Ο Δάσκαλος είπε: «Το Τάο δεν είναι μακριά από τονάνθρωπο. Αν οι άνθρωποι αναζητούν ένα Τάο που είναιμακριά από τις κοινές ενδείξεις της συνείδησης, αυτόδεν μπορεί να θεωρηθεί σαν Τάο.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναφέρεται, "Σκαλίζοντας έναστυλιάρι, το πρότυπο δεν είναι μακριά". Χρησιμοποιώνταςένα τσεκούρι πελεκάμε το στυλιάρι ενός άλλουτσεκουριού. Όμως αν τα εξετάσουμε προσεχτικά, μπορούμενα τα ξεχωρίσουμε. Έτσι ο ανώτερος άνθρωποςοδηγεί τους ανθρώπους σύμφωνα με τη φύση τους κιόταν αποβάλλουν το λάθος, σταματά.Όταν κάποιος καλλιεργεί την ευσυνειδησία και τηνεφαρμόζει με βάση την αρχή του αλτρουισμού, δεν είναιμακριά από το Τάο. Ό,τι δεν σου αρέσει όταν σου τοκάνουν, μην το κάνεις στους άλλους.Στο Τάο του ανωτέρου ανθρώπου υπάρχουν τέσσεραπράγματα κι ούτε ένα απ' αυτά δεν έχω επιτύχει. 1. Το ναυπηρετήσω τον πατέρα μου, όπως θα ήθελα να μευπηρετεί ο γιος μου· σ' αυτό δεν πέτυχα. 2. Το ναυπηρετήσω τον πρίγκιπά μου, όπως θα ήθελα να με40υπηρετεί ο υπουργός μου· σ' αυτό δεν πέτυχα· 3. Το ναυπηρετήσω τον πρεσβύτερο αδελφό μου, όπως θα ήθελανα με υπηρετεί ο νεώτερος αδελφός μου· σ' αυτό δενπέτυχα· 4. Το να είμαι υπόδειγμα συμπεριφοράς σε έναφίλο, όπως θα ήθελα αυτός να μου συμπεριφέρεται' σ'αυτό δεν πέτυχα. Ένθερμος στην άσκηση των κοινώναρετών και σοβαρός όταν μιλάει γι' αυτές, αν στηνεφαρμογή τους έχει κάποια έλλειψη, ο ανώτερος άνθρωποςτο μόνο που κάνει, είναι να ασκεί τον εαυτό του. Καιαν στα λόγια του υπάρχει κάποια υπερβολή, δεν επιτρέπειστον εαυτό του αυτό το ελάττωμα. Έτσι τα λόγια τουανταποκρίνονται στις πράξεις του και οι πράξεις τουανταποκρίνονται στα λόγια του. Δεν είναι η τέλειαειλικρίνεια που χαρακτηρίζει αυτόν τον άνθρωπο;»* *ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14Ο ανώτερος άνθρωπος κάνει ό,τι είναι σωστό στηνκατάσταση που βρίσκεται· δεν επιδιώκει να την ξεπεράσει.Σε μια θέση πλούτου και τιμών, κάνει ό,ΤΙ είναι σωστόγια μια θέση πλούτου και τιμών. Σε μια φτωχή και ταπεινήθέση, κάνει ό,ΤΙ είναι κατάλληλο για μια φτωχή καιταπεινή θέση. Ευρισκόμενος ανάμεσα στις βάρβαρεςφυλές, κάνει ό,τι είναι σωστό για τις βάρβαρες φυλές. Σεμια θέση αξιοθρήνητη και δύσκολη, κάνει ό,τι είναισωστό για μια θέση αξιοθρήνητη και δύσκολη. Ο ανώτεροςάνθρωπος μπορεί και βρίσκει τον εαυτό του σε μιακατάσταση, στην οποία δεν είναι ο εαυτός του.Σε μια υψηλή θέση, δεν συμπεριφέρεται με περιφρόνησηστους κατώτερούς του. Σε μια ταπεινή θέση, δενεπιδιώκει την εύνοια των ανωτέρων του. Διορθώνει τονεαυτό του και δεν ζητάει τίποτα από τους άλλους και41


έτσι δεν έχει απογοητεύσεις. Δεν μεμψιμοιρεί ενάντιαστον Ουρανό, ούτε παραπονιέται στους ανθρώπους.Γι' αυτό ο ανώτερος άνθρωπος είναι ήσυχος καιατάραχος, περιμένοντας τις επιταγές του Ουρανού, ενώο μικροπρεπής προχωράει σε επικίνδυνα μονοπάτια,ψάχνοντας για τυχερές συμπτώσεις.Ο Δάσκαλος είπε:"Η τοξοβολία μοιάζει με τον τρόποτου ανωτέρου ανθρώπου. Όταν ο τοξότης δεν πετύχειτο κέντρο του στόχου 17, γυρίζει και ψάχνει την αιτία τηςαποτυχίας στον εαυτό του».ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15* *Το Τάο του ανωτέρου ανθρώπου μπορεί να συγκριθείμ' αυτό που γίνεται στο ταξίδι. Για να φθάσουμε μακριά,οφείλουμε να διασχίσουμε το χώρο που είναι κοντά καιγια να αναρριχηθούμε στην κορυφή του βουνού, οφείλουμενα αρχίσουμε από τους πρόποδες.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναφέρεται, "Η ευτυχισμένησχέση με τη σύζυγο και τα παιδιά είναι σαν τη μουσικήλαούτων και αρπών 18. Όταν υπάρχει ομόνοια ανάμεσαστους αδελφούς, η αρμονία είναι ευχάριστη και διαρκής.17. Σαν στόχος χρησιμοποιούνταν οι εικόνες δύο πουλιών που ήτανμικρά και γρήγορα και επομένως δύσκολο να χτυπηθούν. Η εικόνα τουπουλιού τζανγκ ζωγραφιζόταν στο κέντρο του στόχου και σε άλλεςπεριπτώσεις ένα ομοίωμα του πουλιού γκου κρεμόταν από ένα δερμάτινολουρί.18. Μπορεί η οικογενειακή ατμόσφαιρα που επικρατεί ανάμεσα στουςγονείς και τα παιδιά να είναι σαν τη μουσική λαούτων και αρπών, αλλά σ'αυτή πρέπει να προστίθεται και η ομόνοια ανάμεσα στα αδέλφια τουπατέρα. Στην αρχαία κινέζικη κοινωνία τα αδέλφια θεωρούνταν πιοκοντινά, από τη σύζυγο και τα παιδιά.42Έτσι μπορείτε να τακτοποιήσετε την οικογένειά σας καινα χαρείτε με τη γυναίκα σας και τα παιδιά σας».Ο Δάσκαλος είπε:"Σε μια τέτοια κατάσταση πραγμάτων,οι γονείς είναι πολύ ευτυχισμένοι!»ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16* *Ο Δάσκαλος είπε: "Πόσο απλόχερα τα πνευματικάόντα 19 εκδηλώνουν τις δυνάμεις που ανήκουν σ' αυτά!Ψάχνουμε γι' αυτά, αλλά δεν τα βλέπουμε' στρέφουμετα αυτιά μας σ' αυτά, αλλά δεν τα ακούμε. Κι όμωςδιαπερνούν όλα τα πράγματα και δεν υπάρχει τίποταδίχωςαυτά.Κάνουν όλους τους ανθρώπους στη χώρα να νηστεύουνκαι να εξαγνίζονται και να ντύνονται με τα πιοπολυτελή ρούχα τους .για να παρακολουθήσουν τιςθυσίες που γίνονται προς αυτά. Έπειτα, σαν νερό πουξεχειλίζει, φαίνονται να είναι πάνω από τα κεφάλια τους,αριστερά και δεξιά από κάθε λάτρη.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναφέρεται, "Δεν μπορείς ναπροβλέψεις την προσέγγιση των πνευματικών όντων·μπορείς να τα αντιμετωπίσεις με αδιαφορία;"Τέτοια είναι η εκδήλωση του λεπτοφυούς! Είναι αδύνατοννα παρεμποδίσεις τις εκφράσεις ειλικρίνειας!»ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17* *Ο Δάσκαλος είπε: "Πόση υική ευσέβεια είχε ο αυτο-19. Σύμφωνα με την αντίληψη των Κινέζων, δεν ζούμε μόνοι σ' αυτό τονκόσμο. Εκατομμύρια πνευματικά όντα περπατούν στη γη. Είναι αόρατα,αλλά παρακολουθούν τη συμπεριφορά μας.43


1κράτορας Σουν!20 Η αρετή του 21ήταν αρετή ενός σοφού·το μεγαλείο του ήταν μεγαλείο ενός θρόνου· ο πλούτοςτου ήταν ό,ΤΙ υπήρχε ανάμεσα στις τέσσερις θάλασσες22.Πρόσφερε τις θυσίες του στο ναό των προγόνων και οιαπόγονοί του συνήθιζαν να θυσιάζουν στον ίδιο.Επομένως αυτός που κατέχει τόσο μεγάλη αρετήσίγουρα θα αποκτήσει το θρόνο, θα αποκτήσει εκείνοντον πλούτο, θα αποκτήσει τη φήμη του, και θα απολαύσειτη μακροζωία του 23 .Κατά παρόμοιο τρόπο ο Ουρανός στην παραγωγήπραγμάτων σίγουρα είναι απλόχερος σ' αυτά, σύμφωναμε τις ιδιότητές τους. Έτσι το δέντρο που ανθοφορεί, τοτρέφει· εκείνο που είναι έτοιμο να πέσει, το ρίχνεΙ.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναφέρεται, ''Ο θαυμαστός καιευγενής πρίγκιπας εκφράζει καθαρά την αρετή του,καθοδηγεί το λαό του και συμβουλεύει τους υπουργούςτου 24 . Γι' αυτό έλαβε από τον ουρανό την ανταμοιβή του20. Ο αυτοκράτορας Σουν (2258-2206) ήταν το ίνδαλμα του Κομφούκιου.Τον θεωρούσε σαν πρότυπο υικής ευσέβειας.21. Η υική ευσέβεια είναι η βάση της αρετής. Ταυτίζεται με το Τάο τουΟυρανού, το οποίο ζωογονεί όλα τα όντα. Η ευσέβεια είναι ο κορμός τουδέντρου από τον οποίο αναπτύσσονται όλες οι άλλες αρετές.22. Ένας κυβερνήτης του κόσμου, όπως θεωρείται εδώ ο Σουν,εξουσιάζει όλες τις χώρες που βρίσκονται ανάμεσα στις τέσσεριςθάλασσες. Τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και οι τέσσερις θάλασσεςκαθορίζουν αυτό που οι Κινέζοι ονομάζουν Τιεν Σία (υφήλιος), δηλαδή τηΓη.23. Ο αυτοκράτορας Σουν πιστεύεται πως πέθανε εκατόν έντεκαχρόνων, αλλά βασίλεψε μόνο πενήντα δύο χρόνια, γιατί διαδέχθηκε τονΓιάο σε μεγάλη ηλικία. Εδώ ο Κομφούκιος τον τοποθετεί μεταξύ τωνΑθανάτων, αφού έτσι ονομάζουν οι Κινέζοι όλους εκείνους οι οποίοι μεδιάφορες τεχνικές μακροβιότητας φθάνουν ή υπερβαίνουν τα εκατόχρόνια ζωής.24. Το απόσπασμα αυτό από το Βιθλίο των Ωδών αναφέρεται στοβασιλιά Ουέν, ο οποίος μιμούμενος τον αυτοκράτορα Σουν, έγινε κιαυτός ένα πρότυπο κυβερνήτη για τους μεταγενέστερους.44μεγαλείου. Τον προστάτευσε, τον βοήθησε, τον ανέβασεστο θρόνο, παρέχοντας συνεχώς, όπως θα λέγαμε, αυτέςτιςεύνοιες".Επομένως μπορούμε να πούμε ότι αυτός που είναιπολύ ενάρετος, σίγουρα θα έχει την επιδοκιμασία τουΟυρανού».ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18* *Ο Δάσκαλος είπε: «Ο βασιλιάς Ουέν 25 είναι Ο μόνος γιατον οποίο μπορεί να ειπωθεί ότι δεν είχε αιτία για θλίψη!Πατέρας του ήταν ο βασιλιάς Τζι και γιος του ο βασιλιάςΓου. Ο πατέρας του έβαλε τα θεμέλια του μεγαλείου τουκαι ο γιος του μεταβίβασε αυτό το μεγαλείο.Ο βασιλιάς Γου συνέχισε το έργο του βασιλιά Τάι, τουβασιλιά Τζι και του βασιλιά Ουέν 26 . Κάποτε έβαλε τηνπανοπλία του και κατέκτησε την αυτοκρατορία. Δενέχασε την ξεχωριστή προσωπική υπόληψη που είχε σε25. Ο πατέρας του Ουέν ήταν βασιλιάς σε ένα κρατίδιο της περιοχήςΣανσί. Ο ίδιος ο Ουέν έφτασε στο αξίωμα του αντιβασιλιά της αυτοκρατορίαςκαι ο γιος του Γου έγινε αυτοκράτορας στα 1122 Π.Χ. Αυτό σημαίνειγια τον Κομφούκιο, ότι ο βασιλιάς Ουέν υπερείχε στην αρετή, ακόμα καιαπό τους κυβερνήτες της Χρυσής Εποχής, αφού ο πατέρας του Σουνήταν μοχθηρός και οι γιοι των Γιάο και Γυ υπήρξαν ασήμαντα άτομα.26. Εδώ αναφέρονται οι άξιοι πρόγονοι του αυτοκράτορα Γου, ο οποίοςανέτρεψε τη δυναστεία των Γιν. Ο προπάππος του έφυγε από τις~oρεΙOδυΤΙKές περιοχές και εγκαταστάθηκε στην κεντρική Κίνα, όπουεγινε βασιλιάς ενός μικρού κρατιδίου, υποτελής στον αυτοκράτορα τωνΓιν. Ο γιος του, δούκας Τζι-λί ήταν τόσο χαρισματικός και ενάρετος, ώστε~ μεγαλύτερος αδελφός του παραιτήθηκε υπέρ αυτού. Ο βασιλιάς Ουένηταν πατέρας του αυτοκράτορα Γου. Αναμίχθηκε σε μια ανταρσίαενάντια στον τύραννο Τζόου Σιν και φυλακίστηκε. Τέλος ο ίδιος ο Γουηγήθηκε μιας ένοπλης επανάστασης και ανέτρεψε τον τυραννικό αυτοκράτορατης δυναστείας Γιν.45


όλη τη χώρα. Το μεγαλείο του ήταν ο αυτοκρατορικόςθρόνος. Πλούτος του ήταν όλα όσα υπήρχαν ανάμεσαστις τέσσερις θάλασσες. Πρόσφερε τις θυσίες του στοναό των προγόνων του και οι απόγονοί του συνέχισαν ναθυσιάζουν σ' αυτόν.Ήταν στα γεράματά του όταν ο βασιλιάς Γου 27 αναγορεύτηκεστο θρόνο και ο δούκας Τζόου ολοκλήρωσε τηνενάρετη πορεία του Ουέν και του Γου. Τίμησε τον Τάι καιτον Τζι μετά το θάνατό τους με τον τίτλο του βασιλιά καιθυσίαζε σε όλους τους προηγούμενους δούκες πριν απ'αυτόν με τις βασιλικές τελετές. Κι αυτός ο κανόναςεπεκτάθηκε στους πρίγκιπες του βασιλείου, στους ανώτερουςαξιωματούχους, στους σχολιαστές και στον κοινόλαό. Αν ο πατέρας ήταν αξιωματούχος και ο γιος έναςσχολιαστής, τότε η κηδεία ήταν ανάλογη ενός αξιωματούχουκαι η θυσία ανάλογη ενός σχολιαστή. Αν οπατέρας ήταν σχολιαστής και ο γιος αξιωματούχος, τότεη κηδεία ήταν ενός σχολιαστή και η θυσία ενός αξιωματούχου.Ο θρήνος ενός έτους οφειλόταν μόνο για τουςανωτέρους αξιωματούχους, αλλά ο θρήνος για το Γιο τουΟυρανού ήταν τριετής. Στο θρήνο για τον πατέρα και τημητέρα δεν επέτρεπε καμιά διαφορά ανάμεσα στουςευγενείς και στους κοινούς ανθρώπους».ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19* *Ο Δάσκαλος είπε: «Πόσο μεγάλη ήταν η υική ευσέβειατου βασιλιά Γου και του δούκα Τζόου!27. Ο Γου ήταν ογδόντα εφτά χρόνων όταν έγινε αυτοκράτορας.Διόρισε τον αδελφό του Ταν - πιο γνωστό σαν δούκα Τζόου -πρωθυπουργό και κυβέρνησε την Κίνα μόνο για μια επταετία. Ότανπέθανε, ο γιος του Τσενγκ ήταν μόλις δεκατριών χρόνων. Έτσι ο δούκαςΤζόου έγινε αντιβασιλιάς, παιδαγωγός και δάσκαλος του μικρού πρίγκιπα.46Άνθρωποι υικής ευσέβειας είναι εκείνοι που επιδέξιαεκτελούν τις επιθυμίες των πατέρων τους και φέρνουνσε πέρας τα έργα τους.Την άνοιξη και το φθινόπωρο επισκεύαζαν και καλώπιζαντις αίθουσες του ναού του πατέρα τους, έβγαζαν ταπρογονικά σκεύη τους, εξέθεταν τα διάφορα ενδύματάτους και έκαναν τις προσφορές των διαφόρων εποχών28.Μέσω των τελετών στο ναό των προγόνων διέκριναντο βασιλικό γένος σύμφωνα με την τάξη καταγωγής.Παρατάσσοντας τις εικόνες τους σύμφωνα με την τάξητους, διέκριναν τους περισσότερο από τους λιγότεροευγενείς. Ταξινομώντας τις υπηρεσίες τους, έκανανδιάκριση ως προς την αξία τους. Στην τελετή της γενικήςδέσμευσης, οι κατώτεροι πρόσφεραν το κύπελλο στουςανωτέρους τους και έτσι δινόταν η ευκαιρία να κάνουνκάτι οι κατώτεροΙ. Στην τελική γιορτή οι θέσεις παραχωρούντανανάλογα με τα μαλλιά και έτσι γινόταν ηδιάκριση σύμφωνα με την ηλικία.Καταλάμβαναν τις θέσεις των προγόνων τους, ασκούσαντις τελετές τους, και εκτελούσαν τη μουσική τους.Σέβονταν αυτούς που τιμούσαν και αγαπούσαν εκείνουςπου έβλεπαν με συμπάθεια. Έτσι υπηρετούσαν τουςπεθαμένους, όπως τους υπηρετούσαν όσο ζούσαν ανάμεσάτους.Με τις τελετές θυσιών στον Ουρανό και στη Γη 2928. Οι βασιλιάδες της Κίνας προσέφεραν θυσίες στους προγόνουςτους κάθε εποχή του έτους. Ο αυτοκράτορας είχε για το σκοπό αυτόεπτά ναούς ή αίθουσες των προγόνων. Θυσίαζε στους επτά άμεσουςπρογόνους του, θέτοντας την εικόνα του πεθαμένου πατέρα του στοκέντρο και παρατάσσοντας γύρω απ' αυτή τις εικόνες των έξι άλλωνπρογόνων του κατά σειρά αρχαιότητας.29. Μόνο ο αυτοκράτορας είχε δικαίωμα να θυσιάζει στον Ουρανό καιστη Γη. Οι θυσίες στον Ουρανό εκτελούνταν κατά τη χειμερινή ισημερίαστο νότιο τμήμα της ανακτορικής πόλης και η θυσία στη Γη κατά τηνθερινή ισημερία στη βορεινή πλευρά.47


