Ekonomiczne i organizacyjne problemy chowu owiec na obszarach

malopolskie.pl
  • No tags were found...

Ekonomiczne i organizacyjne problemy chowu owiec na obszarach

Wojewódzki program aktywizacji gospodarczej iochrony dziedzictwa Karpat „Owca”Ekonomiczne i organizacyjne problemychowu owiec na obszarach górskich-korzyści dla rolnictwa i gospodarkiregionalnejdr hab. Wisław Musiał prof. AR


Cel opracowania:Cel ogólny:Prezentacja ekonomicznych iorganizacyjnych problemów produkcjiowczarskiej w Karpatach Polskich waspekcie podjęcia nowej inicjatywygospodarczej – Program „OWCA”2


Cele szczegółowe:Wskazanie istotnych funkcji wypasu zwierząttrawożernych.Wypas komercyjny czy kulturowy w czym tkwiproblem?Mega, makro i mikroekonomiczne ograniczeniaprodukcji owczarskiej.3


Prezentacja wybranych doświadczeń worganizacji chowu i hodowli owiec (w ostatnichlatach) w KarpatachŹródła wsparcia gospodarstw owczarskichEkonomika produkcji owczarskiej (wybraneaspekty)Uwagi do Projektu „OWCA”4


Skala katastrofy owczarskiej• W efekcie wprowadzenialiberalnych zasad politykirolnej i niepodążania zatrendami w zakresie WPRnastąpiło załamanieprodukcji w niektórychbranżach produkcjirolniczej i zwierzęcej• Szczególnie drastycznekonsekwencja dotyczyłypogłowia owiect y s i ą c e s z t u k600050004000300020001000Pogłowie owiec w Polsce(1946-2004)727,04223,03328,401940 1950 1960 1970 1980 1990 2000 20103022,5lata4247,94206,54991,24158,0879,6422,4332,15


Główne funkcje wypasu zwierząttrawożernych w górachZachowanie bioróżnorodnościWykorzystanieprodukcyjne pastwiskZachowanie materialnegodziedzictwa kulturowegoZapobieganiezakrzaczeniu terenuKreowanie miejsc pracyPodtrzymanie tradycjipasterskichZmniejszenie zagrożeńpożarowychWytwarzanie produktówregionalnychOchrona i kształtowaniekrajobrazu kulturowegoUzasadnienie otrzymaniadopłat budżetowychKreowanie rozwoju turystykiZachowanie cennych walorówestetycznych i krajobrazowych6


Typologia wypasu owiec wKarpatach PolskichNa podstawie 15 cech opisujących technologicznei kulturowe aspekty wypasu owiec wyodrębnionotypy:1. Tatrzańsko-Podhalańskistada po 300-400 owiec od 10-15 właścicieliwypasanych zbiorczo na halach do 1300 m(produkcja jagniąt lekkich, bundzu i oscypek)7


2. Bieszczadzkistada po 300 – 400 owiec ras mięsnych lub (i)mlecznych 3-5 właścicieli przerób mleka wszałasie lub (i) mleczarni3. Beskidów Zachodnichstada po 500-600 owiec, produkcja oscypków isera (w szałasie) w tym stada dojne tylkoprzez 1-2 miesięcy4. Pogórskistada po 150-250 owiec często wypasanychrównoległe z bydłem, produkcja oscypkówkrowio-owczych8


Wypas kulturowy to ograniczony, zbiorowy wypasowiec (bydła, kóz, koni) i kompleksowo ujmowanagospodarka pasterska prowadzona w górach zwykle wobszarach prawnie chronionych, ONW lub w ich sąsiedztwieWypas na obszarach chronionych lub (i) ONW możnapodzielić na:Podziałrodzajowywypasustrictekulturowykomercyjno- kulturowykulturowo -komercyjnykomercyjny9


Schemat wypasu owiec na tatrzańskichhalach w ciągu lata10


Znaczenie wspólnotowego wypasu owiec(z punktu widzenia gospodarstw rolnych)Wspólnotowy wypas owiecwarunkuje w większości drobnychgospodarstw hodowle i chów owiec,warunkuje zasadność ekonomiczną produkcjiowczarskiej11


umożliwia produkcję pasz własnych na okreszimowyodciążając bilans paszy umożliwia zwiększeniestad owiec i wzrost skali produkcji jagniątpoprawia zdrowotność owiec (poprzez 5-ciomiesięczne przebywanie owiec na pastwisku)przyczynia się do poprawy pracy hodowlanejsprzyja rzemieślniczemu przerobowi wełny(i skóry) w gospodarstwie12


