Εικόνα - eBooks4Greeks.gr

ebooks4greeks.gr

Εικόνα - eBooks4Greeks.gr

∞ÓıÔÏfiÁÈÔºÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ ∫ÂÈ̤ӈӰ’ °Àª¡∞π√À


À√Àƒ°∂π√ ∂£¡π∫∏ ∞π¢∂π∞ ∫∞𠣃∏∫∂Àª∞∆ø¡∞π¢∞°ø°π∫√ π¡∆π∆√À∆√∞ı·Ó·Û›· °Ï˘ÎÔÊÚ‡‰Ë-§ÂÔÓÙÛ›ÓË ÃÚÈÛÙ›Ó· ·ÎÂÏÏ›Ô˘ ∂ϤÓË §ÂÔÓÙÛ›ÓË∞ÓıÔÏfiÁÈÔºÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ ∫ÂÈ̤ӈӰ’ °Àª¡∞π√Àµπµ§π√ ª∞£∏∆∏√ƒ°∞¡πª√ ∂∫¢√∂ø ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡∞£∏¡∞


À°°ƒ∞º∂π∫ƒπ∆∂-∞•π√§√°∏∆∂ºπ§√§√°π∫∏ ∂πª∂§∂π∞À∂À£À¡∂∆√À ª∞£∏ª∞∆√∫∞∆∞ ∆∏ À°°ƒ∞º∏À∂À£À¡∂∆√À À√∂ƒ°√À∂•øºÀ§§√ƒ√∂∫∆Àø∆π∫∂ ∂ƒ°∞π∂∞ı·Ó·Û›· °Ï˘ÎÔÊÚ‡‰Ë-§ÂÔÓÙÛ›ÓË∫·ıËÁ‹ÙÚÈ· ºÈÏÔÛÔÊ›·˜ ·ÓÂappleÈÛÙËÌ›Ô˘ ∞ıËÓÒÓÃÚÈÛÙ›Ó· ·ÎÂÏÏ›Ô˘ºÈÏfiÏÔÁÔ˜, ∂Îapple·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ ¢Â˘ÙÂÚÔ‚¿ıÌÈ·˜ ∂Îapple·›‰Â˘Û˘∂ϤÓË §ÂÔÓÙÛ›Óˢȉ¿ÛÎÔ˘Û· (¢ 407/80) ÛÙÔ ·ÓÂappleÈÛÙ‹ÌÈÔ ∞ıËÓÒÓÎ·È ÛÙÔ ·ÓÂappleÈÛÙ‹ÌÈÔ ÂÏÔappleÔÓÓ‹ÛÔ˘πˆ¿ÓÓ˘ ∫·ÏÔÁÂÚ¿ÎÔ˜∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ ∫·ıËÁËÙ‹˜ ºÈÏÔÛÔÊ›·˜ ·ÓÂappleÈÛÙËÌ›Ô˘ ∞ıËÓÒÓ·Û¯·ÏÈ¿ °È·ÓӷοÎ˯ÔÏÈ΋ ‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ª·Ú›· µ·ÛÈÏ¿Î˯ÔÏÈ΋ ‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜¢‹ÌËÙÚ· ∞Ï·Ù˙·Ù˙‹ºÈÏfiÏÔÁÔ˜, ∂Îapple·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ ¢Â˘ÙÂÚÔ‚¿ıÌÈ·˜ ∂Îapple·›‰Â˘Û˘ÃÚÈÛÙ›Ó· µ¤ÈÎÔ˘‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ÙÔ˘ ·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘∞Ó·ÛÙ·Û›· ∫˘ÚΛÓË-∫Ô‡ÙÔ˘Ï·‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ÙÔ˘ ·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘ÃÚÈÛÙ›Ó· µ¤ÈÎÔ˘‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ÙÔ˘ ·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘∞ÓÙˆÓ›· ¢ËÌËÙÚ¿ÛÎÔ˘ºÈÏfiÏÔÁÔ˜, ∂Îapple·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ ¢Â˘ÙÂÚÔ‚¿ıÌÈ·˜ ∂Îapple·›‰Â˘Û˘∞appleÂÈÎfiÓÈÛË Ù˘ ºÈÏÔÛÔÊ›·˜ ·applefi ÙË ˙ˆÊfiÚÔ ÙˆÓ ÚÔapple˘Ï·›ˆÓÙÔ˘ ·ÓÂappleÈÛÙËÌ›Ô˘ ∞ıËÓÒÓ (ÏÂappleÙÔ̤ÚÂÈ· Ì ‚¿ÛË Û¯¤‰ÈÔÙÔ˘ ∫·ÚÏ ƒ·Ï, ·applefi ÙÔÓ ∂‰Ô˘¿Ú‰Ô §ÂÌappleȤÓÙÛ΢, 1888)∂§§∏¡π∫∞ °ƒ∞ªª∞∆∞ - MULTIMEDIA A.E.°’ ∫.../∂∂∞∂∫ ππ/∂Ó¤ÚÁÂÈ· 2.2.1/∫·ÙËÁÔÚ›· Ú¿ÍÂˆÓ 2.2.1.·:«∞Ó·ÌfiÚʈÛË ÙˆÓ appleÚÔÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ ÛappleÔ˘‰ÒÓ Î·È Û˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ÂÎapple·È‰Â˘ÙÈÎÒÓ apple·Î¤ÙˆÓ»∞π¢∞°ø°π∫√ π¡∆π∆√À∆√¢ËÌ‹ÙÚÈÔ˜ °. µÏ¿¯Ô˜√ÌfiÙÈÌÔ˜ ∫·ıËÁËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞..£.Úfi‰ÚÔ˜ ÙÔ˘ ·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘Ú¿ÍË Ì ٛÙÏÔ:«˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ‚È‚Ï›ˆÓ Î·È apple·Ú·ÁˆÁ‹˘appleÔÛÙËÚÈÎÙÈÎÔ‡ ÂÎapple·È‰Â˘ÙÈÎÔ‡ ˘ÏÈÎÔ‡ Ì ‚¿ÛËÙÔ ¢∂ Î·È Ù· ∞ ÁÈ· ÙÔ °˘ÌÓ¿ÛÈÔ»∂appleÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› Àapple‡ı˘ÓÔÈ ŒÚÁÔ˘∞ÓÙÒÓÈÔ˜ . ªappleÔÌapple¤ÙÛ˘‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ÙÔ˘ ·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∫. ·ÏËfi˜‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ÙÔ˘ ·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘∞Ó·appleÏËÚˆÙ¤˜ ∂appleÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› Àapple‡ı˘ÓÔÈ ŒÚÁÔ˘πÁÓ¿ÓÙÈÔ˜ ∂. ÷Ù˙Ë¢ÛÙÚ·Ù›Ô˘ªfiÓÈÌÔ˜ ¿Ú‰ÚÔ˜ ÙÔ˘ ·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘°ÂÒÚÁÈÔ˜ ÷Ú. Ôχ˙Ô˜¿Ú‰ÚÔ˜ ∂.£. ÙÔ˘ ·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘ŒÚÁÔ Û˘Á¯ÚËÌ·ÙÔ‰ÔÙÔ‡ÌÂÓÔ 75% ·applefi ÙÔ ∂˘Úˆapple·˚Îfi ∫ÔÈÓˆÓÈÎfi ∆·ÌÂ›Ô Î·È 25% ·applefi ÂıÓÈÎÔ‡˜ applefiÚÔ˘˜.


5π¡∞∫∞ ∂ƒπ∂Ã√ª∂¡ø¡ƒ√§√°√. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7EIA°ø°H: ∏ ºÈÏÔÛÔÊ›· Î·È Ë πÛÙÔÚ›· Ù˘ AÚ¯·›·˜ EÏÏËÓÈ΋˜ ºÈÏÔÛÔÊ›·˜. . . . . . . . . . . 8-14∫∂º∞§∞π√ ƒø∆√√È ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15∂ÈÛ·ÁˆÁ‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16-17∂ÓfiÙËÙ· 1Ë: ∞applefi ÙË Ì˘ıÔ-ÏÔÁÈ΋ ÛÙËÓ ÔÚıÔ-ÏÔÁÈ΋ ÂÍ‹ÁËÛË ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ . . . . . . . . . . . . . 18-21∂ÓfiÙËÙ· 2Ë: °ÓÒÛË Î·È ·Ï‹ıÂÈ·. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22-25∂ÓfiÙËÙ· 3Ë: ∞ÚÂÙ¤˜ Î·È Â˘‰·ÈÌÔÓ›· . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26-29∂ÓfiÙËÙ· 4Ë: ÔÏÈÙÈΤ˜ ˘appleÔı‹Î˜. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30-33∞Ó·ÎÂÊ·Ï·›ˆÛË . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34∫∂º∞§∞π√ ¢EYTEPOÔÊÈÛÙ¤˜ Î·È ÛÔÊÈÛÙÈ΋ ΛÓËÛË . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35∂ÈÛ·ÁˆÁ‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36-37∂ÓfiÙËÙ· 1Ë: ÔÊÈÛÙÈ΋ Ù¤¯ÓË Î·È ÔÊÈÛÙ‹˜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38-41∂ÓfiÙËÙ· 2Ë: ∏ ÚËÙÔÚÈ΋ Ù¤¯ÓË Î·È Ë ‰‡Ó·ÌË ÙÔ˘ ÏfiÁÔ˘ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42-45∂ÓfiÙËÙ· 3Ë: ¯ÂÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ÁÓÒÛ˘ Î·È ·ÁÓˆÛÙÈÎÈÛÌfi˜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46-49∂ÓfiÙËÙ· 4Ë: ¢ÈηÈÔÛ‡ÓË, ʇÛË – ÓfiÌÔ˜ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛË . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50-53∞Ó·ÎÂÊ·Ï·›ˆÛË . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54∫∂º∞§∞π√ TPI∆√ˆÎÚ¿Ù˘ Î·È Ï¿ÙˆÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55∂ÈÛ·ÁˆÁ‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56-59∂ÓfiÙËÙ· 1Ë: √ ÛÔÊfi˜ appleÔ˘ ‰Â ÁÓÒÚÈ˙ ٛappleÔÙ· . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60-63∂ÓfiÙËÙ· 2Ë: H ¢ÈηÈÔÛ‡ÓË Â›Ó·È Û˘ÓÂÚÁ·Û›· . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64-67∂ÓfiÙËÙ· 3Ë: ∏ ÂÎapple·›‰Â˘ÛË ÛÙËÓ ÔÏÈÙ›· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68-71∂ÓfiÙËÙ· 4Ë: ∏ appleÔÏÈÙÈ΋ Î·È ÔÈ appleÔÏÈÙÈÎÔ› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72-75∂ÓfiÙËÙ· 5Ë: ∏ ı¤ÛË ÙˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ ÛÙËÓ «È‰·ÓÈ΋» appleÔÏÈÙ›· . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76-80∞Ó·ÎÂÊ·Ï·›ˆÛË . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81∫∂º∞§∞π√ TETAPTO∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82∂ÈÛ·ÁˆÁ‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83-85∂ÓfiÙËÙ· 1Ë: TÔ ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi Î·È Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›· . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86-89∂ÓfiÙËÙ· 2Ë : ∏ ·ÚÂÙ‹ Â›Ó·È ÌÂÛfiÙËÙ· . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90-93∂ÓfiÙËÙ· 3Ë : ∏ ÊÈÏ›· Â›Ó·È ÂÓÙÂÏÒ˜ ·apple·Ú·›ÙËÙË ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94-97∂ÓfiÙËÙ· 4Ë: H applefiÏË Â›Ó·È Ë ˘„ËÏfiÙÂÚË ÌÔÚÊ‹ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98-101∂ÓfiÙËÙ· 5Ë: √ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È «Ê‡ÛÂÈ appleÔÏÈÙÈÎfiÓ ˙ÒÔÓ». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102-105∞Ó·ÎÂÊ·Ï·›ˆÛË . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


6EPIEXOMENA∫∂º∞§∞π√ EMTOH ΢ÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· Î·È ÔÈ ÊÈÏÔÛÔÊ›Â˜ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎÒÓ Î·È ÚˆÌ·˚ÎÒÓ ¯ÚfiÓˆÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107∂ÈÛ·ÁˆÁ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108-113∂ÓfiÙËÙ· 1Ë: √È K˘ÓÈÎÔ›, ÙÔ ‰È‰·ÎÙfi Ù˘ ·ÚÂÙ‹˜ Î·È Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›· . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114-117∂ÓfiÙËÙ· 2Ë: ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜, ˉÔÓ‹ Î·È Â˘‰·ÈÌÔÓ›· . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118-121∂ÓfiÙËÙ· 3Ë: ∏ ËıÈ΋ ÙˆÓ ÙˆÈÎÒÓ: ·apple¿ıÂÈ· Î·È ·Ù·Ú·Í›· . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122-125∂ÓfiÙËÙ· 4Ë: ∏ appleÔÏÈÙ›· Î·È Ô appleÔÏ›Ù˘ ÛÙË ÛÙˆÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126-129∂ÓfiÙËÙ· 5Ë: AÙ·Ú·Í›·: TÔ «Ù¤ÏÔ˜» Ù˘ «ÛÎÂappleÙÈ΋˜ ·ÁˆÁ‹˜» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130-133∂ÓfiÙËÙ· 6Ë: √ ψٛÓÔ˜ Î·È ÙÔ «Ù¤ÏÔ˜» Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ˙ˆ‹˜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134-137∞Ó·ÎÂÊ·Ï·›ˆÛË . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138°ÂÓÈ΋ ÂappleÈÛÎfiappleËÛË . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139-140ÃÚÔÓÔÏÔÁÈÎfi˜ apple›Ó·Î·˜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141-143X¿ÚÙ˘. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144°ÏˆÛÛ¿ÚÈÔ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ fiÚˆÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145‡ÓÙÔÌ· ÂÚÁÔ‚ÈÔÁÚ·ÊÈο ÛÙÔȯ›· ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146-149E˘ÚÂÙ‹ÚÈÔ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ fiÚˆÓ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149E˘ÚÂÙ‹ÚÈÔ ÔÓÔÌ¿ÙˆÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150∂ÈÎÔÓÔÁÚ·ÊÈÎfi ˘ÏÈÎfi ‚È‚Ï›Ô˘. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151Ραφαήλ: Η Σχολή των Αθηνών.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


7ƒ√§√°√ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ·˘Ùfi ¤¯Ô˘Ó ·ÓıÔÏÔÁËı› ÌÂÙ·ÊÚ·Ṳ̂ӷ ÊÈÏÔÛÔÊÈο ΛÌÂÓ· Ù˘·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÁÚ·ÌÌ·Ù›·˜, appleÔÈËÙÈο ‹ appleÂ˙¿. ª¤Û· ·applefi Ù· ΛÌÂÓ· ·˘Ù¿,apple·Ú·ÎÔÏÔ˘ıԇ̠ÙÔÓ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi ÛÙÔ¯·ÛÌfi Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜, fiappleˆ˜ ·Ó·appleÙ‡-¯ıËΠÛÙË ÏÂοÓË Ù˘ ∞Ó·ÙÔÏÈ΋˜ ªÂÛÔÁ›Ԣ ·applefi ÙÔÓ 6Ô ·È. apple.Ã. ̤¯ÚÈ Î·È ÙÔÓ6Ô ·È. Ì.Ã., Î·È ÙËÓ ÂͤÏÈÍË Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜.∆Ô ‚È‚Ï›Ô ·apple·ÚÙ›˙ÂÙ·È ·applefi ÙËÓ ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹, fiappleÔ˘ ·Ó·Ï‡ÂÙ·È Ë ¤ÓÓÔÈ· Ù˘ ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›·˜, ‰›ÓÔÓÙ·È ÔÚÈÛÌÔ› Ù˘ Î·È Á›ÓÂÙ·È ÏfiÁÔ˜ ÁÈ· ÙË ÛËÌ·Û›· Ù˘ ÛÙË ˙ˆ‹ ÙÔ˘·ÓıÚÒappleÔ˘, ÙËÓ ÈÛÙÔÚÈ΋ ÂͤÏÈÍ‹ Ù˘ ·applefi ÙËÓ ·Ú¯·˚΋ ÂappleÔ¯‹ ̤¯ÚÈ ÙËÓ ‡ÛÙÂÚË·Ú¯·ÈfiÙËÙ· Î·È ÙË ‰È·›ÚÂÛË ·˘Ù‹˜ Û ÎÏ¿‰Ô˘˜. ·Ú¿ÏÏËÏ·, ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È ÔÈappleËÁ¤˜ appleÔ˘ ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó ÙËÓ apple·Ú¿‰ÔÛË Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜. T··ÓıÔÏÔÁË̤ӷ ΛÌÂÓ· appleÔ˘ ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó, Û ›ÎÔÛÈ Ù¤ÛÛÂÚȘ ÂÓfiÙËÙ˜, ·Ó·‰ÂÈ-ÎÓ‡Ô˘Ó ÙÔÓ ËıÈÎfi, appleÔÏÈÙÈÎfi Î·È ÎÔÈÓˆÓÈÎfi ÛÙÔ¯·ÛÌfi ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ Ù˘ ·Ú¯·Èfi-ÙËÙ·˜. ∆· appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· appleÔ˘ ÂÍÂÙ¿˙ÔÓÙ·È ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È ÛÙȘ ¤ÓÓÔȘ: ÁÓÒÛË Î·È·Ï‹ıÂÈ·, ʇÛË Î·È ÎÔÈÓˆÓ›·, ÓfiÌÔ˜ Î·È Ê‡ÛË, ¢‰·ÈÌÔÓ›· Î·È ·ÚÂÙ‹, appleÔÏÈÙ›· ηÈappleÔÏÈÙÈ΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛË, ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Î·È ÓfiÌÔ˜.OÈ Â›ÎÔÛÈ Ù¤ÛÛÂÚȘ ÂÓfiÙËÙ˜ ηٷӤÌÔÓÙ·È Û apple¤ÓÙ ÎÂÊ¿Ï·È·. Aapplefi ·˘Ù¿ Ù· ‰‡ÔappleÚÒÙ· Â›Ó·È ·ÊÈÂڈ̤ӷ ÛÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÔÊÈÛÙ¤˜ Î·È ÙÔ Î·ı¤Ó·appleÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ Ù¤ÛÛÂÚȘ ÂÓfiÙËÙ˜. ∆· ÂapplefiÌÂÓ· ‰‡Ô ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È ÛÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜Ù˘ ÎÏ·ÛÈ΋˜ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜, ˆÎÚ¿ÙË, Ï¿ÙˆÓ· Î·È ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, Î·È appleÂÚȤ¯Ô˘Óapple¤ÓÙ ÂÓfiÙËÙ˜ ÙÔ Î·ı¤Ó·. TÔ apple¤ÌappleÙÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ, ·ÊÈÂڈ̤ÓÔ ÛÙËÓ Î˘ÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔ-Ê›·, Ë ÔappleÔ›· ‰È·ÌÔÚÊÒıËΠÌÂÙ¿ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË, Î·È ÛÙȘ ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜Û¯ÔϤ˜ ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎÒÓ Î·È ÚˆÌ·˚ÎÒÓ ¯ÚfiÓˆÓ, appleÂÚȤ¯ÂÈ ¤ÍÈ ÂÓfiÙËÙ˜. ∫¿ı ÎÂÊ¿-Ï·ÈÔ Û˘ÁÎÚÔÙÂ›Ù·È ·applefi ¤Ó·Ó ÁÂÓÈÎfi appleÚÔÔÚÁ·ÓˆÙ‹, ÙËÓ ÂÈÛ·ÁˆÁ‹ Î·È ÙȘ ÂappleÈ̤ÚÔ˘˜ÂÓfiÙËÙ˜.  οı ÂÓfiÙËÙ· ˘apple¿Ú¯ÂÈ ÙÔ ÌÂÙ·ÊÚ·Ṳ̂ÓÔ Î›ÌÂÓÔ, ÛÙÔ ÔappleÔ›Ô appleÚÔÙ¿Û-ÛÂÙ·È Ô appleÚÔÔÚÁ·ÓˆÙ‹˜, appleÔ˘ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ÌÂ Û˘ÓÙÔÌ›· ÙÔ˘˜ ıÂÌ·ÙÈÎÔ‡˜ ¿ÍÔÓ˜ ÙÔ˘ÎÂÈ̤ÓÔ˘ appleÔ˘ ¤¯ÂÈ ÂappleÈÏÂÁ›, Î·È Û˘ÌappleÏËÚÒÓÂÙ·È Ì ٷ Û¯fiÏÈ·, Ù· apple·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂ-Ó·, ÙȘ ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ, ÙȘ ÂÚÁ·Û›Â˜ Î·È ÙȘ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ˜. K¿ı ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ÔÏÔÎÏË-ÚÒÓÂÙ·È Ì ÙËÓ ·Ó·ÎÂÊ·Ï·›ˆÛË. ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘, Û ÌÈ· ÂÓfiÙËÙ·, apple·ÚÔ˘ÛÈ¿-˙ÂÙ·È Ë ÁÂÓÈ΋ ÂappleÈÛÎfiappleËÛË ÙˆÓ appleÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ appleÔ˘ ·Ó·appleÙ‡¯ıËÎ·Ó Û ·˘Ùfi.√ ÛÎÔapplefi˜ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ Â›Ó·È ‰ÈappleÏfi˜: ·ÊÂÓfi˜ Ó· apple·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÂÈ ÙËÓ ÂͤÏÈÍË Ù˘ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋˜ ÛΤ„˘ ̤۷ ·applefi Ù· ·ÓıÔÏÔÁÔ‡ÌÂÓ· ΛÌÂÓ· Î·È ·ÊÂÙ¤ÚÔ˘ Ó· ‰Â›ÍÂÈÌÂÚÈο ÛËÌ·ÓÙÈο appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ Û ۯ¤ÛË Ì ÙÔ ÎÔÈÓˆÓÈÎfi, appleÔÏÈÙÈÎfiÎ·È ÈÛÙÔÚÈÎfi appleÏ·›ÛÈÔ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ηٿ ÙËÓ ÔappleÔ›· Û˘˙ËÙ‹ıËηÓ. ·Ú¿ÏÏËÏ·, ÙÔ‚È‚Ï›Ô Â›Ó·È ÌÈ· ÂÈÎÔÓÔÁÚ·ÊË̤ÓË ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, ηıÒ˜ appleÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ·˘ıÂÓÙÈο ‹ Ê·ÓÙ·ÛÙÈο appleÔÚÙÚ¤Ù· ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ Î·È ·appleÂÈÎÔÓ›ÛÂȘ ·applefi ηÏÏÈÙ¤¯Ó˜fiÏˆÓ ÙˆÓ ÂappleÔ¯ÒÓ, Û¯ÂÙÈΤ˜ appleÚÔ˜ Ù· ı¤Ì·Ù· appleÔ˘ Û˘˙ËÙÔ‡ÓÙ·È. ÚÔÙ›ÓÂÙ·È Ëapple·Ú¿ÏÏËÏË ·ÍÈÔappleÔ›ËÛË ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ Ù˘ ∞’, µ’ Î·È °’ °˘ÌÓ·Û›Ô˘ IÛÙÔÚ›· Ù˘ ·Ú¯·›-·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÁÚ·ÌÌ·Ù›·˜.∆ÂÏÂÈÒÓÔÓÙ·˜, ı· ı¤Ï·Ì ӷ ÂÎÊÚ¿ÛÔ˘Ì ÙȘ ¢¯·ÚÈÛٛ˜ Ì·˜ ÛÙÔÓ Û˘Ó¿‰ÂÏÊÔ°È¿ÓÓË apple˘Ú¿Ï·ÙÔ, ıÂÔÏfiÁÔ-ÊÈÏfiÏÔÁÔ Ì Âȉ›Î¢ÛË ÛÙËÓ πÛÙÔÚ›· Ù˘ ºÈÏÔÛÔÊ›·˜,ÁÈ· ÙËÓ Ô˘ÛÈ·ÛÙÈ΋ Î·È ·ÓȉÈÔÙÂÏ‹ Û˘Ì‚ÔÏ‹ ÙÔ˘ Û fiÏ· Ù· ÛÙ¿‰È· Ù˘ ÂÎapplefiÓËÛ˘ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ·˘ÙÔ‡.OÈ Û˘ÁÁÚ·Ê›˜∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


8∂π∞°ø°∏H ºÈÏÔÛÔÊ›· Î·È Ë IÛÙÔÚ›·Ù˘ AÚ¯·›·˜ EÏÏËÓÈ΋˜ ºÈÏÔÛÔÊ›·˜1. νοµα και έννοια της φιλοσοφίαςAπεικόνιση της Φιλοσοφίας από τηζωφόρο των Προπυλαίων του ΠανεπιστηµίουAθηνών. Λεπτοµέρεια, απότην ανοικτή στοά των Προπυλαίων,µιας µεγάλης τοιχογραφίας που έχειγίνει, µε βάση υδατογραφηµένο σχέδιοτου Αυστριακού ζωγράφου KαρλPαλ (Karl Rahl, 1812-1865), από τονΕδουάρδο Λεµπιέντσκυ το 1888. Ηµεγάλη τοιχογραφία των Προπυλαίωνέχει ως βασικό θέµα την αναγέννησητων τεχνών και των επιστηµών κατάτην περίοδο της βασιλείας του Όθωνα,όταν ιδρύθηκε το Πανεπιστήµιο Αθηνών(1837). Η Φιλοσοφία εµφανίζεταιως θεά της Σοφίας που διδάσκει καιαποδίδεται µε ένα γυναικείο τύπο πουσυνδέει τη ρωµαϊκή µε την κλασικήτέχνη.∏ ϤÍË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ·apple·ÓÙ¿ ÛÙË ÁÚ·appleÙ‹ ÂÏÏËÓÈ΋ apple·Ú¿‰ÔÛË ÛappleÔÚ·‰Èο ηٿÙÔÓ 5Ô ·ÈÒÓ· apple.Ã. ·Ú¿ÁÂÙ·È ·applefi ÙÔ Ú‹Ì· ÊÈÏÔÛÔÊÒ Î·È ÛËÌ·›ÓÂÈ «·Á¿appleËÁÈ· ÙË ÛÔÊ›·» (Ê›ÏÔ˜ + ÛÔÊ›·). ∏ ϤÍË ÛÔÊ›· ·apple·ÓÙ¿ ÁÈ· appleÚÒÙË ÊÔÚ¿ ÛÙÔÓŸÌËÚÔ Î·È ÛÙÔÓ ∏Û›Ô‰Ô Î·È ÛËÌ·›ÓÂÈ ÈηÓfiÙËÙ· ÛÙÔ ÔappleÔÈÔ‰‹appleÔÙ Âapple¿ÁÁÂÏ-Ì· ‹ Û ÔappleÔÈ·‰‹appleÔÙ ٤¯ÓË, fiappleˆ˜ ÙÔ˘ Ó·˘appleËÁÔ‡ ‹ ÙÔ˘ appleÔÈËÙ‹. √ ÛÔÊfi˜ ‹ÛÔÊÈÛÙ‹˜ appleÚÔËÁÂ›Ù·È ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘ Î·È Â›Ó·È Û‡Ì‚ÔÏÔ ÂappleÈÓÔËÙÈÎfiÙËÙ·˜,¿ÓıÚˆappleÔ˜ Ì appleÔÏÈÙÈ΋ ‰Ú¿ÛË ‹ ÓÔÌÔı¤Ù˘ (∂appleÙ¿ ÔÊÔ›). °ÂÓÈÎfiÙÂÚ·, ÛÔÊ›·Û‹Ì·ÈÓ ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· ÙË ÁÓÒÛË ·ÏÏ¿ Î·È ÊÚfiÓËÛË, ÔÚı‹ ÎÚ›ÛË ÁÈ· ‰È¿-ÊÔÚ· appleÚ¿ÁÌ·Ù· ÛÙË ˙ˆ‹ ‹ ·ÎfiÌË ÈηÓfiÙËÙ· ÁÈ· Ó· Ï·Ì‚¿ÓÂÈ Î¿appleÔÈÔ˜ appleÚ·-ÎÙÈΤ˜ ·appleÔÊ¿ÛÂȘ. §¤ÁÂÙ·È fiÙÈ Ô ∏Úfi‰ÔÙÔ˜ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔ›ËÛ appleÚÒÙÔ˜ ÙÔ Ú‹Ì·φιλοσοφεν ·Ó·ÊÂÚfiÌÂÓÔ˜ ÛÙ· Ù·Í›‰È· appleÔ˘ ¤Î·ÓÂ Ô fiψÓ, ·Ó·˙ËÙÒÓÙ·˜ ÙËÁÓÒÛË, ÁÈ· Ó· ÈηÓÔappleÔÈ‹ÛÂÈ ÙËÓ appleÂÚȤÚÁÂÈ¿ ÙÔ˘. O ˘ı·ÁfiÚ·˜ ‹Ù·Ó Ô appleÚÒ-ÙÔ˜ appleÔ˘ ÔÓfiÌ·Û ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ ÊÈÏfiÛÔÊÔ, Ì ÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘appleÔ˘ ·Á·apple¿ ÙË ÁÓÒÛË. ∏ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÁÂÓÓÈ¤Ù·È ÛÙËÓ πˆÓ›· ηٿ ÙÔÓ 6Ô ·ÈÒÓ·apple.X., fiÙ·Ó ¤Ó·˜ Ó¤Ô˜ ÔÚıÔÏÔÁÈÎfi˜ ÙÚfiappleÔ˜ ÂÍ‹ÁËÛ˘ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ›ٷȷapplefi ÌÈ· ÔÌ¿‰· ÛÙÔ¯·ÛÙÒÓ, ÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜. √ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ı· ·appleÔ‰ÒÛÂÈ ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘ ÛÙÔ˘˜ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜ ÊÈÏÔÛfi-ÊÔ˘˜ £·Ï‹, ∞ӷ̷͛ӉÚÔ Î·È ∞Ó·ÍÈ̤ÓË Î·È ı· Û˘Ó‰¤ÛÂÈ ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÌÂÙÔÓ ÔÚıÔÏÔÁÈÎfi ÙÚfiappleÔ ÂÍ‹ÁËÛ˘ Ù˘ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜.2. Aρχή της φιλοσοφίας∏ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ηٿ ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÔÓ AÚÈÛÙÔÙ¤ÏË Â›Ó·È ÛÙ¿ÛË ·appleÔÚ›·˜Î·È ı·˘Ì·ÛÌÔ‡ ·apple¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Î·È ÛÙ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ¿ ÙÔ˘. ∆·˘Ù›˙ÂÙ·È ÌÂÙË ıˆڛ·, ‰ËÏ·‰‹ ÙË ¯ˆÚ›˜ ȉÈÔÙ¤ÏÂÈ· ÌÂϤÙË ÙÔ˘ ›‰Ô˘˜ ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ(θεωρίης νεκεν) Î·È ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Û¯¤ÛË Ì ÙËÓ appleÚ·ÎÙÈ΋ ÁÓÒÛË. ∏ ÊÈÏÔÛÔÊ›·,ˆ˜ Ù¯ÓÈÎfi˜ fiÚÔ˜ ÁÈ· ÌÈ· ÔÚÈṲ̂ÓË appleÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·, ‰ËÏÒÓÂÈ ÙËÌÂıÔ‰È΋ ÂÚÁ·Û›· ÙÔ˘ appleÓ‡̷ÙÔ˜ ÁÈ· ıˆÚËÙÈ΋ ÁÓÒÛË, ·ÏÏ¿ Î·È ÙË ‰È‰·-¯‹ ÁÈ· ÙÔÓ ÛˆÛÙfi ÙÚfiappleÔ ˙ˆ‹˜. √ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Â›Ó·È Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ appleÔ˘ ·Ó·-˙ËÙ› ÙËÓ Ô˘Û›· ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ, ·ÏÏ¿ Î·È ·˘Ùfi˜ appleÔ˘ ıÂÌÂÏÈÒÓÂÈ ÌÈ· Ù¤¯ÓËÙÔ˘ ‚›Ô˘, ‰ËÏ·‰‹ ¤Ó·Ó ÙÚfiappleÔ ˙ˆ‹˜.3. Oρισµοί της φιλοσοφίαςO φιλόσοφος βρίσκεται σε αµηχανίανα ορίσει το θέµα του.∫·Ù¿ ÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·, ¤¯Ô˘Ó ‰Ôı› ·ÚÎÂÙÔ› ÔÚÈÛÌÔ› Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, appleÔ˘appleÂÚÈÁÚ¿ÊÔ˘Ó ÙËÓ Ô˘Û›· Ù˘, ‰ËÏ·‰‹ ÙÈ Â›Ó·È Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›·. ŒÙÛÈ, Ë ÊÈÏÔÛÔ-Ê›· ¤¯ÂÈ ÔÚÈÛı› ˆ˜ ÁÓÒÛË ÙˆÓ fiÓÙˆÓ, ¤Ú¢ӷ ÙˆÓ ·Ú¯ÒÓ Î·È ÙˆÓ appleÚÒÙˆÓ·ÈÙ›ˆÓ ÙˆÓ Ê·ÈÓÔ̤ӈÓ, ÌÂϤÙË ı·Ó¿ÙÔ˘, ÁÓÒÛË ÙˆÓ ı›ˆÓ Î·È ·ÓıÚÒappleÈÓˆÓappleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ. ∏ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ¤¯ÂÈ ÔÚÈÛı› Î·È ˆ˜ Ù¤¯ÓË ÙˆÓ Ù¯ÓÒÓ Î·È ÂappleÈ-∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂π∞°ø°∏9ÛÙ‹ÌË ÙˆÓ ÂappleÈÛÙËÌÒÓ. ∞applefi ÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ· ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ· ¤¯Ô˘Ó Á›ÓÂÈ appleÔÏ-Ϥ˜ appleÚÔÛapple¿ıÂȘ Ó· ‰Ôı› ¤Ó·˜ Û·Ê‹˜ Î·È ÈηÓÔappleÔÈËÙÈÎfi˜ ÔÚÈÛÌfi˜ Ù˘ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, appleÚ¿ÁÌ· appleÔ˘ Ê·ÓÂÚÒÓÂÈ fiÙÈ Â›Ó·È ‰‡ÛÎÔÏÔ Ó· ÔÚÈÛı›.4. Η σηµασία της φιλοσοφίας στη ζωή του ανθρώπουÙËÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹ ÁÏÒÛÛ· ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÛËÌ·›ÓÂÈ ÙËÓ appleÚÔÛˆappleÈ΋ ÛÙ¿ÛË ÙˆÓ·ÓıÚÒappleˆÓ ·apple¤Ó·ÓÙÈ ÛÙ· ηıËÌÂÚÈÓ¿ appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·, ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙȘ ‰˘ÛÎÔ-ϛ˜ Ù˘ ˙ˆ‹˜. EÚˆÙ‹Ì·Ù·, fiappleˆ˜ «Aapplefi appleÔ‡ ÂÚ¯fiÌ·ÛÙÂ;», «TÈ Â›Ì·ÛÙÂ;»,«Ô‡ appleËÁ·›ÓÔ˘ÌÂ;» ·apple·Û¯ÔÏÔ‡Ó Û˘Ó¯Ҙ ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ ·applefi ÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËٷ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ· Î·È Û ·˘Ù¿ ÂappleȯÂÈÚÔ‡Ó Ó· ·apple·ÓÙ‹ÛÔ˘Ó ÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ.∏ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ·Û¯ÔÏÂ›Ù·È Âapple›Û˘ Ì ÂÚˆÙ‹Ì·Ù·, fiappleˆ˜ «∆È ÌappleÔÚÒ Ó·Í¤Úˆ;», «∆È ÌappleÔÚÒ Ó· ÂÏapple›˙ˆ;», «∆È ÔÊ›ψ Ó· οӈ;».  ·˘Ù¿ Ù· ÂÚˆÙ‹-Ì·Ù· ÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ appleÚÔÛapple·ıÔ‡Ó Ó· ·apple·ÓÙ‹ÛÔ˘Ó Ì ÙÔ Ó· ·Ó·¯ıÔ‡Ó ·applefi ÙÔÛ˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ Î·È ÙÔ ÂappleÈ̤ÚÔ˘˜ ÛÙÔ ÁÂÓÈÎfi Î·È ÙÔ ·ÊËÚË̤ÓÔ, Û ÌÈ· appleÚÔ-Ûapple¿ıÂÈ· Ó· Û˘ÏÏ¿‚Ô˘Ó ÙÔ ÓfiËÌ· ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ ÛÙÔ Û‡ÓÔÏfi ÙÔ˘ Î·È Ó· ‰È·-Ù˘appleÒÛÔ˘Ó ÌÈ· ıˆڛ· ÁÈ· ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Î·È ÙË ˙ˆ‹.∏ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ÛÙÔÓ ‰È¿ÏÔÁÔ, ÛÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ ÛΤ„Ë Î·È ÛÙËÓappleÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ÂÏ¢ıÂÚ›·. ∂›Ó·È ¤Ó·˜ ·‰È¿ÎÔappleÔ˜ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi˜ Î·È ‰È‰¿-ÛÎÂÈ ÛÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Ó· ı¤ÙÂÈ ÂÚˆÙ‹Ì·Ù·, Ó· ·Á·apple¿ÂÈ ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·, Ó· appleÚÔ-Ûapple·ı› Ó· ‰È·appleÏ¿ÛÂÈ ÙÔÓ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· Î·È ÙË Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ ÙÔ˘. O appleÚÔ‚ÏË-Ì·ÙÈÛÌfi˜ ·˘Ùfi˜ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÙ·È ·applefi ÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜, ÙˆÓ ÔappleÔ›ˆÓ ÔÈ ‰È·-ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ Î·È ıˆڛ˜ ÂÓÙ¿ÛÛÔÓÙ·È ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ÊÈÏÔÛÔ-Ê›·˜ appleÔ˘ Â›Ó·È ÈÛÙÔÚ›· ÙˆÓ È‰ÂÒÓ, ÈÛÙÔÚ›· ÙˆÓ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ ÏfiÁˆÓ ηÈÛ˘ÛÙËÌ¿ÙˆÓ.Aπό τη ζωφόρο των Προπυλαίων τουΠανεπιστηµίου Aθηνών· απεικονίζονταιη Pητορική, η Ποιητική, η Mαθη-µατική, η Iστορία και η Aρχαιολογία(Λεπτοµέρεια, 19ος αι.).«Φιλοσοφώ σηµαίνει ότι ξανακάνωκάτι πρόβληµα. Eνώδηλαδή κατά την “κοινή αντίληψη”ένα θέµα είναι ξεκαθαρισµένο,διευθετηµένο,λυµένο, εγώ το ξανακάνωπρόβληµα. Πώς; Το σκέπτο-µαι πάλι από την αρχή».(E. Παπανούτσος,H ηθική συνείδησηκαι τα προβλήµατά της,Aθήνα 1962, σελ. 12)5. Προβλήµατα και κλάδοι της φιλοσοφίας∏ ÂͤٷÛË Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, fiappleˆ˜ ·˘Ù‹ÂÍÂÏ›ÛÛÂÙ·È ·applefi ÙÔÓ 6Ô ·ÈÒÓ· apple.Ã. ̤¯ÚÈ Î·È ÙËÓ ‡ÛÙÂÚË ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·, ‰ËÏ·-‰‹ ̤¯ÚÈ ÙÔÓ 6Ô ·ÈÒÓ· Ì.Ã., Ê·ÓÂÚÒÓÂÈ fiÙÈ ÔÈ ·Ú¯·›ÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ÛÙÔ¯¿-ÛÙËÎ·Ó Á‡Úˆ ·applefi appleÔÈΛϷ appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·, appleÔ˘ Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÙË ÌÂÙ·Ê˘ÛÈ-΋, ÙË Ê˘ÛÈ΋, ÙË ÏÔÁÈ΋ Î·È ÙË ÁÏÒÛÛ·, ÙË ÁÓˆÛÈÔÏÔÁ›·, ÙËÓ ËıÈ΋, ÙËÓappleÔÏÈÙÈ΋ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·. A˘Ù¿ Ù· appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ÌappleÔÚԇ̠ӷ Ù·‰È·ÎÚ›ÓÔ˘Ì Û ıˆÚËÙÈο Î·È appleÚ·ÎÙÈο.£ÂˆÚËÙÈο appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ·appleÔηÏԇ̠fiÛ· Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÙË ıˆڛ·, ÙËÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ‰ËÏ·‰‹ ¤Ú¢ӷ, Î·È Ì ÙË ‰ÈÂÚ‡ÓËÛË appleÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ appleÔ˘ ·ÊÔ-ÚÔ‡Ó ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ, ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Î·È ÙÔÓ ıÂfi.ªÂ ÙȘ ·Ú¯¤˜ Î·È ÙËÓ ÂÚÌËÓ›· ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Î·È ÙÔ˘ fiÓÙÔ˜ ·Û¯ÔÏÂ›Ù·È ËÌÂÙ·Ê˘ÛÈ΋ ‹ ÔÓÙÔÏÔÁ›·. ∆· appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· appleÔ˘ ı¤ÙÂÈ Ë ÁÓÒÛË Ù˘ ʇÛ˘·appleÔηÏÔ‡ÓÙ·È ÎÔÛÌÔÏÔÁÈο ‹ Ê˘ÛÈο. ∆· appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· appleÔ˘ ·Ó·Î‡appleÙÔ˘Ó·applefi ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· Û¯ÂÙÈο Ì ٷ fiÚÈ· Ù˘ ÁÓÒÛ˘ Î·È ÙË Û¯¤ÛË Ù˘ Ì ÙËÓappleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· ÂÍÂÙ¿˙ÂÈ Ë ıˆڛ· Ù˘ ÁÓÒÛ˘, Ë ÁÓˆÛÈÔÏÔÁ›·. H ÏÔÁÈ΋Φιλόσοφος που διδάσκει φιλοσοφίαστα µέλη της βασιλικής οικογένειαςτης Μακεδονίας (στον ΑντίγονοΓονατά και στη µητέρα του βασίλισσαΦίλα). Λεπτοµέρεια, περίπου 40 π.Χ.,από πρωτότυπο έργο των µέσων του3ου αι. (Ελληνορωµαϊκή τέχνη τηςΚαµπανίας, Έπαυλη Fannio Sinitore,Νεάπολη, Εθνικό Μουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


10∂π∞°ø°∏Aπό τη ζωφόρο των Προπυλαίων τουΠανεπιστηµίου AΘηνών όπου απεικονίζεταιη Νοµοθεσία (λεπτοµέρεια,19ος αι.).Λεπτοµέρεια από τη ζωφόρο των Προπυλαίωντου Πανεπιστηµίου AΘηνών,όπου απεικονίζονται η Ρητορική, ηΠοιητική και η Μαθηµατική επιστήµη(λεπτοµέρεια, 19ος αι.).ÂappleÂÍÂÚÁ¿˙ÂÙ·È ÌÂıfi‰Ô˘˜ ηٿÏÏËϘ, ÒÛÙ ӷ ÌappleÔÚ¤ÛÂÈ Î¿appleÔÈÔ˜ Ó· ‰È·-ÎÚ›ÓÂÈ ÙÔ ÛˆÛÙfi, ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÒÓÙ·˜ ÙË ÏÔÁÈ΋ ÛΤ„Ë, Î·È appleÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙ÂÈ ÙÔ˘˜ÓfiÌÔ˘˜, ÙȘ ·Ú¯¤˜ Î·È ÙÔ˘˜ ηÓfiÓ˜ appleÔ˘ ÔÊ›ÏÂÈ Ó· ·ÎÔÏÔ˘ı› fiappleÔÈÔ˜ ·Ó·-˙ËÙ› ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·.Ú·ÎÙÈο appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ·appleÔηÏԇ̠fiÛ· Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÙË ÛÎfiappleÈÌËappleÚ¿ÍË ‹ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘. ∆· appleÚ·ÎÙÈο appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ÂÍÂÙ¿-˙Ô˘Ó Ë ËıÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·, Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ë ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·,·ÊÔ‡ οı ·ÓıÚÒappleÈÓË appleÚ¿ÍË Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›·, ηıÒ˜ Î·È Ë appleÔÏÈ-ÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·.∏ ËıÈ΋, ÛÙËÓ ÎÔÈÓ‹ ¯Ú‹ÛË ÙÔ˘ fiÚÔ˘, Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ٷ ‹ıË, ‰ËÏ·‰‹ ٷηıÈÂڈ̤ӷ appleÚfiÙ˘apple· Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿˜ appleÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ÂappleÈÎÚ·Ù‹ÛÂÈ Û ÌÈ· ÎÔÈ-ÓˆÓ›·, ›Ù ·applefi apple·Ú¿‰ÔÛË Â›Ù Ì ÙË ÛȈappleËÚ‹ Û˘Ìʈӛ· ÌÂٷ͇ ÙˆÓÌÂÏÒÓ Ù˘. ∏ ËıÈ΋, ˆ˜ ÎÏ¿‰Ô˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, ·appleÔÙÂÏ› ÙË ÛÙÔ¯·ÛÙÈ΋ÌÂϤÙË ÔÚÈÛÌ¤ÓˆÓ ·ÍÈÒÓ appleÔ˘ ·ÊÔÚÔ‡Ó ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ ηÈÙÔ˘˜ ηÓfiÓ˜ appleÔ˘ ÙËÓ ‰È¤appleÔ˘Ó Û’ ¤Ó· ÎÔÈÓˆÓÈÎfi Û‡ÓÔÏÔ. ÚÔÛapple·ı› Ó·ÔÚ›ÛÂÈ ÙÔ ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ Ù˘ ÔÚı‹˜ appleÚ¿Í˘, Ó· ÂÍÂÙ¿ÛÂÈ ÙË Ê‡ÛË ÙˆÓ ËıÈÎÒÓÎÚ›ÛÂˆÓ Î·È ÂappleȯÂÈÚ› ÙËÓ Âapple›Ï˘ÛË appleÚ·ÎÙÈÎÒÓ ËıÈÎÒÓ appleÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ.∏ appleÔÏÈÙÈ΋ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÂÍÂÙ¿˙ÂÈ ÙÔ˘˜ ηÓfiÓ˜, appleÔ˘ appleÚ¤appleÂÈÓ· ‰È¤appleÔ˘Ó Ì›· ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓË appleÔÏÈÙÈ΋ ÎÔÈÓˆÓ›·, Î·È ·Û¯ÔÏÂ›Ù·È Ì ÙËÓ appleÔÏÈ-ÙÈ΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛË ÙÔ˘ ÎÚ¿ÙÔ˘˜, ÙË ÓÔÌÈÌfiÙËÙ· Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÂÍÔ˘Û›·˜, ÙȘÂÏ¢ıÂڛ˜ Î·È Ù· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙˆÓ appleÔÏÈÙÒÓ, ÙËÓ È‰ÈÔÎÙËÛ›·, ÙËÓ ÔÚÁ¿ÓˆÛËÙÔ˘ ÎÚ¿ÙÔ˘˜, Ù· appleÔÏÈÙ‡̷ٷ, ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ ıÂÛÌÔ‡˜, ηıÒ˜ ηÈÌ ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ ·ÙfiÌˆÓ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ ÔÌ¿‰ˆÓ.6. ∆ιαίρεση της ιστορίας της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας˘Ó‹ıˆ˜, Ë ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÁÈ· ÏfiÁÔ˘˜ ÌÂıÔ‰ÔÏÔÁÈÎÔ‡˜Î·È ‰È‰·ÎÙÈÎÔ‡˜ ‰È·ÈÚÂ›Ù·È Û ÙÚÂȘ appleÂÚÈfi‰Ô˘˜:1) Αρχαϊκή περίοδος. Η προσωκρατική φιλοσοφία (6ος-5ος αι. π.Χ.)∞Ú¯›˙ÂÈ Ì ÙÔÓ £·Ï‹ ÙÔÓ ªÈÏ‹ÛÈÔ Î·È ÙÂÚÌ·Ù›˙ÂÙ·È Ì ÙËÓ ÂÌÊ¿ÓÈÛË ÙÔ˘ˆÎÚ¿ÙË. ∏ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÛÙËÓ appleÚÒÙË ·˘Ù‹ Ê¿ÛË Â›Ó·È «ÎÔÛÌÔÏÔÁÈ΋»,‰ËÏ·‰‹ ÂappleȉÈÒÎÂÈ Ó· ÂÍËÁ‹ÛÂÈ ÙÔ ÎÔÛÌÈÎfi appleÚfi‚ÏËÌ·, Ó· ‚ÚÂÈ ÙËÓ ·Ú¯‹Î·È ÙËÓ Ô˘Û›· ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘, ·ÏÏ¿ Î·È «ÔÓÙÔÏÔÁÈ΋», ‰ËÏ·‰‹ appleÚÔÛapple·ı›ӷ ÂÍÂÙ¿ÛÂÈ ÙÔ «ÔÓ», ÙËÓ ÎÔÛÌÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· appleÔ˘ ÔÈ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈ-ÎÔ› ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ÙË Ê·ÓÙ¿˙ÔÓÙ·È ˘ÏÈ΋. √È ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› appleÚÔÛapple·ıÔ‡Ó Ó·‰ÒÛÔ˘Ó ÌÈ· ÔÚıÔÏÔÁÈ΋ ÂÚÌËÓ›· ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘, ÂӉȷʤÚÔÓÙ·È fï˜ ηÈÁÈ· ÙËÓ ËıÈ΋ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ ηıÒ˜ Î·È ÁÈ· ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ÔÚÁ¿ÓˆÛË Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘˜.Πορτρέτο φιλοσόφου από τη Βρετανικήβιβλιοθήκη.2) Κλασική ή αττική περίοδος (5ος-4ος αι. π.X.)∏ appleÂÚ›Ô‰Ô˜ ·˘Ù‹ ·Ú¯›˙ÂÈ Ì ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË, appleÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÙÔ˘˜ ÔÊÈÛÙ¤˜ ηÈÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÂÚÌ·Ù›˙ÂÙ·È Ì ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË (322 apple.Ã.).£ÂˆÚÂ›Ù·È Ë ·ÎÌ‹ Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ Î·È ÂΉËÏÒÓÂÙ·È∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂π∞°ø°∏11ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘ ÂÚÈÎÏ‹. ∂‰Ò, Âapple›Û˘, ÂÓÙ¿ÛÛÔÓÙ·È Î·È ÔÈ ÏÂÁfi-ÌÂÓ˜ ÛˆÎÚ·ÙÈΤ˜ Û¯ÔϤ˜ (∫˘ÓÈ΋, ªÂÁ·ÚÈ΋, ∫˘ÚËÓ·˚΋), ÔÈ Ôappleԛ˜ ȉڇ-ıËÎ·Ó ·applefi Ì·ıËÙ¤˜ Î·È Ê›ÏÔ˘˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË appleÔ˘ ˙ËÙÔ‡Û·Ó, fiappleˆ˜ ·˘Ùfi˜,ÙȘ appleÚÔ¸appleÔı¤ÛÂȘ Î·È Ù· ÎÚÈÙ‹ÚÈ· Ù˘ ıÂÌÂÏ›ˆÛ˘ ÙÔ˘ ÂÓ¿ÚÂÙÔ˘ ‚›Ô˘.∏ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ÂχıÂÚˆÓ ıÂÛÌÒÓ ‰›ÓÂÈ ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ÛÙÔ˘˜ ÔÊÈ-ÛÙ¤˜, ηÙfi¯Ô˘˜ ÂÍ·ÈÚÂÙÈ΋˜ ÛÔÊ›·˜ Î·È ÁÓÒÛ˘, fiappleˆ˜ Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜, ÔÚfi‰ÈÎÔ˜, Ô πappleapple›·˜, Ô °ÔÚÁ›·˜, Ó· ¤ÏıÔ˘Ó ·applefi ÙȘ ÂÏÏËÓÈΤ˜ ·appleÔÈ˘ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· Î·È Ó· ·Û΋ÛÔ˘Ó ÙË ÛÔÊÈÛÙÈ΋ Ù¤¯ÓË, ‰ËÏ·‰‹ ÙË ÚËÙÔÚÈÎ‹Î·È ÙË ‰È·ÏÂÎÙÈ΋, ‰È‰¿ÛÎÔÓÙ·˜ ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ Î·È ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ Ù¤¯ÓË. √ÚÈ-Ṳ̂ÓÔÈ ÛÔÊÈÛÙ¤˜ Â›Ó·È Û‡Á¯ÚÔÓÔÈ Ì ÙÔ˘˜ ÓÂfiÙÂÚÔ˘˜ ÂÎappleÚÔÛÒappleÔ˘˜ Ù˘appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ·ÏÏ¿ Î·È Ì ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË. ∏ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ·applefiÎÔÛÌÔÏÔÁÈ΋ Á›ÓÂÙ·È ÙÒÚ· ·ÓıÚˆappleÔÏÔÁÈ΋, ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È ‰ËÏ·‰‹ appleÚÔ˜ ÙÔÓ¿ÓıÚˆappleÔ. ∏ ÛÙÚÔÊ‹ ·˘Ù‹ Â›Ó·È È‰È·›ÙÂÚ· Ê·ÓÂÚ‹ ÛÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË, Ô ÔappleÔ›-Ô˜ ¤ıÂÛ ˆ˜ ÛÎÔapplefi Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÙËÓ ËıÈ΋ Î·È appleÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ‚ÂÏÙ›ˆÛËÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘. ∏ ÊÈÏÔÛÔÊ›· Û˘ÛÙËÌ·ÙÔappleÔÈÂ›Ù·È ÙËÓ appleÂÚ›Ô‰Ô ·˘Ù‹Î˘Ú›ˆ˜ ÛÙȘ Û¯ÔϤ˜ ÙˆÓ ∞ıËÓÒÓ, ÙËÓ ∞η‰ËÌ›· Î·È ÙÔ §‡ÎÂÈÔ, appleÔ˘ ›‰Ú˘-Û·Ó, ·ÓÙ›ÛÙÔȯ·, Ô Ï¿ÙˆÓ Î·È Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘, ÔÈ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔÈ ÊÈÏfi-ÛÔÊÔÈ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜.3) Μετακλασική περίοδος. Ελληνιστική-Pωµαϊκή φιλοσοφία.Ύστερη αρχαιότητα. (3ος αι. π.X. - 6ος αι. µ.Χ.)∏ appleÂÚ›Ô‰Ô˜ ·˘Ù‹ ‰È·ÚΛ ·applefi ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, ÙÔ ¤ÙÔ˜ 322apple.Ã., ̤¯ÚÈ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘ NÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌÔ‡, ÙÔÓ 6Ô ·ÈÒÓ· Ì.Ã., fiÙ·Ó Ô·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ πÔ˘ÛÙÈÓÈ·Ófi˜ ¤ÎÏÂÈÛ Ì ‰È¿Ù·ÁÌ· ÙȘ ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ Û¯ÔϤ˜ÙˆÓ ∞ıËÓÒÓ (529 Ì.X.).∏ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· Â›Ó·È ‰ËÌÈÔ‡ÚÁËÌ· ÙˆÓ Ó¤ˆÓ Û˘ÓıËÎÒÓ appleÔ˘¤ÊÂÚÂ Ô ı¿Ó·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ªÂÁ¿ÏÔ˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘ (323 apple.Ã.) Î·È Û¯ÂÙ›˙ÂÙ·È ÌÂÙËÓ ›‰Ú˘ÛË ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÎÒÓ ÎÚ·ÙÒÓ Û ‰È¿ÊÔÚ˜ appleÂÚÈÔ¯¤˜ Ù˘ ∞Û›·˜ ηÈÙ˘ AÈÁ‡appleÙÔ˘. ∏ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ·Óı› Âapple›Û˘ ÛÙȘ ·ÎÌ¿˙Ô˘Û˜ÂÏÏËÓÈΤ˜ applefiÏÂȘ Ù˘ ∫¿Ùˆ πÙ·Ï›·˜ Î·È ‰È·‰›‰ÂÙ·È Ì¤Ûˆ Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ÁÏÒÛÛ·˜. ∏ ∞ı‹Ó· apple·Ú·Ì¤ÓÂÈ ÙÔ ÌÂÁ¿ÏÔ appleÓÂ˘Ì·ÙÈÎfi ΤÓÙÚÔ, ÂÓÒ È‰Ú‡Ô-ÓÙ·È ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ Û¯ÔϤ˜ Î·È Û applefiÏÂȘ Ù˘ ∞Û›·˜ Î·È Ù˘ ∞ÊÚÈ΋˜. ∆ˉȉ·Ûηϛ· ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Û˘Ó¯›˙Ô˘Ó ÔÈ ÏÂÁfiÌÂÓ˜ ÛˆÎÚ·ÙÈΤ˜ Û¯ÔϤ˜.·Ú¿ÏÏËÏ·, ·Ó·appleÙ‡ÛÛÔÓÙ·È Ô ∂appleÈÎÔ˘ÚÈÛÌfi˜, Ô ÙˆÈÎÈÛÌfi˜ Î·È Ô ÎÂappleÙÈÎÈ-ÛÌfi˜, ÊÈÏÔÛÔÊÈο Ú‡̷ٷ appleÔ˘ ΢ÚÈ·Ú¯Ô‡Ó ÛÙÔ˘˜ ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎÔ‡˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜Î·È ·Û¯ÔÏÔ‡ÓÙ·È Î˘Ú›ˆ˜ Ì ÙË Ê˘ÛÈ΋, ÙË ÏÔÁÈ΋ Î·È ÙËÓ ËıÈ΋.√È ıˆڛ˜ ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ ·˘Ù‹˜ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜, ΢ڛˆ˜ ÔÈ ËıÈΤ˜,ı¤ÙÔ˘Ó ˆ˜ ‚¿ÛË ÙÔ˘˜ ÙËÓ ·ÙÔÌÈ΋ ¢‰·ÈÌÔÓ›· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Î·È appleÚÔ-ÙÚ¤appleÔ˘Ó ÙËÓ Î·ıȤڈÛË ÂÓfi˜ ÔÚÈṲ̂ÓÔ˘ ÙÚfiappleÔ˘ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿˜ Î·È ÌÈ·˜ÔÚÈṲ̂Ó˘ ÂappleÈÏÔÁ‹˜ ˙ˆ‹˜. ∂appleÈ‚ÈÒÓÔ˘Ó Î·È ÛÙ· ڈ̷˚ο ¯ÚfiÓÈ·, fiÙ·Ó ËÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÂÚÌ·Ù›˙ÂÙ·È ÙÔ ¤ÙÔ˜ 31 apple.Ã., Ì ÙËÓ Î·Ù¿ÚÚ¢ÛËÙ˘ ƒˆÌ·˚΋˜ ¢ËÌÔÎÚ·Ù›·˜ Î·È ÙËÓ ÂappleÈÎÚ¿ÙËÛË ÙÔ˘ √ÎÙ·‚È·ÓÔ‡ ∞˘ÁÔ‡-ÛÙÔ˘, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ˘appleÔÙ¿ÛÛÂÈ ÙÔ ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎfi ‚·Û›ÏÂÈÔ Ù˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·˜. √∂ÏÏËÓÈÛÌfi˜ apple·‡ÂÈ Ó· ¤¯ÂÈ ‰È΋ ÙÔ˘ appleÔÏÈÙÈ΋ ÔÓÙfiÙËÙ·, fï˜ Ë ÂÏÏËÓÈ΋Φύλλο παπύρου που διασώζει ένααπόσπασµα από τον «Aγώνα Oµήρουκαι Hσιόδου». O πάπυρος, αυτοφυήςθάµνος που φύεται κυρίως στην κοιλάδατου Nείλου, παρείχε µε κατάλληληεπεξεργασία του κατώτερου µέρουςτου ένα εύκαµπτο, λεπτό, ανθεκτικό καιανοιχτόχρωµο υλικό γραφής. Tα παπύριναφύλλα συγκολλούνταν έτσι, ώστενα σχηµατίζουν ταινία που τυλιγότανσε κύλινδρο, όπου µε κάλαµο γραφόταντο κείµενο σε στήλες. Έτσι δηµιουργούντανοι σελίδες.H αρχή των Nόµων του Πλάτωνα απότον περγαµηνό κώδικα A, που προέρχεταιαπό τη βιβλιοθήκη τουΠατριάρχη Φωτίου (11ος αι. µ.X.). Hπεργαµηνή (>Πέργαµος), υλικό γραφής,ήταν επεξεργασµένο δέρµα καιεξυπηρετούσε τη νέα µορφή βιβλίου,τον κώδικα (=Codex, ελληνικά: σωµάτιον).Άρχισε να χρησιµοποιείταιευκαιριακά κατά τον 2ο αι. µ.X. καιγενικεύθηκε αργότερα, γιατί ήταν πιοεύχρηστο υλικό γραφής από τονπαπύρινο κύλινδρο.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


12∂π∞°ø°∏ÊÈÏÔÛÔÊ›· ΢Úȷگ› ÛÙË ÚˆÌ·˚΋ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·. ÙÔ˘˜ appleÚÒÙÔ˘˜ ¯ÚÈ-ÛÙÈ·ÓÈÎÔ‡˜ ·ÈÒÓ˜ ·Ó·‚ÈÒÓÂÈ Ô Ï·ÙˆÓÈÛÌfi˜ Î·È ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· ÙÔÓAÚÈÛÙÔÙ¤ÏË. ÙÔÓ 1Ô ·È. Ì.X. ·Ó·appleÙ‡ÛÛÂÙ·È ÛÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· Ô ¡ÂÔappleÏ·-ÙˆÓÈÛÌfi˜, ÌÈ· ÊÈÏÔÛÔÊ›· appleÔ˘ ‰È·ÎÚ›ÓÂÙ·È ·applefi ÂÎÏÂÎÙÈÎÈÛÌfi Î·È Ê¤ÚÓÂÈÛÙËÓ ÂappleÈηÈÚfiÙËÙ· Ù· Û˘ÁÁÚ¿ÌÌ·Ù· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË.K‡ÚÈÔ˜ ÂÎappleÚfiÛˆappleÔ˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ·˘Ù‹˜, appleÔ˘ ı· ΢ÚÈ·Ú¯‹ÛÂÈ ÛÙËÓ‡ÛÙÂÚË ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·, ÂappleÔ¯‹ ηٿ ÙËÓ ÔappleÔ›· ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÙ·È Ô ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ-Îfi˜ ÛÙÔ¯·ÛÌfi˜, Â›Ó·È Ô ÏˆÙ›ÓÔ˜, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ¤˙ËÛ ÙÔÓ 3Ô ·ÈÒÓ· Ì.X.H κωµωδία του Aριστοφάνη Nεφέλαισε έκδοση του Άλδου Mανούτιου(Bενετία 1498), ο οποίος πρωτοστάτησεστην έκδοση των κλασικώνσυγγραφέων και συνέβαλε µε τιςεκδόσεις του στη διάδοση της ελληνικήςγραµµατείας στη ∆ύση.H αστρονοµία είχε λαµπρή ανάπτυξηκατά τον 4ο αι. π.X. Mε την παρακίνησητου Πλάτωνα ορισµένοι απότους µαθητές του στράφηκαν προςτη µελέτη των ουράνιων σωµάτων.Eδώ, ο παλαιότερος πάπυρος πουσώθηκε µε σχέδια τα οποία αναφέρονταιστις κινήσεις των πλανητών,στους αστερισµούς κ.ά. (2ος αι.,Παρίσι, Mουσείο Λούβρου).Ψήφισµα του ∆ήµου των Aθηναίων,γραµµένο σε µάρµαρο, συνηθισµένουλικό γραφής, που αναφέρεται στηνπροετοιµασία της Σικελικής εκστρατείας(415 π.X., Aθήνα, EπιγραφικόMουσείο).7. Η παράδοση της ελληνικής φιλοσοφίας∆· ΛÌÂÓ· ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜, Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜ ÙÔ˘ ÁÚ·appleÙÔ‡ÏfiÁÔ˘, Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÓÔ˘Ó Û‹ÌÂÚ·, fiappleˆ˜ Î·È apple·Ï·ÈfiÙÂÚ·, ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ Ì·˜.√È appleËÁ¤˜ Â›Ó·È ¿ÌÂÛ˜, ‰ËÏ·‰‹ Ù· Û˘ÁÁÚ¿ÌÌ·Ù· ÙˆÓ ›‰ÈˆÓ ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓ,Î·È ¤ÌÌÂÛ˜, ‰ËÏ·‰‹ Ë ‰ÔÍÔÁÚ·ÊÈ΋ ÁÚ·ÌÌ·Ù›·, ÔÈ BÈÔÁڷʛ˜, ÔÈ AÓıÔ-ÏÔÁ›Â˜, Ù· Aapple·Óı›ÛÌ·Ù·.Άµεσες πηγές√È appleËÁ¤˜ ·˘Ù¤˜ ¤¯Ô˘Ó ˘appleÔÛÙ› ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ ·appleÒÏÂȘ. √ÏfiÎÏËÚË Ë appleÚÔÛˆ-ÎÚ·ÙÈ΋ Î·È Ë ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·, ÂÎÙfi˜ ·applefi Ï›Á˜ ÂÍ·ÈÚ¤ÛÂȘ, ¤¯Âȯ·ı›. ÔÏÏ¿ fï˜ ¤ÚÁ·, fiappleˆ˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ‹ ÙˆÓÙˆÈÎÒÓ Î·È Ù˘ ÓÂÔappleÏ·ÙˆÓÈ΋˜ Û¯ÔÏ‹˜, ¤¯Ô˘Ó Ûˆı›.Έµµεσες πηγέςªÂ ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ·Û¯ÔÏ‹ıËÎÂ Ë ÌÂÙ·ÁÂÓ¤ÛÙÂÚË·Ú¯·ÈfiÙËÙ· Î·È Ì·˜ ¤‰ˆÛ ÌÈ· ÛÂÈÚ¿ ÂÚÁ·Û›Â˜ appleÔ˘ Â›Ó·È ÁÓˆÛÙ¤˜ ˆ˜ ‰ÔÍÔ-Áڷʛ˜, ‚ÈÔÁڷʛ˜, appleÚ·ÁÌ·Ù›˜.1. ∆οξογραφική γραµµατείαH ‰ÔÍÔÁÚ·ÊÈ΋ ÁÚ·ÌÌ·Ù›· ‰È¤ÛˆÛ ÙȘ ÁÓÒ̘ (‰fiÍ·È ‹ ‰fiÁÌ·Ù·) ÙˆÓÊÈÏÔÛfiÊˆÓ Ù˘ appleÚÒÈÌ˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜. ∆ËÓ ·Ú¯‹ ¤Î·ÓÂ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘, ÔÔappleÔ›Ô˜ ÛÙ· Û˘ÁÁÚ¿ÌÌ·Ù¿ ÙÔ˘ appleÚÔ‚·›ÓÂÈ Û ·Ó·ÛÎfiappleËÛË ÙˆÓ ·ÓÙÈÏ‹„ˆÓÙˆÓ appleÚÔËÁÔ‡ÌÂÓˆÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓØ ¤appleÂÈÙ· Ô Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ £ÂfiÊÚ·ÛÙÔ˜ Ì¿˜‰›ÓÂÈ appleÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜ ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ º˘ÛÈÎÒÓ‰fiÍ·È. AÚÁfiÙÂÚ· Ô ∞¤ÙÈÔ˜ (6Ô˜ ·È. Ì.X.) ¤Î·Ó ˘Ó·ÁˆÁ‹ ÙˆÓ ·ÚÂÛÎfiÓÙˆÓÙÔȘ ÊÈÏÔÛfiÊÔȘ, Û˘ÏÏÔÁ‹ Ê˘ÛÈÎÒÓ ‰ÔÁÌ¿ÙˆÓ, ·applefi ÙËÓ ÔappleÔ›· appleÚԤ΢„·ÓÂappleÈÙÔ̤˜ Ì ·ÓıÔÏÔÁË̤ӷ ΛÌÂÓ· ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜,fiappleˆ˜ ÙÔ AÓıÔÏfiÁÈÔÓ ÙÔ˘ πˆ¿ÓÓË ÙÔ‚·›Ô˘ (5Ô˜ ·È. Ì.X.).2. Βιογραφίες φιλοσόφων ·˘Ùfi ÙÔ Â›‰Ô˜ ÏÔÁÔÙ¯ӛ·˜ ÂÓÙ¿ÛÛÔÓÙ·È appleÚÔÛapple¿ıÂȘ ηٷÁÚ·Ê‹˜·ÓÂΉÔÙÔÏÔÁÈÎÔ‡ ˘ÏÈÎÔ‡, ·Ú¯ÂȷΤ˜ appleÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹ Î·È Ù· ¤ÚÁ·EÏÏ‹ÓˆÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓ. ∆· ∞appleÔÌÓËÌÔÓ‡̷ٷ Ï.¯. ÙÔ˘ •ÂÓÔÊÒÓÙ· Ì¿˜ ‰›-ÓÔ˘Ó appleÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹ Î·È ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË. √ ∞ÚÈÛÙfi-ÍÂÓÔ˜ Ô ∆·Ú·ÓÙ›ÓÔ˜, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, Ô ∫·Ïϛ̷¯Ô˜ Ô ∫˘ÚËÓ·›Ô˜,Ô ¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô §·¤ÚÙÈÔ˜ Î.¿. ·Û¯ÔÏ‹ıËÎ·Ó Ì ·Ú¯ÂÈ·Îfi Î·È ·ÓÂΉÔÙÔÏÔÁÈÎfi˘ÏÈÎfi Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔ˘˜ ‚›Ô˘˜ ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓ.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂π∞°ø°∏133. Άλλες πηγές ¿ÏÏË ÔÌ¿‰· Û˘ÁÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ, appleÔ˘ ·appleÔÙÂÏÔ‡Ó ¤ÌÌÂÛ˜ appleËÁ¤˜, ·Ó‹ÎÔ˘Ó ÔÈπÛÙÔڛ˜ ÙˆÓ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ Û¯ÔÏÒÓ, ÔÈ ºÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ AÓıÔÏÔÁ›Â˜ Î·È Ù· ∞apple·Óı›ÛÌ·Ù·,fiappleˆ˜ ÔÈ ¢ÂÈappleÓÔÛÔÊÈÛÙ·› ÙÔ˘ ∞ı‹Ó·ÈÔ˘ Î·È Ë ÔÈΛÏË πÛÙÔÚ›· ÙÔ˘∞ÈÏÈ·ÓÔ‡, ÔÈ ÃÚÔÓÔÁڷʛ˜, fiappleˆ˜ Ù· ÃÚÔÓÈο ÙÔ˘ ∞appleÔÏÏfi‰ˆÚÔ˘, ηıÒ˜ ηÈÙ· ÀappleÔÌÓ‹Ì·Ù·, ‰ËÏ·‰‹ Ù· Û¯fiÏÈ· apple¿Óˆ Û ¤ÚÁ· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÔ˘ ∞ÚÈ-ÛÙÔÙ¤ÏË ·applefi Û¯ÔÏÈ·ÛÙ¤˜ appleÔ˘ ·Ó‹ÎÔ˘Ó ÛÙË ÓÂÔappleÏ·ÙˆÓÈ΋ Û¯ÔÏ‹.8. Η σηµασία και η επικαιρτητα της αρχαίαςελληνικής φιλοσοφίαςÔÈ· ›ӷÈ, fï˜, Ë ÛËÌ·Û›· Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜; °È·Ù›·˘Ù¿ appleÔ˘ ›apple·Ó ÔÈ ·Ú¯·›ÔÈ ŒÏÏËÓ˜ appleÚÈÓ ·applefi ÙfiÛÔ appleÔÏÏ¿ ¯ÚfiÓÈ· Ì¿˜ÂӉȷʤÚÔ˘Ó ·ÎfiÌË; ∫·È appleÒ˜ ÌappleÔÚÔ‡Ó Ó· ¯ÚËÛÈ̇ÛÔ˘Ó Û ̷˜ Û‹ÌÂÚ·,ÛÙË ‰È΋ Ì·˜ ÂappleÔ¯‹, appleÔ˘ ¤¯ÂÈ Ù· ‰Èο Ù˘ appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Î·È appleÔ˘ ‰È·Ê¤ÚÂÈÙfiÛÔ appleÔχ ·applefi ·˘Ù‹Ó Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜;∏ ·Ú¯·›· ÂÏÏËÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· Â›Ó·È ÛËÌ·ÓÙÈ΋ fi¯È ÌfiÓÔ ÁÈ· ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›·Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, ·ÏÏ¿ Î·È ÁÈ·Ù› ·Û¯ÔÏÂ›Ù·È Ì ı¤Ì·Ù· appleÔ˘ Â›Ó·È ·ÎfiÌË Âapple›-ηÈÚ· Î·È Û˘Ó¯›˙Ô˘Ó Ó· appleÚÔ‚ÏËÌ·Ù›˙Ô˘Ó ÙÔ˘˜ ÛËÌÂÚÈÓÔ‡˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜,·ÏÏ¿ Î·È Ó· ÙÔ˘˜ ÂÌappleÓ¤Ô˘Ó. √È ·Ú¯·›ÔÈ ŒÏÏËÓ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ‹Ù·Ó ·˘ÙÔ› ÔÈÔappleÔ›ÔÈ appleÚÒÙÔÈ ¤ıÂÛ·Ó ÙȘ ‚¿ÛÂȘ Î·È Ù· ıÂ̤ÏÈ· Ù˘ ÂappleÈÛÙ‹Ì˘ Î·È Ù˘ ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›·˜ Î·È ·Û¯ÔÏ‹ıËÎ·Ó Û˘ÛÙËÌ·ÙÈο Ì ٷ appleÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ·applefi Ù· ı¤Ì·Ù· ÌÂÙ· ÔappleÔ›· Î·È Û‹ÌÂÚ· ·Û¯ÔÏÔ‡ÓÙ·È ÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ. √È ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ ıˆڛ˜ÙÔ˘˜ ¤¯Ô˘Ó ‰È·ÌÔÚÊÒÛÂÈ ÙÔÓ ÙÚfiappleÔ Ù˘ ÛΤ„˘ Ì·˜ Î·È ¤¯Ô˘Ó ı¤ÛÂÈ ÙȘ‚¿ÛÂȘ ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÔ‡ ÛÙÔ¯·ÛÌÔ‡ ÙÔ˘ ‰˘ÙÈÎÔ‡ ÎfiÛÌÔ˘. ∞Ó Î·È Ô ÊÈÏÔÛÔ-ÊÈÎfi˜ ÛÙÔ¯·ÛÌfi˜ ¤¯ÂÈ ·Ó·applefiÊ¢ÎÙ· ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ì·˜ appleÂÚ¿ÛÂÈ Î·È Û ¿ÏÏԢ›‰Ô˘˜ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌÔ‡˜ Î·È ¤¯ÂÈ ·Ó·appleÙ‡ÍÂÈ Ó¤Â˜ Î·È ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ıˆڛ˜,·ÊÔ‡ ·Û¯ÔÏÂ›Ù·È Î·È Ì appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· appleÔ˘ ‰ÂÓ Â›¯·Ó ‰È·Ù˘appleˆı› ÛÙÔ apple·ÚÂÏıfiÓ,fï˜ appleÔÏÏ¿ ·applefi Ù· ı¤Ì·Ù· Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ apple·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó Ù· ›‰È·,΢ڛˆ˜ ÛÙÔ˘˜ ÙÔÌ›˜ Ù˘ ËıÈ΋˜ Î·È Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜. ˘Á¯ÚfiÓˆ˜,ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ì·˜, appleÔÏϤ˜ ·applefi ÙȘ ȉ¤Â˜ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜, ΢ڛˆ˜ ·˘Ù¤˜ appleÔ˘·ÊÔÚÔ‡Ó ÙËÓ ËıÈ΋, ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ Î·È ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ˙ˆ‹, Âapple·Ó¤Ú¯ÔÓÙ·È ÛÙÔappleÚÔÛ΋ÓÈÔ ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÔ‡ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌÔ‡, ÂappleÂȉ‹ ÔÈ Û‡Á¯ÚÔÓÔÈ ÊÈÏfiÛÔ-ÊÔÈ ıˆÚÔ‡Ó appleˆ˜ Ë ·Ú¯·›· ÊÈÏÔÛÔÊ›· Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ‚ÔËı‹ÛÂÈ Î·È Û‹ÌÂ-Ú· ÛÙËÓ Âapple›Ï˘ÛË Î·›ÚÈˆÓ appleÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Î·È Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜.Pαφαήλ, H Φιλοσοφία. Παράσταση τηςοροφής της Aίθουσας της Yπογραφής,στα παπικά διαµερίσµατα του Bατικανούπάνω από τη Σχολή των Aθηνών(16ος αι., Ρώµη, Βατικανό). Στην οροφήαπεικονίζονται ακόµη η Θεολογία,η Ποίηση και η ∆ικαιοσύνη.H Σχολή των Aθηνών. Nωπογραφία τουPαφαήλ από την Aίθουσα της Yπογραφήςτων παπικών διαµερισµάτωντου Bατικανού όπου παρουσιάζονταιόλοι οι µεγάλοι φιλόσοφοι και επιστή-µονες της αρχαιότητας σε µια εκπληκτικήσύνθεση (1508-1511, Ρώµη, Βατικανό).9. Τα θέµατα που θα συζητήσουµεÙÔ ‚È‚Ï›Ô ·˘Ùfi ı· ·Û¯ÔÏËıԇ̠ÂÓ‰ÂÈÎÙÈο Ì ‰È¿ÊÔÚ· ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· Ù˘ËıÈ΋˜, appleÔÏÈÙÈ΋˜ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, fiappleˆ˜ ·˘Ù¿ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È̤۷ ·applefi Ù· ΛÌÂÓ· ÙˆÓ ·Ú¯·›ˆÓ EÏÏ‹ÓˆÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓ, Ù· ÔappleÔ›· ÂappleËÚ¤-·Û·Ó Ì appleÔÈΛÏÔ˘˜ ÙÚfiappleÔ˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÓÂfiÙÂÚÔ˘˜ ·ÏÏ¿ Î·È ÙÔ˘˜ Û‡Á¯ÚÔ-ÓÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜. ∂›Ó·È ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· Ù· ÔappleÔ›· ·Ó·Ï‡ıËÎ·Ó ÁÈ· appleÚÒÙËÊÔÚ¿ ·applefi ÙÔ˘˜ ·Ú¯·›Ô˘˜ ŒÏÏËÓ˜ ÛÙÔ¯·ÛÙ¤˜ Î·È apple·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó, Ì ÙÔÓ¤Ó·Ó ‹ ÙÔÓ ¿ÏÏÔ ÙÚfiappleÔ, Âapple›Î·ÈÚ· Î·È ÛËÌ·ÓÙÈο.O Παρνασσός. Nωπογραφία του Pαφαήλαπο την Aίθουσα της Yπογραφής τωνπαπικών διαµερισµάτων του Bατικανούόπου απεικονίζονται ο Απόλλωνκαι οι Μούσες, οι αρχαίοι και νέοι ποιητές·ανάµεσά τους ο Όµηρος, η Σαπφώ,ο Ορφέας, ο ∆άντης και ο Πετράρχης(1508-1511, Ρώµη, Βατικανό).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


14∂π∞°ø°∏Ο πίνακας του Γάλλου ζωγράφου ΠολΓκογκέν (19ος αι.) Από πού ερχόµαστε;Τι είµαστε; Πού πηγαίνουµε; απεικονίζειτην έκφραση της απορίας ενόςλαού πρωτόγονου. Αποκαλύπτει διάφορουςσταθµούς της ζωής του ανθρώπου,θέτει υπαρξιακά προβλήµατα καιαναδεικνύει την απορία ως στάσηζωής, που είναι, σύµφωνα µε τον Αριστοτέλη,φυσική στα ανθρώπινα όντα(Βοστώνη, Μουσείο Καλών Τεχνών).Αυτοπροσωπογραφία του Γάλλουζωγράφου Πολ Γκογκέν σε στάσηστοχασµού (The Detroit Institute ofArts).£· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙÔÓ ÙÚfiappleÔ Î·È ÙË̤ıÔ‰Ô Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· ÔÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈ-ÎÔ› Î·È ÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜ ÂÍ¤Ù·Û·Ó ‰È¿ÊÔÚ·ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈο Î·È ÊÈÏÔÛÔÊÈο appleÚÔ-‚Ï‹Ì·Ù· appleÔ˘ Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÙÔÓ¿ÓıÚˆappleÔ, ÙË Ê‡ÛË Î·È ÙÔÓ ıÂfi. £·ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘Ì Î›ÌÂÓ· ÛÙ· ÔappleÔ›· ÔˆÎÚ¿Ù˘, Ô Ï¿ÙˆÓ Î·È Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤-Ï˘ ·Û¯ÔÏÔ‡ÓÙ·È Û˘ÛÙËÌ·ÙÈο Ì ÙË ÌÂϤÙË ÙˆÓ appleÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ Ù˘ ËıÈ΋˜ ηÈÙ˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜. £· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì Âapple›Û˘ ÙÔÓ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi ÙˆÓK˘ÓÈÎÒÓ, ÙˆÓ ∂appleÈÎÔ‡ÚÂȈÓ, ÙˆÓ ÙˆÈÎÒÓ Î·È ÙˆÓ ÎÂappleÙÈÎÒÓ ÁÈ· ı¤Ì·Ù· appleÔ˘·apple·Û¯ÔÏÔ‡Û·Ó ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Î·È ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘˜ Î·È ı· ‰È·appleÈ-ÛÙÒÛÔ˘Ì ÙË Û¯¤ÛË ÙˆÓ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ ıˆÚÈÒÓ ÙÔ˘˜ Ì ÙÔ˘˜ appleÚÔËÁÔ‡ÌÂÓÔ˘˜ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜. ∆¤ÏÔ˜, ı· ‰Ô‡Ì Ì appleÔÈÔ ÙÚfiappleÔ ÔÈ NÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎÔ› ·Ó·‰È·Ù‡appleˆ-Û·Ó ÙËÓ appleÏ·ÙˆÓÈ΋ ıˆڛ·, Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·˜ ÙÔÓ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi ÙˆÓ ·Ú¯·›ˆÓ ÌÂÙÔÓ ·ÓÙ›ÛÙÔÈ¯Ô ÙˆÓ ÓÂÔÙ¤ÚˆÓ.ªÂÏÂÙÒÓÙ·˜ ΛÌÂÓ· Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, ı· ÌÈÏ‹ÛÔ˘ÌÂÁÈ· ı¤Ì·Ù· Û¯ÂÙÈο Ì ÙË ÁÓÒÛË Î·È ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·, ÙË ÚËÙÔÚÈ΋ Ù¤¯ÓË Î·È Ùˉ‡Ó·ÌË ÙÔ˘ ÏfiÁÔ˘, ÙË Û¯ÂÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ÁÓÒÛ˘. £· ‰Ô‡Ì ÙË Û‡Ó‰ÂÛË ÙË˜Â˘‰·ÈÌÔÓ›·˜ Ì ÙÔÓ ÛÎÔapplefi Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ˙ˆ‹˜ Î·È ı· ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘Ì ¤ÓÓÔȘ,fiappleˆ˜ Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›·, ÙÔ ·Á·ıfi, Ë ·ÚÂÙ‹, Ë ÊÈÏ›·, Ë Ë‰ÔÓ‹. £· Û˘˙ËÙ‹ÛÔ˘ÌÂÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘˜ ÁÈ· ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ÎÔÈÓˆÓ›· Î·È ÙËÓ ÔÚÁ¿ÓˆÛ‹ Ù˘, ÁÈ· ÙËʇÛË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Î·È ÙËÓ È‰ÈfiÙËÙ· ÙÔ˘ appleÔÏ›ÙË, ÁÈ· ÙÔ Î·Ï‡ÙÂÚÔ appleÔϛ٢-Ì· Î·È ÙËÓ È‰·ÓÈ΋ appleÔÏÈÙ›·, ÁÈ· ÙËÓ apple·È‰Â›·, ÁÈ· ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ˆ˜ ıˆڛ· ηÈappleÚ¿ÍË, ÁÈ· ÙÔ˘˜ appleÔÏÈÙÈÎÔ‡˜, ÁÈ· ÙËÓ ÂÏ¢ıÂÚ›·, Ù· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, ÙÔ ‰›Î·ÈÔ Î·ÈÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË. £· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙÔÓ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi ÙˆÓ ·Ú¯·›ˆÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓÁÈ· ‰È¿ÊÔÚ· ı¤Ì·Ù· appleÔ˘ Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Î·È ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Ù˘ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘˜ Î·È ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó Ó· ·apple·Û¯ÔÏÔ‡Ó ·ÎfiÌË ÙȘ Û‡Á¯ÚÔÓ˜ ÎÔÈ-ӈӛ˜.EPøTHEI12345678910∆È Û‹Ì·ÈÓÂ Ë Ï¤ÍË ÛÔÊ›· Î·È appleÔÈÔ˜ ÏÔÁÈ˙fiÙ·Ó ÛÔÊfi˜ ηٿ ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·;∆È ÛËÌ·›ÓÂÈ Ë Ï¤ÍË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ηٿ ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·;ªappleÔÚ›Ù ӷ ÛÎÂÊÙ›Ù οappleÔÈÔ˘˜ ÏfiÁÔ˘˜ appleÔ˘ ¤Î·Ó·Ó ‹ οÓÔ˘Ó ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ Ó· ÊÈÏÔÛÔÊÔ‡Ó;ÔÈ· appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÔÓÔÌ¿˙Ô˘Ì ıˆÚËÙÈο Î·È appleÔÈ· appleÚ·ÎÙÈο;ÔÈÔ Â›Ó·È ÙÔ ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ Ù˘ ËıÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜;ÔÈÔ Â›Ó·È ÙÔ ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜; applefiÛ˜ appleÂÚÈfi‰Ô˘˜ ‰È·ÈÚÂ›Ù·È Ë ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜;ªÂ ÙÈ ·Û¯ÔÏÂ›Ù·È Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· Î·È Ì ÙÈ Ë ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜;ÔȘ Â›Ó·È ÔÈ ¿ÌÂÛ˜ Î·È appleÔȘ ÔÈ ¤ÌÌÂÛ˜ appleËÁ¤˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜;°È·Ù› appleÚ¤appleÂÈ Ó· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙÔÓ ÛÙÔ¯·ÛÌfi ÙˆÓ EÏÏ‹ÓˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜;∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


Ραφαήλ, Η Σχολή των Αθηνών. Αναγεννησιακή απεικόνιση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας (λεπτοµέρεια από την Aίθουσα της Yπογραφής, Ρώµη, Βατικανό, 16ος αιώνας), όπουπιθανότατα απεικονίζονται, από αριστερά προς τα δεξιά, ο Παρµενίδης, ο Ηράκλειτος και ο Πυθαγόρας.ΚΕΦAΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟΟι ΠροσωκρατικοίΣτο κεφάλαιο αυτό:■ Θα µελετήσουµε κείµενα από έργα των προσωκρατικών φιλοσόφων τα οποία έχουν διασωθείµόνο σε αποσπάσµατα και από αναφορές και περιλήψεις µεταγενέστερων συγγραφέων.■ Θα δούµε τον τρόπο µε τον οποίο αυτοί ερµήνευσαν τον κόσµο, περνώντας για πρώτη φοράαπό τις µυθολογικές αφηγήσεις στη λογική ερµηνεία της φύσης και του κόσµου.■ Θα επισηµάνουµε ορισµένα προβλήµατα γνώσης, που αυτοί πρώτοι εξέτασαν, όπως τη διάκρισητης αλήθειας από την πλάνη, τη σχετικότητα της γνώσης και τα όριά της, τα οποία απασχολούνµέχρι σήµερα τον ανθρώπινο στοχασµό.■ Θα προσεγγίσουµε ορισµένες απόψεις της ηθικής και της πολιτικής φιλοσοφίας, που διατυπώθηκανγια πρώτη φορά από τους Προσωκρατικούς, όπως είναι η ηθική συµπεριφορά τωνανθρώπων, το πρόβληµα των αρετών και των ηθικών αξιών, η κοινωνική οργάνωση, το δηµοκρατικόπολίτευµα και η ευθύνη των πολιτών για τη διασφάλιση της σωστής λειτουργίας του.■ Θα συζητήσουµε σχετικά µε την επικαιρότητα της σκέψης τους.