υπηρετούσαν τον Ύψιστο Κυβερνή τη 30 και με τις τελετέςστο ναό των προγόνων θυσίαζαν κάθε εποχή στουςπρογόνους τους. Αυτός που κατανοεί τις τελετές θυσιώνστον Ουρανό και τη Γη και το νόημα των διαφόρωνθυσιών στους προγόνους, θα έβρισκε τηδιακυβέρνησητης χώρας τόσο εύκολη, σαν το κοίταγμα της παλάμηςτου!»ΚΕΦΑΛΑΙΟ 20* *Ο Δούκας 'Αι 31 ρώτησε για τη διακυβέρνηση.Ο Δάσκαλος είπε:«Η διακυβέρνηση του Ουέν και τουΓου περιγράφεται στα αρχεία, σε πινακίδες από ξύλο απόμπαμπού. 'Οταν υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι, η διακυβέρνησηακμάζει' αλλά χωρίς τέτοιους ανθρώπους, η διακυβέρνησηπαρακμάζει και φθίνει.Για τους ανθρώπους του Τάο, η βελτίωση της διακυβέρνησηςείναι ταχεία, ακριβώς όπως η βλάστηση επιταχύνεταιαπό το Τάο της Γης. Επίσης η διακυβέρνησήτους μπορεί να αποκληθεί εύκολη ανάπτυξη.Επομένως η άσκηση της διακυβέρνησης βασίζεται στηχρησιμοποίηση κατάλληλων ανθρώπων. Τέτοιοι άνθρω-30. Οι αυτοκράτορες της Κίνας προσέφεραν θυσίες στον Ουρανό και τηΓη, στα τέσσερα τέταρτα του Κόσμου, στις κορυφές των ιερών βουνών,στους θεούς των μεγάλων ποταμών, καθώς και τις πέντε θυσίες στουςπρογόνους τους. Οι κυβερνήτες της Χρυσής Εποχής θυσίαζαν στουςΕφτά Μεγάλους Θεούς και στις στρατιές τους, δηλαδή στον ΎψιστοΚυβερνήτη (Σανγκ Ντι) και στους έξι υπουργούς του. Οι μεταγενέστεροιβασιλιάδες χρησιμοποίησαν αυτό το τυπικό για να προσφέρουν θυσίεςστους εφτά άμεσους προγόνους τους.31. Ο δούκας Άι κυβερνούσε στο κρατίδιο Λου, στο οποίο γεννήθηκεκαι έζησε τα περισσότερα χρόνια του ο Κομφούκιος. Υπήρξε θαυμαστήςτου μεγάλου σοφού και του είχε προσφέρει τη θέση του υπουργού.48ποι ανευρίσκονται μέσω του εαυτού του κυβερνήτη.Αυτός ο εαυτός καλλιεργείται, εφόσον ακολουθείται τοΤάο. Και το Τάο επιτυγχάνεται με την καλλιέργεια τηςανθ ρωπιάς 32.Η ανθρωπιά είναι χαρακτηριστικό στοιχείο της ανθρώπινηςφύσης και η μεγάλη άσκησή της γίνεται κυρίωςστους αγαπητούς συγγενείς. Δικαιοσύνη είναι συμφωνίαπράξεων με ό,τι είναι ορθό και η μεγάλη άσκησή τηςέγκειται στο να τιμάς τον άξιο. Ο αυξημένος βαθμόςαγάπης που οφείλουμε να εκφράζουμε στους συγγενείςμας και οι σχετικές βαθμίδες στην εκτίμηση των άξιων,προέρχονται από την αρχή της ορθότητας.Όταν εκείνοι που βρίσκονται σε κατώτερες θέσεις δενδιαθέτουν την εμπιστοσύνη των ανωτέρων τους, δενμπορούν να διατηρήσουν την ομαλή διακυβέρνηση τουλαού.Έτσι ο κυβερνήτης δεν πρέπει να ξεχνάει ότι οφείλεινα καλλιεργήσει τον εαυτό του. Επιθυμώντας να καλλιεργήσειτον εαυτό του, δεν πρέπει να ξεχνάει ότιοφείλει να υπηρετεί τους γονείς του. Υπηρετώντας τουςγονείς του, δεν πρέπει να ξεχνάει ότι οφείλει να γνωρίζειβαθιά τους ανθρώπους. Γνωρίζοντας τους ανθρώπους,δεν πρέπει να ξεχνάει ότι πρέπει να γνωρίζει τονΟυρανό.Τα καθήκοντα του παγκόσμιου Τάο είναι πέντε. Ταπέντε αυτά είναι:32. Η ανθρωπιά ή ευσπλαχνία αποτελεί βασική αρετή των Κομφουκιστών.Σύμφωνα μ' αυτούς η ανθρωπιά δεν έχει νόημα, αν δεν εκφράζεταιμέσα στις ανθρώπινες σχέσεις. Μερικοί Νεοκομφουκιστές ανέπτυξαντόσο πολύ την ιδέα της ανθρωπιάς, ώστε τελικά έφθασαν να τη θεωρούνσαν μια κατάσταση του νου.49


Του υπουργού προς τον κυΒερνήτη.Του γιου προς τον πατέρα του.Της συ(ύγου προς το σύζυγο.Του νεώτερου αδελφού προς τον πρεσΒύτερο.Του φίλου προς το φίλο του.Αυτά είναι τα πέντε καθήκοντα του παγκόσμιου Τάο.Οι τρεις αρετές που έχουν παγκόσμια ισχύ είναι:Σοφία (Τζιρ)Ανθρωπιά (Ρεν)Ενέργεια (Γιονγκ)Εκείνο, με τη βοήθεια του οποίου μπορεί κανείς ναασκήσει και να εφαρμόσει τα παραπάνω, είναι:Ορθότητα (Γι)Μερικοί γεννιώνται με την έμφυτη γνώση αυτών τωνκαθηκόντων. Μερικοί μαθαίνουν με τη μελέτη και άλλοιμετά από μια επίπονη συνειδητοποίηση της αγνοίαςτους. Αλλά από τη στιγμή που θα αποκτηθεί αυτή ηγνώση, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Μερικοί ασκούν τακαθήκοντα αυτά με άνεση. Μερικοί τα ασκούν αποβλέπονταςστα οφέλη που προκύπτουν και άλλοι με επίμοχθηπροσπάθεια. Αλλά όταν εκτελούνται ορθά, το αποτέλεσμαείναι το ίδιο».Ο Δάσκαλος είπε: "Η αγάπη για μάθηση πλησιάζει τησοφία. Η ένθερμη άσκηση είναι κοντά στην ανθρωπιά. Τονα διαθέτεις το αίσθημα της ντροπής, είναι κοντά στηνενέργεια.Αυτός που γνωρίζει και τις τρεις αρετές, ξέρει πώς νακαλλιεργήσει τον εαυτό του. Γνωρίζοντας πώς να καλλιεργείτον εαυτό του, ξέρει πώς να κυβερνά τουςανθρώπους. Γνωρίζοντας πώς να κυβερνά τους ανθρώ-50πους, ξέρει πώς να κυβερνά την αυτοκρατορία, με όλεςτις πολιτείες της και τις πολυάριθμες οικογένειες.Αυτός που επιθυμεί να κυβερνήσει την αυτοκρατορίαμε τις πολιτείες της και τις πολυάριθμες οικογένειες,οφείλει να ακολουθεί εννιά θεμελιώδεις κανόνες:ι. Καλλιέργεια του εαυτού.11. ΕπιΒράΒευση των άξιων.111. Στοργή προς τους συγγενείς.lν. ΣεΒασμός στους μεγάλους υπουργούς.ν. Ενδιαφέρον για την ευημερία όλων των αξιωματούχων.νι. Στοργή για όλο το λαό.νll. Προσέλκυση των κάθε είδους τεχνιτών.νlll. Ευγένεια προς τους ξένους από άλλες χώρες.ΙΧ.Αγαθή και επιΒλητική επιρροή πάνω στους τοπικούςηγεμόνες.Με την καλλιέργεια του εαυτού, το κοσμικό Τάοεκδηλώνεται Με την επιβράβευση των άξιων, η διάκρισηκαι η ορθή κρίση του διατηρείται Με την εκδήλωσηστοργής προς τους συγγενείς, αποφεύγεται η γκρίνια καιη μεμψιμοιρία ανάμεσα στους θείους και τους αδελφούς.Με το σεβασμό στους μεγάλους υπουργούς, αποφεύγειλάθη στην άσκηση της διακυβέρνησης. Με το ενδιαφέρονγια την ευημερία όλων των αξιωματούχων, αυτοίπαροτρύνονται να εκφράζουν την ευγνωμοσύνη τους γιατις φιλοφροσύνες του. Με τη στοργή για όλο το λαό, όλοιοι άνθρωποι προτρέπουν ο ένας τον άλλον σε ό,ΤΙ είναιαγαθό.Με την προσέλκυση των κάθε είδους τεχνιτών,θα υryάρχει επάρκεια αγαθών και πόρων στη χώρα. Μετην ευγένεια προς τους ξένους από άλλες χώρες,ηγεμόνες από όλες τις χώρες θα συρρέουν σ' αυτόν. Μετην αγαθή και επιβλητική επιρροή πάνω στους τοπικούςηγεμόνες, όλος ο κόσμος θα τον σέβεταΙ.51


Ι'ΆΙΙι1IΗ αυτοπειθαρχία και η εξάγνιση με προσεχτική φροντίδαγια το ντύσιμο και αποφεύγοντας κινήσεις αντίθετεςστους κανόνες της ορθότητας: αυτός είναι ο τρόπος γιανα καλλιεργήσει ένας κυβερνήτης τον εαυτό του.Απορρίπτοντας τους συκοφάντες και συγκρατούμενοςαπό ξελογιάσματα της ομορφιάς' μειώνοντας τα πλούτηκαι τιμώντας την αρετή: αυτός είναι ο τρόπος για τηνεπιβράβευση των άξιων. Δίνοντάς τους θέσεις τιμής καιμεγάλες απολαβές και συμμεριζόμενος τις αρέσκειες καιαπαρέσκειές τους: αυτός είναι ο τρόπος για να κάνειτους συγγενείς του να τον αγαπούν. Παρέχοντάς τουςπολυάριθμους αξιωματούχους για να εκτελούν τις διαταγέςκαι εντολές τους: αυτός είναι ο τρόπος για ναενθαρρύνει τους μεγάλους υπουργούς. Περιβάλλοντάςτους με εμπιστοσύνη και παρέχοντάς τους υψηλέςαπολαβές: αυτός είναι ο τρόπος για να ενθαρρύνει τουςαξιωματούχους. Χρησιμοποιώντας τον μόνο στις κατάλληλεςπεριόδους και διατηρώντας τους φόβους ελαφρείς:αυτός είναι ο τρόπος για να ενθαρρύνει το λαό.Με καθημερινές εξετάσεις και δοκιμασίες και εξισώνονταςτις αμοιβές σύμφωνα με το έργο τους: αυτός είναι οτρόπος για να ενθαρρύνει τους τεχνίτες. Συνοδεύοντάςτους κατά την αναχώρηση και καλωσορίζοντάς τουςστην άφιξη' επαινώντας τους καλούς ανάμεσά τους καιδείχνοντας επιείκεια για τους αδύναμους: αυτός είναι οτρόπος για να συμπεριφέρεται με ευγένεια στους ξένουςαπό μακριά. Αποκαθιστώντας οικογένειες τωνοποίων η γραμμή έχει σπάσει και αναβιώνοντας πολιτείεςπου έχουν σβήσει' επαναφέροντας στην τάξηπολιτείες που είναι σε αναταραχή και υποστηρίζονταςεκείνες που είναι σε κίνδυνο· ορίζοντας σταθερές ώρεςυποδοχής και ακρόασης των πρέσβεων· χαρίζοντάς τουςπολύτιμα δώρα όταν αποχωρούν και αρκούμενος σε52μικρές συνεισφορές όταν έρχονται: αυτός είναι ο τρόποςνα επηρεάζει τους τοπικούς ηγεμόνες.Όλοι όσοι ασκούσαν τη διακυβέρνηση της αυτοκρατορίαςμε τις πολιτείες της και τις πολυάριθμες οικογένειες,τηρούσαν τους προαναφερόμενους εννιά σταθερούςκανόνες. Και η εφαρμογή τους πετυχαίνεται μέσωτης ευθύτητας.Σε όλα τα πράγματα η επιτυχία εξαρτάται από τηνπροετοιμασία και χωρίς μια τέτοια προετοιμασία, σίγουραυπάρχει αποτυχία. Αν ό,ΤΙ είναι να ειπωθεί κρίνεταιπροηγουμένως, δεν θα υπάρχει παρεμπόδιση. Αν οιυποθέσεις κρίνονται από πριν, δεν θα υπάρχει δυσκολίαμ' αυτές. Αν οι πράξεις του κρίνονται από πριν, δεν θαυπάρχει απογοήτευση σχετικά μ' αυτές. Αν οι αρχές τηςσυμπεριφοράς κρίνονται από πριν, η άσκησή τους θαείναι συνεχής.Όταν εκείνοι που είναι σε κατώτερες θέσεις δενκερδίζουν την εμπιστοσύνη του κυβερνήτη, δεν μπορούννα πετύχουν στη διακυβέρνηση του λαού. Υπάρχειένας τρόπος για να αποκτήσουν την εμπιστοσύνη τουκυβερνήτη. Αν δεν τους εμπιστεύονται οι φίλοι, δεν θακερδίσουν την εμπιστοσύνη του κυβερνήτη του. Υπάρχειένας τρόπος να τους εμπιστεύονται οι φίλοι' αν δεν είναιυπάκουοι στους γονείς τους, δεν θα είναι ειλικρινείς μετους φίλους τους. Υπάρχει ένας τρόπος για να είναιυπάκουοι στους γονείς τους' αν στρέφοντας την προσοχήστον εαυτό τους βρίσκουν έλλειψη ειλικρίνειας, δενθα είναι υπάκουοι στους γονείς τους. Υπάρχει έναςτρόπος για την επίτευξη ειλικρίνειας στον εαυτό τους'αν δεν καταλαβαίνουν τι είναι αγαθό, δεν θα πετύχουντην ειλικρίνεια στον εαυτό τους.Η ειλικρίνεια είναι το Τάο του Ουρανού. Η επίτευξη τηςειλικρίνειας είναι το Τάο των ανθρώπων. Αυτός πουκατέχει την ειλικρίνεια, είναι εκείνος που χωρίς προσπά-53


θεια πετυχαίνει ό,ΤΙ είναι ορθό και αντιλαμβάνεται χωρίςτην άσκηση σκέψης. Αυτός που πετυχαίνει την ειλικρίνεια,είναι εκείνος που επιλέγει ό,ΤΙ είναι αγαθό καισταθερά το κρατάει μαζί του.Για την επίτευξη αυτή υπάρχουν προϋποθέσεις: ηβαθιά μελέτη αυτού που είναι αγαθό, η ακριβής αναζήτησήτου και η ένθερμη άσκησή της.Ο ανώτερος άνθρωπος, όσο υπάρχει κάτι που δεν έχειμελετήσει, ή όσο σε ό,τι μελετάει υπάρχει κάτι που δενέχει κατανοήσει, δεν διακόπτει τη μελέτη του. Όσουπάρχει κάτι που δεν έχει ερευνήσει ή κάτι που δεν ξέρειαπ' αυτά, δεν διακόπτει τη μελέτη του. Όσο υπάρχει κάτιπου δεν έχει διαλογιστεί ή κάτι που δεν έχει αντιληφθείαπ' όσα έχει διαλογιστεί, δεν διακόπτει τη μελέτη του. Ανυπάρχει κάτι το οποίο δεν έχει ασκήσει ή για το οποίο ηάσκησή του δεν υπήρξε ένθερμη, δεν διακόπτει το έργοτου. Αν κάποιος άλλος πετυχαίνει με μιάς, αυτός θακάνει εκατό προσπάθειες. Αν κάποιος άλλος πετυχαίνειμε δέκα προσπάθειες, αυτός θα κάνει χίλιες.Ας προχωρήσει μ' αυτό τον τρόπο και ακόμα κι αν είναινωθρός, σίγουρα θα γίνει ευφυής' αν και αδύναμος,σίγουρα θα γίνει ισχυρός».* *ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21Όταν η φώτιση προκύπτει από την ειλικρίνεια 33 , αυτήη κατάσταση αποδίδεται στη φύση' όταν η ειλικρίνειαπροκύπτει από τη φώτιση, αυτή η κατάσταση πρέπει νααποδίδεται στη διδασκαλία. Αλλά αν υπάρχει ειλικρίνεια,θα υπάρχει και φώτιση' αν υπάρχει φώτιση, θα υπάρχεικαι ειλικρίνεια.Στο παραπάνω εικοστό πρώτο Κεφάλαιο ο Κονγκ Τζιεπιχειρεί να αναλύσει αυτά τα θέματα του Τάο τουΟυρανού και του Τάο των ανθρώπων που αναφέρθηκανπροηγούμενα. Τα δώδεκα Κεφάλαια που ακολουθούνείναι από τον Κονγκ Τζι, και εκεί επαναλαμ8άνει καιδιασαφηνίζει το νόημα αυτού ακρι8ώς του Κεφαλαίου.* *ΚΕΦΑΛΑΙΟ 22Μόνο αυτός που κατέχεται από την πιο τέλεια ειλικρίνειαπου υπάρχει στον κόσμο, μπορεί να αναπτύξειπλήρως τη φύση του. Όντας σε θέση να αναπτύξειπλήρως τη φύση του, μπορεί να κάνει το ίδιο και με τηφύση των άλλων ανθρώπων. Όντας σε θέση να αναπτύξειπλήρως τη φύση των άλλων ανθρώπων, μπορεί νααναπτύξει τη φύση των ζώων και των άλλων όντων.Όντας σε θέση να αναπτύξει πλήρως τη φύση των ζώωνκαι των άλλων όντων, μπορεί να βοηθήσει τη μεταμορφωτικήκαι εξελικτική διαδικασία του Ουρανού και τηςΓης. Όντας σε θέση να βοηθήσει τη μεταμορφωτική καιεξελικτική διαδικασία του Ουρανού και της Γης, μπορείμαζί με τον Ουρανό και τη Γη να αποτελέσει μια Τριάδα 34 .* *33. Ο όρος του Κομφούκιου για την ειλικρίνεια (τσανγκ) έχει έναασαφές νόημα και δυσκόλεψε πολύ τους μεταγενέστερους σχολιαστές.'Εννοιες, που κατό καιρούς δόθηκαν σ' αυτή είναι: «απαλλαγή απόαυταπότες», «ηθική τελείωση», «αψογοσύνη» Κ.Τ.λ.5434. Εδώ έχουμε την κινέζικη Τριόδα, η οποία αντιστοιχεί στουςινδικούς Μπρόχμα, 8ίσνου και Σιβό, καθώς και στο χριστιανικό, Πατέρα,Υιό και ΆΥΙΟ Πνεύμα. Πολύ συχνό οι Κινέζοι σοφοί επαναλαμβόνοuν: «ΟΟυρανός είναι μεγόλος' η Γη είναι μεγόλη και ο Άνθρωπος είναι εξίσουΜεγόλος».55