Opis sytuacji (warunków) ekonomicznych produkcjiowiec na obszarach problemowych (ONW) –górskich w Polsce(ocena na dzień 1 czerwca 2005)−(1) Nieprzewidziane enzootię(1)Warunki megaekonomiczne+(3) Światowe ceny wełny(3)Dostęp do rynków UE (2)(2)(4)Światowe ceny żywca (4)Objaśnienia:– długość strzałki oznacza siły oddziaływania– szerokość strzałki zakres (siłę) lub liczebnośćpodmiotów, które odczuwają to oddziaływanie– ocena w skali: 1-10 (max)13


−Warunki makroekonomiczne +(1) wynegocjowane z UE limitypogłowia(1)wspieranie owczarstwa (2)(2)(3)regulacje rynkowe krajowe (3)wspieranie instytucjonalne (4)(4)wynegocjowane wsparcie w zakresiedopłat bezpośrednich (5)(5)dodatkowe wsparcie ONW (6)(7) nieprzewidziane enzootię(6)(7)v długość strzałki oznacza siły oddziaływaniav szerokość strzałki zakres (siłę) lub liczebnośćpodmiotów, które odczuwają to oddziaływaniev Ocena w skali: 1-10 (max)14


−Warunki mikroekonomiczne +(1) rozdrobnienia gospodarstw i pól(1)(2) mała skala produkcji(4) słabe lokalne rynki zbytu na(4)(2)(6) nieuregulowane stosunkiwłasnościowe ziemi(6)(8) niska wartość użytkowa(zwłaszcza mleczna) owiec(8)lokalne rynki zbytu na jagnięta (3)(3)lokalne rynki zbytu na skóry i sery (5)(5)możliwości wypasu sezonowego owiec (7)(7)(9) ograniczenia prawnewypasu (w Tatrach)(9)‣ długość strzałki oznacza siły oddziaływania‣ szerokość strzałki zakres (siłę) lub liczebnośćpodmiotów, które odczuwają to oddziaływanie‣ Ocena w skali: 1-10 (max)15


Zadania przewidziane do realizacjiprojektu OWCA (?) zasadniczo możnapodzielić na trzy grupyI. Zwiększenie pogłowia i popularyzacja chowuowiec w terenach górskich o niedoborzeinwentarza trawożernego (w stosunku dobazy paszowej)II. Promocja walorów przyrodniczokrajobrazowychi turystycznych KarpatPolskichIII. Popularyzacja rodzinnej kultury ziem górskich16


W zakresie I grupy zadaniowej w Projekcieprzewidziano następujące zadania związanez owczarstwem:1. Zakup i zainstalowanie u rolników owiec2. Rozwój ilościowy i jakościowy stad3. Budowa i remonty bacówek4. Wspieranie i ochrona rodzimych ras owiec5. Promocja produktów pochodzenia owczego6. Wspieranie (poprzez system zachęt wypasukulturowego)W miejscowościach szczególnie cennychprzyrodniczo i turystycznie oraz polan górskich7. Działalność szkoleniowa17


Cel który powinny być osiągniętepoprzez realizację Projektu.Rewitalizacja rolnictwa wsi i subregionów orazpobudzanie aktywności gospodarczej ichmieszkańcówRestytucja owczarstwa i wypasu komercyjnego ikulturowegoAktywizacja gospodarcza ludności rolniczej lub(i) zainteresowanie rolnictwemWzmocnienie atutów turystycznych regionuOchrona dziedzictwa kulturowego ibioróżnorodność18


Analiza ważniejszych zadańProjektu dotyczących stricte owiecKompletowanie stadPrzewidziano stado wielkości 25 sztuk –otrzymanych nieopłacelneIstotą regionalnego zwiększenia hodowli owiecjest wyselekcjonowanie najlepszych jagniąt˜„wielkanocnych”ewentualnie starszych, któremiały być przeznaczone na rzeź i pozostawienieich w regionie19


Dyskusyjną są kwestie:Trzykrotnego zakupu owiec dla jednego beneficjenta(ca 21 tys. zł)Oddawanie owiec bez żadnych warunków iświadczeń następczych (np. oddać musi co piątejagniąt na rzecz następnego beneficjenta)Zawężanie ilości beneficjentów poprzez trzykrotnewsparcie każdego z nichBrak kryteriów rozdysponowania owiec w tymkryteriów wielkości gospodarstw (poza żartem zowczarkami str. 52)Kwestie prawną czy beneficjentem będzie rolnik czybezrobotny pozostawiamy prawnikom20