∂ π ∞ ° ø ° ∏√È ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ›Άποψη της Μιλήτου, όπου φαίνεταιτο αρχαίο θέατρο. Η πόλη βρισκότανστην ακτή της Ιωνίας, ανάµεσα στονελληνικό κόσµο και την περσικήαυτοκρατορία.«Η φιλοσοφία αρχίζει µε τονΘαλή, ο οποίος µπορεί ναχρονολογηθεί από το γεγονόςότι προέβλεψε µιαέκλειψη ηλίου, η οποία έγινετο έτος 585 π.Χ. Φιλοσοφίακαι επιστήµη, που δεν ήταντότε χωριστά,γεννήθηκαν µαζί µ’ αυτόν,τον 6ο αιώνα π.Χ.»[B. Russell,Ιστορία της ∆υτικής φιλοσοφίας,(1945), µτφρ. A. Xουρµούζιου,εκδ. I.∆. Aρσενίδης,ά.έ., σελ. 3].Νόµισµα της Εφέσου από ήλεκτρο µεέµβληµα ένα ελάφι. Eίναι το παλαιότεροενεπίγραφο ελληνικό νόµισµα(γύρω στο 600 π.Χ., Λονδίνο, BρετανικόMουσείο).1∏ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·∏ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· Â›Ó·È ÙÔ appleÚÒÙÔ ÛÙ¿‰ÈÔ ÛÙËÓ ÂͤÏÈÍË Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜. OÓÔÌ¿˙ÂÙ·È ¤ÙÛÈ, ÂappleÂȉ‹ ÔÈ appleÚÒÙÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ¤˙ËÛ·Ó Î·È ¤‰Ú·Û·Ó appleÚÈÓ·applefi ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË (470/69-399 apple.Ã.). ∏ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÁÂÓÓ‹ıËΠÛÙËÓπˆÓ›·, ÛÙȘ ÂÏÏËÓÈΤ˜ ·appleÔÈ˘ appleÔ˘ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó ÛÙȘ ·ÎÙ¤˜ Ù˘ ªÈÎÚ¿˜ ∞Û›·˜ (ÛÙ˪›ÏËÙÔ ·Ú¯Èο, ÛÙËÓ ŒÊÂÛÔ Î·È ÙËÓ ∫ÔÏÔÊÒÓ· ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·), ÁÈ·Ù› ÂΛ ˘apple‹Ú¯ÂappleÚÔËÁ̤ÓË ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋ ˙ˆ‹, ÎÔÈÓˆÓÈ΋ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋ ÂÏ¢ıÂÚ›·, ηıÒ˜ Î·È ÂappleÈÎÔÈÓˆ-Ó›· ÌÂٷ͇ ‰È·ÊfiÚˆÓ appleÔÏÈÙÈÛÌÒÓ Î·È Ï·ÒÓ. ∞Ó·appleÙ‡¯ıËÎÂ, ηٿ ÙÔÓ 6Ô Î·È ÙÔÓ 5Ô·ÈÒÓ· apple.X., ·Ú¯Èο ÛÙȘ applefiÏÂȘ Ù˘ ª. ∞Û›·˜ Î·È ·ÚÁfiÙÂÚ· ÛÙË ÈÎÂÏ›· Î·È ÙËÓ ∫¿ÙˆπÙ·Ï›·, ÛÙË ÓËÛȈÙÈ΋ ∂ÏÏ¿‰·, ÛÙË £Ú¿ÎË Î·È ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·. OÈ ÂÎappleÚfiÛˆappleÔ› Ù˘, ÔÈÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ›, ıˆÚÔ‡ÓÙ·È ÔÈ appleÚÒÙÔÈ ÎÔÛÌÔÏfiÁÔÈ Î·È Ê˘ÛÈÔÏfiÁÔÈ, ·ÊÔ‡ Âappleȯ›ÚË-Û·Ó Ó· ηٷÓÔ‹ÛÔ˘Ó Î·È Ó· ÂÚÌËÓ‡ÛÔ˘Ó ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Î·È ÙË Ê‡ÛË, ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÒÓÙ·˜ÙË ÏÔÁÈ΋, ¯ˆÚ›˜ ·Ó·ÊÔÚ¤˜ ÛÙÔÓ Ì‡ıÔ, ÙË ıÚËÛΛ·, ÙËÓ ·˘ıÂÓÙ›· ‹ ÙËÓ apple·Ú¿‰ÔÛË.TÔ appleÚfi‚ÏËÌ· ÙÔ˘ ıÂÔ‡ Î·È Ë apple·Ú·‰ÔÛȷ΋ ıÂÔÏÔÁ›· ·apple·Û¯fiÏËÛ·Ó Âapple›Û˘ ÙÔ˘˜ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜, ÔÈ ÔappleÔ›ÔÈ Û¯ÔÏ›·Û·Ó ÙȘ apple·Ú·‰Ô̤Ó˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜Î·È ÙË ıÚËÛ΢ÙÈ΋ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ, ηıÒ˜ Î·È appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ appleÔÏÈ-ÙÈ΋˜ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈ΋˜ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜.2OÈ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› ÊÈÏfiÛÔÊÔÈOÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› Û˘Ó‰‡·Û·Ó ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· Ì ÙËÓ ÂappleÈÛÙ‹ÌË, ÛÙËÓ appleÚÔÛapple¿ıÂÈ¿ÙÔ˘˜ Ó· ‚ÚÔ˘Ó ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· Î·È Ó· ·appleÔÎÙ‹ÛÔ˘Ó ÙË ÁÓÒÛË ÁÈ· ÙËÓ ·Ú¯‹ ‹ ÙËÓ Ô˘Û›·ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. Àapple‹ÚÍ·Ó appleÔÈËÙ¤˜, ÓÔÌÔı¤Ù˜, appleÔÏÈÙÈÎÔ› ·ÏÏ¿ ΢ڛˆ˜ ÂappleÈÛÙ‹ÌÔÓ˜,·ÊÔ‡ ·Û¯ÔÏ‹ıËÎ·Ó Ì ÙËÓ ·ÛÙÚÔÓÔÌ›·, ÙË ÁˆÌÂÙÚ›·, Ù· Ì·ıËÌ·ÙÈο, ÙË ıˆÚËÙÈ-΋ Ì˯·ÓÈ΋, ÙËÓ È·ÙÚÈ΋. Àapple‹ÚÍ·Ó fï˜ Î·È ‰¿ÛηÏÔÈ Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜ Î·È Ù˘ ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›·˜ ÔÈ ÔappleÔ›ÔÈ ÂÓı¿ÚÚ˘Ó·Ó ÙÔ˘˜ Ì·ıËÙ¤˜ ÙÔ˘˜ Ó· Û˘˙ËÙÔ‡Ó Î·È Ó· ·ÌÊÈÛ‚ËÙÔ‡Ó,·Ó·appleÙ‡ÛÛÔÓÙ·˜ ÙȘ ‰ÈΤ˜ ÙÔ˘˜ ȉ¤Â˜ ·ÏÏ¿ Î·È ÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ ÛΤ„Ë. ¢È·ÎÚ›ÓÔÓÙ·Ó ÁÈ·ÙË ÛÔÊ›· ÙÔ˘˜, Ì ÙË ÛËÌ·Û›· appleÔ˘ ·˘Ù‹ Ë Ï¤ÍË ·appleÔÎÙ¿ ÙÔÓ 6Ô ·ÈÒÓ· apple.Ã., Ì ÙËÓ¿ÓıÈÛË ÙˆÓ ÂappleÈÛÙËÌÒÓ, fiÙ·Ó ÛÔÊÔ› ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÔÓÙ·È fi¯È ÌfiÓÔ fiÛÔÈ ·Û¯ÔÏÔ‡ÓÙ·È ÌÂÙȘ Ù¤¯Ó˜ Î·È ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ·ÏÏ¿ Î·È Ì ÂappleÈÛً̘, fiappleˆ˜ Ù· Ì·ıËÌ·ÙÈο, Ë ÁˆÌÂ-ÙÚ›·, Ë ·ÛÙÚÔÓÔÌ›·, Ë È·ÙÚÈ΋.OÈ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› ‹Ù·Ó:O £·Ï‹˜, Ô ∞ӷ̷͛ӉÚÔ˜ Î·È Ô ∞Ó·ÍÈ̤Ó˘, ÁÓˆÛÙÔ› ˆ˜ ÿˆÓ˜ ‹ ªÈÏ‹ÛÈÔÈ, Ô•ÂÓÔÊ¿Ó˘ Ô ∫ÔÏÔÊÒÓÈÔ˜ Î·È Ô ˘ı·ÁfiÚ·˜ Ô ¿ÌÈÔ˜. ŸÏÔÈ ·˘ÙÔ› ¤˙ËÛ·Ó Î·È¤‰Ú·Û·Ó ÙÔÓ 6Ô ·ÈÒÓ· apple.Ã. AÛ¯ÔÏ‹ıËÎ·Ó Î˘Ú›ˆ˜ Ì ÙËÓ ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘.O ·ÚÌÂÓ›‰Ë˜ Î·È Ô ∑‹ÓˆÓ, ÔÈ ÁÓˆÛÙÔ› ˆ˜ ∂Ï¿Ù˜ (·applefi ÙËÓ EϤ· Ù˘ K¿Ùˆ IÙ·-Ï›·˜), Ô ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˜ Ô ∂ʤÛÈÔ˜, Ô ∂Ìapple‰ÔÎÏ‹˜ Ô ∞ÎÚ·Á·ÓÙ›ÓÔ˜, Ô ∞Ó·Í·ÁfiÚ·˜Ô ∫Ï·˙Ô̤ÓÈÔ˜, Ô §Â‡ÎÈappleappleÔ˜ Î·È Ô ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ ·applefi Ù· Õ‚‰ËÚ· Ù˘ £Ú¿Î˘.ŸÏÔÈ ·˘ÙÔ› ¤˙ËÛ·Ó Î·È ¤‰Ú·Û·Ó ÙÔÓ 5Ô ·ÈÒÓ· apple.Ã. Î·È ·Û¯ÔÏ‹ıËÎ·Ó Î˘Ú›ˆ˜ ÌÂÙË ‰ÔÌ‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ µπµ§π√ ∆√À ª∞£∏∆∏ °’ °Àª¡∞π√À


3ÔÈ· ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· ¤ıÂÛ·Ó ÔÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ›;OÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› ·Û¯ÔÏ‹ıËÎ·Ó Ì ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· ÎÔÛÌÔÏÔÁÈο ·Ó·˙ËÙÒÓÙ·˜ ÛÙËʇÛË ÙȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ appleÔ˘ ÙËÓ ·apple·ÚÙ›˙Ô˘Ó Î·È ÂappleȉÈÒÎÔÓÙ·˜ Ó· ‚ÚÔ˘Ó ÙËÓ appleÚˆÙ·Ú¯È-΋ ·ÈÙ›·, Ô˘Û›· ‹ ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ ·ÏÏ¿ Î·È ÙË ‰ÔÌ‹ ‹ ÌÔÚÊ‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. ÚÔ-Ûapple¿ıËÛ·Ó Âapple›Û˘ Ó· ÂÍËÁ‹ÛÔ˘Ó ÏÔÁÈο ÙËÓ Ô˘Û›· Î·È ÙË ‰ÔÌ‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. ªÔÏÔ-ÓfiÙÈ ÛÙËÚ›¯ıËÎ·Ó Û apple·Ï·ÈfiÙÂÚÔ˘˜ appleÔÈËÙ¤˜ Î·È ÛÙÔ¯·ÛÙ¤˜, fiappleˆ˜ Ô ŸÌËÚÔ˜ Î·È Ô∏Û›Ô‰Ô˜, ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙȘ apple·Ï·È¤˜ ÎÔÛÌÔÏÔÁ›Â˜ Î·È ÎÔÛÌÔÁÔӛ˜, ›‰·Ó ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ˆ˜ÌÈ· ÔÏfiÙËÙ·, appleÔ˘ ·appleÔÙÂÏÂ›Ù·È ·applefi ·ÈÛıËÙ¿ Î·È ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ ‰È·ÎÚÈÙ¿ appleÚ¿ÁÌ·Ù·,Î·È ·appleÔÚÚ¤ÂÈ ·applefi ÌÈ· appleÚÒÙË ·Ú¯‹ ‹ ·applefi Û‡ÓÔÏÔ ·Ú¯ÒÓ. OÈ ÂÍËÁ‹ÛÂȘ ÙÔ˘˜ ÁÈ· ÙÔÓÎfiÛÌÔ ÛÙËÚ›¯ıËÎ·Ó ÛÙËÓ apple·Ú·Ù‹ÚËÛË Î·È Û ÏÔÁÈΤ˜ ÌÂıfi‰Ô˘˜, fiappleˆ˜ Ë ·Ó·ÁˆÁ‹,Ë Âapple·ÁˆÁ‹ Î·È Ë ·Ó·ÏÔÁ›· (‚Ï. ÛÂÏ. 19). ˘Ó¤‚·Ï·Ó ÛÙË ‰ÈÂÚ‡ÓËÛË Ù˘ ʇÛ˘ ηÈÛÙËÓ Î·Ù·ÓfiËÛË ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Î·È appleÔÏÏ¿ ·applefi Ù· ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· appleÔ˘ ¤ıÂÛ·Ó ·apple·Û¯Ô-ÏÔ‡Ó Î·È ÛÙȘ ̤Ú˜ Ì·˜ ÂappleÈÛÙ‹ÌÔÓ˜, ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜, ηÏÏÈÙ¤¯Ó˜.∞Û¯ÔÏ‹ıËÎ·Ó Âapple›Û˘ Ì appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ ÁÓÒÛ˘, Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, Ù˘ ËıÈ΋˜ ηÈÙ˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜. ·ÚÔÌÔ›·Û·Ó ÙË ‰ÔÌ‹ Ù˘ ʇÛ˘ Ì ÙË ‰ÔÌ‹ Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ ÙÔ˘˜·ÏÏ¿ Î·È Ì ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛ‹ Ù˘. OÈ ¤ÓÓÔȘ Ù˘ ·ÚÂÙ‹˜, Ù˘ ÊÚfiÓËÛ˘, Ù˘ÛÔÊ›·˜, Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘, Ù˘ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜ Î·È ÙÔ˘ ÓfiÌÔ˘ ÙÔ‡˜ ·apple·Û¯fiÏËÛ·Ó ÂÍ›ÛÔ˘Ì ÙȘ ¤ÓÓÔȘ Ù˘ ‡Ï˘, ÙÔ˘ ·apple›ÚÔ˘, Ù˘ ‰‡Ó·Ì˘, ÙÔ˘ ·ÚÈıÌÔ‡, Ù˘ ΛÓËÛ˘ Î·È Ù˘ÌÂÙ·‚ÔÏ‹˜, ÙÔ˘ °›ÁÓÂÛı·È (Ù˘ ·¤Ó·Ë˜ ÚÔ‹˜ Î·È ÌÂÙ·‚ÔÏ‹˜ ÙˆÓ apple¿ÓÙˆÓ) Î·È ÙÔ˘E›Ó·È, appleÔ˘ ÓÔÂ›Ù·È ˆ˜ ·Î›ÓËÙÔ Î·È ·ÈÒÓÈÔ. OÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› ÂӉȷʤÚıËÎ·Ó È‰È·›ÙÂ-Ú· ÁÈ· ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Î·È ˘appleÔÛÙ‹ÚÈÍ·Ó ÙËÓ ·Í›· ÙˆÓ ËıÈÎÒÓ ·ÚÂÙÒÓ. ∫·ıȤڈ۷ÓÙÔÓ Ù‡appleÔ ÙÔ˘ ÛÎÂappleÙfiÌÂÓÔ˘ Î·È ÛÒÊÚÔÓÔ˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘. ∏ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘˜ ıˆÚ›ٷÈfï˜ ÎÔÛÌÔÎÂÓÙÚÈ΋ Î·È ÌfiÓÔ Ì ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË, ÙÔ˘˜ ÔÊÈÛÙ¤˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÌÂÙ¤appleÂÈÙ·ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜ Á›ÓÂÙ·È ·ÓıÚˆappleÔÎÂÓÙÚÈ΋, fiappleˆ˜ ı· ‰Ô‡Ì ÛÙ· ÂapplefiÌÂÓ· ÎÂÊ¿Ï·È·.4Ò˜ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘˜;OÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› ¤ÁÚ·„·Ó Û appleÔÈËÙÈÎfi ÏfiÁÔ, ·ÏÏ¿ Î·È Û appleÂ˙fi. ∆· ¤ÚÁ· ÙÔ˘˜,appleÔ˘ Ù· appleÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ÙÈÙÏÔÊÔÚÔ‡ÓÙ·È ÂÚ› º‡Ûˆ˜, ¤¯Ô˘Ó ‰È·Ûˆı› ÌfiÓÔ Û ·appleÔ-Ûapple¿ÛÌ·Ù·, Ì ‰È¿ÊÔÚÔ˘˜ ÙÚfiappleÔ˘˜, ‰È·Ì¤ÛÔ˘ ÙˆÓ ·ÈÒÓˆÓ. OÈ Î˘ÚÈfiÙÂÚ˜ appleËÁ¤˜Ì·˜ ÁÈ’ ·˘ÙÔ‡˜ Î·È Ù· ¤ÚÁ· ÙÔ˘˜ Â›Ó·È ÌÂÙ·ÁÂÓ¤ÛÙÂÚÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ, fiappleˆ˜ Ô Ï¿ÙˆÓ,Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘, Ô ÏÔ‡Ù·Ú¯Ô˜, Ô ¤ÍÙÔ˜ Ô ∂ÌappleÂÈÚÈÎfi˜ Î.¿., ‰ÔÍÔÁÚ¿ÊÔÈ, fiappleˆ˜ Ï.¯.Ô £ÂfiÊÚ·ÛÙÔ˜ Ô ∂ʤÛÈÔ˜ Î·È Ô A¤ÙÈÔ˜, ÔÈ ÔappleÔ›ÔÈ ¤¯Ô˘Ó Âapple›Û˘ appleÚԂ› ÛÂ Û˘ÏÏÔ-Á¤˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ ‰ÔÍ·ÛÈÒÓ ÙˆÓ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÒÓ Á‡Úˆ ·applefi ‰È¿ÊÔÚ· ˙ËÙ‹Ì·Ù·, ηȂÈÔÁÚ¿ÊÔÈ, fiappleˆ˜ Ï.¯. Ô ¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô §·¤ÚÙÈÔ˜. O Iˆ¿ÓÓ˘ ÙÔ‚·›Ô˜ Û˘ÁΤÓÙÚˆÛÂÂapple›Û˘ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈο ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù·, ȉȷ›ÙÂÚ· ·applefi ÙÔÓ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ, ÛÙÔ AÓıÔÏfi-ÁÈfiÓ ÙÔ˘ (5Ô˜ ·È. Ì.X.).5ÔÈ· Ë ÛËÌ·Û›· Ù˘ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈ΋˜ ÛΤ„˘ ÁÈ· Ì·˜ Û‹ÌÂÚ·;∏ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ıˆÚÂ›Ù·È appleËÁ‹ Î·È ÙÚÔÊfi˜ ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÔ‡ Î·È ÂappleÈ-ÛÙËÌÔÓÈÎÔ‡ appleÓ‡̷ÙÔ˜ appleÔ˘ ·Ó·appleÙ‡¯ıËΠ·ÚÁfiÙÂÚ·. ∏ ı¤ÛË ÙˆÓ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÒÓÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ Â˘Úˆapple·˚΋˜ ÂappleÈÛÙ‹Ì˘ Î·È ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ Â›Ó·È Í¯ˆÚÈÛÙ‹ Î·È ËÂÚÌËÓ›· ÙˆÓ ÎÂÈÌ¤ÓˆÓ ÙÔ˘˜ ·apple·Û¯ÔÏ› ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ· ÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ÂappleÈÛÙ‹ÌÔÓ˜.∂ π ∞ ° ø ° ∏17Οι ΠροσωκρατικοίH ουράνια σφαίρα που τη στηρίζει οΆτλας. Η ζώνη του ζωδιακού κύκλουδιασχίζει κατά πλάτος το επάνωµέρος (1ος αι. µ.X., Nάπολη, EθνικόAρχαιολογικό Mουσείο).Αιγυπτιακός πάπυρος του 30 π.X.στον οποίο είναι γραµµένο ένα µέροςαπό τον διάλογο Παρµενίδης τουΠλάτωνα.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞1Ë∞applefi ÙË Ì˘ıÔ-ÏÔÁÈ΋ ÛÙËÓ ÔÚıÔ-ÏÔÁÈ΋ÂÍ‹ÁËÛË ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ appleÚÔÛÂÁÁ›˙Ô˘Ì ÙȘ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÔÚÈÛÌ¤ÓˆÓ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÒÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓ, ÔÈ ÔappleÔ›ÔÈ ÂÚÌ‹ÓÂ˘Û·ÓÏÔÁÈο Ù· Ê˘ÛÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ· Î·È Ô‰‹ÁËÛ·Ó ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ «·applefi ÙÔÓ Ì‡ıÔ ÛÙÔÓ ÏfiÁÔ», ·applefi ÙȘ apple·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ Ì˘ıÔ-ÏÔÁÈΤ˜ ·ÊËÁ‹ÛÂȘ ÛÙË ÏÔÁÈ΋ ÂÍ‹ÁËÛË ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. ˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ, Û˘ÓÂÍÂÙ¿˙ÔÓÙ·È Â‰Ò ÔÈ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙˆÓ ÊÈÏÔ-ÛfiÊˆÓ £·Ï‹, Aӷ̷͛ӉÚÔ˘ Î·È AÓ·ÍÈ̤ÓË ÁÈ· ÙËÓ ·Ú¯‹, ‰ËÏ·‰‹ ÙÔ appleÚˆÙ·Ú¯ÈÎfi ÛÙÔȯ›Ô, ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Ì ·˘Ù¤˜ÙÔ˘ ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˘ Î·È ÙÔ˘ ˘ı·ÁfiÚ·. ˘ÁÎÚ›ÓÔÓÙ·È Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ∂Ìapple‰ÔÎÏ‹ ·applefi ÙÔÓ AÎÚ¿Á·ÓÙ· Ù˘ ÈÎÂ-Ï›·˜, appleÔ˘ ›¯Â ÂappleËÚ·ÛÙ› ·applefi ·˘ÙÔ‡˜, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È appleϤÔÓ Û’ ¤Ó· ÎÔÛÌÈÎfi Û‡ÛÙËÌ·.KEIMENO ∫∂πª1 H αρχή του κσµου∂¡OΑρχή λων των πραγµάτων είναι το νερ 1 .(Θαλς)Aρχή λων σα υπάρχουν είναι το άπειρο 2 .(Aναξίµανδρος)À£∞°√ƒ∞(580 - 490 π.Χ.)(Xαρακτικό, 16ος αι., Eθνική Bιβλιοθήκη,Παρίσι). Ο πρώτος που χρησι-µοποίησε τον όρο φιλόσοφος µετην έννοια αυτούπου κυνηγά τηναλήθεια και αγαπά τη γνώση.Σύµφωνα µε το δόγµα των Πυθαγορείων«οι αριθµοί είναι η αρχή,η πηγή και η ρίζα των πάντων».«Γιατί τα σπάσαµε τ’ αγάλµατάτων, γιατί τους διώξαµεν απ’ τουςναος των, διλου δεν πέθανανγι’ αυτ οι θεοί. Ω γη της Iωνίας,σένα αγαπον ακµη, σένα οιψυχές των ενθυµονται ακµη».(K.Π. Kαβάφης, «Iωνικν»,Ποιήµατα Α, εκδ. Ίκαρος,Αθήνα 1963)Ο Εµπεδοκλής από φρέσκο του καθεδρικούναού του Ορβιέτο. Έργο τουιταλού ζωγράφου Luca Signorelli(1441-1523).πως η ψυχή µας, που είναι αέρας, µας συγκρατεί,έτσι πνεµα και αέρας περιέχει και συγκρατεί τον κσµο λο 3 .(Αναξιµένης)λα ανταλλάσσονται µε φωτιά και η φωτιά µε λα 4 .(Hράκλειτος)2Tο κοσµικ σστηµα: τα τέσσερα ριζώµατα 5 και οι δυνάµειςΦιλτης και NείκοςΤα λγια µου άκουσε 6 λοιπν γιατί η γνώση κάνει πιο πλοσια τη σκέψη.πως και πριν σου είπα, δείχνοντας τα ρια των λγων µου,λγο διπλ 7 θα πω πτε το ένα προέκυψε απ’ τα πολλάµονάχο, και πτε σε πολλά χωρίστηκε το ένα 8 :φωτιά και νερ και γη και του αέρα 9 αµέτρητο ψος,και ξέχωρη απ’ αυτά η ολέθρια ∆ιαµάχη (Nείκος), σε λα ισοδναµη µε αυτά,κι ανάµεσά τους η Φιλία (Φιλτης) 10 , ίση στο µήκος και στο πλάτος.Να την κοιτάξεις µε τον νου 11 , κι χι µε έκπληκτα µάτια,αυτήν που έµφυτη στα µέλη των θνητών αναγνωρίζεται,και κάνουν σκέψεις αγαθές κι έργα µε σµπνοια,το νοµα δίνοντάς της της Χαράς ή και της Αφροδίτης 12 .(Εµπεδοκλς, απσπ. 17)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1Ë19Από τη µυθο-λογική στην ορθο-λογική εξήγηση του κόσµου123456ƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞O £·Ï‹˜ ‹Ù·Ó ¤Ó·˜ ·applefi ÙÔ˘˜ ÂappleÙ¿ ÛÔÊÔ‡˜ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ Î·È ıˆÚÂ›Ù·È Ô«apple·Ù¤Ú·˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜». £ÂÒÚËÛ ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ ÙÔ ÓÂÚfi (δωρ), ÂappleÂÈ-‰‹ Â›Ó·È ÙÔ Î˘Ú›·Ú¯Ô ÛÙÔÈ¯Â›Ô ÛÙË Ê‡ÛË. H ·ÓÙ›ÏË„Ë ÙÔ˘ OÌ‹ÚÔ˘ fiÙÈ ÔÈ ıÂÔ›ÁÂÓÓ‹ıËÎ·Ó ·applefi ÙÔÓ øηÓfi (IÏÈ¿‰·, • 200) appleÚÔ·Ó·ÁÁ¤ÏÏÂÈ ÙË ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋¿appleÔ„Ë ÙÔ˘ £·Ï‹ ÁÈ· ÙËÓ ·Ú¯‹ ÙˆÓ apple¿ÓÙˆÓ, ÙÔ ÓÂÚfi.∫·Ù¿ ÙÔÓ ∞ӷ̷͛ӉÚÔ appleÚˆÙ·Ú¯ÈÎfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Â›Ó·È ÙÔ ¿appleÂÈÚÔ, appleÔ˘Â›Ó·È ·ÈÒÓÈÔ Î·È ¿¯ÚÔÓÔ Î·È appleÂÚȤ¯ÂÈ Ù· ·ÓÙ›ıÂÙ· (ÙÔ ˙ÂÛÙfi Î·È ÙÔ ÎÚ‡Ô, ÙÔ ˘ÁÚfiÎ·È ÙÔ ÍËÚfi). O ∞ӷ̷͛ӉÚÔ˜ ıˆÚ› appleˆ˜ ·applefi ÙÔ ¿appleÂÈÚÔ appleÚÔ‹Ïı·Ó Ë ÁË Î·È Ëı¿Ï·ÛÛ·, Ô Ô˘Ú·Ófi˜ Î·È Ù· Ô˘Ú¿ÓÈ· ÛÒÌ·Ù· ηÈ, Ù¤ÏÔ˜, Ù· ˙ˆÓÙ·Ó¿ ÛÒÌ·Ù·.O ∞Ó·ÍÈ̤Ó˘ ˘appleÔÛÙ‹ÚÈÍ fiÙÈ Ô ·¤Ú·˜ (ήρ) Â›Ó·È Î˘Ú›·Ú¯Ô ÛÙÔÈ¯Â›Ô Ù˘ ʇÛ˘.ŸÙ·Ó Ô ·¤Ú·˜ Û˘Ìapple˘ÎÓˆı› Á›ÓÂÙ·È ÁË, ÁÈ· Ó· ÌÂÙ·ÙÚ·apple› ÙÂÏÈο Û ϛıÔ.∫·Ù¿ ÙÔÓ ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ Ë ÊˆÙÈ¿ (πρ) Â›Ó·È ÙÔ ÎÔÛÌÔÏÔÁÈÎfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô appleÔ˘ apple·ÚÈÛÙ¿-ÓÂÈ ÙË ÌÂÙ·‚ÏËÙfiÙËÙ·, ‰ËÏ·‰‹ ÙËÓ È‰ÈfiÙËÙ· ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ Ó· ·ÏÏ¿˙Ô˘Ó ÌÔÚÊ‹(ÙÔ Á›ÁÓÂÛı·È).ƒ›˙· – Ú›˙ˆÌ·: Ô EÌapple‰ÔÎÏ‹˜, ·applefi ÙÔÓ AÎÚ¿Á·ÓÙ· Ù˘ ÈÎÂÏ›·˜ (495-430 apple.X.),Â›Ó·È ·applefi ÙÔ˘˜ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜. E›Ó·È Ô appleÚÒÙÔ˜ appleÔ˘ ›apple fiÙÈ Ù·˘ÏÈο «ÛÙÔȯ›·» Â›Ó·È Ù¤ÛÛÂÚ·. EÈÛ‹Á·Á ÙËÓ ÔÓÔÌ·Û›· Ú›˙· Î·È Ú›˙ˆÌ·, appleÔ˘ıˆÚÂ›Ù·È ÙÔ appleÚˆÙ·Ú¯ÈÎfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô Ù˘ ʇÛ˘. °È· ÙÔÓ ˘ı·ÁfiÚ·, appleÔ˘ ÂÈÛ‹Á·ÁÂÙË Ì·ıËÌ·ÙÈ΋ ·ÓÙ›ÏË„Ë ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘, ·Ú¯‹ Î·È Ú›˙· ÙˆÓ apple¿ÓÙˆÓ Â›Ó·È Ô ·ÚÈıÌfi˜.∆· ÏfiÁÈ· ÌÔ˘ ¿ÎÔ˘ÛÂ: ÔÈ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ ∂Ìapple‰ÔÎÏ‹ ÁÈ· ÙË ‰È·ÌfiÚʈÛË ÙÔ˘ÎfiÛÌÔ˘ ÛÒ˙ÔÓÙ·È ÛÙÔ appleÔ›ËÌ¿ ÙÔ˘ ÂÚ› ʇÛˆ˜, fiappleÔ˘ ·apple¢ı‡ÓÂÙ·È ÛÙÔÓ ·Á·appleË̤-ÓÔ Ì·ıËÙ‹ ÙÔ˘, ÙÔÓ ·˘Û·Ó›·. ∆Ô appleÔ›ËÌ· ·˘Ùfi Â›Ó·È ÁÚ·Ì̤ÓÔ Û ÂÍ¿ÌÂÙÚÔ˘˜ ÛÙ›-¯Ô˘˜. •ÂÎÈÓ¿ Ì ÌÈ· Âapple›ÎÏËÛË appleÚÔ˜ ÙË ªÔ‡Û·, appleÚ¿ÁÌ· appleÔ˘ Ê·ÓÂÚÒÓÂÈ ¿ÌÂÛËÛ¯¤ÛË Ì ÙËÓ apple·Ú¿‰ÔÛË Ù˘ ·Ú¯·ÈÔÂÏÏËÓÈ΋˜ ÂappleÈ΋˜ appleÔ›ËÛ˘ (ŸÌËÚÔ˜, ∏Û›Ô‰Ô˜).ΓΛΩΣΣAΡΙO∞¡∞°ø°∏: µέθοδος που επιχειρείνα περιορίσει σύνθεταφαινόµενα στα απλάκαι θεµελιώδη στοιχείατους. Παράδειγµα: ο ∆ηµόκριτοςανήγαγε τη σύνθετηυλική πραγµατικότητα σεδύο βασικά στοιχεία, ταάτοµα και το κενό.∞¡∞§O°IA ή ANA§O°IKOY§§O°IMO: είδος συλλογισµούκατά τον οποίοαπό επιµέρους κρίσεις ήπροτάσεις συµπεραίνουµεµια άλλη επιµέρους κρίσηή πρόταση µε βάση κάποιαοµοιότητα.E∞°ø°∏: µέθοδος µε τηνοποία από το µερικό οδηγούµαστεστο γενικό.ºYI (εκ του φύω=γεννώ):γενεσιουργός δύναµη τωνπραγµάτων του κόσµου, ταοποία προέρχονται απόαυτήν και επιστρέφουν σ’αυτήν. Αµετάβλητη αρχήτης κοσµικής τάξης· καθετίπου υπάρχει (συνδέεται µετις έννοιες κόσµος,σύµπαν, ύλη).789§fiÁÔ ‰ÈappleÏfi: οÙÈ Ì ‰ÈappleÏ‹ fi„Ë, ·ÌÊ›‰ÚÔÌË Î·Ù‡ı˘ÓÛË, οÙÈ appleÔ˘ ÈÛ¯‡ÂÈ Î·È·ÓÙ›ÛÙÚÔÊ·, ‰ÈappleÏ‹ ÈÛÙÔÚ›·.ÔÏÏ¿ – ¤Ó·: Ô ∂Ìapple‰ÔÎÏ‹˜ ıˆÚ› fiÙÈ Ù· apple¿ÓÙ· ˘apple¿Ú¯Ô˘Ó Û ÂÓ·ÏÏ·ÎÙÈ΋ΛÓËÛË Î·È Ú˘ıÌ›˙ÔÓÙ·È ·applefi ÙȘ ‰‡Ô ·ÓÙ›ıÂÙ˜ Î·È ÈÛfiÙÈ̘ ÎÈÓËÙ‹ÚȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘÙ˘ ¤Ï͢ (ºÈÏfiÙ˘) Î·È Ù˘ ¿appleˆÛ˘ (¡Â›ÎÔ˜), appleÔ˘ ÎÈÓÔ‡Ó ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Û ٷÎÙ¿‰È·ÛÙ‹Ì·Ù·. H Û˘Ó¯‹˜ ÂÓ·ÏÏ·Á‹ ÙˆÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ ·˘ÙÒÓ Ê·ÓÂÚÒÓÂÈ fiÙÈ Ë Î›ÓË-ÛË Â›Ó·È Î˘ÎÏÈ΋.∞ӷʤÚÂÙ·È ÛÙÔ˘˜ appleÚÔËÁÔ‡ÌÂÓÔ‡˜ ÙÔ˘ ÛÙÔ¯·ÛÙ¤˜, £·Ï‹, ∞Ó·ÍÈ̤ÓË Î·È∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ, appleÔ˘ ·Ó·˙ËÙÔ‡Û·Ó ÙËÓ ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Û’ ¤Ó· ÛÙÔÈ¯Â›Ô (£·Ï‹˜– ÓÂÚfi, ∞Ó·ÍÈ̤Ó˘ – ·¤Ú·˜, ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˜ – ʈÙÈ¿). O ∂Ìapple‰ÔÎÏ‹˜ appleÚfiÛıÂ-Û ÙË ÁË Î·È ıÂÒÚËÛ fiÙÈ Ù· apple¿ÓÙ· (ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ ÙÔ˘ ÔÚÁ·ÓÈÎÔ‡ Î·È ·ÓfiÚÁ·ÓÔ˘ÎfiÛÌÔ˘) ÂÓÒÓÔÓÙ·È Û ¤Ó· Î·È ·appleÔÙÂÏÔ‡Ó ÙÔÓ σφαρον (ÛÊ·ÈÚÈÎfi Û‡Ìapple·Ó).ºˆÙÈ¿, ÓÂÚfi, ·¤Ú·˜ Î·È ÁË Â›Ó·È ÛÙÔȯ›· ÛÙ·ıÂÚ¿ Î·È ·Ó·ÏÏÔ›ˆÙ· appleÔ˘ Ù·ÔÓfiÌ·Û «ÚÈ˙ÒÌ·Ù· apple¿ÓÙˆÓ». ªÂ ÙËÓ ¤ÓˆÛË ‹ ÙÔÓ ‰È·¯ˆÚÈÛÌfi ÙÔ˘˜ ‰ËÌÈ-Ô˘ÚÁÔ‡Ó ÙȘ Ê·ÈÓÔÌÂÓÈΤ˜ ·ÏÏ·Á¤˜, ÙȘ Ôappleԛ˜ ÔÓÔÌ¿˙Ô˘Ì Á¤ÓÂÛË Î·ÈÊıÔÚ¿, ·ÏÏ¿ Î·È ÙËÓ appleÔÈÎÈÏ›· ÙÔ˘ Û‡Ìapple·ÓÙÔ˜.£A§HΘαλής ο Mιλήσιος, ο πρώτος Έλληναςφιλόσοφος (ρωµαϊκό αντίγραφοπροτοµής του 4ου αι. π.X. απότην Αίθουσα των φιλοσόφων στοMuseo Capitolino).Ο Θαλής έκανε πρώτος χρήση της αναλογίας.Παρατήρησε ότι τα πλοία στηθάλασσα δε βουλιάζουν, αλλά επιπλέουνστο νερό. Κατά τρόπο ανάλογουπέθεσε ότι η γη δεν πέφτει, επειδήπλέει στο νερό. Eδώ εικονίζεται ο ∆ιόνυσοςσε πλοίο στον εσωτερικό κύλικατου αγγειογράφου Eξηκία (6ος αι. π.X.,Mόναχο, Aρχαιολογικό Mουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


20∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1ËΑπό τη µυθο-λογική στην ορθο-λογική εξήγηση του κόσµουΓΛΩΣΣAΡΙO∞∂πƒ√¡: 1. (α στερητικό +πέρας) το απεριόριστο, τοχωρίς όρια. 2. (α στερητικό+ περάω) το αδιαπέραστο.APXH (αντίθ. πέρας, τέλος):1. αρχή, πρωταρχικόσυστατικό υλικό τωνπραγµάτων που διατηρείταιπάντα ως υπόστρωµακαι στο οποίο αποσυντίθενταιτα πάντα. 2. αφετηρία,3. έναρξη, 4. αιτία.∞∆√ª√: σωµατίδιο που δεντέµνεται ή διαιρείταιπεραιτέρω.°¡øπ√£∂øƒπ∞: θεωρία τηςγνώσης, κλάδος της φιλοσοφίαςπου ερευνά τιςπηγές, τις µορφές και ταόρια της γνώσης.KOMO°√¡π∞: 1. η δηµιουργίατου κόσµου, 2. οιµύθοι που ερµηνεύουν τηδηµιουργία του κόσµου,η αναγωγή της γένεσηςτου κόσµου σε µια πρωταρχικήδύναµη.KOMO§O°IA: ο κλάδος τηςφιλοσοφίας που ασχολείταιµε τη µελέτη τουσύµπαντος, την οργάνωσηκαι την προέλευσή του.ªÀ£√: 1. λόγος, αφήγηση,2. σύνολο αφηγήσεωνπου γεννήθηκαν και δια-µορφώθηκαν στις αρχαϊκέςκοινωνίες και µεταδίδοντανπροφορικά απόγενιά σε γενιά.1011121∏ ºÈÏfiÙËÙ· (ºÈÏ›·, ∞Á¿appleË, ∞ÚÌÔÓ›·) Î·È ÙÔ ¡Â›ÎÔ˜ (¢È·Ì¿¯Ë, ª›ÛÔ˜, ∞ÓÙ·ÁˆÓÈ-ÛÌfi˜) Â›Ó·È ÎÔÛÌÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÂÓ¿ÓÙȘ Î·È ›Û˜ ÛÙËÓ ÎÔÛÌÔÁÔÓ›· ÙÔ˘ ∂Ìapple‰Ô-ÎÏ‹ Ì ÙȘ Ôappleԛ˜ Ù· Ù¤ÛÛÂÚ· ˘ÏÈο ÛÙÔȯ›· ·Ó·ÌÂÈÁÓ‡ÔÓÙ·È ‹ ·appleÔ¯ˆÚ›˙ÔÓÙ·È. ∏ºÈÏfiÙËÙ· (¤ÏÍË) Â›Ó·È Û˘ÓÂÓˆÙÈ΋ ‰‡Ó·ÌË appleÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ› ÙÔ˘˜ ÔÚÁ·ÓÈÛÌÔ‡˜ ηÈÂÓÒÓÂÈ Ì ÙË ‰Ú¿ÛË Ù˘ Ù· appleÔÏÏ¿. ∆Ô ¡Â›ÎÔ˜ (¿appleˆÛË) Â›Ó·È ‰‡Ó·ÌË appleÔ˘ ‰È·ÎÚ›-ÓÂÈ, ͯˆÚ›˙ÂÈ Î·È ·appleÔÌÔÓÒÓÂÈ Ù· fiÓÙ·, appleÔ˘ ÌÂÙ·ÙÚ¤appleÂÈ ÙÔ ¤Ó· Û appleÔÏÏ¿.O ÓÔ˘˜, Ë ÓfiËÛË, ÂappleÈÛÙÚ·Ù‡ÂÈ fiϘ ÙȘ ·ÈÛı‹ÛÂȘ, appleÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Ó·ÁÓˆÚ›ÛÂÈ ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·. Ÿ¯È ÌfiÓÔ ·ÈÛı·ÓfiÌ·ÛÙ ·ÏÏ¿ Î·È ÛÎÂÊÙfiÌ·ÛÙ ٷ ÛÙÔÈ-¯Â›· ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ appleÔ˘ Ì·˜ appleÂÚÈ‚¿ÏÏÂÈ.OÈ ÙÂÏÂ˘Ù·›ÔÈ Ù¤ÛÛÂÚȘ ÛÙ›¯ÔÈ Â›Ó·È ¤Ó·˜ ‡ÌÓÔ˜ ÛÙËÓ apple·ÓÙÔ‰˘Ó·Ì›· Ù˘ ºÈÏfiÙËÙ·˜,ÛÙË ‰‡Ó·ÌË Ù˘ ÊÈÏ›·˜, Ù˘ ·Á¿apple˘ Î·È Ù˘ ·ÚÌÔÓ›·˜.APA§§H§A KEIMENA∏ ÁÓÒÛË ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ ÛÙËÓ ·ÙÔÌÈ΋ ıˆڛ· ÙÔ˘ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘Συµβατικά (νµω) υπάρχει το γλυκ, συµβατικά το πικρ, συµβατικά το θερµ, συµβατικάτο ψυχρ, συµβατικά το χρώµα στην πραγµατικτητα υπάρχουν µνο τα άτοµακαι το κεν.2«›Ûˆ ÛÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜»(¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜, ·applefiÛapple. 9 µ)Τα ερωτήµατα που προσπάθησαν να απαντήσουν οι Προσωκρατικοί ήταν πρώταπρώτα κοσµολογικά, υπήρχαν µως και ερωτήµατα γνωσιοθεωρίας [...] Υπάρχειτουλάχιστον ένα φιλοσοφικ πρβληµα που ενδιαφέρει λους τους σκεπτµενουςανθρώπους: το πρβληµα να καταλάβουµε τον κσµο στον οποίο ζοµε και, έτσι,τους εαυτος µας (που είναι µέρος αυτο του κσµου) και τη γνώση µας για τονκσµο. Πιστεω πως κάθε επιστήµη είναι κοσµολογία και, για µένα, το ενδιαφέροντης φιλοσοφίας –πως και της επιστήµης– έγκειται αποκλειστικά στην τολµηρή τηςπροσπάθεια να συνεισφέρει στη γνώση µας για τον κσµο και στη θεωρία της γνώσηςµας για τον κσµο.(∫·ÚÏ fiappleappleÂÚ, «›Ûˆ ÛÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜» ÛÙÔ ŸÏÔÈ ÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ Â›Ó·È ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ,ÌÙÊÚ. ªÈ¯. ·apple·ÓÈÎÔÏ¿Ô˘, ÂΉ. ªÂÏ¿ÓÈ, Aı‹Ó· 2003, ÛÂÏ.149-150)ANA•A°OPAΡωµαϊκό µωσαϊκό που δείχνει τονΑναξίµανδρο να κρατά ηλιακό ρολόι(Landesmuseum, Trier).Kατά τον Aναξαγόρα, η ύλη αποτελείταιαπό άπειρα ως προς τον αριθµό καιάφθαρτα ως προς το µέγεθος σωµατίδια.O νους είναι η κοσµική δύναµηπου δίνει ώθηση στα πάντα.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1Ë21Από τη µυθο-λογική στην ορθο-λογική εξήγηση του κόσµουEPøTHEI – EP°AIE1234Ù· ÌÈÎÚ¿ ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù· Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «∏ ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘» ˘apple¿Ú¯Ô˘Ó οappleÔȘϤÍÂȘ appleÔ˘ ÂÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È appleÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ÊÔÚ¤˜. ÔȘ Â›Ó·È Î·È ÙÈ Ì·˜ Ê·ÓÂ-ÚÒÓÔ˘Ó ÁÈ· ÙÔÓ ÙÚfiappleÔ ÛΤ„˘ ÙˆÓ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÒÓ;OÈ apple·Ú·Î¿Ùˆ ¤ÓÓÔȘ, appleÔ˘ ·Ó‹ÎÔ˘Ó ÛÙÔ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi ÏÂÍÈÏfiÁÈÔ ÙˆÓ ÚÔÛˆ-ÎÚ·ÙÈÎÒÓ, Â›Ó·È Î·È Û‡Á¯ÚÔÓÔÈ ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› fiÚÔÈ. ¡· Û˘Ó‰¤ÛÂÙ ÙȘ ¤ÓÓÔÈ˜Ù˘ ÔÌ¿‰·˜ (·) Ì fiÛ˜ ÂappleÈÛً̘ Ù˘ ÔÌ¿‰·˜ (‚) ¤¯Ô˘Ó ·ÓÙÈÛÙÔȯ›·.·. ʇÛË, ‡‰ˆÚ, ¿appleÂÈÚÔÓ, ÎfiÛÌÔ˜, ÁË, ·ÚÈıÌfi˜, Á¤ÓÂÛË, ÊıÔÚ¿, ΛÓËÛË, ÌÂÙ·‚ÔÏ‹.‚. ·ÚÈıÌËÙÈ΋, ÁˆÌÂÙÚ›·, Ê˘ÛÈ΋, ¯ËÌ›·, ÎÔÛÌÔÁÚ·Ê›·, ÎÔÛÌÔÏÔÁ›·, ·ÛÙÚÔÓÔ-Ì›·, ‚ÈÔÏÔÁ›·, È·ÙÚÈ΋.BÚ›Ù ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ Î·È Û¯ÔÏÈ¿ÛÙ Ì appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ Ô EÌapple‰ÔÎÏ‹˜ appleÚÔÙÚ¤appleÂÈÙÔÓ Ì·ıËÙ‹ ÙÔ˘ ·˘Û·Ó›· Ó· ÁÓˆÚ›ÛÂÈ ÙË ºÈÏfiÙËÙ·. ÔÈ· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ¤¯ÂÈË ºÈÏfiÙËÙ· ˆ˜ ÎÔÛÌÈ΋ ‰‡Ó·ÌË appleÔ˘ ÙË Û˘Ó‰¤Ô˘Ó Ì ÙË ˙ˆ‹ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ;Ò˜ ÔÚ›˙ÂÈ ÙÔÓ ÊÈÏfiÛÔÊÔ Ô ˘ı·ÁfiÚ·˜ ÛÙË ÛÂÏ›‰· 18;Bίνσεντ Βαν Γκογκ (1853-1890),Έναστρος ουρανός, 1889 (NέαYόρκη, Mουσείο Σύγχρονης Tέχνης).Tο έργο διακρίνεται για την έντασηχρωµάτων και γραµµών που διαπλέκονταιστον χώρο.£EMA∆∞ °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIA123¡ÔÌ›˙ÂÙ fiÙÈ ÔÈ ·ÓÙ›ıÂÙ˜ ¤ÓÓÔȘ «ºÈÏfiÙ˘» Î·È «¡Â›ÎÔ˜» ÂappleËÚ¿˙Ô˘Ó ÙȘ·ÓıÚÒappleÈÓ˜ Û¯¤ÛÂȘ Î·È ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ÛÙ·ıÂÚfiÙËÙ·; ¡· ÁÚ¿„ÂÙ ÙËÓ ¿appleÔ„‹Û·˜ Û ¤Ó· ΛÌÂÓÔ 100 Ϥ͈Ó.ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1) Ô ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ ÂÎı¤ÙÂÈ ÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ ÁÈ· ÙË ‰ÔÌ‹ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. TÈ ÁÓˆÚ›˙ÂÙ ÁÈ· ÙËÓ ·ÙÔÌÈ΋ ıˆڛ· ÙÔ˘ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘ Î·È appleÒ˜ ÂappleÈ-‚ÈÒÓÂÈ ÛÙË Û‡Á¯ÚÔÓË ÂappleÈÛÙ‹ÌË Î·È Ù¤¯ÓË; (µÏ. Î·È apple·Ú¿appleÏ¢ÚË ÂÈÎfiÓ·).ªÂ ·ÊÔÚÌ‹ Ù· apple·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ· (1) Î·È (2), Ó· Û˘˙ËÙ‹ÛÂÙ ÛÙËÓ Ù¿ÍË ÁÈ·appleÔÈÔ ÏfiÁÔ Â›Ó·È Âapple›Î·ÈÚÔÈ ÔÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ›, appleÒ˜ Î·È ÁÈ·Ù› ÔÈ ÂÚÌËÓ›˜ ÙÔ˘˜ÁÈ· ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ‰È·ÊÔÚÔappleÔÈÔ‡ÓÙ·È ·applefi ÙȘ appleÔÈËÙÈΤ˜ ÎÔÛÌÔÁÔӛ˜ (N· ·ÍÈÔappleÔÈ‹-ÛÂÙ ÛÙÔȯ›· ·applefi ÙËÓ ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹).Η βάση της θεωρίας του φυσικούφιλοσόφου ∆ηµόκριτου ήταν το άτο-µο, αµετάβλητο αρχικό στοιχείο. Kατ’αυτόν, τα άτοµα κινούνται µέσα στοάπειρο κενό. Στους ποικίλους συνδυασµούςτων ατόµων ανάγονται ηπολλαπλότητα και η µεταβλητότηταόλων των αισθητών πραγµάτων. Στηνεικόνα, το Ατόµιο, η γιγαντιαία αναπαράστασηενός ατόµου του σιδήρου,ύψους 110 µ., που ήταν το σύµβολοτης Παγκόσµιας Έκθεσης τωνΒρυξελλών που έγινε το 1958.¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞ÙÔ apple¤Ú·ÛÌ· ÙˆÓ ·ÈÒÓˆÓ, appleÔÏÏ¿ ·applefi Ù· ÎÔÛÌÔÏÔÁÈο ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· appleÔ˘ ¤ıÂÛ·Ó ÔÈÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› ·apple·ÓÙ‹ıËÎ·Ó ·applefi ÙȘ ÂappleÈÛً̘ (fiappleˆ˜ ÁÈ· apple·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÙÔ Û¯‹Ì· ηÈË ı¤ÛË Ù˘ °Ë˜, ηıÒ˜ Î·È Ë ÙÚԯȿ Ù˘ °Ë˜ Á‡Úˆ ·applefi ÙÔÓ ‹ÏÈÔ). ÕÏÏ· appleÈÔ ÁÂÓÈοÂÚˆÙ‹Ì·Ù· apple·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó ·ÎfiÌË ·Ó·apple¿ÓÙËÙ· (fiappleˆ˜ apple.¯. Ë appleÚԤϢÛË ÙÔ˘ Û‡Ìapple·ÓÙÔ˜Î·È Ù˘ ˙ˆ‹˜) Î·È ‰ÈÂÚ¢ÓÒÓÙ·È ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈο.·. ¡· ·Ó·˙ËÙ‹ÛÂÙ ÛÙÔÓ Ù‡appleÔ Ù›ÙÏÔ˘˜ Âȉ‹ÛÂˆÓ appleÔ˘ ·appleË¯Ô‡Ó ÙÔ Û‡Á¯ÚÔÓÔ, ÂappleÈ-ÛÙËÌÔÓÈÎfi Î·È ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi, ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· ÙÔ Û‡Ìapple·Ó, ÙËÓ ‡ÏË Î·È ÙË ˙ˆ‹ ηÈÓ· ηٷÛ΢¿ÛÂÙ ¤Ó· ÎÔÏ¿˙ Ì ·˘ÙÔ‡˜ ÙÔ˘˜ Ù›ÙÏÔ˘˜.‚. N· ‚Ú›Ù ¤ÚÁ· Ù¤¯Ó˘ (˙ˆÁÚ·ÊÈ΋˜, ÌÔ˘ÛÈ΋˜, ÏÔÁÔÙ¯ӛ·˜) appleÔ˘ ÂÎÊÚ¿˙Ô˘ÓÙÔÓ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi ÙˆÓ Î·ÏÏÈÙ¯ÓÒÓ ÁÈ· ÙÔ Û‡Ìapple·Ó Î·È ÙË Ê‡ÛË, Ï·Ì‚¿ÓÔÓÙ·˜˘applefi„Ë Î·È ÙȘ apple·Ú¿appleÏ¢Ú˜ ÂÈÎfiÓ˜.Ο αρχαιότερος αστρικός χάρτης τουκόσµου. Ορειχάλκινος δίσκος του1600 π.Χ. που απεικονίζει τον ουράνιοθόλο µε τον Ήλιο, τη Σελήνη καικάποια άστρα φτιαγµένα από χρυσό.Βρέθηκε το 2002 κοντά στην πόληNebra της Γερµανίας.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞2Ë°ÓÒÛË Î·È ·Ï‹ıÂÈ·OÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› ‰ÂÓ ·Û¯ÔÏ‹ıËÎ·Ó ÌfiÓÔ Ì ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ·Ú¯‹ Î·È ÙË ‰ÔÌ‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘,·ÏÏ¿ ‰ÈÂÚ‡ÓËÛ·Ó ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË Ê‡ÛË Î·È ÙȘ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ˜ Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ÁÓÒÛ˘. ∆ÔÓ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈ-ÛÌfi ÙÔ˘˜ ÁÈ· Ù· fiÚÈ· Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ÁÓÒÛ˘, ÁÈ· ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· Î·È ÙËÓ appleÏ¿ÓË ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÛÙËÓ ÂÓfi-ÙËÙ· ·˘Ù‹ ̤۷ ·applefi ÙÔÓ appleÔÈËÙÈÎfi ÏfiÁÔ ÙÔ˘ ·ÚÌÂÓ›‰Ë, ÙÔÓ ÔappleÔ›Ô ÌappleÔÚԇ̠ӷ Û˘ÁÎÚ›ÓÔ˘Ì Ì ÙÔÓappleÔÈËÙÈÎfi ÏfiÁÔ ÙÔ˘ ∂Ìapple‰ÔÎÏ‹ appleÔ˘ ÂappleËÚ¿ÛıËΠ·apple’ ·˘ÙfiÓ. £· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘ÌÂ, apple·Ú¿ÏÏËÏ·, ÙȘ Û¯ÂÙÈΤ˜Ì ÙÔ ı¤Ì· ·˘Ùfi ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ •ÂÓÔÊ¿ÓË Î·È ÙÔ˘ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘.KEIMENO∫1Το ποιητικ ταξίδι του Παρµενίδη: Οδοί της γνώσηςκαι της πλάνης 1APMENI¢H(540/15 - 470/50 π.Χ.)Γεννήθηκε στην Eλέα της KάτωIταλίας. Yπήρξε εµπνευστής τηςελεατικής φιλοσοφίας, η οποίααντιπαραθέτει τις αλήθειες πουσυνάγονται για την πραγµατικότηταπρος την απατηλή πολλαπλότητακαι µεταβλητότητα τωνφαινοµένων.Κι η θεά µε καλοδέχτηκε, πήρε το χέρι το δεξί µουστο δικ της και µε τοτα τα λγια µε προσφώνησε:«Καλώς ρισες, νέε, εσ που έρχεσαι στο σπίτι µου συνοδεµένοςαπ αθάνατους ηνίοχους, µε τ’ άλογα που σε κουβαλον.∆ε σ’ έβαλε µοίρα κακή σ’ αυτ τον δρµο, που τσο µακριάείναι απ’ των ανθρώπων τα βήµατα,αλλά η δικαιοσνη 2 . Πρέπει λα να τα µάθεις,την ήσυχη καρδιά της στρογγυλής Αλήθειας 3και τις ιδέες των θνητών τις ψετικες 4 .Αλλά θα µάθεις και πώς πρέπει να ’ναι οι γνώµες των ανθρώπωνγια να έχουν βάση και να διαπερνον τα πάντα» 5 .(Παρµενίδης, Περ φσεως,Προοίµιον, στ. 22-32),τι λέγεται και νοείται πρέπει αναγκαία να είναιγιατί υπάρχει µνο το είναι, το µηδέν δεν υπάρχει 6 .(Παρµενίδης, Περ φσεως, απσπ. 6)2Ξενοφάνης: Αλήθεια και πιθανή γνώσηΚανένας άνθρωπος δεν ξέρει, οτε κανείς θα γνωρίσει την αλήθεια (τοσαφές) για τους θεος και για λα τα πράγµατα για τα οποία µιλώ. Κι ανκάποιος συµβεί να πει την πλήρη αλήθεια, ο ίδιος δε γνωρίζει. Πιθανήγνώση 7 µονάχα υπάρχει για λα τα πράγµατα.Λεπτοµέρεια από τη νωπογραφία τουΡαφαήλ Η Σχολή των Αθηνών από τηνΑίθουσα της Υπογραφής στα παπικάδιαµερίσµατα του Βατικανού (16οςαι., Ρώµη, Bατικανό), στην οποίααπεικονίζεται ο Παρµενίδης.(Ξενοφάνης, απσπ. 34)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2Ë23Γνώση και αλήθειαƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞123456Aapplefi ÙÔ appleÔ›ËÌ· ÙÔ˘ ·ÚÌÂÓ›‰Ë Περ φσεως ¤¯Ô˘Ó Ûˆı› ÙÔ ÚÔÔ›ÌÈÔ Î·È ‰‡Ô̤ÚË appleÔ˘ ÔÓÔÌ¿˙ÔÓÙ·È «Ô ‰ÚfiÌÔ˜ Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜» Î·È Ô «‰ÚfiÌÔ˜ Ù˘ ‰ÔÍ·-Û›·˜». ÙÔ ÚÔÔ›ÌÈÔ, appleÔ˘ Â›Ó·È appleÂÚÈÁÚ·Ê‹ ÂÌappleÓ¢Ṳ̂ÓË ·applefi ÙÔÓ HÛ›Ô‰Ô ÙÔ˘Ê·ÓÙ·ÛÙÈÎÔ‡ Ù·ÍȉÈÔ‡ ÂÓfi˜ Ó¤Ô˘, ÙÔ˘ ∫Ô‡ÚÔ˘, Ô ·ÚÌÂÓ›‰Ë˜ (appleÔ˘ Ù·˘Ù›˙ÂÙ·ÈÌ ÙÔÓ ‹Úˆ·) Ù·Íȉ‡ÂÈ ·Ó‚·Ṳ̂ÓÔ˜ apple¿Óˆ Û ¤Ó· ¿ÚÌ· ÙÔ ÔappleÔ›Ô Û¤ÚÓÔ˘Ó¿ÏÔÁ·. ∞ÎÔÏÔ˘ı› ÙÔÓ ‰ÚfiÌÔ ÙÔ˘ ◊ÏÈÔ˘ Î·È ‰È·ÁÚ¿ÊÂÈ ÌÈ· appleÔÚ›· appleÔ˘ ÙÔÓʤÚÓÂÈ ÛÙËÓ apple‡ÏË Ë ÔappleÔ›· ¯ˆÚ›˙ÂÈ ÙÔÓ ‰ÚfiÌÔ Ù˘ ¡‡¯Ù·˜ ·applefi ÙÔÓ ‰ÚfiÌÔ Ù˘∏̤ڷ˜. O appleÔÈËÙ‹˜ ‰È·Ï¤ÁÂÈ ÙÔÓ ‰ÚfiÌÔ Ù˘ ∏̤ڷ˜ Î·È ÊÙ¿ÓÂÈ ÛÙË ¯ÒÚ· ÙÔ˘ÊˆÙfi˜, fiappleÔ˘ ÙÔÓ ˘appleÔ‰¤¯ÂÙ·È ÌÈ· ·ÓÒÓ˘ÌË ı¿, ›Ûˆ˜ Ë ¢›ÎË, Ë ÔappleÔ›· ÙÔÓ ÍÂÓ·-Á› ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜ (το ντος) Î·È ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Ù˘ Ê·ÈÓÔÌÂÓÈ΋˜appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜ (τς δξης).ªÔ›Ú· – ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË: ·Ó·ÊÔÚ¿ ÛÙȘ Ì˘ıÔÏÔÁÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ MÔ›Ú· Î·È ¢›ÎËappleÚÔËÁÔ‡ÌÂÓˆÓ Ì‡ıˆÓ Î·È appleÔÈËÙÈÎÒÓ ·Ó·ÊÔÚÒÓ Î·È ˘apple·ÈÓÈÁÌfi˜ ÛÙË Û¯¤ÛË ¢›Î˘-AÏ‹ıÂÈ·˜. O ·ÚÌÂÓ›‰Ë˜ ı¤ÏÂÈ Ó· οÓÂÈ ˘apple¤Ú‚·ÛË Ù˘ ÂÌappleÂÈÚ›·˜, Ó· ÂÁηٷÏ›-„ÂÈ ÙÔÓ ÁÓÒÚÈÌÔ ÎfiÛÌÔ Ù˘ ηıËÌÂÚÈÓ‹˜ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜, fiappleÔ˘ Ë Ó‡¯Ù· (ÛÎÔ-Ù¿‰È) ÂÓ·ÏÏ¿ÛÛÂÙ·È Ì ÙËÓ Ë̤ڷ (ʈ˜), ÂÓ·ÏÏ·Á‹ appleÔ˘ ‰È¤appleÂÙ·È ·applefi ÙËÓ ∞Ó¿ÁÎË‹ ¢›ÎË, appleÔ˘ ÂÁÁ˘¿Ù·È ÙËÓ ÎÔÛÌÈ΋ Ù¿ÍË.ÙÚÔÁÁ˘Ï‹ AÏ‹ıÂÈ·: Âû΢ÎÏÔ˜, ÂappleÂȉ‹ ÙËÓ apple·Ú·ÎÔÏÔ˘ı› ηÓ›˜ ‰È·ÁÚ¿ÊÔ-ÓÙ·˜ ¤Ó·Ó ·ÎÏÔ Î·È ÊÙ¿ÓÔÓÙ·˜ apple¿ÏÈ ÛÙÔ ÛËÌÂ›Ô ·apple’ fiappleÔ˘ ÍÂΛÓËÛÂ. ∏ ÛÊ·›-Ú· Â›Ó·È ˆ˜ ÁÓˆÛÙfi ÙÔ Ù¤ÏÂÈÔ Û¯‹Ì·. ∞appleÔÙÂÏ› ÙËÓ Ù¤ÏÂÈ· ‰ÔÌ‹, ·ÊÔ‡ Ù·apple¿ÓÙ· ÈÛÔÚÚÔappleÔ‡Ó ·applefi ÙÔ Ì¤ÛÔÓ appleÚÔ˜ fiϘ ÙȘ ηÙ¢ı‡ÓÛÂȘ.∆Ș ȉ¤Â˜ ÙˆÓ ıÓËÙÒÓ ÙȘ „‡ÙÈΘ: Ô ·ÚÌÂÓ›‰Ë˜ ıˆÚ› fiÙÈ ÔÈ apple›ÛÙÂȘ, ÔÈappleÂappleÔÈı‹ÛÂȘ, ÔÈ ÁÓÒ̘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ ‰ÂÓ ·ÓÙ·Ó·ÎÏÔ‡Ó ÌÈ· ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈ΋·Ï‹ıÂÈ· Î·È fiÙÈ Â›Ó·È „¢‰Â›˜, appleÚÔ˚fiÓÙ· Û˘Ì‚¿ÛˆÓ, appleÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ› ÙÔ·ÓıÚÒappleÈÓÔ Ì˘·Ïfi.AÏÏ¿ ı· Ì¿ıÂȘ… ‰È·appleÂÚÓÔ‡Ó Ù· apple¿ÓÙ·: ÂÎÙfi˜ ·applefi ÙÔÓ ‰ÚfiÌÔ Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜Î·È ·˘ÙfiÓ Ù˘ appleÏ¿Ó˘ Ë ı¿ ‰Â›¯ÓÂÈ, Ù¤ÏÔ˜, Î·È ¤Ó·Ó ¿ÏÏÔ ‰ÚfiÌÔ, ·˘ÙfiÓ appleÔ˘·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó ÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ, ÔÈ ÔappleÔ›ÔÈ ÛÙËÚ›˙ÔÓÙ·È ÛÙË ÏÔÁÈ΋ ÂÍ‹ÁËÛË Î·È ÙËÓ¤Ú¢ӷ. ÙÔ appleÔ›ËÌ¿ ÙÔ˘ Ô ·ÚÌÂÓ›‰Ë˜ Û˘Ó‰˘¿˙ÂÈ ÙÔ ·›ÙËÌ· Ù˘ ¤Ú¢ӷ˜ ÙÔ˘Ê˘ÛÈÎÔ‡ ÎfiÛÌÔ˘ Ì ÙËÓ ·Ó·ÁηÈfiÙËÙ· Ù˘ ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈ΋˜ ·Ï‹ıÂÈ·˜, Û‡ÌʈӷÌ ÙËÓ ÔappleÔ›· οÙÈ Â›Ù ˘apple¿Ú¯ÂÈ Â›Ù ‰ÂÓ ˘apple¿Ú¯ÂÈ. T›appleÔÙ ‰Â ÁÂÓÓÈ¤Ù·È ·applefi ÙÔÎÂÓfi. O ›‰ÈÔ˜ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ, Âapple›Û˘, fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È ÌÈ· appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËٷ̤۷ ÛÙÔÓ Ê˘ÛÈÎfi ÎfiÛÌÔ.Àapple¿Ú¯ÂÈ ÌfiÓÔ ÙÔ Â›Ó·È, ÙÔ Ìˉ¤Ó ‰ÂÓ ˘apple¿Ú¯ÂÈ: ÙÔ Ú‹Ì· «Â›Ó·È», appleÔ˘ ¯ÚËÛÈ-ÌÔappleÔÈÂ›Ù·È ÛÙÔ appleÔ›ËÌ·, ¤¯ÂÈ ‰‡Ô ÛË̷ۛ˜, ÙËÓ ˘apple·ÚÎÙÈ΋ (˘apple¿Ú¯ÂÈ) Î·È ÙË Û˘Ó-‰ÂÙÈ΋ (∞ Â›Ó·È ¯). ∆Ô «ÌË Â›Ó·È», ‰ËÏ·‰‹ ÙÔ Ìˉ¤Ó, ·appleÔÚÚ›appleÙÂÙ·È ·applefi ÙÔÓ ·Ú-ÌÂÓ›‰Ë, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ıˆÚ› fiÙÈ ÌfiÓÔ Ì ÙË ÓfiËÛË (τ νοεν) ÌappleÔÚԇ̠ӷ Ì¿ıÔ˘-Oι ιππικοί αγώνες, και κυρίως οιαρµατοδροµίες, ήταν το πιο θεαµατικόκαι δηµοφιλές αγώνισµα. Eδώαγώνες αρµατοδροµίας από αττικόµελανόµορφο αµφορέα του τέλουςτου 5ου αι. π.X. (Λονδίνο, BρετανικόMουσείο). H εικόνα του άρµατος πουτο κατευθύνει ο ηνίοχος είναι πολύσυνηθισµένη στα φιλοσοφικά κείµενατης αρχαιότητας. Eδώ ο ηνίοχος,φορώντας τον τυπικό λευκό χιτώνα,οδηγεί το τέθριππο της νίκης.Τέθριππο άρµα του Απόλλωνα απόδωρική ζωφόρο µε γλυπτές µετόπεςαπό τον ναό του Σεληνούντα (περίπου550-540 π.Χ.. ΑρχαιολογικόΜουσείο Σικελίας).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


24∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2ËΓνώση και αλήθειαΓΛΩΣΣΑΡΙOA§H£EIA (α + λανθάνω): αντίθετοτου ψεύδους, αντιστοιχίαπράγµατος και νου.A§H£H: 1. αληθινός, ακριβής,2. πραγµατικός.¢IKH (ρίζα δικ– του δείκνυµι):ορθό, δίκαιο, δικαιοσύνη.MOIPA: 1. πεπρωµένο,2. ειµαρµένη, 3. µέρος,µερίδιο, 4. ανταµοιβή.NOEIN (< νοώ): 1. συλλαµβάνωµε τον νου, 2. έχω κατάνου, σκέπτοµαι να…NOHH: ο νους, η ικανότηταγια σκέψη ή η ίδια η σκέψη.ON: κατά τον Παρµενίδη, το νείναι οτιδήποτε υπάρχειπραγµατικά· οτιδήποτε δενυπάρχει πραγµατικά είναιµή ν, µηδέν.ONTO§O°IA: κλάδος της φιλοσοφίαςπου µελετά τηνέννοια του ντος και τηνουσία των πραγµάτων.Στον Παρµενίδη ο νους (νόος) είναι ηέδρα της γνωστικής αναζήτησης,αποτελεί έδρα και της νόησης καιτου λόγου ως διανόησης και λεκτικήςέκφρασης. Πρώτος ο Eµπεδοκλήςχρησιµοποίησε την έκφραση «ρθςλγος», όπως φαίνεται στην πρόταση:«Kριτήριον εναι τς ληθείαςο τς ασθήσεις, λλ τν ρθνλγον».(Σέξτος ο Eµπειρικός,Προς Mαθηµατικος, 7, 122)7Ì ÙËÓ Ô˘Û›· ÙˆÓ fiÓÙˆÓ Î·È Ó· Êı¿ÛÔ˘Ì ÛÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·. ∞appleÔÚÚ›appleÙÂÈ ¤ÙÛÈ ÙËÁÓÒÛË appleÔ˘ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ ÂÌappleÂÈÚ›· Î·È ÙȘ ·ÈÛı‹ÛÂȘ. °È’ ·˘ÙfiÓ, Ë ¤Û¯·ÙËappleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Â›Ó·È ÁÂÌ¿ÙË ·applefi ÙÔ ÔÓ, ·‰È¿‚ÚˆÙË ·applefi ÙÔ Ìˉ¤Ó Î·È ÙÔ ÎÂÓfi.Èı·Ó‹ ÁÓÒÛË: Ô •ÂÓÔÊ¿Ó˘ ‰È·ÎÚ›ÓÂÈ Â‰Ò ÙË ÁÓÒÛË ·applefi ÙË ÁÓÒÌË (‰fiÍ·)appleÔ˘ Â›Ó·È ÂÈηۛ· Î·È apple·Ú¤¯ÂÈ appleÈı·Ó‹ ÁÓÒÛË.APA§§H§A KEIMENA1∆· fiÚÈ· Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ÁÓÒÛ˘Στενά τα ρια των δυνάµεων του ανθρώπουκαι πολλά τα δεινά που στοµώνουν τη σκέψη του.Ένα τσο δα κοµµάτι της ζωής βλέπουν οι άνθρωποι σο ζουν,κι στερα, γοργοθάνατοι, πετον σαν καπνς,σίγουροι µνο γι’ αυτ που σντυχε ο καθένας τουςκαθώς πλανιονται εδώ κι εκεί ποιος τάχα καυχιέται πως βρήκε το λο;Έλα τώρα και κοίτα καλά πσο φανερ είν’ το καθένα,χωρίς οτε την ραση να εµπιστεεσαι πιο πολ απ’ την ακοή,οτε την πολυθρυβη ακοή να βάζεις πιο πάνω απ’ της γλώσσας τη σαφήνεια,οτε ν’ αρνιέσαι την πίστη σου σε κάποιο άλλο ργανοπου πέρασµα είναι για τη νηση, αλλ’ άδραξε το καθετί πως φανερώνεται.2(Εµπεδοκλς, Περ φσεως, απσπ. 2, 3)°Ó‹ÛÈ· Î·È ÛÎÔÙÂÈÓ‹ ÁÓÒÛË ÛÙËÓ ÂÌappleÂÈÚ›· ÙˆÓ ·ÈÛı‹ÛˆÓΥπάρχουν δυο µορφές γνώσης, η µια γνήσια, η άλλη σκοτεινή. Και στη σκοτεινήανήκουν λα αυτά που ακολουθον: ραση, ακοή, οσµή, γεση, αφή. Η άλλη, ηγνήσια, είναι ξέχωρη απ’ αυτήν. ταν η σκοτεινή µορφή δεν µπορεί πλέον να δειτίποτε άλλο απειροελάχιστο οτε να ακοσει οτε να µυρίσει οτε να γευτεί οτενα αντιληφθεί µε την αφή, αλλά πρέπει να αναζητεί κάτι πιο λεπτ, ττε έρχεται ηγνήσια µορφή γνώσης, µια και έχει ργανο να σκεφτεί πιο λεπτά.(¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜, ·applefiÛapple. 11)3√ ıÂfi˜ ÙÔ˘ •ÂÓÔÊ¿ÓËΈνας θες, ο µέγιστος ανάµεσα στους θεος και στους ανθρώπους, καθλου µοιοςµε τους θνητος στο σώµα ή στο πνεµα […] Βλέπει, σκέφτεται και ακοει ολκληρος.(•ÂÓÔÊ¿Ó˘, ·applefiÛapple. 23µ, 24µ)Ορειχάλκινη κεφαλή της Aφροδίτης(2ος ή 1ος αι. π.X., Λονδίνο, BρετανικόMουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2Ë25Γνώση και αλήθεια4«ÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜ ÙÔ˘ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ÂÈÎÔÓ›˙ÂÈ ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘…»Οι Αιθίοπες λένε τι οι θεοί τους είναι πλακουτσοµτηδες και µαροι, οι Θράκες τιοι δικοί τους θεοί είναι γαλανοµάτηδες και κοκκινοτρίχηδες.(•ÂÓÔÊ¿Ó˘, ·applefiÛapple. 16)EPøTHEI – EP°AIE1234ÔÈ· Â›Ó·È Ë ¿appleÔ„Ë ÙÔ˘ ·ÚÌÂÓ›‰Ë ÁÈ· ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· Î·È ÙËÓ appleÏ¿ÓË;O ·ÚÌÂÓ›‰Ë˜ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ› ÙÔ Ú‹Ì· «Â›Ó·È» ˆ˜ ˘apple·ÚÎÙÈÎfi Î·È Û˘Ó‰ÂÙÈÎfi.∂Ì›˜ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈԇ̠ÛÙÔÓ Î·ıËÌÂÚÈÓfi ÏfiÁÔ ÙÔ Ú‹Ì· «Â›Ó·È» Ì appleÂÚÈÛÛfiÙÂ-Ú˜ ÛË̷ۛ˜. M ÙË ‚Ô‹ıÂÈ· ÂÓfi˜ ÏÂÍÈÎÔ‡ ·Ó·˙ËÙ‹ÛÙ ‰¤Î· ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓÙ¤ÙÔȘ ÊÚ¿ÛÂȘ Î·È appleÚÔÛapple·ı‹ÛÙ ӷ ÙȘ ·ÓÙÈηٷÛÙ‹ÛÂÙ Ì ¿ÏϘ ÈÛÔ‰‡Ó·-Ì˘ ÛËÌ·Û›·˜ (apple.¯. ‹Ù·Ó Ó· ʇÁˆ = ÂappleÚfiÎÂÈÙÔ, ‹ıÂÏ· Ó· ʇÁˆ / Âapple·Ó·ÛÙ¿ÙË-Û Ì fiÏÔ ÙÔ˘ ÙÔ Â›Ó·È Î.¿.).M appleÔÈ· ̤۷ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Ù· appleÚ¿ÁÌ·Ù·, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ∂Ìapple‰Ô-ÎÏ‹, Î·È ÁÈ·Ù› ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÈ Ô ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ ÙË ÁÓÒÛË «ÁÓ‹ÛÈ·» Î·È «ÛÎÔÙÂÈÓ‹»;[·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ· (1) Î·È (2)].ÔÈ· ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ ı›Ԣ ÂÈÛ¿ÁÂÈ Ô •ÂÓÔÊ¿Ó˘; Ò˜ ıˆÚ› ·˘Ùfi˜ fiÙÈ ·ÓÙÈÏ·Ì-‚¿ÓÔÓÙ·È ÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ ÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜; [·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ· (3) Î·È (4)].Απεικόνιση του Αιγύπτιου θεού Θευθ ήΘωθ. Αριστερά εικονίζεται µε κεφάλισκύλου και δεξιά µε κεφάλι πτηνού καιµε ένα µισοφέγγαρο πάνω στο κεφάλιτου. Ήταν ο γραφέας των θεών, εφευρέτηςτων τεχνών και των επιστηµώνκαι δάσκαλος της µαγείας.£EMA °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIA°È· appleÔÈÔ˘˜ ÏfiÁÔ˘˜ ÓÔÌ›˙ÂÙ fiÙÈ Ô ·ÚÌÂÓ›‰Ë˜ Î·È Ô EÌapple‰ÔÎÏ‹˜ ¤ÁÚ·„·Ó Û ¤ÌÌÂ-ÙÚÔ appleÔÈËÙÈÎfi ÏfiÁÔ; N· ·apple·ÓÙ‹ÛÂÙ ÁÚ·appleÙ¿ Û ‰‡Ô apple·Ú·ÁÚ¿ÊÔ˘˜, ·ÍÈÔappleÔÈÒÓÙ·˜fiÛ· ÁÓˆÚ›˙ÂÙ ÁÈ· ÙËÓ Âapple›‰Ú·ÛË Ù˘ ÂappleÈ΋˜ appleÔ›ËÛ˘, ÙÔÓ ÚfiÏÔ ÙˆÓ Ú·„ˆ‰ÒÓ Î·ÈÙÔ˘˜ ÙÚfiappleÔ˘˜ ‰È¿‰ÔÛ˘ Ù˘ ÁÓÒÛ˘ ÛÙËÓ ·Ú¯·˚΋ ÂappleÔ¯‹.¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞ªÂ ·ÊÔÚÌ‹ ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (4) Î·È ÙȘ ÂÈÎfiÓ˜ appleÔ˘ apple·Ú·Ù›ıÂÓÙ·È, Ó· ·Ó·˙Ë-Ù‹ÛÂÙ ˘ÏÈÎfi appleÔ˘ Ó· ‰Â›¯ÓÂÈ ÙȘ ‰È·ÊÔÚ¤˜ ÛÙËÓ ·appleÂÈÎfiÓÈÛË ÙˆÓ ıÂÒÓ ·applefi ÙÔ˘˜∞ÈÁ˘appleÙ›Ô˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ ŒÏÏËÓ˜.Άγαλµα της Eφέσιας Άρτεµης, στοοποίο είναι φανερές οι ανατολικές επιδράσεις.Στο ναό της αφιέρωσε ο Hράκλειτοςτο βιβλίο του Περ Φσεως.Οι θεοί των Ελλήνων είχαν τα ελαττώµατατων θνητών, ανθρώπινη µορφή(ανθρωποµορφισµός) και δενενέπνεαν φόβο ή τρόµο, όπως οι θεοίάλλων θρησκειών.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞3ËAÚÂÙ¤˜ Î·È Â˘‰·ÈÌÔÓ›·ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘Ì ÙȘ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ ËıÈ΋ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ ÙÔ˘·ÓıÚÒappleÔ˘ Î·È ÁÈ· ÙȘ ·ÚÂÙ¤˜ appleÔ˘ ÂÍ·ÛÊ·Ï›˙Ô˘Ó ÙËÓ appleÚÔÛˆappleÈ΋ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ¢‰·ÈÌÔÓ›·. £· Û˘˙Ë-Ù‹ÛÔ˘Ì Âapple›Û˘ ÙȘ ËıÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ •ÂÓÔÊ¿ÓË Î·È ÙÔ˘ ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˘, ÔÈ ÔappleÔ›ÔÈ appleÚÈÓ ·applefi ·˘ÙfiÓÙÔÓ›˙Ô˘Ó ÙËÓ ·Í›· ÙˆÓ ËıÈÎÒÓ ·ÚÂÙÒÓ ÛÙË ˙ˆ‹ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ.KEIMENO∫1Περί εθυµίας 1¢HMOKPITO(460-370 π.Χ.)Pωµαϊκό αντίγραφο χάλκινης προτοµήςτου 3ου αιώνα π.X.(Nάπολη, Eθνικό Mουσείο).O άνθρωπος που θέλει να έχει ψυχική γαλήνη (εθυµία) 2 δεν πρέπει να κάνειπολλά, οτε στην ιδιωτική του οτε στη δηµσια ζωή, οτε να επιδιώκειπράγµατα που ξεπερνον τις φυσικές του δυνάµεις. Πρέπει να προσέχει ώστε,ακµα και αν η τχη βρεθεί στον δρµο του και του υποδείξει περισστερα,αυτς να µπορεί µε τη φρνησή του 3 να την αφήσει κατά µέρος και να µην απλώσειτο χέρι του σε περισστερα απ σα του επιτρέπουν οι δυνάµεις του. Γιατίτο σωστ φορτίο 4 είναι ασφαλέστερο απ το µεγάλο φορτίο.(∆ηµκριτος, απσπ. 3)«εδαιµονίη ψυχς κα κακοδαιµονίη».2Ψυχική γαλήνη και σµµετρη ζωή¢HMOKPITOH λογοτεχνική και εικαστικήπαράδοση τον αναπαριστάνει ωςτον «γελαστό φιλόσοφο», επειδήστην ηθική του µιλάει για τηνευθυµία και τη συγκρατηµένηδιασκέδαση. Πίνακας του Oλλανδούζωγράφου της εποχής τουµπαρόκ H. Terbrugghen (1588-1629). Σ’ αυτόν τον πίνακα οζωγράφος αναφέρεται στη φυσικήκαι στην ηθική φιλοσοφία του∆ηµόκριτου (Άµστερνταµ,Rijksmuseum – Stichtung).Γιατί την ψυχική γαλήνη τη φέρνει στους ανθρώπους η συγκρατηµένη διασκέδασηκαι η σµµετρη ζωή 5 . Η στέρηση και η υπεραφθονία τείνουν ναµετατρέπονται στο αντίθετ τους και να προκαλον στην ψυχή µεγάλες κινήσεις6 και οι ψυχές που κινονται σε µεγάλη έκταση δεν είναι οτε ευσταθείςοτε γαλήνιες […] Να µη δίνει µεγάλη σηµασία στα σα ζηλεουν ή θαυµάζουνοι πολλοί και να µην τα σκέφτεται συνεχώς. Να κοιτάζει πώς ζουν οιταλαίπωροι και να συναισθάνεται πσο υποφέρουν […] Γι’ αυτ ακριβώςδεν πρέπει κανείς να ψάχνει για πράγµατα που είναι µακριά του, παρά ναικανοποιείται µε τα σα είναι κοντά του, συγκρίνοντας τη ζωή του µε τη ζωήεκείνων που βρίσκονται σε χειρτερη θέση…(∆ηµκριτος, απσπ. 191)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3Ë27Aρετές και ευδαιµονίαƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞123456ÂÚ› ¢ı˘Ì›·˜: Ô ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ ‹Ù·Ó ·applefi Ù· Õ‚‰ËÚ· Ù˘ £Ú¿Î˘ (460-370 apple.X.).∆Ô ·applefiÛapple·ÛÌ· ·˘Ùfi ıˆÚÂ›Ù·È ˆ˜ Ë ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ¤ÚÁÔ˘ ÙÔ˘ Περ εθυµίης (ȈÓÈ-΋ ‰È¿ÏÂÎÙÔ˜), ¤ÚÁÔ appleÚ·ÎÙÈ΋˜ ËıÈ΋˜, fiappleÔ˘ Û˘Ó‹ıˆ˜ ÂÓÙ¿ÛÛÔÓÙ·È appleÚ·ÁÌ·Ù›˜appleÔ˘ ‰›ÓÔ˘Ó Û˘Ì‚Ô˘Ï¤˜, Ï.¯. ÁÈ· ÙËÓ ˘appleÂÚÓ›ÎËÛË Ù˘ ÔÚÁ‹˜, ·ÏÏ¿ Î·È «apple·Ú·-Ì˘ı›Â˜» appleÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ˆ˜ ÛÎÔapplefi Ó· ÁÈ·ÙÚ¤„Ô˘Ó ÙË Ï‡appleË.ÙÔ Î›ÌÂÓÔ Ù˘ ÂÓfiÙËÙ·˜ ÙÔÓ›˙ÂÙ·È fiÙÈ Ë ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚË ·ÚÂÙ‹ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘Â›Ó·È Ë «Â˘ı˘Ì›·», appleÔ˘ Ô‰ËÁ› Û „˘¯È΋ Á·Ï‹ÓË, ‰ËÏ·‰‹ ηٿÛÙ·ÛË appleÔ˘ ÂappleÈ-Ù˘Á¯¿ÓÂÙ·È Ì ÙËÓ ·˘ÙÔÁÓˆÛ›·, Ì ÙËÓ Âapple›ÁÓˆÛË ÙˆÓ Ê˘ÛÈÎÒÓ ÈηÓÔÙ‹ÙˆÓ Î·ÈÌ ÙË ÊÚfiÓËÛË.O ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ ıˆÚÔ‡Û appleˆ˜ «Ë Â˘Ù˘¯›· Î·È Ë ‰˘ÛÙ˘¯›· Â›Ó·È Î·Ù·ÛÙ¿ÛÂȘ Ù˘„˘¯‹˜» Î·È fiÙÈ Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›· ‰Â Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È ÛÙËÓ ·applefiÎÙËÛË ˘ÏÈÎÒÓ ·Á·ıÒÓ ·ÏÏ¿ÛÙËÓ Î·ÏÏȤÚÁÂÈ· Ù˘ „˘¯‹˜ Î·È ÙÔ˘ ÓÔ˘. E›Ó·È Ô appleÚÒÙÔ˜ ÛÙÔ¯·ÛÙ‹˜ appleÔ˘ ı¤ÙÂÈοappleÔÈÔ ·Á·ıfi ˆ˜ ÛÎÔapplefi ˙ˆ‹˜, ‰ËÏ. ÙËÓ Â˘ı˘Ì›· (·applefi ÙË Ï¤ÍË ı˘Ìfi˜=ηډȿ),ÙËÓ „˘¯È΋ Á·Ï‹ÓË.ºÚfiÓËÛË: Ô ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ appleÚÔÙÚ¤appleÂÈ Û ‚›Ô ÏÈÙfi Î·È ÌÂÙÚË̤ÓÔ Î·È ıˆÚ› appleÔχÛËÌ·ÓÙÈ΋ ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ ÙË ÊÚfiÓËÛË, ÙËÓ apple·È‰Â›· Î·È ÙËÓ ·appleÏfiÙË-Ù· ÙÔ˘ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·.ˆÛÙfi ÊÔÚÙ›Ô (εογκίη): ÔÈ ¤ÓÓÔȘ ÙÔ˘ ̤ÙÚÔ˘ Î·È Ù˘ ÏÈÙfiÙËÙ·˜ ΢ÚÈ·Ú¯Ô‡ÓÛÙËÓ ËıÈ΋ ÙÔ˘ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘, Ë ÔappleÔ›· ˘appleÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ÙÔÓ ÛˆÛÙfi ÙÚfiappleÔ ˙ˆ‹˜ ·ÏÏ¿Î·È Î·ÓfiÓ˜ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿˜ ÛÙ· ‡appleÔÚ· ÛÙÚÒÌ·Ù· Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ ÙˆÓ A‚‰‹ÚˆÓ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÒÓÙ·˜ fiÚÔ˘˜ Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜.˘ÁÎÚ·ÙË̤ÓË ‰È·ÛΤ‰·ÛË Î·È Û‡ÌÌÂÙÚË ˙ˆ‹: Û˘ÓÈÛÙ¿ ÙËÓ Ù‹ÚËÛË ÙÔ˘Ì¤ÙÚÔ˘ Î·È ÛÙËÓ Âappleȉ›ˆÍË ÙˆÓ ·appleÔÏ·‡ÛˆÓ. OÈ ‰ÔÍÔÁÚ¿ÊÔÈ ÙÔ˘ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘(¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô §·¤ÚÙÈÔ˜, ÙÔ‚·›Ô˜ Î.¿., ‚Ï. Û¯ÂÙÈο Î·È °ÂÓÈ΋ EÈÛ·ÁˆÁ‹) ‰›ÓÔ˘Ó‰È¿ÊÔÚ˜ ϤÍÂȘ, fiappleˆ˜ εθυµίη, εεστώ, ρµονία, συµµετρία, τέρψις, ταραξία,θαµβία, ÁÈ· Ó· appleÂÚÈÁÚ¿„Ô˘Ó ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ Ù˘ „˘¯È΋˜ Á·Ï‹Ó˘ appleÔ˘Ô‰ËÁ›, ηٿ ÙÔÓ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ, ÛÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·.æ˘¯‹ – ÌÂÁ¿Ï˜ ÎÈÓ‹ÛÂȘ: ÔÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› ·Ó·appleÙ‡ÛÛÔ˘Ó ÙËÓ ·Ó·ÏÔÁ›·(·Ó·ÏÔÁÈÎfi˜ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌfi˜) Î·È ·applefi ÙËÓ apple·Ú·Ù‹ÚËÛË Ù˘ ʇÛ˘ Î·È ÙˆÓÓfiÌˆÓ Ù˘ Ô‰ËÁÔ‡ÓÙ·È ÛÙË ‰ÈÂÚ‡ÓËÛË Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿˜ ηÈappleÚ¿Í˘ ÂÍËÁÒÓÙ·˜ ÙȘ „˘¯ÈΤ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ Ì ÙÚfiappleÔ ·Ó¿ÏÔÁÔ appleÚÔ˜ Ù·Ê˘ÛÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ·. O ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ ¤ÛÙÚ„ ÙËÓ appleÚÔÛÔ¯‹ appleÚÔ˜ Ù· ̤۷, appleÚÔ˜ÙË ‰ÈÂÚ‡ÓËÛË Ù˘ ηٿÛÙ·Û˘ Ù˘ „˘¯‹˜, fiappleˆ˜ ¤Î·ÓÂ Î·È Ô ˆÎÚ¿Ù˘,ηıÒ˜ ı· ‰Ô‡Ì ÛÙÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ 3, ÂÓfiÙËÙ· 1Ë.Ο ∆ιόνυσος, θεός της χαράς και τηςευθυµίας, στη ράχη ενός πάνθηρα.Μωσαϊκό από την οικία του ∆ιόνυσουστη ∆ήλο (1ος αι. π.Χ.). Η λατρεία του∆ιόνυσου και του Ορφέα ήταν ιδιαίτεραδιαδεδοµένη στη Θράκη.Στο τέλος της αρχαϊκής εποχής διαδίδονταιοι διδασκαλίες των ορφικώνγια τη µεταθανάτια ζωή. O µυθικόςαρχηγός της κίνησης ήταν ο Oρφέας,ο οποίος εικονίζεται εδώ σε αγγειογραφίατου 5ου αιώνα π.X. να παίζειλύρα και να τραγουδά καθισµένος σεβράχο, ενώ Θράκες πολεµιστές τονακούνε γοητευµένοι (∆υτ. Bερολίνο,Aρχαιολογικό Mουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


28∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3ËAρετές και ευδαιµονίαAPA§§H§A KEIMENA1◊ıÔ˜ Î·È ·ÚÂÙ¤˜Ο αποχαιρετισµός του πολεµιστή.Ερυθρόµορφο αγγείο, έργο τουΕυθυµίδη. Γύρω στο 500 π.Χ. (Μόναχο,Antiquarium Museum).Μα έτσι πολ αλογάριαστα το συνηθίζουν κι οτ’ είν’ δίκιονα προτιµον τη δναµη απ’ τη συνετή σοφία.Γιατί οτε κι αν µες στους λαος ένας τεχνίτης ήτανκαλς στο πένταθλον ή στη γροθιά ή και στην πάλη,οτε στη γρηγοράδα των ποδιών, που προτιµιέταιαπ’ λα τα έργα των αντρών µες στον αγώνα,γι’ αυτ δε θα ευνοµοσε πιτερον η πλη.Μικρ µονάχα χάρισµα στην πλη θα γιντανστις χθες αν κανείς της Πίσας τον αγώνα ενίκα.Γιατί λα τοτα δεν παχαίνουν τις σοδειές της πλης.(•ÂÓÔÊ¿Ó˘, ·applefiÛapple. 2)H πάλη συγκαταλέγεται ανάµεσα σταπαλαιότερα αγωνίσµατα. Eδώ ο παλαιστήςµε τεχνική λαβή προσπαθεί νακαταβάλει τον αντίπαλό του. Παράστασηαπό ερυθρόµορφη κύλικα του430 π.X. περίπου (Λονδίνο, BρετανικόMουσείο).23O χαρακτήρας του ανθρώπου είναι η µοίρα του.(Hθος νθρώπω δαίµων)(Hράκλειτος, απσπ. 119)Ερενησα τον εαυτ µου. (Eδιζησάµην µεωυτν)(Hράκλειτος, απσπ. 101)EPøTHEI – EP°AIE«Εδαιµονίη οκ ν βοσκήµασιοκε οδ ν χρυσ. Ψυχοκητήριον δαίµονος».(∆ηµκριτος)«ώµης γρ µείνων νδρνδ’ ππων µετέρη σοφίη».(Ξενοφάνης)123°È· appleÔÈÔÓ ÏfiÁÔ Ô ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ ·appleÔηÏÂ›Ù·È «ÁÂÏ·ÛÙfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜»;ÔÈ· Û¯¤ÛË ˘apple¿Ú¯ÂÈ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙËÓ Ù‡¯Ë Î·È ÙË ÊÚfiÓËÛË, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ;°È·Ù›, ηٿ ÙË ÁÓÒÌË Û·˜, Ë ÛÙ¤ÚËÛË Î·È Ë ˘appleÂÚ·ÊıÔÓ›· «appleÚÔηÏÔ‡Ó ÛÙËÓ„˘¯‹ ÌÂÁ¿Ï˜ ÎÈÓ‹ÛÂȘ»;4ÔÈ· ÛÙ¿ÛË ˙ˆ‹˜, ÁÂÓÈο, Î·È appleÔȘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˜ ·ÚÂÙ¤˜ appleÚÔÙ›ÓÂÈ Ô ¢ËÌfi-ÎÚÈÙÔ˜; ˘ÌʈÓ›Ù Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘;5¡· Û¯ÔÏÈ¿ÛÂÙ ÁÚ·appleÙÒ˜ ÙËÓ ¿appleÔ„Ë ÙÔ˘ HÚ¿ÎÏÂÈÙÔ˘ fiÙÈ «Ô ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·˜ ÙÔ˘·ÓıÚÒappleÔ˘ Â›Ó·È Ë ÌÔ›Ú· ÙÔ˘».Έλληνας οπλίτης µάχεται µε Πέρση.Αττικός ερυθρόµορφος αµφορέας,γύρω στα 460 π.Χ. (N. Yόρκη,Mητροπολιτικό Mουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3Ë29Aρετές και ευδαιµονία£EMA∆∞ °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIA1  ¤Ó· ·applefi Ù· ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù· ÙÔ˘ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘ ‰È·‚¿˙Ô˘ÌÂ: «OÈ ¿ÓıÚˆappleÔȤappleÏ·Û·Ó ÙÔ Â›‰ˆÏÔ Ù˘ Ù‡¯Ë˜, ÁÈ· Ó· ‰ÈηÈÔÏÔÁ‹ÛÔ˘Ó ÙËÓ ·‚Ô˘Ï›· ÙÔ˘˜. °È·Ù›Ûapple¿ÓÈ· Ë Ù‡¯Ë ·ÓÙÈÌ¿¯ÂÙ·È ÙË ÊÚfiÓËÛË, ·ÏÏ¿ Ù· appleÈÔ appleÔÏÏ¿ ÛÙË ˙ˆ‹ Ù· ηÙ¢ı‡ÓÂÈË Û˘ÓÂÙ‹ Ô͢‰¤ÚÎÂÈ·». ¯ÔÏÈ¿ÛÙ ÁÚ·appleÙÒ˜ ÙËÓ ¿appleÔ„Ë ·˘Ù‹, Ï·Ì‚¿ÓÔ-ÓÙ·˜ ˘applefi„Ë Î·È ÙË Ï·˚΋ ·ÓÙ›ÏË„Ë fiÙÈ «Ë Ù‡¯Ë ‚ÔËı¿ÂÈ ÙÔ˘˜ ÙÔÏÌËÚÔ‡˜».2 O ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ Û˘Ì‚Ô˘Ï‡ÂÈ Ó· Û˘ÁÎÚ›ÓÔ˘Ì ÙÔÓ Â·˘Ùfi Ì·˜ Ì fiÛÔ˘˜ ‚Ú›ÛÎÔ-ÓÙ·È Û ¯ÂÈÚfiÙÂÚË ı¤ÛË ·applefi ÂÌ¿˜ Î·È Ó· ·ÚÎԇ̷ÛÙ Û ·˘Ù¿ appleÔ˘ ¤¯Ô˘ÌÂ. TÈÂÓÓÔ› Ô ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ Ì’ ·˘Ùfi Î·È ÙÈ ÂappleȉÈÒÎÂÈ; ˘˙ËÙ‹ÛÙ Âapple›Û˘ ÙËÓ ·ÓÙ›ıÂÙË¿appleÔ„Ë, ‰ËÏ·‰‹ fiÙÈ, ÁÈ· Ó· appleÚÔԉ‡ÛÔ˘ÌÂ Î·È Ó· ‚ÂÏÙȈıÔ‡ÌÂ, ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Ó·apple·Ú·ÙËÚԇ̠·˘ÙÔ‡˜ appleÔ˘ Â›Ó·È Î·Ï‡ÙÂÚÔÈ ·applefi ÂÌ¿˜ Î·È Ó· ·ÎÔÏÔ˘ıԇ̠ÙÔapple·Ú¿‰ÂÈÁÌ¿ ÙÔ˘˜.¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1) Ô •ÂÓÔÊ¿Ó˘ ·appleÔÚÚ›appleÙÂÈ ÙÔ È‰·ÓÈÎfi Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘,‰ËÏ·‰‹ ÙË ‰fiÍ· ÙÔ˘ OÏ˘ÌappleÈÔÓ›ÎË, Î·È ·ÓÙÈapple·Ú·ı¤ÙÂÈ appleÚÔ˜ ÙËÓ ·ıÏËÙÈ΋ ‰‡Ó·ÌË ÙË«ÛÔÊ›·», Ë ÔappleÔ›· Â›Ó·È Î·Ù’ ·˘ÙfiÓ ÌÈ· Ó¤· ·ÚÂÙ‹ appleÔ˘ ÂÍ·ÛÊ·Ï›˙ÂÈ ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·Ù˘ applefiÏ˘. ˘˙ËÙ‹ÛÙ ÙËÓ ¿appleÔ„‹ ÙÔ˘ Ï·Ì‚¿ÓÔÓÙ·˜ ˘applefi„Ë appleÔȘ ËıÈΤ˜ ·Í›Â˜ ηȷÚÂÙ¤˜ appleÚÔ‚¿ÏÏÔÓÙ·È ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ì·˜ ·applefi Ù· MME.ΓΛΩΣΣAPIOA£AMBIA: θάρρος, τόλµη,αταραξία, αφοβία.AƒMONIA: συναρµογή,συνταίριασµα.¢AIMøN: θεός, θεότης, θείονEY¢AIMONIA (συνών.ευθυµία, αντίθ. κακοδαιµονία,δυστυχία): ευτυχία.∂YETø : ευστάθεια ψυχής,ευδαιµονία, παράγεται από το«ε στάναι τν οκον».∂Y£YMIA: ευφροσύνη,σύµµετρη κατάστασητης ψυχής, ψυχική γαλήνη∏£πKH: κλάδος της φιλοσοφίαςπου σχετίζεται µε τοπρέπον (το δέον) και τηνανθρώπινη πράξη.∏£√: φύση, χαρακτήρας.Μετά την ήττα του Κροίσου, βασιλιάτων Λυδών, από τον Κύρο, βασιλιάτης Περσίας, οι ελληνικές πόλεις τηςΑσίας εντάχθηκαν στο περσικό κράτοςκαι ο Κροίσος καταδικάστηκε σεθάνατο επί της πυράς, αλλά σώθηκετην τελευταία στιγµή. O Kροίσος τιµωρήθηκεγια την έλλειψη µετριοφροσύνης,σύµφωνα µε τον Hρόδοτο.Παράσταση σε αττικό ερυθρόµορφοαµφορέα (αρχές του 5ου αι. π.Χ.,Παρίσι, Μουσείο Λούβρου).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞4ËÔÏÈÙÈΤ˜ ˘appleÔı‹Î˜ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˘ ÁÈ· ÙÔÓ applefiÏÂÌÔ, ˆ˜ ÎÔÛÌÈ΋ Î·È ÎÔÈ-ÓˆÓÈ΋ ‰‡Ó·ÌË, ηıÒ˜ Î·È ÁÈ· ÙÔÓ ÓfiÌÔ Î·È ÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË, appleÔ˘ Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈ-ÎfiÙËÙ· Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘1. £· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘ÌÂ, Âapple›Û˘, ÙȘ appleÔÏÈÙÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘ ÁÈ· ÙÔ ‰ËÌÔ-ÎÚ·ÙÈÎfi appleÔÏ›ÙÂ˘Ì· Î·È ÙËÓ Â˘ı‡ÓË ÙˆÓ appleÔÏÈÙÒÓ ÁÈ· ÙË ‰È·ÛÊ¿ÏÈÛË Ù˘ ÛˆÛÙ‹˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·˜ ÙÔ˘.KEIMENO∫1Πλεµος πατήρ πάντωνO πλεµος 2 είναι ο πατέρας των πάντων και ο βασιλιάς των πάντων και µερικοςτους έκανε θεος, άλλους ανθρώπους µερικος τους έκανε δολους,άλλους ελεθερους.(Hράκλειτος, απσπ. 53)HPAK§EITO544/40 - 484/80 π.Χ.O Hράκλειτος ονοµάζεται «σκοτεινόςφιλόσοφος», επειδή ο λόγος του ήταναινιγµατικός και αποφθεγµατικός.Θεωρούσε πως ο χαρακτήρας τουανθρώπου καθορίζει τη µοίρα του(Λεπτοµέρεια από τη νωπογραφία τουPαφαήλ H Σχολή των Aθηνών, 16οςαι., Ρώµη, Bατικανό).«µάχεσθαι χρ τν δµον πρτο νµου κωσπερ τείχεος».(Ηράκλειτος, απσπ. 44)2Πλη και νµος(α) σοι µιλον µυαλωµένα 3 πρέπει να στηρίζονται σ’ αυτ που είναι κοινσε λους, πως µια πλη πρέπει να στηρίζεται στον νµο της, και µε πολµεγαλτερη εµπιστοσνη γιατί λοι οι ανθρώπινοι νµοι τρέφονται απέναν νµο, τον θείο 4 γιατί αυτς έχει ση δναµη θέλει και χι µνο φτάνειγια λους, παρά µένει και υπλοιπο.(Hράκλειτος, ·applefiÛapple. 114)(β) O λας 5 πρέπει να υπερασπίζεται τον νµο 6 πως τα τείχη της πλης.(Ηράκλειτος, ·applefiÛapple. 44)3Mια καλά κυβερνηµένη πληHPAK§EITOAπό ρωµαϊκό αντίγραφο ανδριάντατου φιλοσόφου, 4ος αι. π.X. (MουσείοHρακλείου Kρήτης).Πρέπει να δίνουµε τη µεγαλτερη σηµασία στα ζητήµατα που αφορον τηνπλη, ώστε να είναι καλή η διακυβέρνησή της 7 , και να αποφεγονται οι φιλονικίες,που καταπατον την ιστητα και η βίαιη επιβολή µιας ισχος που βλάπτειτο κοιν καλ 8 . Mια καλά κυβερνηµένη πλη είναι η µεγαλτερη εγγησηπεριέχει µέσα της τα πάντα, και ταν διατηρείται σώα, διατηρονται σώακαι λα τα υπλοιπα, ενώ ταν καταρρέει, καταρρέουν µαζί της τα πάντα.(∆ηµκριτος, ·applefiÛapple. 252)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4Ë31Πολιτικές υποθήκεςƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞12345678O ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˜ ÁÂÓÓ‹ıËΠÛÙËÓ ŒÊÂÛÔ appleÂÚ›appleÔ˘ ÙÔ 544/540 apple.X., Û ÂappleÔ¯‹ÌÂÁ¿Ï˘ ·ÎÌ‹˜ Ù˘ applefiÏ˘, appleÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËΠ·applefi ÙÔ ÂÌapplefiÚÈÔ. °fiÓÔ˜ apple·ÏÈ¿˜‚·ÛÈÏÈ΋˜ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ›‰Â Ì ‰˘Û·Ú¤ÛÎÂÈ· ÙËÓ ¿ÓÔ‰Ô ÙˆÓ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎÒÓ ÛÙËÓÎÔÈÓˆÓÈ΋ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋ ˙ˆ‹. OÈ ‚ÈÔÁÚ·ÊÈΤ˜ appleÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈ· ÙË ÌÈÛ·ÓıÚˆapple›·Î·È ·Ï·˙ÔÓ›· ÙÔ˘ appleÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È ·applefi Û¯ÂÙÈΤ˜ ·apple·ÍȈÙÈΤ˜ ‰È·Ù˘appleÒÛÂȘ ÙÔ˘.Ôχ ‰ËÌÔÊÈÏ‹˜ Ë Ú‹ÛË ÙÔ˘ Τ πάντα ε.O applefiÏÂÌÔ˜ (¤ÚȘ, ·ÓÙ·ÁˆÓÈÛÌfi˜) Â›Ó·È appleÚÔÛÊÈÏ‹˜ ÌÂÙ·ÊÔÚ¿ ÛÙÔÓ HÚ¿ÎÏÂÈ-ÙÔ. ø˜ ‰Ú¿ÛË Î·È ·ÓÙ›‰Ú·ÛË ·ÓÙ›ıÂÙˆÓ ‰˘Ó¿ÌˆÓ, ÂÍ·ÛÊ·Ï›˙ÂÈ Î·Ù¿ ÙÔÓ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ ÙËÓ ·ÏÏ·Á‹, ÙËÓ Ù¿ÍË Î·È ÙËÓ ·ÚÌÔÓ›· ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. E›Ó·È ËÛ‡ÁÎÚÔ˘ÛË ·Ó¿ÌÂÛ· Û ˙‡ÁË ·ÓÙ›ıÂÙˆÓ ÂÓÓÔÈÒÓ Î·È Î·Ù·ÛÙ¿ÛÂˆÓ appleÔ˘ ʤÚ-ÓÂÈ fï˜ ÙËÓ ·ÚÌÔÓ›· (Ï.¯. βίος-θάνατος, ρχή-πέρας, κρος-λιµς, δίκη-ρις,ερήνη-πλεµος). ∂ÎÊÚ¿˙ÂÈ ÙË Û˘Ó¯‹ ·ÏÏ·Á‹ fiÏˆÓ ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ Î·È ÙˆÓηٷÛÙ¿ÛˆÓ, ÙÔÓ ÌÂÙÚË̤ÓÔ ·ÓÙ·ÁˆÓÈÛÌfi ÛÙÔÓ Ê˘ÛÈÎfi Î·È ÛÙÔÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎfiÎfiÛÌÔ. O applefiÏÂÌÔ˜, ‰ËÏ·‰‹ Ë Û‡ÁÎÚÔ˘ÛË, appleÔ˘ ‰È¤appleÂÈ fiÏ· Ù· Û˘Ì‚¿ÓÙ· Î·È Ú˘ı-Ì›˙ÂÈ ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Ù˘ ʇÛ˘, Â›Ó·È Âapple›Û˘ ÎÔÈÓfi˜, ‰ËÏ·‰‹ ηıÔÏÈÎfi˜ apple·Ú¿-ÁÔÓÙ·˜, appleÔ˘ Ú˘ıÌ›˙ÂÈ ÙȘ ‰È·ÊÔÚ¤˜ Î·È ÙȘ Û˘ÁÎÚÔ‡ÛÂȘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ. ∂ÓÂÚ-Á› ηٿ ·Ó¿ÏÔÁÔ ÙÚfiappleÔ Ì ÙÔÓ ÏfiÁÔ («ÏfiÁÔÓ Í˘ÓfiÓ»), appleÔ˘ Û˘Ó¤¯ÂÈ ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜Î·È ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ.ŸÛÔÈ ÌÈÏÔ‡Ó Ì˘·ÏˆÌ¤Ó·: Â‰Ò Ô ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˜ ÙÔÓ›˙ÂÈ ÙË ÛËÌ·Û›· ÙÔ˘ ÓÔ˘, Ù˘ÎÔÈÓ‹˜ ÏÔÁÈ΋˜, appleÔ˘ Â›Ó·È ÎÔÈÓfi ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ fiÏˆÓ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ, Î·È ÙÔÓ apple·ÚÔ-ÌÔÈ¿˙ÂÈ Ì ÙÔÓ ÓfiÌÔ ·applefi ÙÔÓ ÔappleÔ›Ô ·ÓÙÏ› ·ÚÔ˜ Ë appleÔÏÈÙÈ΋ ÎÔÈÓfiÙËÙ·. OÓfiÌÔ˜ appleÚ¤appleÂÈ, fiappleˆ˜ Î·È Ô ÏfiÁÔ˜, Ó· Â›Ó·È ·appleÚfiÛˆappleÔ˜, ·ÌÂÚfiÏËappleÙÔ˜ ηÈÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈÎfi˜.°È·Ù› fiÏÔÈ ÔÈ ·ÓıÚÒappleÈÓÔÈ ÓfiÌÔÈ… ¤Ó·Ó ÓfiÌÔ, ÙÔÓ ı›Ô: ηٿ ÙÔÓ ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ,ÙÔ Î‡ÚÔ˜ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleÈÓˆÓ ÓfiÌˆÓ Â›Ó·È appleÂÚÈÔÚÈṲ̂ÓÔ, ·ÊÔ‡ ·˘ÙÔ› ‰È·Ê¤ÚÔ˘Ó·applefi applefiÏË Û applefiÏË Î·È ·applefi ÂappleÔ¯‹ Û ÂappleÔ¯‹. OÈ ·ÓıÚÒappleÈÓÔÈ ÓfiÌÔÈ ·ÓÙÏÔ‡Ó ÙÔ·ÚÔ˜ ÙÔ˘˜ ·applefi ÙÔÓ ı›Ô, ÙÔÓ ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈÎfi ÓfiÌÔ appleÔ˘ Û˘ÌʈÓ› Ì ÙÔÓ §fiÁÔ.O Ï·fi˜: ¤ÙÛÈ ·appleÔ‰›‰ÂÙ·È Ë Ï¤ÍË δµος, ‰ËÏ·‰‹ ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ ÙˆÓ appleÔÏÈÙÒÓ appleÔ˘˙Ô˘Ó Û ÌÈ· ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓË appleÔÏÈÙÈ΋ ÎÔÈÓˆÓ›·, ÙËÓ applefiÏË-ÎÚ¿ÙÔ˜.NfiÌÔ˜: Â‰Ò ÓÔÂ›Ù·È ˆ˜ «ÓfiÌÈÌÔÓ», ‰ËÏ·‰‹ οÙÈ Û‡ÌʈÓÔ Ì ÙËÓ apple·Ú¿‰ÔÛË, ÙÔÛ˘Ì‚·ÙÈÎfi.K·Ï‹ ‰È·Î˘‚¤ÚÓËÛË: Ô ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ ‹Ù·Ó ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎfi˜ Î·È apple›ÛÙ¢ ÛÙËÓ appleÔÏÈ-ÙÈ΋ Û‡ÌappleÓÔÈ· ÙˆÓ appleÔÏÈÙÒÓ. AӷʤÚÂÙ·È Â‰Ò Û ÌÈ· ¢ÓÔÌÔ‡ÌÂÓË Î·È ‰ËÌÔ-ÎÚ·ÙÈ΋ applefiÏË, fiappleÔ˘ ÔÈ appleÔϛ٘ ¤¯Ô˘Ó ÂÓÂÚÁfi Û˘ÌÌÂÙÔ¯‹ ÛÙ· ÎÔÈÓ¿ Î·È Ë ·ÙÔ-ÌÈ΋ ¢‰·ÈÌÔÓ›· ÂÍ·ÚÙ¿Ù·È ·applefi ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›· Ù˘ applefiÏ˘.TÔ ÎÔÈÓfi ηÏfi: ηٿ ÙËÓ ¤ÎÊÚ·ÛË ÙÔ˘ ÎÂÈ̤ÓÔ˘, ÙÔ χρηστν το ξυνο, ›ӷÈÔ ÏfiÁÔ˜ ‡apple·Ú͢ Ù˘ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈ΋˜ appleÔÏÈÙ›·˜.O ∆ίας (Zευς) ήταν θεός του Oυρανούκαι η ενσάρκωση του υπερανθρώπινουνόµου. Oι κεραυνοί του ενδυναµώνουντη θεία ∆ίκη. Eδώ, σε ζωγραφική απεικόνισητης εποχής που άρχισε η ελληνικήφιλοσοφία, νικά τον Tυφώνα, οοποίος παριστάνει την αταξία (Mόναχο,Aρχαιολογικό Mουσείο).O Ερµής ζυγίζει τον Αχιλλέα και τονΈκτορα (ψυχοστασία). Σκηνή από τονΤρωικό πόλεµο (Ιλιάδα X, 271-6). Στοαριστερό µέρος ο ∆ίας, κρατώντας τουςκεραυνούς, παρακολουθεί την κρίση,ενώ στο δεξιό µέρος εικονίζεται η Aθηνάή η Θέτις. H ανθρώπινη αρετή τηςανδρείας κρίνεται µε τα κοινά µέτρακαι σταθµά. Aπό ελληνικό αγγείο, 6οςαι. π.X.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


32∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4ËΠολιτικές υποθήκεςΓΛΩΣΣΑΡΙO¢∏ª√: 1. λαός, 2. συγκέντρωσηλαού.§O°O: 1. οτιδήποτε λέγεταιή γράφεται, 2. αναφορά,φήµη, δόξα, 3. υπολογισµόςκαι εκτίµηση,4. αιτία, λόγος, επιχείρη-µα, 5. ανταπόκριση, σχέσηαναλογίας, 6. γενική αρχήή κανόνας, 7. λογική ικανότητα.¡√ªπª√¡: δίκαιο¡√ª√ (από το νέµω):1. νόµος, 2. έθος, συνήθεια,3. συνθήκη.√§π: 1. πολιτεία/κράτος,2. πολιτική κοινωνία.APA§§H§A KEIMENA1H ·Í›· Ù˘ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜Η φτώχεια στα δηµοκρατικά καθεστώτα είναι τσο προτιµτερη απ τη λεγµενηευηµερία που εξασφαλίζουν οι τραννοι σο προτιµτερη είναι η ελευθερία απ τηδουλεία.(¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜, ·applefiÛapple. 251)2ÂÈıÒ §fiÁÔ˘, NfiÌÔ˜ Î·È ·ÓıÚÒappleÈÓ˜ appleÚ¿ÍÂȘποιος χρησιµοποιεί, για να προωθήσει την αρετή, τις παραινέσεις και την πειθώ τουλγου, θα ’χει καλτερα αποτελέσµατα, παρά αν χρησιµοποιήσει τον νµο και τονκαταναγκασµ. Γιατί είναι πολ πιθαν να αµαρτάνει κρυφά εκείνος που µνο ονµος τον αποτρέπει απ την αδικία, ενώ εκείνος που οδηγείται απ την πίστη στοπρέπον, δε θα κάνει τίποτα άπρεπο οτε κρυφά οτε φανερά. Γι’ αυτ, ποιος κάνειτο σωστ µε σνεση κι επίγνωση αναδεικνεται γενναίος και ευθς άνθρωπος.(¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜, ·applefiÛapple. 181)3NfiÌÔÈ, ÂÏ¢ıÂÚ›· Î·È ·ÓıÚÒappleÈÓ˜ η˘Oι νµοι δε θα εµπδιζαν τους ανθρώπους να ζουν πως θα ήθελε ο καθένας, ανοι άνθρωποι δεν έβλαπταν ο ένας τον άλλο διτι ο φθνος προκαλεί την έναρξη τηςδιαµάχης.(¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜, ·applefiÛapple. 245)EPøTHEI – EP°AIEAποσπάσµατα ιερού νόµου από τηνAκρόπολη των Aθηνών, 485/4 π.X. (EπιγραφικόMουσείο, EM 6794). Oι αρχαίοιχρησιµοποιούσαν οργανικά και ανόργαναυλικά γραφής, όπως τα θραύσµατααπό αγγεία (όστρακα), οι λείεςπέτρες, πλάκες από σχιστόλιθο καιµέταλλα, αλλά έγραφαν και σε πινακίδεςαπό ξύλο, σε φύλλα δένδρων,όπως ο πάπυρος, και σε δέρµα.1234∆È Â›Ó·È Ô applefiÏÂÌÔ˜, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ, Î·È appleÒ˜ ÂappleËÚ¿˙ÂÈ ÙË Ê‡ÛË Î·ÈÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›·;¡· ÂÓÙÔapple›ÛÂÙ ·ÓÙÈı¤ÛÂȘ, ·Ó·ÏÔÁ›Â˜ Î·È ÌÂÙ·ÊÔÚ¤˜ ÛÙ· ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù· ÙÔ˘∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˘.°È· appleÔÈÔ ÏfiÁÔ ·appleÔηÏÂ›Ù·È «ÛÎÔÙÂÈÓfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜» Ô HÚ¿ÎÏÂÈÙÔ˜;Ò˜ ÂÍ·ÛÊ·Ï›˙ÂÙ·È Ë Â˘ËÌÂÚ›· Ù˘ applefiÏ˘ Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ; ˘Ì-ʈÓ› Ì ÙËÓ ¿appleÔ„Ë ÙÔ˘ HÚ¿ÎÏÂÈÙÔ˘ ÁÈ· ÙÔ Î‡ÚÔ˜ ÙÔ˘ ÓfiÌÔ˘ (ΛÌÂÓÔ 2‚);∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4Ë33Πολιτικές υποθήκες5ÔÈ· ÛËÌ·Û›·, ·applefi ·˘Ù¤˜ appleÔ˘ ÛËÌÂÈÒÓÔÓÙ·È ÛÙÔ ÁψÛÛ¿ÚÈÔ, ¤¯ÂÈ Ë Ï¤ÍË«ÏfiÁÔ˜» ÛÙ· apple·Ú·Î¿Ùˆ ·appleÔÊı¤ÁÌ·Ù· appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÒÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓ;λγος ν τ σοφν (HÚ¿ÎÏÂÈÙÔ˜).«Ô‡ÙÂ Ô ¤ÍÔ¯Ô˜ ÏfiÁÔ˜ ÌappleÔÚ› Ó· Û‚‹ÛÂÈ ÌÈ· ·ÈÛ¯Ú‹ appleÚ¿ÍË Ô‡Ù ÌÈ· ηϋappleÚ¿ÍË ÌappleÔÚ› Ó· ÌÔÏ˘Óı› ·applefi ¤Ó·Ó ˘‚ÚÈÛÙÈÎfi ÏfiÁÔ» (¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜).£EMA∆∞ °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIA12AÊÔ‡ ÌÂÏÂÙ‹ÛÂÙ ٷ ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù· ÙÔ˘ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘ ÛÙ· apple·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ·(1), (2) Î·È (3), Ó· Û¯ÔÏÈ¿ÛÂÙ ·Ó ÔÈ appleÔÏÈÙÈΤ˜ ÙÔ˘ ·applefi„ÂȘ Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÙËÓËıÈ΋ ÙÔ˘ Î·È ·Ó ¤¯Ô˘Ó ÈÛ¯‡ ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ì·˜.«OÈ Û¯¤ÛÂȘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜, ÙˆÓ ·ÙfiÌˆÓ Î·È ÙˆÓ ÔÌ¿‰ˆÓ, ȉȷ›ÙÂ-Ú· Ì¿ÏÈÛÙ· ÙˆÓ ÎÚ·ÙÒÓ, appleÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙ÔÓÙ·È, ηٿ ‚¿ÛË, ·applefi Ì›· ÂappleÈı˘Ì›· ·Ó·-ÁÓÒÚÈÛ˘, appleÔ˘ Û˘ÓÂapple¿ÁÂÙ·È, ηْ ·Ó¿ÁÎË, appleÂÚÈappleÏÔ΋ Û ·ÁÒÓ· ˙ˆ‹˜ Î·È ı·Ó¿-ÙÔ˘: Ë Î·ıÂÌ›· ·applefi ÙȘ ·ÓÙ·ÁˆÓÈÛÙÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ʤÚÓÂÈ ÙËÓ ¿ÏÏË Û ΛӉ˘ÓÔ»(£. B¤ÈÎÔ˜, EÓ appleÔϤ̈, Aı‹Ó· 1993, ÛÂÏ. 27).˘˙ËÙ‹ÛÙ ÙÔ ı¤Ì· Ù˘ ·ÓÙ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfiÙËÙ·˜ Î·È Ù˘ ‰È·apple¿Ï˘ ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›·Î·È ÛÙ· ÎÚ¿ÙË, ÙÔ ÔappleÔ›Ô Ù›ıÂÙ·È ÛÙÔ apple·Ú·apple¿Óˆ ΛÌÂÓÔ.Ε. Mουνκ (1863-1944), Η κραυγή.(Όσλο, Eθνική Πινακοθήκη). Tο πιοχαρακτηριστικό έργο του Nορβηγούζωγράφου και χαράκτη στο οποίο ορυθµός των χρωµάτων και των γραµ-µών, οι οποίες στροβιλίζονται, απεικονίζουναπόγνωση και αγωνία. Το πρόσωποείναι παραµορφωµένο, θυµίζειτο πρόσωπο του θανάτου και εκφράζειτην πνευµατική αγωνία του καλλιτέχνη.¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞¡· ÌÂÏÂÙ‹ÛÂÙ ÙȘ apple·Ú¿appleÏ¢Ú˜ ÂÈÎfiÓ˜ Î·È Ó· ÛÎÂÊÙ›Ù Û appleÔÈÔ ı¤Ì· ·Ó·Ê¤ÚÔ-ÓÙ·È Î·È appleÔÈ· Û˘Ó·ÈÛı‹Ì·Ù· ÂÎÊÚ¿˙ÂÈ Î·ıÂÌÈ¿. N· ¯ˆÚÈÛÙ›Ù Û ‰‡Ô ÔÌ¿‰Â˜ ηÈÓ· Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛÂÙ apple·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· ÂÈηÛÙÈÎÒÓ Î·È ÏÔÁÔÙ¯ÓÈÎÒÓ ¤ÚÁˆÓ appleÔ˘ ¤¯Ô˘Óˆ˜ ·ÚÈÔ ı¤Ì· ÙÔ˘˜ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ‹ ÙÔÓ applefiÏÂÌÔ (apple.¯. ˙ˆÁÚ·ÊÈÎÔ‡˜ apple›Ó·Î˜, Ù›ÙÏÔ˘˜Î·È ˘appleÔı¤ÛÂȘ ·applefi ÙÚ·Áˆ‰›Â˜ Î·È ÎˆÌˆ‰›Â˜). Ò˜ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·È Ô applefiÏÂÌÔ˜ Î·È Ôı¿Ó·ÙÔ˜ ̤۷ ·applefi Û‡Á¯ÚÔÓ· ÂÈηÛÙÈο, ÏÔÁÔÙ¯ÓÈο ‹ ÎÈÓËÌ·ÙÔÁÚ·ÊÈο ¤ÚÁ·;Ο Θάνατος και ο Ύπνος µεταφέρουντο σώµα ενός πολεµιστή στοµνήµα του. Αττική λευκή λήκυθοςγύρω στα 430 π.Χ.Ο θάνατος του Ορφέα. Eρυθρόµορφοαγγείο (Robinson, Κατάλογος αγγείωνΒοστώνης).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∞Ó·ÎÂÊ·Ï·›ˆÛËÙÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ·˘Ùfi:1°ÓˆÚ›Û·Ì appleÔÈÔÈ Â›Ó·È ÔÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ›, ÁÈ·Ù› ÔÓÔÌ¿ÛÙËÎ·Ó ¤ÙÛÈ, appleÔÈ· ı¤Ì·Ù· ÙÔ˘˜ ·apple·Û¯fiÏË-Û·Ó. MÂÏÂً۷̠ΛÌÂÓ· ‰Èο ÙÔ˘˜, appleÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ‰È·Ûˆı› ·appleÔÛapple·ÛÌ·ÙÈο, Û appleÔÈËÙÈÎfi ‹ Û appleÂ˙fiÏfiÁÔ, Î·È Â›‰·Ì ÙËÓ ÂͤÏÈÍË Ù˘ ÌÔÚÊ‹˜ Î·È ÙÔ˘ ‡ÊÔ˘˜ Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÁÏÒÛÛ·˜.2 ¢ÈÂÚÂ˘Ó‹Û·Ì ȉ¤Â˜ ÎÔÛÌÔÏÔÁÈΤ˜, ÁÓˆÛÈÔıˆÚËÙÈΤ˜, ËıÈΤ˜ Î·È appleÔÏÈÙÈΤ˜, ›‰·Ì ÙÔÓ appleÚÔ-‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi ÙˆÓ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÒÓ ÁÈ· ÙËÓ apple·Ú·‰ÔÛȷ΋ ıÂÔÏÔÁ›· Î·È ÁÓˆÚ›Û·Ì ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÔ‡˜fiÚÔ˘˜, fiappleˆ˜ ÏfiÁÔ˜, ·Ó·ÁˆÁ‹, Âapple·ÁˆÁ‹, ·Ó·ÏÔÁ›·.ÙËÓ 1Ë ÂÓfiÙËÙ·:˘˙ËÙ‹Û·Ì ÙÔ˘˜ fiÚÔ˘˜ ·Ú¯‹, ÎfiÛÌÔ˜, ̇ıÔ˜ Î·È ÏfiÁÔ˜, fiappleˆ˜ ÙÔ˘˜ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔ›ËÛ·Ó ÔÈ appleÚÒÙÔÈÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ›, ‰ËÏ·‰‹ Ô £·Ï‹˜, Ô Aӷ̷͛ӉÚÔ˜, Ô AÓ·ÍÈ̤Ó˘ ·ÏÏ¿ Î·È ÔÈ ‡ÛÙÂÚÔÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈ-ÎÔ›. AÓÙÈÏËÊı‹Î·Ì ÙËÓ ·Í›· Ù˘ apple·Ú·Ù‹ÚËÛ˘ Î·È Ù˘ ¤Ú¢ӷ˜ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ÙËÓ appleÚ·Á-Ì·ÙÈÎfiÙËÙ· appleÔ˘ Ì·˜ appleÂÚÈ‚¿ÏÏÂÈ Î·È ‰ËÌÈÔ˘ÚÁԇ̠appleÔÏÈÙÈÛÌfi. E›‰·Ì fiÙÈ ÔÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› appleÚÔ-Ûapple¿ıËÛ·Ó appleÚÒÙÔÈ Ó· ÂÍËÁ‹ÛÔ˘Ó ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ fi¯È Ì ÙÔ˘˜ ̇ıÔ˘˜ Î·È ÙËÓ apple·Ú¿‰ÔÛË, ·ÏÏ¿ Ì ÂappleȯÂÈ-Ú‹Ì·Ù· Î·È ÎÚÈÙÈÎfi ÏfiÁÔ. MÂÚÈÎÔ› ·applefi ·˘ÙÔ‡˜, Î·È Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ Ô £·Ï‹˜, Ô AÓ·ÍÈ̤Ó˘, Ô HÚ¿-ÎÏÂÈÙÔ˜, ÂÍ‹ÁËÛ·Ó ÙËÓ ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Ì ˘ÏÈο ÛÙÔȯ›· (ÓÂÚfi, ·¤Ú·˜, ʈÙÈ¿, ÁË), ¿ÏÏÔÈ, fiappleˆ˜ ÔAӷ̷͛ӉÚÔ˜, Ô ˘ı·ÁfiÚ·˜, Ô EÌapple‰ÔÎÏ‹˜, Ô ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜, Ô ∞Ó·Í·ÁfiÚ·˜, Ì ·ÊËÚË̤Ó˜ ¤ÓÓÔÈ-˜ (¿appleÂÈÚÔ, ·ÚÈıÌfi˜, Ú›˙ˆÌ·, ¿ÙÔÌÔ, ÏfiÁÔ˜, ÓÔ˘˜).ÙË 2Ë ÂÓfiÙËÙ·:°ÓˆÚ›Û·Ì ÙÔÓ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi ÙˆÓ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÒÓ ÁÈ· ÙË ÁÓÒÛË Î·È Ù· fiÚÈ¿ Ù˘. °ÓˆÚ›Û·Ì ÙÔÓappleÔÈËÙÈÎfi ÏfiÁÔ ÙÔ˘ ·ÚÌÂÓ›‰Ë Î·È ÙÔÓ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi ÙÔ˘ ÁÈ· ÙË Û¯¤ÛË Ù˘ ÁÓÒÛ˘ Ì ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·Î·È ÙËÓ appleÏ¿ÓË, ηıÒ˜ Î·È ÙÔÓ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi ÙÔ˘ EÌapple‰ÔÎÏ‹ ÁÈ· Ù· fiÚÈ· Ù˘ ÁÓÒÛ˘. E›‰·Ì ÙË ‰È¿-ÎÚÈÛË Ù˘ ÁÓÒÛ˘ ·applefi ÙÔÓ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ Û ÁÓ‹ÛÈ· Î·È ÛÎÔÙÂÈÓ‹, ÙË Û¯¤ÛË Ù˘ Ì ÙȘ ·ÈÛı‹ÛÂȘ Î·È ÙÔÓÔ˘, Ì ÙËÓ ÂÌappleÂÈÚ›· Î·È ÙË ÓfiËÛË. ¢È·appleÈÛÙÒÛ·Ì fiÙÈ ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› ÌÈÏÔ‡Û·Ó ÁÈ· ÙË Û¯Â-ÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ÁÓÒÛ˘ Î·È Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜ Î·È ÂappleÈÛËÌ¿Ó·Ì ÙË ‰È¿ÎÚÈÛË Ù˘ ÁÓÒÛ˘ ·applefi ÙË ÁÓÒÌË(‰fiÍ·) Î·È ÙËÓ ÂÈηۛ·.ÙËÓ 3Ë ÂÓfiÙËÙ·:¢ÈÂÚÂ˘Ó‹Û·Ì ÙÔ ı¤Ì· ÙˆÓ ËıÈÎÒÓ ·ÚÂÙÒÓ Î·È ÙË Û‡Ó‰ÂÛ‹ ÙÔ˘ Ì ÙËÓ ·ÙÔÌÈ΋ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈ΋ Â˘Ù˘-¯›·, fiappleˆ˜ ÙÔ ¤ıÂÛÂ Ô ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜. ¢È·appleÈÛÙÒÛ·Ì ÙËÓ ·Í›· Ù˘ ÊÚfiÓËÛ˘, Ù˘ ·˘ÙÔÁÓˆÛ›·˜, Ù˘·˘Ù¿ÚÎÂÈ·˜ Î·È Ù˘ ÌÂÙÚÈÔÊÚÔÛ‡Ó˘ ÛÙË ˙ˆ‹ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ ̤۷ ·applefi Ù· ΛÌÂÓ· ·ÊÂÓfi˜ ÙÔ˘¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ıˆÚÔ‡Û ÙËÓ Â˘ı˘Ì›· (ÙËÓ „˘¯È΋ Á·Ï‹ÓË) ˆ˜ ·Á·ıfi Î·È ÛÎÔapplefi ˙ˆ‹˜, ηȷÊÂÙ¤ÚÔ˘ ÙÔ˘ •ÂÓÔÊ¿ÓË, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ÙfiÓÈÛ ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ Ù˘ ÛÔÊ›·˜.ÙËÓ 4Ë ÂÓfiÙËÙ·:°ÓˆÚ›Û·Ì appleÔÈ· ÛËÌ·Û›· ¤‰ÈÓ ÛÙÔÓ applefiÏÂÌÔ Ô HÚ¿ÎÏÂÈÙÔ˜. °È’ ·˘ÙfiÓ Ô applefiÏÂÌÔ˜, ‰ËÏ·‰‹ Ë Û‡ÁÎÚÔ˘-ÛË Î·È Ë Û˘Ó‡apple·ÚÍË ÙˆÓ ·ÓÙÈı¤ÙˆÓ, Â›Ó·È ÎÈÓËÙ‹ÚÈ· ÎÔÛÌÈ΋ ‰‡Ó·ÌË ÌÈ·˜ Û˘Ó¯ԇ˜ ÌÂÙ·‚ÔÏ‹˜ ÛÙÔÛ‡Ìapple·Ó, ·ÏÏ¿ Î·È Ú˘ıÌÈÛÙÈÎfi˜ apple·Ú¿ÁÔÓÙ·˜ ÛÙȘ Û¯¤ÛÂȘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Î·È ÙˆÓ ÎÚ·ÙÒÓ, Ì ÙËÓ¤ÓÓÔÈ· Ù˘ ¿ÌÈÏÏ·˜ Î·È ÙÔ˘ ·ÓÙ·ÁˆÓÈÛÌÔ‡ (ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ‰‡Ó·ÌË). E›‰·Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ HÚ¿ÎÏÂÈÙÔ˘·ÏÏ¿ Î·È ÙÔ˘ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ ·Í›· ÙÔ˘ ÓfiÌÔ˘ Î·È Ù˘ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜, ηıÒ˜ Î·È ÁÈ· ÙË Û¯¤ÛËÓfiÌÔ˘ Î·È ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘ ÛÙÔ appleÏ·›ÛÈÔ Ù˘ applefiÏ˘-ÎÚ¿ÙÔ˘˜.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


Μιχαήλ Άγγελος, Η δελφική Σίβυλλα. Απεικόνιση του αρχαίου ελληνικού πολιτισµού, κατ’ άλλους, της µάντισσας Σίβυλλας ή της Κασσάνδρας (λεπτοµέρεια απόνωπογραφία Θόλου, Καπέλλα Σιξτίνα, Βατικανό, 16ος αιώνας).ΚΕΦAΛΑΙΟ ∆ΕΥΤΕΡΟΣοφιστές και σοφιστική κίνησηΣτο κεφάλαιο αυτό:■ Θα γνωρίσουµε τoυς Σοφιστές και τη σοφιστική κίνηση και θα την εντάξουµε στο πλαίσιοτης ιστορίας της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας.■ Θα µελετήσουµε τη χρήση των όρων σοφιστής και σοφιστική τέχνη, όπως τους χρησιµοποιείο σοφιστής Πρωταγόρας, υποστηρίζοντας το επάγγελµα που ασκούσε, δηλαδή τη σοφιστικήτέχνη, που ήταν άσκηση στη ρητορική και στην πολιτική.■ Θα εκτιµήσουµε την επικοινωνιακή αξία του λόγου, προφορικού και γραπτού, και τη σηµασία τουφιλοσοφικού επιχειρήµατος, όπως αναδεικνύεται από τον ρητορικό λόγο του σοφιστή Γοργία, οοποίος δίδασκε τη ρητορική τέχνη και την ανέδειξε σε τέχνη της πειθούς και του επιχειρήµατος.■ Θα εξετάσουµε το πρόβληµα της σχετικότητας της γνώσης και των αξιών µέσα από τα λόγιατου Πρωταγόρα. Θα δούµε, επίσης, τις απόψεις των σοφιστών Πρωταγόρα, Πρόδικου και Kριτίαγια τους θεούς και την παραδοσιακή θεολογία και θα διαπιστώσουµε την αξία των κριτηρίωνγια τον περιορισµό του υποκειµενικού στοιχείου σε θέµατα της γνώσης και της ηθικής.■ Θα γνωρίσουµε την αντίθεση νόµου και φύσης, του συµβατικού ή κατά συνθήκη και του φυσικούή πραγµατικού µέσα από το κείµενο του σοφιστή Aντιφώντα και θα την συνδέσουµε µεανάλογες αντιλήψεις νεότερων και σύγχρονων φιλοσόφων για την πολιτική οργάνωση.