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23Έπειτα είναι αυτός που καλλιεργεί πλήρως τα βλαστάριατης αγαθότητας μέσα του. Απ' αυτά μπορεί να φθάσειστην απόκτηση της ειλικρίνειας. Αυτή η ειλικρίνειαγίνεται φανερή. Όντας φανερή, εκδηλώνεται Εκδηλούμενη,αποβαίνει λαμπρή. Όντας λαμπρή, επηρεάζειάλλους. Επηρεάζοντας άλλους, αυτοί αλλάζουν. Αλλάζοντας,μεταμορφώνονται. Μόνο αυτός που κατέχεται απόπλήρη ειλικρίνεια στον κόσμο, μπορεί να μεταμορφώσειΚΕΦΑΛΑΙΟ 24* *Το Τάο της τέλειας ειλικρίνειας είναι να προβλέπει.Όταν μια πολιτεία ή οικογένεια πρόκειται να ακμάσουν,υπάρχουν σίγουρα ευμενείς οιωνοί· και όταν πρόκειταινα χαθούν, σίγουρα υπάρχουν κακοί οιωνοί. Τέτοιασυμβάντα γίνονται φανερά μέσω των χιλιόφυλλων35 καιτης χελώνας36 και επηρεάζουν τις κινήσεις των τεσσάρωνάκρων 37 . Όταν συμφορά ή ευτυχία πρόκειται να35. Πρόκειται για κοτσάνια από το φυτό Αχίλλειος η Χιλιόφυλλος(Plarnika Sibirica), το οποίο καλλιεργείται στον τάφο του Κομφούκιου καιθεωρείται ιερό. Αυτά τα μαντικά κλαδάκια είναι πενήντα τον αριθμό καιρίχνονται για να βρεθεί το κατάλληλο τρίγραμμο του Ι Τζινγκ που θαέλθει, το καλό σίγουρα θα προβλεφθεί απ' αυτόν και τοκακό επίσης. Συνεπώς το άτομο που κατέχεται απότέλεια ειλικρίνεια, είναι σαν πνεύμα.* *ΚΕΦΑΛΑΙΟ 25Ειλικρίνεια είναι εκείνη η ιδιότητα με την οποία ηαυτοτελείωση επιτυγχάνεται και το Τάο της, είναι το Τάομε το οποίο ο άνθρωπος μπορεί να κατευθυνθεί.Η ειλικρίνεια είναι το τέλος και η αρχή των πραγμάτων·χωρίς ειλικρίνεια δεν θα υπήρχε τίποτα. Γι' αυτό οανώτερος άνθρωπος θεωρεί την επίτευξη της ειλικρίνειαςσαν το πιο έξοχο πράγμα 38 .Ο κάτοχος της ειλικρίνειας δεν πετυχαίνει μόνο τηντελείωση του εαυτού του. Μ' αυτή την ιδιότητα τελειοποιείάλλους ανθρώπους και άλλα όντα. Η τελειοποίησητου εαυτού δείχνει αρετή. Η τελειοποίηση άλλων ανθρώπωνκαι όντων δείχνει τη σοφία του. Και τα δύο είναιαρετές που ανήκουν στη φύση κι αυτό είναι το Τάο με τοοποίο επιτυγχάνεται η ένωση εξωτερικού και εσωτερικού.Συνεπώς όπου αυτός, ο τέλεια ειλικρινής, τιςεφαρμόζει, η δράση του θα είναι ορθή.* *δώσει τοχρησμό.36. Η μαντική μέθοδος με το καβούκι χελώνας είναι αρχαιότατη. Οθρυλικός ι:ιυτοκράτορας Φου Σι είδε επάνω σε μια χελώνα τα οκτώτρίγραμμα του Ι Τζινγκ και ο κυβερνήτης Γυ αναγνώρισε στο καβούκι μιαςχελώνας η οποία είχε βγει από τον ποταμό Λο, το Παγκόσμιο Σχέδιο, μετη βοήθεια του οποίου δάμασε τον Κίτρινο Ποταμό και κυβέρνησε σοφάτη χώρα.37. Τα τέσσερα πόδια της χελώνας συμβολίζουν τα τέσσερα σημεία τουορίζοντα, τις τέσσερις θάλασσες που περιβάλλουν τη Γη και τα τέσσεραάκρα του56ανθρώπου.38. Πώς μπορεί ένας άνθρωπος που ζει στην πλάνη, να επιτελέσειαληθινό έργο; Αν και μπορεί να πετύχει κάτι, αυτό θα είναι ασήμαντο. Γι'αυτό ο ανώτερος άνθρωπος διερευνά την πηγή της ειλικρίνειας καιεξετάζει τις αιτίες που την παρεμποδίζουν. Προτιμάει ό,ΤΙ είναι αγαθό καιεπιδιώκει να φθάσει στην αλήθεια και την Πραγματικότητα.57


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 26Έτσι στην τέλεια ειλικρίνεια ανήκει η συνέχεια39.Εκδηλούμενη, φθάνει μακριά. Φθάνοντας μακριά, γίνεταιμεγάλη και ουσιαστική. Σαν μεγάλη και ουσιαστική,αποβαίνει έξοχη και λαμπρή.Μεγάλη και ουσιαστική: Έτσι περιέχει όλα τα πράγματα.Έξοχη και λαμπρή: έτσι διαπερνάει όλα τα πράγματα.Φθάνει μακριά και συνεχίζει για πολύ: έτσι τελειοποιείόλα τα όντα.Τόσο μεγάλη και ουσιαστική, ώστε ο άνθρωπος πουτην κατέχει, γίνεται ισάξιος της Γης. Τόσο έξοχη καιλαμπρή, ώστε ο άνθρωπος που την κατέχει γίνεταιισάξιος του Ουρανού. Τόσο άπειρη και αιώνια, ώστε οάνθρωπος που την κατέχει γίνεται αχανής.Όντας έτσι η φύση της, χωρίς καμιά επίδειξηεκδηλώνεται· χωρίς καμιά κίνηση, προκαλεί αλλαγές·χωρίς καμιά προσπάθεια, εκπληρώνει τους στόχους της.Το Τάο του Ουρανού και της Γης μπορεί να διατυπωθείθαυμάσια με μια φράση: Είναι χωρίς διπλοπροσωπία κιέτσι παράγει πράγματα με έναν τρόπο αδιερεύνητο.Το Τάο του Ουρανού και της Γης είναι μεγάλο καιουσιαστικό, έξοχο και λαμπρό, αχανές και αιώνιο.Ο Ουρανός που εμείς βλέπουμε μπροστά μας είναιμόνο αυτός ο λαμπρός φωτεινός ουρανός· αλλά ότανθεωρηθεί στην απειροσύνη του, ο ήλιος, η σελήνη, ταάστρα και οι αστερισμοί του Ζωδιακού κρέμονται απ'αυτόν. Η γη που βλέπουμε μπροστά μας δεν είναι παράμια χούφτα χώμα, αλλά αν θεωρηθεί σε όλο το μέγεθοςκαι τον όγκο της, στηρίζει βουνά σαν το Χούα και το Γιο,39. Εδώ η έννοια της ειλικρίνειας διευρύνεται και ταυτίζεται με το Τάο.Ο ανώτερος άνθρωπος, σαν ισάξιος του Ουρανού και της Γης, υπερβαίνειτην παροδική φύση του και αποκτάει συνέχεια συνείδησης.58χωρίς να αισθάνεται το βάρος τους και περιέχει ταποτάμια και τις θάλασσες, χωρίς να χάνεται τίποτα. Τοβουνό που βλέπουμε μπροστά μας, φαίνεται σαν μιαπέτρα· αλλά αν θεωρηθεί σε όλο τον όγκο του, βλέπουμεπως οι θάμνοι και τα δέντρα φυτρώνουν σ' αυτό, ταπουλιά και τα ζώα κατοικούν σ' αυτό, και τα πολύτιμαορυκτά που οι άνθρωποι αποθησαυρίζουν βρίσκονταιστα έγκατά του. Το νερό που βλέπουμε μπροστά μας,φαίνεται σαν μια κουταλιά. Αλλά αν θεωρήσουμε τααβυθομέτρητα βάθη του, οι μεγάλες χελώνες, τα ιγκουάνα,οι ιγκουανόδοντες, οι δράκοντες, τα ψάρια και οιχελώνες παράγονται μέσα του και πολύτιμα πράγματακαι άλλες πηγές πλούτου αφθονούν σ' αυτό.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναγράφεται, «Τα θέσφατα τουΟυρανού πόσο βαθιά είναι και αιώνια!» Αλλά έτσι αναγνωρίζουμεπως πρόκειται πράγματι για τον Ουρανό. Καιπάλι, «Πόσο λαμπρή ήταν η αρετή του βασιλιά Ουέν!»Αλλά έτσι αναγνωρίζουμε πως πρόκειται πράγματι για τοβασιλιά Ουέν. Η μοναδικότητά του είναι παρόμοιαδιαρκής.* *ΚΕΦΑΛΑΙΟ 27Πόσο μεγάλο είναι το Τάο, το κατάλληλο για το Σοφό!Σαν το νερό που κυλάει, προχωράει και τρέφει όλα ταπράγματα και ανέρχεται ως τον Ουρανό.Τελειότατο είναι το μεγαλείο του. Περικλείει τουςτριακόσιους κανόνες της τελετουργίας και τους τρειςχιλιάδες κανόνες συμπεριφοράς.Περιμένει τον κατάλληλο άνθρωπο, για να μπορέσει ναμπει σε ενέργεια.Έτσι λέγεται, «Μόνο με τέλεια αρετή μπορεί το ύψιστοΤάο σε όλες τις όψεις του να αποβεί γεγονός».59


από κάποιον της κατώτερης τάξης, δεν είναι σε θέση νατιμηθεί.Μη τιμώμενος, δεν γίνεται πιστευτός και αφούδεν γίνεται πιστευτός, οι άνθρωποι δεν θα ακολουθήσουντους κανόνες του.Γι' αυτό τα θεσπίσματα του κυβερνήτη απλώνουν τιςρίζες τους στον εαυτό του και στη συμπεριφορά του καιεπαρκής επικύρωση παρέχεται από τιςμάζες του λαού.Τις εξετάζει σε σύγκριση με κείνα των τριών βασιλιάδων42 και τα βρίσκει χωρίς λάθη. Τα παρουσιάζει ενώπιοντου Ουρανού και της Γης και δεν βρίσκει τίποτα σ' αυτάαντίθετο με τον τρόπο λειτουργίας τους. Παρουσιάζεταιμαζί τους ενώπιον των πνευματικών όντων και δενεγείρονται αμφιβολίες γι' αυτά. Προετοιμάζεται και μπορείνα περιμένει για την εμφάνιση ενός σοφού εκατόγενεών και δεν έχει ανησυχίες.Παρουσιαζόμενος με τα θεσπίσματά του ενώπιον τωνπνευματικών όντων, χωρίς να εγείρονται αμφιβολίες γι'αυτά, δείχνει εκείνο που γνωρίζει σαν Ουρανό. Προετοιμαζόμενοςχωρίς ανησυχίες και περιμένοντας την εμφάνισηενός σοφού, δείχνει πως γνωρίζει τους ανθρώπους.Όντας έτσι, οι κινήσεις ενός τέτοιου κυβερνήτη, πουαπεικονίζουν τα θεσπίσματά του, συνιστούν ένα υπόδειγμαστον κόσμο για πολλές γενεές. Οι πράξεις τουείναι επί γενεές νόμος στην αυτοκρατορία. Εκείνοι πουείναι μακριά του τον ατενίζουν με λατρεία και εκείνοιπου είναι κοντά του δεν τον βαριούνται.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναφέρεται, «Εκεί δεν τοναπεχθάνονται· εδώ δεν κουράζονται απ' αυτόν. Από42. Οι τρεις βασιλιάδες είναι οι ιδρυτές των τριών δυναστειών· Ο Γυ(2205-2198 π.χ.) ίδρυσε τη δυναστεία Σία· ο Τανγκ ο Τέλειος (1766-1754π.χ.) ίδρυσε τη δυναστεία Γιν· και ο Γου (1134-1115 π.Χ.) ανέτρεψε τοντύραννο Τζόου Σιν και υπήρξε ο πρώτος αυτοκράτορας της δυναστείαςΤζόου.62μέρα σε μέρα και από νύχτα σε νύχτα διαιωνίζουν τουςεπαίνους τους». Ουδέποτε υπήρξε κυβερνήτης που ναμην ανταποκρίνεται σ' αυτή την περιγραφή, και ο οποίοςνα απέκτησε μια πρώιμη φήμη σε όλη την αυτοκρατορία.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30* *Ο Τζονγκ-Νι 43 μεταβίβασε τις δοξασίες του Γιάο καιτου Σουν σαν να ήταν πρόγονοί του και γλαφυράεξέθεσε τις ρυθμίσεις του Ουέν και του Γου, παίρνοντάςτους σαν πρότυπό του. Ψηλά, εναρμονίστηκε με τιςεποχές του Ουρανού και κάτω συμμορφώθηκε με τονερό και τη Γη.Μπορεί να συγκριθεί με τον Ουρανό και τη Γη, γιατίστηρίζουν και περιέχουν, επισκιάζουν και καλύπτουν όλατα όντα. Μπορεί να συγκριθεί με τις τέσσερις εποχές,γιατί εναλλάσσονται με τη σειρά, καθώς και με τον ήλιοκαι τη σελήνη, γιατί φωτίζουν εναλλακτικά.Όλα τα όντα αναπτύσσονται μαζί, χωρίς να βλάπτουντο ένα τ' άλλο. Η διαδοχή των εποχών, καθώς και οικινήσεις του ηλίου και της σελήνης, συνεχίζουν, χωρίςνα μπερδεύονται μεταξύ τους. Οι μικρότερες ενέργειεςείναι σαν τους χειμάρρους που χύνονται σε ποτάμια· οιμεγάλες ενέργειες εμφανίζονται σε μεγάλες μεταμορφώσεις.Αυτό είναι που καθιστά τον Ουρανό και τη Γητόσο Μεγάλα.* *43. Εδώ ο Κονγκ Τζι πλέκει το εγκώμιο του Κομφούκιου, πουαναφέρεται με το φιλολογικό ψευδώνυμο Τζονγκ-Νι.63


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 31Μόνο εκείνος που, κατέχοντας όλες τις σοφές ιδιότητεςπου υπάρχουν κάτω από τον Ουρανό, δείχνεταιγρήγορος σε αντίληψη, καθαρός στη διάκριση, μεγάληςνοημοσύνης και πανπεριεκτικής γνώσης, είναι κατάλληλοςνα κυβερνήσει. Μεγαλοπρεπής, γενναιόψυχος,ήπιος και πράος είναι κατάλληλος να ασκεί αυτοπειθαρχία.Σταθερός και αυθεντικός, είναι κατάλληλος νακρατάει σταθερά τα ηνία. Προσαρμοστικός, σοβαρός,ουδέποτε παρεκκλίνοντας από τη Μέση Οδό και ορθός,είναι κατάλληλος για να επιβάλλει το σεβασμό. Ολοκληρωμένος,ξεχωριστός, συγκεντρωμένος και βαθυστόχαστος,είναι κατάλληλος να ασκεί διάκριση.Πανπεριεκτικός είναι και αχανής, βαθύς και ζωηρόςσαν πηγή, εκδηλώνοντας στην κατάλληλη εποχή τιςαρετές του.Πανπεριεκτικός και αχανή ς είναι σαν τον Ουρανό.Βαθύς και ζωηρός σαν μια πηγή, είναι σαν την Άβυσσο.Παρουσιάζεται, και όλοι οι άνθρωποι τον σέβονται.Μιλάει και όλοι οι άνθρωποι τον πιστεύουν. Δρα και όλοιοι άνθρωποι ικανοποιούνται από τη δράση του.Γι' αυτό η φήμη του απλώνεται στην αυτοκρατορία καιφθάνει ακόμα και στις βάρβαρες φυλές. Οπουδήποτεφθάνουν καράβια και αμάξια, οπουδήποτε φθάνει ηδύναμη του ανθρώπου, οπουδήποτε ο Ουρανός επισκιάζεικαι η Γη στηρίζει, οπουδήποτε ο ήλιος και η σελήνηφέγγουν, οπουδήποτε πέφτει πάχνη και δροσιά, όλοιόσοι έχουν αίμα και πνοή ειλικρινά τον τιμούν και τοναγαπούν. Γι' αυτό λέγεται, «Αυτός είναι ισάξιος τουΟυρανού».* *ΚΕΦΑΛΑΙΟ 32Μόνο το άτομο που κατέχεται από την πιο πλήρηειλικρίνεια, που μπορεί να υπάρξει κάτω από τον Ουρανό,μπορεί να εναρμονίσει τις μεγάλες σταθερές σχέσειςτου ανθρωπίνου γένους, να εδραιώσει τις μεγάλεςθεμελιώδεις αρετές στον κόσμο και να μάθει τις λειτουργίεςτης μεταμόρφωσης. Αυτό το άτομο, λοιπόν, μπορείνα εξαρτάται από κάτι άλλο;Αποκαλέστε τον ιδανικό άνθρωπο· πόσο ένθερμος καιειλικρινής είναι! Αποκαλέστε τον άβυσσο· πόσο αβυθομέτρητοςείναι!είναι!Αποκαλέστε τον Ουρανό· πόσο αχανή ςΠοιος μπορεί να τον κατανοήσει, εκτός εκείνου πουείναι πράγματι οξύς στην αντίληψη, καθαρός στη διάκριση,ευρείας νοημοσύνης και πανπεριεκτικής σοφίας, καιπου κατέχει την ουράνια αρετή;ΚΕΦΑΛΑΙΟ 33Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναφέρεται, «Πάνω από τοκεντητό φόρεμά της βάζει μια ριχτή, απλή ρόμπα»44,αποφεύγοντας να επιδείξει την κομψότητα του ωραίουτης ενδύματος. Έτσι το Τάο του ανωτέρου ανθρώπουείναι να προτιμά την απόκρυψη της αρετής του, ενώκαθημερινά γίνεται πιο λαμπρή. Αντίθετα, το Τάο τουμικροπρεπούς είναι να επιδιώκει τη διασημότητα, ενώκαθημερινά όλο και πιο πολύ καταρρέει.Είναι χαρακτηριστικότου ανωτέρου ανθρώπου να εμφανίζεται άχαρις,κι όμως ποτέ δεν προκαλεί κορεσμό. Ενώ δείχνει απλήαμέλεια, όμως τα επιτεύγματά του αναγνωρίζονται· ενώφαινομενικά δείχνει απλοϊκός, όμως διακρίνεται. Ξέρει44. Οι στίχοι αναφέρονται στη σεμνή σύζυγο του δούκα των Ουέι.6465