Wspieranie hodowli odpowiednichras owiecpreferuje się typ owcy górskiej i stosowanietechnologii produkcji jagniąt lekkich ipozyskiwanie mlekacelowym wydaje się podjęcie pracy hodowlanejnad poprawą plenności, mleczności orazmięsnościpoza stadami „mlecznymi” winno się tworzyćstada mięsne (poza regionami turystycznymi) zprzeznaczeniem na chów jagniąt ciężkich21


Szkolenie hodowcówInicjatywa godna poparcia (odnośnie gazdów)Zakładając, że część (raczej większość owiec)będzie wypasane zbiorowo celowym jest takżeszkolenie baców22


Tworzenie zachęt dla lokowania wypasukulturowegoProponowana jest 100 zł/owce (czy zgodnie zAC-UE?)Dodatkowo w 2005 roku można otrzymać 90zł -68zł – 36 zł lub 23zł za 1 matkę w 2006 - ?Szanse są tu różnorodne dopłatyrolnośrodowiskowe:Dla rolnictwa ekologicznego 600zł/1ha GO260zł/1ha TUZDla rolnictwa zrównoważonego 160 zł/1ha23


Utrzymanie pastwisk ekstensywnych:podgórskich do 500m-230zł/1hagórskie pow 500m 560zł/1haOchrona gleb i wód: wsiewki i międzyplony 330-520zł/1haDopłata obszarowa – dopłata górska +ekologiczna + utrzymanie pastwiskekstensywnych503zł + 320zł + 400zł + 560 → 1783zł/1ha (max)24


Samoorganizacja hodowców owieccelowym wydaje się powołanie formalnejorganizacji rolników biorących udział wProgramiehodowcy jagniąt ciężkich (i lekkich) powinniwystępować na rynku zorganizowani25


Wspieranie instytucjonalneInicjatywa wymaga wsparcia przezróżnorodne instytucje• Samorząd regionalny i lokalny• Związek Hodowców Owiec• Izba Rolnicza• Rolnicze związki zawodowe (ZRKiOR, Solidarność,Samoobrona)• Służbę rolną (ODR)• Instytucje naukoweOstatnią kwestią jest wykreowanie liderawspółpracy – na czas realizacji Projektubędzie nim Urząd Marszałkowski26


Ekonomiczne kwestie produkcjiowczarskiejO niskiej opłacalności produkcji owczarskiejświadczy utrzymujący się kryzys stanu pogłowia• Inną kwestią jest, że w gospodarce rynkowejsukces odnoszą–najlepsi–odważni–z inicjatywą i pomysłami–posiadający wiedzę–mający bazę materialną–…27


Gdy jedni narzekają i likwidują stada inniposzukują owce na założenie nowych stad(nie tylko ras zachowawczych)W metodyceobliczania wielkościekonomicznejgospodarstwa w ESU1 owca = 0,01 ESU1 krowa = 0,41 ESU1 ha owsa = 0,17 ESU28


W kalkulacji utraconego dochodu dla wypasu napastwiskach określono podwyższenie kosztów:dla wypasu górskiego < 500m n.p.m. – 189 zł/1hadla wypasu górskiego > 500 m n.p.m. – 560 zł/1haWedług obliczeń prowadzonych w KEiOR AR(2004 r.) wartość dochodu rolniczegogospodarstw owczarskich regionu Podhalawahała się od-30 556 zł - +39 673 zł na gospodarstwo-11 401 zł - + 7 629 zł na 1 ha URśrednio dochód rolniczy brutto wynosił 3 147 złna gospodarstwo29


Kalkulacja opłacalności produkcji owczarskiejwskazują, że koszty krańcowe dla owczarninastawionej na:jagnięta: lekkie wynoszą 11–12 zł/1kgciężkie 8–8,5 zł/1kgPoza technologią najważniejszą kwestią jest tuskala produkcji!


Zamiast wnioskówProjekt OWCA (+) jest bardzo cennąinicjatywą regionalną ma charakterwielobranżowy oraz aktywizujący i jestgodny wsparciaJest już najwyższy czas aby podjąć wRegionie Małopolskim problem ratowaniaowczarstwa wypasu kulturowego irestytucji owiec w subregiony w którychzaniechano chowu owiec31


Części „owczarska” projektu wymagajeszcze wielu do opracowań i uzupełnień(pomijając względy prawne) w tym:–wypracowanie kryteriów doboru beneficjentów–opracowanie ewentualnych kryteriówkompensacji ze owce i współfinansowaniaprojektu–przygotowanie koncepcji rynkowej produktówfinalnych–…32

More magazines by this user
Similar magazines