∂ π ∞ ° ø ° ∏ÔÊÈÛÙ¤˜ Î·È ÛÔÊÈÛÙÈ΋ ΛÓËÛËΣτην Aθήνα του 5ου αι. π.X. µετά τουςMηδικούς πολέµους, ανθίζουν ταγράµµατα και οι τέχνες, ιδιαίτερα ηαρχιτεκτονική, και εδραιώνεται ηδηµοκρατία. Απεικόνιση της Ακρόποληςκαι της Πνύκας που ήταν ο τόποςσυγκέντρωσης της αθηναϊκής Εκκλησίαςτου ∆ήµου. Στο διαµορφωµένοστον βράχο βήµα αγόρευαν οι ρήτορες,ενώ στην ηµικυκλική κατηφορικήπλατεία στεκόταν το πλήθος (Philippvon Foltz, O Περικλής αγορεύει από τηνΠνύκα, 1852).Ο Περικλής εκφώνησε στον Kεραµεικό,κατά την αρχή του Πελοποννησιακούπολέµου, τον γνωστό σε όλους επιτάφιολόγο του προς τους Αθηναίους(Θουκυδίδης, Iστορία, B΄ βιβλίο, κεφ.34-47). O Περικλής, όπως και ο ιστορικόςΘουκυδίδης, είχαν επηρεαστεί απότους Σοφιστές και τη ρητορική τέχνη.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À1∏ ÛÔÊÈÛÙÈ΋ ΛÓËÛËH ÛÔÊÈÛÙÈ΋ ‹Ù·Ó ÌÈ· appleÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ΛÓËÛË appleÔ˘ ÂΉËÏÒıËΠÛÙ· ̤۷ÙÔ˘ 5Ô˘ ·È. apple.Ã. ÛÙËÓ ·Ú¯·›· ∂ÏÏ¿‰· Î·È È‰È·›ÙÂÚ· ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· ÙÔ˘ ÂÚÈÎÏ‹. ◊Ù·Ó·appleÔÙ¤ÏÂÛÌ· Ù˘ ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋˜, appleÔÏÈÙÈ΋˜ Î·È appleÓÂ˘Ì·ÙÈ΋˜ ¿ÓıÈÛ˘ Ù˘ applefiÏ˘ Ù˘Aı‹Ó·˜ Î·È Ù˘ ·Ó¿‰ÂÈÍ‹˜ Ù˘ Û ΤÓÙÚÔ Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ apple·È‰Â›·˜. ˘Ó¯›˙ÂÈ ÙËÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙˆÓ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÒÓ Î·È ÙÂÚÌ·Ù›˙ÂÙ·È Ì ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙËÎ·È ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÔÈ ÔappleÔ›ÔÈ ÙÔ˘˜ ¿ÛÎËÛ·Ó ÎÚÈÙÈ΋. O Ï¿ÙˆÓ, Ì¿ÏÈÛÙ·, ıˆÚÔ‡ÛÂfiÙÈ ÔÈ ÛÔÊÈÛÙ¤˜ Î·È ÔÈ Ú‹ÙÔÚ˜ ‰ÂÓ Î¿ÓÔ˘Ó Ù›appleÔÙ ¿ÏÏÔ ·applefi ÙÔ Ó· apple·Ú·appleÏ·ÓÔ‡ÓÎ·È Ó· ÎÔÏ·ÎÂ‡Ô˘Ó ÙÔ appleÏ‹ıÔ˜.∏ ÛÔÊÈÛÙÈ΋, ˆ˜ ̤ıÔ‰Ô˜ ‰È‰·Ûηϛ·˜, ·ÓÙÈÌÂÙÒappleÈÛ ٷ appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· appleÔ˘ ·Ó·-ʤÚÔÓÙ·È ÛÙË ÁÓÒÛË, ÙËÓ ËıÈ΋ Î·È ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ Ì ÌÈ· Ù·ÎÙÈ΋ ·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÛ˘ ÙˆÓηıÈÂÚˆÌ¤ÓˆÓ È‰ÂÒÓ Î·È ·ÍÈÒÓ. ÙËÚÈ˙fiÙ·Ó ÛÙËÓ ÂÍ¿ÛÎËÛË ÙˆÓ Ì·ıËÙÒÓ ÛÙËÚËÙÔÚÈ΋ Î·È ÛÙË ‰È·ÏÂÎÙÈ΋, ‰ËÏ·‰‹ ÛÙËÓ Ù¯ÓÈ΋ Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜ ·ÓÙÈapple·Ú¿ıÂÛ˘ÂappleȯÂÈÚËÌ¿ÙˆÓ ÁÈ· οı ı¤Ì·.2OÈ ÔÊÈÛÙ¤˜∂ÎappleÚfiÛˆappleÔÈ Ù˘ ÛÔÊÈÛÙÈ΋˜ ΛÓËÛ˘ ÙÔ˘ 5Ô˘ ·È. apple.Ã. ‹Ù·Ó ÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜, ÂÌappleÓ¢-Ṳ̂ÓÔÈ ÛÙÔ¯·ÛÙ¤˜ Ì ÌÂÁ¿ÏË ÂÁ΢ÎÏÔapple·È‰È΋ ÌfiÚʈÛË, Ì Ô͇ Î·È ·Ó‹Û˘¯Ô appleÓ‡-Ì·. ¢›‰·ÛÎ·Ó ÎÔÛÌÔÏÔÁ›·, Ì·ıËÌ·ÙÈο, ÁÚ·ÌÌ·ÙÈ΋, ÂÚÌËÓ›· appleÔÈËÙÒÓ, Ì˘ıÔÏÔÁ›·,ÊÈÏÔÛÔÊ›· Ù˘ ıÚËÛΛ·˜ Î·È ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ appleÔÏÈÙÈÛÌÔ‡. °ÓÒÚÈ˙·Ó ÙËÓ È·ÙÚÈ΋ Î·È ÙËÌ·ÓÙÈ΋ Ù¤¯ÓË. ◊Ù·Ó appleÏ·Ófi‰ÈÔÈ ‰¿ÛηÏÔÈ Ù˘ ¤ÓÙ¯Ó˘ ¯Ú‹Û˘ ÙÔ˘ ÏfiÁÔ˘, ‰ËÏ·‰‹Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜, appleÔ˘ ÙËÓ ·Ó¤‰ÂÈÍ·Ó Û ٤¯ÓË Ù˘ appleÂÈıÔ‡˜ Î·È ÙÔ˘ ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·ÙÔ˜.˘Ó¤‰ÂÛ·Ó ÙË ÚËÙÔÚÈ΋ Ì ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ‰Ú¿ÛË Î·È ‰›‰·ÛÎ·Ó Ì ·ÌÔÈ‚‹ fiÛÔ˘˜ Ó¤Ô˘˜ÂappleÈı˘ÌÔ‡Û·Ó Ó· Ì¿ıÔ˘Ó appleÒ˜ Ó· ÛΤÊÙÔÓÙ·È Î·È Ó· ·ÁÔÚÂ‡Ô˘Ó Î·Ï¿, ÒÛÙ ӷ ηÙÔÚıÒÛÔ˘ÓÓ· ΢ÚÈ·Ú¯Ô‡Ó ÛÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ˙ˆ‹. ◊Ù·Ó ‰¿ÛηÏÔÈ, ÏÔÈapplefiÓ, οı ›‰Ô˘˜ÁÓÒÛ˘ Î·È ÂȉÈÎfiÙÂÚ· Ù˘ ÁÓÒÛ˘ ÙˆÓ appleÔÏÈÙÈÎÒÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ. ∫·ÙËÁÔÚ‹ıËηÓ,ÁÈ·Ù› appleÏËÚÒÓÔÓÙ·Ó ÁÈ· ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘˜ ·ÏÏ¿ Î·È ÂappleÂȉ‹ ÂÈÛËÁÔ‡ÓÙ·Ó Ó¤Â˜ ȉ¤Â˜.OÈ ÔÊÈÛÙ¤˜ ηٿÁÔÓÙ·Ó ·applefi ‰È¿ÊÔÚ· ΤÓÙÚ· ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÛÌÔ‡. ◊Ù·Ó Û‡Á¯ÚÔ-ÓÔÈ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË ·ÏÏ¿ Î·È ÙˆÓ ÓÂfiÙÂÚˆÓ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÒÓ (AÓ·Í·ÁfiÚ·˜, ¢ËÌfiÎÚÈ-ÙÔ˜, AÚ¯¤Ï·Ô˜ Î.¿.). OÈ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔÈ ‹Ù·Ó: Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ ·applefi Ù· Õ‚‰ËÚ· (appleÂÚ.490/80-420/11 apple.Ã.), Ô Úfi‰ÈÎÔ˜ ·applefi ÙËÓ ∫¤· (460-400 apple.X.), Ô πappleapple›·˜ ·applefi ÙËÓ◊Ïȉ· (‰Â‡ÙÂÚÔ ÌÈÛfi ÙÔ˘ 5Ô˘ ·È. apple.Ã.), Ô ∞ÓÙÈÊÒÓ ·applefi ÙËÓ ∞ı‹Ó· (480-411 apple.Ã.), ԣڷۇ̷¯Ô˜ ·applefi ÙË Ã·ÏÎˉfiÓ· Ù˘ ÚÔappleÔÓÙ›‰·˜ (‰Â‡ÙÂÚÔ ÌÈÛfi ÙÔ˘ 5Ô˘ ·È. apple.X.),Ô ∫ÚÈÙ›·˜ ·applefi ÙËÓ ∞ı‹Ó· (·ÎÌ‹: ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô ٤ٷÚÙÔ 5Ô˘ ·È. – ı¿Ó·ÙÔ˜: 403 apple.X.), Ô°ÔÚÁ›·˜ ·applefi ÙÔ˘˜ §ÂÔÓÙ›ÓÔ˘˜ Ù˘ ÈÎÂÏ›·˜ (appleÂÚ. 483/80-376/5 apple.X.), Ô ∞ÏÎȉ¿Ì·˜·applefi ÙËÓ EÏ·›· Ù˘ M. AÛ›·˜ (appleÚÒÙÔ ÌÈÛfi ÙÔ˘ 4Ô˘ ·È. apple.X.).3ÔÈ· appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ÙÔ˘˜ ·apple·Û¯fiÏËÛ·Ó;OÈ ÔÊÈÛÙ¤˜ apple›ÛÙ¢·Ó ȉȷ›ÙÂÚ· ÛÙËÓ ·Í›· Ù˘ apple·È‰Â›·˜ Î·È Ù˘ ·ÁˆÁ‹˜. ŒÛÙÚÂ-„·Ó ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÙÔ˘˜ appleÚÔ˜ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ, ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Î·È ÙÔÓ appleÔÏÈÙÈÛÌfi, ÁÈ’·˘Ùfi ıˆÚÔ‡ÓÙ·È ˆ˜ ÔÈ appleÚÒÙÔÈ ·ÓıÚˆappleÔÏfiÁÔÈ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈÔÏfiÁÔÈ. AÛ¯ÔÏ‹ıËηÓȉȷ›ÙÂÚ· Ì ËıÈο, appleÔÏÈÙÈο Î·È ÎÔÈÓˆÓÈο appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·. T· ΢ÚÈfiÙÂÚ· ı¤Ì·Ù· appleÔ˘


∂ π ∞ ° ø ° ∏37Σοφιστές και σοφιστική κίνησηÙÔ˘˜ ·apple·Û¯fiÏËÛ·Ó ‹Ù·Ó: (1) ∏ appleÔχappleÏ¢ÚË ÌfiÚʈÛË ÙˆÓ Ó¤ˆÓ Î·È Ë ËıÈ΋ Û˘ÌappleÂ-ÚÈÊÔÚ¿ ÙÔ˘˜. (2) H ‰È‰·Ûηϛ· Ù˘ ·ÚÂÙ‹˜, ËıÈ΋˜ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋˜. (3) H ·ÓÙ›ıÂÛ˫ʇÛ˘» Î·È «ÓfiÌÔ˘», Ê˘ÛÈ΋˜ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ Û˘Ì‚¿ÛˆÓ, ÛÙȘappleÔÏÈÙÈο ÔÚÁ·ÓˆÌ¤Ó˜ appleÔÏÈÙ›˜, Î·È Ë ¤ÓÓÔÈ· Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘. (4) H Û¯ÂÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ÁÓÒÛ˘ Î·È Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜ (Û¯ÂÙÈÎÈÛÌfi˜), appleÔ˘ ÔÊ›ÏÂÙ·È ÛÙȘ appleÏ¿Ó˜ ÙˆÓ ·ÈÛı‹ÛˆÓÎ·È ÙËÓ ˘appleÔÎÂÈÌÂÓÈÎfiÙËÙ· ÙˆÓ ·ÈÛıËÌ¿ÙˆÓ. (5) ∏ appleÚԤϢÛË Ù˘ ıÚËÛΛ·˜ Î·È Ë ÎÔÈ-ÓˆÓÈÔÏÔÁÈ΋ ÂÚÌËÓ›· ÙˆÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎÒÓ ‰ÔÍ·ÛÈÒÓ.4Ò˜ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘˜;∆Ô Û˘ÁÁÚ·ÊÈÎfi ¤ÚÁÔ ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ ÙÔ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ·applefi Ù· Ï›Á· Ûˆ˙fiÌÂÓ· ·appleÔÛapple¿-ÛÌ·Ù· ÙˆÓ ¤ÚÁˆÓ ÙÔ˘˜. ∂apple›Û˘ ÙÔ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ·applefi ÙÔ˘˜ ÔÌÒÓ˘ÌÔ˘˜ ‰È·ÏfiÁÔ˘˜ ÙÔ˘Ï¿ÙˆÓ· (Ï.¯. ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜, °ÔÚÁ›·˜, πappleapple›·˜ ªÂ›˙ˆÓ), ηıÒ˜ Î·È ·applefi ¿ÏÏ· ¤ÚÁ· ÙÔ˘(ÔÏÈÙ›·, £Â·›ÙËÙÔ˜, ÔÊÈÛÙ‹˜), ·ÏÏ¿ Î·È ·applefi ¤ÚÁ· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË (PËÙÔÚÈ΋ Î·È ÔÊÈ-ÛÙÈÎÔ› ŒÏÂÁ¯ÔÈ) ‹ ·applefi ·Ó·ÊÔÚ¤˜ Û ·˘ÙÔ‡˜ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘˜ ·applefi Û‡Á¯ÚÔÓÔ‡˜ ÙÔ˘˜ ηÈÓÂfiÙÂÚÔ˘˜ ÛÙÔ¯·ÛÙ¤˜ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜, fiappleˆ˜ Ô πÛÔÎÚ¿Ù˘, Ô •ÂÓÔÊÒÓ Î.¿. ÔÏϤ˜·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘˜ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Û ÚËÙÔÚÈο ΛÌÂÓ· ÙˆÓ ·ÙÙÈÎÒÓ ÚËÙfiÚˆÓ, Û ÙÚ·Áˆ‰›Â˜ÙÔ˘ ÔÊÔÎÏ‹ Î·È ÙÔ˘ ∂˘ÚÈapple›‰Ë Î·È Û Έ̈‰›Â˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÊ¿ÓË, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ›¯Â ÎÚÈÙÈ΋ÛÙ¿ÛË ·apple¤Ó·ÓÙ› ÙÔ˘˜. ËÌ·ÓÙÈ΋ appleËÁ‹ ÁÈ· ÙË ÛÔÊÈÛÙÈ΋ ΛÓËÛË Â›Ó·È Ô ºÈÏfiÛÙÚ·ÙÔ˜(2Ô˜-3Ô˜ ·È. Ì.Ã.) appleÔ˘ ¤ÁÚ·„ ÙÔ ¤ÚÁÔ µ›ÔÈ ÔÊÈÛÙáÓ.5∞ÍÈÔÏfiÁËÛË Ù˘ ÛÔÊÈÛÙÈ΋˜OÈ ÔÊÈÛÙ¤˜ ıˆÚÔ‡ÓÙ·È ÔÈ appleÈÔ ÚËÍÈΤÏ¢ıÔÈ Î·È Î·ÈÓÔÙfiÌÔÈ ÛÙÔ¯·ÛÙ¤˜ Ù˘ ·Ú¯·›·˜∂ÏÏ¿‰·˜. ¢ËÌÈÔ‡ÚÁËÛ·Ó Î›ÓËÛË È‰ÂÒÓ Î·È ·Ó¤appleÙ˘Í·Ó ¤Ó·Ó ÁfiÓÈÌÔ ‰È¿ÏÔÁÔ ÌÂٷ͇ ÙˆÓÊÈÏÔÛfiÊˆÓ Î·È ÙˆÓ ‰È·ÓÔÔ˘Ì¤ÓˆÓ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜. ÙËÚ›¯ÙËÎ·Ó ÛÙËÓ ÂÌappleÂÈÚ›· Î·È ÛÙÔÓÏfiÁÔ, ¿ÛÎËÛ·Ó ÎÚÈÙÈ΋ ÛÙÔÓ Ì˘ıÈÎfi Î·È ıÚËÛ΢ÙÈÎfi ÙÚfiappleÔ ÛΤ„˘ Î·È ˘appleÔÛÙ‹ÚÈÍ·ÓÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ÈÛfiÙËÙ·. °È· ÙÔÓ ÏfiÁÔ ·˘ÙfiÓ, ÙÔÓ 19Ô ·ÈÒÓ· ÙÔ‡˜ ¯·Ú·ÎÙ‹ÚÈÛ·Ó ˆ˜ «¢È·-ʈÙÈÛÙ¤˜» Î·È ÙË ÛÔÊÈÛÙÈ΋ ΛÓËÛË ˆ˜ ÙÔÓ «∞Ú¯·›Ô ∂ÏÏËÓÈÎfi ¢È·ÊˆÙÈÛÌfi». K·Ù¿ ÙÔappleÚfiÙ˘appleÔ ÙˆÓ ¢È·ÊˆÙÈÛÙÒÓ ÙÔ˘ 18Ô˘ ·ÈÒÓ·, ÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜ ‰È·ÎÚ›ÓÔÓÙ·È ·applefi ÔÚıÔÏÔÁÈ-ÛÌfi, ÎÚÈÙÈÎfi appleÓ‡̷ Î·È ·applefi ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· Ù· appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ˙ˆ‹˜ ηÈÙ˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜. EÁηÈÓ›·Û·Ó ÙË Û˘˙‹ÙËÛË Î‡ÚÈˆÓ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ appleÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ appleÔ˘ Û¯Â-Ù›˙ÔÓÙ·Ó Ì ÙË ÁÓÒÛË Î·È ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·, ÙËÓ ·ÚÂÙ‹, ÙÔ appleÔÏÈÙÈÎfi Û‡ÛÙËÌ· Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜,ÙÔ˘˜ ıÂÛÌÔ‡˜, ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Î·È ÙË ıÚËÛΛ·.OÈ ÔÊÈÛÙ¤˜, ·Ó Î·È Â›¯·Ó ÌÂÁ¿ÏË Âapple›‰Ú·ÛË ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘˜, ‰¤¯ÙËÎ·Ó ·ÚÓËÙÈ-΋ ÎÚÈÙÈ΋, ΢ڛˆ˜ ·applefi ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË Î·È ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ·. K·ÙËÁÔÚ‹ıËÎ·Ó ÁÈ· ıÚË-Û΢ÙÈÎfi ·ÁÓˆÛÙÈÎÈÛÌfi, ÁÈ· ·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÛË ÙˆÓ apple·Ú·‰ÔÛÈ·ÎÒÓ ·ÍÈÒÓ Î·È ÁÈ· Âapple·Á-ÁÂÏÌ·ÙÈÛÌfi, ÂappleÂȉ‹ appleÏËÚÒÓÔÓÙ·Ó ÁÈ· ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘˜. ∞appleÔÙ¤ÏÂÛÌ· Ù˘ ·ÚÓËÙÈ-΋˜ ÎÚÈÙÈ΋˜ ‹Ù·Ó Ô fiÚÔ˜ «ÛÔÊÈÛÙ¤˜», appleÔ˘ ›¯·Ó ÎÂÚ‰›ÛÂÈ ˆ˜ ÂȉÈÎÔ› Û ı¤Ì·Ù·ÛÔÊ›·˜, Ó· ηٷϋÍÂÈ Î·È Ó· apple·Ú·Ì›ÓÂÈ ÛÙËÓ ÎÔÈÓ‹ ¯Ú‹ÛË, ˆ˜ ÙȘ ̤Ú˜ Ì·˜, ˆ˜Û˘ÓÒÓ˘ÌÔ˜ ÙÔ˘ ·ÌÔÚ·ÏÈÛÙ‹ Î·È ÙÔ˘ «Âapple·ÁÁÂÏÌ·Ù›· ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘». £ÂˆÚ‹ıËÎ·Ó appleˆ˜‰ÂÓ ‹Ù·Ó «ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ» Ì ÙËÓ Î·ıÈÂڈ̤ÓË ÛËÌ·Û›· ÙÔ˘ fiÚÔ˘, appleÔ˘ ÛËÌ·›ÓÂÈ ÙËÛ˘ÛÙËÌ·ÙÈ΋ Î·È Âapple›ÌÔÓË Âappleȉ›ˆÍË Ù˘ ·Ó·Î¿Ï˘„˘ Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜ Î·È ÙËÓ ÂÈÏÈÎÚÈÓ‹·ÊÔÛ›ˆÛË Û ·˘Ù‹Ó, fiappleˆ˜ ·apple¤‰ÂÈÍÂ Ô ˆÎÚ¿Ù˘, ·ÏÏ¿ ·ÌÂÈ‚fiÌÂÓÔÈ ‰¿ÛηÏÔÈ Ù˘ÛÔÊ›·˜, appleÔ˘ Âappleȉ›ˆÎ·Ó Ó· ÌÂÙ·‰ÒÛÔ˘Ó ÛÙÔ˘˜ Ó¤Ô˘˜ fi¯È ÙËÓ ·ÏËıÈÓ‹ ÁÓÒÛË, ·ÏÏ¿ÙË Ì¤ıÔ‰Ô ÁÈ· Ó· ÂÎÊÚ¿˙Ô˘Ó appleÂÈÛÙÈο ÙÔ „‡‰Ô˜ ˆ˜ ·Ï‹ıÂÈ·.Ρέµπραντ, Oι δύο φιλόσοφοι (1628). Ησυζήτηση, το επιχείρηµα και η διαφωνίαείναι απαραίτητα για τη φιλοσοφικήσυζήτηση, αφού οτιδήποτε λέγεταιχρειάζεται να είναι ανοικτό στην αµφισβήτησηκαι στην κριτική. Εποµένως,η φιλοσοφία αποτελεί µια αναζήτησητης αλήθειας από δύο ή περισσότερουςσυνοµιλητές.Ο πάπυρος του Αντιφώντα.Πάµπλο Πικάσο, Dora Maar (20ός αι.)Μία από τις απεικονίσεις της γνωστήςκαλλιτέχνιδας, η οποία αναδεικνύειτην έντονη προσωπικότητά της αλλάκαι την έννοια του σκεπτόµενου προσώπουγενικότερα.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞1ËÔÊÈÛÙÈ΋ Ù¤¯ÓË Î·È ÔÊÈÛÙ‹˜ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙË ÛËÌ·Û›· ÙˆÓ fiÚˆÓ ÛÔÊÈÛÙÈ΋ Ù¤¯ÓË Î·È ÛÔÊÈÛÙ‹˜. £· ‰Ô‡Ì appleÒ˜ÂÓÓÔ› ÙË ÛÔÊÈÛÙÈ΋ Ù¤¯ÓË Î·È ÙÔ ÙÈ Â›Ó·È Ô ÛÔÊÈÛÙ‹˜ Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜, Ô È‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ ÛÔÊÈÛÙÈ΋˜ ΛÓËÛ˘,̤۷ ·applefi ¤Ó· Ó·ÓÈÎfi ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, ÙÔÓ ÔÌÒÓ˘ÌÔ ‰È¿ÏÔÁÔ, fiappleÔ˘ Á›ÓÂÙ·È ÏfiÁÔ˜ ÁÈ· ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Ó·‰È‰·¯ı› Ë ·ÚÂÙ‹. £· Û˘˙ËÙ‹ÛÔ˘Ì ÙÔ˘˜ ÏfiÁÔ˘˜ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÔappleÔ›Ô˘˜ ÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜ ηٷÎÚ›ıËÎ·Ó ‹ Âapple·ÈÓ¤ıËηÓÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘˜, ‰ËÏ·‰‹ ÙÔ˘˜ ÏfiÁÔ˘˜ appleÔ˘ appleÚÔοÏÂÛ·Ó ÙÔÓ ¤apple·ÈÓÔ ‹ ÙÔÓ „fiÁÔ ÁÈ· ÙËÓ Âapple·ÁÁÂÏÌ·ÙÈ΋ ÙÔ˘˜‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·, appleÔ˘ ‹Ù·Ó ΢ڛˆ˜ Ë ‰È‰·Ûηϛ· Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜ Î·È Ë ÂÍ¿ÛÎËÛË ÙˆÓ Ó¤ˆÓ ÛÙÔÓ appleÔÏÈÙÈÎfi ÏfiÁÔ.KEIMENOΣοφιστική τέχνη και σοφιστής κατά τον Πρωταγραƒø∆∞°√ƒ∞(490/80-420/11 π.Χ.)Ο σπουδαιότερος και αρχαιότεροςαπό τους σοφιστές του 5ου αιώναπ.Χ. Γεννήθηκε και έζησε στα Άβδηρατης Θράκης. Το 443 π.Χ. εµφανίζεταιστο προσκήνιο της κοινωνικήςκαι πνευµατικής ζωής της Αθήνας.Στον πλατωνικό διάλογο Πρωταγόραςείναι το κύριο πρόσωπο οµάδαςσυνοµιλητών που συζητούν ανη αρετή, και µάλιστα η πολιτικήαρετή, διδάσκεται ή όχι.Εγώ πάντως υποστηρίζω 1 τι η σοφιστική τέχνη είναι παλιά 2 , αλλά τι σοι τηνασκοσαν τα παλιά χρνια, επειδή φοβονταν τον φθνο που προκαλεί, πρβαλλανως προστατευτικ κάλυµµα 3 άλλοι την ποίηση, πως ο µηρος, οΗσίοδος, ο Σιµωνίδης, κι άλλοι τις µυστηριακές τελετές και τις προφητείες,πως οι οπαδοί του Oρφέα και του Μουσαίου άλλοι πάλι [...] ακµη και τηγυµναστική […] Τη µουσική χρησιµοποίησε για προκάλυµµα και […] ο Αγαθοκλής,σοφιστής µεγάλος…Παραδέχοµαι τι είµαι σοφιστής 4 κι τι µορφώνω ανθρώπους 5 , κι έχω τηνεντπωση πως µε αυτν τον τρπο, δηλαδή οµολογώντας το κανείς πωςείναι σοφιστής, προφυλάγεται πιο αποτελεσµατικά παρά αν το αρνείται […]Και το µάθηµα αυτ συνίσταται στο να µπορείς να αντιµετωπίζεις σωστάαπ τη µια τις υποθέσεις του σπιτιο σου 6 , δηλαδή πώς να διοικείς το σπίτισου µε τον πιο σωστ τρπο, κι απ την άλλη τα κοινά 7 , δηλαδή πώς ναγίνεις ασυναγώνιστος στο να χειρίζεσαι τις υποθέσεις της πλης. Και ναµιλάς γι’ αυτές 8 [...] Ακριβώς αυτ, είπε, είναι το πράγµα που αναλαµβάνωνα φέρω σε πέρας.(Πλάτων, Πρωταγρας, 316d-e, 317b Î·È 318e-319a)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1Ë39Σοφιστική τέχνη και Σοφιστήςƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞1 EÁÒ apple¿ÓÙˆ˜ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ˆ: Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ ÙÔ Âapple¿ÁÁÂÏÌ· appleÔ˘·ÛΛ, ÙË ÛÔÊÈÛÙÈ΋ Ù¤¯ÓË, ÛÙÔ ·applefiÛapple·ÛÌ· ·˘Ùfi appleÔ˘ appleÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È ·applefi ÙÔÓ ÔÌÒ-Ó˘ÌÔ ‰È¿ÏÔÁÔ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·. √ Ï¿ÙˆÓ Ï¤ÂÈ ÁÈ’ ·˘ÙfiÓ fiÙÈ ‹Ù·Ó Ô appleÚÒÙÔ˜ appleÔ˘˘ÈÔı¤ÙËÛ ÙÔ fiÓÔÌ· ÛÔÊÈÛÙ‹˜ Î·È ˙ËÙÔ‡Û ·ÌÔÈ‚‹ ÁÈ· ÙËÓ ÂÎapple·›‰Â˘ÛË appleÔ˘apple·Ú›¯Â. EappleÈÛΤÊıËΠÙËÓ Aı‹Ó· ÙÔ 443 apple.Ã. Î·È ÙfiÙÂ Ô ÂÚÈÎÏ‹˜ ÙÔ˘ ·Ó¤ıÂÛÂÓ· ÁÚ¿„ÂÈ ÙÔ «Û‡ÓÙ·ÁÌ·» (ÔÏÈÙ›·) Ù˘ ·ıËÓ·˚΋˜ ·appleÔÈΛ·˜ £Ô‡ÚÈÔÈ Ù˘ K. IÙ·-Ï›·˜. ˘Ó‰ÂfiÙ·Ó Ì appleÚÔÛˆappleÈ΋ ÊÈÏ›· Ì ÙÔÓ ÂÚÈÎÏ‹ Î·È apple¤Ú·Û ÌÂÁ¿ÏÔ Ì¤ÚÔ˜Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘ ÛÙËÓ Aı‹Ó· Î·È ÛÙȘ applefiÏÂȘ Ù˘ K. IÙ·Ï›·˜.2 ÔÊÈÛÙÈ΋ Ù¤¯ÓË… apple·Ï·È¿: Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ ·Ó·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ· Ù˘ÛÔÊÈÛÙÈ΋˜ Ù¤¯Ó˘ appleÔ˘ ·˘Ùfi˜ ·ÛΛ. ˘Ó‰¤ÂÈ ÙË ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ¿ ÙÔ˘ Ì ÙËÓappleÚÔËÁÔ‡ÌÂÓË apple·Ú¿‰ÔÛË, Ì appleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ˜ appleÔ˘ ›¯·Ó ‰È·ÎÚÈı› ÁÈ· ÙË ÛÔÊ›·Î·È ÙË Û‡ÓÂÛË, fiappleˆ˜ ÔÈ ÌÂÁ¿ÏÔÈ appleÔÈËÙ¤˜, ÌÔ˘ÛÈÎÔ› Î·È Ú·„ˆ‰Ô›, ÔÈ Ì¿ÓÙÂȘ, ÔÈÂappleÙ¿ ÛÔÊÔ› Î·È ¿ÏÏÔÈ ÂÊ¢ڤÙ˜ ‹ ÂappleÈÓÔËÙ¤˜ appleÚ·ÎÙÈÎÒÓ ‰ÂÍÈÔًوÓ.ΓΛΩΣΣΑΡΙO¢IA§EKTIKH (τέχνη): στησοφιστική, µέθοδος τηςρητορικής µε την οποίαγίνεται αντιπαράθεση ενόςισχυρισµού ενάντια σεκάποιο άλλο. Στη φιλοσοφίατου Σωκράτη και τουΠλάτωνα µέθοδος εύρεσηςτης αλήθειας που στηρίζεταιστον λόγο και τον αντίλογο.∂ƒπ∆π∫∏ ∆∂á∏: µέθοδοςτης ρητορικής που καλλιεργήθηκεαπό τουςσοφιστές. Συνίσταται στηδιατύπωση πειστικών,εκ πρώτης όψεως,αλλά εσφαλµένωνεπιχειρηµάτων.345678ÚÔÛٷ٢ÙÈÎfi Î¿Ï˘ÌÌ·: Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ appleÈÛÙ‡ÂÈ fiÙÈ fiÛÔÈ ·ÛÎÔ‡Û·Ó apple·Ï·Èfi-ÙÂÚ· ÙË ÛÔÊÈÛÙÈ΋ Ù¤¯ÓË ·Ó·Áο˙ÔÓÙ·Ó Ó· ÎÚ‡‚Ô˘Ó ÙË ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ¿ ÙÔ˘˜·˘Ù‹, appleÔ˘ ‹Ù·Ó Ë ‰È‰·Ûηϛ· Ù˘ appleÚ·ÎÙÈ΋˜ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÛÔÊ›·˜, ·applefi Êfi‚ÔÌ‹appleˆ˜ ÂÁ›ÚÔ˘Ó ÙÔÓ ÊıfiÓÔ Î·È ÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋. √ ›‰ÈÔ˜ fï˜ ÙÔÏÌ¿ Ó· ÙÔ ÔÌÔÏÔÁ›.ÔÊÈÛÙ‹˜: ·applefi ÙÔ Ú‹Ì· «ÛÔÊ›˙ÔÌ·È» appleÔ˘ ÛËÌ·›ÓÂÈ Ì˯·Ó‡ÔÌ·È Ù¯ӿÛÌ·Ù·,Ê·ÓÙ¿˙ÔÌ·È, ÂappleÈÓÔÒ. ∞applefi ·˘Ù‹Ó appleÚÔ·appleÙÂÈ Ë ÛËÌ·Û›· «¤ÌappleÂÈÚÔ˜», «Âappleȉ¤ÍÈÔ˜»,«·˘ıÂÓÙ›·» Û οappleÔÈ· ÂÚÁ·Û›·, ÂappleÈÛÙ‹ÌË ‹ ÔappleÔÈ·‰‹appleÔÙ ٤¯ÓË, Ï.¯. ÛÙ· Ì·ıË-Ì·ÙÈο ‹ ÛÙË Ó·˘appleËÁÈ΋. ˘Ó‰¤ÂÙ·È Ë Ï¤ÍË ÛÔÊÈÛÙ‹˜ Ì ÙË ÛÔÊ›· Î·È ÙÔÓ ÛÔÊfi,appleÔ˘ ‹Ù·Ó ·Ú¯Èο Ô ¤ÌappleÂÈÚÔ˜ Û Ì˯·ÓÈ΋ Ù¤¯ÓË ‹ Û οappleÔÈ· ¢ÁÂÓ‹ Ù¤¯ÓË, ·ÏÏ¿Î·È Ô Û˘ÓÂÙfi˜, Ô appleÔÏ˘Ì·ı‹˜, ÂΛÓÔ˜ appleÔ˘ ¤¯ÂÈ ·ÛÊ·Ï‹ ÎÚ›ÛË, appleÔ˘ Â›Ó·È ÂappleÈ-ÓÔËÙ‹˜ ¿ÁÓˆÛÙˆÓ ·ÏËıÂÈÒÓ.ªÔÚÊÒÓˆ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜: ·Ó·ÊÔÚ¿ ÛÙËÓ ÂÎapple·›‰Â˘ÛË appleÔ˘ ¤Î·Ó ÙÔÓ Ó¤Ô ÈηÓfiÛÙÔÓ ÏfiÁÔ Î·È ÛÙË Û˘˙‹ÙËÛË. ∞applefi ÙÔÓ 5Ô ·È. apple.Ã. Ë Ï¤ÍË ÛÔÊÈÛÙ‹˜ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ-Â›Ù·È ÁÈ· Ó· appleÚÔÛ‰ÈÔÚ›ÛÂÈ ÙÔ˘˜ ‰·ÛοÏÔ˘˜ Ù˘ ¢ÁψÙÙ›·˜, ‰ËÏ·‰‹ ÙÔ˘˜ ηıË-ÁËÙ¤˜ Ù˘ ÁÚ·ÌÌ·ÙÈ΋˜, Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜ Î.¿., appleÔ˘ appleÚfiÛÊÂÚ·Ó ·ÓÒÙÂÚË ÌfiÚʈ-ÛË ÛÙÔ˘˜ Ó¤Ô˘˜.∆Ș ˘appleÔı¤ÛÂȘ ÙÔ˘ ÛappleÈÙÈÔ‡ ÛÔ˘: apple·ÚÔ¯‹ ÁÓÒÛÂˆÓ ¯Ú‹ÛÈÌˆÓ ÛÙËÓ È‰ÈˆÙÈ΋˙ˆ‹.∆· ÎÔÈÓ¿: ÁÓÒÛÂȘ ·Ó·Áη›Â˜ ÁÈ· ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋ ˙ˆ‹.ÙÔ Ó· ¯ÂÈÚ›˙ÂÛ·È... ÁÈ’ ·˘Ù¤˜: ‰È‰·Ûηϛ· Û fiÛÔ˘˜ ÂappleȉÈÒÎÔ˘Ó ÛÙ·‰ÈÔ‰ÚÔÌ›·ÛÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ Î·È ÛÙË ‰ËÌfiÛÈ· ˙ˆ‹. ∂Îapple·›‰Â˘ÛË ÛÙËÓ ·Ó¿appleÙ˘ÍË appleÂÈÛÙÈÎÒÓ ÂappleÈ-¯ÂÈÚËÌ¿ÙˆÓ Ì¤Ûˆ Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜ Ù¤¯Ó˘.√ºπZOMAI (ως αποθετικό):µηχανεύοµαι τεχνάσµαταευφυή· µεταχειρίζοµαισοφιστικά επιχειρήµατα·επινοώ κάτι µε πανουργία.√ºπZø: κάνω κάποιον σοφόν,εκπαιδεύω, διδάσκω.√ºπª∞: απατηλόεπιχείρηµα.√ºπ∆∂π∞ (η): τέχνη τουσοφιστή, αλλά και σοφιστικόςσυλλογισµός ή επιχειρηµατολογία,στρεψοδικία.√ºπ∆∂Àø (ρ. αµετ.): διδάσκωόπως οι σοφιστές,ιδίως τη ρητορική. Προβάλλωσοφιστικά επιχειρήµατα.√ºπ∆π∫√-∏-√¡: ό,τι αφοράτο σόφισµα, απατηλός,ψευδής.√º√: αυτός που έχεισύνεση και ασφαλή κρίση,ο επινοητής άγνωστωναληθειών.ºπ§√√ºπ∞: αγάπη για τησοφία και τη γνώση.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


40∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1ËΣοφιστική τέχνη και ΣοφιστήςAPA§§H§A KEIMENA1∏ ÎÚÈÙÈ΋ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓΚύριος σκοπός της φιλοσοφίας είναινα ανακαλύψει την αλήθεια. Η ετυ-µολογία της λέξης «αλήθεια» (από τοστερητικό α και το ρ. λανθάνω) έχεισυχνά συνδεθεί µε αυτό που δεν µπορείνα κρυφτεί, ή να καλυφθεί, αυτόπου είναι γυµνό. Η αλήθεια, εκτόςαπό το αντίθετο του ψεύδους, δηλώνειτο αντίθετο του φαινοµένου, δηλαδήτο πραγµατικό. Γι’ αυτό και έχειυπάρξει µια µακρόχρονη καλλιτεχνικήπαράδοση απεικόνισης της αλήθειαςως γυµνής, όπως στην απεικόνισηαυτή, από το έργο του Σ. ΜποτιτσέλιΣυκοφαντία (16ος αι., Λονδίνο,Mansell Collection). Oι σχέσειςτης φιλοσοφίας µε τη σοφία και τηνπνευµατική καλλιέργεια είναι φανερέςστο παράλληλο κείµενο (3).∆ιαπιστώθηκε, πρώτον, τι είναι [δηλ. ο σοφιστής] αµειβµενος κυνηγς πλοσιωννέων ανθρώπων […] δετερον, κάτι σαν χονδρέµπορος των µαθηµάτωνπου θρέφουν την ψυχή […] τρίτον, λιανοπωλητής των ίδιων αυτών πραγµάτων[…] τέταρτον, µας φάνηκε ως βιοτέχνης που πουλάει δικής του κατασκευήςµαθήµατα […] πέµπτον, ένα είδος αθλητή στο αγώνισµα των λγων, ο οποίοςεπάγγελµά του έχει την εριστική […] ωστσο δεχτήκαµε, συγκαταβατικά, τι οσοφιστής καθαρίζει την ψυχή απ δοξασίες που στέκονται εµπδιο στη µάθηση.2(Ï¿ÙˆÓ, ÔÊÈÛÙ‹˜, 231d-6e)∏ ÎÚÈÙÈ΋ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÛÔÊÈÛÙ¤˜ Î·È ÙË ÛÔÊÈÛÙÈ΋[…] γιατί η σοφιστική είναι φαινοµενική σοφία, χι πραγµατική, κι ο σοφιστήςάτοµο που κερδίζει χρήµατα απ φαινοµενική σοφία και χι απ πραγµατική.(Αριστοτέλης, Σοφιστικο Eλεγχοι Ι, 165a 21)3∏ ·appleÔ‰Ô¯‹ ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ: Σοφιστς κοινν ν νοµα»√ fiappleÏÈÔ˜ ∞›ÏÈÔ˜ ∞ÚÈÛÙ›‰Ë˜, Ú‹ÙÔÚ·˜ Î·È ÏfiÁÈÔ˜ ÙÔ˘ 2Ô˘ ·È. Ì.Ã., ·applefi ÙË M˘Û›·Ù˘ M. AÛ›·˜, fiÙ·Ó ·ÎÌ¿˙ÂÈ Ë ‰Â‡ÙÂÚË ÛÔÊÈÛÙÈ΋, ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ ÛÙÔ apple·Ú·Î¿Ùˆ ·applefi-Ûapple·ÛÌ· fiÙÈ Ô fiÚÔ˜ ÛÔÊÈÛÙ‹˜ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ‹ıËΠÁÈ· ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ appleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ˜Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ Ì ·ÚÓËÙÈ΋ ·ÏÏ¿ Î·È ıÂÙÈ΋ ÛËÌ·Û›·.Έχω την εντπωση τι δε γνωρίζουν [σοι επικρίνουν] καν τι δήλωνε η λέξη«φιλοσοφία» στους Έλληνες και τι σήµαινε, και γενικά τι δεν ξέρουν τίποτε γι’αυτά τα πράγµατα. ∆εν έχει αποκαλέσει ο Ηρδοτος «σοφιστή» τον Σλωνα;∆εν έχει επίσης αποκαλέσει έτσι τον Πυθαγρα; ∆εν έχει χαρακτηρίσει και οΑνδροτίων τους Επτά –εννοώ τους Επτά Σοφος– «σοφιστές»; Έτσι δε χαρακτήρισεκαι τον Σωκράτη, τον περίφηµο εκείνον [...] Η γνώµη µου είναι τι«σοφιστής» ήταν ένας ρος αρκετά κοινς, κι τι «φιλοσοφία» σήµαινε, κατάκάποιο τρπο, να ασχολείσαι µε τις ωραίες τέχνες και να καταπιάνεσαι µε διανοήµατα–κι χι αυτ που υποδηλώνει τώρα ο ρος, αλλά εν γένει την πνευµατικήκαλλιέργεια […] και πως αυτς που κατεξοχήν τα έβαλε µε αυτν τον ροείναι, νοµίζω, ο Πλάτων.(Αριστείδης, Λγοι 46 (II 407 Dindorf): Πρς Πλάτωνα πρ τν τεττάρων λγος)4ÔÊ›· Î·È ÔÊÈÛÙ¤˜: «¢ÂÈÓfiÙ˘ appleÔÏÈÙÈ΋ Î·È ‰Ú·ÛÙ‹ÚÈÔ˜ Û‡ÓÂÛȘ»O ÏÔ‡Ù·Ú¯Ô˜ (1Ô˜ ·È. Ì.X.), ÌÈÏÒÓÙ·˜ ÁÈ· ÙÔÓ AıËÓ·›Ô MÓËÛ›ÊÈÏÔ, Û‡Ì‚Ô˘ÏÔ ÙÔ˘£ÂÌÈÛÙÔÎÏ‹, Ì·˜ ‰›ÓÂÈ appleÏËÚÔÊÔڛ˜ ¯Ú‹ÛÈ̘ ÁÈ· ÙËÓ Î·Ù·ÓfiËÛË ÙÔ˘ ¤ÚÁÔ˘ ÙˆÓÔÊÈÛÙÒÓ.[...] Οτε ρήτορας ήταν οτε σ’ αυτος που αποκλήθηκαν «φυσικοί φιλσοφοι»συγκαταλεγταν, αλλά είχε κάνει επάγγελµά του ,τι χαρακτηριζταν ττε ως«σοφία», ενώ στην πραγµατικτητα ήταν απλώς πολιτική ικαντητα και γνώσηπως να ενεργείς αποτελεσµατικά τη σοφία αυτή ο Μνησίφιλος –µε µιά αδιά-∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1Ë41Σοφιστική τέχνη και Σοφιστήςσπαστη συνέχεια που έφθασε ως τον Σλωνα– την κρατοσε σαν να ήταν ηδιδασκαλία κάποιας αίρεσης. Οι µετέπειτα, που την ανάµιξαν µε τις δικανικέςτέχνες και µετατπισαν την εφαρµογή της απ τα δηµσια πράγµατα στη θεωρία,αποκλίθηκαν «σοφιστές».(Πλοταρχος, Bίοι Παράλληλοι, «Θεµιστοκλς» 2, 6)∂ƒø∆∏∂π – ∂ƒ°∞π∂12345 appleÔÈ· apple·Ú¿‰ÔÛË ÂÓÙ¿ÛÛÂÈ ÙËÓ Âapple·ÁÁÂÏÌ·ÙÈ΋ ÙÔ˘ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜;ÔÈÔ ¤ÚÁÔ ÂappleÈÙÂÏ› Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜, Û‡Ìʈӷ Ì ٷ ÏÂÁfiÌÂÓ¿ ÙÔ˘, Î·È appleÒ˜ ·˘ÙfiÛ˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙȘ appleÔÏÈÙÈΤ˜ Û˘Óı‹Î˜ Ù˘ ·ıËÓ·˚΋˜ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜; (µÏ. ∂ÈÛ·-ÁˆÁ‹ Î·È Î›ÌÂÓÔ).∞applefi appleÔÈÔ Ú‹Ì· apple·Ú¿ÁÂÙ·È Ë Ï¤ÍË ÛÔÊÈÛÙ‹˜ Î·È appleÔÈ· ÛËÌ·Û›· ¤¯Ô˘Ó Û‹ÌÂÚ· ÔÈϤÍÂȘ «ÛÔÊÈÛÙ›˜» Î·È «ÛÔÊ›˙ÔÌ·È»; (µÏ. ÁψÛÛ¿ÚÈÔ Î·È Û¯fiÏÈÔ 4).ÔÈ· ÎÚÈÙÈ΋ ·Û΋ıËΠÛÙȘ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ˜ ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ Î·È ·applefi appleÔÈÔ˘˜; Ò˜¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÔÓÙ·È ÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜ ·applefi ÙÔÓ ÏÔ‡Ù·Ú¯Ô; [·Ú¿ÏÏËÏÔ ∫›ÌÂÓÔ (4)].Ò˜ ÔÚ›˙ÂÙ·È Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÛÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (3);H λυρική ποιήτρια Σαπφώ ήταν ένα απότα αγαπητά θέµατα των αρχαίων καλλιτεχνών.Eδώ εικονίζεται σε µια υδρίατου 5ου αι. π.X. καθισµένη να κρατάέναν παπύρινο κύλινδρο µε κείµενο πουπρόκειται να τραγουδήσει, το οποίοαρχίζει µε την επίκληση ερίων πέωνρχοµαι λλων (=αρχίζω το τραγούδιµου µ’ αιθέρια λόγια, µτφρ. Oδ.Eλύτης). Aθήνα, Eθνικό AρχαιολογικόMουσείο.£EMA °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIAAÊÔ‡ ÌÂÏÂÙ‹ÛÂÙ ٷ apple·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ· (1) Î·È (2), Ó· Û˘˙ËÙ‹ÛÂÙ ÛÙËÓ Ù¿ÍË ·ÓÛ˘ÌʈÓ›Ù Ì ÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ appleÔ˘ ·Û΋ıËΠÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ ÁÈ· ÙÔÓ Âapple·ÁÁÂÏ-Ì·ÙÈÛÌfi ÙÔ˘˜ ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘˜. Ò˜ ÓÔÌ›˙ÂÙ fiÙÈ ı· ·ÓÙÈÌÂÙˆapple›˙ÔÓÙ·Ó ÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜ÙË ÛËÌÂÚÈÓ‹ ÂappleÔ¯‹;¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞ªÂ appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ appleÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙ÂÈ ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ÛÔÊÔ‡ ÛÙÔ apple·Ú·Î¿Ùˆ appleÔ›ËÌ· Ô ∫ˆÓ-ÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ∫·‚¿Ê˘, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ¤¯ÂÈ ÂappleËÚ·ÛÙ› ·applefi ÙË ‰Â‡ÙÂÚË ÛÔÊÈÛÙÈ΋, appleÔ˘ ‰È·-ÌÔÚÊÒıËΠÛÙËÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÂappleÔ¯‹; ˘˙ËÙ‹ÛÙ ÙÔ ı¤Ì· ·˘Ùfi ÛÙËÓ Ù¿ÍË ·ÍÈÔappleÔÈÒ-ÓÙ·˜ ÙȘ apple·Ú·Î›ÌÂÓ˜ ÂÈÎfiÓ˜, ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (3) Î·È ÙËÓ ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹.ÔÊÔ› ‰Â appleÚÔÛÈfiÓÙˆÓΟι άνθρωποι γνωρίζουν τα γινµενα.Τα µέλλοντα γνωρίζουν οι θεοί,πλήρεις και µνοι κάτοχοι πάντων των φώτων.Εκ των µελλντων οι σοφοί τα προσερχµενααντιλαµβάνονται. Η ακοήH Θέµις, η οποία κυριαρχούσε στο δελφικόµαντείο, απεικονίζεται εδώ στοεσωτερικό ερυθρόµορφης κύλικας ναδίνει χρησµό στον βασιλιά της AθήναςAιγέα σχετικά µε τη γέννηση τουΘησέα. H Θέµις κρατά στο αριστερόχέρι φιάλη και στο δεξιό κλαδί ιερήςδάφνης. Tο νερό και η δάφνη έδινανστην Πυθία µαντική δύναµη (5ος αι.π.X., Bερολίνο, Aρχαιολογικό Mουσείο).αυτών κάποτε εν ώραις σοβαρών σπουδώνταράττεται. Η µυστική βοήτος έρχεται των πλησιαζντων γεγοντων.Και την προσέχουν ευλαβείς. Ενώ εις την οδνέξω, ουδέν ακοουν οι λαοί.Θεο µν γρ µελλντων,νθρωποι δ γιγνοµένωνσοφο δ προσιντωνασθάνονται.(Φιλστρατος, T ς τν Tυανέα,Aπολλώνιον VIII 7)(K. . ∫·‚¿Ê˘, ÔÈ‹Ì·Ù· ∞’, ÂΉ. ÿηÚÔ˜, Aı‹Ó· 1963)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞2Ë∏ ÚËÙÔÚÈ΋ Ù¤¯ÓË Î·È Ë ‰‡Ó·ÌË ÙÔ˘ ÏfiÁÔ˘ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÌÈ· ÌÔÚÊ‹ ÚËÙÔÚÈÎÔ‡ ÏfiÁÔ˘, ÙÔ ÂÁÎÒÌÈÔ, ̤۷ ·applefi ¤Ó· ·applefiÛapple·ÛÌ··applefi ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ÛÔÊÈÛÙ‹ °ÔÚÁ›·1 ∂ϤÓ˘ ∂ÁÎÒÌÈÔÓ 2 . £· ‰Ô‡Ì ÙȘ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ˜ Î·È ÙȘ ·ÚÂÙ¤˜ Ù˘ÁÏÒÛÛ·˜ Î·È ÙÔ˘ ÚËÙÔÚÈÎÔ‡ ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·ÙÔ˜ ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ Î·È ı· ÂÎÙÈÌ‹ÛÔ˘Ì ÙË ‰‡Ó·ÌË ÙÔ˘ ÏfiÁÔ˘ÛÙËÓ È‰ÈˆÙÈ΋ Î·È ÙË ‰ËÌfiÛÈ· ˙ˆ‹.KEIMENO∫«O λγος δυνάστης µέγας στίν» 3°√ƒ°π∞ √ §EONTINO(483/80-376/5 π.Χ.)Κορυφαίος σοφιστής και ρήτορας,δίδαξε στη Σικελία, την Αττική καιτη Θεσσαλία. Μελέτησε πρώτοςτον λόγο και την επίδρασή τουστον ψυχισµό του ανθρώπου καιείδε τη ρητορική ως «πειθούςδηµιουργό», δηλαδή ως µέθοδο γιανα διατυπώνει ο άνθρωπος τηγνώµη του µε τρόπο πειστικό.Ευκοσµία είναι για την πλη οι γεροί άνδρες, για το σώµα η οµορφιά, για τηνψυχή η σοφία, για την πράξη η αρετή, για τον λγο η αλήθεια τα αντίθετάτους είναι ακοσµία. Τον άνδρα και τη γυναίκα, τον λγο και την πράξη, τηνπλη και το πράγµα που αξίζουν τον έπαινο πρέπει µε επαίνους να τα τιµά-µε, ενώ τα ανάξια να τα κατακρίνουµε 4 […][Η Ελένη] έκανε σα έκανε είτε απ θέληµα της Τχης και απφαση τωνθεών και της Ανάγκης προσταγή είτε επειδή αρπάχτηκε µε τη βία είτε πείστηκεµε λγια είτε επειδή απ τη θωριά ερωτετηκε 5 […] Αν ήταν ο λγοςπου την έπεισε και εξαπάτησε την ψυχή της, οτε σε αυτή την περίπτωσηείναι δσκολη η υπεράσπιση και η ανασκευή της κατηγορίας […] Ο λγοςείναι ένας µεγάλος δυνάστης, που ενώ έχει το πιο µικρ και αφανές σώµα,επιτελεί τα έργα τα πιο θεϊκά γιατί µπορεί και το φβο να σταµατήσει και τηλπη να διώξει και χαρά να προκαλέσει και τον οίκτο να αυξήσει […] Πσοιδεν έχουν πείσει 6 ή δεν πείθουν τσους και τσους για τσα πράγµατα, πλάθονταςέναν ψευδή λγο! […] Ποια αιτία λοιπν µας εµποδίζει να θεωρήσουµετι η Ελένη ήρθε στην Τροία χωρίς τη θέλησή της, το ίδιο πως αναρπάχτηκε απ απαγωγέων τη βία; Αφο η επίδραση της πειθος 7 , αν καιδεν έχει του εξαναγκασµο τη µορφή 8 , έχει την ίδια µε αυτν δναµη.(Γοργίας, Ελένης Εγκώµιον, 1, 6-8 και 11-12)Aναγεννησιακή αναπαράσταση τηςΡητορικής, που κρατάει το σπαθί ωςσύµβολο της δύναµης του λόγου.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2Ë43Η ρητορική τέχνη και η δύναµη του λόγουƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞123456O ÛÔÊÈÛÙ‹˜ °ÔÚÁ›·˜ (483/80-376/5 apple.X.) ηٷÁfiÙ·Ó ·applefi ÙÔ˘˜ §ÂÔÓÙ›ÓÔ˘˜ Ù˘ÈÎÂÏ›·˜. ◊Úı ÛÙËÓ Aı‹Ó· ÁÈ· appleÚÒÙË ÊÔÚ¿ ÙÔ ¤ÙÔ˜ 427 apple.X., ˆ˜ appleÚÂÛ‚Â˘Ù‹˜Ù˘ apple·ÙÚ›‰·˜ ÙÔ˘, Î·È ÁÔ‹Ù¢Û ÙÔ˘˜ AıËÓ·›Ô˘˜ Ì ÙË ÚËÙÔÚÈ΋ ÙÔ˘ Ù¤¯ÓË.¢›‰·Í ÛÙË MÂÁ¿ÏË EÏÏ¿‰·, ÙË £ÂÛÛ·Ï›· Î·È ÙËÓ Aı‹Ó·.∆o ^∂ϤÓ˘ \EÁÎÒÌÈoÓ Â›Ó·È ÚËÙoÚÈÎfi˜ ÏfiÁo˜ ÙÔ˘ °ÔÚÁ›· Î·È ÂappleȯÂÈÚ› ÙËÓ˘appleÂÚ¿ÛappleÈÛË Ù˘ ˆÚ·›·˜ ∂ϤÓ˘. Œ¯ÂÈ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙ› ˆ˜ δοκίµιο για τη φσηκαι τη δναµη του λγου Î·È Â›Ó·È ÏfiÁÔ˜ ·appleÔÏÔÁËÙÈÎfi˜.√ ÏfiÁo˜ Â›Ó·È ÌÂÁ¿Ïo˜ ‰˘Ó¿ÛÙ˘: Ë appleÈÔ ÁÓˆÛÙ‹ ÊÚ¿ÛË ÛÙo ∂ϤÓ˘ EÁÎÒÌÈoÓÙo˘ °oÚÁ›·, fiappleÔ˘ ‰È·Ù˘appleÒÓÂÙ·È ÂappleÈÁÚ·ÌÌ·ÙÈο Ë ¿appleo„‹ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙË ‰‡Ó·ÌË Ù˘ÚËÙoÚÈ΋˜ Ù¤¯Ó˘. ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, o °oÚÁ›·˜ Â͢ÌÓ› ÙË ‰‡Ó·ÌË Ùo˘ ÏfiÁo˘, ÙËÓoappleo›· Û˘ÁÎÚ›ÓÂÈ Ì ÙËÓ Âapple›‰Ú·ÛË ÙˆÓ Ê·ÚÌ¿ÎˆÓ ÛÙo ÛÒÌ·. O ›‰Èo˜ o Ï¿ÙˆÓηٷÁÚ¿ÊÂÈ ÙËÓ ÂappleÈÙ˘¯›· Ù˘ ÚËÙoÚÈ΋˜ ‰ÂÈÓfiÙËÙ·˜ Ùo˘ °oÚÁ›·, ηıÒ˜ ÙoÓapple·Úo˘ÛÈ¿˙ÂÈ Ó· ‰ÈËÁÂ›Ù·È Ùo ÂÍ‹˜ ·Ó¤Î‰oÙo: Γιατί µου έχει συµβεί πολλέςφορές να πάω µε τον αδελφ µου (ο αδελφς του Γοργία ήταν γιατρς καιονοµαζταν Πρδικος) και µε άλλους γιατρος σε κάποιον άρρωστο που δενήθελε να πιει φάρµακο ή να αφήσει το γιατρ να τον εγχειρήσει ή να τουκάνει καυτηριασµ και, ενώ ο γιατρς δεν µποροσε να τον πείσει, τον έπειθαεγώ – χι µε άλλη τέχνη παρά µε τη ρητορική (Ï¿ÙˆÓ, °oÚÁ›·˜, 456 a-b).E˘ÎÔÛÌ›·… ηٷÎÚ›ÓÔ˘ÌÂ: Â‰Ò ¤¯Ô˘Ì Ùo appleÚÔÔ›ÌÈÔ ÙÔ˘ ÏfiÁÔ˘ ^∂ϤÓ˘\EÁÎÒÌÈoÓ Ô ÔappleÔ›Ô˜ ¯ˆÚ›˙ÂÙ·È Û appleÚoo›ÌÈo (ÂÈÛ·ÁˆÁ‹), ‰È‹ÁËÛË (·Ê‹ÁËÛË),apple›ÛÙË (·applefi‰ÂÈÍË) Î·È Âapple›ÏoÁo (Û˘Ìapple¤Ú·ÛÌ·). ∏ ‚·ÛÈ΋ ÏÂÈÙo˘ÚÁ›· Ùo˘appleÚooÈÌ›o˘ (ÛÙ. 1-5) Â›Ó·È Ë appleÚoÂÙoÈÌ·Û›· Ùo˘ ·ÎÚo·ÙËÚ›o˘ ÁÈ· Ó· ·Îo‡ÛÂÈ ÌÂappleÚoÛo¯‹, Ì ‡ÓoÈ· Î·È ¯ˆÚ›˜ ‰˘ÛÎoÏ›· ÙoÓ Ú‹ÙoÚ·. O ∞ÚÈÛÙoÙ¤Ï˘ Âapple·ÈÓ›ÛÙ· ÔÏÈÙÈο (∞, 1260a 25-28) ÙÔÓ °oÚÁ›·, ÁÈ·Ù› ·apple·ÚÈıÌo‡ÛÂ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˜·ÚÂÙ¤˜, Û ·ÓÙ›ıÂÛË Ì ÙoÓ ˆÎÚ¿ÙË appleo˘ ·Ó·˙ËÙo‡Û ¤Ó·Ó ÁÂÓÈÎfi oÚÈÛÌfiÙ˘ ·ÚÂÙ‹˜: εκείνοι που µιλον γενικά υποστηρίζοντας τι η αρετή είναιευδαιµονία της ψυχής ή ορθή πράξη ή κάτι παρµοιο αυταπατώνται πολ πιοκοντά στην αλήθεια είναι εκείνοι που απαριθµον τις αρετές, πως έκανε ο Γοργίας,παρά εκείνοι που δίνουν τέτοιας λογής ορισµος.H EϤÓË ¤Î·Ó fiÛ· ¤Î·ÓÂ… ÂÚˆÙ‡ıËÎÂ: Ô °oÚÁ›·˜ appleÚoÙ›ÓÂÈ Â‰Ò Ù¤ÛÛÂÚȘÏfiÁo˘˜, ÁÈ· Ùo˘˜ oappleo›o˘˜ Ë ∂ϤÓË ·Ó·ÁοÛÙËΠӷ ʇÁÂÈ Ì ÙoÓ ¿ÚË Î·ÈappleÚoÛapple·ı› Ó· ‰Â›ÍÂÈ fiÙÈ Û οı appleÂÚ›appleÙˆÛË Ë ∂ϤÓË ‹Ù·Ó ËıÈο ¿ÌÂÌappleÙË,ÁÈ·Ù› ‰ÂÓ ¤Ê˘Á Ì ‰È΋ Ù˘ appleÚfiıÂÛË.fiÛÔÈ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó apple›ÛÂÈ: Â‰Ò Û˘Ó·ÓÙo‡Ì ÙËÓ È‰¤· fiÙÈ Ë ·apple¿ÙË Â›Ó·È ‚·ÛÈ΋ÏÂÈÙo˘ÚÁ›· Ùo˘ appleoÈËÙÈÎo‡ Î·È ÚËÙoÚÈÎo‡ ÏfiÁo˘. O ·apple·ÙËÏfi˜ ÏfiÁo˜, ı· appleÂÈ Ï›Áoapple·Ú·Î¿Ùˆ o °oÚÁ›·˜, ¤¯ÂÈ Ù¤ÙÔÈ· ÁoËÙ›·, ÒÛÙ ÌÂÙ·‚¿ÏÏÂÈ ÙËÓ „˘¯‹ Î·È ÙoÓo˘. O Âapple·ÁÁÂÏÌ·Ù›·˜ Ú‹ÙoÚ·˜ ‰ÂÓ ÂappleÈ˙ËÙ› ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·, ·ÏÏ¿ ÙËÓ ·ÏËıoÊ¿-ÓÂÈ·, ÙË ‰ËÌÈo˘ÚÁ›· ÂÓÙ˘appleÒÛˆÓ. O °oÚÁ›·˜ Â›Ó·È o appleÚÒÙo˜ appleo˘ Ù·˘Ù›˙ÂÈ ÙËÓÙ¤¯ÓË Ù˘ ˙ˆÁÚ·ÊÈ΋˜ Ì ÙËÓ ·apple¿ÙË Î·È ÙË ÁoËÙ›· Î·È ÂÎÊÚ¿˙ÂÈ Ì›· ıˆڛ·Ù˘ Ù¤¯Ó˘ ˆ˜ „¢‰·›ÛıËÛ˘.Αφίσα από σύγχρονη κινηµατογραφικήταινία για την Ελένη της Τροίας(παραγωγή του 1956, σκηνοθεσία R.Wise, µε τη Rossana Podestà). Η Ελένηαποτέλεσε πηγή έµπνευσης πολλώνδιανοούµενων και καλλιτεχνών από τηναρχαιότητα µέχρι σήµερα.Dante Gabriel Rossetti, Η Ελένη τηςΤροίας (1863). Ο ζωγράφος έζησε στηνAγγλία τον 19ο αι. και ανήκει στουςπρο-ραφαηλίτες ζωγράφους, οι οποίοιλάτρευαν την οµορφιά. Η Ελένη αποτέλεσετο τέλειο πρόσωπο για ένα από ταπιο γνωστά αλληγορικά πορτρέτα του.H αρπαγή της ωραίας Eλένης από τονΠάρη σε ερυθρόµορφο αγγείο (περ.450 π.X.).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


44∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2ËΗ ρητορική τέχνη και η δύναµη του λόγουΓΛΩΣΣΑΡΙO∞ƒ∂∆∏: ετυµολογικά συγγενήςµε το επίθετο άριστος,σήµαινε αρχικά υπεροχήκαι τέλεια εκδήλωση µιαςκύριας ιδιότητας προσώπου,ζώου ή πράγµατος(π.χ. η αρετή ενός µαχαιριούείναι ότι κόβει καλά).Στη φιλοσοφία περιορίστηκεστην ηθική αξία.∂π∫√ (από το ρήµ. οικα):το πιθανό, το εύλογο.Το εικός αποτελούσεσηµαντικό τεχνικό στοιχείοτου λόγου για τις ρητορικέςσχολές του 5ου καιτου 4ου αι. π.Χ.EYKOMIA: αρετή, οµορφιά,κόσµηµα (αντίθετο ακοσµία).§√°√: η ενδιάθετη στονάνθρωπο ικανότηταέκφρασης του περιεχοµένουτης διάνοιάς του µέσωτης γλώσσας, η οµιλία(λατ. oratio), η γλώσσα,το λογικό επιχείρηµα.ƒ∏∆√ƒπ∫∏ (από το ρέω=ρ,ρήσις): µέθοδος ή τέχνητης σύνθεσης λόγων.∆∂á∏: στην αρχαιότηταδήλωνε επιδεξιότητα γιαεκτέλεση κάπoιας δραστηριότηταςγια τη δηµιουργίαέργoυ σύµφωνα µε oρισµένoυςκανόνες (γραµµατική,ρητoρική, ναυπηγική,αρχιτεκτoνική τέχνη κ.ά.).78∂apple›‰Ú·ÛË Ù˘ appleÂÈıÔ‡˜: Û˘ÁηٷϤÁÂÙ·È ÛÙȘ appleÈı·Ó¤˜ ·Èٛ˜ Ù˘ ·Úapple·Á‹˜Ù˘ ∂ϤÓ˘. ∂‰Ò Ë ‰‡Ó·ÌË Ùo˘ ÏfiÁo˘ ‰È·ÎÚ›ÓÂÙ·È appleϤoÓ ·applefi ÙË ıÂ˚΋ Âapple¤Ì-‚·ÛË (Ë oappleo›· Â›Ó·È Û˘¯Ófi Ê·ÈÓfiÌÂÓo ÛÙ· oÌËÚÈο ¤appleË).∏ appleÂÈıÒ ¤¯ÂÈ ÙÔ˘ ÂÍ·Ó·ÁηÛÌÔ‡ ÙË ÌÔÚÊ‹: ÛÙo Ù¤Ïo˜ Ùo˘ ÎÂÈ̤Óo˘ Ùo˘ o°oÚÁ›·˜ appleÂÚÓ¿ ·applefi ÙoÓ appleÂÈÛÙÈÎfi ÛÙoÓ appleÂÈı·Ó·ÁηÛÙÈÎfi ÏfiÁo. ÂÈı·Ó·Áη-ÛÌfi˜ Â›Ó·È o ÂÍ·Ó·ÁηÛÌfi˜ οappleoÈo˘ ÛÂ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ÂÓ¤ÚÁÂÈ·, Ì ¯Ú‹ÛË·appleÂÈÏ‹˜ ‹ „˘¯oÏoÁÈ΋˜ ‚›·˜.APA§§H§√ KEIMEN√AÚÂÙ‹ Î·È ·ÚÂÙ¤˜ ηٿ ÙÔÓ °ÔÚÁ›·ÙÔÓ ÔÌÒÓ˘ÌÔ appleÏ·ÙˆÓÈÎfi ‰È¿ÏÔÁÔ Ô ª¤ÓˆÓ ÂÎı¤ÙÂÈ ÛÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘°ÔÚÁ›· Û¯ÂÙÈο Ì ÙȘ ·ÚÂÙ¤˜ appleÔ˘ Â›Ó·È Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˜ ÁÈ· ÙÔÓ ¿Ó‰Ú· Î·È ÁÈ· ÙËÁ˘Ó·›Î·:Πρώτα πρώτα, αν ζητάς να µάθεις ποια είναι η αρετή του άνδρα, αυτ είναιεκολο να προσδιοριστεί, γιατί αρετή σε έναν άνδρα είναι να έχει την ικαντητανα καταπιάνεται µε τις δηµσιες υποθέσεις και, κάνοντάς το αυτ, ναγίνεται χρήσιµος στους φίλους και βλαβερς στους εχθρος, αποφεγονταςνα υποστεί και ο ίδιος κάτι τέτοιο. Αν πάλι ζητάς να µάθεις ποια είναι τηςγυναίκας η αρετή, αυτ δεν είναι δσκολο να σ’ το εξηγήσω, αφο η γυναίκαοφείλει να φροντίζει σωστά το σπίτι µε το να διατηρεί σώο ,τι υπάρχει σεαυτ και µε το να είναι υπάκουη στον άντρα της […] Κι υπάρχουν πάµπολλεςάλλες αρετές, έτσι που είναι δσκολο να πεις για την αρετή τι λογής πράγ-µα είναι γιατί η αρετή, Σωκράτη, εξειδικεεται στον καθένα απ µας ανάλογαµε τη δραστηριτητά του και ανάλογα µε τις πράξεις και την ηλικία του –και το ίδιο, νοµίζω, ισχει και για την κακία.(Ï¿ÙˆÓ, M¤ÓˆÓ, 71e Î.Â.)EPøTHEI – EP°AIEΗ απεικόνιση της Ρητορικής από τονG. Cesari, ζωγράφο του 16ου αιώνα,ο οποίος ήταν ισπανικής καταγωγής,έζησε όµως στη Pώµη όπου, κατά παπικήεντολή, πραγµατοποίησε πολλέςτοιχογραφίες µεταξύ του 1590 και του1615.1234°È·Ù› Ô °ÔÚÁ›·˜ ÍÂÎÈÓ¿ ÙÔ EϤÓ˘ EÁÎÒÌÈÔÓ ·apple·ÚÈıÌÒÓÙ·˜ Ê˘ÛÈο ¯·Ú›ÛÌ·Ù·Î·È ·ÚÂÙ¤˜;M appleÔÈ· ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·Ù· ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ Ô °ÔÚÁ›·˜ ÙËÓ ·ıˆfiÙËÙ· Ù˘ EϤÓ˘; ˘Ì-ʈÓ›Ù Ì ÙÔ Û˘Ìapple¤Ú·ÛÌ· ÙÔ˘ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌÔ‡ ÙÔ˘;fiÛÔÈ… „¢‰‹ ÏfiÁÔ!: N· Û¯ÔÏÈ¿ÛÂÙ ÙË ÊÚ¿ÛË ·˘Ù‹ ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·˜ ‰Èο Û·˜apple·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù·.oÈ· ÛËÌ·Û›· ¤¯o˘Ó oÈ apple·Ú·Î¿Ùˆ ϤÍÂȘ Ù˘ ÓÂoÂÏÏËÓÈ΋˜ ÁÏÒÛÛ·˜; ‰oÎË-Û›ÛoÊo˜, ‰oͷۛ˜, apple·Ú·‰oÍoÏoÁ›·, ÂÁΈÌÈ¿˙ˆ, ÂÈηۛ·.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2Ë45Η ρητορική τέχνη και η δύναµη του λόγου5ŒÓ· ̤ÚÔ˜ Ù˘ ‰È‰·Ûηϛ·˜ ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ Â›Ó·È Ë Î·ÏÏȤÚÁÂÈ· ÙÔ˘ ÏfiÁÔ˘ Î·È ËÙ¤¯ÓË Ù˘ ÂappleÈÎÔÈÓˆÓ›·˜. Ò˜ ÔÓÔÌ¿˙ÂÙ·È Ë ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· ·˘Ù‹ Î·È ÙÈ ¯ÚÂÈ¿˙Â-Ù·È ÁÈ· Ó· ·Ó·appleÙ˘¯ı›;TO EN∆IAΦEPONTΩN ΣOΦIΣTΩNΓIA TH ΓΛΩΣΣAKAI TON ΛOΓO£EMA °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIA¡· ‰È·‚¿ÛÂÙ ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ Î·È Ó· ÁÚ¿„ÂÙ Û ̛· apple·Ú¿ÁÚ·ÊÔ appleÒ˜ Ô°ÔÚÁ›·˜ ¤‚ÏÂapple ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ ÙÔ˘ ¿ÓÙÚ· Î·È appleÒ˜ ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ Ù˘ Á˘Ó·›Î·˜. ÈÛÙ‡ÂÙÂfiÙÈ Û‹ÌÂÚ· ÔÈ ·applefi„ÂȘ ·˘Ù¤˜ ÙÔ˘ °ÔÚÁ›· ÁÈ· ÙË Á˘Ó·›Î· Â›Ó·È ·ÎfiÌË ·appleÔ‰ÂÎÙ¤˜;¢IA£EMATIKH EP°AIA∏ ÚËÙoÚÈ΋ ‰ÂÓ apple·›˙ÂÈ ÛÙË ˙ˆ‹ Ì·˜ Ùo ÚfiÏo appleo˘ ¤apple·È˙ ÛÙËÓ ·Ú¯·›· ∂ÏÏ¿‰·.‹ÌÂÚ· oÈ Ï¤ÍÂȘ «ÂappleÈÙ˘¯›·» ‹ «ÂappleÈÙ˘¯Ë̤Óo˜ ¿ÓıÚˆappleo˜» apple·Ú·apple¤Ìappleo˘Ó ¿ÌÂÛ·ÛÙoÓ ÎfiÛÌo ÙˆÓ ÂappleȯÂÈÚ‹ÛÂˆÓ Î·È ÌfiÓo ‰Â˘ÙÂÚ¢fiÓÙˆ˜ ÛÙËÓ appleoÏÈÙÈ΋. ÙËÓ·Ú¯·›· ∂ÏÏ¿‰· Ë ÂappleÈÙ˘¯›· appleo˘ ÌÂÙÚo‡Û ‹Ù·Ó ηٿ appleÚÒÙo ÏfiÁo Ùo˘ appleoÏÈÙÈÎo‡ ηÈηٿ ‰Â‡ÙÂÚo Ùo˘ Ú‹ÙoÚ· ÛÙ· ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ·. ∞Ó ‹ıÂÏ ӷ ‚ÚÂÈ Î·Ó›˜ οÙÈ ·Ó¿ÏoÁoÛÙËÓ Âappleo¯‹ Ì·˜, ı· ÌappleoÚo‡Û ӷ appleÂÈ fiÙÈ ÙË ı¤ÛË appleo˘ ηÙ›¯Â οappleoÙÂ Ë ÚËÙoÚÈ΋ÙËÓ ¤¯ÂÈ Û‹ÌÂÚ· Ë ‰È·Ê‹ÌÈÛË.(W. K. C. Guthrie, OÈ oÊÈÛÙ¤˜, ÌÙÊÚ. ¢. ∆ÛÂÎo˘Ú¿ÎË, ÂΉ. MIET, ÛÂÏ. 73-74)M ·ÊÔÚÌ‹ ÙÔ apple·Ú·apple¿Óˆ ·applefiÛapple·ÛÌ·, ÌÈ· oÌ¿‰· Ì·ıËÙÒÓ/-ÙÚÈÒÓ ·Ó·Ï·Ì‚¿ÓÂÈ Ó·Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛÂÈ ‰Â›ÁÌ·Ù· «ÂÁΈ̛ˆÓ» Î·È ÌÈ· ¿ÏÏË ÔÌ¿‰· «„fiÁˆÓ» ·applefi Û‡Á¯ÚoÓ˜ÌoÚʤ˜ ÏfiÁo˘, appleo˘ ÛÙo¯Â‡o˘Ó ÛÙËÓ appleÂÈıÒ Î·È ÙÔÓ ¤apple·ÈÓÔ ‹ ÛÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ (oÌÈÏ›·appleoÏÈÙÈÎo‡, ÂÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈ΋ ÚËÙoÚÈ΋, ÙËÏÂoappleÙÈΤ˜ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ, ‰È·ÊËÌÈÛÙÈο ΛÌÂÓ·).ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, ÔÈ oÌ¿‰Â˜ apple·Úo˘ÛÈ¿˙Ô˘Ó ÛÙËÓ Ù¿ÍË Ù· ‰Â›ÁÌ·Ù· appleo˘ Û˘ÁΤ-ÓÙÚˆÛ·Ó Î·È Û¯oÏÈ¿˙Ô˘Ó ÙȘ ¯Ú‹ÛÂȘ Ùo˘ ÚËÙÔÚÈÎÔ‡ ÏfiÁo˘ ÛÙË Û‡Á¯ÚoÓË Âappleo¯‹.ƒø∆∞°√ƒ∞Η δύναµη τoυ λόγoυ, στην oπoίαπίστευαν oι Σoφιστές, συνoψίζεταιστη φράση: τν ττω λγον κρείττωποιεν, που σηµαίνει: κάνεις τoαδύναµo επιχείρηµα δυνατό, δηλαδήτο άσπρο µαύρο.Στο έργο του Αντιλογίαι υποστήριζεπως για κάθε ζήτηµα υπάρχουν δύοαντιτιθέµενες απόψεις, τις οποίεςµπορεί κανείς να τις υποστηρίξει (δισσοίλόγοι ) εξίσου πειστικά.PO¢IKOΑσχoλήθηκε κυρίως µε τη γλώσσα,δηλαδή µε την ορθότητα των λέξεων(ορθοέπεια), και ειδικότερα µε τoυςoρισµoύς, λ.χ. µε τη διάκριση τηςσηµασίας µεταξύ λέξεων πoυ χρησιµoπoιoύντανως συνώνυµες.°√ƒ°π∞Aναδείχθηκε ονοµαστός δάσκαλοςτης ρητορικής τέχνης. Ο λόγoς τoυδιακρίνεται από υπερβoλική χρήσηισόµετρων πρoτάσεων, παρηχήσεων,αντιθέσεων, συντακτικών αντιστοιχιώνκαι ποιητικών επινοήσεων, οι οποίεςαποκλήθηκαν «Γοργίεια σχήµατα».Σκηνή µε νέους που διδάσκονται γραµµατική, ανάγνωση και µουσική (Καλιφόρνια, Μουσείο J. Paul Getty).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞3˯ÂÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ÁÓÒÛ˘ Î·È ·ÁÓˆÛÙÈÎÈÛÌfi˜ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘Ì ÙË ÊÚ¿ÛË ÙÔ˘ ÚˆÙ·ÁfiÚ· «ÁÈ· fiÏ· Ù· appleÚ¿ÁÌ·Ù· ̤ÙÚÔ Â›Ó·È Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜»,Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· appleÚÔ‚¿ÏÏÂÙ·È Ë Û¯ÂÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ÁÓÒÛ˘ Î·È ·ÌÊÈÛ‚ËÙÂ›Ù·È Ë ‡apple·ÚÍË ÌÈ·˜ ·Ï‹ıÂÈ·˜ ÎÔÈ-Ó‹˜ ÁÈ· fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜. £· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙÔ˘˜ fiÚÔ˘˜ «Ì¤ÙÚÔ» Î·È «ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ» Ì ÙÔ˘˜ ÔappleÔ›Ô˘˜ ÌÂÙÚÈ¿-˙ÂÙ·È Ô Û¯ÂÙÈÎÈÛÌfi˜ ÙfiÛÔ Û ÊÈÏÔÛÔÊÈο ˙ËÙ‹Ì·Ù· fiÛÔ Î·È ÛÙËÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹ ˙ˆ‹. £· ‰Ô‡ÌÂ, Âapple›Û˘, ÙȘ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙˆÓ ÛÔÊÈÛÙÒÓ ÚˆÙ·ÁfiÚ·, Úfi‰ÈÎÔ˘ Î·È KÚÈÙ›· ÁÈ· ÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜, appleÔ˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ÙÔÓ appleÚÔ-‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi ÙÔ˘˜ ÁÈ· ÙËÓ Î·Ù·ÁˆÁ‹, ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Î·È ÙÔÓ ÛÎÔapplefi Ù˘ ıÚËÛΛ·˜ Î·È ÙÔ˘ appleÔÏÈÙÈÛÌÔ‡.KEIMENO∫1«Μέτρο για λα τα πράγµατα είναι ο άνθρωπος 1 »:Tα κριτήρια της γνώσηςƒø∆∞°√ƒ∞«Για κάθε θέµα υπάρχουν δύο απόψεις».«πάντων χρηµάτων µέτρονστν νθρωπος, τν µνντων ς στιν, τν δ οκντων, ς οκ στιν».(Πρωταγρας, απσπ. 1)Γιατί εγώ υποστηρίζω, βέβαια, τι η αλήθεια είναι πως την έχω γράψει, δηλαδήτι καθένας µας είναι µέτρο και για σα υπάρχουν και για σα δεν υπάρχουνκι τι πραγµατικά είναι αναρίθµητες οι διαφορές 2 του ενς απ τον άλλοως προς αυτ, αφο άλλα πράγµατα υπάρχουν και φαίνονται σµφωνα µε τηνάποψη του ενς και άλλα σµφωνα µε την άποψη του άλλου 3 …2Η συζήτηση για τους θεος(Πλάτων, Θεαίτητος, 166d)Για τους θεος δεν µπορώ να γνωρίζω τίποτα 4 οτε τι υπάρχουν οτε τιδεν υπάρχουν.(Πρωταγρας, DK A3)Τον ήλιο και το φεγγάρι και τα ποτάµια και τις πηγές και γενικά λα σαεπενεργον ευεργετικά στη ζωή οι παλαιοί τα εξέλαβαν, λγω της ωφελιµτητάςτους 5 , για θεος, ακριβώς πως οι Αιγπτιοι 6 τον Νείλο.(Πρδικος, απσπ. DK B35)Οι παλαιοί νοµοθέτες επινησαν 7 τον θε σαν, κατά κάποιο τρπο, επιτηρητήτων σωστών πράξεων και σφαλµάτων του ανθρώπου, ώστε –απ φβο γιατη θεϊκή τιµωρία– κανένας να µην αδικεί κρυφά 8 τον διπλαν του.(Κριτίας, απσπ. DK 88 B25)ƒ√¢π∫√«Tα πράγµατα που είναι για τουςανθρώπους σωτήρια και θρεπτικάαυτά λατρεύτηκαν από παλιά σανθεοί».∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3Ë47Σχετικότητα της γνώσης και αγνωστικισµόςƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞1 ª¤ÙÚÔ… ¿ÓıÚˆappleÔ˜: ÙÔ ·applefiÛapple·ÛÌ· ·˘Ùfi Â›Ó·È ·applefi ÙÔÓ ‰È¿ÏÔÁÔ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·£Â·›ÙËÙÔ˜ Î·È Û˘Ó‹ıˆ˜ ÔÓÔÌ¿˙ÂÙ·È ∞appleÔÏÔÁ›· ‹ ÀappleÂÚ¿ÛappleÈÛË ÙÔ˘ ÚˆÙ·ÁfiÚ·. OÚˆÙ·ÁfiÚ·˜, ·Ú¯ËÁ¤Ù˘ Ù˘ ÛÔÊÈÛÙÈ΋˜, Ì ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘ fiÙÈ «Ì¤ÙÚÔ ÁÈ·fiÏ· Ù· appleÚ¿ÁÌ·Ù· Â›Ó·È Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜» ˘appleÔÁÚ·ÌÌ›˙ÂÈ ÙÔÓ Û¯ÂÙÈÎfi ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· Ù˘ÁÓÒÛ˘, ‰¤¯ÂÙ·È fiÙÈ Ô Î¿ı ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È ÙÔ ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ ÁÈ· fiÏ· Ù· ı¤Ì·Ù·, Ù·Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ Î·È Ù· ·ÊËÚË̤ӷ, Î·È ÂÈÛ¿ÁÂÈ ÛÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔÓ Û¯ÂÙÈÎÈÛÌfi. ∏‰È‰·Ûηϛ· ·˘Ù‹ ÂÎÊÚ¿˙ÂÈ ÙË ı¤ÛË fiÙÈ Î¿ı ÁÓÒÌË ÏÔÁ›˙ÂÙ·È ÂÍ›ÛÔ˘ ·ÏËıÈÓ‹ ÌÂÔappleÔÈ·‰‹appleÔÙ ¿ÏÏË.2 ∞Ó·Ú›ıÌËÙ˜ ‰È·ÊÔÚ¤˜: Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ ÂappleÂȉ‹ Ë ÁÓÒÛË Î·È ËÂÌappleÂÈÚ›· appleÔÈΛÏÏÔ˘Ó ·applefi ¿ÓıÚˆappleÔ Û ¿ÓıÚˆappleÔ, ÁÈ’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÏfiÁÔ ˘apple¿Ú¯Ô˘Ó‰È·ÊÔÚ¤˜ ÛÙȘ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ Î·È ÙȘ ÎÚ›ÛÂȘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ ÁÈ· ÙËÓ ˘ÏÈ΋ appleÚ·ÁÌ·-ÙÈÎfiÙËÙ·. H ÁÓÒÛË Â›Ó·È, Û˘ÓÂappleÒ˜, Û¯ÂÙÈ΋. ∆Ô ›‰ÈÔ ÈÛ¯‡ÂÈ ÁÈ· Ù· ‹ıË Î·È ÙȘ Û˘Ó‹-ıÂȘ Û ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎÔ‡˜ appleÔÏÈÙÈÛÌÔ‡˜ Î·È Ï·Ô‡˜.3 Àapple¿Ú¯Ô˘Ó Î·È Ê·›ÓÔÓÙ·È… ¿ÏÏÔ˘: Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ οÓÂÈ ÏfiÁÔ ÁÈ· ÙËÓ appleÔÈÎÈÏ›· ÙˆÓÁÓˆÌÒÓ Î·È Û˘ÓËıÂÈÒÓ appleÔ˘ ·ÊÔÚ¿ fi¯È ÌfiÓÔ ÛÙË ÁÓÒÛË ·ÏÏ¿ Î·È ÙËÓ ·ÍÈÔÏfiÁËÛËÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ. £ÂˆÚÔ‡Û fiÙÈ ÁÈ· οı appleÚ¿ÁÌ· Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ‰ÔıÔ‡Ó ‰˘Ô‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ÂÍËÁ‹ÛÂȘ, ·Ó¿ÏÔÁ· Ì ÙÔ appleÒ˜ «Ê·›ÓÂÙ·È» Û ̤ӷ ‹ Û ۤӷ.4 ¢ÂÓ ÌappleÔÚÒ Ó· ÁÓˆÚ›˙ˆ Ù›appleÔÙ·: ÛÙ¿ÛË ·ÁÓˆÛÙÈÎÈÛÌÔ‡. O ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ ·Ó·-ÁÓˆÚ›˙ÂÈ appleˆ˜ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ¤¯ÂÈ appleÂÚÈÔÚÈṲ̂Ó˜ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ˜ Î·È Ë ˙ˆ‹ ÙÔ˘ ›ӷÈÛ‡ÓÙÔÌË, ÁÈ’ ·˘Ùfi ‰ÂÓ ÌappleÔÚ› Ó· ¤¯ÂÈ Î·Ó›˜ ‚¤‚·ÈË ÁÓÒÛË ÁÈ· Ù›appleÔÙÂ, Î·Ù¿Û˘Ó¤appleÂÈ· Ô‡Ù ÁÈ· ÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜. T· ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· appleÔ˘ ¤ıÂÙ ʷ›ÓÔÓÙ·Ó Ó· ˘appleÔÓÔ-ÌÂ‡Ô˘Ó ÙË ‰ËÌfiÛÈ· Ï·ÙÚ›· ÙˆÓ ıÂÒÓ.5 §fiÁˆ Ù˘ ˆÊÂÏÈÌfiÙËÙ¿˜ ÙÔ˘˜: ÔÈ Ê˘ÛÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ, ÔÈ appleÏÔ‡ÛÈÔÈ Ê˘ÛÈÎÔ› applefiÚÔÈÎ·È Ù· ·Á·ı¿ ·applefi ÙË ÁˆÚÁÈ΋ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· ·Ó·ÁÓˆÚ›ÛÙËÎ·Ó ÛÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙË-Ù· ·applefi ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ ˆ˜ ıÂÔ›. ªÂ ÙËÓ apple·Ú·Ù‹ÚËÛË ·˘Ù‹ Ô Úfi‰ÈÎÔ˜, Ì·ıË-Ù‹˜ ÙÔ˘ ÚˆÙ·ÁfiÚ·, ÂÍËÁ› ÙËÓ apple›ÛÙË ÛÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜ Ì appleÚ¿ÁÌ·Ù· ˘ÏÈο, appleÔ˘Û˘ÓÙËÚÔ‡Ó Î·È ˆÊÂÏÔ‡Ó ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË ˙ˆ‹, Î·È ıˆÚ› appleˆ˜ Ë ıÚËÛΛ· ¤¯ÂÈ·ÓıÚÒappleÈÓË appleÚԤϢÛË. ∂Í·ÈÙ›·˜ ·˘ÙÒÓ ÙˆÓ ·applefi„ÂˆÓ Î·ÙËÁÔÚ‹ıËΠÁÈ· ·ı½·.6 Ÿappleˆ˜ ÔÈ ∞ÈÁ‡appleÙÈÔÈ: Û‡ÁÎÚÈÛË Ì ÙȘ Û˘Ó‹ıÂȘ ¿ÏÏˆÓ ÙfiappleˆÓ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈÒÓ.ªÂ ÙÔÓ ÙÚfiappleÔ ·˘ÙfiÓ ÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜ ÌappleÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ‰Â›¯ÓÔ˘Ó ÙË Û¯ÂÙÈÎfiÙËÙ· ÙˆÓapple›ÛÙˆÓ, ÙˆÓ ËıÒÓ ·ÏÏ¿ Î·È ÙˆÓ ÓfïÓ.7 ∂appleÈÓfiËÛ·Ó: Ô ∫ÚÈÙ›·˜, ı›Ԙ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Î·È ¤Ó·˜ ·applefiÙÔ˘˜ ÙÚÈ¿ÎÔÓÙ· Ù˘Ú¿ÓÓÔ˘˜, ·Ó·˙ËÙ¿ ÙȘ ·apple·Ú¯¤˜ Ù˘ ıÚËÛΛ·˜ Î·È ÙËÓ appleÚÔ¤-Ï¢ÛË Ù˘ ȉ¤·˜ ÙÔ˘ ıÂÔ‡ Î·È ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ Â‰Ò fiÙÈ ÔÈ ıÂÔ› Â›Ó·È ÂappleÈÓfiËÛË ÙˆÓ·ÓıÚÒappleˆÓ, Â›Ó·È ‰ËÏ. ·appleÔÙ¤ÏÂÛÌ· ÌÈ·˜ ۇ̂·Û˘ ‹ Û˘Ìʈӛ·˜ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ·ÓıÚÒappleˆÓ.8 ¡· ÌËÓ ·‰ÈΛ ÎÚ˘Ê¿: Â‰Ò ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ appleˆ˜ ÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ Â›Ó·È ‰›Î·ÈÔÈ, ÂappleÂȉ‹ÊÔ‚Ô‡ÓÙ·È ÙËÓ ÙÈ̈ڛ· ÙˆÓ ıÂÒÓ Î·È fi¯È ·applefi οappleÔÈÔ ·›ÛıËÌ· ‰Èη›Ô˘. √È ÓfiÌÔȉÂÓ ÌappleÔÚÔ‡Ó, ¯ˆÚ›˜ ÙË ‚Ô‹ıÂÈ· Ù˘ ıÚËÛΛ·˜, Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆapple›ÛÔ˘Ó ÙËÓ ÎÚ˘Ê‹apple·Ú·ÓÔÌ›· Î·È ÙËÓ ·Ó·Ú¯›·.ΓΛΩΣΣΑΡΙO∞°¡ø∆π∫πª√: φιλοσοφικήαντίληψη που αρνείται ότιµπορούµε να γνωρίσουµεµε βεβαιότητα τον κόσµο,τον θεό και την ουσία τωνόντων.KPITHPIO¡: 1. η επαρκής αιτίαγια την αλήθεια ενός ισχυρισµού.2. πρότυπο.ª∂∆ƒ√¡: 1. κριτήριο, γνώµονας,κανόνας. 2. µέσηοδός, µεσότητα.XETIKIMO – XETIKOKPATIA:φιλοσοφική θεωρία πουσυνδέεται µε την έννοια«σχετικόν». ∆ηλώνει εκείνοπου συνδέεται ή εξαρτάταιαπό κάτι άλλο, κατάσυνέπεια καθετί που υπάρχειστον «χώρο» και τον«χρόνο» είναι σχετικό. Σεσχέση µε τη γνώση ο σχετικισµόςδέχεται ότι αυτήείναι υποκειµενική.XPHMATA: τα αντικείµενα τηςαισθητηριακής αντίληψης,κάθε λογής γνώµες, κρίσεις,πεποιθήσεις κ.ά.PøTA°OPA(490/80-420/11 π.Χ.).Υπήρξε ο σηµαντικότερος από τουςσοφιστές του 5ου αιώνα.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


48∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3ËΣχετικότητα της γνώσης και αγνωστικισµόςAPA§§H§A KEIMENA1¯ÂÙÈÎfiÙËÙ· ÙˆÓ ÎÚÈÙËÚ›ˆÓΟπτικές απάτες που σχετίζονται µετο µέγεθος. Ενώ οι γραµµές έχουντο ίδιο µήκος, φαίνονται άνισες.Έχουν δηµιουργηθεί έτσι ώστε νααπατούν (Σχήµα των Müller-Lyer).∆Ô ·applefiÛapple·ÛÌ· ÙÔ˘ ÛÎÂappleÙÈÎÔ‡ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘ Î·È È·ÙÚÔ‡ ¤ÍÙÔ˘ ÙÔ˘ ∂ÌappleÂÈÚÈÎÔ‡(2Ô˜-3Ô˜ ·È. Ì.Ã.) appleÔ˘ apple·Ú·ı¤ÙÔ˘Ì ÂÚÌËÓ‡ÂÈ Ì ۷ʋÓÂÈ· ÙÔ˘˜ fiÚÔ˘˜ Ù˘ÊÚ¿Û˘ ÙÔ˘ ÚˆÙ·ÁfiÚ· πάντων χρηµάτων µέτρον νθρωπος στίν:Επίσης, κατά τον Πρωταγρα, µέτρο για λα τα πράγµατα είναι ο άνθρωπος,για σα υπάρχουν τι υπάρχουν, και για σα δεν υπάρχουν τι δεν υπάρχουνµε τον ρο «µέτρο» εννοεί το κριτήριο, µε τον ρο «χρήµατα» τα πράγ-µατα, ώστε τελικά να υποστηρίζει τι το κριτήριο για λα τα πράγµατα είναιο άνθρωπος: για σα υπάρχουν τι υπάρχουν, για σα δεν υπάρχουν τι δενυπάρχουν. Κατά συνέπεια δέχεται µνο ,τι φαίνεται στον καθένα ατοµικά,εισάγοντας έτσι τη σχετικτητα […](Σέξτος Εµπειρικς, Πυρρώνειαι Υποτυπώσεις, Ι, 216)2«fiÏ· Ù· appleÚ¿ÁÌ·Ù· ÛÙËÓ Î·Ù¿ÏÏËÏË appleÂÚ›ÛÙ·ÛËÂ›Ó·È ÛˆÛÙ¿, ÛÙËÓ ·Î·Ù¿ÏÏËÏË ·Ù·›ÚÈ·ÛÙ·»…Και είναι σωστ να κάνεις καλ στους φίλους, αταίριαστο µως να κάνειςκάτι τέτοιο στους εχθρος κι άπρεπο να ξεφεγεις απ τους εχθρος, καλµως να ξεφεγεις απ τους αντιπάλους σου αθλητές στο στάδιο […] Προχωρώσε πράγµατα που τα θεωρον αταίριαστα πολιτείες ολκληρες και λαοί: λ.χ.για τους Λακεδαιµονίους είναι σωστ να γυµνάζονται οι κοπέλες και να κυκλοφορονξεµπράτσωτες και χωρίς χιτώνα, ενώ για τους Ίωνες αυτ είναι ντροπή.Και το θεωρον σωστ [στη Σπάρτη] να µη µαθαίνουν τα παιδιά µουσική καιγράµµατα, ενώ για τους Ίωνες είναι ντροπή να µην τα γνωρίζουν λ’ αυτά […](Ανώνυµος, ∆ισσοί λγοι, «Περ καλο κα ασχρο», 7-10, 18-20)Αντιλαµβάνοµαι σηµαίνει «δέχοµαιως» ή µου «φαίνεται σαν». Τα σχήµαταπου παρατίθενται µας δηµιουργούνψευδαισθήσεις και φανερώνουντην πλάνη των αισθήσεων (βρίσκονταισυνήθως σε βιβλία ψυχολογίαςκαι φιλοσοφίας). Οι ψευδαισθήσειςκαι οι παραισθήσεις συνδέονταικυρίως µε την όραση, όµως έχουµεσχετικά παραδείγµατα και µε τιςάλλες αισθήσεις (αφή, ακοή). Ο Πλάτωνστον Θεαίτητο (159c) γράφειπως «το κρασί είναι γλυκό στηγεύση, αν το πιω αφού φάω τυρί,είναι ξινό, αν έχω φάει πριν γλυκόαπό φράουλα».EPøTHEI – EP°AIE1 N· ÂÍËÁ‹ÛÂÙ Ì ‰Èο Û·˜ ÏfiÁÈ· ÙË ÊÚ¿ÛË ÙÔ˘ ÚˆÙ·ÁfiÚ· «Ì¤ÙÚÔ ÁÈ· fiÏ· Ù·appleÚ¿ÁÌ·Ù· Â›Ó·È Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜» (MappleÔÚ›Ù ӷ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ‹ÛÂÙÂ Î·È Ù· apple·Ú¿ÏÏË-Ï· ΛÌÂÓ·).2 °È·Ù› Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ ıˆڋıËΠÂÈÛËÁËÙ‹˜ ÙÔ˘ Û¯ÂÙÈÎÈÛÌÔ‡;3 ÙÔ˘˜ ¢ÂÏÊÔ‡˜ ‹Ù·Ó ÁÚ·Ì̤ÓÔ ÙÔ ·applefiÊıÂÁÌ· µέτρον ριστον. ªÂ appleÔÈÔÓÙÚfiappleÔ Ô fiÚÔ˜ ̤ÙÚÔÓ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÂ›Ù·È ÛÙË ÊÚ¿ÛË ·˘Ù‹ Î·È appleÔÈ· ÛËÌ·Û›·¤¯ÂÈ ÛÙË ÊÚ¿ÛË ÙÔ˘ ÚˆÙ·ÁfiÚ· πάντων χρηµάτων µέτρον νθρωπος στίν;∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3Ë49Σχετικότητα της γνώσης και αγνωστικισµός45ªÂ appleÔÈÔ appleÓ‡̷ appleÚÔÛ¤ÁÁÈÛ·Ó ÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜ ÙȘ ηıËÌÂÚÈÓ¤˜ Û˘Ó‹ıÂȘ Î·È ÙȘıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ appleÂappleÔÈı‹ÛÂȘ ÙˆÓ applefiÏÂˆÓ Î·È ÙˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈÒÓ ÛÙȘ Ôappleԛ˜ ‰›‰·Í·Ó;¢ÈηÈÔÏÔÁÂ›Ù·È Ô ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÌfi˜ Ù˘ ÛÔÊÈÛÙÈ΋˜ ΛÓËÛ˘ ˆ˜ «·Ú¯·›Ô˜ ¢È·Êˆ-ÙÈÛÌfi˜»; (AÍÈÔappleÔÈ‹ÛÙ ÙËÓ EÈÛ·ÁˆÁ‹, ÛÂÏ. 37).MappleÔÚ›Ù ӷ ‚Ú›Ù ÎÔÈÓ¿ ÛËÌ›· ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜ Î·È ÙÔ˘˜ÔÊÈÛÙ¤˜ ÛÙȘ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘˜ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜;£EM∞T∞ °I∞ YZHTHH ◊ °P∞TH EP°∞I∞1 °ÓˆÚ›˙Ô˘Ì fiÙÈ ÔÈ appleÂappleÔÈı‹ÛÂȘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ ÁÈ· ÙÔ Î·Ïfi Î·È ÙÔ Î·Îfi, ÙÔ‰›Î·ÈÔ Î·È ÙÔ ¿‰ÈÎÔ, ÙÔ ˆÚ·›Ô Î·È ÙÔ ¿Û¯ËÌÔ, appleÔÈΛÏÏÔ˘Ó ·Ó¿ÏÔÁ· Ì ÙÔ appleÔÏÈÙÈ-ÛÌÈÎfi appleÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ ÛÙÔ ÔappleÔ›Ô ˙Ô˘Ó ‹ ÌÂÁ¿ÏˆÛ·Ó. ªÂ appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ ÓÔÌ›˙ÂÙ fiÙÈÌappleÔÚ›, ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ì·˜, Ó· ÂappleÈÙ¢¯ı› Ë ·ÓÂÎÙÈÎfiÙËÙ· Û appleÔÏÈÙÈÛÌÔ‡˜ appleÔ˘ ‰È·-ʤÚÔ˘Ó ·applefi ÙÔÓ ‰ÈÎfi Ì·˜ Î·È Ë ·Ó·ÁÓÒÚÈÛË Ù˘ ·Í›·˜ ÙÔ˘ ¿ÏÏÔ˘;Ο Παρθενών είναι έκφραση του κλασικούπνεύµατος και πολιτισµού, το οποίοεκφράζει τάξη, κανονικότητα, αρµονία.Η αξία του αναγνωρίζεται σε όλες τιςεποχές και αποδεικνύει πως ορισµένεςαισθητικές αξίες είναι διαχρονικές.2¡ÔÌ›˙ÂÙ fiÙÈ Ô appleÚÔÛ‰ÈÔÚÈÛÌfi˜ ÎÚÈÙËÚ›ˆÓ, fiappleˆ˜ Ï.¯. Ë ÔÌÔʈӛ· ÙˆÓ appleÔÏ-ÏÒÓ, Ë ·ÓÙÔ¯‹ ÛÙÔ ¯ÚfiÓÔ ‹ Ë ÁÓÒÌË ÙÔ˘ ÂȉÈÎÔ‡, appleÂÚÈÔÚ›˙Ô˘Ó ÙÔÓ Û¯ÂÙÈÎÈÛÌfiÛ ı¤Ì·Ù· ÁÓÒÛ˘ ‹ ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘;¢IA£EMATIKH EP°AIAÚÔÛapple·ı‹ÛÙ ӷ ‚Ú›Ù apple·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· ·applefi ÙË Ê‡ÛË, ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Î·È ÙËÓ Ù¤¯ÓËappleÔ˘ Ó· ‰Â›¯ÓÔ˘Ó fiÙÈ ÁÈ· ÔÚÈṲ̂Ó˜ ·Í›Â˜ ˘apple¿Ú¯ÂÈ ÔÌÔʈӛ· appleÔ˘ ÙȘ ηıÈÂÚÒÓÂȉȷ¯ÚÔÓÈο. °Ú¿„Ù ے ¤Ó· ʇÏÏÔ ÂÚÁ·Û›·˜ Ù· apple·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· ·˘Ù¿ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ-ÒÓÙ·˜ ÙȘ apple·Ú¿appleÏ¢Ú˜ ÂÈÎfiÓ˜ Î·È ¿ÏÏÔ ÂÈηÛÙÈÎfi ˘ÏÈÎfi.«Για όλα τα πράγµατα µέτρο είναιο άνθρωπος». Σχέδιο του Ιταλού ζωγράφουτης Aναγέννησης Λεονάρντο νταBίντσι (16ος αι.) για τις αναλογίες τουανθρώπινου σώµατος (Μουσείο τηςΑκαδηµίας της Βενετίας).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞4Ë¢ÈηÈÔÛ‡ÓË, ʇÛË – ÓfiÌÔ˜ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛËÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· Û˘˙ËÙ‹ÛÔ˘Ì ÙË ‰È¿ÎÚÈÛË appleÔ˘ ¤Î·ÓÂ Ô ÛÔÊÈÛÙ‹˜ AÓÙÈÊÒÓ 1 ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙË Ê‡ÛËÎ·È ÙÔ ÓfiÌÔ, ηıÒ˜ Î·È ÙȘ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ ÁÈ· ÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË. ∆· ı¤Ì·Ù· ·˘Ù¿ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·ÈÌ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌÔ‡˜ Ù˘ ·Ú¯·›·˜ Î·È Ù˘ ÓÂfiÙÂÚ˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÁÈ· ÙË Û˘ÁÎÚfiÙËÛË Ù˘ appleÔÏÈ-ÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ Î·È ÙË ÓÔÌÈÌÔappleÔ›ËÛË Ù˘ ÎÚ·ÙÈ΋˜ ÂÍÔ˘Û›·˜.KEIMENOH αντίθεση Νµου και ΦσηςO µυθικός Προµηθεύς, γιος του τιτάναIαπετού, αδελφός του Eπιµηθέακαι του Άτλαντα, τόλµησε να εναντιωθείστον ∆ία, κλέβοντας τη φωτιά καιδίνοντάς την στους ανθρώπους. O∆ίας τον τιµώρησε αλυσοδένοντάςτον στον Kαύκασο, όπου ένας αετόςτού έτρωγε το συκώτι. Tον ελευθέρωσεο Hρακλής από τα δεινά του καιτον παρουσίασε στον ∆ία και τουςάλλους θεούς.∆ικαιοσνη είναι να µην παραβαίνεις τους νµους και τα έθιµα της πλης 2 , τηςοποίας είσαι πολίτης 3 . Ο άνθρωπος θα αποκµιζε απ τη δικαιοσνη την πιοµεγάλη ωφέλεια 4 για το άτοµ του, αν µπροστά σε άλλους ανθρώπους τηροσετους νµους ως κάτι σηµαντικ, ενώ αντίθετα, άµα είναι µνος του χωρίςάλλους µπροστά του, ακολουθοσε τις επιταγές της φσης. Γιατί οι επιταγέςτου νµου είναι αυθαίρετες, ενώ της φσης είναι αναγκαίες κι οι επιταγές τωννµων είναι συµβατικές 5 και χι απ τη φση, ενώ οι επιταγές της φσης 6 είναιακριβώς το αντίθετο […] ποιος παραβαίνει τους νµους και τα έθιµα 7 ,ανδεν υποπέσει στην αντίληψη αυτών που τα έχουν αποδεχθεί, αποφεγει καιτην ντροπή και την τιµωρία 8 ενώ, αν δε µείνει απαρατήρητος, δεν τα αποφεγει.Απεναντίας, άµα παραβιάζει τις εγγενείς απαιτήσεις της φσης πέρα απένα ριο, το κακ γι’ αυτν δε µετριάζεται διλου, αν µείνει απαρατήρητοςαπ’ λους τους ανθρώπους, οτε γίνεται µεγαλτερο, αν υποπέσει στην αντίληψηλων των ανθρώπων.(Αντιφν, απσπ. 44Α)Λεπτοµέρεια από παράσταση τηςTιτανοµαχίας του ζωγραφικού διάκοσµουτης Aκαδηµίας Aθηνών, όπουεικονίζεται ο Προµηθέας Πυρφόροςνα φέρνει τη φωτιά και το φως στουςανθρώπους. Έργο του Xρ. Γκρήπενκερλ,µαθητή του Pαλ (19ος αι.).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4Ë51∆ικαιοσύνη, φύση – νόµος και πολιτική οργάνωση1ƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞√ ÛÔÊÈÛÙ‹˜ ∞ÓÙÈÊÒÓ Ô AıËÓ·›Ô˜ (5Ô˜ ·È. apple.X.) ‹Ù·Ó ‰¿ÛηÏÔ˜ ÙÔ˘ Ù˘Ú¿ÓÓÔ˘ ¢ÈÔ-Ó˘Û›Ô˘ ÛÙȘ ˘Ú·ÎÔ‡Û˜ Î·È ¤Ó·˜ ·applefi ÙÔ˘˜ Û˘ÓÔÌÈÏËÙ¤˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË. ∫˘ÚÈfiÙÂ-Ú· ¤ÚÁ· ÙÔ˘ Â›Ó·È ÙÔ Περ ληθείας Î·È ÙÔ Περ µονοίας. ÙÔ Î›ÌÂÓÔ Ù˘ ÂÓfi-ÙËÙ·˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙËÓ ·ÓÙ›ıÂÛË ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔÓ ÓfiÌÔ Î·È ÙË Ê‡ÛË, ÛÙË Û˘Ì‚·ÙÈ-ÎfiÙËÙ· ÙˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ ıÂÛÌÒÓ Î·È ÙË Ê˘ÛÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·. TÔ φσει ‹Ù·Ó ÁÈ’·˘ÙfiÓ Ë appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Î·È Ë ·Ï‹ıÂÈ·, ÂÓÒ ÙÔ νµω‹Ù·Ó ·appleÏ‹ Û˘Óı‹ÎË, ÙËÓÔappleÔ›· ÌappleÔÚ› ηÓ›˜ Ó· ·ÏÏ¿˙ÂÈ Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔ Û˘ÌʤÚÔÓ ÙÔ˘.ΓΛΩΣΣΑΡΙO∞π¢ø: ντροπή (λ.χ. Όµηρος),σεβασµός απέναντι στουςάλλους, φιλοτιµία, σεβασµόςστους άγραφουςνόµους.AIXYNH (ασχος) (όπωςη αιδώς): 1. ντροπή,αποδοκιµασία. 2. ατιµίαπου γίνεται προς κάποιον·όνειδος.2345678¢ÈηÈÔÛ‡ÓË Â›Ó·È… Ù˘ applefiÏ˘: ‰›ÓÂÙ·È ¤Ó·˜ ÔÚÈÛÌfi˜ Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘ appleÔ˘ ‹Ù·Ó‰È·‰Â‰Ô̤ÓÔ˜ ÛÙ· Ù¤ÏË ÙÔ˘ 5Ô˘ ·È. apple.Ã. ∏ ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Ù·˘Ù›˙ÂÙ·È Ì ٷ ÓfiÌÈÌ·Ù˘ ηıÂÌÈ¿˜ applefiÏ˘, ‰ËÏ·‰‹ Ì ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ Î·È Ù· ¤ıÈÌ¿ Ù˘.ÔÏ›Ù˘: Ë È‰ÈfiÙËÙ· ÙÔ˘ appleÔÏ›ÙË appleÚÔ¸appleÔı¤ÙÂÈ ÙËÓ applefiÏË-ÎÚ¿ÙÔ˜ Î·È appleÔÏ›ÙÂ˘Ì·appleÔ˘ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ÛÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜. H applefiÏË Â›Ó·È ·ÓÒÙÂÚË ÔÚÁ¿ÓˆÛË Ì ȉȷ›ÙÂÚËÊ˘ÛÈÔÁӈ̛· Î·È ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÎfiÙËÙ· appleÔ˘ ·Ó·‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ appleÔϛ٘ Ì appleÔÏÈÙÈ΋ ÛΤ„ËÎ·È ‚Ô‡ÏËÛË.∆ËÓ appleÈÔ ÌÂÁ¿ÏË ˆÊ¤ÏÂÈ·: Ô ∞ÓÙÈÊÒÓ ˘ÈÔıÂÙ› ÙËÓ ÎÔÈÓ‹ apple·Ú·‰Ô¯‹ fiÙÈ Ì ÙȘappleÚ¿ÍÂȘ ÙÔ˘ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ÂappleȉÈÒÎÂÈ ÙË ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ‰˘Ó·Ù‹ ˆÊ¤ÏÂÈ· ÁÈ’ ·˘ÙfiÓÙÔÓ ›‰ÈÔ Î·È Î¿ÓÂÈ ‰È¿ÎÚÈÛË ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔÓ È‰ÈˆÙÈÎfi Î·È ÙÔÓ ‰ËÌfiÛÈÔ ¯ÒÚÔ.˘Ì‚·ÙÈΤ˜: ‰È·Ù˘appleÒÓÂÙ·È Ë È‰¤· fiÙÈ Ô ÓfiÌÔ˜ Â›Ó·È Î·Úapplefi˜ ÌÈ·˜ Û˘Ìʈӛ·˜,ÌÈ·˜ ۇ̂·Û˘. ∂appleÔ̤ӈ˜, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ∞ÓÙÈÊÒÓÙ·, Ë ÓÔÌÔıÂÛ›· ¤¯ÂÈÙ¯ÓËÙfi Î·È ·˘ı·›ÚÂÙÔ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·. ∆ÔÓ 17Ô Î·È 18Ô ·È. ‰È·Ù˘appleÒıËΠ·applefi ÙÔ˘˜ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜ ÃÔÌapple˜, §ÔÎ Î·È ƒÔ˘ÛÛÒ Ë ıˆڛ· ÙÔ˘ ÎÔÈÓˆÓÈÎÔ‡ Û˘Ì‚ÔÏ·›Ô˘, ËÔappleÔ›· ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ ÔÈ ·ÓıÚÒappleÈÓ˜ ÎÔÈӈӛ˜ ÛÙËÚ›˙ÔÓÙ·È Û ¤Ó· ›‰Ô˜ Û˘Ì-ʈӛ·˜ ÁÈ· ÙËÓ ›‰Ú˘ÛË Ù˘ ÔÚÁ·ÓˆÌ¤Ó˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓfiÙËÙ·˜ (ÎÚ¿ÙÔ˜).√È ÂappleÈÙ·Á¤˜ Ù˘ ʇÛ˘: ÂÓÓÔ› ΢ڛˆ˜ ÙȘ ‚ÈÔÏÔÁÈΤ˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›Â˜ Î·È ‰Ú·ÛÙË-ÚÈfiÙËÙ˜, ÙȘ Ôappleԛ˜ appleÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜ appleÂÚÈÔÚ›˙Ô˘Ó ÔÈ ÓfiÌÔÈ, fiappleˆ˜ ÂappleÈÛËÌ·›ÓÂÈ Ï›ÁÔapple·Ú·Î¿Ùˆ ÛÙÔ ›‰ÈÔ Î›ÌÂÓÔ: «Œ¯Ô˘Ó ıÂÛappleÈÛÙ› ÓfiÌÔÈ ÁÈ· Ù· Ì¿ÙÈ·, ÙÈ appleÚ¤appleÂÈ Ó·‚ϤappleÔ˘Ó Î·È ÙÈ ‰ÂÓ appleÚ¤appleÂÈ […] ÙÔ ›‰ÈÔ Î·È ÁÈ· Ù· ·˘ÙÈ¿, ÙÈ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ·ÎÔ‡ÓÂ Î·È ÙȉÂÓ appleÚ¤appleÂÈ […] Î·È ÁÈ· ÙË ÁÏÒÛÛ·, ÙÈ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ϤÂÈ Î·È ÙÈ ‰ÂÓ appleÚ¤appleÂÈ […] Î·È ÁÈ·Ù· applefi‰È·, appleÔ‡ appleÚ¤appleÂÈ Ó· appleËÁ·›ÓÔ˘Ó Î·È appleÔ‡ ‰ÂÓ appleÚ¤appleÂÈ […] Î·È ÁÈ· ÙÔ ÓÔ˘, ÙÈ appleÚ¤appleÂÈÓ· ÂappleÈı˘Ì› Î·È ÙÈ ‰ÂÓ appleÚ¤appleÂÈ».∆Ô˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ Î·È Ù· ¤ıÈÌ·: ÙÔ ÁÚ·appleÙfi ‰›Î·ÈÔ ·ÊÂÓfi˜ ηÈ, ·ÊÂÙ¤ÚÔ˘, ÔÈ ¿ÁÚ·-ÊÔÈ ÓfiÌÔÈ ÙˆÓ ËıÒÓ Î·È ÙˆÓ Î·ÓfiÓˆÓ Ù˘ ÔÚı‹˜ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿˜.¡ÙÚÔapple‹ Î·È ÙÈ̈ڛ· (·åÛ¯‡ÓË Î·È ˙ËÌ›·): ·Ó·ÊÔÚ¿ ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ·appleÔ‰ÔÎÈÌ·Û›·Î·È ÙË ‰ÈηÛÙÈ΋ ÙÈ̈ڛ· ·applefi ÙË ÓÔÌÔıÂÛ›·, Ë ÔappleÔ›· Ì ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ ÙÈ̈Ú› ÌÈ··ÍÈfiappleÔÈÓË appleÚ¿ÍË.¢π∫∏ (ρίζα δικ- του δείκνυµι):ορθό, δίκαιο, δικαιοσύνη,νόµος.¡√ª√: µεταγράφεται από τααρχαία ως «νόµος» ή σύµβασηή έθιµο ανάλογα µετα συµφραζόµενα.√ª√¡√π∞ (µο + νος):πολιτική συναίνεση πουβασίζεται στην οµοφροσύνηόλων των πολιτών ωςπρος τα πρότυπα τρόπουζωής.ºÀπ: ο όρος που οι Ίωνεςεπιστήµονες χρησιµοποιούσανγια το σύνολο τηςπραγµατικότητας ή για τηνπιο σταθερή υλική πηγήτης ή για τα συστατικάστοιχεία της.H Nέµεσις και µια σύντροφός της.Λεπτοµέρεια από αττικό ερυθρόµορφοαµφορέα, στον οποίο, ενώ ηAφροδίτη συµβουλεύει την Eλένη, ηNέµεσις δείχνει καταδικαστικά τηΣπαρτιάτισσα βασίλισσα (530 π.X.,Aρχαίες Συλλογές, Eθνικό MουσείοBερολίνου).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


52∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4Ë∆ικαιοσύνη, φύση – νόµος και πολιτική οργάνωσηAPA§§H§A KEIMENAΤόµας Χοµπς (Thomas Hobbes),Άγγλος ηθικός και πολιτικός φιλόσοφος(1588-1679). Κυριότερο έργοτου: Λεβιάθαν (1651). Σε αυτόασχολείται µε θεµελιώδη ερωτήµατατης πολιτικής σκέψης: τι είναι µιαοργανωµένη κοινότητα ανθρώπων, τιτη δηµιουργεί, τι τη συντηρεί ή τηνκαταστρέφει; Tι είναι ισχύς, τι είναιεξουσία, τι είναι οι θεσµοί κ.ά.12O ̇ıÔ˜ ÙÔ˘ ÚˆÙ·ÁfiÚ· ÁÈ· ÙË Û˘ÁÎÚfiÙËÛË Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜Μ’ αυτά λοιπν τα εφδια ζοσαν τον πρώτο καιρ οι άνθρωποι σκρπιοιπολιτείες δεν υπήρχαν. Το αποτέλεσµα ήταν να τους αφανίζουν τα θηρία [...]Ένιωσαν έτσι την ανάγκη να συγκεντρώνονται και να χτίζουν πολιτείες γιανα σωθον. Κάθε φορά µως που συγκεντρώνονταν αδικοσαν ο ένας τονάλλο, γιατί δεν κάτεχαν την πολιτική τέχνη, µε αποτέλεσµα να σκορπίζονταιπάλι και να αφανίζονται. Ττε ο ∆ίας, που ανησυχοσε µήπως το γένος µαςχαθεί ολτελα απ το πρσωπο της γης, στέλνει τον Ερµή να φέρει στουςανθρώπους την αιδώ και τη δικαιοσνη, για να µονοιάσουν οι πολιτείες καινα φιλιώσουν οι άνθρωποι.(Ï¿ÙˆÓ, ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜, 320 c Î.Â., 322 d-d)O ÓfiÌÔ˜ Â›Ó·È Û˘Óı‹ÎËO νµος καταντά απλώς σµβαση και εγγηση για τα δικαιώµατα του ενςαπέναντι στον άλλο.(§˘ÎfiÊÚˆÓ, ·applefiÛapple. 3)3 ∏ ηٿÛÙ·ÛË Ù˘ ʇÛ˘ ηٿ ÙÔÓ XÔÌapple˜Είναι λοιπν φανερ τι σο οι άνθρωποι ζουν χωρίς µια κοινή εξουσία πουθα τους κρατοσε λους υποταγµένους, βρίσκονται σε κατάσταση πολέµου.Και µάλιστα αυτς ο πλεµος είναι πλεµος των πάντων εναντίον πάντων.∆ιτι ο πλεµος δε συνίσταται µνο σε µάχες ή στην έµπρακτη σγκρουσηαλλά καλπτει λο το χρονικ διάστηµα κατά το οποίο η βοληση για ένοπληαναµέτρηση είναι επαρκώς γνωστή.(∆fiÌ·˜ ÃÔÌapple˜, §Â‚È¿ı·Ó ‹ ⁄ÏË, MÔÚÊ‹ Î·È EÍÔ˘Û›· ÌÈ·˜ EÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈ΋˜Î·È §·˚΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜ KÔÈÓfiÙËÙ·˜, ÙfiÌ. A’, ÂÈÛ·Á. AÈÌ. MÂÙ·ÍfiappleÔ˘ÏÔ˜,ÌÙÊÚ. °Ú. ·Û¯·Ï›‰Ë˜ Î·È AÈÌ. MÂÙ·ÍfiappleÔ˘ÏÔ˜, ÂΉ. °ÓÒÛË, Aı‹Ó· 1989, ÛÂÏ. 195-196)Η γκραβούρα (χαρακτικό αντίτυπο)του τέρατος της Aποκαλύψεως Λεβιάθαν(το οποίο συµβολίζει την απόλυτηµοναρχία), όπως απεικονίζεται στοοµώνυµο έργο του Χοµπς, στο οποίοαυτός υποστηρίζει ότι το κράτος είναιένα τεχνητό κατασκεύασµα, απαραίτητογια την προστασία των πολιτών.4 OÈ ·apple·Ú¯¤˜ ÙˆÓ appleÔÏÈÙÈÎÒÓ ÎÔÈÓˆÓÈÒÓ Î·Ù¿ ÙÔÓ §ÔÎΕπειδή οι άνθρωποι είναι, πως ελέχθη, εκ φσεως ελεθεροι, ίσοι και ανεξάρτητοι,κανένας δεν µπορεί να τεθεί έξω απ αυτή την κατάσταση και ναυπαχθεί στην πολιτική εξουσία κάποιου άλλου, χωρίς τη συγκατάθεσή του. Οµνος τρπος, µε τον οποίο οιοσδήποτε απεκδεται της φυσικής του ελευθερίαςκαι αναδέχεται τα δεσµά της πολιτικής κοινωνίας, είναι η σναψη συµφωνίαςµε άλλους ανθρώπους για να συνενωθον και να συµπήξουν µία κοιντητα,οτως ώστε να κατορθώσουν να ζουν µε άνεση, ασφάλεια και ειρήνηαναµεταξ τους, έχοντας εξασφαλίσει την απλαυση των ιδιοκτησιών τουςκαι µεγαλτερη ασφάλεια έναντι σων δεν µετέχουν στην κοιντητά τους.(∆˙ÔÓ §ÔÎ, ¢Â‡ÙÂÚË appleÚ·ÁÌ·Ù›· appleÂÚ› ΢‚ÂÚÓ‹Ûˆ˜,¢ÔΛÌÈÔ Ì ı¤Ì· ÙËÓ ·ÏËıÈÓ‹ ·Ú¯‹, ¤ÎÙ·ÛË Î·È ÛÎÔapplefi Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÂÍÔ˘Û›·˜,ÂÈÛ·Á.–ÌÙÊÚ.–Û¯fiÏÈ· ·Û¯. M. KÈÙÚÔÌËÏ›‰Ë˜, ÂΉ. °ÓÒÛË, Aı‹Ó· 1990, ÛÂÏ. 157).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4Ë53∆ικαιοσύνη, φύση – νόµος και πολιτική οργάνωση5TÔ ÎÔÈÓˆÓÈÎfi Û˘Ì‚fiÏ·ÈÔ Î·Ù¿ ÙÔÓ ƒÔ˘ÛÛÒ[...] ,τι χάνει ο άνθρωπος µε το κοινωνικ συµβλαιο, είναι η φυσική τουελευθερία και ένα απεριριστο δικαίωµα σε σα του αρέσουν και µπορεί νατα αποκτήσει ,τι κερδίζει είναι η ελευθερία του πολίτη και η ιδιοκτησίασων κατέχει.(∑·Ó-∑·Î ƒÔ˘ÛÛÒ, ∆Ô ÎÔÈÓˆÓÈÎfi Û˘Ì‚fiÏ·ÈÔ, ÂappleÈÌ.–ÛËÌ.–ÂÈÛ·Á.–Âapple›ÌÂÙÚÔ B·Û. °ÚËÁÔÚÔappleÔ‡ÏÔ˘,ÌÙÊÚ. B·Û. °ÚËÁÔÚÔappleÔ‡ÏÔ˘ Î·È AÏ‚. Ù·˚Ó¯¿Ô˘ÂÚ, ÂΉ. fiÏȘ, Aı‹Ó· 2004, ÛÂÏ. 67)EPøTHEI – EP°AIE1234°È·Ù› Ë Ê‡ÛË Î·È Ô ÓfiÌÔ˜ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Û ·ÓÙ›ıÂÛË, ηٿ ÙÔÓ ∞ÓÙÈÊÒÓÙ·;ÔÈÔ˜ Â›Ó·È Ô ÚfiÏÔ˜ ÙˆÓ ÓfiÌˆÓ ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›·, ÙËÓ appleÔÏÈÙ›· Î·È ÙËÓ ·ÙÔÌÈ΋˙ˆ‹, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ∞ÓÙÈÊÒÓÙ·; ˘ÌʈÓ›Ù Ì ÙËÓ ¿appleÔ„‹ ÙÔ˘;ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1) Ô ÛÔÊÈÛÙ‹˜ ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ ‰È·Ù˘appleÒÓÂÈ ÌÈ· ¿appleÔ„Ë ÁÈ·ÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Î·È ÙË ÛËÌ·Û›· Ù˘ ÛÙË ˙ˆ‹ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ. ¡· ÙË Û˘ÁÎÚ›ÓÂÙ ÌÂÙËÓ ¿appleÔ„Ë ÙÔ˘ ∞ÓÙÈÊÒÓÙ· Î·È Ó· ÂappleÈÛËÌ¿ÓÂÙ ÔÌÔÈfiÙËÙ˜ Î·È ‰È·ÊÔÚ¤˜ ·Ó¿ÌÂ-Û· ÛÙÔ˘˜ ‰˘Ô ÛÔÊÈÛÙ¤˜.M appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ ÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ ÍÂapple¤Ú·Û·Ó ÙÔ appleÚˆÙfiÁÔÓÔ ÛÙ¿‰ÈÔ ˙ˆ‹˜ Î·È Ô‰Ë-Á‹ıËÎ·Ó ÛÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛË; [·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1)].A. Λορεντζέττι (Ambrogio Lorenzetti,14ος αι.), συµβολική απεικόνιση τηςειρήνης στην πόλη από νωπογραφίαστο Palazzo Publico της Σιένας (λεπτο-µέρεια). Η οµόνοια (ειρήνη), που προέρχεταιαπό τη φιλία (τους συνεκτικούςδεσµούς των πολιτών), είναι απαραίτητηγια την ευηµερία του κράτους καιεξίσου σηµαντική µε τη δικαιοσύνη.£EMATA °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIA1 O ÕÁÁÏÔ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ∆fiÌ·˜ ÃÔÌapple˜ ıˆÚÔ‡Û appleˆ˜ Ô applefiÏÂÌÔ˜ Â›Ó·È «applefiÏÂÌÔ˜ÙˆÓ apple¿ÓÙˆÓ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ apple¿ÓÙˆÓ» Î·È appleˆ˜ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È Â¯ıÚfi˜ οı ¿ÏÏÔ˘·ÓıÚÒappleÔ˘. [·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (3)]. ∞Ó ‰Â¯Ùԇ̠·˘Ù‹ ÙËÓ ¿appleÔ„Ë, Û appleÔÈ·Û˘ÌappleÂÚ¿ÛÌ·Ù· ÌappleÔÚԇ̠ӷ Ô‰ËÁËıԇ̠ÁÈ· ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË Î·Ù¿ÛÙ·ÛË Î·ÈÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ Û˘Ì‚›ˆÛË; MappleÔÚ›Ù ӷ ı˘ÌËı›Ù appleÔÈÔ˜ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔ-ÊÔ˜ ¤Î·Ó ÏfiÁÔ ÁÈ· ÙÔÓ applefiÏÂÌÔ Î·È appleÒ˜ ÙÔÓ ÂÓÓÔÔ‡ÛÂ;2 Àapple¿Ú¯Ô˘Ó ÔÌÔÈfiÙËÙ˜ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘ §˘ÎfiÊÚÔÓ· Î·È ÙÔ˘ ƒÔ˘ÛÛÒ Û¯ÂÙÈο Ì ÙȘ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘˜ ÁÈ· ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ Û˘Ì‚›ˆÛË;3 MappleÔÚ›Ù ӷ ‚Ú›Ù ÎÔÈÓ¿ ÛËÌ›· ÛÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ §˘ÎfiÊÚÔÓ· Î·È ÙÔ˘ ÕÁÁÏÔ˘ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘ §ÔÎ; [·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ· (2) Î·È (4)].¢IA£EMATIKH EP°AIA¡· ·Ó·˙ËÙ‹ÛÂÙ ÛÙ· ΛÌÂÓ· ÙÔ˘ ¡ÂÔÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ¢È·ÊˆÙÈÛÌÔ‡, appleÔ˘ ·ÓıÔÏÔÁÔ‡-ÓÙ·È ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô Ù˘ §ÔÁÔÙ¯ӛ·˜ Ù˘ °’ °˘ÌÓ·Û›Ô˘, ·applefi„ÂȘ Û¯ÂÙÈΤ˜ Ì ٷı¤Ì·Ù· appleÔ˘ Û˘˙ËÙ‹ıËÎ·Ó ÛÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ (‰È¯fiÓÔÈ·, ÔÌfiÓÔÈ·, ÓfiÌÔÈ, ‰ÈηÈÔ-Û‡ÓË, ·ÓıÚÒappleÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, ÈÛfiÙËÙ·). ¡· Û˘ÁÎÚ›ÓÂÙ ÙȘ ·applefi„ÂȘ ·˘Ù¤˜ ÌÂfiÛ· ‰›‰·ÛÎ·Ó ÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜.Kεφαλή από ανδριάντα του Θουκυδίδη.O ιστορικός Θουκυδίδης (460-399 π.X.)έχει επίσης χαρακτηριστεί και ως σοφιστής,εξαιτίας των φιλοσοφικών παρατηρήσεώντου για την ανθρώπινη φύσηκαι κοινωνία. O Xοµπς έχει βαθύταταεπηρεαστεί από το έργο του Ιστορία,κυρίως από το µέρος που ονοµάζεται«Παθολογία του πολέµου». Oι παρατηρήσειςτου Θουκυδίδη για την ανθρώπινηφύση αντανακλώνται στην υπόθεσητου Xοµπς για την κατάσταση τηςφύσης. ∆εν είναι τυχαίο ότι ο Χοµπςδηµοσίευσε την πρώτη µετάφραση τουέργου του Θουκυδίδη στην αγγλικήγλώσσα, η οποία µέχρι σήµερα χρησι-µοποιείται ευρέως.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∞Ó·ÎÂÊ·Ï·›ˆÛËÙÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ·˘Ùfi:12¢È·‚¿Û·ÌÂ Î·È Û˘˙ËÙ‹Û·Ì ÁÈ· ÙË ÛÔÊÈÛÙÈ΋ ΛÓËÛË, appleÔ˘ ÂΉËÏÒıËΠÛÙËÓ ∞ı‹Ó· ÙÔ˘ 5Ô˘ ·È. apple.Ã.,‰ËÏ·‰‹ ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘ ÂÚÈÎÏ‹ Î·È ÙÔ˘ ÂÏÔappleÔÓÓËÛÈ·ÎÔ‡ appleÔϤÌÔ˘. ∏ ÛÔÊÈÛÙÈ΋ ˘apple‹ÚÍ ¤Ó· appleÓ¢-Ì·ÙÈÎfi Î·È ÎÔÈÓˆÓÈÎfi ΛÓËÌ· ȉÂÒÓ appleÔ˘ ÎÏfiÓÈÛ ÙȘ ‚‚·ÈfiÙËÙ˜ ÙˆÓ AıËÓ·›ˆÓ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜. OÈ ‰È¿ÛË-ÌÔÈ ÛÔÊÈÛÙ¤˜ ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜, °ÔÚÁ›·˜, Iappleapple›·˜, £Ú·Û‡Ì·¯Ô˜, Úfi‰ÈÎÔ˜, AÓÙÈÊÒÓ, Ô AıËÓ·›Ô˜ ÊÈÏfiÛÔ-ÊÔ˜ ˆÎÚ¿Ù˘ ·ÏÏ¿ Î·È ÛËÌ·ÓÙÈο appleÚfiÛˆapple· Ù˘ ·ıËÓ·˚΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ (AÏÎÈ‚È¿‰Ë˜, KÚÈÙ›·˜, NÈΛ·˜)Û˘˙ËÙÔ‡Û·Ó ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· Ì ÂappleÈÌÔÓ‹ ÁÈ· ËıÈο Î·È appleÔÏÈÙÈο appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·. Ÿappleˆ˜ ÔÈ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ›, ÔÈÔÊÈÛÙ¤˜ ·ÌÊÈÛ‚ËÙÔ‡Ó ÙȘ ηıÈÂڈ̤Ó˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÁÈ· ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ, ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Î·È ÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜.°ÓˆÚ›Û·Ì ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÔ‡˜ fiÚÔ˘˜, fiappleˆ˜ «Û¯ÂÙÈÎÈÛÌfi˜» Î·È «·ÁÓˆÛÙÈÎÈÛÌfi˜», «ÏfiÁÔ˜», «‰È·ÏÂÎÙÈ-΋», «Ê‡ÛË», «ÓfiÌÔ˜», Î·È appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ appleÔ˘ Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÙË ÁÏÒÛÛ·,ÙË ÚËÙÔÚÈ΋, ÙËÓ ËıÈ΋ Î·È ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋.ÙËÓ 1Ë ÂÓfiÙËÙ·:∞Û¯ÔÏËı‹Î·Ì ȉȷ›ÙÂÚ· Ì ÙÔ˘˜ fiÚÔ˘˜ ÛÔÊÈÛÙ‹˜, ÛÔÊÈÛÙÈ΋ Ù¤¯ÓË, ÛÔÊfi˜. ¢ÈÂÚÂ˘Ó‹Û·Ì ÙË ıÂÙÈ-΋ Î·È ·ÚÓËÙÈ΋ ÛËÌ·Û›· ÙÔ˘ fiÚÔ˘ ÛÔÊÈÛÙ‹˜. E›‰·Ì Ì appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ ˘appleÔÛÙ‹ÚÈ˙ ÙÔ Âapple¿ÁÁÂÏÌ· ÙÔ˘ÛÔÊÈÛÙ‹ Ô ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ Î·È ÁÓˆÚ›Û·Ì ÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÔ˘ AÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ÁÈ· ÙÔÓ Âapple·Á-ÁÂÏÌ·ÙÈÛÌfi ÙÔ˘ Î·È ÁÈ· ÙËÓ ÂÓ·Û¯fiÏËÛ‹ ÙÔ˘ Ì ÙË ‰È‰·Ûηϛ· Ù˘ ·ÚÂÙ‹˜ Î·È Ù˘ «appleÔÏÈÙÈ΋˜Ù¤¯Ó˘».ÙË 2Ë ÂÓfiÙËÙ·:M¤Û· ·applefi ¤Ó· ÚËÙÔÚÈÎfi ΛÌÂÓÔ, ÙÔ EϤÓ˘ EÁÎÒÌÈÔÓ, ›‰·Ì fiÙÈ Ô °ÔÚÁ›·˜, Ô È‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ ÚËÙÔÚÈ-΋˜, ÂӉȷÊÂÚfiÙ·Ó, fiappleˆ˜ Î·È ÔÈ ¿ÏÏÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜, ÁÈ· ÙË ÁÏÒÛÛ· Î·È ÙËÓ apple·È‰Â›·. A˘Ùfi˜ ÂÈÛ‹Á·Á ÙÔÓÚËÙÔÚÈÎfi ÏfiÁÔ ÛÙË ‰ËÌfiÛÈ· ˙ˆ‹ Î·È ·Ó¤appleÙ˘Í ÙËÓ Ù¯ÓÈ΋ ÙÔ˘ appleÂÈÛÙÈÎÔ‡ ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·ÙÔ˜ Î·È ÙË ÚËÙÔ-ÚÈ΋ Ù¤¯ÓË, Ë ÔappleÔ›· ˆ˜ «appleÂÈıÔ‡˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁfi˜» ‹Ù·Ó ·apple·Ú·›ÙËÙË ÛÙÔ˘˜ appleÔÏÈÙÈÎÔ‡˜ Ù˘ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈ΋˜Aı‹Ó·˜.ÙËÓ 3Ë ÂÓfiÙËÙ·:∂ÍÂÙ¿Û·Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ ÁÈ· ÙÔÓ ˘appleÔÎÂÈÌÂÓÈÎfi ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· Ù˘ ÁÓÒÛ˘. ∂›‰·Ì appleÒ˜ ÔÈÛÔÊÈÛÙ¤˜ ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜, Úfi‰ÈÎÔ˜, ∫ÚÈÙ›·˜ ÂÈÛËÁ‹ıËÎ·Ó ÙË Û˘Ì‚·ÙÈÎfiÙËÙ· Î·È ÙÔÓ Û¯ÂÙÈÎÈÛÌfi ÁÈ·ı¤Ì·Ù· Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜ Î·È ÙËÓ apple·Ú·‰ÔÛȷ΋ ıÂÔÏÔÁ›·. ªÂÏÂÙ‹Û·Ì ÙËÓ ¿appleÔ„Ë ÙÔ˘ ÚˆÙ·-ÁfiÚ· fiÙÈ «Ì¤ÙÚÔ ÁÈ· fiÏ· Ù· appleÚ¿ÁÌ·Ù· Â›Ó·È Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜», Ë ÔappleÔ›· Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙË Û¯ÂÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ÁÓÒÛ˘ appleÔ˘ Ì·˜ ‰›ÓÔ˘Ó ÔÈ ·ÈÛı‹ÛÂȘ, ‰ËÏ·‰‹ Ì ÙË Ê·ÈÓÔÌÂÓÈÎfiÙËÙ· ÙˆÓ ·ÓÙÈÎÂÈÌ¤ÓˆÓ Î·È Ì ÙÔÓ ˘appleÔ-ÎÂÈÌÂÓÈÎfi apple·Ú¿ÁÔÓÙ· appleÔ˘ ˘appleÂÈÛ¤Ú¯ÂÙ·È ÛÙȘ ÎÚ›ÛÂȘ Ì·˜.ÙËÓ 4Ë ÂÓfiÙËÙ·:ªÂÏÂÙ‹Û·Ì ÙËÓ ·ÓÙ›ıÂÛË ÌÂٷ͇ ʇÛ˘ Î·È ÓfiÌÔ˘, ÙË Û¯¤ÛË ÎÚ¿ÙÔ˘˜ Î·È ÎÔÈÓˆÓ›·˜. ªÂ ÙÔÓ ÚˆÙ·-ÁfiÚ· Î·È ÙÔÓ ∞ÓÙÈÊÒÓÙ· appleÚÔ‚Ï‹ıËÎ·Ó ÔÈ ·Í›Â˜ Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘, Ù˘ ÛˆÊÚÔÛ‡Ó˘, Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ ÈÛfi-ÙËÙ·˜. E›‰·Ì ÙËÓ ·Í›· ÙÔ˘ ÓfiÌÔ˘ Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ Û˘Ì‚›ˆÛË ÛÙË ÛΤ„Ë ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ ·ÏÏ¿Î·È ÓÂfiÙÂÚˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ (XÔÌapple˜, §ÔÎ, PÔ˘ÛÛÒ). AÓ·ÊÂÚı‹Î·Ì ÛÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ ÁÈ· ÙËÁÂÓÈ΋ apple·È‰Â›· Î·È ÙËÓ appleÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ηÏÏȤÚÁÂÈ·, ηıÒ˜ Î·È ÁÈ· ÙËÓ ¿ÛÎËÛË Ù˘ «appleÔÏÈÙÈ΋˜ ·ÚÂÙ‹˜», οÙÈappleÔ˘ Â›Ó·È È‰È·›ÙÂÚ· Âapple›Î·ÈÚÔ ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ì·˜.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


Ραφαήλ: Σχολή των Αθηνών. Λεπτοµέρειες από την αναγεννησιακή απεικόνιση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας(νωπογραφία από την Αίθουσα της Υπογραφής στο Βατικανό, 16ος αι.). Απεικονίζονται στην αριστερή εικόναο Σωκράτης και στη δεξιά εικόνα ο Πλάτων, ο οποίος µε το ένα χέρι δείχνει προς τον «κόσµο των ιδεών» καιµε το άλλο κρατάει τον Tίµαιο, βιβλίο κοσµολογίας, και ο Αριστοτέλης, που δείχνει µε το ένα χέρι προς τη γη,τον κόσµο της πραγµατικότητας, και µε το άλλο κρατάει βιβλίο ηθικής.ΚΕΦAΛΑΙΟ TΡΙΤΟΣωκράτης και ΠλάτωνΣτο κεφάλαιο αυτό:■ Θα µελετήσουµε προβλήµατα της ηθικής, πολιτικής και κοινωνικής φιλοσοφίας που συνδέονταιάµεσα µε τις αντιλήψεις του Σωκράτη και του Πλάτωνα.■ Θα διακρίνουµε τη µέθοδο (µαιευτική, διαλεκτική) την οποία ακολουθούσαν ο Σωκράτης καιο Πλάτων και θα δούµε πώς αυτοί διαφοροποιούνται από τους Προσωκρατικούς και τους Σοφιστέςστον τρόπο διδασκαλίας επιλέγοντας τον διάλογο.■ Θα αντιληφθούµε ότι µε τον Σωκράτη η φιλοσοφία στρέφεται προς τον άνθρωπο και τα προβλήµατάτου και προσπαθεί να τον οδηγήσει στην αυτοσυνειδησία και την αυτάρκεια.■ Θα εξετάσουµε τις έννοιες του δικαίου, της δικαιοσύνης και του νόµου σε σχέση µε τησωκρατική και την πλατωνική διδασκαλία.■ Θα δούµε τις απόψεις του Πλάτωνα για την πολιτική και τον πολιτικό, για την παιδεία και τηθέση των γυναικών στην «ιδανική» πολιτεία που επινοεί στο οµώνυµο έργο του.■ Θα συζητήσουµε σχετικά µε την επίδραση που έχουν ασκήσει οι δύο αυτοί φιλόσοφοι στoνδυτικό στοχασµό και θα δούµε την επικαιρότητα της σκέψης τους και τη σύνδεσή της µε προβλήµατατου σύγχρονου ανθρώπου.


∂ π ∞ ° ø ° ∏ˆÎÚ¿Ù˘ Î·È Ï¿ÙˆÓΜαρµάρινο αγαλµατίδιο του Σωκράτητου 2ου αι. π.Χ. Βασίζεται σε πρωτότυποχάλκινο άγαλµα του Λυσίππουτου 4ου αι. π.Χ. (Λονδίνο, ΒρετανικόΜουσείο).Ο Σωκράτης, ο πιο σηµαντικός απότους φιλόσοφους της αρχαιότητας,σε ρωµαϊκή τοιχογραφία από τηνέπαυλη της Εφέσου του 1ου αιώναπ.Χ. (Μουσείο Ντάρµστατ).1O ˆÎÚ¿Ù˘ Î·È Ë ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘√ ˆÎÚ¿Ù˘ ‹Ù·Ó AıËÓ·›Ô˜ appleÔÏ›Ù˘. Œ˙ËÛ ·applefi ÙÔ 470/469 ˆ˜ ÙÔ 399 apple.Ã., ‰ËÏ·‰‹ÙËÓ ÂappleÔ¯‹ appleÔ˘ Ë ∞ı‹Ó· ‹Ù·Ó Û ÌÂÁ¿ÏË ˘ÏÈ΋ Î·È appleÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ·ÎÌ‹. ÙËÓ ÒÚÈÌË ËÏÈ-Λ· ÙÔ˘ ›¯Â ·appleÔÎÙ‹ÛÂÈ ÙË Ê‹ÌË ÙÔ˘ ÛÔÊÔ‡. ÙÔÓ ÛÙÂÓfi ·ÎÏÔ ÙˆÓ Ì·ıËÙÒÓ ÙÔ˘ ·Ó‹-Î·Ó ÁÓˆÛÙ¿ ÔÓfiÌ·Ù· Ù˘ ·ıËÓ·˚΋˜ ·ÚÈÛÙÔÎÚ·Ù›·˜, fiappleˆ˜ Ô ∞ÏÎÈ‚È¿‰Ë˜, Ô Ã·ÚÌ›‰Ë˜,Ô ∫ÚÈÙ›·˜. √ ›‰ÈÔ˜ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó appleÏÔ‡ÛÈÔ˜ Ô‡Ù ›¯Â ·ÚÈÛÙÔÎÚ·ÙÈ΋ ηٷÁˆÁ‹. ¢ÂÓ ¤‰ÈÓÂÛËÌ·Û›· ÛÙËÓ ÂÌÊ¿ÓÈÛ‹ ÙÔ˘, ‹Ù·Ó ¿Û¯ËÌÔ˜, ·ÏÏ¿ Ë appleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ¿ ÙÔ˘ ‹Ù·Ó ÁÔË-Ù¢ÙÈ΋. √ ˆÎÚ¿Ù˘ ¤ÌÂÈÓ ̷ÎÚÈ¿ ·applefi ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋, ÛÙȘ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ ÙÔ˘ fï˜ ÌÂÙÔ˘˜ Ó¤Ô˘˜ ÌÈÏÔ‡Û apple¿ÓÙÔÙ ÁÈ· ÙÔÓ ÚfiÏÔ ÙˆÓ appleÔÏÈÙÈÎÒÓ ÛÙË ˙ˆ‹ Ù˘ applefiÏ˘.ªÂÙ¿ ÙËÓ appleÙÒÛË ÙˆÓ ∆ÚÈ¿ÎÔÓÙ· Ù˘Ú¿ÓÓˆÓ ÙÔ 403 apple.Ã. Î·È ÙËÓ ·appleÔηٿÛÙ·ÛË Ù˘‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜, Ô ˆÎÚ¿Ù˘ Ô‰ËÁ‹ıËΠ۠‰›ÎË ÂÍ·ÈÙ›·˜ Ù˘ ηٷÁÁÂÏ›·˜ ÙÚÈÒÓ Û˘ÌappleÔ-ÏÈÙÒÓ ÙÔ˘ Ì ÙȘ ηÙËÁÔڛ˜: (1) fiÙÈ ‰ÂÓ ·Ó·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜ Ù˘ applefiÏ˘ Î·È ÂÈÛ¿-ÁÂÈ «Î·ÈÓ¿ ‰·ÈÌfiÓÈ·», ‰ËÏ·‰‹ Ó¤Ô˘˜ ıÂÔ‡˜, Î·È (2) fiÙÈ ÌÂÙ·ÙÚ¤appleÂÈ ÙÔÓ ·‰‡Ó·ÌÔ ÏfiÁÔÛ ÈÛ¯˘Úfi, fiappleˆ˜ ÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜, Î·È ‰È·Êı›ÚÂÈ Ì ÙȘ ȉ¤Â˜ ÙÔ˘ ÙÔ˘˜ Ó¤Ô˘˜. ∏ ∞appleÔÏÔ-Á›·, ¤ÚÁÔ appleÔ˘ ¤ÁÚ·„Â Ô Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ, ‰Â›¯ÓÂÈ Ì appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ Ô ˆÎÚ¿Ù˘·ÚÓÂ›Ù·È ·˘Ù¤˜ ÙȘ ηÙËÁÔڛ˜ Î·È ˘appleÂÚ·Ûapple›˙ÂÙ·È ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘. ∫·Ù·‰ÈοÛÙËΠÛÂı¿Ó·ÙÔ Î·È appleÚÔÙ›ÌËÛ ӷ appleÂı¿ÓÂÈ ÛÙË Ê˘Ï·Î‹ apple›ÓÔÓÙ·˜ ÙÔ ÎÒÓÂÈÔ, apple·Ú¿ Ó· ‰È·appleÚ¿-ÍÂÈ ·‰ÈΛ·, ‰Ú·appleÂÙ‡ÔÓÙ·˜ Î·È apple·Ú·‚·›ÓÔÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ Ù˘ apple·ÙÚ›‰·˜ ÙÔ˘.2O ˆÎÚ¿Ù˘ Î·È Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›·√ ˆÎÚ¿Ù˘ ˘apple‹ÚÍ ÎÔÚ˘Ê·›· ÌÔÚÊ‹ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ‰˘ÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜. ◊Ù·Ó·˘ÙÔ‰›‰·ÎÙÔ˜, ‰Â ‰›‰·ÍÂ Û˘ÛÙËÌ·ÙÈο Ô‡Ù ›‰Ú˘Û ۯÔÏ‹ Î·È ‰ÂÓ ¤apple·ÈÚÓ ¯Ú‹Ì·Ù·.E›Ó·È Ô appleÚÒÙÔ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ appleÔ˘ ·Û¯ÔÏ‹ıËÎÂ Û˘ÛÙËÌ·ÙÈο Ì ÙËÓ ËıÈ΋, appleÚÔÛapple·ıÒ-ÓÙ·˜ Ó· ÂÍÂÙ¿ÛÂÈ Ì appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ˙Ô‡ÌÂ. ÚfiÙÂÈÓ ¤Ó· ȉÂ҉˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘appleÔ˘ Â›Ó·È ·ÊÈÂڈ̤ÓÔ˜ ÛÙËÓ Î·ÏÏȤÚÁÂÈ· Ù˘ „˘¯‹˜ Î·È ÛÙÔÓ ‰È·Ú΋ ·˘ÙÔ¤ÏÂÁ¯Ô. ªÂ·˘ÙfiÓ Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È ÛÙË ÌÂϤÙË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Î·È Á›ÓÂÙ·È ·ÓıÚˆappleÔÎÂ-ÓÙÚÈ΋. O ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È ·applefi ¤Íˆ appleÚÔ˜ Ù· ̤۷, ·applefi ÙËÓ ÂͤٷÛË Ù˘ ʇÛË˜Î·È ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ appleÚÔ˜ ÙËÓ „˘¯‹ Î·È ÙÔÓ ÓÔ˘ ÙÔ˘. H ·˘ÙÔÛ˘ÓÂȉËÛ›· Â›Ó·È ÛÎÔapplefi˜ Ù˘˙ˆ‹˜ Î·È Ù˘ ËıÈ΋˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË.√ ˆÎÚ¿Ù˘ ·Ó‹ÎÂÈ ÛÙÔ ›‰ÈÔ ‰È·ÓÔËÙÈÎfi Ú‡̷ Ì ÙÔ˘˜ ÔÊÈÛÙ¤˜, ˆÛÙfiÛÔ ıˆ-ÚÂ›Ù·È ‚·ÛÈÎfi˜ ·ÓÙ›apple·Ïfi˜ ÙÔ˘˜, ·ÊÔ‡ ‰›‰·ÛΠfiÙÈ ˘apple¿Ú¯ÂÈ ·Ï‹ıÂÈ· Ì ÁÂÓÈÎfi ·ÚÔ˜,ÂÓÒ Û οı ¢ηÈÚ›· ÙfiÓÈ˙ ÙËÓ ·Í›· ÙˆÓ ËıÈÎÒÓ ·ÚÂÙÒÓ Î·È appleÚÔÛapple·ıÔ‡Û ӷ ÔÚ›ÛÂÈÙËÓ ·ÚÂÙ‹.3∏ ÛˆÎÚ·ÙÈ΋ ̤ıÔ‰Ô˜ Î·È Ë ·Ó¿ÁÎË ÙÔ˘ ÔÚÈÛÌÔ‡√ ˆÎÚ¿Ù˘ ‰›‰·ÛΠ̠ÙÔÓ ‰È¿ÏÔÁÔ. ∏ ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ̤ıÔ‰Ô˜ appleÔ˘ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÔ‡ÛÂ‹Ù·Ó Ë ‰È·ÏÂÎÙÈ΋, ÙÚfiappleÔ˜ Û˘˙‹ÙËÛ˘ ÂÓfi˜ ı¤Ì·ÙÔ˜ Ì ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ Î·È ·apple·ÓÙ‹-ÛÂȘ, appleÔ˘ ÛÙËÚÈ˙fiÙ·Ó ÛÙËÓ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ Û‡ÓÙÔÌˆÓ ÏfiÁˆÓ, ÔÚÈÛÌÒÓ Î·È ÂappleȯÂÈÚË-Ì¿ÙˆÓ, Î·È ·appleÔÛÎÔappleÔ‡Û ÛÙË ‰È·Ù‡appleˆÛË ÁÂÓÈÎÒÓ ı¤ÛˆÓ. ∏ ÛˆÎÚ·ÙÈ΋ ‰È·ÏÂ-∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ µπµ§π√ ∆√À ª∞£∏∆∏ °’ °Àª¡∞π√À


ÎÙÈ΋ ‹Ù·Ó ÌÈ· ̤ıÔ‰Ô˜ ÂÏÂÁÎÙÈ΋, Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· Âͤٷ˙ ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ÁÈ· ËıÈÎ¿Î·È appleÔÏÈÙÈο ˙ËÙ‹Ì·Ù·. Ùfi¯Â˘Â fi¯È ÌfiÓÔ ÛÙËÓ ·Ó·Î¿Ï˘„Ë Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜ ·ÏÏ¿Î·È ÛÙË ‰ÈÂÚ‡ÓËÛË appleÔÈÎ›ÏˆÓ ıÂÌ¿ÙˆÓ (ËıÈÎÒÓ, appleÔÏÈÙÈÎÒÓ, ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ) Î·È ÛÙËÓ·ÁˆÁ‹ ÙˆÓ Û˘ÓÔÌÈÏËÙÒÓ. ∏ Û˘˙‹ÙËÛË ÁÈÓfiÙ·Ó ÛÙËÓ ·ÁÔÚ¿ Ù˘ ∞ı‹Ó·˜, ÛÙ·Á˘ÌÓ·ÛÙ‹ÚÈ·, ÛÙȘ apple·Ï·›ÛÙÚ˜ Î·È ÛÙÔ˘˜ appleÂÚÈapple¿ÙÔ˘˜, ÛÙ· Û˘ÌapplefiÛÈ· Î·È ÛÂ̤ÚË fiappleÔ˘ Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÓÔÓÙ·Ó Î˘Ú›ˆ˜ Ó¤ÔÈ. ÙȘ ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ ÙÔ˘ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ,appleÔ˘ ÛÙËÚ›˙ÔÓÙ·Ó ÛÙÔÓ ˙ˆÓÙ·Ófi ‰È¿ÏÔÁÔ, Ô ˆÎÚ¿Ù˘ appleÚÔÛappleÔÈÔ‡Ù·Ó fiÙÈ ‰Â ÁÓˆ-Ú›˙ÂÈ ·ÏÏ¿ ÂӉȷʤÚÂÙ·È Ó· Ì¿ıÂÈ. ∏ appleÚÔÛappleÔ›ËÛË ¿ÁÓÔÈ·˜ ϤÁÂÙ·È ÛˆÎÚ·ÙÈ΋ÂÈÚˆÓ›·. ∏ ̤ıÔ‰Ô˜ Âapple›Û˘ appleÔ˘ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÔ‡ÛÂ, appleÚÔÛapple·ıÒÓÙ·˜ Ó· ÎÂÓÙÚ›ÛÂÈÙÔÓ Û˘ÓÔÌÈÏËÙ‹ ÙÔ˘ Ì ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ, ÒÛÙ ӷ ·Ó·Î·Ï‡„ÂÈ ÙȘ ÁÓÒÛÂȘ appleÔ˘ ›¯Â̤۷ ÙÔ˘, ϤÁÂÙ·È Ì·È¢ÙÈ΋, ÂappleÂȉ‹, fiappleˆ˜ Ë Ì·›· ÌËÙ¤Ú· ÙÔ˘, ‰È¢ÎfiÏ˘Ó ÙËÁ¤ÓÓËÛË Ù˘ ÎÚÈÙÈ΋˜ ÂappleÈÛÎfiappleËÛ˘. O ›‰ÈÔ˜ apple·ÚÔÌÔ›·˙ ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ Ì ÙËÓ·ÏÔÁfiÌ˘Á·, ÁÈ·Ù› Ì ÙË Ì¤ıÔ‰Ô ‰È‰·Ûηϛ·˜ ÙÔ˘ ÁÂÓÓÔ‡Û ÙËÓ ·ÌÊÈ‚ÔÏ›· ηÈÙËÓ ·appleÔÚ›· ÛÙÔ˘˜ Û˘ÓÔÌÈÏËÙ¤˜ ÙÔ˘.√ ˆÎÚ¿Ù˘ ‹Ù·Ó Ô appleÚÒÙÔ˜ appleÔ˘ ¤ıÂÛ ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· Ù˘ ÌÔÚÊ‹˜ «ÙÈ Â›Ó·È ¯;»–fiappleˆ˜ ÙÈ Â›Ó·È ·Ó‰Ú›·, ÙÈ Â›Ó·È ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË, ÙÈ Â›Ó·È Â˘Û¤‚ÂÈ·, ÙÈ Â›Ó·È ·ÚÂÙ‹– Î·È ·ÓÙÈ-Ï‹ÊıËΠÙËÓ ·Í›· ÙÔ˘ ÔÚÈÛÌÔ‡ ÙˆÓ ÂÓÓÔÈÒÓ. ∏ appleÂÚÈÁÚ·Ê‹ apple.¯. Ù˘ ·Ó‰Ú›·˜ appleÚ¤appleÂÈÓ· apple·Ú¤¯ÂÈ ¤Ó· «appleÚfiÙ˘appleÔ» ·Ó·ÊÔÚ¿˜, ÌÈ· ÌÔÓ·‰È΋ «ÌÔÚÊ‹» ‹ «¯·Ú·ÎÙ‹Ú·» (εδος,δέα) appleÔ˘ ÌÔÈÚ¿˙ÔÓÙ·È fiÏÔÈ ÔÈ ·Ó‰Ú›ÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ. ∂appleȉÈÒÎÔÓÙ·˜ Ó· ÔÚ›ÛÂÈ ÙȘ ËıÈ-Τ˜ ¤ÓÓÔȘ ÛÙËÚÈ˙fiÙ·Ó ÛÙËÓ appleÂappleÔ›ıËÛË fiÙÈ Ë ·ÚÂÙ‹ Â›Ó·È ÁÓÒÛË Î·È ‰È‰¿ÛÎÂÙ·È.4Ò˜ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ÙË ˙ˆ‹ Î·È ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË;√ ˆÎÚ¿Ù˘ ‰ÂÓ ¤ÁÚ·„Â Ô ›‰ÈÔ˜ Ù›appleÔÙÂ. H appleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ· Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ›ӷÈÁÓˆÛÙ¿ Û’ ÂÌ¿˜ ̤۷ ·applefi ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÂÛÛ¿ÚˆÓ ·Ú¯·›ˆÓ Û˘ÁÁڷʤˆÓ, ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔ-Ê¿ÓË, ÙÔ˘ •ÂÓÔÊÒÓÙ·, ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË. √ ΈÌÈÎfi˜ appleÔÈËÙ‹˜ ∞ÚÈ-ÛÙÔÊ¿Ó˘ ‰È·ÎˆÌÒ‰ËÛ ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË Û Έ̈‰›Â˜ ÙÔ˘, appleÂÚÈÛÙ·Ûȷο ÛÙÔ˘˜µ·ÙÚ¿¯Ô˘˜ ηÈ, ˆ˜ ·ÚÈÔ appleÚfiÛˆappleÔ, ÛÙȘ ¡ÂʤϘ. √ •ÂÓÔÊÒÓ ¤ÁÚ·„ ¤ÚÁ·, fiappleˆ˜Ù· ∞appleÔÌÓËÌÔÓ‡̷ٷ, ÙÔ ˘ÌapplefiÛÈÔ Î·È ÙËÓ ∞appleÔÏÔÁ›· ˆÎÚ¿ÙÔ˘˜ Ì ÛÎÔapplefi Ó· ˘appleÂ-Ú·Ûapple›ÛÂÈ ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË ·applefi ÙȘ ηÙËÁÔڛ˜ appleÔ˘ ›¯·Ó ‰È·Ù˘appleˆı› ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘ ηٿÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘ Î·È ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘. ∏ ÛappleÔ˘‰·ÈfiÙÂÚË appleËÁ‹ ˆÛÙfiÛÔÁÈ· ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Â›Ó·È ÔÈ ‰È¿ÏÔÁÔÈ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, fiappleÔ˘ Ë appleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ·Î·È ÔÈ ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ ÙÔ˘ ·applefi„ÂȘ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È Ì ÙÔÓ appleÈÔ ÁÏ·Ê˘Úfi ÙÚfiappleÔ. √ ∞ÚÈ-ÛÙÔÙ¤Ï˘, Âapple›Û˘, ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ·ÚÎÂÙ¤˜ ÊÔÚ¤˜ ̤۷ ÛÙ· ¤ÚÁ· ÙÔ˘ ÛÙȘ ÊÈÏÔÛÔÊÈ-Τ˜ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË. ‡Ìʈӷ Ì ÙË Ì·ÚÙ˘Ú›· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË Â›¯Â ‰ËÌÈ-Ô˘ÚÁËı› ¤Ó· ÔÏfiÎÏËÚÔ ÏÔÁÔÙ¯ÓÈÎfi ›‰Ô˜ «ÛˆÎÚ·ÙÈÎÒÓ ÏfiÁˆÓ», fï˜ ‰Â ÛÒ˙ÂÙ·Èۯ‰fiÓ Î·Ó¤Ó·˜ ·applefi ·˘ÙÔ‡˜.5√ Ï¿ÙˆÓ Î·È Ë ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘°ÂÓÓË̤ÓÔ˜ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· ÙÔ 427 apple.Ã., Ô Ï¿ÙˆÓ Î·Ù·ÁfiÙ·Ó ·applefi ·ÚÈÛÙÔÎÚ·ÙÈ΋ ÔÈÎÔ-Á¤ÓÂÈ· Î·È ¤˙ËÛ ÛÙ· apple·È‰Èο ÙÔ˘ ¯ÚfiÓÈ· ÙȘ ÙÂÏÂ˘Ù·›Â˜ ̤Ú˜ ÙÔ˘ ÌÂÁ·Ï›Ԣ Ù˘∞ı‹Ó·˜ ÙÔ˘ ÃÚ˘ÛÔ‡ ·ÈÒÓ· ÙÔ˘ ÂÚÈÎÏ‹. ªÔÚÊÒıËΠ̠appleÚÔÛÔ¯‹ Î·È ÂappleÈ̤ÏÂÈ·.÷ÚÈÛÌ·ÙÈ΋ appleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ·, Ì ÂÍ·ÈÚÂÙÈο appleÓÂ˘Ì·ÙÈο Î·È „˘¯Èο ¯·Ú›ÛÌ·Ù·,‹Ù·Ó appleÚÔÈÎÈṲ̂ÓÔ˜ Ì appleÔÈËÙÈ΋ Î·È Î·ÏÏÈÙ¯ÓÈ΋ ‰È¿ıÂÛË. ª˘‹ıËΠÛÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›·ÛÙË Ó·ÓÈ΋ ÙÔ˘ ËÏÈΛ· Î·È ÂÓËÏÈÎÈÒıËΠ̠ÙËÓ ÂappleÈı˘Ì›· Ó· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ÛÂÈ ÌÈ· ηχ-∂ π ∞ ° ø ° ∏57Σωκράτης και ΠλάτωνΑναπαράσταση σκηνής από τις Νεφέλεςτου Αριστοφάνη (450-385 π.X.),έργο που παρουσιάστηκε το 423 π.Χ.στο οποίο ο Αριστοφάνης σατυρίζειτις νέες διδασκαλίες του Σωκράτη.Στην εικόνα ο Σωκράτης ερωτάται απότον Στρεψιάδη, ενώ κρέµεται από ένακαλάθι πάνω από τους συνοµιλητές του,σχετικά µε την κατηγορία ότι ενδιαφέρεταιγια τα ουράνια φαινόµενα.Σωκράτης: Γιατί µε φωνάζεις πλάσµαεφήµερο;Στρεψιάδης: Nα σε χαρώ, για πες µουπρώτα πρώτα τι κάνεις εκεί πάνω;Σωκράτης: Aεροβατώ και µελετώ τογύρο του ήλιου.Στρεψιάδης: Kι ήταν ανάγκη να ’σαιµέσα στο κοφίνι και να ερευνάς τουςθεούς; ∆ε θα µπορούσες το ίδιο νακάνεις κι απ’ τη γη;(Αριστοφάνης, Νεφέλες,στ. 244-249, µτφρ. N. Σφυρόερα,Ελληνικός εκδοτικός οργανισµός,Aθήνα 1969)Ο Αντισθένης ο Aθηναίος (περ. 455-360 π.X.), ρήτορας, σωκρατικός φιλόσοφος,µαθητής του Σωκράτη, θεωρείταιιδρυτής της κυνικής σχολής. Πρώτοςδάσκαλος του Aντισθένη ήταν οΓοργίας που τον έστρεψε στη µελέτητης γλώσσας και της ρητορικής, ενώ οΣωκράτης προς τα ηθικά προβλήµατα.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