πως ό,τι είναι μακριά, βρίσκεται κοντά. Ξέρει από πούφυσάει ο άνεμος. Ξέρει πως ό,τι είναι λεπτοφυές, γίνεταιέκδηλο. Όντας τέτοιος, σίγουρα εισέρχεται στην αρετή.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναγράφεται, «Αν και το Ψάριβουτάει βαθιά και ξεκουράζεται στον πυθμένα, όμως δενπαύει να φαίνεται καθαρά». Έτσι ο ανώτερος άνθρωποςεξετάζει την καρδιά του, ώστε να μην υπάρχει κανέναψεγάδι εκεί και να μην υπάρχει αιτία για δυσαρέσκειαμέσα του. Εκείνο στο οποίο ο ανώτερος άνθρωπος είναιαπαράμιλλος, είναι απλώς αυτό: πετυχαίνει πράγματαπου οι άλλοι δεν αντιλαμβάνονταΙ.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναγράφεται, «Θεωρούμενοςστο χώρο του, ας είναι ελεύθερος από ντροπή ότανεκτίθεται στο φως του Ουρανού»45. Έτσι ο ανώτεροςάνθρωπος ακόμα και όταν δεν κινείται, έχει ένα αίσθημασεβασμού· και ενώ δεν μιλάει, έχει ένα αίσθημα ειλικρίνειας.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναφέρεται, «Σιωπηλά γίνεται ηπροσφορά και τα πνευματικά όντα προσεγγίζονταΙ. Δεν~πάρxει η παραμικρή διαμάχη»46. Έτσι ο ανώτεροςανθρωπος δεν χρησιμοποιεί ανταμοιβές και οι άνθρωποιπαροτρύνονται στην αρετή. Δεν δείχνει οργή και οιάνθρωποι νιώθουν περισσότερο δέος απ' ό,τι μπροστάσε κοντάρια και σπαθιά.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναφέρεται, «Ο,ΤΙ δεν έχειανάγκη επίδειξης, είναι η αρετή. Όλοι οι πρίγκιπες τημιμούνται». Έτσι ο ανώτερος άνθρωπος, όντας ειλικρι-45. Τα κινέζικα σπίτια είχαν εσωτερική αυλή. 'Ετσι το εξωτερικό νόηματης φράσης σημαίνει την έκθεση στην αυλή, αλλά το εσωτερικό νόημαείναι η παρουσία του ενώπιον του εσωτερικοίι κυβερνήτη του, της ψυχήςτου.46. Οι στίχοι αυτοί αναφέρονται στη βασιλική λατρεία του Τανγκ τουΤέλειου (1766-1754 π.χ.), που θυσίαζε σιωπηλά και σεμνά. Σαν αποτέλεσμα,δεν υπήρχε καμιά διαμάχη ανάμεσα στους υπουργοίις του.66νής και σεβάσμιος, όλος ο κόσμος οδηγείται σε μιακατάσταση ευημερίας και ειρήνης.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναγράφεται, "Κοιτώ με χαρά τηλαμπρή αρετή σου, που δεν εκτίθεται ηχηρά και επιδεικτικά»47.Ο Δάσκαλος είπε: "Ανάμεσα στα μέσα γιαμεταμόρφωση ανθρώπων, τα λόγια και οι επιδείξεις, είναιασήμαντες επιρροές. Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναφέρεται,'Ή αρετή είναι ελαφριά σαν μια τρίχα". Αν και η τρίχαέχει ένα μετρήσιμο μέγεθος. "Οι πράξεις του ύψιστουΟυρανού δεν έχουν ούτε ήχο ούτε οσμή". Αυτή είναι ητέλειααρετή».ΤΟ παραπάνω είναι το τριακοστό τρίτο Κεφάλαιο. ΟΚονγκ Τζι, έχοντας κάνει τις περιγραφές του λεπτομερειακάστα προηγούμενα Κεφάλαια, ξαναγυρίζει εδώ καιεξετάζει την πηγή του θέματός του. Έπειτα συν~xίζειτην ανάλυσή του από τη μεριά του μαθητή - που είναιαπαλλαγμένος από κάθε ιδιοτέλεια και που παρακολουθείτον εαυτό του όταν είναι μόνος - και κάνει τηνπεριγραφή του,ως ότου με απλά Βήματα φθάνει ως τοαποκορύφωμα μιας ένδοξης αυτοκρατορίας, όπου επικρατείευημερία και ειρήνη,σαν αποτέλεσμα της απλήςκαι ειλικρινούς ευσέΒειας. Περαιτέρω εξυμνεί τη μυστηριώδηφύση αυτής της πηγής, μέχρις ότου φθάνει ναλέει πως δεν έχει ήχο και οσμή. Αυτό που κάνει είναι ότισυνοψίζει την ουσία του όλου έργου και αυτό τοκαταφέρνει με απλούς όρους. Είναι Βαθυστόχαστος καιένθερμος, καθώς οδηγεί τον αναγνώστη ξανά και ξανάστο θέμα του. Δεν θα έπρεπε λοιπόν και ο μαθητής απότη μεριά του να διαλογιστεί Βαθιά, καθώς μελετάει αυτότοέργο;47. Αυτά είναι τα λόγια του Ουράνιου Κυβερνήτη (Σανγκ Ντι). ο οπο[οςαναγγέλλει στο βασιλιά Ουέν τους λόγους που τον κάλεσε να εκτελέσειτα προστάγματά του, δηλαδή να ανατρέψει τον τίιραννο Τζόου Σιν.67


ΗΜΕΓΑΛΗ ΜΑΘΗΣΗΤο κείμενο της Μεγάλης Μάθησης αναφέρεται συχνάσαν βιβλίο του Κομφούκιου, αφού αποτελεί τμήμα τουκλασικού έργου Αρχείο Τελετουργικών το οποίο λέγεταιπως έγραψε ο ίδιος. ·Ομως φαίνεται ότι μερικά μέρη απότο Αρχείο Τελετουργικών γράφηκαν από τους άμεσουςμαθητές του κι αυτό ισχύει και για το παρόν κείμενο.Συγγραφέας του θεωρείται ο Ντζενγκ Σεν (505-; π.χ.)που ήταν ο πιο χαρισματικός μαθητής του Κομφούκιου.Ο Ντζενγκ Σεν γεννήθηκε στο νότιο Γου-τσάνγκ καιήταν σαράντα έξι χρόνια νεώτερος από το Δάσκαλο.Όταν έγινε δεκάξι χρόνων ο πατέρας του τον έστειλεστο κρατίδιο Τσου, όπου βρισκόταν τότε ο Κομφούκιος,για να μαθητεύσει κοντά στο σοφό. Εκτός από τον ΓιενΧουέι, τον αγαπημένο μαθητή του Δασκάλου, δεν υπάρχειπιο μεγάλο όνομα στην κομφουκιστική σχολή, από τοόνομα του Ντζενγκ Σεν. Ο Ντζε Γκονγκ, επίσης μαθητήςτου Κομφούκιου, έλεγε γι' αυτόν, «Δεν υπάρχει θέμαπου να μην το έχει μελετήσεΙ. Η εμφάνισή του εμπνέεισεβασμό. Η αρετή του δεν κλονίζεται. Τα λόγια τουεμπνέουν εμπιστοσύνη». Ο Ντζενγκ Σεν έγραψε επίσηςένα βιβλίο για την υική ευσέβεια, που επαίνεσε πολύ οΚομφούκιος και που αποτελεί ένα από τα κλασικάκείμενα των Κομφουκιστών.Στα 175 μ.Χ., με αυτοκρατορική εντολή, το κείμενοαυτό χαράχτηκε σε πέτρινες πλάκες. Το ίδιο έγινε μετάαπό εβδομήντα χρόνια κάτω από τη δυναστεία Ουέι καιοι δύο σειρές πινακίδων τοποθετήθηκαν μαζί. Μετά από69


αιώνες οι πινακίδες χάθηκαν και το 836 μ.Χ., στηδυναστεία Τανγκ χαράχτηκαν ξανά σε πέτρινες στήλες,οι οποίες επιζούν μέχρι σήμερα στην επαρχία Σενσί.Το κείμενο με τη σημερινή του μορφή είναι η απόδοσητου μεγάλου σχολιαστή Τζου Σι (1130-1200 μ.Χ.), οοποίος έγραψε τα σχόλια που διαβάζουμε σαν προοίμιο,επίλογο και συμπεράσματα μετά από κάθε Κεφάλαιο.ΜΕΓΑΛΗΝΤΑ Σι0 48ΜΑΘΗΣΗΟ Δάσκαλος Τσενγιt- 9 είπε: "Η Μεγάλη Μάθηση είναιένα ΒιΒλίο που μεταΒιΒάστηκε από δάσκαλο σε μαθητήστην κομφουκιστική σχολή και αποτελεί την πύλη μέσωτης οποίας εισέρχονται οι μαθητές στην αρετή. Το ότικατανοούμε σήμερα τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοιεκπαιδεύονταν, οφείλεται στη διατήρηση αυτού τουέργου, αφού τα Ανάλεκτα 5Ο και το Βιβλίο του ΜενγκΤσε 51 εμφανίστηκαν έπειτα. Οι μαθητές οφείλουν νααρχίζουν μ' αυτό, αποφεύγοντας έτσι τα λάθη».48. Στην αρχαία Κίνα συχνά ο τίτλος ενός έργου δινόταν από τα πρώταδύο ιδεογράμματα του βιβλίου. Αυτό ισχύει κι εδώ. Ταυτόχρονα όμωςυποδηλώνει και τη Μάθηση εκείνη, η οποία ήταν απαραίτητη για νακαταλάβει κάποιος μια ανώτερη θέση στη διοίκηση του κράτους. Στηνπερίπτωση αυτή η Μεγάλη Μάθηση περιέχει τις ύψιστες αρχές, που πάνωτους βασιζόταν η διακυβέρνηση του αυτοκράτορα Γιάο και του διαδόχουτου, Σουν, τους οποίους ο Κομφούκιος τους είχε σαν πρότυπα.49. Πρόκειται για τον Τσενγκ Ι (1033-1107 μ.Χ.), το νεώτερο από τουςαδελφούς Τσενγκ οι οποίοι υπήρξαν οι ιδρυτές του Νεοκομφουκισμού.50. Τα Ανάλεκτα (Λουν Γυ) είναι ένα από τα τέσσερα κλασικά έργα τουΚομφουκισμού. Τα άλλα τρία είναι: Μεγάλη Μάθηση, Διδασκαλία τηςΜέσης Οδού και το ΒιΒλίο του Μένκιου.51. Πρόκειται για το ΒιΒλίο του Μένκιου (372-289 πΧ), ο οποίος υπήρξεο μεγαλύτερος δάσκαλος του Κομφουκισμού, μετά τον Κομφούκιο.70ΚείμενοΤο Τάο της Μεγάλης Μάθησης είναι διασαφήνιση τηςλαμπρής αρετή ς 52. η ενδυνάμωση του λαού· και ηθεμελίωση του ύψιστου αγαθού.Όταν το θεμέλιο αναγνωριστεί, μπορεί να οριστεί οστόχος και όταν αυτός οριστεί, μπορεί να επιτευχθεί ηαταραξία. Αυτή την αταραξία θα διαδεχθεί η νοητικήηρεμία. Σ' αυτή την ηρεμία μπορεί να εκδηλωθεί οδιαλογισμός και αυτόν ακολουθεί η επίτευξη 53.Όλα τα όντα έχουν τηρίζα τους και τα κλαδιά τους.Όλα τα έργα έχουν την αρχή και το τέλος τους. Η γνώσηαυτού που είναι πρώτο και εκείνου που είναι τελευταίο,είναι το Τάο της Μεγάλης Μάθησης.Οι αρχαίοι που ήθελαν να μεταλαμπαδεύσουν τηλαμπρή αρετή σε όλη την αυτοκρατορία, πρώτα αποκαθιστούσαντην τάξη στην πολιτεία τους54. Θέλοντας νααποκαταστήσουν την τάξη στην πολιτεία τους, πρώτατακτοποιούσαν την οικογένειά τους. Θέλοντας να τακτοποιήσουντην οικογένειά τους, πρώτα καλλιεργούσαν52. Με τη λέξη αρετή (ντε) εδώ εννοείται η ενάρετη φύση, την οποία οάνθρωπος κληρονομεί από τον Ουρανό. Αυτή διαστρέφεται, καθώς οάνθρωπος μεγαλώνει, εξαιτίας των μειονεκτημάτων της φυσικής σύστασης,των εσωτερικών επιθυμιών και της ενδοτικότητας στους εξωτερικούςπειρασμούς. Το μεγάλο Έργο της ζωής είναι να οδηγήσουμε τηφύση μας πίσω στην αρχική της αγνότητα.53. Όπως είναι φανερό, εδώ περιγράφεται η διαδικασία για τηνεπίτευξη του στόχου, δηλαδή της αποκατάστασης της αρετής σε όλη τηναυτοκρατορία. Ο σχολιαστής του ένατου αιώνα, Κονγκ Γινγκ-ντά γράφει:,


τον εαυτό τους. Θέλοντας να καλλιεργήσουν τον εαυτότους, πρώτα εξάγνιζαν την καρδιά τους55. Θέλοντας ναεξαγνίσουν την καρδιά τους, πρώτα προσπαθούσαν ναείναι ειλικρινείς στις σκέψεις τους. Θέλοντας να είναιειλικρινείς στις σκέψεις τους, πρώτα διηύρηναν τηγνώση τους. Μια τέτοια διεύρυνση της γνώσης έγκειταιστην εξέταση των πραγμάτων 56 .Καθώς εξετάζονταν τα πράγματα, η γνώση ολοκληρωνόταν.Καθώς ολοκληρωνόταν η γνώση, οι σκέψειςκαθίσταντο ειλικρινείς. Καθώς οι σκέψεις καθίσταντοειλικρινείς, η καρδιά τους εξαγνιζόταν. Καθώς η καρδιάτους εξαγνιζόταν, ο εαυτός τους καλλιεργείτο. Καθώς οεαυτός τους καλλιεργείτο, η οικογένειά τους57 τακτοποιόταν.Καθώς η οικογένειά τους τακτοποιόταν, ηπολιτεία τους κυβερνιόταν σωστά. Όταν η πολιτεία τουςκυβερνιόταν σωστά, στην αυτοκρατορία επικρατούσεειρήνη και ευημερία.Από το Γιο του Ουρανού 58 ως τη μάζα του λαού, όλοι55. Δεν πρόκειται για την καρδιά του φυσικού σώματος, αλλά μάλλονγια την ψυχή που είναι χορηγός ζωής και συνείδησης και κύριος τουσώματος.56. Ουσιαστικά ένα είναι το πράγμα που πρέπει να διερευνηθεί, δηλαδήο εαυτός. Ο Κονγκ Λινγκ-ντά σχολιάζει εδώ: "Ρίζα είναι ο εαυτός. Αν οάνθρωπος αναγνωρίσει τον εαυτό, τότε μαθαίνει τη ρίζα κι αυτό είναι τοέσχατο της γνώσης».57. Η οικογένεια εδώ πρέπει να θεωρηθεί με την πλατιά έννοια. Είναι τοσόι, η φυλή. Εσωτερικά είναι η πνευματική οικογένεια, η αδελφότητα,στην οποία ανήκει ο ανώτερος άνθρωπος. Ας σημειωθεί ότι η κομφουκιστικήσχολή λεγόταν Κομφουκιστική Οικογένεια και υπάρχει ένα κείμενο,που βρέθηκε στους τοίχους του παλιού σπιτιού του Κομφούκιου με τίτλοΡητά της Κομφουκιστικής Οικογένειας, το οποίο έχει μεταφραστεί σταΑγγλικά από τον Λέγκε με τίτλο Narratives ο! the School (Διηγήσεις τηςΣχολής).58. Γιος του Ουρανού (Τιεν Τσε) είναι ο αυτοκράτορας. Οι Κινέζοιπίστευαν ότι οι αυτοκράτορές τους κατάγονταν από τον Ουράνιο72πρέπει να θεωρούν την καλλιέργεια του εαυτού σαν τηρίζα για καθετί άλλο.Όταν η ρίζα παραμελείτο, ήταν αδύνατον τα κλαδιά ναρυθμιστούν. Αυτό που είχε σπουδαιότητα, ποτέ δεν τοπαρέβλεπαν' και εκείνο που ήταν ασήμαντο, ποτέ δεν τοέπαιρναν στα σοβαρά.Το προηγούμενο κείμενο είναι διατυπωμένο με ταλόγια του Κομφούκιου, όπως παραδόθηκαν από τονφιλόσοφο Nτζενγ~9. Τα δέκα Κεφάλαια επεξήγησης πουακολουθούν, περιέχουν τις απόψεις του ίδιου τουΝτζενγκ και καταγράφηκαν από τους μαθητές του. Σταπαλιά αντίγραφα του έργου παρουσιάζεται μεγάλη σύγχυσησχετικά μ' αυτά, εξαιτίας των κρίσεων του φιλοσόφουΤσενγκ.Έτσι έχοντας εξετάσει εκ νέου το κλασικόκείμενο, το ταξινόμησα με τη σειρά που φαίνεται στηνπαρούσα έκδοση.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1* *Στην Εξαγγελία προς τον Κανγ,(30 αναφέρεται,«Μπό-Κυβερνήτη (Σανγκ Ντι). Σαν Γιος του Ουρανού, ο αυτοκράτορας όφειλενα διασφαλίζει πρώτα απ' όλα την αρμονία ανάμεσα στον Ουρανό και τηΓη. Ακόμα όφειλε να γνωρίζει τα Θέσφατα του Ουρανού και νααποκαθιστά στη Γη την ευημερία και ειρήνη, μιμούμενος την ιδανικήΠολιτεία των Ουρανών.59. Ο Ντζενγκ Σεν (505-; π.χ.) ήταν ένας από τους καλύτερους μαθητέςτου Κομφούκιου. Ουσιαστικά διαδέχτηκε το δάσκαλό του στη Σχολή καιέγραψε πολλά βιβλία γύρω από την τελετουργία και την υική ευσέβεια.60. Η "Εξαγγελία προς τον Κανγκ» είναι ένα Κεφάλαιο του Βι8λίουΙστορίας (Σου Τζινγκ), γραμμένου από τον Κομφούκιο. Την εξαγγελίααυτή έκανε ο αυτοκράτορας Γου (1134-1115 π.χ.) στον αδελφό του,Κανγκ-σού, όταν τον διόρισε μαρκήσιο, κυβερνήτη του κρατιδίου Ουέι.73


ρεσε να καταστήσει την αρετή του υποδειγματική»61.Στον Τάι Τζία 62 ειπώθηκε, «Εκείνος στοχαζόταν καιμελετούσε τα έξοχα θέσφατα του Ουρανού»63.Στον Κανόνα του Αυτοκράτορα 64 αναφέρεται, «Μπόρεσεκαι έκανε υποδειγματική τη λαμπρή αρετή του».Όλα τα αποσπάσματα δείχνουν ότι εκείνοι οι κυβερνήτεςκατάφεραν να έχουν υποδειγματική αρετή.Το πρώτο αυτό Κεφάλαιο του Σχολίου εξηγεί τουπόδειγμα της λαμπρής αρετής.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2* *Στο λουτήρα του Τανγκ ήταν χαραγμένα τα εξής λόγια:«Αν μπορείς να ανανεώσεις για μια μέρα τον εαυτό σου,κάνε το κάθε μέρα. Ναι, ας γίνεται καθημερινή ανανέωση»65.Στην Εξαγγελία προς τον Κανγκ αναφέρεται, «Νααφυπνίζεις τη νεολαία»66.61. Εδώ υπονοείται ο βασιλιάς Ουέν (1231-1135 π.χ.), του οποίου ηαρετή ήταν πράγματι υποδειγματική.62. Η πρόταση αυτή αποτελεί μέρος του προτρεπτικού λόγου τουπρωθυπουργού Ι Γιν στον Τάι Τζία, δεύτερο αυτοκράτορα (1753-1723π.Χ.) της δυναστείας Γιν.63. Τα λόγια αυτά αναφέρονται στον αυτοκράτορα Τανγκ (1766-1754π.Χ.), ιδρυτή της δυναστείας Γιν, ο οποίος φέρει το επώνυμο «Τέλειος».Είχε μελετήσει τους νόμους του Ουρανού και στο διάγγελμά του προς τολαό τόνιζε, «Ο Ουράνιος Κυβερνήτης έδωσε στους ανθρώπους την ηθικήαίσθηση, έτσι ώστε να μπορούν να διατηρούν την αρχική τους φύση».64. Ο αυτοκράτορας είναι ο Γιάο (2357-2258 π.χ.), ένας από τουςκυβερνήτες της Χρυσής Εποχής της Κίνας. Έδωσε την κόρη του στονευσεβή Σουν και τον έχρισε διάδοχό του.65. Οι αρχαίοι Κινέζοι συνήθιζαν να χαράσσουν πάνω στα σκεύη και ταάλλα αντικείμενα του σπιτιού διάφορα ρητά και ηθικά παραγγέλματα.66. Εδώ και πάλι ο αυτοκράτορας Γου απευθύνεται στον αδελφό του74Στο ΒιΒλίο των Ωδώ.j37 αναφέρεται, «Αν και το Τζόου 68ήταν αρχαίο κρατίδιο, το τελετουργικό που φώτιζε σ'αυτό ήτανκαινούργιο».Έτσι ο ανώτερος άνθρωπος69 σε καθετί καταβάλλειτην ύψιστη προσπάθεια.ΤΟ δεύτερο Κεφάλαιο του Σχολίου εξηγεί την αναγέννησητου λαού.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3* *Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναγράφεται, «Η βασιλική επικράτειατων χιλίων λι, είναι εκεί όπου κατοικεί ο λαός»70.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναγράφεται, «Το ωδικό πτηνόΚιτρινοπούλι 71φωλιάζει σε μια γωνιά του αναχώματος».Ο Δάσκαλος είπε, «Οταν φωλιάζει, ξέρει πού φωλιάζει.Κανγκ-σού. Όπως ο ίδιος ο Γου ανέτρεψε τον τύραννο της δυναστείαςΓιν και αφοσιώθηκε στο έργο της αναγέννησης του λαού των Τζόου, έτσικαι ο Κανγκ-σού προτρέπεται να κάνει με το λαό των Γιν, ο οποίος δενείχε καθόλου καλή φήμη. Αυτό θα το πετύχει με την αφύπνιση τηςνεολαίας.67. Το Βι6λίο των Ωδών (Σιρ Τζινγκ) είναι ένα από τα Πέντε ΚλασικάΈργα που έγραψε ο Κομφούκιος.68. Το απόσπασμα αυτό αναφέρεται στο βασιλιά Ουέν (1231-1135 π.χ.)του οποίου η αρετή έδωσε τη δύναμη στον Οίκο του να αναλάβει τηδιακυβέρνηση της αυτοκρατορίας και να την κρατήσει για μια χιλιετίαπερίπου.69. Ανώτερος άνθρωπος (Τζυν-τσέ) είναι αυτός που καλλιεργεί τηναρετή.70. Αυτό αναφέρεται στην άνοδο της δυναστείας Γιν. Σε χίλια λι γύρωαπό τα ανάκτορα της πρωτεύουσας εκτείνονταν οι βασιλικές γαίες.71 Με τα λόγια αυτά παραπονιέται ένας που δεν έχει «υπό τον ήλιομοίρα" και περπατάει σκυφτός, ενώ το κιτρινοπούλι φωλιάζει ψηλά στααναχώματα. Το κιτρινοπούλι είναι ένα είδος φλώρου.75


Είναι δυνατόν ο άνθρωπος να μπορεί να γίνει ισάξιος μ'αυτό τοπουλί;»Στο Bι8λfo των Ωδών αναγράφεται, "Βαθυστόχαστοςήταν ο βασιλιάς Ουέν. Με πόσο λαμπρό και αμείωτοαίσθημα σεβασμού πρόσεχε τα θεμέλιά του!» Σαν ηγεμόναςβασιζόταν στην ανθρωπιά. Σαν υπουργός βασιζότανστο σεβασμό. Σαν γιος βασιζόταν στην υική ευσέβεια.Σαν πατέρας βασιζόταν στην καλοσύνη. Στις σχέσεις μετους υπηκόους του βασιζόταν στην καλοπιστία.Στο Bι8λfo των Ωδών αναγράφεται, "Προσέξτε τηνελικοειδή πορεία του ποταμού Τσι, με την οργιώδηβλάστηση από πράσινα μπαμπού! Έτσι είναι ο ευγενήςκαι τέλειος πρίγκιπάς μας!72 'Οπως κόβουμε και ύστεραλιμάρουμε· όπως σμιλεύουμε και ύστερα λειαίνουμε:Έτσι καλλιεργεί τον εαυτό του. Πόσο σοβαρός είναι καιμεγαλοπρεπής! Πόσο επιβλητικός και έξοχος! Ο ευγενήςκαι τέλειος πρίγκιπάς μας ποτέ δεν λησμονιέται». Ηέκφραση, «Οπως κόβουμε και ύστερα λιμάρουμε», δείχνειτο έργο της μάθησης. Η φράση, «Οπως σμιλεύουμεκαι ύστερα λειαίνουμε», δείχνει το έργο της αυΤOKaλλιέργειας.Η φράση, "Πόσο σοβαρός είναι και μεγαλοπρεπής»,δείχνει το αίσθημα του βαθιού σεβασμού. Ηφράση, "Πόσο επιβλητικός και έξοχος!» δείχνει μιασυμπεριφορά που προκαλεί δέος. Η φράση, «Ο ευγενής.και τέλειος πρίγκιπάς μας ποτέ δεν λησμονιέται», δείχνειπως όταν η αρετή είναι τέλεια και εξαιρετικά ανώτερη, ολαός δεν μπορεί να τον ξεχάσειΣτο Bι8λfo των Ωδών αναγράφεται, "Α! Οι πρώτοιβασιλιάδ ες 73 δεν λησμονιούνται». Οι μεταγενέστεροιπρίγκιπες θεωρούσαν άξιο, ό,τι εκείνοι θεωρούσαν άξιοκαι αγαπούσαν ό,τι εκείνοι αγαπούσαν. Ακόμα και οιάνθρωποι του λαού χαίρονταν με ό,τι εκείνους χαροποιούσεκαι ωφελούνταν από τους ευεργετικούς κανονισμούςεκείνων. Γι' αυτό το λόγο οι πρώτοι βασιλιάδες,αφού εγκατέλειψαν τον κόσμο, δεν λησμονιούνταιΤο τρίτο Κεφάλαιο του Σχολίου εξηγεί τη θεμελίωσηστο ύψιστο αγαθό.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4* *Ο Δάσκαλος είπε: "Στην κρίση αντιδικιών 74 , είμαι σανοποιονδήποτε άλλον. Αυτό που χρειάζεται είναι να μηνπροσφεύγουν οι άνθρωποι στα δικαστήρια». Εκείνοι πουστερούνται αρχών δεν μπορούν να πείσουν και νιώθουνμεγάλο φόβο στο νου τους: Αυτή είναι η γνώση τηςρίζας.ΤΟ τέταρτο Κεφάλαιο του Σχολίου εξηγεί τη ρίζα και τακλαδιά.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5* *Αυτό ονομάζεται γνώση της ρίζας.Αυτό ονομάζεται τελειοποίηση της γνώσης.ΤΟ πέμπτο Κεφάλαιο του Σχολίου εξηγούσε τη σημασίατης διερεύνησης πραγμάτων και της αναγωγής της72. Η ωδή αυτή εξυμνεί το δούκα Γου του κρατιδίου Ουέι και στιςσυνεχείς προσπόθειες να καλλιεργήσει τον εαυτό του.73. Οι πρώτοι 6ασιλιόδες είναι ο Ουέν και ο γιος του, Γου, οι οποίοιανέτρεψαν τον τελευταίο αυτοκρότορα της δυναστείας Γιν, που ήταν76τύραννος. Στα 1122 π.χ. ο Γου έγινε αυτοκρότορας της καινούργιαςδυναστείας των Τζόου.74. Ως γνωστό ο Κομφούκιος διετέλεσε υπουργός δικαιοσύνης στοκρατίδιο Λου.77


γνώσης στα έσχατα όριά της, αλλά τώρα έχει χαθεί.Ριψοκινδυνεύω να το συμπληρώσω με τις απόψεις τουφιλοσόφου Τσενγκ, ως εξής: Η σημασία της πρότασης,«Η τελειοποίηση της γνώσης εξαρτάται από τη διερεύνησητων πραγμάτων», είναι αυτή: Αν θέλετε να ανάγετε τηγνώση στα έσχατα όριά της, οφείλετε να διερευνήσετετις αρχές όλων των πραγμάτων με τα οποία ερχόμαστεσε επαφή, γιατί ο ευφυής νους του ανθρώπου είναιφτιαγμένος για να γνωρίζει και δεν υπάρχει ούτε ένααπλό πράγμα στο οποίο οι αρχές του να μην είναιέμφυτες. Αλλά αν δεν έχουν ακόμα διερευνηθεί όλες οιαρχές, η γνώση του ανθρώπου παραμένει ατελής. Γι'αυτό η Μάθηση για ενήλικους στην αρχή της μαθητείαςπαροτρύνει το μαθητή, σε σχέση με όλα τα πράγματα τουκόσμου, να ξεκινήσει από τη γνώση που έχει για τιςαρχές τους και να εμΒαθύνει στη διερεύνησή τους ως ταέσχατα όριά τους. Αφού ασκηθεί μ' αυτό τον τρόπο γιαπολύ καιρό, θα ανακαλύψει ξαφνικά ότι έχει πετύχει μιαπλατιά και Βαθιά διείσδυση. Έτσι οι ιδιότητες όλων τωνπραγμάτων, εξωτερικές ή εσωτερικές, λεπτοφυείς ήχονδροειδείς, θα γίνουν όλες αντιληπτές και ο νους σεόλη την ουσία του και στις σχέσεις του με τα πράγματαθα ε[ναι πολύ ευφυής. Αυτό ονομάζεται διερεύνηση τωνπραγμάτων. Αυτό ονομάζεται τελειοποίηση της γνώσης.* *ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6Αυτό που εννοούν τα λόγια, «είναι ειλικρινείς στιςσκέψεις τους», είναι το ότι δεν έχουν αυταπάτες, όπωςόταν απεχθανόμαστε μια άσχημη οσμή ή όταν αγαπάμεό,ΤΙ είναι ωραίο. Αυτό ονομάζεται αυτο-ικανοποίηση.Έτσι ο ανώτερος άνθρωπος παρακολουθεί τον εαυτότου όταν είναι μόνος.78Δεν υπάρχει κακό στο οποίο να μην ενδίδει ο μικροπρεπήςάνθρωπος, αλλά όταν συναντάει έναν ανώτεροάνθρωπο, αμέσως προσπαθεί να προσποιηθεί, να κρύψειτο κακό του και να παρουσιάσει ό, τι είναι καλό. Οανώτερος άνθρωπος τον κοιτάζει σαν να βλέπει τηνκαρδιά του· σε τι χρησιμεύει αυτή η προσποίηση; Σ' αυτόαναφέρεται το ρητό, «'Ο,τι υπάρχει αληθινά μέσα, θαεκδηλωθεί προς τα έξω». Γι' αυτό ο ανώτερος άνθρωποςπρέπει να παρακολουθεί τον εαυτό του όταν είναι μόνος.Ο μαθητής Ντζενγκ 75 είπε, «Αυτό που δέκα μάτιακοιτάνε 76 , αυτό που δέκα χέρια δείχνουν, πρέπει ναθεωρείται με σεβασμό!»Τα πλούτη κοσμούν ένα σπίτι και η αρετή κοσμεί ένανάνθρωπο. Ο νους διευρύνεται και το σώμα αναπαύεται. Οανώτερος άνθρωπος πρέπει να είναι ειλικρινής στιςσκέψεις του.ΤΟ έκτο Κεφάλαιο του Σχολίου εξηγεί πώς οι σκέψειςγίνονται ειλικρινείς.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7Αυτό που εννοούν τα λόγια, «η καλλιέργεια τουεαυτού εξαρτάται από την εξάγνιση της καρδιάς»77,75. Πρόκειται και πάλι για τον Ντζενγκ Σεν, μαθητή του Κομφούκιου, οΟΠΟίος πιστεύεται πως έχει γράψει το μεγαλύτερο μέρος του παρόντοςβιβλίου.76. Ο αριθμός δέκα δηλώνει εδώ το πλήθος. Η έκφραση αυτή τουΝτζενγκ Σεν αναφέρεται στα πνευματικά όντα που διαμένουν στιςανώτερες περιοχές και συνεχώς παρατηρούν τις πράξεις των ανθρώπων.77. Όπως αναφέραμε σε άλλη υποσημείωση, η λέξη «καρδιά» (σιν)αναφέρεται στην ψυχική φύση του ανθρώπου. ·Οπως οι αρχαίοι ·Ελληνεςδέχονταν μια κατώτερη και μια ανώτερη ψυχή, έτσι και οι Κινέζοι Ηανεξέλεγκτη κατώτερη ψυχική φύση ευθύνεται για την ανάρμοστησυμπεριφορά.79


μπορεί να εξηγηθεί έτσι: Αν ένας άνθρωπος βρίσκεταικάτω από την επιρροή του πάθους, θα έχει λαθεμένησυμπεριφορά. Το ίδιο ισχύει αν είναι κάτω από τηνεπιρροή του φόβου, ή ανόητων προσκολλήσεων ή θλίψεωνκαι βασάνων.'Οταν ο νους απουσΙάζει 78 , κοιτάζουμε και δεν βλέπουμε,ακούμε και δεν καταλαβαίνουμε, τρώμε και δεναντιλαμβανόμαστε τη γεύση αυτού που τρώμε.Αυτό εννοούμε όταν λέμε, «η καλλιέργεια του εαυτούεξαρτάται από την εξάγνιση της καρδιάς».Το έΒδομο Κεφάλαιο εξηγεί την εξάγνιση της καρδιάςκαι την καλλιέργεια του εαυτού.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8* *Αυτό που εννοούν τα λόγια, «η τακτοποίηση τηςοικογένειας εξαρτάται από την καλλιέργεια του εαυτού»,είναι το εξής: Οι άνθρωποι είναι μεροληπτικοί,όπου νιώθουν συμπάθεια και αγάπη' μεροληπτούν, όπουνιώθουν περιφρόνηση και απέχθεια· μεροληπτούν, όπουστέκουν με δέος και σεβασμό· μεροληπτούν, όπουνιώθουν οίκτο και ευσπλαχνία' μεροληπτούν, όπου είναιαλαζόνες και σκληροί. Γι' αυτό υπάρχουν λίγοι άνθρωποιστον κόσμο που αγαπάνε και ταυτόχρονα έχουν επίγνωσητων άσχημων ιδιοτήτων του αντικειμένου της αγάπηςτους, ή που απεχθάνονται κι όμως έχουν επίγνωση τωνκαλών ιδιοτήτων αυτού που απεχθάνονται.Έτσι η λαϊκή παροιμία λέει,«Ο πατέρας δεν ξέρει τημοχθηρία του γιου του· δεν ξέρει το ύψος του ώριμουκαλαμποκιού του»79.Αυτό εννοούμε όταν λέμε πως αν ο άνθρωπος δενκαλλιεργεί τον εαυτό του, δεν μπορεί να τακτοποιήσειτην οικογένειά του.Το όγδοο Κεφάλαιο του Σχολίου εξηγεί την καλλιέργειατου εαυτού και την τακτοποίηση της οικογένειας.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9* *Αυτό που εννοούν τα λόγιαγια να αποκατασταθεί ητάξη στην πολιτεία, είναι ανάγκη πρώτα να τακτοποιηθείη οικογένεια», είναι το εξής: Δεν είναι δυνατόν ναδιδάξει κανείς, αν δεν μπορεί να διδάξει τη δική τουοικογένεια. Συνεπώς ο πρίγκιπας χωρίς να χρειαστεί ναβγει από το οικογενειακό περιβάλλον του, ολοκληρώνειτη μαθητεία του για την πολιτεία. Υπάρχει υική ευσέβεια·έτσι πρέπει να υπηρετεί τον αυτοκράτορα. Υπάρχειυποταγή στους πρεσβύτερους αδελφούς' έτσι πρέπει ναυπηρετεί τους πρεσβύτερους και τους ανώτερους. Υ­πάρχει καλοσύνη' έτσι πρέπει να φέρεται στα πλήθη.Στην Εξαγγελία προς τον Κανγκ αναφέρεται,«Δράσεόπως θα φρόντιζες ένα παιδί». Αν μια μητέρα πραγματικάαγωνιά γι' αυτό, αν ίσως δεν μπορεί να καλύψει όλες τιςανάγκες του παιδιού της, εντούτοις θα κάνει ό,ΤΙ μπορεί.Μια κοπέλα που έμαθε να ανατρέφει ένα παιδί, άνεταμπορεί έπειτα να παντρευτεί.Από το υπόδειγμα στοργής μιας οικογένειας, ένα78. Για τους Κινέζους νους και καρδιά είναι σχεδόν ταυτόσημοι όροι.'Οταν η λέξη καρδιά (σιν) χρησιμοποιείται με τη σημασία του νου, όπωςεδώ, σημαίνει μάλλον τον ανώτερο ή αφηρημένο νου.8079. Οι γαιοκτήμονες διακρίνονταν μεταξύ τους από το ύψος τουκαλαμποκιού στα χωράφια τους και κατ' επέκταση από τη σοδειά τους.Στην παροιμία ο πατέρας εμφανίζεται να μην ξέρει πράγματα τόσο οικεία,ίσως επειδή μεροληπτεί γι' αυτά.81


ολόκληρο κράτος γίνεται στοργικό και από την επιεικήσυμπεριφορά της, όλο το κράτος γίνεται επιεικές' από τηφιλοδοξία και τη μοχθηρία ενός ανθρώπου, όλη ηπολιτεία μπορεί να οδηγηθεί σε ανταρσία και αναταραχή.Τέτοια είναι η φύση της επιρροής. Αυτό επαληθεύει τορητό, «Η τάξη μπορεί να καταρρεύσει από μια απλήκαταδίκη' μια πολιτεία μπορεί να εδραιωθεί από έναμόνοάτομο».Ο Γιάο και ο Σουν 8Ο κυβέρνησαν το βασίλειο μεανθρωπιά και ο λαός τους ακολουθούσε. Ο Τζιε και οΤζόου 81 κυβέρνησαν το βασίλειο με τη βία και ο λαόςτους ακολουθούσε. Οι διαταγές που έδιναν ήταν αντίθετεςμ' αυτά που του άρεσαν, γι' αυτό κι ο λαός δεν τιςεκτελούσε. Συνεπώς ο κυβερνήτης οφείλει να κατέχεικαλές ιδιότητες και μόνο έτσι να τις προσδοκάει από τολαό. Δεν πρέπει να έχει άσχημες ιδιότητες και μόνο έτσιμπορεί να προσδοκάει ότι δεν θα υφίστανται στο λαό.Αυτός που, ασχολούμενος με τους άλλους, δεν δίνεισημασία στο χαρακτήρα του και στις επιθυμίες του, ποτέδεν μπορεί να τους καθοδηγήσει.Έτσι βλέπουμε πως η διακυβέρνηση της πολιτείαςεξαρτάται από την τακτοποίηση της οικογένειας.Στο Βι8λίο των Ωδών αναγράφεται, «Η ροδακινιά, πόσοντελικάτη και πόσο κομψή είναι· πόσο άφθονο είναι τοφύλλωμά της! Αυτό το κορίτσι πάει στο σπίτι του άντρατης. Θα τακτοποιήσει τέλεια το νοικοκυριό»82. Ας τακτο-80. Ο Γιάο (2357-2258 πΧ) και ο Σουν (2258-2206 π.Χ.) ήταν αυτοκράτορεςστη Χρυσή Εποχή της αρχαίας Κίνας.81. Σε αντιπαράθεση με τους Γιάο και Σουν, έχουμε τους τυράννουςΤζιε (1818-1766 πΧ) και Τζόου Σιν (1231-1125 πΧ), οι οποίοι ήτανσκληροί και ανελέητοι και ο λαός τους ακολουθούσε μόνο από φόβο.82. Η ωδή αυτή εξυμνεί τη γυναίκα του βασιλιά Ουέν (1231-1135 πΧ)και την αγαθή επιρροή που εκπορευόταν από την οικογενειακή ευτυχίατους. Η ίδια η ροδακινιά είναι ένα σύμβολο αθανασίας.82ποιηθεί καλά το σπίτι και έπειτα ο λαός της πολιτείαςμπορεί νακαθοδηγηθεί.Στο Βι8λίο των Ωδών αναγράφεται, «Μπορούν καιεκπληρώνουν τα καθήκοντά τους προς τους πρεσβύτερουςαδελφούς τους. Μπορούν και εκπληρώνουν τα. δλ' 830καθήκοντα προς τους νεωτερους α ε φους τους» .πρίγκιπας ας εκπληρώνει τα καθήκοντά του προς τουςπρεσβύτερους και τους νεώτερους αδελφούς του καιτότε μπορεί να οδηγήσει την πολιτεία.Στο Βι8λίο των Ωδών αναγράφεται, «Στη συμπεριφοράτου δεν υπάρχει κανένα λάθος' διορθώνει όλους τουςανθρώπους της πολιτείας!» ΝαΙ. Όταν ο ηγεμόνας σανπατέρας, γιος και αδελφός είναι ένα πρότυπο, τότε ολαός τον μιμείταΙ.Αυτό εννοεί η φράση, «Η διακυβέρνηση της πολιτείαςεξαρτάται από την τακτοποίηση της οικογένειάς του».Το ένατο Κεφάλαιο του Σχολίου εξηγεί την τακτοποίησητης οικογένειας και τη διακυ8έρνηση της πολιτείας,ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10* *Αυτό που εννοούν τα λόγια, «για να γίνει η χώραειρηνική και ευτυχισμένη, πρέπει οι πολιτείες να κυβερνιώνταισωστά», είναι το εξής: Όταν ο κυβερνήτηςσυμπεριφέρεται στους γονείς του, όπως θα έπρεπε νατους συμπεριφέρεται, τότε ο λαός αποκτά την υικήευσέβεια, Όταν ο κυβερνήτης συμπεριφέρεται στουςπρεσβύτερους αδελφούς του, όπως θα έπρεπε να τουςσυμπεριφέρεται, τότε οι νεώτεροι μαθαίνουν την υποτα-83. Η ωδή αυτή τραγουδιόταν σε γιορτές που διοργάνωνε ο αυτοκράτοραςπρος χάρη των πριγκίπων και εξυμνεί τις αρετές τους.83


γή στους πρεσβύτερους αδελφούς τους. Όταν ο κυβερνήτηςσυμπεριφέρεται ευσπλαχνικά προς τους νέους καιαβοήθητους, ο λαός κάνει το ίδιο. Έτσι ο κυβερνήτηςέχει μια αρχή με την οποία, σαν κανόνα, μπορεί ναρυθμίζει τη συμπεριφορά του.Ό,τι ένας άνθρωπος απεχθάνεται στους ανωτέρουςτου, ας μην το εκδηλώνει στη μεταχείριση των κατωτέρωντου· ό,τι αντιπαθεί στους κατωτέρους του, ας μην τοεκδηλώνει στην υπηρεσία προς τους ανωτέρους του· ό,τισιχαίνεται σ' αυτούς που είναι μπροστά του, ας μην τομεταβιβάζει σε κείνους που είναι πίσω του· ό,τι απεχθάνεταισε κείνους που είναι πίσω του, ας μην το μεταβιβάζεισε αυτούς που είναι μπροστά του· ό,τι δεν του αρέσεινα παίρνει από δεξιά, ας μην το δίνει αριστερά· ό,τι δεντου αρέσει να παίρνει από αριστερά, ας μην το δίνειδεξιά. Αυτό είναι που εννοεί η φράση, «Αρχή με τηνοποία, σαν κανόνα, ρυθμίζει τη συμπεριφορά του».Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναγράφεται, «Πόσο καλόκαρδοιείναι αυτοί οι πρίγκιπες, οι γονείς του λαού!» Όταν έναςπρίγκιπας προτιμάει ό,τι και ο λαός και απεχθάνεται ό,ΤΙαπεχθάνεται και ο λαός, τότε ονομάζεται γονιός τουλαού.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναγράφεται, «Τεράστιο είναι τονότιο βουνό με τους πέτρινους βράχους του! Πολύδιαπρεπής είσαι ω μεγάλε Δάσκαλε Γιν 84 κι ο λαόςπροσβλέπει σε σένα». Ηγεμόνες των πολιτειών μηνπαραμελείτε να είστε συνετοί. Αν ξεπέσετε σε μικροπρεπήιδιοτέλεια, θα είστε μια ντροπή για τη χώρα.Στο ΒιΒλίο των Ωδών αναγράφεται, «Πριν οι κυβερνή-84. Οι στίχοι αυτοί αναφέρονται στον αυτοκρότορα Γυ (781-771 π.χ.)της δυναστείας Τζόου. ο οποίος περιβαλλόταν από ανόξιους υπουργούς.84τες της δυναστείας των Γιν 85 χάσουν την καρδιά τουλαού, μπορούσαν και παρουσιάζονταν μπροστά στονΘεό 86 . Ας σας γίνει μάθημα ο Οίκος των Γιν. Ο μεγάλοςνόμος δεν διατηρείται εύκολα»87. Αυτό δείχνει ότι κερδίζονταςτο λαό, κερδίζεις την αυτοκρατορία' και χάνονταςτο λαό, τη χάνεις.Γι' αυτό ο αυτοκράτορας φροντίζει πρώτα για τη δικήτου αρετή. Η αρετή του χαρίζει την εύνοια του λαού· ολαός του δίνει την εξουσία στην επικράτεια' η επικράτειατου χαρίζει τα πλούτη της' τα πλούτη του δίνουν τηδυνατότητα ναμοιράζει'Η αρετή είναι η ρίζα· τα πλούτη είναι οι καρποί.Αν θεωρήσει τη ρίζα σαν κάτι δευτερεύον και τονκαρπό σαν πρωτεύον, απλώς θα είναι σε διαμάχη με τολαό του και θα τον εξωθεί σε κλεψιές και ληστείες.Έτσι η συσσώρευση πλούτου είναι ο τρόπος για ναχωρίσεις το λαό και η διανομή του ανάμεσα στο λαό είναιο τρόπος για να τον ενώσεις.Γι' αυτό όταν τα λόγια του κυβερνήτη αντιτίθενται στοδίκαιο, γυρίζουν σ' αυτόν· με παρόμοιο τρόπο και ταπλούτη, τα μαζεμένα με άδικα μέσα, φεύγουν από ταχέριατου.Στην Εξαγγελία προς τον Κανγκ αναφέρεται, «Ο νόμοςδεν είναι πάντα με μας». Δηλαδή η αγαθότητα κατέχει τονόμο και η έλλειψη αγαθότητας τον χάνει'85. Τη δυναστεία Γιν ή Σανγκ (1766-1125 π.χ.) ίδρυσε ο Τανγκ οΤέλειος. Στα 1400 π.Χ. η πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας μεταφέρθηκεαπό την πόλη Γιν στην Παν Γκενγκ και από τότε όρχισε η παρακμή τουΟίκου αυτού. Ο τελευταίος αυτοκρότορας της δυναστείας ήταν οτύραννος Τζόου Σιν.86. Δηλαδή πριν χόσουν την αρετή τους, ακολουθούσαν τους νόμουςτου Ουρανού και οι θυσίες τους γίνονταν δεκτές ευμενώς.87. Η ωδή αυτή απευθύνεται στον αυτοκρότορα Τσενγκ (1115-1078π.χ.) για να παρακινηθεί και να μιμηθεί τις αρετές του παππού του Ουέν.85


Στο ΒιΒλίο του Τσοι/'8 αναφέρεται, «Το βασίλειο Τσουδεν το θεωρεί άξιο λόγου. Αντίθετα, αξιολογεί τουςαγαθοΟςανθρ~πoυς».Ο Φαν, ο θείος του δοΟκα Ουέν, είπε, «Ο φυγάδας μαςδεν το θεωρεί πολΟτιμο. Αυτό που θεωρεί πολΟτιμο είναιη αγάπη προς το γονιό του»89.Στο Διάγγελμα του δούκα των Τσι~O αναφέρεται, «Αςέχω μόνο έναν υπουργό, απλό και ειλικρινή που δεν θαεκμεταλλεΟεται τιςικανότητες των άλλων, αλλά που θαέχει καθαρό και ορθό νου· που θα διαθέτει γενναιοψυχίασχετικά με τα ταλέντα των άλλων, σαν να ήταν δικά του·που όταν βρίσκει ολοκληρωμένους και διορατικοΟςανθρ~πoυς να τους αγαπάει με την καρδιά του, περισσότεροαπό τις απόψεις του· και πραγματικά να μπορεί νατους στηρίζει και να τους χρησιμοποιεί: ένας τέτοιοςυπουργός θα μπορεί να προστατεΟσει τους γιους μου καιτα εγγόνια μου και τους μαυρομάλληδες ανθρ~πoυς μουκαι πολλά ευεργετήματα θα προέλθουν απ' αυτόν. Αλλάαν ο χαρακτήρας του είναι τέτοιος ~στε όταν βρίσκειικανοΟς ανθρ~πoυς να τους ζηλεΟει και να τους μισεί και88. Το «Βιβλίο του Τσου» αποτελεί τμήμα του έργου Διηγήσεις Κρατών(Γκούο Γυ). το οποίο γράφηκε κατά τη διάρκεια της δυναστείας Τζόου(1122-771 π.χ.). Σ' αυτό διαβάζουμε για έναν πρέσβυ που έστειλε οηγεμόνας του Τσου στο κρατίδιο Ντζιν. Εκεί ένας υπουργός τον ρώτησεγια την περίφημη ζώνη του Τσου. Ο πρέσβυς του απάντησε ότι η χώρατου δεν υπερηφανευόταν για τη ζώνη αυτή, αλλά για τους άξιους καιενάρετους υπουργούς της.89. Κάποτε ο κυβερνήτης του κρατιδίου Τσιν προσφέρθηκε να βοηθήσειτον Ουέν να πάρει την εξουσία. όταν πέθανε ο πατέρας του. Αν και οΟυέν είχε διωχθεί από τον πατέρα του, τώρα θρηνούσε μαζί με το θείοτου Φαν και η θλίψη του δεν τον άφηνε να σκεφτεί άλλα πράγματα.90. Το «Διάγγελμα του Δούκα των Τσιν" είναι το τελευταίο Κεφάλαιοτου ΒιΒλίου Ιστορίας που γράφηκε από τον Κομφούκιο. Ο δούκαςκαταστράφηκε, γιατί αγνόησε τις συμβουλές του πιο πιστού υπουργούτου.86όταν βρίσκει ολοκληρωμένους και διορατικοΟς ανθρ~πουςνα τους εναντι~νεται και να μην επιτρέπει τηνπροαγωγή τους, δείχνοντας ότι είναι ανίκανος να τουςστηρίξει: ένας τέτοιος υπουργός δεν θα είναι σε θέση ναπροστατεΟσει τους γιους μου και τα εγγόνια μου καιτους μαυρομάλληδες ανθρ~πoυς μου. Δεν θα είναιεπομένως επικίνδυνος για το κράτος;»Μόνο ο αληθινά ενάρετος μπορεί να απομακρΟνειέναν τέτοιο άνθρωπο και να τον εξορίσει, εKδΙ~Koντάςτον ως τις βάρβαρες φυλές, αποφασισμένος να μη μείνειμαζί του στο Μέσο Βασίλει0 91 . Αυτό είναι σΟμφωνο με τορητό, «Μόνο ο αληθινά ενάρετος μπορεί να εκφράσειαγάπη ή να πάρει σκληρά μέτρα».Το να γνωρίζεις άξιους ανθρ~πoυς και να μην μπορείςνα τους προάγεις σε αξι~ματα ή να τους προάγεις, αλλάνα μην το κάνεις γρήγορα: αυτό είναι έλλειψη σεβασμοΟ.Το να βλέπεις κακοήθεις και να μην τους απομακρΟνειςή να τους απομακρΟνεις, αλλά όχι σε μεγάλη απόσταση:αυτό είναι αδυναμία.Το να αγαπάς αυτοΟς που ο λαός απεχθάνεται και νααπεχθάνεσαι εκείνους που ο λαός αγαπά: αυτό εξοργίζειτο φυσικό αίσθημα του ανθρ~πoυ. Εμπόδια κάθε είδουςθα επιπέσουν πάνω σ' αυτόν που το κάνει.Έτσι βλέπουμε ότι ο κυβερνήτης έχει μεγάλη πορεία 92να διατρέξει. Πρέπει να επιδείξει μεγάλο αλτρουισμό καιειλικρίνεια για να το καταφέρει, εν~ με την έπαρση καιτην υπερβολή θα αποτΟχει.91. Μέσο Βασίλειο (Τζονγκ Γκούο) είναι το συνηθέστερο όνομα για τηνΚίνα. Περιβαλλόταν από τέσσερις θάλασσες, ήταν το κέντρο πολιτισμούκαι οι φυλές που ζούσαν πέρα από τα σύνορά της θεωρούνταν βάρβαρες.92. Η «μεγάλη πορεία» είναι ακριβώς η εκμάθηση της τέχνης τηςδιατήρησης του θρόνου, της καλλιέργειας του εαυτού και της διακυβέρνησηςτης χώρας.87


Μεγάλη είναι και η πορεία για την παραγωγή πλούτου.Οι παραγωγοί ας είναι πολλοί και οι καταναλωτές λίγοι.Ας υπάρχει δραστηριότητα στην παραγωγή και λιτότηταστα έξοδα. Τότε ο πλούτος θα είναι πάντα επαρκής.Ο ενάρετος κυβερνήτης μέσω του πλούτου του καθίσταταιπιο διαπρεπής. Ο κακοήθης συσσωρεύει πλούτησε βάρος της ζωής του 93 .Ποτέ δεν υπάρχει περίπτωση όπου οκυβερνήτης ναεκφράζει την ανθρωπιά και ο λαός να μην αγαπάει τηδικαιοσύνη. Ποτέ δεν υπάρχει περίπτωση όπου ο λαός νααγαπάει τη δικαιοσύνη και οι υποθέσεις του κυβερνήτηνα μην πετυχαίνουν. Ποτέ δεν υπάρχει περίπτωση όπουο πλούτος σε ένα τέτοιο κράτος, μαζεμένος σε θησαυροφυλάκιακαι αποθήκες να μην είναι κάτω από τηνεποπτεία του κυβερνήτη.Ο υπουργός Μενγκ Σιεν 94 είπε, «Αυτός που έχει άλογακαι άμαξες δεν ασχολείται με πουλερικά και γουρούνια.Η οικογένεια που έχει αποθέματα πάγου 95 , δεν ασχολείταιμε βόδια και πρόβατα. Έτσι ο άρχοντας που διαθέτειεκατό άμαξες δεν έχει ειδικό αξιωματούχο για ναφροντίζει για τους φόρους που επιβάλλει στο λαό 96 .Καλύτερα να έχει έναν αναξιόπιστο διαχειριστή, παρά93. Αφού δεν είναι ανώτερος όνθρωπος, μοχθεί και κουρόζει το σώματου για να αποκτήσει πλούτη. Αυτό τελικό αποβαίνει σε βόρος της ζωήςτου. Ας σημειωθεί ότι οι Δόσκαλοι του Ταο"ίσμού επέκριναν τον αυτοκρότοραΓυ της Χρυσής Εποχής γιατί μοχθούσε υπερβολικό και έτσι πέθανεγρήγορα.94. Είναι ο τιμητικός τίτλος του Τζονγκ-σουν Μιε, υπουργού τουκρατιδίου Λου. Υπηρέτησε όξια δύο δούκες, οι οποίοι κυβέρνησαν το Λουπριν από την εποχή του Κομφούκιου.95. Οι ανώτεροι αξιωματούχοι της Κίνας διατηρούσαν πόγο, που τονχρησιμοποιούσαν στις επικήδειες τελετές και στις θυσίες.96. Ένας τέτοιος ηγεμόνας, δεν χρειόζεται να επιβόλλει βαριόφορολογία στο λαό, ούτε να διαθέτει ειδικό υπουργό για τους φόρους.88έναν τέτοιο αξιωματούχο». Αυτό συμφωνεί με το ρητό,«Σε ένα κράτος τα χρηματικά κέρδη δεν θεωρούνταιευημερία, αλλά η ευημερία του έγκειται στη δικαιοσύνη.Όταν ο αρχηγός του κράτους έχει σαν κύρια απασχόλησήτου τα έσοδα, σίγουρα βρίσκεται κάτω από τηνεπιρροή κάποιου μικροπρεπούς ανθρώπου. Μπορεί νανομίζει πως αυτός ο άνθρωπος είναι καλός, αλλά αν γιαένα διάστημα ανατεθεί σε ένα τέτοιο άτομο η διοίκησημιας πολιτείας ή οικογένειας, ακόμα κι αν τον αντικαταστήσειένας αγαθός άνθρωπος δεν θα μπορέσει ναγιατρέψει το κακό. Αυτό επιβεβαιώνει και πάλι το ρητό,«Σε ένα κράτος τα κέρδη δεν θεωρούνται ευημερία,αλλά η ευημερία του έγκειται στη δικαιοσύνη».Το δέκατο Κεφάλαιο του Σχολίου εξηγεί τη διακυΒέρνησητης πολιτείας και την αποκατάσταση της ειρήνηςκαι ευημερίας στην αυτοκρατορία.* *Έτσι υπάρχουν συνολικά δέκα Κεφάλαια του Σχολίου.Τα πρώτα τέσσερα αναλύουν με γενικό τρόπο το σκοπότου κυρίου θέματος του Έργου, ενώ τα άλλα έξιπροχωρούν ιδιαίτερα σε μια έκθεση του Έργου πουαπαιτείται στους δευτερεύοντες κλάδους του. Το πέμπτοΚεφάλαιο περιέχει το σπουδαίο θέμα της κατανόησηςτης αληθινής ανωτερότητας και το έκτο Κεφάλαιοσυνοψίζει τη Βάση της επίτευξης της αληθινής ειλικρίνειας.Αυτά τα δύο Κεφάλαια απαιτούν την ειδικήπροσοχή του μαθητή. Ο αναγνώστης ας μην τα περιφρονήσει,εξαιτίας της απλότητάς τους.89


ΓΛΩΣΣΑΡΙΟΆνεση (Σιεν): Λέξη που χρησιμοποιείται συχνά από τουςΚινέζους. Έτσι τα «χέρια» και ο «νους» κάποιουμπορεί να είναι άνετα, ή τα χέρια μπορεί να είναιάνετα και ο νους απασχολημένος και βαρύς, και τοαντίστροφο. Εδώ τα «χέρια» αντιστοιχούν στη δράσητου και ο «νους» στις φροντίδες του. Το να ζεικανείς σε άνεση, είναι σημαντικό και θεωρείταιτυχερό το άτομο που ζει έτσι.Ανθρωπιά (Ρεν): Η ανθρωπιά ή ευσπλαχνία είναι υπέρτατηαρετή που απορρέει από την έμφυτη ενότηταόλων των όντων. Μέσω της ανθρωπιάς συλλαμβάνουμετην πραγματικότητα στο σύνολό της καιοδηγούμεθα στην ηθική και στη σοφία.Ανώτερος Άνθρωπος (Τζυν-τσε): Ανώτερος άνθρωποςείναι αυτός που επιθυμεί να ζει σε αρμονία με τουςνόμους του Ουρανού και της Γης και επιζητεί τησυντροφιά των φιλοσόφων και των σοφών. Αυτό τοπετυχαίνει καλλιεργώντας τις κομφουκιστικές αρετές.Ο ανώτερος άνθρωπος αποτελεί ένα γενικό όροκαι περιλαμβάνει τις εξής βαθμίδες:Ουράνιος Άνθρωπος (Τζεν Ρεν): Είναι αυτός πουπροσηλώνεται στην πηγή της ζωής.Πνευματικός Άνθρωπος (Σενγκ Ρεν): Είναι αυτόςπου προσηλώνεται στην ουσία.Τέλειος Άνθρωπος (Τζιρ Ρεν): Είναι αυτός πουπροσηλώνεται στην ειλικρίνεια.Σοφός Άνθρωπος (Σιεν Ρεν): Είναι αυτός που91


αποκαλύπτει και εκφράζει τον εαυτό του μέσω τωνΑλλαγών.Μεγάλος Άνθρωπος (Ντα Ρεν): Είναι αυτός πουαποτελεί μια Τριάδα μαζί με τον Ουρανό και τηΑντίληψη (Σιρ): Η λέξη Σιρ σημαίνει εσωτερική αντίληψη,Γη.κρίση, αισθητικό κριτήριο. Είναι το αντίθετο τουαπλού σχολαστικισμού ή της πολυμάθειας. Έναςάνθρωπος που έχει μόνο εγκυκλοπαιδικές γνώσεις,αλλά στερείται αντίληψης ή αισθητικού κριτηρίου,ανήκει στην κατώτερη τάξη σχολιαστών.Αρετή (Ντε): Με τον όρο αρετή οι Κομφουκιστές εννοούντην ενάρετη φύση του ανθρώπου, την οποίααντλεί από τον Ουρανό. Όμως ο άνθρωπος δενμπορεί να διατηρήσει αυτή την ενάρετη φύση,εξαιτίας των αδυναμιών της φυσικής σύστασης, τωνεπιθυμιών και της ενδοτικότητας στους εξωτερικούςπειρασμούς. Έτσι το μεγάλο Έργο του ανθρώπουείναι να ανάγει τη φύση του στην αρχική τηςαγνότητα. Όταν το καταφέρει αυτό, συνεχίζει τιςπροσπάθειές του, για να επιφέρει το ίδιο αποτέλεσμασε κάθε άλλο συνάνθρωπό του, μέχρις ότουκάτω από τον Ουρανό να μη μείνει κανένας που ναμην βιώνει αυτή την κατάσταση.92Αρχαιότητα (Γκου): Με τη λέξη αυτή οι Κινέζοι χαρακτηρίζουνκαθετί που είναι παλιό, παλιάς εποχής, παλιώναρχών, ώριμο. Σχεδόν το καθετί που είναιπαλιό, είναι και καλό. Ένα γέρικο πεύκο, ή έναςαπλοϊκός χωρικός λέγεται ότικατέχουν τον τρόποτων αρχαίων (γκου-γι). Η ιδέα της αρχαιότηταςσυνδέεται με την απλότητα (γκου-που), με τη χάρη(γκου-γιού) και με την εκκεντρικότητα (γκουγκουέι).Βιβλία των Τεσσάρων Φιλοσόφων (Σι Σου): Οι τέσσεριςφιλόσοφοι του Κομφουκισμού είναι: Κομφούκιος,Μένκιος, Ντζενγκ Σεν και Κονγκ Τζι. Τα βιβλία τουςείναι τα εξής:«Ανάλεκτα» (Λουν Γιου) του Κομφούκιου.«Το βιβλίο του Μένκιου» (Μενγκ Τσε).«Διδασκαλία της Μέσης Οδού» (Τζονγκ Γιονγκ)του Κονγκ Τζι.«Μεγάλη Μάθηση» (Ντα Σίο) του Ντζενγκ Σεν.Τα δύο έργα, δηλαδή «Η Διδασκαλία της ΜέσηςΟδού» και η «Μεγάλη Μάθηση-> είναι στην πραγματικότηταΚεφάλαια του «Αρχείου Τελετουργικών» (ΛιΤζι).Διεύρυνση (Τονγκ). Η διεύρυνση (συνείδησης) ή αντιληπτικότηταείναι έννοια σχετική με την κατανόηση(Ντα). Έτσι «Τονγκ Ντα» σημαίνει έχω κατανόησητης ανθρώπινης καρδιάς ή κατέχω βαθιά ένα θέμα.Αρχικά «Τονγκ» σήμαινε «διατρέχω ή διεξέρχομαι»ή «έχω ανοιχτό δρόμο μπροστά μου». Όμως αργότεραθεωρήθηκε σαν σκοπός της ουσιαστικής εκπαίδευσης.Όταν λέμε για κάποιον συγγραφέα πως έχει«Τονγκ», εννοούμε πως έχει φθάσει στο σημείο νασυλλαμβάνει ιδέες και να υιοθετεί μια νοήμοναστάση προς τα πράγματα.Ειλικρίνεια (Τσονγκ): Το ύψιστο ιδανικό του Κομφουκισμού.Ο τέλειος χαρακτήρας του σοφού, που τονκατατάσσει στο ίδιο επίπεδο με τον Ουρανό και τηΓη, είναι τσονγκ και δεν υπάρχει όρος στη Δύση πουνα μπορεί να θεωρηθεί σαν τέλειο ισοδύναμο αυτήςτης λέξης. Χρησιμοποιούμε τον όρο «ειλικρίνεια»,αλλά στην πραγματικότητα είναι πολύ ανεπαρκής.Οι ίδιοι οι Κινέζοι έχουν μεγάλη δυσκολία στονπροσδιορισμό της έννοιας της λέξης «τσονγκ». Οι93


σχολιαστές της εποχής Χαν αγνοούσαν το νόημάτης. Κάτω από τη δυναστεία Σονγκ, η λέξη οριζότανσαν «απαλλαγή από αυταπάτες». Οι αδελφοί Τσενγκ,που υπήρξαν ιδρυτές του Νεοκομφουκισμού, τηνεξήγησαν σαν «απαλλαγή από ηθικά λάθη». Τελικά οΤζου Σι πρόσθεσε στον ορισμό αυτό τις έννοιες«αλήθεια και πραγματικότητα». Είναι η προδιάθεσηγια ό,τι είναι αγαθό και αυτή η προδιάθεση είναιέμφυτη σε κάθε άνθρωπο.Καρδιά (Σιν): Η καρδιά παίζει ένα τριπλό ρόλο, σαν έδρατης ζωής, σαν κέντρο των συναισθημάτων και επιδράσεωνκαι σαν όργανο σκέψης. Αυτό το τελευταίοηχεί παράξενα σε μας τους Δυτικούς, που έχουμεταυτίσει οποιαδήποτε διαδικασία της σκέψης με τονου. Όμως η καρδιά σχετίζεται μόνο με τον ανώτεροκαι αφηρημένο νου. Γι' αυτό λέγεται πως είναιδύσκολο να σκεφτεί κάποιος με την καρδιά και αυτόαποτελεί επίτευξη του σοφού. Αν και θεωρείται ωςέδρα της ζωής, πιστεύεται ότι μπορεί να ζήσεικανείς για λίγο διάστημα και χωρίς καρδιά. Σε μιακινέζικη ιστορία ένας ήρωας του Μεσαίωνα συλλαμβάνεταιαπό τους εχθρούς του, οι οποίοι αμέσωςτου βγάζουν την καρδιά. Αυτός συνεχίζει να ζει' Στοδρόμο του συναντάει μια γυναίκα που πουλούσελαχανικά και τη ρωτάει αν ένας άντρας μπορεί ναζήσει χωρίς καρδιά. Αυτή του λέει, «όχι», και αμέσωςεκείνος πέφτει νεκρός. Ο συγγραφέας τονίζει πωςέπρεπε να του απαντήσει, «ναι!» αφού σύμφωνα μετην κοινή πίστη, μπορεί σε εξαιρετικές περιπτώσειςνα ζήσει κάποιος και δίχως καρδιά.Κατανόηση (Ντα): Η κατανόηση βοηθάει έναν άνθρωπονα παίρνει τα πράγματα ελαφρά. Ο άνθρωπος πουπαίρνει τα πράγματα πολύ στα σοβαρά, είναι χωρίς94κατανόηση (Μπου Ντα). «Ντα γκουάν» σημαίνει«κατανοώ τη ζωή» και μια τέτοια κατανόηση κάνειτον άνθρωπο λιγότερο φιλόδοξο και ικανό να αντέχειστις αναποδιές της ζωής, στη φτώχεια και τηναφάνεια. Αλλά «Ντα» δεν σημαίνει «φυγή»· απλώςσημαίνει κατανόηση. Το «Ντα Τσινγκ» είναι τούψιστο ιδανικό της κομφουκιστικής ηθικής και σημαίνει«ευτυχία μέσω κατανόησης».Μένκιος (Μενγκ Τσε):ως οΓνωστός στους μεταγενέστερουςμεγαλύτερος Κομφουκιστής στην ιστορία τηςκινέζικης φιλοσοφίας, ο Μένκιος (372-289 πΧ) μελέτησεκοντά σε έναν μαθητή του Κονγκ Τζι, τουεγγονού του Κομφούκιου.Σαν τον Κομφούκιο, τον οποίο αποκαλούσε μέγιστοσοφό όλων των εποχών, ο Μένκιος βάσιζε τηδιδασκαλία του πάνω στην ανθρωπιά και τη δικαιοσύνη.Αυτές οι δύο αρχές θεωρούνταν αντίστοιχασαν «νους» και «ατραπός». Αυτές κάνουν τον άνθρωπονα αναπτύξει πλήρως τη φύση του και ναασκήσει το νου του στο έπακρο.Ο Μένκιος γεννήθηκε στο αρχαίο κρατίδιο ,1\0 υ ,ήταν μέλος της κυβερνώσας τάξης και υπήρξεσύγχρονος του Τζουάνγκ Τσε. Το πιο σημαντικόέργο το έκανε σαν δάσκαλος. Σαν τον Κομφούκιο,πέρασε το μεγαλύτερο διάστημα της ζωής τουεπισκεπτόμενος τις αυλές των πριγκίπων, προσπαθώνταςμάταια να πείσει κάποιον να βάλει τιςδιδασκαλίες του σε εφαρμογή.Δίδασκε πως ο καθένας έχει μέσα του τέσσεριςαρχές, δηλαδή την ανθρωπιά, τη δικαιοσύνη, τηνκοσμιότητα και τη σοφία. Γι' αυτόν ο άνθρωπος ήτανένας μικρόκοσμος και αν αντιλαμβανόταν ορθά τηφύση του, θα γνώριζε τον Ουρανό. Πάνω απ' όλα95


δίδασκε πως η ανθρώπινη φύση είναι αρχικά καιουσιαστικά αγαθή κι αυτό αποτελούσε το θεμέλιοτης φιλοσοφίας του.Πέντε Κλασικά Έργα: Είναι τα κύρια κείμενα του Κομφουκισμούπου περιέχουν την αλήθεια πάνω σταύψιστα θέματα της κινέζικης φιλοσοφίας και πουγίνονται αποδεκτά από τους Κομφουκιστές όλωντων εποχών. Τα πέντε αυτά έργα είναι:Βιβλίο των Αλλαγών (Ι Τζινγκ)Βιβλίο της Ιστορίας (Σου Τζινγκ)Βιβλίο των Ωδών (Σιρ Τζινγκ)Αρχείο Τελετουργικών (Λι Τζι)Χρονικά Άνοιξης και Φθινοπώρου (Τσουν Τσιου)·Η συγγραφή όλων αυτών των έργων αποδίδεταιστον Κομφούκιο, αλλά το μεγαλύτερο μέρος του«Αρχείου Τελετουργικών» είναι γραμμένο από μαθητέςτου.Το «Βιβλίο των Αλλαγών» είναι ένα βιβλίο μαντικής.Λένε πως στην αρχική του μορφή γράφηκε απότο βασιλιά Ουέν, τον καιρό που ήταν φυλακισμένος.Ο γιος του Ουέν, ο Γου, πρόσθεσε κι αυτός ένασχόλιο που αναφέρεται ειδικά στην ηθική. Αρχικά τοβιβλίο αυτό χρησιμοποιόταν για μετεωρολογικούςσκοπούς.Το «Βιβλίο Ιστορίας» είναι το παλαιότερο ιστορικόβιβλίο που έχουμε. Καλύπτει τη χρονική περίοδο96ανάμεσα στο 2200 και 600 π.χ.Το «Βιβλίο των Ωδών» περιέχει μπαλάντες καιθρησκευτικούς ύμνους. Μερικά απ' αυτά τα ποιήματαέχουν γραφεί από το 2000 π.χ.Το «Αρχείο των Τελετουργικών» πραγματεύεταιτα τελετουργικά τυπικά και την εθιμοτυπία πουεπικρατούσαν στην ιδιωτική και δημόσια ζωή, καθώςκαι μέσα στο ναό.Τα «Χρονικά Άνοιξης και Φθινοπώρου» εΙναι μιαχρονολογική απαρΙθμηση των γεγονότων που συνέβησανστο Λου, την πατρΙδα του Κομφούκιου.Πνεύμα (Σεν): Η λέξη «σεν» στα κινέζικα έχει σχεδόν ταίδια νοήματα που έχει και η λέξη πνεύμα στηνελληνική γλώσσα. Πνεύματα μπορεί να είναι οιψυχές των πεθαμένων, ή θεοί που προστατεύουν ταχωράφια, τους δρόμους, τις γέφυρες ή και θεοίποταμών. Στην κινέζικη σκέψη το σύνορο ανάμεσασ' αυτόν και στον άλλο κόσμο δεν είναι σαφές και ηπίστη στα φαντάσματα και στα. πνεύματα παίρνεταιπολύ στα σοβαρά.Όταν ένας άνθρωπος στερείται πνεύματος, λέγεταισεν-τσάι. Αντίθετα, σεν-τσι σημαίνει «πνεύμα καιδύναμη», δηλαδή δυναμική έκφραση. Υπήρχε μιασχολή κινέζικης ποίησης που ονομαζόταν «Σενγύν»,γιατί έδινε έμφαση στις ανεπαίσθητες ιδιότητεςτου κάλλους και του πνεύματος. Αλλά και έναςγοητευτικός άνθρωπος αποκαλείται «Σεν-γύν».Πνοή (Τσι): Ζωτική δύναμη, αιθέρας, γενική ατμόσφαιρα.Υπάρχει «τσουν-τσί», δηλαδή πνεύμα ή ατμόσφαιρατης άνοιξης' «τσιου-τσί», πνεύμα ή ατμόσφαιρα τουφθινοπώρου. Και ένας γέρος μπορεί να έχει «λάοτσι»που δείχνει την αυθεντία που του προσδίδει ηηλικία του. Σαν πνεύμα των εποχών, το «τσι» μιαςδυναστείας μπορεί να δυναμώνει ή να εξασθενίζεΙ.Όταν το «τσι» είναι σε παρακμή, το καθετί πάειστραβά: π.χ. μπορεί ο αυτοκράτορας να μην έχεικληρονόμους. «Γυάν-τσι» είναι η ζωτική δύναμη στοσύμπαν, αλλά και στον άνθρωπο κι αυτή θα έπρεπε οκαθένας να καλλιεργεί και να αναπτύσσεΙ. Ένα97


φιλολογικό ή καλλιτεχνικό αριστούργημα υποτίθεταιπως έχει κλέψει τα μυστικό της φύσης, διαρρέονταςέτσι το «γυόν-τσι» και είναι κάτι που δεν πρέπεινα επιχειρείται συχνά. Μια σπουδαία διδασκαλία τουΚομφουκισμού είναι το «γιανγκ-τσι», δηλαδή η καλλιέργειατου «τσι». Αυτό πετυχαίνεται με το να είναικανείς αγαθός, γενναιόψυχος και λιγομίλητος.Τάο: Ατραπός, αλήθεια, παγκόσμιος νόμος. Η λέξη Τάο- ή πιο σωστό Ντάο - είναι στην πραγματικότητααμετόφραστη όχι μόνο για τους Δυτικούς, αλλά καιδυσεξήγητη για τους Κινέζους. Πολλοί σοφοί έχουνπροσπαθήσει να τη διασαφηνίσουν και πολλά βιβλίαέχουν γραφεί για το Τάο. Είναι ο βασικός όρος τουΤαοϊσμού, υποδηλώνοντας γενικά τους τρόπους καιτους νόμους της ίδιας της φύσης και σκοπός τηςανθρώπινης σοφίας είναι να ευθυγραμμιστεί με τοΤόο και να ζήσει σε αρμονία μ' αυτό. Ένας άνθρωποςπου φτάνει σ' αυτή την ευτυχισμένη κατάστασηλέγεται πως έχει φθόσει στο Τάο (Ντε Ντάο). Πολύκοντά σ' αυτή την κατάσταση είναι αυτός που «έχειβρει τον εαυτό του» (Τσε Ντε), γιατί εκείνος πουβρίσκει το Τόο, βρίσκει ταυτόχρονα και τον εαυτότου.Τσενγκ Ι: Η φήμη του Τσενγκ Ι (1033-1107 μ.Χ.) σανσχολιαστή των κλασικών έργων είναι μεγαλύτερηαπό του αδελφού του Τσενγκ Χόο. Οι κομφουκιστικοίπίνακες σημειώνουν ότι ενώ ο Τσενγκ Χόο είχεευφυία, ποιητική φλέβα και στοργική καρδιά, οΤσενγκ Ι χαρακτηριζόταν από επιμέλεια, δικαιοσύνη98και αυτοσυγκράτηση. Αν και έντιμος και ορθός, δενείχε χόρη στους τρόπους του, ούτε τρυφερότητακαρδιός. Η ανεξόρτητη σκέψη του τον οδήγησε νακόνει μια σαφή διάκριση ανόμεσα στην αρχή (λι) καιστην ύλη (τσι) και να θέσει τέσσερις κανόνες: (α) Ηδημιουργική εξέλιξη παράγει συνεχώς νέες μορφές'(β) η αρχή ενός πράγματος είναι η αρχή όλων τωνπραγμάτων· (γ) αυτός που κατανοεί την αρχή ενόςπράγματος, κατανοεί και την αρχή του εαυτού· (δ)αυτός που κατανοεί την αρχή του εαυτού, κατέχειτην ανθρωπιά.Σε πολλά σημεία οι δύο αδελφοί συμφωνούσαν.Πίστευαν και οι δύο ότι η ανθρώπινη φύση ήτανουσιαστικά αγαθή και οι δύο κατέστησαν την ανθρωπιά- όρο που σήμαινε γι' αυτούς την τέλεια ένωσημε το σύμπαν - θεμελιώδη βάση της ηθικής. Ήτανκαι οι δύο οι ιδρυτές του Νεοκομφουκισμού καιενέπνευσαν τις δύο σχολές του, δηλαδή την ιδεαλιστικήκαι την ορθολογιστική σχολή.Τσενγκ Χόο: Ο Τσενγκ Χάο (1032-1086 μ.Χ.) και οαδελφός του, Τσενγκ Ι, είναι οι ιδρυτές του Νεοκομφουκισμού.Ο Τσενγκ Χάο θεωρείται ως πρόδρομοςτης ιδεαλιστικής πτέρυγας που αργότερα αναπτύχθηκεαπό τον Τσου Σι, ενώ ο νεώτερος αδελφόςτου Τζενγκ Ι είναι ο πρόδρομος της ορθολογιστικήςσχολής, την οποία εγκαινίασε ο Σιανγκ Σαν.Ο Τσενγκ Χάο υπηρέτησε ως κυβερνητικός αξιωματούχοςκαι ασχολήθηκε ιδιαίτερα με κοινωνικόκαι εκπαιδευτικά θέματα. Μελέτησε Ταοϊσμό καιΒουδισμό για δεκαετίες, πριν αποκηρύξει και τα δύοκαι γίνει ο μεγαλύτερος Κομφουκιστής μετό τοΜένκιο. Ερμήνευσε εκ νέου την «ανθρωπιό» μεμεταφυσικό τρόπο. πιστεύοντας ότι αυτή εξαρτόταιαπό την αντίληψη της ενότητας του εαυτού με τοσύμπαν. Λέγεται ότι εφόρμοζε τη φιλοσοφία για τηναταραξία τόσο καλό, ώστε να παραμένει ατόραχοςκάτω από οποιεσδήποτε περιστάσεις.99


Τζόοu Ντοuν-Ι: Θεωρούμενος γενικό ως πρωτοπόροςτου Νεοκομφουκισμού, ο Τζόου Ντουν-ί (1017-1073μ.Χ.) παρουσίασε τη μεταφυσική του σε δύο πραγματείες:«Εξήγηση του Διαγρόμματος του ΎψιστουΣκοπού» και «Συνοπτική Ενότητα». Εισήγαγε τηνταοϊστική ιδέα της μη-ύπαρξης στον Κομφουκισμό,αλλό ταυτόχρονα αποκατέστησε την κινέζικη φιλοσοφίασε μια υγιέστερη κατόσταση, απαλλόσσοντόςτην από την ταοϊστική δεισιδαιμονία και μυστικισμό.Βόσισε όλη τη φιλοσοφία του στο «Βιβλίο τωνΑλλαγών» (Ι Τζινγκ).Σαν υπουργός του κρατιδίου Ναν Κανγκ έχτισεένα αναχωρητήριο στο Λου Σαν που το ονόμασεΣπουδαστήριο Λιεν Σι. Έτσι οι μεταγενέστεροι τουέδωσαν τον τίτλο «Δάσκαλος του Λιεν Σι». Γι' αυτόνη σοφία απορρέει από την ανθρωπιό και τη δικαιοσύνηκαι πίστευε πως αυτές οι δύο αρετές έχουν τιςρίζες τους στον Ύψιστο Λόγο. Η ανόπτυξη τηςσοφίας σημειώνεται με μια αργή επιστροφή στηνέμφυτη ειλικρίνεια - μέσω περιορισμού της επιθυμίαςκαι μέσω ορθής συμπεριφορός - στην παγκοσμιότητατου Πνεύματος, που είναι και ο ΎψιστοςΣκοπός. Ο Τζόου Ντουν-ί πρώτος εισήγαγε τουςόρους «λι» (όυλη αρχή) και «τσι» (υλική ουσία), τουςοποίους αργότερα ανέλυσαν οι αδελφοί Τσενγκ.Τζοu Σι: Θεωρούμενος ως ο μεγαλύτερος φιλόσοφος τουΝεοκομφουκισμού και εξισούμενος μόνο με τονΚομφούκιο και το Μένκιο σε ιστορική σπουδαιότητα,ο Τζου Σι (1130-1200 μ.Χ.) διακρίθηκε εξαρχής σανσχολιαστής και επηρέασε την κινέζικη ζωή γιαπολλούς αιώνες μετό το θόνατό του. Επένδυσε τακλασικό έργα με εκλεκτική κοσμολογία και μεταφυσική,ερμηνεύοντας τα βασικό κείμενα του Κομφου-100κισμού κότω από το φως της συσσωρευμένης γνώσηςτου και αποκαθιστώντας τις ελλείψεις πουυπήρχαν στο αρχαίο σύστημα. Τα αναλυτικό τουσχόλια στα κλασικό έργα και η συντηρητική ηθικήτου σφρόγισαν τον κινέζικο σχολαστικισμό και ταήθη ως τη σύγχρονη εποχή.Για να εξηγήσει την ύπαρξη της όγνοιας και τουκακού ανόμεσα στις ανθρώπινες υπόρξεις, πουυποτίθεται πως είναι ουσιαστικό αγαθές, έκανε μιαδιόκριση ανόμεσα στην αληθινή φύση του ανθρώπουκαι στην ενεργό φύση του, όπως αυτή ενσωματώνεταιστην υλική δύναμη (τσι) που παρέχει, όνταςυπόσταση και μορφή του. γποστήριζε πως ο ΎψιστοςΣκοπός είναι «ταυτόσημος με την αρχή (λι) τουσύμπαντος», ότι υπόρχει ένας Σκοπός σε κόθεπρόγμα και ότι ο Ύψιστος Σκοπός δεν είναι τίποταόλλο, παρό η αρχή της τέλειας αγαθότητας.Ο Τζου Σι, που γεννήθηκε στην επαρχία Ανχουέι,μελέτησε πρώτα κότω από τον πατέρα του και μετόκότω από τον Λι Τονγκ, του οποίου η διδασκαλίαακολουθούσε την παρόδοση των αδελφών Τσενγκ.Συχνά απευθυνόταν στον αυτοκρότορα και τονπαρότρυνε να εκδιώξει τους ακατόλληλους αξιωματούχουςκαι να εφαρμόσει τις κομφουκιστικές αρχέςδιερεύνησης των πραγμότων και ανόmυξης τηςσοφίας. Απέφυγε επίμονα κάθε κυβερνητικήθέση,προτιμώντας την ηρεμία και τη γαλήνη που απολόμβανεσαν φύλακας ενός ναού. Οι ομιλίες του στο«Αλσος των Λευκών Ελαφιών» προσέλκυαν πολλούςνέους φιλοσόφους, καλλιτέχνες και διαπρεπείςσχολιαστές. Οι διδασκαλίες του, αρκετό ριζοσπαστικέςγια να εφαρμοστούν, απαγορεύτηκαναυστηρά το 1196 μ.Χ. Παρ' όλα αυτό οι δικές του101


αποδόσεις στα Κείμενα των Τεσσάρων Φιλοσόφων(Μεγάλη Μάθηση, Διδασκαλία της Μέσης Οδού,Βιβλίο του Μένκιου και Ανάλεκτα) μαζί με τα σχόλιάτου αναγνωρίστηκαν σύντομα και αποτέλεσαν τηβάση των εξετάσεων για δημόσια λειτουργήματα. Ηεπιρροή του εξαπλώθηκε και στην Ιαπωνία, όπου μιασχολή Νεοκομφουκιστών πήρε το όνομά της απ'αυτόν.Υική Ευσέβεια (Σιάο): Το κινέζικο ιδεόγραμμα για τηνευσέβεια παριστάνει κατά έναν αφηρημένο τρόποένα παιδί να υποβαστάζει ένα γέρο, πράγμα πουσημαίνει ότι τα παιδιά οφείλουν να τιμούν και ναφροντίζουν τους γέρους γονείς τους. Η υική ευσέβειααποτελεί τη βάση κάθε αρετής και οι ηθικέςσχέσεις θεωρούνται σαν απλές παραλλαγές τηςευσέβειας. Το αρχικό νόημα της λέξης «σιάο»περιλάμβανε τις σχέσεις του υπηκόου προς τονκυβερνήτη, της συζύγου προς το σύζυγό της, τουυφιστάμενου προς τον προϊστάμενο και πιο ειδικάτου ανθρώπου προς τον Ουρανό. Σε πολλές αίθουσεςκινέζικων σπιτιών μπορεί να διαβάσει κανείςαναρτημένες πινακίδες με ρητά γύρω από την υικήευσέβεια, όπως: «'Οταν πατέρας και γιος συνδυάζουντις προσπάθειές τους, τα βουνά μεταβάλλονταισε πολύτιμα πετράδια».Χαν Γυ: Η επίδραση της βουδιστικής φιλοσοφίας στηνκινέζικη σκέψη ήταν ισχυρότατη κατά την περίοδοπου εκτείνεται από τον όγδοο ώς τον δέκατο τρίτοαιώνα μ.Χ. Έτσι ο Χαν Γυ (768-824 μ.Χ.) και ομαθητής του Λι Άο αισθάνθηκαν την ανάγκη ναυπερασπιστούν τον Κομφουκισμό, ενάντια στη λεπτήδιείσδυση της ξενόφερτης φιλοσοφίας τουΒουδισμού. Κατ' αυτό τον τρόπο ήταν οι πρόδρομοι102Ι~τουαιώνα.Νεοκομφουκισμού που ήκμασε στον εντέκατοΟ Σάν Γυ είχε μια ταραχώδη καριέρα σαν δημόσιοςλειτουργός. Πεπεισμένος για τη σπουδαιότητα τηςαποστολής του σαν υπερασπιστής του Κομφουκισμού,επέκρινε με πάθος τους Ταοϊστές και τουςΒουδιστές και υποστήριξε ότι το αληθινό νόημα τουΤάο πρέπει να αναζητηθεί στα κλασικά έργα τωνΚομφουκιστών. Περίφημος για το φιλολογικό τουύφος, ακόμα στέκει ψηλά στην εκτίμηση των Κινέζωνσχολιαστών. Η γλαφυρότητά του είναι πιοσυγκινητική όταν εκθειάζει τον Κομφουκισμό σανπηγή των καλύτερων στοιχείων στον κινέζικο πολιτισμόκαι κατηγορεί τον Ταοϊσμό και τον Βουδισμόσαν αιτίες σταδιακού εκφυλισμού της ιδανικής κοινωνίαςπου είχαν δημιουργήσει οι αρχαίοι σοφοί.Χελώνα (Γκουέι): Για τους Κινέζους η χελώνα είναι ένααινιγματικό και πολύ συμβολικό δημιούργημα. Ακόμακαι σήμερα πιστεύουν πως «κρύβει μυστικά τουΟυρανού και της Γης». ΤΟ καβούκι της αντιστοιχείστο θόλο του Ουρανού και το κάτω καύκαλό της στηΓη. Στο βιβλίο Ι ΤζιvγK και αλλού αναφέρεται ημαντεία μέσω της χελώνας. Η μαντεία γινόταν με τοκαβούκι της χελώνας το οποίο, όπως πίστευαν,έδειχνε το Μεγάλο Σχέδιο που οι κυβερνήτες τηςΚίνας όφειλαν να ακολουθούν. Με τη βοήθεια αυτούο αυτοκράτορας Γυ δάμασε τον Κίτρινο Ποταμό.Κατά τη διάρκεια της δυναστείας Γιν (1766-1122π.χ.) ο εντέκατος αυτοκράτορας της δυναστείαςαυτής ήθελε να μετακινήσει την πρωτεύουσά τουβόρεια του Κίτρινου Ποταμού, αλλά οι υπουργοί τουδεν το ενέκριναν και ο λαός αντιδρούσε. Τότε103


κατέφυγαν στη μαντική χελώνα, η οποία έδειξε πωςη πρωτεύουσα έπρεπε ναμετακινηθει.Στο έργο του Κομφούκιου «Βιβλίο Ιστορίας"βρίσκουμετους εξής αξιωματούχους των μαντικώνιερατείων: Μεγόλος Μόντης, Δόσκαλος Μαντείας,Φύλακας των Χελωνών και Επόπτες ή Ερμηνευτέςτης Προγνωστικής Τέχνης. Στο ίδιο βιβλίο αναφέρονταιοι πέντε παρόγοντες που λαμβόνονταν υπόψη,όταν επρόκειτο να παρθεί μια σημαντική απόφαση:Ο αυτοκράτορας, οι υπουργοί, ο λαός, η χελώνα καιτα μαντικό κλαδόκια.Πώς γινόταν η μαντεία με τη χελώνα; Είναιόγνωστο. Από το 2300 π.χ. η μαντική μέθοδος είχεήδη χαθεί και είχε αντικατασταθεί με την εξήςτεχνική: Το καβούκι καλυπτόταν με μελόνι καιριχνόταν στη φωτιό, μέχρις ότου ξεραθεί το μελάνικαι αναδειχθεί κόποιο σχέδιο, το οποίο ο μόντηςερμήνευε. Αυτή η τεχνική χρησιμοποιόταν ώς το 300π.Χ. Όμως και το κλειδί αυτής της ερμηνευτικήςμεθόδου χόθηκε και οι μεταγενέστεροι απλώς έριχναντρία νομίσματα μπροστά σε ένα κέλυφοςχελώνας έξι φορές για να «βγόλουν» κάποιο από τα64 εξόγραμμα του Ι Τζινγκ και να πάρουν τονανόλογο χρησμό.ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΟΦΣΕΤΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΖΩΟΔΟΧΟΥ ΠΗΓΗΣ 6. ΤΗΛ. 36.21.217

More magazines by this user
Similar magazines