58∂ π ∞ ° ø ° ∏Σωκράτης και ΠλάτωνΤο αρχικό όνοµα του Πλάτωνα ήτανΑριστοκλής. Έλαβε το όνοµα Πλάτων,σύµφωνα µε την παράδοση, επειδήείχε πλατύ στήθος και πλατύ µέτωπο.Η µορφή του Πλάτωνα είναι άγνωστη.Σώζονται µόνο φανταστικέςαπεικονίσεις της. Εδώ ερµαϊκή στήλη(οδοδείκτης) που φέρει προτοµή τουΠλάτωνα (Ρωµαϊκό αντίγραφο απόέργο του 4ου αι. π.X., Βερολίνο,Αρχαιολογικό Μουσείο).Αθηναίος πολίτης αγορεύει στο βήµατης Πνύκας. Η πολιτική ζωή τηςπόλης των Αθηνών είχε ως κέντροτον Άρειο Πάγο και την Πνύκα.ÙÂÚË appleÔÏÈÙÈ΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛË ·applefi ·˘Ù‹Ó appleÔ˘ ›¯Â ÁÓˆÚ›ÛÂÈ Âapple› ÙˆÓ ∆ÚÈ¿ÎÔÓÙ· Ù˘Ú¿ÓÓˆÓ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙËÓ appleÂÚ›Ô‰Ô Ù˘ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜. °È· ÙÔÓ ÏfiÁÔ ·˘ÙfiÓ ¿Ú¯ÈÛ ӷ Û˘Ó·Ó·-ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È ÛÙËÓ ·ÁÔÚ¿ ¿ÏÏÔ˘˜ Ó·ÚÔ‡˜ ·ÚÈÛÙÔÎÚ¿Ù˜, appleÔ˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·Ó Ì ÙÔÓˆÎÚ¿ÙË, ÙÔÓ ÔappleÔ›Ô ÁÓÒÚÈÛ Û ËÏÈΛ· 20 ÂÙÒÓ Î·È ÙÔÓ ı·‡Ì·˙ ˆ˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁfi ÂÓfi˜Â›‰Ô˘˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋˜ ·ÌÊÈ‚ÔÏ›·˜ ·ÏÏ¿ Î·È ˆ˜ appleÚfiÙ˘appleÔ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘.ÈÛÙfi˜ Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË appleÏËÁÒıËΠ·applefi ÙÔÓ ÙÚ·ÁÈÎfi Î·È ¿‰ÈÎÔ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘(399 apple.Ã.). ÈÎڷ̤ÓÔ˜ ·applefi ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ ·˘Ùfi ÂÁη٤ÏÂÈ„Â ÙËÓ ∞ı‹Ó· Î·È ¤˙ËÛ ÁÈ·¤Ó· ‰È¿ÛÙËÌ· ÛÙ· ª¤Á·Ú·, ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔÓ ÊÈÏfiÛÔÊÔ ∂˘ÎÏ›‰Ë ÙÔÓ MÂÁ·Ú¤·. ∂apple¤-ÛÙÚ„ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·, fiappleÔ˘ ¤ÌÂÈÓ ̤¯ÚÈ ÙÔ 390 apple.Ã. K·ÙfiappleÈÓ Ù·Í›‰Â„ ÁÈ· Ó· ÈηÓÔappleÔÈ‹ÛÂÈÙȘ appleÓÂ˘Ì·ÙÈΤ˜ ÙÔ˘ ·ÓËÛ˘¯›Â˜ ÛÙËÓ ∞›Á˘appleÙÔ, fiappleÔ˘ ÂÓÙ˘appleˆÛÈ¿ÛÙËΠ·applefi ÙÔappleÔÏ›ÙÂ˘Ì· Î·È ÙÔ˘˜ ÛÙ·ıÂÚÔ‡˜ appleÔÏÈÙÈÎÔ‡˜ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈÎÔ‡˜ ıÂÛÌÔ‡˜ Ù˘ ¯ÒÚ·˜·˘Ù‹˜, ÛÙËÓ ∫˘Ú‹ÓË Ù˘ §È‚‡Ë˜ Î·È ÛÙËÓ ∫¿Ùˆ πÙ·Ï›· (389 apple.Ã.), fiappleÔ˘ appleÏÔ‡ÙÈÛ ÙȘÁÓÒÛÂȘ ÙÔ˘ ÛÙË ÁˆÌÂÙÚ›· ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔÓ ‰È¿ÛËÌÔ Ì·ıËÌ·ÙÈÎfi £Âfi‰ˆÚÔ Î·È ‹Úı ÛÂÂapple·Ê‹ Ì ÙÔ˘˜ ˘ı·ÁfiÚÂÈÔ˘˜. ∂appleÈÛΤÊÙËΠÂapple›Û˘ ÙË ÈÎÂÏ›·, fiappleÔ˘ ÊÈÏÔÍÂÓ‹ıËÎÂÛÙËÓ ·˘Ï‹ ÙÔ˘ Ù˘Ú¿ÓÓÔ˘ ÙˆÓ ˘Ú·ÎÔ˘ÛÒÓ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ A’ Î·È ·apple¤ÎÙËÛ ÙËÓ ÂÌappleÂÈÚ›·ÂÓfi˜ Ù˘Ú·ÓÓÈÎÔ‡ appleÔÏÈÙ‡̷ÙÔ˜. ∆Ô 388 apple.Ã. Âapple¤ÛÙÚ„ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·.6√ Ï¿ÙˆÓ Î·È Ë appleÔÏÈÙÈ΋√ Ï¿ÙˆÓ ‰Â ı¤ÏËÛ ӷ ·Ó·ÌÂȯı› ÂÓÂÚÁÒ˜ ÛÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋. ¢Â Û˘Ìapple·ıÔ‡Û ÙˉËÌÔÎÚ·Ù›·, fiappleˆ˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ‡Û ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘, Î·È ‰È·ÊÒÓËÛ Ì ÙȘ ·˘ı·ÈÚÂ-ۛ˜ ÙˆÓ ∆ÚÈ¿ÎÔÓÙ· Ù˘Ú¿ÓÓˆÓ. ªÂÙ¿ ÙËÓ ·appleÔηٿÛÙ·ÛË Ù˘ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜ ‰ÂÓ·Ó·Ì›¯ıËΠÛÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋, ÁÈ·Ù› ıˆÚÔ‡Û fiÙÈ ¤appleÚÂapple ӷ Â͢ÁÈ·Óı› Ë appleÔÏÈÙÈ΋ËÁÂÛ›·. ÚÔÛapple¿ıËÛ fï˜ Ó· appleÚ·ÁÌ·ÙÔappleÔÈ‹ÛÂÈ ÙȘ appleÔÏÈÙÈΤ˜ ÙÔ˘ ȉ¤Â˜ ÁÈ· ÙËÓÔÚÁ¿ÓˆÛË ÌÈ·˜ appleÔÏÈÙ›·˜ οو ·applefi ¤Ó·Ó ÛÒÊÚÔÓ· ¿Ú¯ÔÓÙ·, appleÔ˘ ı· Â›Ó·È ÊÈÏfi-ÛÔÊÔ˜, ÛÙ· ÙÂÏÂ˘Ù·›· ¯ÚfiÓÈ· Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘. ÈÛÙ‡ÔÓÙ·˜ appleˆ˜, ·Ó ÔÈ appleÔÏÈÙÈÎÔ› ËÁ¤-Ù˜ Á›ÓÔ˘Ó ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ‹ ·Ó ÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ Á›ÓÔ˘Ó appleÔÏÈÙÈÎÔ› ËÁ¤Ù˜, ı· ‰ÈÔÈÎÔ‡ÓÙ·ÈÛˆÛÙ¿ ÔÈ ÎÔÈӈӛ˜, ¤Î·Ó ¿ÏÏ· ‰‡Ô Ù·Í›‰È· ÛÙȘ ˘Ú·ÎÔ‡Û˜ (ÙÔ 367 apple.Ã. Î·È ÙÔ362 apple.Ã.), ¤appleÂÈÙ· ·applefi appleÚfiÛÎÏËÛË ÙÔ˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ µ’, ÁÈÔ˘ ÙÔ˘ Ù˘Ú¿ÓÓÔ˘ ÙˆÓ ˘Ú·-ÎÔ˘ÛÒÓ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ ∞’, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ apple·Ù¤Ú· ÙÔ˘, Î·È Î·Ù¿ appleÚÔ-ÙÚÔapple‹ ÙÔ˘ ı›Ԣ ÙÔ˘ ¢›ˆÓ·, ÙÔÓ ‹ıÂÏ ÁÈ· ‰¿ÛηÏÔ Î·È Û‡Ì‚Ô˘ÏÔ. ¢ÂÓ Î·ÙfiÚıˆ-Û fï˜ Ó· ÂÊ·ÚÌfiÛÂÈ ÂΛ ÙȘ ȉ¤Â˜ ÙÔ˘ ÁÈ· ¤Ó· ȉ·ÓÈÎfi Î·È ¿ÚÈÛÙÔ appleÔÏ›ÙÂ˘Ì·,·ÊÔ‡ Ô ¢ÈÔÓ‡ÛÈÔ˜ ηٿ appleÚÔÙÚÔapple‹ Ù˘Ú·ÓÓfiÊÈψÓ, ÂÍfiÚÈÛ ÙÔÓ ¢›ˆÓ· Î·È ·Ó¿Áη-Û ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ· Ó· ÂappleÈÛÙÚ¤„ÂÈ ÛÙËÓ Aı‹Ó·. ÙËÓ ÔÏÈÙ›·, ÙÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔ ¤ÚÁÔÙÔ˘, οÓÂÈ ÏfiÁÔ ÁÈ· ÌÈ· Ó¤· appleÔÏÈÙÈ΋ ÎÔÈÓfiÙËÙ·, appleÔ˘ ı· ¤¯ÂÈ ¤Ó· Ù¤ÏÂÈÔ appleÔÏ›ÙÂ˘Ì·,Î·È appleÚÔ‚ÏËÌ·Ù›˙ÂÙ·È Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜. OÔÏÈÙÈÎfi˜ Î·È ÔÈ ¡fiÌÔÈ, ¤ÚÁ· appleÔ˘ ÁÚ¿ÊÙËÎ·Ó ÛÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘, appleÂÚȤ¯Ô˘ÓÂapple›Û˘ appleÔÏÈÙÈΤ˜ ˘appleԉ›ÍÂȘ ÔÈ Ôappleԛ˜ Â›Ó·È appleÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ Ú·ÏÈÛÙÈΤ˜.√ Ï¿ÙˆÓ Î·Ù·Ù¿ÛÛÂÈ ÙȘ ·ÙÂÏ›˜ appleÔÏÈÙ›˜ Û ٤ÛÛÂÚȘ ηÙËÁÔڛ˜, Ì ‚¿ÛËÙËÓ ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ÙÔ˘˜ ‰ÔÌ‹, Î·È ÙȘ apple·Ú·ı¤ÙÂÈ Û ۯ¤ÛË Ì ÙËÓ È‰·ÓÈ΋ appleÔÏÈÙ›· appleÔ˘ÂappleÈÓÔ›: ÙÈÌÔÎÚ·Ù›· (Ë ÔÏÈÙ›· Ù˘ ·Ó‰Ú›·˜ Î·È Ù˘ ÙÈÌ‹˜), ÔÏÈÁ·Ú¯›· (Ë ÔÏÈÙ›·ÙÔ˘ ¯Ú‹Ì·ÙÔ˜ Î·È Ù˘ ÊÈÏ·ÚÁ˘Ú›·˜), ‰ËÌÔÎÚ·Ù›· (Ë ÔÏÈÙ›· Ù˘ ·Ù·Í›·˜ Î·È Ù˘·˘ı·ÈÚÂÛ›·˜) ηÈ, Ù¤ÏÔ˜, Ù˘Ú·ÓÓ›· (Ë appleÏ‹Úˆ˜ ‰ÈÂÛÙÚ·Ì̤ÓË ÔÏÈÙ›· ÙÔ˘ Êfi‚Ô˘ ηÈÙÔ˘ ÂÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜). ∏ Ù¤ÏÂÈ· ÔÏÈÙ›· Â›Ó·È ÂΛÓË, appleÔ˘ Û ÎÚ·ÙÈÎfi Î·È ·ÙÔÌÈÎfi Âapple›appleÂ-‰Ô, ΢‚ÂÚÓ¿Ù·È ·applefi ÙÔÓ §fiÁÔ Î·È ÛÎÔapple‡ÂÈ ÛÙÔ ∞Á·ıfi. √È ·ÙÂÏ›˜ appleÔÏÈÙ›˜ ‰È·ÙË-∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ π ∞ ° ø ° ∏59Σωκράτης και ΠλάτωνÚÔ‡Ó ›¯ÓË ·ÚÂÙ‹˜ Î·È ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘, Ë Ù¤ÏÂÈ· appleÔÏÈÙ›· ÂÓÒÓÂÈ fiϘ ÙȘ ·ÚÂÙ¤˜ appleÔ˘Û˘Óı¤ÙÔ˘Ó ÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË.7∏ ›‰Ú˘ÛË Ù˘ appleÏ·ÙˆÓÈ΋˜ ∞η‰ËÌ›·˜∆Ô 387 apple.Ã. Ô Ï¿ÙˆÓ Âapple¤ÛÙÚ„ ·applefi ÙÔ appleÚÒÙÔ Ù·Í›‰È ÙÔ˘ ÛÙË ÈÎÂÏ›· Î·È ·Áfi-Ú·Û ÌÈ· ¤ÎÙ·ÛË Á˘, ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔÓ ∫ÔψÓfi. EΛ ›‰Ú˘Û ÙËÓ ∞η‰ËÌ›·, ÙËÓ appleÚÒÙËÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ Û¯ÔÏ‹ ·ÓˆÙ¤ÚˆÓ ÛappleÔ˘‰ÒÓ (·ÓÙ›ÛÙÔÈ¯Ë appleÚÔ˜ Ù· ÛËÌÂÚÈÓ¿ apple·ÓÂappleÈ-ÛÙ‹ÌÈ·), ÙËÓ ÔappleÔ›· ‰Èˇı˘Ó ̤¯ÚÈ ÙÔÓ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘ (347 apple.Ã.). ÙËÓ ∞η‰ËÌ›·‰È‰¿ÛÎÔÓÙ·Ó Ë ·ÛÙÚÔÓÔÌ›·, Ù· Ì·ıËÌ·ÙÈο Î·È Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›·. ’ ·˘Ù‹Ó ˘apple‹Ú¯Â ËÂappleÈÁÚ·Ê‹ µηδείς γεωµέτρητος εσίτω, Ë ÔappleÔ›· ·Ó·‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÙÔ˘ÁÈ· ÙË Ì·ıËÌ·ÙÈ΋ ÂÎapple·›‰Â˘ÛË, appleÔ˘ ·appleÔÙÂÏÔ‡Û ÛËÌ·ÓÙÈ΋ appleÚÔÂÙÔÈÌ·Û›· ÁÈ·ÙËÓ Î·Ù·ÓfiËÛË Ù˘ ȉ¤·˜ ÙÔ˘ AÁ·ıÔ‡. √ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘, Ô appleÈÔ ‰È¿ÛËÌÔ˜ Ì·ıËÙ‹˜ÙÔ˘, ¤˙ËÛ ÛÙËÓ Aη‰ËÌ›· ‰¤Î· ¯ÚfiÓÈ· Î·È ›‰Ú˘Û ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· ‰È΋ ÙÔ˘ Û¯ÔÏ‹,ÙÔ §‡ÎÂÈÔ. AÚÁfiÙÂÚ·, Ô ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ Î·È ÔÈ appleÚÒÙÔÈ ÙˆÈÎÔ› ›‰Ú˘Û·Ó ÙȘ ‰ÈΤ˜ ÙÔ˘˜ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ Û¯ÔϤ˜ ÛÙËÓ Aı‹Ó·. ŸÏ˜ ·˘Ù¤˜ ÔÈ Û¯ÔϤ˜ ¤ÎÏÂÈÛ·Ó ÙÔ 529 Ì.X. ̉ȿٷÁÌ· ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· IÔ˘ÛÙÈÓÈ·ÓÔ‡.8√È appleÏ·ÙˆÓÈÎÔ› ‰È¿ÏÔÁÔÈ∆Ô ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ‰È·ÛÒ˙ÂÙ·È Û 42 ‰È·ÏfiÁÔ˘˜, 13 ÂappleÈÛÙÔϤ˜ Î·È ÌÈ· Û˘ÏÏÔÁ‹ŸÚˆÓ. ŒÓ· ̤ÚÔ˜ ·applefi ·˘Ùfi Â›Ó·È ÓfiıÔ. ªfiÓÔ 36 ‰È¿ÏÔÁÔÈ ıˆÚÔ‡ÓÙ·È ÁÓ‹ÛÈÔÈ. √ȉȿÏÔÁÔÈ Î·Ù·ÁÚ¿ÊÔ˘Ó Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ Î·È appleÔÈΛÏÏÔ˘Ó fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÛÙËÓ ¤ÎÙ·ÛË Î·È ÙËÌÔÚÊ‹. √ ÏfiÁÔ˜ Û’ ·˘ÙÔ‡˜ Â›Ó·È ÎÔÌ„fi˜ Î·È Â˘¤ÏÈÎÙÔ˜, ¤¯Ô˘Ó ÙË ÌÔÚÊ‹ ‰Ú·Ì·ÙÔappleÔÈË̤ӈÓÛ˘˙ËÙ‹ÛÂˆÓ Î·È Ê·ÓÂÚÒÓÔ˘Ó ÙËÓ Âapple›‰Ú·ÛË Ù˘ ‰Ú·Ì·ÙÔ˘ÚÁ›·˜ Ù˘ÂappleÔ¯‹˜. ¢È·ÎÚ›ÓÔÓÙ·È Û appleÚÒÈÌÔ˘˜, ̤ÛÔ˘˜ Î·È ‡ÛÙÂÚÔ˘˜. √ ˆÎÚ¿Ù˘ η٤¯ÂÈ Âͤ-¯Ô˘Û· ı¤ÛË Û¯Â‰fiÓ Û fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ‰È·ÏfiÁÔ˘˜, ÂÓÒ ÛÙÔ˘˜ ¡fiÌÔ˘˜ ‰ÂÓ ÂÌÊ·Ó›˙ÂÙ·ÈηıfiÏÔ˘.  ÔÚÈṲ̂ÓÔ˘˜ (∆›Ì·ÈÔ˜, ÔÊÈÛÙ‹˜, ÔÏÈÙÈÎfi˜) apple·Ú·¯ˆÚ› ÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ ÛÂοappleÔÈÔÓ ¿ÏÏÔ ÊÈÏfiÛÔÊÔ. √È appleÚÒÈÌÔÈ ‰È¿ÏÔÁÔÈ (∫Ú›ÙˆÓ, §¿¯Ë˜) Î·È Ô ·appleÔÏÔÁËÙÈÎfi˜ÏfiÁÔ˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË (\∞appleÔÏÔÁ›· ˆÎÚ¿ÙÔ˘˜) Â›Ó·È Û‡ÓÙÔÌÔÈ, ‰ÂÓ Î·Ù·Ï‹ÁÔ˘Ó ÛÂÛ˘ÌappleÂÚ¿ÛÌ·Ù· Î·È ÂÎı¤ÙÔ˘Ó ÙȘ ËıÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË.H Û˘ÁÁÚ·Ê‹ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ ÎÂÈÌ¤ÓˆÓ Û ÌÔÚÊ‹ ‰È·ÏfiÁÔ˘ Á›ÓÂÙ·È ÁÈ· appleÚÒÙË ÊÔÚ¿·applefi ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ·. √È ‰È¿ÏÔÁÔÈ Û˘ÓÈÛÙÔ‡Ó ÌÈ· Ó¤· ÏÔÁÔÙ¯ÓÈ΋ ÌÔÚÊ‹ ·ÓÙÈÌÂÙÒappleÈÛ˘ıÂÌ¿ÙˆÓ appleÔ˘ appleÚÈÓ ÁÈÓfiÙ·Ó ·applefi ÙÔ˘˜ appleÔÈËÙ¤˜. °È· ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ· Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· ›ӷȫÌÂϤÙË ı·Ó¿ÙÔ˘» Î·È «ÁÓÒÛË ÙÔ˘ fiÓÙˆ˜ fiÓÙÔ˜», ÙÔ˘ ¿Êı·ÚÙÔ˘ Î·È ·ÈÒÓÈÔ˘.9∏ Âapple›‰Ú·ÛË Î·È Ë ÂappleÈηÈÚfiÙËÙ· Ù˘ ÛˆÎÚ·ÙÈ΋˜ –appleÏ·ÙˆÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜Œ¯ÂÈ Ï¯ı› appleˆ˜ fiÏË Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÌÂÙ¿ ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ· Â›Ó·È ˘appleÔÛËÌÂÈÒÛÂȘ ÛÙÔ ¤ÚÁÔÙÔ˘. ∏ appleÏ·ÙˆÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÂappleËÚ¤·Û ÙȘ ¯ÔϤ˜ ÙˆÓ ¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎÒÓ, ηٿ ÙËÓ‡ÛÙÂÚË ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·, ÂÓÒ Ì ÙȘ Û˘ÚȷΤ˜ Î·È ·Ú·‚ÈΤ˜ ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÂȘ ¿ÛÎËÛ Âapple›-‰Ú·ÛË ÛÙËÓ ·Ú·‚È΋ Î·È ‰˘ÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·. ÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ù˘ ∞Ó·Á¤ÓÓËÛ˘ ȉڇıËÎÂÛÙË ºÏˆÚÂÓÙ›· Ë Ï·ÙˆÓÈ΋ Aη‰ËÌ›·. TÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· ÙȘ appleÏ·ÙˆÓÈΤ˜ ÌÂϤÙ˜·Ó·˙ˆapple˘ÚÒıËΠÙÔÓ 18o Î·È ÙÔÓ 20fi ·ÈÒÓ·. Ú¿ÁÌ·ÙÈ, Ù· appleÏ·ÙˆÓÈο ¤ÚÁ· appleÚÔÛÂÏ-Î‡Ô˘Ó Ì¤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ· ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓ, ‰È·ÙËÚÔ‡Ó ÙË ˙ˆÓÙ¿ÓÈ· ÙÔ˘˜ ηÈappleÚÔ‚ÏËÌ·Ù›˙Ô˘Ó Ì ÙȘ ȉ¤Â˜ Î·È Ù· ÊÈÏÔÛÔÊÈο ÌËӇ̷ٷ appleÔ˘ appleÂÚȤ¯Ô˘Ó.Σκηνή από τη ζωή στην παλαίστρα.Αττικό ερυθρόµορφο ποτήρι κρασιού,περίπου 510 π.Χ. (Bερολίνο, AρχαιολογικόMουσείο).Επιτύµβιο ανάγλυφο του εικοσάχρονουAθηναίου ιππέα ∆εξίλεω που σκοτώθηκεστον Κορινθιακό πόλεµο το 314 π.Χ.(Αθήνα, Κεραµεικός). Στην άκρη τηςπόλης των Αθηνών στον Κεραµεικό,όπου ήταν το νεκροταφείο, ένας µεγαλοπρεπήςδρόµος οδηγούσε από τηναγορά στην Ακαδηµία του Πλάτωνα.Η Ακαδηµία του Πλάτωνα λειτουργούσεσε ένα κτήµα, κοντά στο παλαιότερογυµναστήριο της Αθήνας πουονοµαζόταν, όπως όλη η περιοχή,Aκαδήµεια, από τον προστάτη ήρωάτου, τον Aκάδηµο.Απεικόνιση εδώ σε µωσαϊκό δάπεδοαπό την Ποµπηία (σπίτι του T. SiminiusStephanus του 1ου αιώνα µ.X.), οµάδαςφιλοσόφων (πιθανώς η ΠλατωνικήΑκαδηµία) σε ένα τυπικό µυθολογικότοπίο µε την Ακρόπολη των Αθηνώνστο βάθος. Aντίγραφο πιθανόταταελληνικού προτύπου (Nάπολη,Aρχαιολογικό Mουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1ËO ÛÔÊfi˜ appleÔ˘ ‰Â ÁÓÒÚÈ˙ ٛappleÔÙ·ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙȘ ËıÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË. £· ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ ·˘ÙÔÁÓˆÛ›· Î·È ÙËÓ Î·ÏÏȤÚÁÂÈ· Ù˘ „˘¯‹˜. £· ‰Ô‡Ì Ì appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ‰ÈÂ-Ú¢ÓÔ‡Û ٷ ÊÈÏÔÛÔÊÈο appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Î·È appleÔÈÔ˜ ıˆÚÔ‡Û fiÙÈ Â›Ó·È Ô ÚfiÏÔ˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÛÙË ˙ˆ‹ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Î·È Ù˘ appleÔÏÈÙ›·˜.KEIMENO∫Αυτογνωσία και ψυχής επιµέλειαΠροτοµή του Σωκράτη σε ερµαϊκήστήλη (ρωµαϊκό αντίγραφο από έργοτου 4ου αι. π.Χ., Νάπολη, ΑρχαιολογικόΜουσείο). Στο κάτω µέρος της ερµαϊκήςαυτής στήλης είναι σµιλεµένο τοόνοµα «Σωκράτης» και ένα απόσπασµααπό τους τελευταίους διαλόγους του.«ν οδα τι οδν οδα»«οδες κν κακς».(Σωκράτης)Εγώ, Αθηναίοι, σας εκτιµώ και σας αγαπώ 1 , αλλά θα υπακοσω στον θε 2 καιχι σε σας και σο θα αναπνέω και θα έχω τη δναµη, δε θα σταµατήσω ναφιλοσοφώ 3 και να σας παρακινώ και να κάνω υποδείξεις σε ποιον απ σαςτχει να συναντήσω, λέγοντας αυτά που συνηθίζω: «Άνθρωπε σπουδαίε, ενώείσαι Αθηναίος, πολίτης της µεγαλτερης και της πιο φηµισµένης πλης για τησοφία 4 και την ισχ της 5 , δεν ντρέπεσαι απ τη µια να πασχίζεις να αποκτήσειςσο γίνεται περισστερα χρήµατα, φήµη και τιµές, ενώ απ την άλλη γιατη φρνηση και την αλήθεια 6 και το πώς η ψυχή σου 7 θα γίνει σο το δυνατνκαλτερη οτε φροντίζεις οτε µεριµνάς;» […] Γιατί, να το ξέρετε καλά, αυτάδιατάζει ο θες και εγώ νοµίζω τι ποτέ δεν υπήρξε µεγαλτερο καλ για τηνπλη απ τη δική µου δραστηριτητα στην υπηρεσία του θεο 8 . Γιατί εγώ δενκάνω τίποτε άλλο απ το να τριγυρίζω και να προσπαθώ να σας πείσω λους,νέους και γέρους, να µη φροντίζετε πρώτα απ λα και µε τσο ζήλο για τοσώµα σας και τα χρήµατα, αλλά για το πώς θα κάνετε την ψυχή σας σο τοδυνατν καλτερη 9 . Σας λέω τι «δε δηµιουργείται απ τα χρήµατα η αρετή 10 ,αλλά απ την αρετή τα χρήµατα και λα τα άλλα αγαθά των ανθρώπων, καιστην ιδιωτική και στη δηµσια ζωή».(Πλάτων, Απολογία Σωκράτους, 29d – 30a-b)To γνθι σατν είναι ένα από ταρητά που αποδίδονται στους EπτάΣοφούς και ήταν γραµµένο στο ναότου Aπόλλωνα στους ∆ελφούς. Λεπτο-µέρεια από ρωµαϊκό ψηφιδωτό πουβρίσκεται σε οικία της Aππίας οδού(Pώµη, Eθνικό Mουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1Ë61Ο σοφός που δε γνώριζε τίποταƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞1 AıËÓ·›ÔÈ, Û·˜… ·Á·appleÒ: Ë∞appleÔÏÔÁ›· ˆÎÚ¿ÙÔ˘˜ Â›Ó·È appleÚÒÈÌÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ Ï¿-ÙˆÓ· Î·È ıˆÚÂ›Ù·È fiÙÈ ·appleÂÈÎÔÓ›˙ÂÈ Ì ۷ʋÓÂÈ· ÙÔ ÈÛÙÔÚÈÎfi appleÚfiÛˆappleÔ ÙÔ˘ˆÎÚ¿ÙË.  ·˘Ùfi Ô Ï¿ÙˆÓ ·Ó·appleÏ¿ıÂÈ ÙÔÓ ·appleÔÏÔÁËÙÈÎfi ÏfiÁÔ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË appleÔ˘ÂÎʈӋıËΠÛÙÔ Ï·˚Îfi ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ Ù˘ ∏ÏÈ·›·˜ ηٿ ÙË ‰›ÎË ÙÔ˘ (399 apple.Ã.). ∂‰ÒÔ ˆÎÚ¿Ù˘ ÎÔϷ·ÂÈ ÙÔ˘˜ ∞ıËÓ·›Ô˘˜, ÁÈ· Ó· ÙÔ˘˜ appleÂÈ ·Ì¤Ûˆ˜ ÌÂÙ¿ fiÙÈ ‰Â ı·ÙÔ˘˜ ˘apple·ÎÔ‡ÛÂÈ, ·Ó ÙÔ˘ ·apple·ÁÔÚ‡ÛÔ˘Ó Ó· ÊÈÏÔÛÔÊ›.2 £· ˘apple·ÎÔ‡Ûˆ ÛÙÔÓ ıÂfi: Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È Â‰Ò ÛÙÔÓ ıÂfi ‹ ÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜Î·È ¿ÏÏÔÙ ÛÙÔÓ ‰·›ÌÔÓ·, ηÙÒÙÂÚÔ ıÂfi, appleÔ˘ ηÙÔÈΛ ̤۷ ÙÔ˘ Î·È ÙÔÓ appleÚÔ-ÙÚ¤appleÂÈ ÛÙÔÓ ÂÓ¿ÚÂÙÔ Î·È ·Á·ıfi ‚›Ô, ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙÔ ‰·ÈÌfiÓÈÔ appleÔ˘ Â›Ó·È Ë ÂÓfiÚ·-ÛË Î·È Ë Ì·ÓÙÈ΋ ‰‡Ó·ÌË ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘. √ ‰·›ÌˆÓ (ÂÎ ÙÔ˘ ‰·›ˆ=ÌÔÈÚ¿˙ˆ),appleÔ˘ ·Ú¯Èο Û‹Ì·ÈÓ ·˘ÙfiÓ appleÔ˘ ‰È·ÌÔÈÚ¿˙ÂÈ ÙȘ Ù‡¯Â˜, ‹Ù·Ó Û˘ÁÎÂÎÚÈÌÂÓÔappleÔ›Ë-ÛË Ù˘ ÌÔ›Ú·˜ (Ì›ÚÔÌ·È=Ï·Ì‚¿Óˆ ÙÔ ÌÂÚ›‰Èfi ÌÔ˘) Î·È Û˘Ó¿Ì· ‰˘Ó·ÌÈÎfi˜apple·Ú¿ÁÔÓÙ·˜ ÂappleËÚ·ÛÌÔ‡ Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ „˘¯‹˜.3 ¢Â ı· ÛÙ·Ì·Ù‹Ûˆ Ó· ÊÈÏÔÛÔÊÒ: Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÁÈ· ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË Â›Ó·È Ë ¤Ú¢ӷÁÈ· ÙËÓ ·Ó·˙‹ÙËÛË Ù˘ ÁÓÒÛ˘. E‰Ò appleÚÔηÏ› ÙÔ˘˜ ‰ÈηÛÙ¤˜ ÙÔ˘, ‰ËÏÒÓÔÓÙ·˜appleˆ˜ ‰Â ı· ˘apple·ÎÔ‡ÛÂÈ Û ÌÈ· ·applefiÊ·ÛË Ù˘ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈ΋˜ appleÏÂÈÔ„ËÊ›·˜ appleÔ˘ ı·ÙÔ˘ ·apple·ÁÔÚ‡ÛÂÈ ÙË ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·.4 ºËÌÈṲ̂Ó˘ applefiÏ˘ ÁÈ· ÙË ÛÔÊ›·: Ë Ï¤ÍË ÛÔÊ›· ˘appleÔ‰ËÏÒÓÂÈ Â‰Ò ÙË Û˘ÓÔÏÈ΋appleÔÏÈÙÈÛÙÈ΋ ·ÓˆÙÂÚfiÙËÙ· Ù˘ ∞ı‹Ó·˜ ηٿ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘ 5Ô˘ ·È. apple.Ã. °ÂÓÈο, ÔfiÚÔ˜ ÛÔÊ›· ‰ËÏÒÓÂÈ Û˘Ó‹ıˆ˜ ÙËÓ appleÈÔ ıˆÚËÙÈ΋ ÁÓÒÛË, ÂÓÒ Ô fiÚÔ˜ ÊÚfiÓËÛȘÙËÓ appleÈÔ appleÚ·ÎÙÈ΋.5 ∫·È ÙËÓ ÈÛ¯‡: ÙËÓ ÂappleÔ¯‹ appleÔ˘ ÁÚ¿ÊÙËÎÂ Ë ∞appleÔÏÔÁ›·, Ë ÈÛ¯‡˜ Ù˘ ∞ı‹Ó·˜ ‰ÂÓ‹Ù·Ó ·Ó¿ÏÔÁË appleÚÔ˜ ÙË ÛÔÊ›· Ù˘, ·ÊÔ‡ ‰ÂÓ Â›¯Â ÂͤÏıÂÈ ·applefi ÙËÓ ÎÚ›ÛË ÛÙËÓÔappleÔ›· Ô‰ËÁ‹ıËΠÌÂÙ¿ ÙËÓ ‹ÙÙ· ÙÔ˘ ÂÏÔappleÔÓÓËÛÈ·ÎÔ‡ appleÔϤÌÔ˘ (403 apple.X.).6 ∞Ï‹ıÂÈ·: ÛÙËÓ ∞appleÔÏÔÁ›· appleÚÔ‚¿ÏÏÂÙ·È Ë ÂÏ¢ıÂÚ›· Ù˘ ¤ÎÊÚ·Û˘ Î·È Á›ÓÂÙ·ÈÂapple›ÎÏËÛË appleÚÔ˜ fiÏÔ˘˜ Ó· ϤÓ ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· ÛÙËÓ appleÚÔÛˆappleÈ΋, ÙËÓ Âapple·ÁÁÂÏÌ·ÙÈ-΋ Î·È ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ˙ˆ‹.7 æ˘¯‹: Ô ˆÎÚ¿Ù˘ Â›Ó·È Ô appleÚÒÙÔ˜ ÛÙÔ¯·ÛÙ‹˜ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ‰˘ÙÈ΋˜ ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›·˜ appleÔ˘ Û˘Ó‰¤ÂÈ ÙËÓ „˘¯‹ Ì ÙÔÓ ÓÔ˘ Î·È ıˆÚ› appleˆ˜ ·˘Ù‹ ·appleÔÙÂÏ› ÙËÓ¤‰Ú· ÙˆÓ ÁÓˆÛÙÈÎÒÓ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÒÓ Î·È Ù˘ ËıÈ΋˜ ‰Ú¿Û˘ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘.ΓΛΩΣΣAΡΙO¢∞IMONION: ενόραση,µαντική δύναµη, ικανότηταευφυΐας. Έτσι ονοµάζειο Σωκράτης την άµεσηπεποίθηση γιατην ορθότητα ήµη των πράξεών του.¢∞IMøN-£EO: καλή ή κακήµοίρα· αθάνατο ον ανάµεσασε άνθρωπο και θεό.æYXH: (ανα)πνοή (‘Οµηρος),πνεύµα, ζωή.Οι ηθικές αξίες, όπως η δίκη, η αρετή,η ευνοµία, προσωποποιήθηκαν πολύνωρίς από τους αρχαίους Έλληνες καιαπεικονίστηκαν επανειληµµένα σταέργα της τέχνης. Στο αγγείο εδώ, µαζίµε την Αφροδίτη, που συνοµιλεί µετον Έρωτα, παριστάνεται η Ευνοµία µετην Παιδιά. (Ερυθρόµορφη λήκυθος,410 π.Χ. περίπου, Λονδίνο, ΒρετανικόΜουσείο).8910ÀappleËÚÂÛ›· ÙÔ˘ ıÂÔ‡: Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ‰ËÏÒÓÂÈ Â‰Ò ÙËÓ Â˘Û¤‚ÂÈ¿ ÙÔ˘ appleÚÔ˜ ÙÔ˘˜ıÂÔ‡˜ Î·È ·ÚÓÂ›Ù·È ÙËÓ Î·ÙËÁÔÚ›· ÁÈ· ·Û¤‚ÂÈ· appleÔ˘ ÙÔ˘ ›¯Â ·apple·ÁÁÂÏı›.£· οÓÂÙ ÙËÓ „˘¯‹ Û·˜ ηχÙÂÚË: ÊÚÔÓÙ›‰· ÁÈ· ÙËÓ „˘¯‹ ÛËÌ·›ÓÂÈ Ì¤ÚÈÌÓ·ÁÈ· ÊÚfiÓËÛË Î·È ·Ï‹ıÂÈ·, ÛÙÚÔÊ‹ appleÚÔ˜ ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÁÈ· ÁÓÒÛË ÙÔ˘ ÂÁÒ.∞ÚÂÙ‹: ϤÍË ÂÙ˘ÌÔÏÔÁÈο Û˘ÁÁÂÓ‹˜ appleÚÔ˜ ÙÔ ¿ÚÈÛÙÔ˜ (‚Ï. ÁψÛÛ¿ÚÈÔ).Τέσσερις δικαστικές ψήφοι µε τηνεπιγραφή «ψη ~ φος δηµοσία» (Αθήνα,Μουσείο Αγοράς).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


62∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1ËΟ σοφός που δε γνώριζε τίποτα∞P∞§§H§∞ KEIMEN∞1«Γνθι σατν»O Iερός οµφαλός εκλαµβανόταν ως τοκέντρο του κόσµου (Mουσείο ∆ελφών).[Σωκράτης:] ∆εν µπορώ ακµα, καθώς λέει το ∆ελφικ ρητ, να γνωρίσω τον εαυτµου µου φαίνεται λοιπν πως είναι γελοίο, ενσω δεν ξέρω ακµα τοτο, να νοιάζοµαιγια τα ξένα πράγµατα. Γι’ αυτ λοιπν τ’ αφήνω αυτά πως είναι και […] νοιάζοµαι[…] για τον εαυτ µου, να δω µην τυχν είµαι κανένα θηρίο πιο µπερδεµένοκαι πιο φουσκωµένο απ τον Τυφώνα ή κανένα πιο ήµερο και πιο απλ ζώο, πουτου έχει τάξει η φση να έχει µερτικ απ κάποιο θεϊκ και απλ κλήρο.(Πλάτων, Φαδρος, 229e-230a 6)2∏ «·ÏÔÁfiÌ˘Á·» (οστρος) Ù˘ ·ıËÓ·˚΋˜ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜[Σωκράτης:] Γιατί, αν µε σκοτώσετε, δε θα βρείτε εκολα άλλον τέτοιο σαν και µένα,που, κυριολεκτικά, αν και ακογεται λίγο αστείο, τοποθετήθηκε απ τον θε στηνπλη πως µία αλογµυγα πάνω σε άλογο µεγαλσωµο και καθαραιµο, νωθρµως εξαιτίας του γκου του, που του χρειάζεται µία αλογµυγα να το ξυπνάει. Σανκάτι τέτοιο µου φαίνεται πως ο θες µε έβαλε στην πλη για να µη σταµατάω ληµέρα να ξυπνάω και να διαφωτίζω και να επιπλήττω τον καθένα σας, πηγαίνονταςνα καθίσω δίπλα του, που και αν πάει…Tο κυκλικό κτίριο ή «Θόλος», όπως τοονόµαζαν οι αρχαίοι, ήταν σηµαντικόστοιχείο της αρχιτεκτονικής του 4ουαι. π.X. Eδώ όπως σώζεται στο ιερό τηςΠροναίας Aθηνάς στους ∆ελφούς. Tοµαντείο των ∆ελφών θεωρούντανπηγή σοφίας και χώρος ιερός.Ο Ορέστης έχει καταφύγει στο ιερότου Απόλλωνα στους ∆ελφούς καιζητάει προστασία αγκαλιάζοντας τονιερό οµφαλό. Ερυθρόµορφη ιταλικήαγγειογραφία (Νάπολη, Εθνικό Μουσείο).(Πλάτων, Απολογία Σωκράτους,30d – 31a)EPøTHEI – EP°∞IE1 Ò˜ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È Ë ∞ı‹Ó· Î·È ÔÈ ∞ıËÓ·›ÔÈ Ì¤Û· ·applefi Ù· ÏfiÁÈ· ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË;2 ªÂ appleÔÈ· ÛËÌ·Û›· ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ› Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ÙÔ Ú‹Ì· «ÊÈÏÔÛÔÊÒ»;3 ‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË, Û ÙÈ Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È Ë ·ÓıÚÒappleÈÓË Â˘Ù˘¯›· Î·È appleÒ˜ ÂappleÈ-Ù˘Á¯¿ÓÂÙ·È;4 ¡ÔÌ›˙ÂÙ fiÙÈ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ·Ê‹ÓÔ˘Ó ·‰È¿ÊÔÚÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ Ù· appleÏÔ‡ÙË, ˉfiÍ·, Ë Â˘˙ˆ›·, fiappleˆ˜ ˘appleÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ Ô ˆÎÚ¿Ù˘;5 ªÂ appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ Ô ˆÎÚ¿Ù˘ Û¯ÔÏÈ¿˙ÂÈ ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· ÙÔ˘ ‰ÂÏÊÈÎÔ‡ ¯ÚËÛÌÔ‡ ÛÙÔapple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1); ¡ÔÌ›˙ÂÙ appleˆ˜ ·˘ÙÔ› appleÔ˘ ‰ÂÓ ÙÔÏÌÔ‡Ó Ó· ·Û΋ÛÔ˘Ó ÎÚÈ-ÙÈ΋ ÛÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘˜ ı· Ì¿ıÔ˘Ó Î¿appleÔÙ ӷ appleÚÔ‚ÏËÌ·Ù›˙ÔÓÙ·È ÁÈ· ÙȘ appleÚ¿ÍÂȘÙÔ˘˜;6 ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (2) Ô ˆÎÚ¿Ù˘ apple·ÚÔÌÔÈ¿˙ÂÈ ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ Ì ·ÏÔÁfi-Ì˘Á· appleÔ˘ ‰ÂÓ ·Ê‹ÓÂÈ Î·Ó¤Ó· Û ËÛ˘¯›·. ÔÈÔ ÓfiËÌ· ¤¯ÂÈ Ë apple·ÚÔÌÔ›ˆÛË ·˘Ù‹ÁÈ· ÙÔÓ ÚfiÏÔ ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘ ηÈ, ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ·, ÙÔ˘ appleÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔ‡ ·ÓıÚÒappleÔ˘ ÛÙË˙ˆ‹ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Î·È Ù˘ appleÔÏÈÙ›·˜;∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1Ë63Ο σοφός που δε γνώριζε τίποτα£EM∞ °I∞ YZHTHH ◊ °P∞TH EP°∞I∞˘˙ËÙ‹ÛÙÂ Î·È Û¯ÔÏÈ¿ÛÙ ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘ ∞Ï·›Ó ÓÙ ªappleÔÙfiÓ ÁÈ· ÙËÓÂÓÙ‡appleˆÛË Î·È ÙÔ˘˜ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌÔ‡˜ appleÔ˘ ÙÔ˘ appleÚÔοÏÂÛÂ Ô apple›Ó·Î·˜ ÙÔ˘ °¿ÏÏÔ˘˙ˆÁÚ¿ÊÔ˘ ∑·Î-§Ô˘› ¡Ù·‚›ÓÙ √ ı¿Ó·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË, appleÔ˘ apple·Ú·Ù›ıÂÙ·È ÛÙË ÛÂÏ›‰··˘Ù‹:«Ο πίνακας αυτς µε συγκλνισε, ίσως διτι η συµπεριφορά που απεικνιζεερχταν σε πλήρη αντίθεση µε τη δική µου. ταν συζητοσα, βασική προτεραι-τητά µου δεν ήταν τσο το να πω την αλήθεια, σο το να δηµιουργήσω καλήεντπωση.Αυτή η επιθυµία να ευχαριστήσω µε έκανε π.χ. να γελώ ταν µου έλεγανανοσια ανέκδοτα, πως γελά ο γονις σε µια αφελή σχολική παράστασηπου συµµετέχει το παιδί του. Με τους ξένους, υιοθετοσα αυτµατα τη δουλικήσυµπεριφορά του ξενοδχου που υποδέχεται πλοσιους πελάτες – ένανφλαρο ενθουσιασµ, προϊν µιας νοσηρής και χωρίς διακρίσεις επιθυµίας ναγίνω συµπαθής. Απέφευγα να αµφισβητήσω δηµοσίως ιδέες που υποστήριζε ηπλειοψηφία.Ο Σωκράτης, µως, δεν είχε λυγίσει µπροστά στην απρριψη. ∆εν είχε αποσιωπήσειτις σκέψεις του, επειδή δυσαρεστοσαν κάποιους. Αυτή η αξιοθαµαστηανεξαρτησία πνεµατος ήταν µια αποκάλυψη, και συνάµα µια παρτρυνση.Προσφερταν ως αντίβαρο σε µια παθητική τάση τήρησης των κοινωνικώς αποδεκτώνπρακτικών και ιδεών».Eρυθρόµορφος κρατήρας από τηνKύµη (Kάτω Iταλία) που απεικονίζεισκηνή συµποσίου σε πλούσια διακοσµηµένοχώρο. Tο συµπόσιο στηναρχαία Eλλάδα ήταν επίσηµο γεύµαµε οινοποσία. Σ’ αυτό συµµετείχανµόνο άντρες και ο συµποσιάρχηςυπαγόρευε τα θέµατα της συζήτησης.Tο Συµπόσιον του Πλάτωνος είναι τοπιο γνωστό έργο της αρχαίας γραµµατείαςσχετικά µε τα αρχαία συµπόσια.Αθηναϊκό ασηµένιο τετράδραχµο, στοοποίο εικονίζεται η Αθηνά µε κλαδίελιάς, σύµβολο νίκης, στην περικεφαλαίατης και η κουκουβάγια (γλαύκα),σύµβολο σοφίας, στο πίσω µέρος. Ήταννόµισµα υψηλής ονοµαστικής αξίαςπου έκοψαν οι Aθηναίοι µετά την ευτυχήέκβαση των µηδικών πολέµων (Aνατ.Bερολίνο, Aρχαιολογικό Mουσείο).Ζακ-Λουί Νταβίντ, Oι τελευταίες στιγµές του Σωκράτη. Ονοµαστός πίνακας του Γάλλου ζωγράφου που ολοκληρώθηκετο 1787. Απεικονίζει τον Σωκράτη την ώρα που ετοιµάζεται να πιει το κώνειο. Με το αριστερό χέρι δείχνειτον τόπο του τελικού του προορισµού (Nέα Yόρκη, Mητροπολιτικό Mουσείο).Σύγχρονη άποψη της Αγοράς τηςΑθήνας.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2ËH ¢ÈηÈÔÛ‡ÓË Â›Ó·È Û˘ÓÂÚÁ·Û›·ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÁÈ· ÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Î·È ÙËÓ ·‰ÈΛ· Û ۯ¤ÛËÌ ÙËÓ applefiÏË, ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Î·È ÙÔ ¿ÙÔÌÔ, fiappleˆ˜ ÂÎÙ›ıÂÓÙ·È ÛÙËÓ ÔÏÈÙ›·, ¤Ó·Ó ·applefi ÙÔ˘˜ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂ-ÚÔ˘˜ ‰È·ÏfiÁÔ˘˜ ÙÔ˘, fiappleÔ˘ ·Ó·appleÙ‡ÛÛÂÙ·È Ë appleÔÏÈÙÈ΋ ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·. ÙÔ ·applefiÛapple·ÛÌ· ÔÌÈÏ› Ô ˆÎÚ¿-Ù˘ Î·È ÈÛ¯˘Ú›˙ÂÙ·È appleˆ˜ Ë ·‰ÈΛ· ÂappleÈʤÚÂÈ ·‰˘Ó·Ì›· ·ÓÙ› ÁÈ· ‰‡Ó·ÌË, ÁÈ·Ù› ·appleÔÎÏ›ÂÈ ÙË Û˘ÓÂÚÁ·Û›·.Aapple·ÓÙ¿ ÛÙÔÓ £Ú·Û‡Ì·¯Ô, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ Ë ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Â›Ó·È ÙÔ Û˘ÌʤÚÔÓ ÙÔ˘ ÈÛ¯˘ÚfiÙÂÚÔ˘.£· Û˘ÁÎÚ›ÓÔ˘Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ·˘Ù¤˜ Ì fiÛ· ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ÛÙÔÓ appleÚÒÈÌÔ appleÏ·ÙˆÓÈÎfi ‰È¿ÏÔÁÔ∫Ú›ÙˆÓ ÁÈ· ÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Î·È ÙË ÛappleÔ˘‰·ÈfiÙËÙ· ÙˆÓ ÓfïÓ.KEIMENO∫∂πª∆ικαιοσνη και αδικία 1∂¡OTο πρόβληµα της καταγωγής τουπολιτισµού και της δικαιοσύνης απασχολείτον Hσίοδο στην ποίησή του.Kατ’ αυτόν, όπου επικρατεί δικαιοσύνηοι πολιτείες ακµάζουν και οι λαοίευηµερούν. Eδώ η ∆ίκη υποτάσσει τηνΑδικία. Παράσταση από µελανόµορφοαµφορέα του 6ου αι. π.Χ. (Βιέννη,Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης).[Σωκράτης:] Σε ρωτώ 2 λοιπν ,τι σε ρώτησα και πρωττερα, για να συνεχίσουµετη διερενησή µας γρω στη δικαιοσνη 3 . Τι είναι και πώς σχετίζεταιµε την αδικία. Γιατί ακοστηκε εδώ τι η αδικία είναι κάτι πιο δυνατ και πιοαποτελεσµατικ απ τη δικαιοσνη. Τώρα µως, είπα, αν συµβαίνει η δικαιοσνηνα είναι σοφία και αρετή 4 , εκολα, φαντάζοµαι, θα γίνει φανερ τι είναικαι κάτι πιο δυνατ απ την αδικία, αφο η αδικία είναι άγνοια 5 […] δε θέλωµως, Θρασµαχε, να δοµε το πράγµα µε αυτν τον απλ και επίπεδο τρποαλλά να το εξετάσουµε κάπως έτσι: Θα δεχσουν ως δεδοµένο τι µια πολιτείαµπορεί να είναι άδικη και να επιχειρεί, παραβαίνοντας το δίκαιο, να υποδουλώσειάλλες πολιτείες και να το κατορθώνει και πολλές να τις κρατάειυπδουλες; […] Αν δουλειά της αδικίας είναι να σπέρνει παντο το µίσος,που κι αν εµφανίζεται, σε ελεθερους ή σε δολους, άραγε δε θα τους κάνεινα µισον ο ένας τον άλλο και να ’χουν διχνοια και να µην µπορον να πράξουνκάτι απ κοινο 6 ; […] Κι ταν εισχωρήσει σε δο άτοµα; ∆ε θα ’ρθειδιχνοια ανάµεσά τους; ∆ε θα ’χουν διαφορές, δε θα µισηθον, δε θα γίνουνεχθροί και µεταξ τους και µε τους δίκαιους ανθρώπους; […] Κι αν η αδικία,θαυµάσιέ µου άνθρωπε, εισχωρήσει σε ένα άτοµο 7 , άραγε θα χάσει τη δναµήτης ή θα την διατηρήσει αµείωτη;(Πλάτων, Πολιτεία,A,351a- d-352a)Ραφαήλ, η ∆ικαιοσύνη (Ρώµη Βατικανό,Αίθουσα της Υπογραφής, 16ος αι.).Η ∆ικαιοσύνη είναι µέρος της τοιχογραφίαςµε τις Αρετές της Κρίσης, απότην οροφή της αίθουσας, όπου απεικονίζονταιεπίσης η Θεολογία, η Φιλοσοφίακαι η Ποίηση, και φανερώνουντην επίδραση του Μιχαήλ Άγγελου.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2Ë65Η ∆ικαιοσύνη είναι συνεργασίαƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞1 TÔ Î›ÌÂÓÔ Â›Ó·È ·applefi ÙÔ appleÚÒÙÔ ‚È‚Ï›Ô Ù˘ ÔÏÈÙ›·˜, ¤Ó· ·applefi Ù· appleÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈο¤ÚÁ· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, appleÔ˘ ¯ˆÚ›˙ÂÙ·È Û 10 ‚È‚Ï›·. ∆Ô appleÚÒÙÔ ‚È‚Ï›Ô, Û ·ÓÙ›ıÂÛËÌ ٷ ¿ÏÏ·, ÌÔÈ¿˙ÂÈ appleÔχ Ì ÙÔ˘˜ appleÚÒÈÌÔ˘˜ appleÏ·ÙˆÓÈÎÔ‡˜ ‰È·ÏfiÁÔ˘˜ (∞appleÔÏÔÁ›·,KÚ›ÙˆÓ) Î·È Â›Ó·È ‰È¿ÏÔÁÔ˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Î˘Ú›ˆ˜ Ì ÙÔÓ ÛÔÊÈÛÙ‹ £Ú·Û‡Ì·¯Ô.E‰Ò Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ÂappleÈÛΤappleÙÂÙ·È ÙÔÓ ÂÈÚ·È¿, ÁÈ· Ó· apple·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÂÈ ÙË ıÚË-Û΢ÙÈ΋ ÙÂÏÂÙ‹ ÌÈ·˜ ͤÓ˘ ı¿˜, Î·È apple›ıÂÙ·È Ó· ÂappleÈÛÎÂÊı› ÙÔ Ûapple›ÙÈ ÙÔ˘ ∫¤Ê·-ÏÔ˘, ÂÓfi˜ ËÏÈÎȈ̤ÓÔ˘ appleÏÔ‡ÛÈÔ˘ ÌÂÙÔ›ÎÔ˘ ·applefi ÙȘ ˘Ú·ÎÔ‡Û˜. ˘ÓÔÌÈÏ› Ì·˘ÙfiÓ, ÙÔÓ ÁÈÔ ÙÔ˘ ÔÏ¤Ì·Ú¯Ô Î·È ÙÔÓ ÛÔÊÈÛÙ‹ £Ú·Û‡Ì·¯Ô Î·È Ô Î·ı¤Ó·˜apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ÙȘ ‰ÈΤ˜ ÙÔ˘ ·applefi„ÂȘ ÁÈ· ÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË. √È Û˘ÓÔÌÈÏËÙ¤˜ Ô‰ËÁÔ‡-ÓÙ·È Û ۇÁ¯˘ÛË ·applefi ÙȘ Û˘Ó¯›˜ ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË.2  ڈÙÒ: Ô ˆÎÚ¿Ù˘ Û˘ÓÔÌÈÏ› Ì ÙÔÓ £Ú·Û‡Ì·¯Ô Á‡Úˆ ·applefi ÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· Ù˘ ‰È-ηÈÔÛ‡Ó˘. O £Ú·Û‡Ì·¯Ô˜ Â͢ÌÓ› ÙËÓ ·‰ÈΛ·. YappleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ «‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Â›Ó·È ÙÔ‰›Î·ÈÔ ÙÔ˘ ÈÛ¯˘ÚfiÙÂÚÔ˘» Î·È fiÙÈ fiÏÔÈ Ì·˜ ı· ·‰ÈÎÔ‡Û·Ì ·Ó ›¯·Ì ÙËÓ Â˘Î·ÈÚ›·.3 ¢ÈηÈÔÛ‡ÓË: ÛÎÔapplefi˜ ÙÔ˘ ‰È·ÏfiÁÔ˘ Â›Ó·È Ó· ·appleÔηχ„ÂÈ ÙÈ Â›Ó·È Ë ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË(‰ËÏ·‰‹ Ó· ‚ÚÂÈ ÙËÓ Ô˘Û›· Ù˘) Î·È ÁÈ·Ù› ÔÊ›ÏÔ˘Ì ӷ ›̷ÛÙ ‰›Î·ÈÔÈ ‹ ËıÈοÔÚıÔ›. √ £Ú·Û‡Ì·¯Ô˜ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ, ÂÊfiÛÔÓ ·˘Ùfi appleÔ˘ ÔÓÔÌ¿˙Ô˘Ì «‰ÈηÈÔ-Û‡ÓË» ·appleÏÒ˜ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ٷ ÂӉȷʤÚÔÓÙ· ÙˆÓ ·ÓÙ›ıÂÙˆÓ ÔÌ¿‰ˆÓ ̤۷ Û’ ¤Ó·ÎÚ¿ÙÔ˜, ÌappleÔÚԇ̠ӷ apple¿„Ô˘Ì ӷ ·Û¯ÔÏԇ̷ÛÙ Ì ·˘Ù‹Ó. ÀappleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ, Âapple›-Û˘, fiÙÈ Ë ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Û˘Ó‹ıˆ˜ ¢ÓÔ› ÙÔ˘˜ ËÁ¤Ù˜, appleÔ˘ ıÂÛapple›˙Ô˘Ó ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ÁÈ· ÙÔ Û˘ÌʤÚÔÓ ÙÔ˘˜, Î·È fi¯È ÙÔ˘˜ ˘appleËÎfiÔ˘˜. Ú·ÁÌ·ÙÈο Â˘Ù˘¯‹˜, ηٿ ÙËÁÓÒÌË ÙÔ˘, Â›Ó·È Ô ¿‰ÈÎÔ˜ ·ÊÔ‡ apple¿ÓÙÔÙ ·appleÔÎÙ¿ ÙÔ Î·Ï‡ÙÂÚÔ.4 ∏ ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Â›Ó·È… ·ÚÂÙ‹: Ë ·ÚÂÙ‹ ÔÚ›˙ÂÙ·È Â‰Ò ˆ˜ Ë ‰ÂÍÈfiÙËÙ· Ù˘ „˘¯‹˜ÁÈ· ÛÔÊ›· Î·È ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË, Â›Ó·È Ë ÂÓfiÙËÙ· ÂÛˆÙÂÚÈ΋˜ ˘appleÂÚÔ¯‹˜ Î·È Â͈ÙÂÚÈ-΋˜ ·appleÔ‰Ô¯‹˜. ∫·Ù¿ ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ· Ë ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË, Ë ÛÔÊ›·, Ë ·Ó‰Ú›· Î·È ËÛˆÊÚÔÛ‡ÓË, ÔÈ Ù¤ÛÛÂÚȘ appleÏ·ÙˆÓÈΤ˜ ·ÚÂÙ¤˜, Â›Ó·È Â›‰Ë ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ·ÚÂÙ‹˜,ÂappleÂȉ‹ Â›Ó·È appleÔÈfiÙËÙ˜ appleÔ˘ ηıÈÛÙÔ‡Ó ·˘ÙÔ‡˜ appleÔ˘ ÙȘ η٤¯Ô˘Ó (¿Ó‰Ú˜ ‹Á˘Ó·›Î˜) ·Á·ıÔ‡˜ (‰ËÏ·‰‹ ηÏÔ‡˜, ¢ÁÂÓ›˜, ·Ó‰Ú›Ԣ˜, ¿ÚÈÛÙÔ˘˜).5 ∏ ·‰ÈΛ· Â›Ó·È ¿ÁÓÔÈ·: Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ Î·Ó›˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÂΠʇÛˆ˜Î·Îfi˜ (οδες κν κακς) Î·È appleˆ˜ οappleÔÈÔ˜ Á›ÓÂÙ·È Î·Îfi˜ ‹ ¿‰ÈÎÔ˜ ·applefi ¿ÁÓÔÈ·(οδες κν µαρτάνει). E‰Ò ¤¯Ô˘Ì ÙÔ ÛˆÎÚ·ÙÈÎfi apple·Ú¿‰ÔÍÔ: «·ÚÂÙ‹ ›ӷÈË ÁÓÒÛË». YappleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ ‰ËÏ·‰‹ fiÙÈ ‰È·appleÚ¿ÙÙÔ˘Ì ·‰ÈΛ·, ÂappleÂȉ‹ ‰Â ÁÓˆÚ›˙Ô˘ÌÂappleÔÈÔ Â›Ó·È ÙÔ ÛˆÛÙfi, Û˘ÓÂappleÒ˜ Ë ÁÓÒÛË Ì¿˜ Ô‰ËÁ› ÛÙËÓ ·ÚÂÙ‹.6 ÔÏÈÙ›·… ·applefi ÎÔÈÓÔ‡: Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ appleˆ˜ Ë ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Ê¤ÚÓÂÈ ÛÙÔ¿ÙÔÌÔ Î·È ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Á·Ï‹ÓË Î·È ÔÌfiÓÔÈ·, ÂÓÒ Ë ·‰ÈΛ· ʤÚÓÂÈ ‰È¯fiÓÔÈ·, ˙ËÏÔ-ÊıÔÓ›·, ·ÓÙÈapple·ÏfiÙËÙ·. O ˆÎÚ¿Ù˘ ‰›ÓÂÈ Â‰Ò ¤Ó·Ó ÔÚÈÛÌfi Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘: «H‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Â›Ó·È Û˘ÓÂÚÁ·Û›·». O ˆÎÚ¿Ù˘ appleÚÒÙÔ˜ appleÚÔÛapple¿ıËÛ ӷ ‰ÒÛÂÈ ÔÚÈ-ÛÌÔ‡˜ ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ, ‰ËÏ·‰‹ Ó· ÔÚ›ÛÂÈ ÙËÓ Ô˘Û›· ÙÔ˘˜ (ζήτει τ τί στιν,AÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘, MÂÙ·Ê˘ÛÈο, 1078b 23).7 ∫È ·Ó Ë ·‰ÈΛ· ÂÈÛ¯ˆÚ‹ÛÂÈ Û ¤Ó· ¿ÙÔÌÔ: Â‰Ò ÌÂÙ·ÙÔapple›˙ÂÙ·È ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ·applefiÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË ˆ˜ ÙÚfiappleÔ Ù˘ Â͈ÙÂÚÈ΋˜ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿˜ ÛÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË ˆ˜ ıÂÌÂ-ÏÈÒ‰Ë ·ÚÂÙ‹ Î·È ÂÓÂÚÁËÙÈ΋ ·Ú¯‹ Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ „˘¯‹˜. √È ÓfiÌÔÈ ÙÔ˘ ‰›Î·ÈÔ˘Â›Ó·È ÔÈ ›‰ÈÔÈ Î·È ÁÈ· ÙȘ ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ Ù¿ÍÂȘ Î·È ÁÈ· ÙȘ applefiÏÂȘ Î·È ÁÈ· Ù· ¿ÙÔÌ·.ΓΛΩΣΣAΡΙO¢∏ª√∫ƒ∞∆π∞: εξουσία τουδήµου, του λαού.¢IK∞IO: (1) δικαιοσύνη πουαπονέµουν τα δικαστήρια(2) το ηθικά βιώσιµο καιωφέλιµο, το ηθικά ορθό.NOMO£EI∞: σύνολο νόµων.O§ITEIA: πολίτευµα µιαςπόλης, πολιτική κοινωνίαO§ITH: µέλος µιας πόλης(αντίθετο: ιδιώτης).Xαρακτικό από πίνακα του Πινέλι.Παρουσιάζει τον Σωκράτη και τουςµαθητές του στη φυλακή τις τελευταίεςώρες του Σωκράτη, ο οποίοςκαταδικάστηκε το 399 π.X. σε θάνατογια αθεΐα και διαφθορά των νέων. OΠλάτων στον διάλογο Φαίδων περιγράφειτις τελευταίες ώρες τουΣωκράτη στη φυλακή συντροφιά µεφίλους και µαθητές.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


66∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2ËΗ ∆ικαιοσύνη είναι συνεργασία∞P∞§§H§∞ KEIMEN∞1OÈ «NfiÌÔÈ» ÌÈÏÔ‡Ó ÛÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙËΕνεπίγραφη στήλη που βρέθηκε στηΓόρτυνα της Κρήτης και διασώζειµεγάλο τµήµα του ιδιωτικού δικαίουτης αρχαίας αυτής πόλης (Αθήνα,Eπιγραφική Συλλογή, Εθνικό ΑρχαιολογικόΜουσείο).∆ηµοκρατία και µοναρχία«ΘHΣEYΣ: ∆εν υπάρχει κακό χειρότερογια την πόληαπό τον µονάρχη, όπου προπάντωνδεν υπάρχουν νόµοι κοινοί αλλά εξουσιάζειένας,που κατέχει τον νόµο αυτός, κατά τηβούλησή του·κι αυτό καθόλου δεν είναι ισότητα.Αντίθετα, όταν υπάρχουν νόµοι γραπτοί,και ο αδύνατος και ο πλούσιος έχουντη δικαιοσύνη εξίσου…»(Eυριπίδης, Iκέτιδες, στ. 429-434,µτφρ. K.I. ∆εσποτόπουλος,στο Περί της πολιτικής, εκδ. MIET, 2004)«Σκέψου λοιπν, Σωκράτη», θα έλεγαν ίσως οι νµοι, «αν είναι αλήθεια αυτ πουλέµε, τι δηλαδή δεν είναι δίκαια αυτά που επιχειρείς τώρα εναντίον µας. Εµείς σεγεννήσαµε, σε αναθρέψαµε, σε εκπαιδεσαµε και µεταδώσαµε σε σένα και σε λουςτους άλλους πολίτες σα καλά πράγµατα µποροσαµε. µως κάναµε σαφές τιέχουµε δώσει την εξουσία σε ποιο Αθηναίο θέλει, αφο περάσει τη δοκιµασία καιδει σα γίνονται στην πλη και εµάς τους νµους, αν δεν του αρέσουµε, να πάρει ταπράγµατά του και να πάει που θέλει […] ποιος µως απ τους πολίτες παραµείνει,ενώ βλέπει µε ποιο τπο διεξάγουµε τις δίκες και γενικά κυβερνάµε την πλη,εµείς προϋποθέτουµε τι έχει συµφωνήσει µαζί µας έµπρακτα να εκτελεί αυτά πουδιατάζουµε και εµείς υποστηρίζουµε τι ποιος δεν υπακοει αδικεί τριπλά: δείχνειανυπακοή σε µας που τον γεννήσαµε και τον αναθρέψαµε και, ενώ συµφώνησε ναµας υπακοει, οτε αυτ κάνει οτε µας πείθει τι δεν κάνουµε κάτι σωστά…»2H ΢ÚÈ·Ú¯›· ÙˆÓ ÓfïÓ(Ï¿ÙˆÓ, ∫Ú›ÙˆÓ, 52c-e)[Aθηναίος:] Σ’ ποια δηλαδή πλη ο νµος υποτάσσεται και ακυρώνεται απ τουςάρχοντες, βλέπω πολ γρήγορη την καταστροφή της. Σ’ ποια µως πλη ο νµοςείναι απλυτος κυρίαρχος των αρχντων και οι άρχοντες δολοι του νµου, βλέπωκαθαρά τι υπάρχει σωτηρία κι λα τα καλά που έχουν δώσει οι θεοί στις πλεις.(Ï¿ÙˆÓ, NfiÌÔÈ, ¢, 715d)EPøTHEI – EP°∞IEH δηµοκρατία στεφανώνει τον ∆ήµο,προσωποποίηση του αθηναϊκούλαού. Στήλη µε έγγραφο νόµο κατάτης τυραννίας (337/6 π.X., Aθήνα,Mουσείο Aρχαίας Αγοράς).1234ÔȘ ÊÚ¿ÛÂȘ ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ Ù˘ ÂÓfiÙËÙ·˜ Â›Ó·È ÂÓ‰ÂÈÎÙÈΤ˜ ÁÈ· ÙË Ì¤ıÔ‰Ô appleÔ˘·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡ÛÂ Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ÛÙȘ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ ÙÔ˘; Ò˜ ÌappleÔÚԇ̠ӷ ÔÓÔÌ¿ÛÔ˘-Ì ÙË Ì¤ıÔ‰Ô ·˘Ù‹;ÔÈÔ ıÂÙÈÎfi Ì‹Ó˘Ì· ı¤ÏÂÈ Ó· Ì·˜ ‰ÒÛÂÈ Ô Ï¿ÙˆÓ Ì ηı¤Ó· ·applefi Ù· ÂappleȯÂÈÚ‹-Ì·Ù· appleÔ˘ ¤¯Ô˘Ì ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ ·˘Ùfi; appleÔȘ appleÂÚÈappleÙÒÛÂȘ ¤¯ÂÈ Î·È Û‹ÌÂÚ· ÛËÌ·Û›· Ë Û˘˙‹ÙËÛË ÁÈ· ÙË ‰‡Ó·ÌË Î·ÈÙËÓ ·appleÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘;ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1) appleÂÚȤ¯ÔÓÙ·È ÔÈ appleÔÏÈÙÈΤ˜ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË.ÔÈ· ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·Ù· ÂÎÊÚ¿˙Ô˘Ó ÔÈ ÓfiÌÔÈ Û ۯ¤ÛË Ì ÙËÓ ·appleÔÓÔÌ‹ Ù˘ ‰ÈηÈÔ-Û‡Ó˘ Î·È ÙËÓ ·Ó·ÁηÈfiÙËÙ· Ù˘ ˘apple·ÎÔ‹˜ Û ·˘ÙÔ‡˜; ÔȘ ˘appleÔ¯ÚÂÒÛÂȘ ¤¯ÂÈÔ Î·ı¤Ó·˜ ·applefi Ì·˜ ·apple¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ Ù˘ ¯ÒÚ·˜ ÛÙËÓ ÔappleÔ›· ˙ÂÈ;∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2Ë67Η ∆ικαιοσύνη είναι συνεργασία5ÔÈ· ÛËÌ·Û›· ·appleÔ‰›‰ÂÈ ÛÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ ÁÈ· ÙËÓ Î·Ï‹ ‰È·Î˘‚¤ÚÓËÛË Ù˘ appleÔÏÈ-Ù›·˜ Ô Ï¿ÙˆÓ ÛÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (2);£EM∞∆∞ °I∞ YZHTHH ◊ °P∞TH EP°∞I∞12ÙËÓ ÔÏÈÙ›· Ô Ï¿ÙˆÓ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ Ô ‰›Î·ÈÔ˜ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È Û ηχÙÂ-ÚË ÌÔ›Ú· ·applefi ÙÔÓ ¿‰ÈÎÔ. ∞Ó ÈÛ¯‡ÂÈ ·˘Ù‹ Ë ¿appleÔ„Ë, ÙfiÙ ¤Ó·˜ appleÚ·ÁÌ·ÙÈο ‰›Î·È-Ô˜ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ı· appleÚ¿ÍÂÈ ËıÈο ÔÚı¿ ·ÎfiÌË Î·È fiÙ·Ó ·˘Ù‹ ÙÔ˘ Ë appleÚ¿ÍË ¤Ú¯ÂÙ·ÈÛ ·ÓÙ›ıÂÛË Ì ÙÔ Û˘ÌʤÚÔÓ ÙÔ˘. ∆¤ÙÔÈ· ‹Ù·Ó Ë Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË ÛÙËÊ˘Ï·Î‹, fiÙ·Ó ·ÚÓ‹ıËΠӷ ‰Ú·appleÂÙ‡ÛÂÈ appleÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ÌËÓ ·‰È΋ÛÂÈ ÙËÓ appleÔÏÈ-Ù›·. ∞applefi appleÔÈ· ¿appleÔ„Ë ÏÔÈapplefiÓ Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ‹Ù·Ó Û ηχÙÂÚË ÌÔ›Ú· Û’ ·˘Ù‹Ó ÙËÓappleÂÚ›appleÙˆÛË; ¡· Û˘˙ËÙ‹ÛÂÙ ÙÔ ı¤Ì·, Ï·Ì‚¿ÓÔÓÙ·˜ ˘applefi„Ë ÙȘ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ˆÎÚ¿ÙË ÁÈ· ÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË appleÔ˘ appleÂÚȤ¯ÔÓÙ·È ÛÙ· ΛÌÂÓ· Î·È ÛÙ· Û¯fiÏÈ· Ù˘ÂÓfiÙËÙ·˜.˘˙ËÙ‹ÛÙ ÙȘ ·applefi„ÂȘ appleÔ˘ ÂÎÊÚ¿˙ÂÈ Ô E˘ÚÈapple›‰Ë˜ ÛÙȘ IΤÙȉ˜ Ï·Ì‚¿ÓÔÓÙ·˜˘applefi„Ë Û·˜ ÙËÓ ÈÛÙÔÚÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· (∞ÍÈÔappleÔ›ËÛË ÙÔ˘ ¯ˆÚ›Ô˘ «¢ËÌÔÎÚ·Ù›·Î·È ÌÔÓ·Ú¯›·» Ù˘ ÛÂÏ›‰·˜ 66, Î·È Ù˘ ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹˜, ÛÂÏ. 58).Συνοµιλία φιλοσόφου µε ηγεµόνα απότοιχογραφία σπιτιού στην Ποµπηία(ρωµαϊκή εποχή).«Το να κάνει κανείς κάποιο κακστους ανθρώπους δε διαφέρεικαθλου απ το να αδικεί».(Πλάτων, Κρίτων, 49c)¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞∆· appleÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ¤ÚÁ· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· Â›Ó·È ‰È¿ÏÔÁÔÈ Ì ·ÚÈÔ ÔÌÈÏËÙ‹ ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË.°È·Ù› Ô Ï¿ÙˆÓ Âapple¤ÏÂÍ ·˘Ù‹ ÙË ÌÔÚÊ‹ ÁÚ·appleÙÔ‡ ÏfiÁÔ˘; ˘˙ËÙ‹ÛÙ ÙÔ ı¤Ì· ηٿapplefiÛÔ ·˘Ùfi˜ ÂÎÊÚ¿˙ÂÈ ÙȘ ‰ÈΤ˜ ÙÔ˘ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ‹ ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË ÛÙ· ¤ÚÁ· ÙÔ˘. ∞Ó·-˙ËÙ‹ÛÙÂ Î·È Î·Ù·ÁÚ¿„Ù apple·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· ÏÔÁÔÙ¯ÓÈÎÒÓ ¤ÚÁˆÓ ‹ ¿ÏÏˆÓ ÌÔÚÊÒÓÙ¤¯Ó˘ appleÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ÙË ÌÔÚÊ‹ ‰È·ÏfiÁÔ˘ ÙfiÛÔ Î·Ù¿ ÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ· fiÛÔ Î·È ÛÙË Û‡Á-¯ÚÔÓË ÂappleÔ¯‹ Î·È ·Ó·ÊÂÚı›Ù ÛÙËÓ Âapple›‰Ú·ÛË appleÔ˘ ·ÛÎÔ‡Ó ·˘Ù¿ ÛÙÔ Â˘Ú‡ÙÂÚÔÎÔÈÓfi.O Nικολό Mακιαβέλι (1469-1527) στοέργο του Ηγεµών, µε το οποίο αναδεικνύεταιβαθύς µελετητής της πολιτικήςτέχνης, είχε γράψει: «Ένας ηγε-µόνας δε χρειάζεται να ’χει όλες τιςαρετές, είναι όµως απόλυτη ανάγκηνα φαίνεται πως τις έχει, γιατί οιάνθρωποι –που γενικώς εκτιµούν τηναρετή– κρίνουν από τα φαινόµενα κιόχι από τα πράγµατα: όλοι τους βλέπουνό,τι φαίνεται, λίγοι καταλαβαίνουντι είσαι».∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3ËH ÂÎapple·›‰Â˘ÛË ÛÙËÓ ÔÏÈÙ›· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘ÌÂ, ̤۷ ·applefi ÙË Û˘˙‹ÙËÛË ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Ì ÙÔ˘˜ Û˘ÓÔÌÈÏËÙ¤˜ ÙÔ˘, ÙȘ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÁÈ· ÙËÓ ÂÎapple·›‰Â˘ÛË ÙˆÓ Ó¤ˆÓ, appleÔ˘ appleÚÔÔÚ›˙ÔÓÙ·È Ó· ΢‚ÂÚÓ‹ÛÔ˘Ó ÛÙËÓ «È‰·-ÓÈ΋» appleÔÏÈÙ›·, fiappleˆ˜ ÂÎÙ›ıÂÓÙ·È ÛÙÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔ ‰È¿ÏÔÁfi ÙÔ˘, ÙËÓ ÔÏÈÙ›·. £· Û¯ÔÏÈ¿ÛÔ˘Ì ÙËÓÎÚÈÙÈ΋ ÙËÓ ÔappleÔ›· Ô Ï¿ÙˆÓ ·ÛΛ ÛÙËÓ appleÔ›ËÛË Î·È, ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ·, ÛÙËÓ Ù¤¯ÓË, ÂappleÂȉ‹ ÔÈ appleÔÈËÙ¤˜ apple·ÚÔ˘-ÛÈ¿˙Ô˘Ó „¢‰Â›˜ ÈÛÙÔڛ˜, Û ۯ¤ÛË Ì ÙË ¯Ú‹ÛË ÙˆÓ Ì‡ıˆÓ appleÔ˘ Ô ›‰ÈÔ˜ fï˜ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ› ÛÙ· ¤ÚÁ· ÙÔ˘.KEIMENO∫Η εκπαίδευση των «φυλάκων» και ο έλεγχος της ποίησηςH αποθέωση του Οµήρου. Oνοµαστόςπίνακας του J.A.D. Ingres, 1827 (Παρίσι,Μουσείο Λούβρου). Ο Πλάτων, µολονότιτιµούσε τον Όµηρο, θεωρούσε ότιπολλές από τις ιδέες και τις εικόνεςπου παρουσιάζονταν στα οµηρικά έπηδεν ήταν κατάλληλες για την αγωγήτων νέων.«…Kι αυτό ακόµη το σκαλί το πρώτοπολύ από τον κοινό τον κόσµο απέχει.Eις το σκαλί για να πατήσεις τούτοπρέπει µε το δικαίωµά σου νάσαιπολίτης εις των ιδεών την πόλι.Kαι δύσκολο στην πόλι εκείνην είναικαι σπάνιο να σε πολιτογραφήσουν.Στην αγορά της βρίσκεις Nοµοθέταςπου δεν γελά κανένας τυχοδιώκτης.Eδώ που έφθασες, λίγο δεν είναι·τόσο που έκαµες, µεγάλη δόξα».(K.Π. Kαβάφης, «Το πρώτο σκαλί», 1899,Ποιήµατα Α΄, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1963)[Σωκράτης:] Πρώτη µας δουλειά 1 , λοιπν, καθώς φαίνεται, θα είναι να επιβλέπουµεεκείνους που φτιάχνουν τους µθους 2 , και ,τι καλ φτιάξουν, να τοεγκρίνουµε, ενώ τα άλλα να τα πετάµε. Κι ,τι θα εγκρίνουµε, να πείθουµε τιςπαραµάνες και τις µανάδες να το λένε στα παιδιά και να τους πλάθουν τιςψυχές 3 µε αυτος τους µθους πολ περισστερο απ’ τι τους πλάθουν τασώµατα µε τα χέρια τους 4 κι σο γι’ αυτά που λένε τώρα στα παιδιά, είναι ταπιο πολλά για πέταµα […] Αυτος [τους µθους], είπα, που µας έλεγαν οΗσίοδος κι ο µηρος 5 και οι άλλοι ποιητές. Αυτοί έπλεκαν µυθικές διηγήσειςψετικες 6 και τις έλεγαν στους ανθρώπους και τις λένε και τώρα.[Aδείµαντος: ] Ποιους µθους εννοείς, είπε, και τι κακ βρίσκεις σ’ αυτος;[Σωκράτης:] Αυτ που πρωτίστως και κυρίως πρέπει να κατακρίνει κανείς,ιδίως ταν το ψέµα είναι και κακοφτιαγµένο 7 .[Aδείµαντος:] Έχεις ένα παράδειγµα;[Σωκράτης:] ταν λγου χάριν κάποιος, µε σα λέει, παρουσιάζει άσχηµα,τι σχετίζεται µε τους θεος και τους ήρωες, δηλαδή ποιας λογής είναι αυτοί,σαν τον ζωγράφο 8 που σα ζωγραφίζει δεν έχουν καµιά οµοιτητα 9 µε αυτάπου θέλει να ζωγραφίσει.(Πλάτων, Πολιτεία,Β,377c-e)Ο Καβάφης έχει εδώ εµπνευστεί από τηνπλατωνική θεωρία των «ιδεών» (εδν).Προτοµή του Oµήρου. Τα οµηρικά έπηήταν µέρος της αγωγής των νέων τηςΑθήνας.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3Ë69Η εκπαίδευση στην Πολιτεία του Πλάτωναƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞123456789ÚÒÙË Ì·˜ ‰Ô˘ÏÂÈ¿: ÛÙËÓ ÔÏÈÙ›·, ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÛÙÔ ÔappleÔ›Ô ¤¯Ô˘Ì‹‰Ë ·Ó·ÊÂÚı›, Ô ˆÎÚ¿Ù˘ Î·È ÔÈ Û˘ÓÔÌÈÏËÙ¤˜ ÙÔ˘ ÂappleȯÂÈÚÔ‡Ó Ó· ȉڇÛÔ˘ÓÓÔÂÚ¿ ÌÈ· ȉ·ÓÈ΋ Î·È ‰›Î·ÈË applefiÏË, ÙËÓ ∫·ÏÏ›appleÔÏË, Ë ÔappleÔ›· ·apple·ÚÙ›˙ÂÙ·È ·applefiÙÚÂȘ ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ Ù¿ÍÂȘ: ÙÔ˘˜ ʇϷΘ-‚·ÛÈÏ›˜ (appleÔ˘ Â›Ó·È ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ Î·È ı·‰ÈÔÈÎÔ‡Ó ÙËÓ applefiÏË), ÙÔ˘˜ Âapple›ÎÔ˘ÚÔ˘˜ (appleÔ˘ ‚ÔËıÔ‡Ó ÙÔ˘˜ ʇϷΘ ÛÙÔ ¤ÚÁÔʇϷ͢ Ù˘ applefiÏ˘) Î·È ÙÔ˘˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔ‡˜ (·ÁÚfiÙ˜, Ù¯ӛÙ˜, ÌÂÙ·appleÚ¿Ù˜).¡· ÂappleȂϤappleÔ˘Ì ÂΛÓÔ˘˜ appleÔ˘ ÊÙÈ¿¯ÓÔ˘Ó ÙÔ˘˜ ̇ıÔ˘˜: Ó· ·ÛÎÔ‡Ó ‰ËÏ·‰‹¤Ó· ›‰Ô˜ ÏÔÁÔÎÚÈÛ›·˜, appleÔ˘ ÛÎÔapplefi ¤¯ÂÈ Ó· appleÚÔÛٷهÂÈ ÙÔ˘˜ Ó¤Ô˘˜ ·applefi ÙȘηΤ˜ Î·È „˘¯ÔÊıfiÚ˜ ÂappleȉڿÛÂȘ Ù˘ Ì˘ıÔappleÏ·Û›·˜. √ ̇ıÔ˜, Ï·˚΋ Ê·ÓÙ·-ÛÙÈ΋ ·Ê‹ÁËÛË, appleÔ˘ ‰ÂÓ ·ÎÔÏÔ˘ı› ÙÔ˘˜ ηÓfiÓ˜ Ù˘ ÏÔÁÈ΋˜, ‚ÔËıÔ‡Û ÙÔÓ¿ÓıÚˆappleÔ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ Ó· ηٷÓÔ‹ÛÂÈ ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ÛÙËÓ ÔÏfiÙËÙ¿ ÙÔ˘. √ ̇ıÔ˜ Û˘Ó-‰¤ÂÙ·È Ì ÙËÓ apple·Ú·‚ÔÏ‹, ÙËÓ ·ÏÏËÁÔÚ›· Î·È Ì ÙȘ ÂÈÎfiÓ˜.Ï¿ıÔ˘Ó ÙȘ „˘¯¤˜: Ô Ï¿ÙˆÓ Â›Ó·È Ô appleÚÒÙÔ˜ ÛÙÔ¯·ÛÙ‹˜ appleÔ˘ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ ÌÂÛ˘ÛÙËÌ·ÙÈÎfi ÙÚfiappleÔ fiÙÈ Ë ÂÎapple·›‰Â˘ÛË Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È ÛÙËÓ Î·ÏÏȤÚÁÂÈ· ÙÔ˘ ‹ıÔ˘˜,‰ËÏ·‰‹ ÙÔ˘ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ÙˆÓ Ó¤ˆÓ.Ï¿ıÔ˘Ó Ù· ÛÒÌ·Ù· Ì ٷ ¯¤ÚÈ· ÙÔ˘˜: ÛÙÔ˘˜ ¡fiÌÔ˘˜, ÙÔ ÂÎÙÂÓ¤ÛÙÂÚÔ Î·È ÙÂÏ¢-Ù·›Ô ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, ·˘Ùfi˜ ÂappleÈÛËÌ·›ÓÂÈ fiÙÈ Ë ·ÁˆÁ‹ ÙˆÓ apple·È‰ÈÒÓ ·Ú¯›˙ÂÈ ·applefiÙË ÓËappleȷ΋ ËÏÈΛ· Ì ÙÔÓ ıËÏ·ÛÌfi Î·È ÙËÓ Î›ÓËÛË. °È’ ·˘Ùfi ÔÈ Ì·Ó¿‰Â˜ Î·È ÔÈ apple·Ú·-Ì¿Ó˜ ÎÔ˘ÓÔ‡Ó Û˘Ó¯Ҙ Ù· apple·È‰È¿ ÛÙËÓ ·ÁηÏÈ¿ ÙÔ˘˜ ηÈ, Ì¿ÏÈÛÙ·, Û˘¯Ó¿ ÙÚ·-ÁÔ˘‰ÒÓÙ·˜ οappleÔÈÔ Ó·ÓÔ‡ÚÈÛÌ·. ŒÙÛÈ, Ì ÙËÓ Î›ÓËÛË, ÙÔÓ ¯ÔÚfi Î·È ÙË ÌÔ˘ÛÈ΋, Ù·apple·È‰È¿ ËÚÂÌÔ‡Ó Î·È ‰ÈÒ¯ÓÔ˘Ó ·applefi ÙËÓ Î·Ú‰È¿ ÙÔ˘˜ ÙÔÓ Êfi‚Ô Î·È ÙËÓ ·ÓËÛ˘¯›·.√ ∏Û›Ô‰Ô˜ Î·È Ô ŸÌËÚÔ˜: ÔÈ ·Ú¯·›ÔÈ ÂÎÙÈÌÔ‡Û·Ó appleÔχ ÙÔÓ ∏Û›Ô‰Ô Î·È ÙÔÓŸÌËÚÔ. ∏ ·Ó¿ÁÓˆÛË Î·È Ë ·appleÔÌÓËÌfiÓ¢ÛË ·appleÔÛapple·ÛÌ¿ÙˆÓ ·applefi Ù· ÔÌËÚÈο ¤appleËÎ·È Ù· ¤ÚÁ· ÙÔ˘ HÛÈfi‰Ô˘ ·Ó‹Î·Ó ÛÙË ‚·ÛÈ΋ ÂÎapple·›‰Â˘ÛË ÙˆÓ apple·È‰ÈÒÓ.ª˘ıÈΤ˜ ‰ÈËÁ‹ÛÂȘ „‡ÙÈΘ: Ô ˆÎÚ¿Ù˘ appleÚÔÙ›ÓÂÈ Ó· ·apple·ÁÔÚ‡ÔÓÙ·È ÔÈ ÈÛÙÔ-ڛ˜ appleÔ˘ ¤¯Ô˘Ó η΋ ËıÈ΋ ‹ ıÚËÛ΢ÙÈ΋ Âapple›‰Ú·ÛË ÛÙÔ˘˜ Ó¤Ô˘˜.æ¤Ì· ηÎÔÊÙÈ·Á̤ÓÔ: ηٷÎÚ›ÓÂÈ Â‰Ò Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ÙȘ ÈÛÙÔڛ˜ appleÔ˘ apple·ÚÔ˘-ÛÈ¿˙Ô˘Ó ÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜ Ó· Ì·ÏÒÓÔ˘Ó ‹ Ó· ·ÏÏ¿˙Ô˘Ó ÌÔÚÊ‹ Î·È fiÛ· ¤ÚÁ· Ù¤¯Ó˘ÂÓÙ›ÓÔ˘Ó Ù· ·ÓıÚÒappleÈÓ· apple¿ıË. ∏ Âapple›ÌÔÓË ·Ó·˙‹ÙËÛË Ù˘ ÁÓÒÛ˘ Î·È Ù˘ ·Ï‹-ıÂÈ·˜ ÂΠ̤ÚÔ˘˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÙÔÓ Ô‰ËÁ› ÛÙËÓ ·˘ÛÙËÚ‹ ÎÚÈÙÈ΋ ÙËÓ ÔappleÔ›· ·ÛΛÛÙË Ì˘ıÔappleÏ·Û›·.·Ó ÙÔÓ ˙ˆÁÚ¿ÊÔ: Ô Ï¿ÙˆÓ apple·ÚÔÌÔÈ¿˙ÂÈ ÙËÓ appleÔ›ËÛË Ì ÙË ˙ˆÁÚ·ÊÈ΋. √ÈÙ¤¯Ó˜ ·˘Ù¤˜ ›¯·Ó ‰ÒÛÂÈ Ï·ÌappleÚ¿ ‰Â›ÁÌ·Ù· ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘, fiappleˆ˜ ÙȘ ÙÚ·-Áˆ‰›Â˜ ‹ Ù· ˙ˆÁÚ·ÊÈṲ̂ӷ ·Ó¿ÁÏ˘Ê· ÙÔ˘ ·ÚıÂÓÒÓ· Î·È ÙȘ ·ÁÁÂÈÔÁڷʛ˜ÛÙ· appleÂÚ›ÊËÌ· ·ÙÙÈο ·ÁÁ›·.ŸÛ· ˙ˆÁÚ·Ê›˙ÂÈ… ÔÌÔÈfiÙËÙ·: ÁÈ· ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ· fiϘ ÔÈ Ù¤¯Ó˜ Â›Ó·È ÌÈÌËÙÈΤ˜,‰ËÏ·‰‹ ·Ó·apple·Ú¿ÁÔ˘Ó ÙÔ ÓÔËÙfi appleÚfiÙ˘appleÔ, ÙËÓ È‰¤·, Ì ÂÈÎfiÓ˜ Î·È Ï¤ÍÂȘ. ÙÔ10Ô ‚È‚Ï›Ô Ù˘ ÔÏÈÙ›·˜ Ô Ï¿ÙˆÓ Î·ÙËÁÔÚ› ÙË Ì›ÌËÛË, ÁÈ·Ù› ıˆÚ› fiÙÈ ·˘Ù‹Ô‰ËÁ› ÙÔ˘˜ Ó¤Ô˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ Û ηΤ˜ Û˘Ó‹ıÂȘ Î·È Û ·appleÚÂapple‹ ÁÏÒÛÛ·.Αδυσώπητη η Άρτεµις τιµωρεί σκληράτον Ακταίωνα που την αντίκρισε ναλούζεται γυµνή. Η θεά εξαπολύει ταβέλη της, ενώ τα σκυλιά του τον κατατρώγουν(Παράσταση από ερυθρό-µορφο κρατήρα, 470 π.Χ. περίπου,Βοστώνη, Μουσείο Καλών Τεχνών).Ο «Οµηρικός Ύµνος στον Ερµή» εξιστορείτα πρώτα κατορθώµατα τουνεογέννητου Ερµή. Ο πανούργοςµικρός θεός έκλεψε πενήντα βόδιατου Απόλλωνα, τα έκρυψε σε µιασπηλιά και ξαναγύρισε στο λίκνο του.Ο Απόλλων διαµαρτύρεται στουςγονείς του Ερµή, τον ∆ία και τη Μαία(Υδρία, περίπου 520 π.Χ., Παρίσι,Λούβρο).Ο Ήφαιστος µε τη λαβίδα του σιδηρουργούστο χέρι επιστρέφει µεθυσµένοςστον Όλυµπο, στηριγµένοςστους ώµους σάτυρου που προχωρείπλάι του, για να ελευθερώσει την Ήρααπό τα δεσµά που την κρατούσανκαθηλωµένη στον θρόνο, που ο ίδιοςείχε κατασκευάσει (Ερυθρόµορφηπελίκη, 430 π.Χ. Μόναχο, AρχαιολογικόMουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


70∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3ËΗ εκπαίδευση στην Πολιτεία του Πλάτωνα∞P∞§§H§∞ KEIMEN∞1√È appleÔÈËÙ¤˜ ¤¯Ô˘Ó ıÂ˚Îfi ¯¿ÚÈÛÌ·, fi¯È fï˜ ÁÓÒÛËΗ διδασκαλία της µουσικής και τηςποίησης είχε πρωταρχική σηµασίαγια την εκπαίδευση των παιδιών στηνΑρχαία Ελλάδα. Εδώ δάσκαλοι καιµαθητές στο µάθηµα της µουσικήςαριστερά και στην απαγγελία ποιή-µατος δεξιά (Ερυθρόµορφη κύλικα,περίπου 485 π.Χ., Βερολίνο, AρχαιολογικόΜουσείο).[Σωκράτης] (απευθνεται στον ποιητή Ίωνα): Αυτ που σε κάνει να λες ωραίαπράγµατα για τον µηρο δεν είναι κάποια ειδική τεχνική γνώση αλλά θεϊκή δνα-µη που σε δονεί, πως ακριβώς συµβαίνει µε την πέτρα που ο Ευριπίδης την ονµασε«µαγνήτη» και ο πολς κσµος την λέει «πέτρα του Ηρακλή» […] Έτσι λοιπν καιη Μοσα χαρίζει σε ορισµένους δναµη θεϊκή και απ αυτος τους ένθεους ανθρώπουςκρέµεται έπειτα µια αρµαθιά απ άλλους, που διατελον σε κατάσταση ενθουσιασµο[…] Γιατί ο ποιητής είναι κάτι πολ ανάλαφρο, που πετάει, κάτι ιερ, καιδεν µπορεί να δηµιουργήσει προτο να τον κυριέψει ο ενθουσιασµς και πέσει σεέκσταση και πάψει πια να έχει µέσα του λογικ απεναντίας, κάθε άνθρωπος, σοέχει µέσα του τοτο το πράγµα, το λογικ, αδυνατεί να γράφει ποιήµατα ή να δίνειχρησµος.(Πλάτων, Iων, 533c-534c)2·È‰Â›· Î·È apple·Ú¿‰ÔÛËΟ Κένταυρος Χείρων, προικισµένος µεγνώση και πραότητα, υπήρξε αγαπητόςδάσκαλος πολλών ηρώων. Εδώκαλωσορίζει τον νεαρό Αχιλλέα πουτον εµπιστεύτηκαν σ’ αυτόν, για να τοναναθρέψει και να του µεταδώσει τιςγνώσεις του (Ερυθρόµορφη στάµνος,περίπου 490 π.Χ., Παρίσι, Λούβρο).[Αθηναίος:] Εποµένως, η θέση µας είναι να κάνουµε ,τι µποροµε, για να εµποδίσουµετα παιδιά µας να δοκιµάσουν νέα πράγµατα τσο στον χορ σο και στο τραγοδι,αλλά και να σταµατήσουµε κάθε προσπάθεια εκείνων που επιχειρον να ταδελεάσουν σε νεωτερισµος.(Ï¿ÙˆÓ, ¡fiÌÔÈ, Z 798 e)3∫·Ï‹ Î·È Î·Î‹ Ù¤¯ÓË[Αθηναίος:] Ας πάρουµε κάποιον που έχει συνηθίσει σε σοβαρή και προσεγµένηµουσική απ την παιδική του ηλικία µέχρι την ωριµτητά του. Αν ακοσει κάτι αντίθετο,θα το θεωρήσει απαίσιο και θα το µισήσει. Αν µως έχει µάθει να απολαµβάνειτην κοινή µουσική, δε θα του αρέσει το σωστ και καλλιεργηµένο είδος της. πωςείπα, λοιπν, καµιά µουσική δεν είναι καλτερη ή χειρτερη απ την άλλη στο θέµατης ευχαρίστησης ή της αηδίας. Η διαφορά είναι µνο τι η µια κάνει καλτερουςτους ανθρώπους που έχουν ανατραφεί µ’ αυτήν, ενώ η άλλη χειρτερους.(Ï¿ÙˆÓ, ¡fiÌÔÈ, Z, 802 c-d)Ο Μουσαίος, δεξιά, µε τη λύρα καιαντηχείο από όστρακο χελώνας στοχέρι, ακροάζεται τη µούσα Τερψιχόρηπου παίζει άρπα. Αριστερά στέκεταιη Μελελούσα (κατά την επιγραφή)µε δύο αυλούς στο χέρι. Στοντοίχο ψηλά κρέµεται µια λύρα (Ερυθρόµορφοςαµφορέας, περίπου 440π.Χ., Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο).EPøTHEI – EP°∞IE1 ÔÈ· Â›Ó·È Ë ÁÓÒÌË ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÁÈ· ÙÔ˘˜ ̇ıÔ˘˜ Î·È Ù· apple·Ú·Ì‡ıÈ·; M appleÔÈ·ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·Ù· Ô Ï¿ÙˆÓ ·ÈÙÈÔÏÔÁ› ÙËÓ ·ÚÓËÙÈ΋ ÎÚÈÙÈ΋ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙˆÓ ÌÂÁ¿ÏˆÓappleÔÈËÙÒÓ-‰·ÛÎ¿ÏˆÓ ÙÔ˘ apple·ÚÂÏıfiÓÙÔ˜; ¡ÔÌ›˙ÂÙ appleˆ˜ ÔÈ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ı· ‡ÚÈ-ÛÎ·Ó Û‡ÌʈÓÔ˘˜ appleÔÏÏÔ‡˜ ·applefi ÙÔ˘˜ Û˘Á¯ÚfiÓÔ˘˜ ÙÔ˘;∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3Ë71Η εκπαίδευση στην Πολιτεία του Πλάτωνα2 M appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ ÔÈ Ì‡ıÔÈ ı· ÌappleÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ˘appleËÚÂÙ‹ÛÔ˘Ó ÙËÓ apple·È‰Â›· Ù˘ «È‰·-ÓÈ΋˜» appleÔÏÈÙ›·˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·;3 Ù· apple·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ· (2) Î·È (3) apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È Î¿appleÔȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ Ï¿-ÙˆÓ· ÁÈ· ÙȘ Ù¤¯Ó˜. Ò˜ ÌappleÔÚÔ‡Ó Ó· ÎÚÈıÔ‡Ó Û ۯ¤ÛË Ì ÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘ ·ÏÏ¿Î·È Ì ÙË Û‡Á¯ÚÔÓË appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·;£EM∞TA °I∞ YZHTHH1 ªÂÚÈÎÔ› ˘appleÔÛÙËÚ›˙Ô˘Ó appleˆ˜ ÔÈ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÁÈ· ÙËÓ Ù¤¯ÓË ÌappleÔÚÔ‡Ó Ó·apple·Ú·‚È¿ÛÔ˘Ó ÙËÓ ÂÏ¢ıÂÚ›· Ù˘ ¤ÎÊÚ·Û˘. ∞apple·ÓÙ‹ÛÙ ÛÙ· apple·Ú·Î¿Ùˆ ÂÚˆÙ‹Ì·Ù·:(·) ¡ÔÌ›˙ÂÙ fiÙÈ Ë ÂÏ¢ıÂÚ›· Ù˘ ¤ÎÊÚ·Û˘ Â›Ó·È ‰Èη›ˆÌ·;(‚) Yapple¿Ú¯Ô˘Ó fiÚÈ· Û ·˘Ùfi ÙÔ ‰Èη›ˆÌ·;(Á) ªappleÔÚÔ‡Ó Ù· ÏfiÁÈ· ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Î·È ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· Ó· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ÛÔ˘Ó Û˘Óı‹Î˜·Ó·ÛÙÔÏ‹˜ ÙÔ˘ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ ·˘ÙÔ‡;(‰) Ò˜ ı· ·apple·ÓÙÔ‡ÛÂ Ô ˆÎÚ¿Ù˘ Î·È Ô Ï¿ÙˆÓ ÛÙȘ ÎÚÈÙÈΤ˜ ·˘Ù¤˜ apple·Ú·ÙË-Ú‹ÛÂȘ;2 ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1) Ô ˆÎÚ¿Ù˘, ·apple¢ı˘ÓfiÌÂÓÔ˜ ÛÙÔÓ appleÔÈËÙ‹ ÿˆÓ·,appleÔ˘ ‹Ù·Ó ‰È¿ÛËÌÔ˜ Ú·„ˆ‰fi˜ Û˘ÓËıÈṲ̂ÓÔ˜ Ó· ÂÌÊ·Ó›˙ÂÙ·È ÌappleÚÔÛÙ¿ Û·ÎÚÔ·Ù‹ÚÈ· ·appleÔÙÂÏÔ‡ÌÂÓ· ·applefi 20.000 Î·È appleϤÔÓ ı·٤˜ Î·È Ó· Ù· Û˘Ó·Úapple¿˙ÂÈÌ ÙËÓ Ù¤¯ÓË ÙÔ˘, ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ ÔÈ appleÔÈËÙ¤˜ ‰ÂÓ Î·Ù¤¯Ô˘Ó appleÚ·ÁÌ·ÙÈ΋ ÁÓÒÛË,·ÏÏ¿ ÌfiÓÔ ¤Ó· ıÂ˚Îfi ¯¿ÚÈÛÌ· appleÔ˘ ÁÔËÙ‡ÂÈ Ù· appleÏ‹ıË. ªappleÔÚ›Ù ӷ ‚Ú›Ù ·Ó·-ÏÔÁ›Â˜ Ì ÛËÌÂÚÈÓ¤˜ ÂΉËÏÒÛÂȘ Ù˘ Ù¤¯Ó˘ (Û˘Ó·˘Ï›Â˜, ÎÈÓËÌ·ÙÔÁÚ·ÊÈΤ˜ Ù·È-ӛ˜, ı·ÙÚÈΤ˜ apple·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ Î.¿.);Η πλατωνική «αλληγορία του σπηλαίου»παρουσιάζεται εδώ σε σκίτσο. Ηεικόνα του σπηλαίου βρίσκεται στηνΠολιτεία του Πλάτωνα και παρουσιάζειτον κόσµο µε σκοτεινή σπηλιά µετους ανθρώπους δεσµώτες να βρίσκονταιµέσα σ’ αυτήν και να βλέπουντις σκιές όσων κινούνται στο φωτεινόχώρο που βρίσκεται έξω από τησπηλιά. Είναι µια αλληγορία, µια µεταφορά,που σχετίζεται µε το θέµα τηςγνώσης και της αξίας της παιδείαςπου χρησιµοποιεί ο Πλάτων για ναδιακρίνει την αισθητή από τη νοητήπραγµατικότητα, τον κόσµο των ιδεώνκαι των απεικασµάτων (χαρακτικότου Jan Saenredam, από πίνακα τουCornelis van Haarlem, 1604, Βιέννη,Αλµπερτίνα).¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞‡Á¯ÚÔÓÔÈ ‰È·ÓÔËÙ¤˜ ¤¯Ô˘Ó ÂappleÈÛËÌ¿ÓÂÈ ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Û‹ÌÂÚ·, ÛÙËÓappleÚÔÛapple¿ıÂÈ¿ ÙÔ˘ Ó· ÍÂappleÂÚ¿ÛÂÈ ÙÔ˘˜ apple·ÏÈÔ‡˜ ̇ıÔ˘˜, ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ› ‰È·ÚÎÒ˜ Ó¤Ô˘˜.ÚÔÛapple·ı‹ÛÙ ӷ ‚Ú›Ù apple·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· Ó¤ˆÓ ̇ıˆÓ appleÔ˘ ÌÂÙ·‰›‰ÔÓÙ·È Î·È Î·ıÈÂ-ÚÒÓÔÓÙ·È Ì¤Û· ·applefi Û‡Á¯ÚÔÓ˜ ÌÔÚʤ˜ ·Ê‹ÁËÛ˘, fiappleˆ˜ ÙÔ Ì˘ıÈÛÙfiÚËÌ·, ÔÈ ÎÈÓË-Ì·ÙÔÁÚ·ÊÈΤ˜ Ù·Èӛ˜, ÔÈ ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜ ¤Ú¢Ó˜, Ô ÎfiÛÌÔ˜ Ù˘ ηٷӿψÛ˘ ηÈÙ˘ ‰È·ÛΤ‰·Û˘. Œ¯Ô˘Ó ÂappleËÚ¿ÛÂÈ Î¿appleÔÈÔÈ ·apple’ ·˘ÙÔ‡˜ ÙȘ Û˘Ó‹ıÂȘ Î·È ÙËÛ˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ Û·˜;Pαψωδός απαγγέλλει ένα από τα ποιήµατατου επικού κύκλου. Eρυθρό-µορφος αµφορέας του ζωγράφου τουKλεοφράδους, πρώιµος 5ος αι. π.Χ.(Λονδίνο, Bρετανικό Mουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4ËH appleÔÏÈÙÈ΋ Î·È ÔÈ appleÔÏÈÙÈÎÔ›ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ Ô ˆÎÚ¿Ù˘ Û˘ÓÔÌÈÏ› Ì ÙÔÓ °Ï·‡ÎˆÓ·, appleÚÂÛ‚‡ÙÂÚÔ ·‰ÂÏÊfi ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, ÁÈ· ÙËÓappleÔÏÈÙÈ΋ Û ۯ¤ÛË Ì ÙË ‰È·Î˘‚¤ÚÓËÛË Ù˘ appleÔÏÈÙ›·˜. ∂‰Ò ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· Û¯Â-ÙÈο Ì ‰‡Ô ‚·ÛÈο ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜: ·) ÔÈ· Â›Ó·È Ù· ΛÓËÙÚ· Ù˘ ÂÓ·Û¯fiÏËÛ˘ Ì ÙËÓappleÔÏÈÙÈ΋; ‚) ÔÈÔ Â›Ó·È ÙÔ ¤ÚÁÔ Î·È Ô ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜; ·Ú¿ÏÏËÏ·, Ô Ï¿ÙˆÓ Î·ıÔÚ›˙ÂÈ appleÔÈÔÈ appleÔÏ›-Ù˜ ÔÊ›ÏÔ˘Ó Ó· ΢‚ÂÚÓÔ‡Ó ÙËÓ applefiÏË. £· appleÚÔÛapple·ı‹ÛÔ˘Ì ӷ ηٷÓÔ‹ÛÔ˘Ì ÙȘ appleÏ·ÙˆÓÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘÛ ۯ¤ÛË Ì ÙË ˙ˆ‹ Î·È ÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘ Î·È ı· Û˘˙ËÙ‹ÛÔ˘Ì ÁÈ· ÙË ÛËÌ·Û›· Î·È ÙËÓ ·Í›· ÙˆÓ·applefi„ÂÒÓ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ì·˜.KEIMENO∫Η διακυβέρνηση της πολιτείας υποχρέωση των άξιων πολιτών∂ƒπ∫§∏Mαρµάρινη προτοµή του Περικλή,του σηµαντικότερου πολιτικού τηςAθήνας του 5ου αι. π.X. (2ος αι. µ.X.,από αντίγραφο του 430 π.X., Λονδίνο,Bρετανικό Mουσείο)[Σωκράτης:] Γι’ αυτν λοιπν, τον λγο, είπα εγώ 1 , οι άξιοι άνθρωποι 2 δενεπιδιώκουν την εξουσία 3 οτε για τα χρήµατα οτε για τη δξα 4 γιατί οτεπληρωµένοι θέλουν να χαρακτηριστον, εισπράττοντας φανερά µισθ για τοαξίωµά τους, οτε κλέφτες, αποκοµίζοντας κρυφά κέρδος απ αυτ. Οτεπάλι για τη δξα γιατί δεν είναι φιλδοξοι. Πρέπει λοιπν να υπάρχει κάποιοςαναγκασµς γι’ αυτος και κάποια τιµωρία προκειµένου να θελήσουν ναασκήσουν εξουσία –έτσι που σχεδν να θεωρείται ντροπή να αναλάβει κανείςµε τη θέλησή του κυβερνητικ αξίωµα προτο να εξαναγκαστεί να το πράξει 5– κι η πιο µεγάλη τιµωρία εδώ είναι να τον εξουσιάζει κάποιος χειρτερςτου 6 , αφο ο ίδιος δε θα έχει τη διάθεση να κυβερνά.Απ φβο γι’ αυτήν ακριβώςτην τιµωρία 7 δέχονται κατά τη γνώµη µου να ασκήσουν εξουσία οι άξιοιάνθρωποι, ταν καµιά φορά συµβεί να πάρουν εξουσία στα χέρια τους, καιαναλαµβάνουν ττε να κυβερνήσουν χι µε την ιδέα τι τους περιµένει εκείκάτι καλ ή τι θα καλοπεράσουν αλλά σαν να προχωρον σε κάτι που είναιανάγκη να το πράξουν και που δεν έχουν κάποιους καλτερος τους ή έστωµοιος τους για να τους το αναθέσουν.(Πλάτων, Πολιτεία, Α, 347 b-d)π√∫ƒ∞∆∏(436-338 π.Χ.)Περίφηµος Αττικός ρήτορας, µαθητήςτων σοφιστών Πρόδικου, Γοργίακαι Τεισία αλλά και του Σωκράτη.Ίδρυσε ρητορική σχολή, όπου οιµαθητές διδάσκονταν την ευρυθµίατων λόγων, τη σύνθεση των περιόδωνκαι τα πολιτικά. Στην πολιτικήπροτιµούσε τη δηµοκρατία από τηνολιγαρχία, επαινούσε τον Πλάτωνα,θαύµαζε όµως και τον Σόλωνα.Ρωµαϊκό αντίγραφο προτοµής τουΙσοκράτη (Νάπολη, Εθνικό ΑρχαιολογικόΜουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4Ë73H πολιτική και οι πολιτικοίƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞1234567°È’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÏfiÁÔ, ›apple· ÂÁÒ: Ô ˆÎÚ¿Ù˘ Î·È ÔÈ Û˘ÓÔÌÈÏËÙ¤˜ ÙÔ˘ –Â‰Ò oÛÔÊÈÛÙ‹˜ £Ú·Û‡Ì·¯Ô˜ Î·È Ô °Ï·‡ÎˆÓ– Û˘Ó¯›˙Ô˘Ó ÙË Û˘˙‹ÙËÛË ÁÈ· ÙË ‰ÈηÈ-ÔÛ‡ÓË Î·È ÙËÓ ·‰ÈΛ· ÛÙË ˙ˆ‹ Ù˘ applefiÏ˘ Î·È ÙÔ˘ ·ÙfiÌÔ˘ (‚Ï. ÂÓfiÙËÙ· 2Ë). ∂‰ÒÔ ˆÎÚ¿Ù˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙ· ΛÓËÙÚ· Ù˘ ÂÓ·Û¯fiÏËÛ˘ Ì ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ηÈÛÙÔ˘˜ ÛÎÔappleÔ‡˜ Ù˘ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·˜. §›ÁÔ appleÈÔ appleÚÈÓ Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ÛΤappleÙÂÙ·È·Ó·ÏÔÁÈο Î·È Û˘ÁÎÚ›ÓÂÈ ÙË ‰ÂÍÈfiÙËÙ· Ù˘ ‰È·Î˘‚¤ÚÓËÛ˘ Ì ÙȘ Ù¤¯Ó˜ Ù˘ȷÙÚÈ΋˜, Ù˘ appleÏÔ‹ÁËÛ˘ Î·È Ù˘ ÂÎapple·›‰Â˘Û˘ ÙˆÓ ·ÏfiÁˆÓ. ·Ú·ÙËÚ› fiÙÈ ÔȉȿÊÔÚ˜ Ù¤¯Ó˜ appleÔ˘ ˘apple¿Ú¯Ô˘Ó ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›·, fiappleˆ˜ Â›Ó·È Ë È·ÙÚÈ΋ ‹ Ë Ó·˘-ÙÈ΋, apple·Ú¤¯Ô˘Ó ÛÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ οappleÔÈ· ȉȷ›ÙÂÚË ÎÔÈÓ‹ ˆÊ¤ÏÂÈ·, apple.¯. ÙËÓ˘Á›· ‹ ÙËÓ ·ÛÊ¿ÏÂÈ· ÛÙ· Ù·Í›‰È·. ∂appleÔ̤ӈ˜, ·Ó Ë appleÔÏÈÙÈ΋ ‰È·Î˘‚¤ÚÓËÛËÂ›Ó·È ÌÈ· Ù¤¯ÓË, Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· ¤Ó· appleÚfiÛˆappleÔ Î˘‚ÂÚÓ¿ ¿ÏÏ· appleÚfiÛˆapple·,Ô appleÔÏÈÙÈÎfi˜ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ˘appleËÚÂÙ› ÂΛÓÔ˘˜ appleÔ˘ ΢‚ÂÚÓ¿ Î·È Ó· ÙÔ˘˜ ˆÊÂÏ›.√È ¿ÍÈÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ: fiÛÔÈ ¤¯Ô˘Ó ËıÈÎfi ÊÚfiÓËÌ· Î·È ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·, ÔÈ ÂÓ¿ÚÂÙÔÈ, ÔÈ·Á·ıÔ›, ÔÈ ¿ÚÈÛÙÔÈ.∂ÍÔ˘Û›·: appleÔÏÈÙÈ΋ ÂÍÔ˘Û›·, ‰È·Î˘‚¤ÚÓËÛË.√‡Ù ÁÈ· Ù· ¯Ú‹Ì·Ù· Ô‡Ù ÁÈ· ÙË ‰fiÍ·: Û ·ÚÎÂÙ¿ ¤ÚÁ· ÙÔ˘ Ô Ï¿ÙˆÓ ·Ó·Ê¤-ÚÂÙ·È ÛÙË ÊÈÏÔÙÈÌ›· (ÊÈÏÔ‰ÔÍ›·), ÙË ÊÈÏÔ¯ÚËÌ·Ù›· (ÊÈÏ·ÚÁ˘Ú›·) Î·È ÙË ÊÈÏÔÛÔ-Ê›· (Âappleȉ›ˆÍË Ù˘ ÁÓÒÛ˘), appleÔ˘ ÙȘ ıˆÚ› ‚·ÛÈΤ˜ Ù¿ÛÂȘ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÈÓÔ˘¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ‹ ·ÚÈ· ΛÓËÙÚ· Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ‰Ú¿Û˘. ∂‰Ò Ë ÊÈÏÔ‰ÔÍ›· Î·È ËÊÈÏ·ÚÁ˘Ú›· ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÔÓÙ·È ˆ˜ ËıÈο ÂÏ·ÙÙÒÌ·Ù·, Û˘ÓÂappleÒ˜ ·appleÔ‰ÔÎÈÌ¿˙ÔÓٷȈ˜ ΛÓËÙÚ· ÁÈ· ÙËÓ ÂÓ·Û¯fiÏËÛË Ì ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋.∂Í·Ó·ÁηÛÙ› Ó· ÙÔ appleÚ¿ÍÂÈ: Ë ·Û¯ÔÏ›· ÙˆÓ ÂÓ¿ÚÂÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Ì ÙËÓ appleÔÏÈ-ÙÈ΋ ‰ÂÓ Â›Ó·È ı¤Ì· ÂappleÈı˘Ì›·˜ ‹ appleÚÔÛapplefiÚÈÛ˘ ·ÙÔÌÈ΋˜ ˆÊ¤ÏÂÈ·˜, ·ÏÏ¿ ˘apple·-ÁÔÚ‡ÂÙ·È ·applefi ÙÔ Î·ı‹ÎÔÓ, Â›Ó·È ·applefiÙÔÎÔ˜ Ù˘ ·Ó¿Á΢ Ó· ÂÍ·ÛÊ·Ï›˙ÂÙ·È ËÔÚı‹ ¿ÛÎËÛË Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÂÍÔ˘Û›·˜.∂ÍÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ Î¿appleÔÈÔ˜ ¯ÂÈÚfiÙÂÚÔ˜: Ô ˆÎÚ¿Ù˘ apple·Ú·‰¤¯ÂÙ·È appleˆ˜ ÔÈ ·Á·ıÔ›¿ÓıÚˆappleÔÈ ‰¤¯ÔÓÙ·È Ó· ·Ó·Ï¿‚Ô˘Ó ÙȘ ¢ı‡Ó˜ Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÂÍÔ˘Û›·˜, ÁÈ· Ó··appleÔÙÚ¤„Ô˘Ó ÙȘ ÂappleÈ˙‹ÌȘ ÁÈ· ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Û˘Ó¤appleÂȘ, ÂÍ·ÈÙ›·˜ ηÎÔ‡ ¯ÂÈÚÈ-ÛÌÔ‡ Ù˘ ·applefi ·Ó¿ÍÈ· appleÚfiÛˆapple·.∞applefi Êfi‚Ô ÁÈ’ ·˘Ù‹Ó ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÙËÓ ÙÈ̈ڛ·: Ë appleÔÏÈÙÈ΋ ‰ÂÓ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ·ÛΛٷÈÌ ÛÎÔapplefi ÙËÓ È‰ÈÔÙÂÏ‹ ÂÎÌÂÙ¿ÏÏ¢ÛË, ÁÈ· Ó· ·appleÔÎÙ‹ÛÔ˘Ó Î¿ÙÈ ÔÈ ›‰ÈÔÈ ÔÈ appleÔÏÈÙÈ-ÎÔ›, ·ÏÏ¿ Ó· ·ÛÎÂ›Ù·È ˆ˜ ÊÚÔÓÙ›‰· ÁÈ· ÙËÓ Â˘ËÌÂÚ›· ÙÔ˘ ÎÔÈÓˆÓÈÎÔ‡ Û˘ÓfiÏÔ˘.Ξυλογραφία από την πρώτη έκδοσητου έργου του διακεκριµένου Άγγλουσυγγραφέα και πολιτικού Tόµας Mορ,Oυτοπία, (1516), το οποίο είναι εµπνευσµένοαπό την Πολιτεία του Πλάτωνα.Kαταδίκη του λαϊκισµούκαι της δηµαγωγίας«Kαι έχω αποφασίσει να λέγω αυτά όχιγια να γίνω σε κάποιους απο σας µισητόςέτσι άσκοπα· γιατί εγώ δεν είµαιτόσο ανόητος ούτε άµοιρος, ώστε ναθέλω να γίνοµαι µισητός χωρίς νανοµίζω ότι προσφέρω κανένα όφελος·θεωρώ όµως ίδιο του δίκαιου πολίτηνα προτιµά τη σωτηρία των υποθέσεωντης πόλης αντί της εύνοιας πουαποκτά µε τα λόγια του».(∆ηµοσθένης, Oλυνθιακός Γ΄ 21,στο Περί της πολιτικής…,µτφρ. K.I. ∆εσποτόπουλος,εκδ. MIET, 2004, σελ. 251)Η δηµοκρατική διαδικασία της ψήφουέχει τεθεί εδώ για να αποφασισθεί ανο Αίας ή ο Οδυσσέας θα πάρουν ταόπλα του νεκρού Αχιλλέα. Αττική ερυθρόµορφηκύλικα, περ. 490-480 π.Χ.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


74∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4ËH πολιτική και οι πολιτικοίΓΛΩΣΣΑΡΙOOYTOI∞ (λατ. utopia, ο +τόπος): Συνήθως η λέξησηµαίνει «αυτό που δενέχει τόπο», το φανταστικό.O§ITIKH: 1. το σύνολο τωνθεµάτων που έχουν σχέσηµε τα κοινά,2. η τέχνη καιη πρακτική της διακυβέρνησης.O§ITIKO: 1. αυτός που σχετίζεταιµε τον πολίτη,2. πρόσωπο που συµµετέχειενεργά στην πολιτική.∞P∞§§H§O KEIMENO∏ appleÔÏÈÙÈ΋ ˆ˜ Ù¤¯ÓË[Ξένος:] Ας ποµε, ττε, πως αυτ είναι το τέλος (ο τελικς σκοπς) του υφάσµατοςτης πολιτικής πράξης, η άµεση φανση του χαρακτήρα των γενναίων και συνετώνανθρώπων ταν µε την οµνοια και τη φιλία η βασιλική τέχνη τος συγκεντρώσεισε µια κοινή ζωή και κατασκευάσει, έτσι, το µεγαλοπρεπέστερο και πιο υπέροχοφασµα, τυλίγει λους τους άλλους µέσα στις πλεις, δολους και ελεθερους, καιτους συνέχει µε αυτ το υφαντ και, χωρίς να παραλείψει κάτι απ κείνα που ανήκουνσε µια ευτυχισµένη πλη, κυβερνά και επιβλέπει.[Σωκράτης:] Με τον καλτερο τρπο, ξένε, µας σκιαγράφησες και τον βασιλικ καιτον πολιτικ άνδρα.(Ï¿ÙˆÓ, ÔÏÈÙÈÎfi˜, 311 b-c)EPøTHEI – EP°∞IEH ρόκα (λακάτη) και ο αργαλειόςήταν από τις συνηθισµένες γυναικείεςαπασχολήσεις της αρχαϊκής και τηςκλασικής εποχής. Σκηνή από λήκυθοπου απεικονίζει γυναίκες που κλώθουνκαι υφαίνουν ύφασµα σε πρωτόγονοαργαλειό, 6ος αι. π.X. (N. Yόρκη, MητροπολιτικόMουσείο Tέχνης).12345ÔÈ· ΛÓËÙÚ· Î·È appleÔȘ ÛÎÔappleÈÌfiÙËÙ˜ ˆıÔ‡Ó Û˘Ó‹ıˆ˜ ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ ÛÙËÓappleÔÏÈÙÈ΋ ‰Ú¿ÛË, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔ Î›ÌÂÓÔ;°È·Ù› ÔÈ ÂÓ¿ÚÂÙÔÈ ‹ ¿ÍÈÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ Â›Ó·È, ÁÂÓÈο, ·appleÚfiı˘ÌÔÈ Î·È ‰ÂÓ ÂappleÈı˘ÌÔ‡ÓÓ· ·Û¯ÔÏËıÔ‡Ó Ì ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋, ηٿ ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ·;ÔÈÔ Â›Ó·È, ηٿ ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ·, ÙÔ ÌfiÓÔ ËıÈο ·appleÔ‰ÂÎÙfi ΛÓËÙÚÔ ÙÔ˘ appleÔÏÈÙÈÎÔ‡¿Ó‰Ú·;  appleÔÈÔ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌfi ÛÙËÚ›˙ÂÈ ÙËÓ ¿appleÔ„‹ ÙÔ˘;∫È Ë appleÈÔ ÌÂÁ¿ÏË ÙÈ̈ڛ· Â‰Ò Â›Ó·È Ó· ÙÔÓ ÂÍÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ Î¿appleÔÈÔ˜ ¯ÂÈÚfiÙÂÚfi˜ ÙÔ˘,·ÊÔ‡ Ô ›‰ÈÔ˜ ‰Â ı· ¤¯ÂÈ ÙË ‰È¿ıÂÛË Ó· ΢‚ÂÚÓ¿. ˘ÌʈÓ›Ù Ì ·˘Ù‹Ó ÙËÓ ¿appleÔ„ËappleÔ˘ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙÔ Î›ÌÂÓfi Û·˜; ÔȘ ˘appleÔ¯ÚÂÒÛÂȘ Û˘ÓÂapple¿ÁÂÙ·È Ë ·appleÔ‰Ô¯‹Ù˘ ÁÈ· ÙÔÓ ÎÔÈÓfi appleÔÏ›ÙË;∞Ó Û˘ÌʈÓ›Ù Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Î·È ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÁÈ· Ù· ΛÓËÙÚ·Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ‰Ú¿Û˘, Ì appleÔÈ· ÎÚÈÙ‹ÚÈ· ÌappleÔÚ›Ù ӷ ·ÍÈÔÏÔÁ‹ÛÂÙ ÙË ‰Ú¿ÛËÙˆÓ appleÔÏÈÙÈÎÒÓ appleÚÔÛÒappleˆÓ;Ποιός είναι ο αρµόδιος να κυβερνά;Από την εποχή του Πλάτωνα, κάποιοιφιλόσοφοι έχουν θεωρήσει ότι βασικόέργο της πολιτικής φιλοσοφίαςείναι ο προσδιορισµός του δίκαιουηγεµόνα. Ο de Porter παρουσιάζειαλληγορικά το θέµα σε αυτόν τονπίνακα (1635) όπου η Αξία αναλαµβάνειτην Επίγεια Εξουσία.1£EM∞T∞ °I∞ YZHTHH ◊ °P∞TH EP°∞I∞ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1) Ô Ï¿ÙˆÓ ÂappleȯÂÈÚ› Ó· appleÚÔÛ‰ÈÔÚ›ÛÂÈ ÙÔ ¤ÚÁÔ Î·È ÙÔÛÎÔapplefi Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÒÓÙ·˜ ÙËÓ ·Ó·ÏÔÁ›· Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ appleÚÔ˜ ÌÈ·Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË Ù¤¯ÓË.·) M appleÔÈ· Ù¤¯ÓË apple·ÚÔÌÔÈ¿˙ÂÙ·È Ë appleÔÏÈÙÈ΋, ˆ˜ appleÚÔ˜ ÙÔ ¤ÚÁÔ Î·È ÙÔÓ ÛÎÔapplefi Ù˘;‚)  ÌÈ· apple·Ú¿ÁÚ·ÊÔ appleÚÔÛapple·ı‹ÛÙ ӷ ‰ÒÛÂÙÂ Î·È ÂÛ›˜ ÙËÓ ·Ó·ÏÔÁ›· Ù˘appleÔÏÈÙÈ΋˜ appleÚÔ˜ οappleÔÈ· «Ù¤¯ÓË», Û‡Á¯ÚÔÓË ‹ apple·ÏÈ¿ (apple.¯. Ó·˘appleËÁÈ΋, Ì·ÁÂÈÚÈ-΋, ‰Ú·Ì·ÙÈ΋, appleÔÏÂÌÈ΋, ·Ú¯ÈÙÂÎÙÔÓÈ΋ Î.Ïapple.)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4Ë75H πολιτική και οι πολιτικοί2¯ÔÏÈ¿ÛÙ ÙÔ Î›ÌÂÓÔ appleÔ˘ ·ÎÔÏÔ˘ı› Û˘ÁÎÚÈÙÈο Ì ÁÂÁÔÓfiÙ· ·applefi ‚È‚Ï›· Ù˘ÈÛÙÔÚ›·˜ Û·˜ ‹ ·applefi ÙË Û‡Á¯ÚÔÓË appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·:«H appleÔÏÈÙÈ΋ ‰ÂÓ appleÂÚÈÔÚ›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ ¿ÛÎËÛË ÂÍÔ˘Û›·˜ Î·È Ù· ΛÓËÙÚ· appleÔ˘ οÓÔ˘ÓÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ Ó· Ì¿¯ÔÓÙ·È ÁÈ· ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ·ÏÏ·Á‹ ‹ ÁÈ· ÙË ‰È·Ù‹ÚËÛË ÙˆÓ·ÍÈÒÓ ÌÈ·˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ Â›Ó·È appleÔχ ‚·ı‡ÙÂÚ· ·applefi ÙËÓ ¤ÏÍË Ù˘ appleÚÔÛˆappleÈ΋˜ ÊÈÏÔ-‰ÔÍ›·˜. E‰Ò ÈÛÙÔÚ›· Î·È ıˆڛ· –Ë ‰‡Ó·ÌË ÙˆÓ È‰ÂÒÓ– apple·›˙Ô˘Ó Î·ıÔÚÈÛÙÈÎfi ÚfiÏÔÛÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋».(. °ÎfiÏÓÙ¯ÈÏ, ŒÚˆÙ·˜ Î·È ÙÚ·Áˆ‰›·,ÌÙÊÚ. K. TÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiappleÔ˘ÏÔ˘, ÂΉ. ·Ù¿ÎË, Aı‹Ó·, 2004, ÛÂÏ. 222)H είσοδος στην Ακρόπολη την εποχήτου Περικλή (αναπαράσταση).¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞°È· appleÔÈÔ˘˜ ÏfiÁÔ˘˜, ηٿ ÙË ÁÓÒÌË Û·˜, Ë appleÔÏÈÙÈ΋ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙÔ Âapple›ÎÂÓÙÚÔ ÙÔ˘ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÔ‡ ÂӉȷʤÚÔÓÙÔ˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·; ÔÈ· appleÚÔÛˆappleÈο ‚ÈÒÌ·Ù· Î·È appleÔÈ· appleÔÏÈ-ÙÈο ÁÂÁÔÓfiÙ· Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘ ÌappleÔÚ› Ó· ÙÔÓ ÂappleËÚ¤·Û·Ó, ÒÛÙÂ Ô appleÔÏÈÙÈÎfi˜ ÛÙÔ¯·-ÛÌfi˜ Ó· Â›Ó·È ÁÈ’ ·˘ÙfiÓ Âapple›Î·ÈÚÔ˜ Î·È ·Ó·Áη›Ô˜; (£· ‚ÔËıËı›Ù ÛÙËÓ ·apple¿ÓÙËÛ‹Û·˜, ·Ó ·ÍÈÔappleÔÈ‹ÛÂÙ ÙȘ ÁÓÒÛÂȘ Û·˜ ·applefi ÙËÓ ∞Ú¯·›· πÛÙÔÚ›· Î·È Û¯ÂÙÈΤ˜ appleÏËÚÔ-ÊÔڛ˜ ·applefi ÙËÓ ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ Û·˜).Η Πνύκα βρισκόταν µεταξύ τουΛόφου των Νυµφών (Aστεροσκοπείου)και εκείνου των Μουσών (Φιλοπάππου).Εδώ συγκεντρωνόταν τέσσεριςφορές το µήνα η Εκκλησία του∆ήµου από τον 5ο αι. π.Χ. Oι ρήτορεςαγόρευαν στο διαµορφωµένο στονβράχο βήµα, ενώ το πλήθος στεκότανστην ηµικυκλική κατηφορική πλατεία.Μελανόµορφος αµφορέας, περ. 403π.Χ. που απεικονίζει τη θεά Αθηνάνα κρατά την ασπίδα της, όπουαπεικονίζονται ο Αρµόδιος και οΑριστογείτων οι οποίοι θεωρούντανήρωες της αθηναϊκής δηµοκρατίας,επειδή φόνευσαν τον γιο του τυράννουΠεισίστρατου τον 6ο αι. π.Χ.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 5ËH ı¤ÛË ÙˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ ÛÙËÓ «È‰·ÓÈ΋» appleÔÏÈÙ›·1ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙȘ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÁÈ· ÙË Û˘ÌÌÂÙÔ¯‹ ÙˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ ÛÙË ‰È·-΢‚¤ÚÓËÛË Ù˘ appleÔÏÈÙ›·˜, ÁÈ· ÙȘ Û¯¤ÛÂȘ ÙˆÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ Î·È ÁÈ· ÙËÓ ÈÛÔÙÈÌ›· ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙ· ʇϷ, fiappleˆ˜apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È ÛÙÔ 5Ô ‚È‚Ï›Ô Ù˘ ÔÏÈÙ›·˜. £· ‰Ô‡Ì ÁÈ· appleÔÈÔ ÏfiÁÔ Ô Ï¿ÙˆÓ ˘appleÔÛÙ‹ÚÈ˙ fiÙÈ ÔÈ Á˘Ó·›-Θ Â›Ó·È ›Û˜ Ì ÙÔ˘˜ ¿Ó‰Ú˜ ÛÙËÓ ·ÚÂÙ‹ Î·È ÁÈ·Ù› ıˆÚÔ‡Û fiÙÈ Ù· ‰‡Ô ʇϷ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡ÓÛÙËÓ ÂÎapple·›‰Â˘ÛË ÙÔÓ ›‰ÈÔ ÙÚfiappleÔ ˙ˆ‹˜. £· ‰Ô‡ÌÂ, Âapple›Û˘, Ì appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ ‰ÈÂÍ¿ÁÂÙ·È Ô ‰È¿ÏÔÁÔ˜ Î·È appleÒ˜Ô Ï¿ÙˆÓ ‰È·ÊÔÚÔappleÔÈÂ›Ù·È ·applefi ÙÔ ÈÛÙÔÚÈÎfi Î·È ÎÔÈÓˆÓÈÎfi appleÏ·›ÛÈÔ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘.KEIMENO∫Ισοτιµία των φλων στη συµµετοχή στην εξουσίαΓυναίκα που διαβάζει πάπυρο µαζί µετρεις φίλες της. Ασυνήθιστη σκηνήγια την πραγµατικότητα της εποχής.Αττική ερυθρόµορφη υδρία, περίπου450 π.X.H Αθηνά αποθέτει την ασπίδα της καισηµειώνει σε πινάκιο.[Σωκράτης:] Εποµένως, φίλε µου, δεν υπάρχει έργο (επιτήδευµα) σχετικ µε τηδιοίκηση της πολιτείας το οποίο να προσιδιάζει στη γυναίκα ως γυναίκα 2 , οτεστον άνδρα ως άνδρα, αλλά οι φυσικές ικαντητες είναι κατά τρπο µοιο διάσπαρτεςκαι στα δο φλα, κι είναι σµφωνο µε τη φση να συµµετέχει η γυναίκασε λα τα έργα, το ίδιο και ο άνδρας, γενικώς µως η γυναίκα είναι πιο αδναµηαπ τον άνδρα 3 .[Γλακων:] Βεβαίως.[Σωκράτης:] Θα τα αναθέσουµε λοιπν λα στους άνδρες, και στις γυναίκεςτίποτα 4 ;[Γλακων:] Αυτ δε γίνεται.[Σωκράτης:] Θα ποµε, φαντάζοµαι, τι µια γυναίκα είναι απ τη φση τηςκατάλληλη για το επάγγελµα του γιατρο κι η άλλη χι, επίσης τι η µια έχεικαλλιτεχνική προδιάθεση κι η άλλη χι.[Γλακων:] Ασφαλώς.[Σωκράτης:] ∆εν υπάρχει επίσης γυναίκα µε φυσική προδιάθεση για τη γυµναστικήκαι για την πολεµική τέχνη κι απ την άλλη γυναίκα ακατάλληλη γιαπλεµο και χωρίς κλίση στη γυµναστική;[Γλακων:] Κατά τη γνώµη µου, ναι.[Σωκράτης:] Το ίδιο και γυναίκα µε φυσική προδιάθεση για τη σοφία κι άλληπου µισεί τη γνώση; Επίσης άλλη που να ’ναι ψυχωµένη κι άλλη ξέψυχη;[Γλακων:] Και αυτά.[Σωκράτης:] Εποµένως υπάρχει και γυναίκα κατάλληλη για το έργο του φλακακαι άλλη που δεν είναι κατάλληλη γι’ αυτ. Ή µήπως και τους άνδρες πουτους προορίζαµε για το έργο του φλακα δεν τους επιλέξαµε µε βάση αυτά ταφυσικά προσντα 4 ;[Γλακων:] Ναι, µε αυτά.[Σωκράτης:] Συνεπώς η φυσική καταλληλτητα για το έργο του φλακα είναιη ίδια και στη γυναίκα και στον άνδρα, µε µνη διαφορά τι στη µια περίπτωσηείναι πιο αδναµη 5 , ενώ στην άλλη πιο ισχυρή.(Πλάτων, Πολιτεία, ∂, 455d-456c)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 5Ë77H θέση των γυναικών στην «ιδανική» πολιτείαƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞12345ÙÔ 5Ô ‚È‚Ï›Ô Ù˘ ÔÏÈÙ›·˜ (ÔÏÈÙ›·, ∂, 449a-471c), Ô Ï¿ÙˆÓ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈappleˆ˜ ÔÈ Ê˘ÛÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ Î·È ÈηÓfiÙËÙ˜ ¤¯Ô˘Ó ηٷÓÂÌËı› ÂÍ›ÛÔ˘ ÛÙ· ‰‡ÔʇϷ. H ÌfiÓË ÂΠʇÛˆ˜ ‰È·ÊÔÚ¿ ÌÂٷ͇ ·Ó‰ÚÒÓ Î·È Á˘Ó·ÈÎÒÓ Â›Ó·È ·˘Ù‹ appleÔ˘·ÊÔÚ¿ ÛÙË ‰È·‰Èηۛ· Ù˘ ·Ó·apple·Ú·ÁˆÁ‹˜, Ë ÔappleÔ›· fï˜ ‰Â ı¤ÙÂÈ ÊÚ·ÁÌfi ÛÙȘÁ˘Ó·›Î˜ ÁÈ· ›ÛË Û˘ÌÌÂÙÔ¯‹ ÛÙȘ ˘„ËÏfiÙÂÚ˜ ı¤ÛÂȘ ̤۷ ÛÙËÓ «È‰·ÓÈ΋» appleÔÏÈ-Ù›·. ∫·Ù¿ ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ·, ÙÔ Ê‡ÏÔ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Î·Ì›· Û¯¤ÛË Ì ÙË ‰È·ÓÔËÙÈ΋ ·Ó¿-appleÙ˘ÍË Î·È ÙȘ ·ÙÔÌÈΤ˜ ÈηÓfiÙËÙ˜ ÙˆÓ appleÚÔÛÒappleˆÓ.ŒÚÁÔ appleÔ˘ appleÚÔÛȉȿ˙ÂÈ ÛÙË Á˘Ó·›Î·: Ë ı¤ÛË Ù˘ Á˘Ó·›Î·˜ ÛÙËÓ ·Ú¯·›· EÏÏ¿-‰· ‹Ù·Ó ‰˘ÛÌÂÓ‹˜. I‰È·›ÙÂÚ· ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·, ˘apple‹Ú¯·Ó appleÔÏϤ˜ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ Û ‚¿ÚÔ˜ÙˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ. √È ∞ıËÓ·›Â˜ fiÏˆÓ ÙˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ Ù¿ÍÂˆÓ ‰ÂÓ Â›¯·Ó appleÔÏÈÙÈο‰ÈηÈÒÌ·Ù· Î·È ˙Ô‡Û·Ó ÌÈ· ˙ˆ‹ appleÂÚÈÔÚÈṲ̂ÓË ÛÙÔ Ûapple›ÙÈ.ÈÔ ·‰‡Ó·ÌË ·applefi ÙÔÓ ¿Ó‰Ú·: Ô Ï¿ÙˆÓ ÂӉȷʤÚÂÙ·È ÁÈ· ÙËÓ ·ÁˆÁ‹, Ë ÔappleÔ›·appleÚ¤appleÂÈ Ó· apple·Ú¤¯ÂÙ·È ÛÙËÓ «È‰·ÓÈ΋» appleÔÏÈÙ›·, appleÚÔÛʤÚÔÓÙ·˜ Û’ fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜appleÔϛ٘ ›Û˜ ¢ηÈڛ˜. OÈ appleÚÔÙ¿ÛÂȘ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ ÈÛfiÙËÙ· ÙˆÓ Ê‡ÏˆÓ, ÌÔÏÔÓfi-ÙÈ «Âapple·Ó·ÛÙ·ÙÈΤ˜», ·appleԂϤappleÔ˘Ó ÛÙÔ Û˘ÌʤÚÔÓ Ù˘ applefiÏ˘ Î·È ÌÂÙÚÈ¿˙ÔÓÙ·È·applefi ÙËÓ apple·Ú·‰Ô¯‹ fiÙÈ ÔÈ Á˘Ó·›Î˜ Â›Ó·È appleÈÔ ·‰‡Ó·Ì˜ ·applefi ÙÔ˘˜ ¿Ó‰Ú˜.EappleÈϤͷÌ Ì ‚¿ÛË Ù· Ê˘ÛÈο appleÚÔÛfiÓÙ·: Ô Ï¿ÙˆÓ Â›Ó·È Ô appleÚÒÙÔ˜, Î·È ÔÌfiÓÔ˜ ·applefi ÙÔ˘˜ Û˘Á¯ÚfiÓÔ˘˜ ÙÔ˘, appleÔ˘ ·ÛΛ ÎÚÈÙÈ΋ ÛÙÔ ÎÔÈÓˆÓÈÎfi Û‡ÛÙËÌ··Ó·ÁÓˆÚ›˙ÔÓÙ·˜ ÙË Ûapple·Ù¿ÏË ÙˆÓ Á˘Ó·ÈΛˆÓ ‰˘Ó·ÙÔÙ‹ÙˆÓ appleÔ˘ ı· ÌappleÔÚÔ‡Û·ÓÓ· ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈËıÔ‡Ó ÁÈ· ÙËÓ ·Ó¿appleÙ˘ÍË Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜. (§¤ÂÈ ¯·Ú·-ÎÙËÚÈÛÙÈο fiÙÈ «ÌÈ· applefiÏË appleÔ˘ ‰Â ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ› ÙȘ Á˘Ó·›Î˜ ÂÍ›ÛÔ˘ fiappleˆ˜ ÙÔ˘˜¿Ó‰Ú˜ Â›Ó·È Ì›· applefiÏË ÌÈÛ‹Ø Â›Ó·È fiappleˆ˜ ¤Ó·˜ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ appleÔ˘ ‰Â ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ› ηÈÙ· ‰‡Ô ÙÔ˘ ¯¤ÚÈ·»).º˘ÛÈ΋ ηٷÏÏËÏfiÙËÙ· Î·È Ê‡Ï·: Â‰Ò Ô Ï¿ÙˆÓ ÂÎÊÚ¿˙ÂÈ ÙËÓ ¿appleÔ„Ë fiÙÈ ÔÈÁ˘Ó·›Î˜ ‰ÂÓ ÂÌappleÔ‰›˙ÔÓÙ·È ÏfiÁˆ ÙÔ˘ ʇÏÔ˘ ÙÔ˘˜ Ó· Û˘ÌÌÂÙ¿Û¯Ô˘Ó ÛÙȘ ·ÚÌÔ-‰ÈfiÙËÙ˜ Ù˘ appleÔÏÈÙ›·˜. Œ¯ÂÈ ˘apple¿ÚÍÂÈ ÌÂÁ¿ÏË ‰È·ÊˆÓ›· Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔ Î·Ù¿applefiÛÔ Ô Ï¿ÙˆÓ ‹Ù·Ó «ÊÂÌÈÓÈÛÙ‹˜». √appleˆÛ‰‹appleÔÙÂ, Ë È‰¤· appleÔ˘ ˘appleÔÛÙ‹ÚÈÍ ÛÙËÓ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ÎÂÈ̤ÓÔ˘, fiÙÈ ÔÈ Á˘Ó·›Î˜ ÌappleÔÚÔ‡Ó Ó· Û˘ÌÌÂÙ¤¯Ô˘Ó ÛÙË ‰ÈÔ›ÎËÛË Ù˘appleÔÏÈÙ›·˜, ‹Ù·Ó ȉȷ›ÙÂÚ· appleÚˆÙÔappleÔÚȷ΋ Î·È Âapple·Ó·ÛÙ·ÙÈ΋ ÁÈ· ÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘.ŸÌˆ˜, ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ ¤¯Ô˘Ó apple·Ú·ÙËÚ‹ÛÂÈ fiÙÈ Û ¿ÏÏ· ¯ˆÚ›· ÙˆÓ ‰È·ÏfiÁˆÓ ÙÔ˘ÂÎÊÚ¿˙ÂÙ·È ˘appleÔÙÈÌËÙÈο ÁÈ· ÙȘ Á˘Ó·›Î˜ Î·È fiÙÈ, ÛÙËÓ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·, ·˘ÙfiappleÔ˘ ÂappleÈı˘Ì› Â›Ó·È Ó· ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ‹ÛÂÈ appleÚÔ˜ fiÊÂÏÔ˜ Ù˘ ȉ·ÓÈ΋˜ appleÔÏÈÙ›·˜ fiÛÔÙÔ ‰˘Ó·ÙfiÓ appleÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ÙȘ Á˘Ó·›Î˜ Î·È fi¯È Ó· ÙȘ ¯ÂÈÚ·ÊÂÙ‹ÛÂÈ.Απεικόνιση γυναικών από έπαυλη τηςΠοµπηίας. Οι γυναίκες αυτές ασκούνταιστη µουσική.Περίφηµη γυναικεία µορφή από τηνΠοµπηία που απεικονίζει γυναίκα πουσκέπτεται, την επονοµαζόµενη Σαπφώ.Τοιχογραφία του 1ου αι. µ.Χ., από τηνΠοµπηία, που απεικονίζει συζήτησητριών γυναικών κάτω από ένα προστέγασµα.Πιθανότατα από ένα πρωτότυποέργο.Παράσταση της Αθηνάς, καθώς φιλοτεχνείπήλινο άγαλµα. Αττική οινοχόη,περ. 470 π.Χ. (Βερολίνο, ΚρατικάΜουσεία).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


78∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 5ËH θέση των γυναικών στην «ιδανική» πολιτείαΗ σιγή των γυναικών«Καθετί σχεδόν που γνωρίζουµε γιατις Eλληνίδες προέρχεται τελικά απόανδρική πηγή από αυτά που οι άνδρεςέλεγαν για τις γυναίκες, από τιςγυναικείες µορφές που δηµιουργούσανστη λογοτεχνία και στην τέχνη,και από ανεπίσηµους νόµους καινοµικές ρυθµίσεις που κατασκεύαζανγια να συναλλάσσονται µε τις γυναίκες.Τόσο ως οµάδες όσο και ωςάτοµα οι γυναίκες στην αρχαία Ελλάδαείναι σε µεγάλη έκταση πλάσµαταπου επινοήθηκαν από άνδρες».(S. Blundell,Η γυναίκα στην αρχαία Ελλάδα,µτφρ. Λ.Ι. Χατζηφώτη, εκδ. ΕλληνικάΓράµµατα, Αθήνα 2004, σελ. 15)O Kρατήρας της Mήδειας. Λεπτοµέρειααπό έργο του ύστερου 5ου αι.π.X. από την Kάτω Iταλία (Kλήβελαντ,Mουσείο Tέχνης).∞P∞§§H§∞ KEIMEN∞1∏ ·ÚÂÙ‹ Â›Ó·È Ë ›‰È· ÁÈ· ÙÔÓ ¿Ó‰Ú· Î·È ÁÈ· ÙË Á˘Ó·›Î·[Σωκράτης:] Μνο για την αρετή έχεις αυτή την ιδέα, Μένων, τι άλλη είναι ηαρετή του άνδρα και άλλη της γυναίκας και οτω καθεξής ή πιστεεις τα ίδια καιγια την υγεία και για το µέγεθος και για τη δναµη; Άλλη νοµίζεις τι είναι η υγείατου άντρα και άλλη της γυναίκας; Ή είναι παντο το ίδιο πράγµα, ταν είναιυγεία, είτε υπάρχει στον άντρα είτε και σε οποιονδήποτε άλλο;[Μένων:] Μου φαίνεται τι η υγεία είναι η ίδια και στον άντρα και στη γυναίκα.[Σωκράτης:] Ττε λοιπν και το µέγεθος και η δναµη; Εάν µία γυναίκα είναιδυνατή, θα είναι δυνατή επειδή θα έχει τις ίδιες ιδιτητες και την ίδια δναµη µετον δυνατ άνδρα; Με «την ίδια», εννοώ το εξής: η δναµη δε διαφέρει καθλουως προς το τι είναι δναµη εάν βρίσκεται στον άνδρα ή στη γυναίκα, ή µήπωςνοµίζεις τι διαφέρει;[Μένων:] χι, καθλου.[Σωκράτης:] Η αρετή, λοιπν, θα διαφέρει καθλου, ως προς το τι είναι αρετή,αν βρίσκεται στο παιδί ή στον γέροντα, τη γυναίκα ή τον άνδρα;[Μένων:] Κάπως, µου φαίνεται, Σωκράτη, αυτ δεν είναι το ίδιο.[Σωκράτης:] Γιατί χι; ∆εν υποστήριζες προηγουµένως τι η αρετή του άνδραείναι να διοικεί καλά την πολιτεία και της γυναίκας να διοικεί το σπίτι της;[Μένων:] Μάλιστα.[Σωκράτης:] Είναι µως άραγε δυνατν να διοικήσει κανείς καλά ή την πολιτείαή το σπίτι ή οτιδήποτε άλλο, αν δεν τα διοικεί φρνιµα και δίκαια;[Μένων:] χι, βέβαια.[Σωκράτης:] Αν τα διοικον λοιπν φρνιµα και δίκαια, θα τα διοικον µεσωφροσνη και δικαιοσνη;[Μένων:] Αναγκαστικά.[Σωκράτης:] Τα ίδια πράγµατα λοιπν χρειάζονται και οι δο, και ο άνδρας καιη γυναίκα, αν πρκειται να είναι ενάρετοι, σωφροσνη και δικαιοσνη.(Ï¿ÙˆÓ, ª¤ÓˆÓ, 72d-73b)2√ ÚÈ˙ÔÛapple·ÛÙÈÛÌfi˜ Î·È Ë appleÚˆÙÔÙ˘apple›· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·Καλλωπισµός νεαρής κοπέλας, αρχέςτου 1ου αι. µ.Χ., πιθανότατα αντίγραφοπρωτότυπου έργου του 4ου αι., σετοιχογραφία από το Ερκολάνο (Νάπολη,Εθνικό Μουσείο).[…] ο ριζοσπαστισµς και η πρωτοτυπία του Πλάτωνα συνίστανται στη στάσηπου κρατά απέναντι στις γυναίκες. Αποτελεί εκπληκτική καινοτοµία να πιστεεικανείς τι οι κοινωνικοί ρλοι των γυναικών δεν είναι φσει, αλλά τι οι γυναίκεςµπορον να κάνουν ,τι κάνουν και οι άνδρες.(Julia ∞nnas, Ï¿ÙˆÓ: ŸÏ· fiÛ· appleÚ¤appleÂÈ Ó· ÁÓˆÚ›˙ÂÙÂ, ÌÙÊÚ. ∂. §ÂÔÓÙÛ›ÓË,ÂΉ. ∂ÏÏËÓÈο °Ú¿ÌÌ·Ù·, ∞ı‹Ó· 2006, ÛÂÏ. 62-63)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 5Ë79H θέση των γυναικών στην «ιδανική» πολιτεία3∏ ‰È¿ÎÚÈÛË ÙˆÓ Ê‡ÏˆÓΗ διάκριση των φλων, πως ερµηνεεται συνήθως, χρησιµοποιεί το φλο αυθαίρεταή παράλογα ως κριτήριο για την απονοµή οφελών ή θέσεων. Σµφωνα µε αυτήντην άποψη, οι πλέον κραυγαλέες µορφές διάκρισης των φλων είναι εκείνες που,για παράδειγµα, κάποιος αρνείται να προσλάβει µία γυναίκα στη δολεψή του,παρά το γεγονς τι το φλο ουδεµία ορθολογική σχέση έχει µε την επιτέλεση τουσυγκεκριµένου έργου. Η MacKinnon το κατονοµάζει αυτ «προσέγγιση της διαφοράς»στη διάκριση των φλων, διτι θεωρεί τι πρκειται για µεροληπτική ή άνισηαντιµετώπιση που δεν µπορεί να δικαιολογηθεί µε βάση κάποια διαφορά ανάµεσαστα φλα.(Will Kymlicka, ∏ appleÔÏÈÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ Ì·˜, ÂÈÛ.–ÌÙÊÚ. °Ú. ªÔχ‚·˜,ÂΉ. fiÏȘ, ∞ı‹Ó· 2005, ÛÂÏ. 505)Xάλκινο αγαλµατίδιο νεαρής Σπαρτιάτισσαςαθλήτριας, σε φάση δρόµουταχύτητας, της αρχαϊκής εποχής (Λονδίνο,Bρετανικό Mουσείο).EPøTHEI – EP°∞IE12345ÔÈ· Âapple·ÁÁ¤ÏÌ·Ù· ‹ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ Ô Ï¿ÙˆÓ Ù· ÔappleÔ›· ÌappleÔÚÔ‡Ó Ó··Û΋ÛÔ˘Ó ÔÈ Á˘Ó·›Î˜ Ù˘ «È‰·ÓÈ΋˜» appleÔÏÈÙ›·˜;°È·Ù› Ë ·ÚÂÙ‹ ‰ÂÓ Â›Ó·È appleÚÔÓfiÌÈÔ ÔÚÈṲ̂ÓÔ˘ ʇÏÔ˘ Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ·;¡ÔÌ›˙ÂÙ fiÙÈ Ô ÚfiÏÔ˜ appleÔ˘ ‰›ÓÂÈ ÛÙȘ Á˘Ó·›Î˜ Ô Ï¿ÙˆÓ Â›Ó·È Î¿ÙÈ Ó¤Ô Î·È Âapple·-Ó·ÛÙ·ÙÈÎfi ‹ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙȘ apple·Ú·‰fiÛÂȘ Î·È ÙȘ Û˘Ó‹ıÂȘ ÙˆÓ ∞ıËÓ·›ˆÓ Ù˘ÂappleÔ¯‹˜;ÔȘ ·ÚÂÙ¤˜ ·appleÔ‰›‰ÂÈ Ô Ï¿ÙˆÓ ÂÍ›ÛÔ˘ Î·È ÛÙ· ‰‡Ô ʇϷ ÛÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›-ÌÂÓÔ (1); ·Ú·ÙËÚÂ›Ù·È ‰È·ÊÔÚÔappleÔ›ËÛË ÛÙË ÛΤ„Ë ÙÔ˘ Û ۯ¤ÛË Ì fiÛ· ·Ó·-ʤÚÂÈ ÛÙÔ ·applefiÛapple·ÛÌ· Ù˘ ÔÏÈÙ›·˜ appleÔ˘ ÌÂÏÂÙ‹Û·ÙÂ;ÎÂÊÙ›Ù apple·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· ·applefi ÙËÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹ ¯Ú‹ÛË Ù˘ ÁÏÒÛÛ·˜ ÛÙ· ÔappleÔ›·Á›ÓÂÙ·È ·appleÔÎÏÂÈÛÙÈ΋ ¯Ú‹ÛË ÙÔ˘ ·ÚÛÂÓÈÎÔ‡ Á¤ÓÔ˘˜ ÁÈ· Ó· ‰Ëψı› ÙÔ Û‡ÓÔÏÔÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ ‹ appleÂÚÈappleÙÒÛÂȘ fiappleÔ˘ ÙÔ ·ÚÛÂÓÈÎfi Á¤ÓÔ˜ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÂ›Ù·È ÁÈ· Ó·‰ËÏÒÛÂÈ Î·È ÙÔ ıËÏ˘Îfi. ∫·Ù¿ ÙË ÁÓÒÌË Û·˜, Â›Ó·È ·˘Ùfi ÛˆÛÙfi;« — Γιατί εσείς οι Σπαρτιάτισσες είστεοι µόνες που εξουσιάζετε τουςάνδρες;— Γιατί είµαστε οι µόνες που γεννάµεάνδρες».(Πλούταρχος,Αποφθέγµατα Λακωνικά, 227e)£EM∞∆∞ °I∞ YZHTHH ◊ °P∞TH EP°∞I∞1 ∞Ó·˙ËÙ‹ÛÙ Á˘Ó·ÈΛ· ÈÛÙÔÚÈο appleÚfiÛˆapple· appleÔ˘ ‰È·ÎÚ›ıËÎ·Ó Î·Ù¿ ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋·Ú¯·ÈfiÙËÙ· Î·È appleÚÔÛapple·ı‹ÛÙ ӷ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ fiÛÔ ÙÔ ‰˘Ó·ÙfiÓ appleÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ÔÓfi-Ì·Ù·. ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, ÂappleÈϤÍÙ ̛· ·applefi ·˘Ù¤˜ ÙȘ Á˘Ó·›Î˜ Î·È ·Ó·ÊÂÚı›ÙÂÛ‡ÓÙÔÌ· ÛÙÔÓ ‚›Ô Î·È ÙË ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ¿ Ù˘.H Ασπασία, από τη Μίλητο, εγκαταστάθηκεστην Αθήνα το 455 π.Χ. Ωςσύντροφος του Περικλή άσκησεµεγάλη επίδραση σ’ αυτόν µε τη µόρφωση,την ευφυΐα της και την πολιτικήτης σκέψη. Στο σπίτι τους σύχναζανο Αναξαγόρας, ο Πρωταγόρας, οΖήνων, ο Φειδίας, ο Σοφοκλής και ονεαρός τότε Σωκράτης. Λεπτοµέρειααπό άγαλµα του Κάλλωνα, που είχεκατασκευασθεί το 460 περίπου, πουαπεικονίζει γυναικεία µορφή τηνεπονοµαζόµενη Ασπασία.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


80∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 5ËH θέση των γυναικών στην «ιδανική» πολιτείαO Περσέας και η Ανδροµέδα. Τοιχογραφίααπό την Ποµπηία που απεικονίζειτον γνωστό µύθο σύµφωνα µε τονοποίο ο Περσέας, ήρωας του Άργους,έσωσε την Aνδροµέδα στην Aιθιοπίααπό το κήτος που την απειλούσε.Υποτίµηση της γυναίκας23∞Ó·˙ËÙ‹ÛÙ Á˘Ó·ÈΛ· Ì˘ıÈο appleÚfiÛˆapple· appleÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ÂÌappleÓ‡ÛÂÈ ÙÔ˘˜ appleÔÈËÙ¤˜Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ ·applefi ÙÔÓ ŸÌËÚÔ Ì¤¯ÚÈ ÙÔÓ ∂˘ÚÈapple›‰Ë. ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, ·ÊÔ‡¯ˆÚÈÛÙ›Ù Û ÔÌ¿‰Â˜, Ó· ·Ó·ÊÂÚı›Ù ۇÓÙÔÌ· ÛÙÔ˘˜ ·Ú¯·›Ô˘˜ ̇ıÔ˘˜ appleÔ˘·ÊÔÚÔ‡Ó Á˘Ó·›Î˜ Î·È ÛÙÔÓ ÙÚfiappleÔ appleÔ˘ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·È Ô ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·˜ ÙÔ˘˜.ªÂ appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ Û˘Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È ÔÈ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÁÈ· ÙË ı¤ÛË Ù˘Á˘Ó·›Î·˜ ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Î·È ÙÔ ÎÚ¿ÙÔ˜ Ì ÙËÓ ¿appleÔ„Ë appleÔ˘ ÂÎÊÚ¿˙ÂÈ Ô ∫Ú¤ˆÓ,ÛÙÔ apple·Ú¿appleÏ¢ÚÔ Î›ÌÂÓÔ Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ: «ÀappleÔÙ›ÌËÛË Ù˘ Á˘Ó·›Î·˜»; O KÚ¤ˆÓˆ˜ ‚·ÛÈÏÈ¿˜ Ù˘ £‹‚·˜, Û˘ÁÎÚÔ‡ÛÙËΠ̠ÙËÓ ·ÓÈ„È¿ ÙÔ˘ AÓÙÈÁfiÓË, appleÔ˘‹ıÂÏ ӷ ı¿„ÂÈ ÙÔÓ ·‰ÂÏÊfi Ù˘ ÔÏ˘Ó›ÎË, apple·ÚfiÏÔ appleÔ˘ ›¯Â appleÔÏÂÌ‹ÛÂÈ ÂÓ·-ÓÙ›ÔÓ Ù˘ applefiÏ˘ ÙˆÓ £Ë‚ÒÓ ‰ÈÂΉÈÎÒÓÙ·˜ ÙËÓ ÂÍÔ˘Û›· ·applefi ÙÔÓ ‰›‰˘ÌÔ ·‰ÂÏ-Êfi ÙÔ˘ EÙÂÔÎÏ‹. √ ›‰ÈÔ˜ Ô ‚·ÛÈÏÈ¿˜ ˘appleÔÛÙ‹ÚÈ˙ fiÙÈ appleÚˆÙ·Ú¯ÈÎfi ηı‹ÎÔÓ Â›Ó·ÈË ˘apple·ÎÔ‹ Î·È Ë appleÂÈı·Ú¯›· ÛÙÔÓ ¿Ú¯ÔÓÙ· Î·È ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ Ù˘ apple·ÙÚ›‰·˜ Ù˘.Κρέων: Κακό µεγαλύτερο από τηναναρχίαδεν υπάρχει. Αυτή καταστρέφειπόλεις,αυτή αναστατώνει οικογένειες,αυτή διασπάει προς τη φυγήτις τάξεις των συµµαχικών δοράτων,ενώ η πειθαρχία σώζει τα πλήθηόσων µένουν στη θέση τους.Έτσι πρέπει να υπερασπιζόµαστε τηνέννοµη τάξη,και µε κανένα τρόπο να µη νικιόµαστεαπό γυναίκα·γιατί, αν πρέπει, καλύτερα να εκθρονιστούµεαπό άνδρα, και τότε δεν θα πουν γιαµαςπως είµαστε κατώτεροι από γυναίκες.(Σοφοκλέους, Αντιγόνη, στ. 672-680,στο Περί της πολιτικής, επιλογή κειµένων- µτφρ. K.I. ∆εσποτόπουλος, εκδ. MIET,Aθήνα 2004)¢π∞£∂ª∞∆π∫∂ ∂ƒ°∞π∂1 O ÂÚÈÎÏ‹˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ ÛÙÔÓ EappleÈÙ¿ÊÈÔ ÏfiÁÔ ÙÔ˘ (£Ô˘Î˘‰›‰Ë˜, IÛÙÔÚ›·È, BÈ‚Ï›ÔII, 45, 2, ÌÙÊÚ. I.£. K·ÎÚȉ‹˜, BÈ‚ÏÈÔappleˆÏÂ›Ô Ù˘ EÛÙ›·˜, Aı‹Ó· 1984): «KÈ ·Ó·ÎfiÌ· appleÚ¤appleÂÈ Ó· appleˆ οÙÈ Î·È ÁÈ· ÙˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ ÙËÓ ·ÚÂÙ‹, fiÛ˜ ı’ ·appleÔÌ›ÓÔ˘ÓÙÒÚ· ¯‹Ú˜, ÊÙ¿ÓÂÈ ÌÈ· Û‡ÓÙÔÌË apple·Ú·›ÓÂÛË, ÁÈ· Ó· ‰Â›Íˆ fi,ÙÈ ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·ÈØ Ó· ÌËÊ·Ó›Ù ηÙÒÙÂÚ˜ ·applefi ÙË Á˘Ó·ÈΛ· ʇÛË Û·˜, ÌÂÁ¿ÏË Û ۷˜ Ë ‰fiÍ·, ÙÔ ›‰ÈÔÎ·È Û fiappleÔÈ· ÙÔ fiÓÔÌ¿ Ù˘ ı· ·ÎÔ˘ÛÙ› fiÛÔ Á›ÓÂÙ·È appleÈÔ Ï›ÁÔ Ì¤Û· ÛÙÔ˘˜ ¿Ó‰Ú˜,›Ù ÁÈ· ηÏfi ›Ù ÁÈ· ηÎfi». ¯ÔÏÈ¿ÛÙ ÙËÓ ¿appleÔ„Ë ·˘Ù‹ ÙÔ˘ ÂÚÈÎÏ‹ ηÈÛ˘ÁÎÚ›Ó·Ù¤ ÙËÓ Ì ÙËÓ ¿appleÔ„Ë ÙÔ˘ ÏÔ‡Ù·Ú¯Ô˘ ÁÈ· ÙȘ apple·ÚÙÈ¿ÙÈÛÛ˜ appleÔ˘ ‚Ú›-ÛÎÂÙ·È ÛÙË ÛÂÏ. 79 (ÛÙÔ appleÂÚÈıÒÚÈÔ).2 ∞Ó·ÙÚ¤¯ÔÓÙ·˜ ÛÙ· ‚È‚Ï›· Ù˘ ∞Ú¯·›·˜ πÛÙÔÚ›·˜ Û·˜, Û ¿ÏÏ· ‚È‚Ï›· IÛÙÔÚ›·˜Î·È ÛÙȘ ·appleÂÈÎÔÓ›ÛÂȘ ÙÔ˘ ÎÂÊ·Ï·›Ô˘, ÛÎÈ·ÁÚ·Ê‹ÛÙ ÙËÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹ ˙ˆ‹ ÙˆÓÁ˘Ó·ÈÎÒÓ ÛÙËÓ ·Ú¯·›· ∞ı‹Ó· Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘ ÂÚÈÎÏ‹ οÓÔÓÙ·˜ ÂȉÈ΋ ·Ó·ÊÔ-Ú¿ ÛÙËÓ appleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ∞Ûapple·Û›·˜, Ù˘ Û˘ÓÙÚfiÊÔ˘ ÙÔ˘ ÛËÌ·ÓÙÈÎÔ‡ ·˘ÙÔ‡AıËÓ·›Ô˘ appleÔÏÈÙÈÎÔ‡. ∂apple›Û˘, Ó· Û˘ÁÎÚ›ÓÂÙ ÙË ˙ˆ‹ ÙˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ Ù˘ ∞ı‹Ó·˜Ì ÙËÓ ·ÓÙ›ÛÙÔÈ¯Ë ÙˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ Ù˘ apple¿ÚÙ˘ (˘Ì‚Ô˘Ï¢Ù›ÙÂ Î·È ÙÔ ∞ÓıÔÏfi-ÁÈÔ Ù˘ B’ °˘ÌÓ·Û›Ô˘: AÚ¯·›· EÏÏ¿‰·: O ÙfiappleÔ˜ Î·È ÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ).Παράσταση της Mήδειας που σκοτώνειτα παιδιά της, από κρατήρα τηςKάτω Iταλίας του 4ου αι. π.X. (Παρίσι,Mουσείο Λούβρου).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∞Ó·ÎÂÊ·Ï·›ˆÛËÙÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ·˘Ùfi:123°ÓˆÚ›Û·Ì Î›ÌÂÓ· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· appleÔ˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Î·È ÙÔÓ appleÔÏÈÙÈÛÌfi Ù˘ ÎÏ·ÛÈ΋˜ ÂappleÔ¯‹˜ ηȷÊÔÚÔ‡Ó È‰È·›ÙÂÚ· ÙËÓ ·ıËÓ·˚΋ ÎÔÈÓˆÓ›·.˘˙ËÙ‹Û·Ì ÔÚÈṲ̂Ó˜ ËıÈΤ˜, ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ Î·È appleÔÏÈÙÈΤ˜ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Î·È ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· appleÔ˘ ÂÓÙ¿Û-ÛÔÓÙ·È ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋, appleÔÏÈÙÈ΋ Î·È appleÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ˙ˆ‹ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘˜, ·ÏÏ¿ ÌappleÔÚÔ‡Ó Ó· appleÚÔ‚ÏËıÔ‡Ó Î·È Ó·ÌÂÏÂÙËıÔ‡Ó Î·È ÛÙÔ appleÏ·›ÛÈÔ Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ÂappleÔ¯‹˜.°ÓˆÚ›Û·Ì ÙÔÓ ‰È¿ÏÔÁÔ, ÌÈ· ÌÔÚÊ‹ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÔ‡ ÏfiÁÔ˘ appleÔ˘ ÂÁηÈÓ›·ÛÂ Ô ˆÎÚ¿Ù˘ Î·È Ô Ï¿ÙˆÓ, Ô ÔappleÔ›Ô˜¤¯ÂÈ ÌÂÁ¿ÏË ¯Ú‹ÛË Î·È ¯ÚËÛÈÌfiÙËÙ· Û οı ÂappleÔ¯‹. Ù· ΛÌÂÓ· appleÔ˘ ÌÂÏÂÙ‹Û·Ì ›‰·Ì ÙËÓ appleÚÔÛapple¿ıÂÈ· ÙˆÓÊÈÏfiÛÔÊˆÓ ·˘ÙÒÓ Ó· ÔÚ›ÛÔ˘Ó ¤ÓÓÔȘ, fiappleˆ˜ Ë ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Î·È Ë ·‰ÈΛ·.∆· ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· appleÔ˘ ÁÂÓÓÈÔ‡ÓÙ·È ·applefi Ù· ΛÌÂÓ· appleÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ÂappleÈÏÂÁ› ÌappleÔÚÔ‡Ó Ó· Û˘ÓÔ„ÈÛÙÔ‡Ó ÛÙ· ·ÎfiÏÔ˘ı·:– ÔÈÔ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi, ÎÔÈÓˆÓÈÎfi ‹ apple·È‰·ÁˆÁÈÎfi ÂӉȷʤÚÔÓ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙Ô˘Ó ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û‡Á¯ÚÔÓÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜;– ÔȘ appleÚÔÂÎÙ¿ÛÂȘ Î·È ÂÚÌËÓ›˜ Âappleȉ¤¯ÔÓÙ·È Û ۯ¤ÛË Ì ÙËÓ ÂappleÔ¯‹ appleÔ˘ ÁÚ¿ÊÙËηÓ;ÙËÓ 1Ë ÂÓfiÙËÙ·:ª¤Û· ·applefi ÙËÓ ∞appleÔÏÔÁ›· ˆÎÚ¿ÙÔ˘˜, ¤ÚÁÔ appleÔ˘ ÁÚ¿ÊÙËΠÛÙËÓ appleÂÚ›Ô‰Ô Ù˘ ÓÂfiÙËÙ·˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, ÁÓˆÚ›Û·Ì ÙËÓappleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ· Î·È ÙȘ ËıÈΤ˜ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ‰È·ÌfiÚʈÛ ÙËÓ ËıÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· Î·È ÂappleËÚ¤·ÛÂÌ ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘ ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, ·ÏÏ¿ Î·È ÙÔ˘˜ ÌÂÙ¤appleÂÈÙ· ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜. TÔappleÚfiÙ˘appleÔ ·ÓıÚÒappleÔ˘ appleÔ˘ ·˘Ùfi˜ appleÚfiÙÂÈÓÂ, ÙÔÓ›˙ÔÓÙ·˜ ÙËÓ ·Í›· Ù˘ ·˘ÙÔÁÓˆÛ›·˜ Î·È Ù˘ ηÏÏȤÚÁÂÈ·˜ Ù˘ „˘¯‹˜ ηÈÔ ÎÚÈÙÈÎfi˜ ÚfiÏÔ˜ appleÔ˘ appleÚÔÛ¤‰ˆÛ ÛÙÔÓ ‰È·ÓÔÔ‡ÌÂÓÔ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ‰È·¯ÚÔÓÈ΋ ·Í›·.ÙË 2Ë ÂÓfiÙËÙ·:¢ÈÂÚÂ˘Ó‹Û·Ì ÙÔÓ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Î·È ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÁÈ· ÙȘ ¤ÓÓÔȘ Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘ Î·È Ù˘ ·‰ÈΛ·˜Ì¤Û· ·applefi ÙÔÓ ‰È¿ÏÔÁÔ ÔÏÈÙ›·, ¤ÚÁÔ ·applefi Ù· appleÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈο ÙÔ˘ ÌÂÁ¿ÏÔ˘ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘, appleÔ˘ Û¯ÂÙ›˙ÂÙ·È Ì ÙËÓ ∞ı‹Ó·Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ηٿ ÙËÓ ÔappleÔ›· Ô ¡ÈΛ·˜ Û˘Ó‹„ ÂÈÚ‹ÓË (422 apple.X.) Ì ÙÔ˘˜ apple·ÚÙÈ¿Ù˜, Î·È ÁÓˆÚ›Û·Ì ¤Ó·Ó ·applefi ÙÔ˘˜ÔÚÈÛÌÔ‡˜ Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘ appleÔ˘ ¤‰ˆÛÂ, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ÔappleÔ›Ô «‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Â›Ó·È Ë Û˘ÓÂÚÁ·Û›·».ÙËÓ 3Ë Î·È 4Ë ÂÓfiÙËÙ·:°ÓˆÚ›Û·Ì ÙȘ Û¯¤ÛÂȘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ Î·È ËıÈ΋˜, appleÔ˘ ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó ÙËÓ «È‰·ÓÈ΋» appleÔÏÈÙ›·, ÙËÓ ÔappleÔ›· Ô Ï¿ÙˆÓ ÂappleÈÓÔ› ˆ˜Î·Ï‡ÙÂÚË ·applefi Ù· ¿ÏÏ· appleÔÏÈÙ‡̷ٷ, Û ۯ¤ÛË Ì ÙËÓ apple·È‰Â›·. °ÓˆÚ›Û·Ì ÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ Ù˘ appleÔ›ËÛ˘, appleÔ˘ Ô Ï¿ÙˆÓ¿ÛÎËÛ ÂappleÂȉ‹ ıˆÚÔ‡Û appleˆ˜ Ë Ì˘ıÔappleÏ·Û›· ‰ÂÓ ·appleÔηχappleÙÂÈ ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· Î·È ÂappleËÚ¿˙ÂÈ ·ÚÓËÙÈο ÙÔ˘˜ Ó¤Ô˘˜.˘˙ËÙ‹Û·ÌÂ, Âapple›Û˘, ÁÈ· ÙÔÓ ÚfiÏÔ ÙÔ˘ appleÔÏÈÙÈÎÔ‡ ÛÙË ‰È·Î˘‚¤ÚÓËÛË Ù˘ applefiÏ˘-ÎÚ¿ÙÔ˘˜, Ë ÔappleÔ›· appleÚ¤appleÂÈ Ó· ·ÛΛ-Ù·È, ηٿ ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ·, ·applefi ÙÔ˘˜ ¿ÚÈÛÙÔ˘˜, ‰ËÏ·‰‹ fiÛÔ˘˜ Û˘Ó‰¤Ô˘Ó ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ Ì ÙË ÁÓÒÛË.ÙËÓ 5Ë ÂÓfiÙËÙ·:°ÓˆÚ›Û·Ì ÔÚÈṲ̂Ó˜ ·applefi ÙȘ appleÔÏÈÙÈΤ˜ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ÁÈ· ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ÙˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ Ó·Û˘ÌÌÂÙ¤¯Ô˘Ó ÛÙËÓ ÂÍÔ˘Û›· ÂÍ›ÛÔ˘ Ì ÙÔ˘˜ ¿Ó‰Ú˜, ÙȘ ÙÔappleÔıÂÙ‹Û·Ì ÛÙÔ ÈÛÙÔÚÈÎfi Î·È appleÔÏÈÙÈÛÙÈÎfi appleÏ·›ÛÈÔ Ù˘ ÂappleÔ-¯‹˜ Î·È ÂappleȯÂÈÚ‹Û·Ì appleÚÔ¤ÎÙ·ÛË Ì ·Ó·ÊÔÚ¤˜ Û ۇÁ¯ÚÔÓÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜ Î·È ÛÙË Û‡Á¯ÚÔÓË appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


Η Σχολή του Αριστοτέλη. Νωπογραφία, έργο του Gustav Adolph Spangenberg (1883-1888, Πανεπιστήµιο του Χάλε).ΚΕΦAΛΑΙΟ TΕΤΑΡΤΟΑριστοτέληςΣτο κεφάλαιο αυτό:■ Θα γνωρίσουµε τη ζωή, το συγγραφικό έργο και τη φιλοσοφική δραστηριότητα του Αριστοτέλη,του σηµαντικότερου µαθητή του Πλάτωνα, ο οποίος υπήρξε ο πολυγραφότερος φιλόσοφοςτης αρχαιότητας και διακρίθηκε για το εύρος των επιστηµονικών του αναζητήσεων καιτην εµβρίθεια των φιλοσοφικών του θεωριών.■ Θα µελετήσουµε προβλήµατα της ηθικής, κοινωνικής και πολιτικής φιλοσοφίας που συνδέονταιάµεσα µε τις αντιλήψεις του Αριστοτέλη.■ Θα εξετάσουµε τις ηθικές αντιλήψεις αυτού σχετικά µε τον τελικό σκοπό του ανθρώπινου βίου,την ευδαιµονία, θα αναλύσουµε τον ορισµό της αρετής ως ξεως προαιρετικς και ως µεστητοςµεταξύ δύο άκρων και θα συζητήσουµε τις απόψεις του Αριστοτέλη για τη φιλία και τηναναγκαιότητά της για την ιδιωτική και δηµόσια ζωή.■ Θα µελετήσουµε τις κοινωνικές και πολιτικές του αντιλήψεις για τη φύση και την προέλευσητης πολιτικής κοινωνίας, για την οργάνωση και τη δοµή της πολιτείας και την πολιτειακήσυγκρότηση.■ Θα αναφερθούµε στην επίδραση που έχει ασκήσει η αριστοτελική φιλοσοφία σε όλες τις εποχέςκαι θα επισηµάνουµε την επικαιρότητά της.


∂ π ∞ ° ø ° ∏∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘1∏ ˙ˆ‹ Î·È Ë appleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË (384-322 apple.Ã.)·) °¤ÓÓËÛË Î·È Î·Ù·ÁˆÁ‹√ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ˘apple‹ÚÍÂ Ô appleÈÔ appleÔÏ˘ÌÂÚ‹˜ Î·È ÌÂıÔ‰ÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜.Œ˙ËÛ ÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ηٿ ÙËÓ ÔappleÔ›· Ë ËÁÂÌÔÓ›· Ù˘ ª·Î‰ÔÓ›·˜ ÂappleÂÎÙÂÈÓfiÙ·Ó Û ÔÏfi-ÎÏËÚË ÙËÓ ∂ÏÏ¿‰·, ÌÂ Û˘Ó¤appleÂÈ· ÙËÓ apple·Ú·ÎÌ‹ Ù˘ applefiÏ˘-ÎÚ¿ÙÔ˘˜ Î·È ÙËÓ Âapple¤ÎÙ·ÛËÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÛÌÔ‡ ÛÙËÓ ∞Ó·ÙÔÏ‹. °ÂÓÓ‹ıËΠÙÔ 384 apple.Ã. ÛÙ· Ù¿ÁÈÚ· Ù˘ ÷ÏÎȉÈ΋˜,applefiÏË ·ÎÚ·ÈÊÓÒ˜ ÂÏÏËÓÈ΋ appleÔ˘ ›¯Â ÂappleÔÈÎÈÛÙ› ·applefi ÙËÓ ÕÓ‰ÚÔ Î·È ÙË Ã·ÏΛ‰·. ·Ù¤-Ú·˜ ÙÔ˘ ‹Ù·Ó Ô ¡ÈÎfiÌ·¯Ô˜, appleÚÔÛˆappleÈÎfi˜ ÁÈ·ÙÚfi˜ ÙÔ˘ ‚·ÛÈÏÈ¿ Ù˘ ª·Î‰ÔÓ›·˜ ∞̇-ÓÙ· ÙÔ˘ µ’, Î·È ÌËÙ¤Ú· ÙÔ˘ Ë º·ÈÛÙ›˜ appleÔ˘ Ë ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ¿ Ù˘ appleÚÔÂÚ¯fiÙ·Ó ·applefi ÙË Ã·Ï-Λ‰·. º·›ÓÂÙ·È fiÙÈ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ·apple¤ÎÙËÛ ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙË ‚ÈÔÏÔÁ›· ·applefiÙÔÓ apple·Ù¤Ú· ÙÔ˘, ·ÊÔ‡ ÔÈ ∞ÛÎÏËappleÈ¿‰Â˜ ÂÎapple·›‰Â˘·Ó Ù· apple·È‰È¿ ÙÔ˘˜ ·applefi ÌÈÎÚ‹ ËÏÈΛ·ÛÙËÓ ·Ó·ÙÔÌ›· ηÈ, ÂӉ¯Ô̤ӈ˜, ‚ÔËıÔ‡Û ÙÔÓ apple·Ù¤Ú· ÙÔ˘ fiÙ·Ó ‹Ù·Ó ÌÈÎÚfi˜.Œ¯·Û ÙÔ˘˜ ÁÔÓ›˜ ÙÔ˘ Û ÌÈÎÚ‹ ËÏÈΛ· Î·È ·Ó·ÙÚ¿ÊËΠ·applefi ¤Ó·Ó Û˘ÁÁÂÓ‹ ÙÔ˘ ÛÙÔÓ∞Ù·ÚÓ¤·, applefiÏË Ù˘ ª. ∞Û›·˜.Μαρµάρινη κεφαλή του Αριστοτέλη(Κοπεγχάγη, Γλυπτοθήκη Ny Carlsberg).‚) ∏ Ì·ıËÙ›· ÛÙËÓ ∞η‰ËÌ›· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·∆Ô 367 apple.Ã., Û ËÏÈΛ· ‰ÂηÂappleÙ¿ ÂÙÒÓ, apple‹Á ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· ÁÈ· Ó· ÛappleÔ˘‰¿ÛÂÈ ÛÙËÓ ∞η-‰ËÌ›· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, fiappleÔ˘ Î·È apple·Ú¤ÌÂÈÓ ÁÈ· ›ÎÔÛÈ ¯ÚfiÓÈ· ̤¯ÚÈ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘‰·ÛοÏÔ˘ ÙÔ˘. Àapple‹ÚÍÂ Ô Î·Ï‡ÙÂÚÔ˜ Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ÙÔÓ ·appleÔη-ÏÔ‡Û νον Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜. ŒÓıÂÚÌÔ˜ ˘appleÔÛÙËÚÈÎÙ‹˜ ÙÔ˘ fiÛÔ ÂΛÓÔ˜ ˙Ô‡ÛÂ, ÎÚ¿-ÙËÛ ·ÚÁfiÙÂÚ· ÎÚÈÙÈ΋ ÛÙ¿ÛË appleÚÔ˜ ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ Î·È ·Ó¤appleÙ˘Í ‰ÈÎfi ÙÔ˘ ·ÓÂ-Í¿ÚÙËÙÔ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi Û‡ÛÙËÌ·.Á) ∂ÁηٿÛÙ·ÛË ÛÙËÓ ÕÛÛÔ Î·È ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ‰È‰·Ûηϛ·ªÂÙ¿ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, ÙÔ 347 apple.Ã., Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ¤Ê˘Á ·applefi ÙËÓ ∞ı‹Ó· ηÈapple‹Á ÛÙËÓ ÕÛÛÔ, applefiÏË Ù˘ ªÈÎÚ¿˜ ∞Û›·˜ ·apple¤Ó·ÓÙÈ ·applefi ÙË §¤Û‚Ô, ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔÓ ∞Ù·Ú-Ó¤·, fiappleÔ˘ ›¯Â ÌÂÁ·ÏÒÛÂÈ. ◊Ù·Ó, appleÈı·ÓÒ˜, ‰˘Û·ÚÂÛÙË̤ÓÔ˜ ÂappleÂȉ‹ Ô apple‡ÛÈappleappleÔ˜,∞ıËÓ·›Ô˜ appleÔÏ›Ù˘ Î·È ·ÓÈ„Èfi˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, ÙÔÓ ‰È·‰¤¯ıËΠÛÙË ‰ÈÔ›ÎËÛË Ù˘ ∞η-‰ËÌ›·˜. ÈÔ appleÈı·ÓfiÓ, ˆÛÙfiÛÔ, Â›Ó·È Ó· ¤Ê˘Á ·applefi ÙËÓ ∞ı‹Ó· ÁÈ· ÏfiÁÔ˘˜ appleÔÏÈÙÈÎÔ‡˜,·ÊÔ‡ ˘apple‹Ú¯Â ÂΛ ·ÓÙÈ̷ΉÔÓÈÎfi˜ apple˘ÚÂÙfi˜ ÌÂÙ¿ ÙËÓ Î·Ù¿ÏË„Ë Ù˘ √χÓıÔ˘ ·applefiÙÔÓ º›ÏÈappleappleÔ (348 apple.Ã.) Î·È ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ¿ÓÔ‰Ô ÙÔ˘ ¢ËÌÔÛı¤ÓË, appleÔ˘ ‹Ù·Ó ÂappleÈÎÂÊ·Ï‹˜ÙÔ˘ ·ÓÙÈ̷ΉÔÓÈÎÔ‡ ÎfiÌÌ·ÙÔ˜. ÙËÓ ÕÛÛÔ apple·Ú¤ÌÂÈÓ ÙÚ›· ¯ÚfiÓÈ· Î·È ÁÓÒÚÈÛ ÙÔÓ£ÂfiÊÚ·ÛÙÔ appleÔ˘ ¤ÁÈÓ ·ÚÁfiÙÂÚ· Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘. ∂Λ ÂÚ‡ÓËÛ ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ÙˆÓ ˙ÒˆÓÎ·È ÙˆÓ Ê˘ÙÒÓ Î·È ¤ÁÚ·„ ٷ Ê˘ÛÈÔÁÓˆÛÙÈο ÙÔ˘ ¤ÚÁ·.‰) √ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ‰¿ÛηÏÔ˜ ÙÔ˘ Ó·ÚÔ‡ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘ ÛÙË ª·Î‰ÔÓ›·ŒappleÂÈÙ· ·applefi appleÚfiÛÎÏËÛË ÙÔ˘ ‚·ÛÈÏÈ¿ Ù˘ ª·Î‰ÔÓ›·˜ º›ÏÈappleappleÔ˘, Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ apple‹ÁÂÛÙËÓ ¤ÏÏ· Î·È ·Ó¤Ï·‚ ÙËÓ ÂÎapple·›‰Â˘ÛË ÙÔ˘ ÁÈÔ˘ ÙÔ˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘, appleÔ˘ ‹Ù·Ó ÙfiÙÂ13 ÂÙÒÓ. °È· ÙËÓ ·ÁˆÁ‹ ÙÔ˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔ›ËÛ ٷ ÔÌËÚÈο ¤appleË Î·È ¿ÏÏ·Πλάτων και Αριστοτέλης σε διαλεκτικήαντιπαράθεση. Ανάγλυφο του Λούκαντέλα Ρόµπια (Φλωρεντία, περ. 1437-1439). Το ανάγλυφο αυτό είναι από τοκωδωνοστάσιο του καθεδρικού ναούτης Φλωρεντίας και συµβολίζει τηφιλοσοφία ή, για την ακρίβεια, τηλογική µε τη µορφή ζωηρής συζήτησηςανάµεσα στον Πλάτωνα και τονΑριστοτέλη.Ο Έλλην Αριστοτέλης. Ο Αριστοτέληςσε τοιχογραφία του Καθολικού τηςΜονής των Φιλανθρωπηνών στο Νησίτων Ιωαννίνων, 13ος αιώνας. Τόσο οΠλάτων όσο και ο Αριστοτέλης είχανσηµαντική συµβολή στη µεσαιωνικήθεολογία και αποκαλούνταν «Χριστιανοίπριν τον Χριστό», σε ορισµένεςπεριπτώσεις µάλιστα απεικονίζονταισε χριστιανικούς ναούς.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


84∂ π ∞ ° ø ° ∏Αριστοτέλης«Πάντες νθρωποι το εδέναιρέγονται φσει».(Μετά τα Φυσικά, I 2, 980a 22)Η εναρκτήρια πρότασητου αριστοτελικού έργουΜετά τα Φυσικά.Μαρµάρινο κεφάλι του νεαρούΑλεξάνδρου, 2ος αι. µ.Χ. (Αθήνα,Μουσείο Κανελλοπούλου).Ο Αριστοτέλης διδάσκει τον Αλέξανδρο.Το 343 π.Χ. ο Αριστοτέλης µετέβηστη µακεδονική αυλή και ανέλαβετην εκπαίδευση του Αλεξάνδρουµέχρι το 336 π.Χ.Ο Αριστοτέλης θεωρείται πατέρας τηςλογικής, η οποία παρέµεινε κύριοµάθηµα στην εκπαίδευση του Μεσαίωνακαι προσελκύει το ενδιαφέρονµέχρι σήµερα. Λεπτοµέρεια νωπογραφίαςτου 15ου αι. από τον καθεδρικόναό του Le Puy, όπου απεικονίζεται οΑριστοτέλης και προσωποποιηµένη ηΛογική.¤ÚÁ· Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÁÚ·ÌÌ·Ù›·˜. ∂appleËÚ¤·Û ıÂÙÈο ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ ÙÔ˘∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ›¯Â appleÂÈ: Στον πατέρα µου οφείλω το «ζν», στο δάσκαλ µουτο «ε ζν». ∆Ô 336 apple.Ã. Ô º›ÏÈappleappleÔ˜ ‰ÔÏÔÊÔÓ‹ıËÎÂ Î·È Ô ∞ϤͷӉÚÔ˜ ·Ó¤‚ËΠÛÙÔÓıÚfiÓÔ. √ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ¤ÁÚ·„ ÁÈ’ ·˘ÙfiÓ Î·È ÙÔ˘ ·ÊȤڈÛ ÙÔ Περ βασιλείας ¤ÚÁÔÙÔ˘, Ì appleÚÔÙÚÔapple¤˜ ÁÈ· ÔÚı‹ ¿ÛÎËÛË Ù˘ ÂÍÔ˘Û›·˜.Â) ∏ ›‰Ú˘ÛË ÙÔ˘ §˘Î›Ԣ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·∆Ô 335 apple.Ã., ÌÂÙ¿ ·applefi Û‡ÓÙÔÌË apple·Ú·ÌÔÓ‹ ÛÙ· Ù¿ÁÈÚ·, Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ Âapple¤ÛÙÚ„ÂÛÙËÓ ∞ı‹Ó· Î·È ›‰Ú˘Û ‰È΋ ÙÔ˘ Û¯ÔÏ‹, ÙÔ «§‡ÎÂÈÔÓ», ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔÓ ÏfiÊÔ ÙÔ˘ §˘Î·-‚ËÙÙÔ‡ Î·È ÙÔÓ appleÔÙ·Ìfi πÏÈÛfi, ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔÓ Ó·fi ÙÔ˘ §˘Î›Ԣ ∞applefiÏψӷ, fiappleÔ˘ Û˘Ó¤¯È-Û ÙËÓ ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ¤Ú¢ӷ Î·È ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘. ∆Ô «§‡ÎÂÈÔÓ», Ë appleÂÚ›ÊËÌË «ÂÚÈapple·ÙËÙÈ΋¯ÔÏ‹», ÔÓÔÌ¿ÛÙËΠ·ÚÁfiÙÂÚ· Î·È «ÂÚ›apple·ÙÔ˜», ·applefi ¤Ó· ÔÈÎÔ‰fiÌËÌ· ÙÚÈ-Á˘ÚÈṲ̂ÓÔ ·applefi ÛÙÔ¤˜, fiappleÔ˘ ÔÈ Ì·ıËÙ¤˜, ÔÈ «appleÂÚÈapple·ÙËÙÈÎÔ›», appleÂÚapple·ÙÔ‡Û·Ó Û˘˙ËÙÒ-ÓÙ·˜ ı¤Ì·Ù· appleÔ˘ ÙÔ˘˜ ·apple·Û¯ÔÏÔ‡Û·Ó. ∆Ô §‡ÎÂÈÔ ÂÍÂÏ›¯ıËΠ۠·ÓÒÙ·ÙÔ appleÓÂ˘Ì·ÙÈ-Îfi ›‰Ú˘Ì· Î·È ¤‰ˆÛ ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ÛÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË Ó· ÁÚ¿„ÂÈ ÂΛ Ù· ÛËÌ·ÓÙÈÎfi-ÙÂÚ· ¤ÚÁ· ÙÔ˘. ∆Ô 323 apple.Ã., ÌÂÙ¿ ÙÔ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ ª. ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘, Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ηÙË-ÁÔÚ‹ıËΠÁÈ· ÊÈÏÔ̷ΉÔÓÈο ÊÚÔÓ‹Ì·Ù· Î·È ·Û¤‚ÂÈ·. ∞Ó·ÁοÛÙËΠӷ ·appleÔÛ˘Úı›ÛÙË Ã·ÏΛ‰·, fiappleÔ˘ apple¤ı·Ó ÙÔ 322 apple.Ã. ·applefi ·ÚÚÒÛÙÈ·, Û ËÏÈΛ· 62 ¯ÚfiÓˆÓ. √ ∞ÚÈ-ÛÙÔÙ¤Ï˘ ·Û¯ÔÏ‹ıËΠ̠ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›·, ÙË ÚËÙÔÚÈ΋, ÙËÓ appleÔ›ËÛË Î·È ÙȘ ÂappleÈÛً̘,›¯Â ÈÛ¯˘Ú‹ ËıÈ΋ Û˘Ó›‰ËÛË Î·È ÙfiÓÈ˙ ÙË ÛËÌ·Û›· Ù˘ ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ÂÓÙÈÌfiÙËÙ·˜.ªÂÙ¿ ÙÔÓ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘, Û¯ÔϿگ˘ ¤ÁÈÓÂ Ô Ì·ıËÙ‹˜, Ê›ÏÔ˜ Î·È Û˘ÓÂÚÁ¿Ù˘ ÙÔ˘ £Âfi-ÊÚ·ÛÙÔ˜.2∆· ¤ÚÁ· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏËŒ¯Ô˘Ó ‰È·Ûˆı› ÙÚÂȘ ηٿÏÔÁÔÈ ÙˆÓ ¤ÚÁˆÓ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË appleÔ˘ ·Ó·Ê¤ÚÔ˘Ó fiÙȤÁÚ·„ Á‡Úˆ ÛÙ· 150 ¤ÚÁ·. ∆· ¤ÚÁ· ÙÔ˘ ¯ˆÚ›˙ÔÓÙ·È Û ÙÚÂȘ ‚·ÛÈΤ˜ ηÙËÁÔڛ˜:(·) ¤ÚÁ· ÂÎÏ·˚΢ÙÈÎÔ‡ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· appleÔ˘ Ù· ›¯Â ‰ËÌÔÛȇÛÂÈ Ô ›‰ÈÔ˜, (‚) ÛËÌÂÈÒÛÂÈ˜Î·È Û˘ÏÏÔÁ¤˜ ˘ÏÈÎÔ‡ appleÔ˘ appleÚÔÔÚ›˙ÔÓÙ·Ó ÁÈ· ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜ appleÚ·ÁÌ·Ù›˜ Î·È (Á) Ù·›‰È· Ù· ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈο ¤ÚÁ·. ŸÏ· ۯ‰fiÓ Ù· ¤ÚÁ· ÙÔ˘ appleÔ˘ ÛÒ˙ÔÓÙ·È Û‹ÌÂÚ·, ÂÎÙfi˜·applefi ÙËÓ ∞ıËÓ·›ˆÓ ÔÏÈÙ›· appleÔ˘ ÂÓÙ¿ÛÛÂÙ·È ÛÙËÓ appleÚÒÙË Î·ÙËÁÔÚ›·, ·Ó‹ÎÔ˘Ó ÛÙËÓÙÚ›ÙË Î·ÙËÁÔÚ›·. ∞applefi ·˘Ù¿ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÛÙÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ·˘Ùfi Ù· ËıÈο Î·È Ù· appleÔÏÈ-ÙÈο ÙÔ˘ Û˘ÁÁÚ¿ÌÌ·Ù·. Ù· ËıÈο ¤ÚÁ· ÙÔ˘ (∏ıÈο ¡ÈÎÔÌ¿¯ÂÈ·, ∏ıÈο ªÂÁ¿Ï· ηÈ∏ıÈο ∂˘‰‹ÌÈ·) ÂÍÂÙ¿˙ÔÓÙ·È appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· appleÔ˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ÙËÓ ·Ó·˙‹ÙËÛË ÙÔ˘·ÙÔÌÈÎÔ‡ ·Á·ıÔ‡ Î·È ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·, ÙÔÓ ·Á·ıfi ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·, ÙËÓ ÂÎÔ‡ÛÈ· appleÚ¿ÍË Î·ÈÙËÓ appleÚÔ·›ÚÂÛË, ÙȘ ËıÈΤ˜ Î·È ÙȘ ‰È·ÓÔËÙÈΤ˜ ·ÚÂÙ¤˜, ÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË, ÙËÓ Ë‰ÔÓ‹, ÙËÊÈÏ›· Î·È ÙÔÓ Â˘‰·›ÌÔÓ· ‚›Ô. £¤Ì·Ù· ËıÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÂÍÂÙ¿˙ÔÓÙ·È Î·È ÛÙË ƒËÙÔ-ÚÈ΋ ÙÔ˘, ¤ÚÁÔ appleÔ˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙËÓ Ù¤¯ÓË Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜ Î·È Ù· ‰È¿ÊÔÚ· ›‰Ë Ù˘appleÂÈıÔ‡˜. Ù· ÔÏÈÙÈο, ÂÍÂÙ¿˙ÔÓÙ·È appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, appleÔ˘ Û¯ÂÙ›-˙ÔÓÙ·È Ì ÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· Ù˘ applefiÏ˘-ÎÚ¿ÙÔ˘˜, ÙË Ê‡ÛË Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, ÙËÓ¤ÓÓÔÈ· ÙÔ˘ appleÔÏ›ÙË, Ù· ›‰Ë ÙˆÓ appleÔÏÈÙÂ˘Ì¿ÙˆÓ, Ù· ÔÚı¿ appleÔÏÈÙ‡̷ٷ Î·È ÙȘ apple·ÚÂ-΂¿ÛÂȘ ÙÔ˘˜, ÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË, ÙË ÌÔÚÊÔÏÔÁ›· Î·È ÙËÓ apple·ıÔÏÔÁ›· ÙÔ˘ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ Î·È ÙÔȉ·ÓÈÎfi appleÔÏ›ÙÂ˘Ì·.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ π ∞ ° ø ° ∏85Αριστοτέλης3ºÈÏÔÛÔÊ›· Î·È Ì¤ıÔ‰Ô˜ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ÔÊ›ÏÔ˘Ì ÙËÓ ¿appleÔ„Ë fiÙÈ Ë ÂÏÏËÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ¯ˆÚ›˙ÂÙ·È ÚÈ˙È-ο ÛÙ· ‰‡Ô, ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ˘˜ «appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜» Ê˘ÛÈÔÎÚ¿Ù˜ Î·È ÛÙÔ Ó¤Ô Â›‰Ô˜appleÔ˘ ÂÈÛËÁ‹ıËÎÂ Ô ˆÎÚ¿Ù˘ Î·È Û˘Ó¤¯ÈÛÂ Ô Ï¿ÙˆÓ, ·ÊÔ‡ Ô ˆÎÚ¿Ù˘ ¤ÛÙÚ„ÂÙËÓ appleÚÔÛÔ¯‹ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ËıÈ΋ Î·È Ô Ï¿ÙˆÓ, ·ÚÁfiÙÂÚ·, ÛÙË ÌÂÙ·Ê˘ÛÈ΋. √ ∞ÚÈ-ÛÙÔÙ¤Ï˘ Âappleȉ›ˆÍÂ, ηٿ οappleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ, Ó· Û˘ÌÊÈÏÈÒÛÂÈ ÙȘ ‰‡Ô ·˘Ù¤˜ Ù¿ÛÂȘ.¢È¤ÎÚÈÓ ÙË ÁÓÒÛË Û ÙÚÂȘ ηÙËÁÔڛ˜, ÙËÓ appleÚ·ÎÙÈ΋, ÙËÓ apple·Ú·ÁˆÁÈ΋ Î·È ÙËıˆÚËÙÈ΋. ∏ ÁÓÒÛË Â›Ó·È ıˆÚËÙÈ΋ fiÙ·Ó Ô ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È Ô‡ÙÂ Ë apple·Ú·-ÁˆÁ‹ Ô‡ÙÂ Ë appleÚ¿ÍË, ·ÏÏ¿ ·appleÏÒ˜ Ë ·Ï‹ıÂÈ· Î·È appleÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ fiÏ· fiÛ· ÙÒÚ· ıˆ-Úԇ̠ÂappleÈÛÙ‹ÌË. ‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, Ë ıˆÚËÙÈ΋ ÁÓÒÛË ˘appleԉȷÈÚ›ٷÈÛ ÙÚ›· ›‰Ë, ÙË Ì·ıËÌ·ÙÈ΋, ÙË Ê˘ÛÈ΋ ÂappleÈÛÙ‹ÌË Î·È ÙË ıÂÔÏÔÁ›·. √È apple·Ú·ÁˆÁÈ-Τ˜ ÂappleÈÛً̘ Â›Ó·È ·˘Ù¤˜ appleÔ˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ (Ï.¯.ÁˆÚÁ›·, Ì˯·ÓÈ΋, ÔÈÎÔ‰ÔÌÈ΋, ˙ˆÁÚ·ÊÈ΋, appleÔÈËÙÈ΋), ÂÓÒ ÔÈ appleÚ·ÎÙÈΤ˜ ·Û¯Ô-ÏÔ‡ÓÙ·È Ì ÙÔ appleÒ˜ ÔÊ›ÏÔ˘Ì ӷ appleÚ¿ÙÙÔ˘Ì Û ȉȈÙÈο Î·È Û ‰ËÌfiÛÈ· ı¤Ì·Ù·.∆· ∏ıÈο Î·È Ù· ÔÏÈÙÈο ¤ÚÁ· ·appleÔÙÂÏÔ‡Ó ÙË ‚·ÛÈ΋ Û˘ÓÂÈÛÊÔÚ¿ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏËÛÙȘ appleÚ·ÎÙÈΤ˜ ÂappleÈÛً̘. √ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔ›ËÛ ÙËÓ apple·Ú·ÁˆÁÈ΋, ‰ËÏ·-‰‹ ÙËÓ ·Ó·Ï˘ÙÈ΋ ̤ıÔ‰Ô appleÔ˘ ÂÎÎÈÓ› ·applefi ÙÔ ÁÂÓÈÎfi Î·È ÌÂÙ·‚·›ÓÂÈ ÛÙ· ÂappleÈ̤ÚÔ˘˜,Î·È ÙËÓ Âapple·ÁˆÁÈ΋ ̤ıÔ‰Ô, appleÔ˘ Â›Ó·È Û˘ÓıÂÙÈ΋ Î·È ·ÎÔÏÔ˘ı› ·ÓÙ›ıÂÙË appleÔÚ›·.4∏ Âapple›‰Ú·ÛË ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË: ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈÎÔ› Î·È ÓÂÔ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈÎÔ›∆Ô ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ¤¯ÂÈ ·Û΋ÛÂÈ ÌÂÁ¿ÏË Âapple›‰Ú·ÛË Û fiϘ ۯ‰fiÓ ÙȘ ÂappleÔ-¯¤˜ ·applefi ÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ· ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ·. ∆· ¤ÚÁ· ÙÔ˘ ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÙËÎ·Ó ÛÙËÓ ·Ú·‚È-΋ ÁÏÒÛÛ· Î·È ¤ÁÈÓ·Ó Â˘Ú‡Ù·Ù· ÁÓˆÛÙ¿ ÛÙË ÌÂ۷ȈÓÈ΋ ¢‡ÛË. ÔÏÏÔ› ÛËÌ·ÓÙÈ-ÎÔ› ÕÚ·‚˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ Û¯ÔÏ›·Û·Ó Ù· ¤ÚÁ· ÙÔ˘, fiappleˆ˜ Ô ∞Ï-∫›ÓÙÈ, Ô ∞Ï-º·Ú¿ÌappleÈ, ÔπÌappleÓ ›Ó· (∞‚ÈΤÓÓ·˜) Î·È Ô πÌappleÓ ƒÔ˘ÛÓÙ (∞‚ÂÚÚfi˘). ËÌ·ÓÙÈÎfi˜ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈÛÙ‹˜˘apple‹ÚÍ Âapple›Û˘ Ô πÔ˘‰·›Ô˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ªˆ˘Û‹˜ ª·˚ÌÔÓ›‰Ë˜. ÕÛÎËÛ ȉȷ›ÙÂÚËÂappleÈÚÚÔ‹ ÛÙË ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋ ¢‡ÛË Î·Ù¿ ÙÔ˘˜ ª¤ÛÔ˘˜ ÃÚfiÓÔ˘˜ Î·È ÂappleËÚ¤·Û ηıÔ-ÚÈÛÙÈο ÙÔ ıÂÔÏÔÁÈÎfi Î·È ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ £ˆÌ¿ ∞ÎÈÓ¿ÙË, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ¤Î·ÓÂÛ‡ÓıÂÛË Ù˘ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋˜ Î·È Ù˘ ‰ÔÁÌ·ÙÈ΋˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ ‰È‰·Ûηϛ·˜. °ÂÓÈ-ÎfiÙÂÚ·, Ë Âapple›‰Ú·Û‹ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ˘apple‹ÚÍ ÙfiÛÔ Î·Ù·Ï˘ÙÈ΋ appleÔ˘ Ô ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ-ÛÌfi˜ ΢ÚÈ¿Ú¯ËÛ ÛÙË Ê˘ÛÈ΋ ıÂÔÏÔÁ›· fiÏˆÓ ÙˆÓ ÌÔÓÔıÂ˚ÛÙÈÎÒÓ ıÚËÛÎÂÈÒÓ (ÈÔ˘-‰·˚ÛÌfi˜, ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌfi˜, ÈÛÏ·ÌÈÛÌfi˜). ∫·Ù¿ ÙËÓ appleÂÚ›Ô‰Ô Ù˘ ÔıˆÌ·ÓÈ΋˜ ΢ÚÈ·Ú-¯›·˜ ÛÙÔÓ ÂÏÏËÓÈÎfi ¯ÒÚÔ Ë apple·ÚÔ˘Û›· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ÛÙËÓ ÂÎapple·›‰Â˘ÛË Â›Ó·ÈÛËÌ·ÓÙÈ΋. ∫˘ÚÈfiÙÂÚÔ˜ Û¯ÔÏÈ·ÛÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ÙÔÓ 17Ô ·È. ˘apple‹ÚÍÂ Ô £ÂfiÊÈ-ÏÔ˜ ∫ÔÚ˘‰·Ïχ˜ (ÓÂÔ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈÛÌfi˜). ∞applefi Ù· ̤۷ ÙÔ˘ 19Ô˘ ·È. ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ··Ó·˙ˆapple˘ÚÒÓÂÙ·È ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· ÙË ÌÂϤÙË Ù˘ ÛΤ„˘ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË.5∏ ÂappleÈηÈÚfiÙËÙ· Ù˘ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜∏ ËıÈ΋, Ë appleÔÏÈÙÈ΋ Î·È Ë ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË Â›Ó·È Û‹ÌÂÚ· appleÈÔÂapple›Î·ÈÚË ·applefi appleÔÙ¤. ∏ ËıÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ ÌÂÏÂÙ¿Ù·È Û˘ÛÙËÌ·ÙÈο ‚ÚÈÛÎfiÌÂÓËÛÙÔÓ ·ÓÙ›appleÔ‰· ÙˆÓ ÓÂfiÙÂÚˆÓ ËıÈÎÒÓ ıˆÚÈÒÓ. ∏ appleÔÏÈÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ ¤¯ÂÈ,Âapple›Û˘, ÂappleËÚ¿ÛÂÈ Û‡Á¯ÚÔÓ˜ appleÔÏÈÙÈΤ˜ ıˆڛ˜ appleÔ˘ ·ÛÎÔ‡Ó ÎÚÈÙÈ΋ ÛÙË ıˆڛ·ÙÔ˘ ÊÈÏÂÏ¢ıÂÚÈÛÌÔ‡.Τα Πολιτικά του Αριστοτέλη επέδρασανστον Mεσαίωνα και την Αναγέννηση σεβαθµό που ο ίδιος ο Αριστοτέλης δεν θαµπορούσε ποτέ να έχει προβλέψει. Στοσκίτσο, από µικρογραφία χειρογράφουτου κειµένου (15ος αι.), παρουσιάζεταιµια εξέγερση τεχνιτών.Ο Θωµάς Ακινάτης (1225-1274), θεολόγος,φιλόσοφος και άγιος της καθολικήςχριστιανικής εκκλησίας, επηρεάστηκεβαθύτατα από την αριστοτελικήφιλοσοφία. Στον αναγεννησιακόαυτό πίνακα που ονοµάζεται Ο θρίαµβοςτου Θωµά του Ακινάτη, αυτός έχειαριστερά του τον Αριστοτέλη καιδεξιά τον Πλάτωνα. Στα πόδια τουβρίσκεται ο Άραβας φιλόσοφος καισχολιαστής του Αριστοτέλη Αβερρόης(1126-1198). Λεπτοµέρεια τοιχογραφίαςτου Francesco Treni, 14οςαι. (Πίζα, Αγία Αικατερίνη).Ο Άραβας αριστοτελιστής φιλόσοφοςΑβερρόης (1126-1198) σε λεπτοµέρειατης νωπογραφίας Σχολή τωνΑθηνών του Ραφαήλ που βρίσκεταιστα παπικά διαµερίσµατα του Βατικανού(16ος αι.).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1Ë∆Ô ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi Î·È Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›·ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙȘ ËıÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ AÚÈÛÙÔÙ¤ÏË. £· ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘Ì ÙË ıˆ-Ú›· ÙÔ˘ ÁÈ· ÙÔ ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ‹ ‡„ÈÛÙÔ ·Á·ıfi Î·È ÁÈ· ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·. £· Û˘˙ËÙ‹ÛÔ˘Ì ÙËÓ ¿appleÔ„‹ ÙÔ˘fiÙÈ Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›· Â›Ó·È ÙÔ ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi, ÙÔ ·Á·ıfi appleÔ˘ ·appleÔÙÂÏ› ÙÔÓ ÛÙfi¯Ô, ÙÔ «Ù¤ÏÔ˜», fiÏˆÓ ÙˆÓappleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ. A˘Ùfi ÙÔ ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi ÙÔ ÂappleȉÈÒÎÔ˘Ì ÁÈ’ ·˘Ùfi ÙÔ ›‰ÈÔ, Â›Ó·È ‰ËÏ·‰‹ Ô ÙÂÏÈÎfi˜ ÛÙfi-¯Ô˜, Î·È fi¯È ÁÈ· Ó· ·appleÔÎÙ‹ÛÔ˘Ì ¿ÏÏ· ·Á·ı¿.KEIMENO∫Το αγαθ αποτελεί το «τέλος» 1 λων των πραγµάτων 2Κεφαλή του Αριστοτέλη, ρωµαϊκό αντίγραφοτης εποχής του αυτοκράτοραΚλαύδιου, από ανδριάντα της εποχήςτου φιλοσόφου (Βιέννη, Μουσείο Ιστορίαςτης Τέχνης).«εη ν εδαιµονία ζως τελείαςνέργεια κατ’ ρετήν τελείαν».Ηθικά Ευδήµια, Α, 1219α 38-39Κάθε τεχνική δεξιτητα [τέχνη] και κάθε γνωστική δραστηριτητα [έρευνα],παρµοια και κάθε πράξη και κάθε διαδικασία επιλογής και προτίµησης έχειγια στχο της –κατά την παραδοχή λων– κάποιο αγαθ 3 . Σωστά, εποµένως,είπαν για το αγαθ πως είναι αυτ που αποτελεί τον στχο λων των πραγ-µάτων 4 […] ∆εδοµένου, τώρα, τι υπάρχουν πολλών ειδών πράξεις 5 και πολλώνειδών τέχνες και επιστήµες, δεν µπορεί παρά να είναι πολλά τα τέλη [οισκοποί] το τέλος [ο σκοπς] 6 π.χ. της ιατρικής είναι η υγεία, της ναυπηγικήςτο πλοίο, της στρατηγικής η νίκη, της διαχείρισης του σπιτικο ο πλοτος […]Αν λοιπν πράγµατι υπάρχει κάποιο τέλος σε λες τις πράξεις µας, ένα τέλοςπου το θέλουµε γι’ αυτ το ίδιο και λα τα άλλα για χάρη του 7 , και αν δεν επιδιώκουµετο καθετί για χάρη κάποιου άλλου πράγµατος (γιατί ττε θα φτάναµε,βέβαια, στο άπειρο, µε αποτέλεσµα η επιθυµία και η προσπάθειά µας ναείναι κενή περιεχοµένου και µάταιη), είναι φανερ τι αυτ το τέλος είναι τοαγαθ, και µάλιστα το υπέρτατο αγαθ 8 . ∆ε θα πρέπει ττε να ποµε τι ηγνώση αυτο του υπέρτατου αγαθο έχει µια ιδιαίτερη βαρτητα για τη ζωήµας, και τι σαν τοξτες που έχουµε τον συγκεκριµένο στχο, πετυχαίνουµεκαι εµείς µέσω αυτο ευκολτερα και αποτελεσµατικτερα το πρέπον;(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια, Α, 1094a 1-3, Α, 1094a 6-9 και A, 1094a 18-24)Μεσαιωνικό χειρόγραφο των ΗθικώνΝικοµαχείων του Αριστοτέλη.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1Ë87Το υπέρτατο αγαθό και η ευδαιµονία1234567ƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞√ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ÛÙÔ ∞’ ‚È‚Ï›Ô ÙˆÓ ∏ıÈÎÒÓ ¡ÈÎÔÌ·¯Â›ˆÓ appleÚÔÛapple·ı› Ó· ‚ÚÂÈ ÙÔÓ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ÛÎÔapplefi Ù˘ ËıÈ΋˜ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Î·È Î·Ù·Ï‹ÁÂÈ ÛÙÔ Û˘Ìapple¤Ú·-ÛÌ· fiÙÈ ÙÔ È‰·ÓÈÎfi Ù¤ÚÌ· Ù˘ ËıÈ΋˜ appleÔÚ›·˜ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Â›Ó·È Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›·.∂ÍÂÙ¿˙ÂÈ Âapple›Û˘ Ù· ÙÚ›· ›‰Ë Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ˙ˆ‹˜ (βίος πολαυστικς, βίοςπολιτικς και βίος θεωρητικς) appleÔ˘ ÂÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È ˆ˜ ÙÚfiappleÔÈ ˙ˆ‹˜ ̤۷ ÛÙËÓÎÔÈÓˆÓ›·.√ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ fiϘ ÔÈ ·ÓıÚÒappleÈÓ˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ˜ ¤¯Ô˘ÓοappleÔÈÔ «Ù¤ÏÔ˜», οappleÔÈÔ ÙÂÏÈÎfi ÛÎÔapplefi, ‰ËÏ·‰‹ ÛÙÔ¯Â‡Ô˘Ó Û οappleÔÈÔ ·Á·ıfi. ∏¢‰·ÈÌÔÓ›· ·appleÔÙÂÏ› ÙÔÓ ÙÂÏÈÎfi ÛÎÔapplefi ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘, ÙÔ ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi, appleÔ˘ÙÔ ÂappleȉÈÒÎÔ˘Ì ÌfiÓÔ ÁÈ· ÙÔ ›‰ÈÔ Î·È fi¯È ÁÈ· Ó· ·appleÔÎÙ‹ÛÔ˘Ì ¿ÏÏ· ·Á·ı¿. °È’·˘Ùfi Î·È Ë ËıÈ΋ ÙÔ˘ ÔÓÔÌ¿˙ÂÙ·È ÙÂÏÂÔÏÔÁÈ΋.∫¿ı Ù¯ÓÈ΋ ‰ÂÍÈfiÙËÙ·… οappleÔÈÔ ·Á·ıfi: appleÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙËÓ ÂÓ·ÚÎÙ‹ÚÈ· appleÚfi-Ù·ÛË ÙˆÓ ∏ıÈÎÒÓ ¡ÈÎÔÌ·¯Â›ˆÓ, fiappleÔ˘ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·È Ë ÎÂÓÙÚÈ΋ ȉ¤· fiÏ˘ Ù˘appleÚ·ÁÌ·Ù›·˜, Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· οı ٤¯ÓË Î·È Î¿ı ¤Ú¢ӷ, οı appleÚ¿ÍËÎ·È ÂappleÈÏÔÁ‹ Ê·›ÓÂÙ·È Ó· ·appleÔÛÎÔapple› Û οappleÔÈÔ ·Á·ıfi Î·È ÁÈ’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÏfiÁÔ ÙÔ·Á·ıfi ¤¯ÂÈ ÔÚÈÛı› ˆ˜ ·˘Ùfi ÛÙÔ ÔappleÔ›Ô Ù· apple¿ÓÙ· ·appleÔÛÎÔappleÔ‡Ó.∆Ô ·Á·ıfi… ÙÔ ÛÙfi¯Ô fiÏˆÓ ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ: Ë ËıÈ΋ Â›Ó·È Ë ÂappleÈÛÙ‹ÌË appleÔ˘ ÂÍÂ-Ù¿˙ÂÈ ÙËÓ appleÚ·ÎÙÈ΋ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ ÛÙËÓ È‰ÈˆÙÈ΋ ÙÔ˘ ˙ˆ‹ Î·È ·Ó·-ʤÚÂÙ·È ÛÙȘ appleÚ¿ÍÂȘ appleÔ˘ ·˘Ùfi˜ ÂappleÈÙÂÏ›. ÎÔapplefi˜ Ù˘ ËıÈ΋˜ ÂappleÈÛÙ‹Ì˘ ›ӷÈÓ· ηٷ‰Â›ÍÂÈ appleÔÈÔ Â›Ó·È ÙÔ ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi (τ ριστον) Î·È appleÒ˜ ·˘Ùfi ÌappleÔÚ›ӷ ÂappleÈÙ¢¯ı›.Àapple¿Ú¯Ô˘Ó appleÔÏÏÒÓ ÂȉÒÓ appleÚ¿ÍÂȘ: οı ·ÓıÚÒappleÈÓË appleÚ¿ÍË ·appleÔÙÂÏ› ÂÓ¤ÚÁÂÈ·appleÔ˘ ·appleԂϤappleÂÈ ÛÙËÓ appleÚ·ÁÌ·ÙÔappleÔ›ËÛË Î¿appleÔÈÔ˘ ÛÎÔappleÔ‡. √È ÛÎÔappleÔ› ·˘ÙÔ› ÌappleÔ-ÚÔ‡Ó Ó· ¯ˆÚÈÛÙÔ‡Ó Û ‰‡Ô ηÙËÁÔڛ˜: appleÚÒÙÔÓ, Û’ ·˘ÙÔ‡˜ appleÔ˘ ÙÔ˘˜ ÂappleȉÈÒ-ÎÔ˘Ì ÁÈ· Ó· ÊÙ¿ÛÔ˘Ì Û ¤Ó·Ó ¿ÏÏÔ ÛÎÔapplefi, ÁÈ· Ó· ÂappleÈÙ‡¯Ô˘Ì οÙÈ ¿ÏÏÔ, ηȉ‡ÙÂÚÔÓ, Û ÛÎÔappleÔ‡˜ appleÔ˘ ·appleÔÙÂÏÔ‡Ó ÙÔÓ ÙÂÏÈÎfi ÛÙfi¯Ô Ì·˜. ∫·Ù¿ ÙÔÓ ›‰ÈÔÙÚfiappleÔ, ˘apple¿Ú¯Ô˘Ó ·Á·ı¿ appleÔ˘ Ù· ÂappleÈı˘Ìԇ̠ÁÈ· Ó· ·appleÔÎÙ‹ÛÔ˘Ì οÙÈ ¿ÏÏÔ(fiappleˆ˜ Ô appleÏÔ‡ÙÔ˜ ‹ Ë ˘Á›·) Î·È ·Á·ı¿ appleÔ˘ ·appleÔÙÂÏÔ‡Ó ÙÔÓ ÛÙfi¯Ô fiÏˆÓ ÙˆÓ ÂappleÈ-‰ÈÒÍÂÒÓ Ì·˜ (fiappleˆ˜ Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›·).∆Ô Ù¤ÏÔ˜: ÛÎÔapplefi˜, ÛÙfi¯Ô˜. ∞Ó·˙ËÙÒÓÙ·˜ ÙÔÓ ·appleÒÙÂÚÔ ÛÎÔapplefi, Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘·Ó·˙ËÙ¿ ÙÔÓ ÛÎÔapplefi οı ÔÚıÔÏÔÁÈ΋˜ ‰Ú¿Û˘, ‰ËÏ·‰‹ ÙÔÓ ¤Ó· Î·È ÌÔÓ·‰ÈÎfiÛÎÔapplefi appleÔ˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È Ô ›‰ÈÔ˜ ̤ÛÔ ÁÈ· οappleÔÈÔÓ ÂappleÈappleϤÔÓ ÛÙfi¯Ô (ντελέχεια).ŒÓ· Ù¤ÏÔ˜... ÁÈ· ¯¿ÚË ÙÔ˘: ηٿ ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È apple¿ÓÙÔÙ ӷ ˘apple¿Ú-¯ÂÈ ¤Ó·˜ ÙÂÏÈÎfi˜ ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ appleÚ·ÎÙÈ΋˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·˜ ÁÈ· ¯¿ÚËÙÔ˘ ÔappleÔ›Ô˘ ÂÎÙÂÏÔ‡ÓÙ·È fiϘ ÔÈ ÛÎfiappleÈ̘ appleÚ¿ÍÂȘ. √ ÙÂÏÈÎfi˜ ·˘Ùfi˜ ÛÎÔapplefi˜Â›Ó·È ÙÔ ·Á·ıfi (ÙÔ ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi), ÙÔ ÔappleÔ›Ô ·appleÔÙÂÏ› ÙÔÓ ÛÙfi¯Ô fiÏˆÓ ÙˆÓÂappleȉÈÒÍÂÒÓ Ì·˜.ΓΛΩΣΣAΡΙO∞°∞£√: το ηθικά κατ’ εξοχήνκαλό.∞°∞£√: γενναίος, ανδρείος,ευγενής ως προς την καταγωγή.∂À¢∞πª√¡π∞: ο τελικός σκοπόςτης ζωής των ανθρώπωνείναι η ευδαιµονία.Η ευδαιµονία είναι ενέργειατης ψυχής σύµφωναµε την αρετή (ψυχς νέργειακατ’ ρετν τελείαν).∆∂á∏: ανθρώπινη δραστηριότηταπου στηρίζεται σεγνώσεις και κατάκτησητεχνικής.Ο βυζαντινός λόγιος και αριστοτελιστήςΘεόδωρος Γαζής· σελίδα βιβλίουπου περιέχει τη λατινική µετάφρασητης έργου Φυσική Ακρόασις του Αριστοτέληπου τύπωσε ο ίδιος ο Γαζής το1756.Τζιορτζιόνε, Οι τρεις φιλόσοφοι (γύρωστα 1506). Οι τρεις µορφές θεωρείταιότι απεικονίζουν το κύρος της αρχαίαςσκέψης, τους συλλογισµούς τωνΑράβων αριστοτελικών και την εµπειρική-νατουραλιστικήθεώρηση τηςνεότερης φιλοσοφίας.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


88∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1ËΤο υπέρτατο αγαθό και η ευδαιµονία8∆Ô ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi: ÙÔ ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi Ù·˘Ù›˙ÂÙ·È Ì ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›· appleÔ˘·appleÔÙÂÏ› ÙÔÓ ÙÂÏÈÎfi ÛÎÔapplefi Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ. ∏ ϤÍË «Â˘Ù˘¯›·» ‰ÂÓ ·appleÔ-‰›‰ÂÈ appleÏ‹Úˆ˜ ÙË ÛËÌ·Û›· Ù˘ «Â˘‰·ÈÌÔÓ›·˜», ·ÊÔ‡ Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›· ‰ÂÓ ·appleÔÙÂÏ›·appleÏÒ˜ ÌÈ· ÁÂÓÈ΋ ηٿÛÙ·ÛË Â˘Ù˘¯›·˜ Î·È Â˘ËÌÂÚ›·˜, ·ÏÏ¿ Â›Ó·È «ÂÓ¤ÚÁÂÈ· Ù˘„˘¯‹˜ Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ·ÚÂÙ‹».Ο Αριστοτέλης θεωρείται πατέραςτης επιστηµονικής βιολογίας. ΟΜέγας Αλέξανδρος έστελνε σ’ αυτόνείδη σπάνιων οργανισµών από τιςεκστρατείες του. Η βοήθεια αυτήπρος τον πρώην παιδαγωγό διανθίστηκεµε λεπτοµέρειες στον ελληνιστικόκαι µεσαιωνικό θρύλο, όπωςφαίνεται στη µεσαιωνική απεικόνισητου Αλεξάνδρου ως εξερευνητή τουθαλάσσιου βυθού (Λονδίνο, ΒρετανικήΒιβλιοθήκη).∞P∞§§H§∞ KEIMEN∞1∆ Ú Â È ˜  › Ó · È Ô È Î ˘ Ú È fi Ù Â Ú Ô È Ù Ú fi apple Ô È ˙ ˆ ‹ ˜Με κριτήριο τις µορφές µε τις οποίες ζουν τη ζωή τους οι άνθρωποι, ο πολς κσµος,οι πιο χοντροκοµµένοι δηλαδή άνθρωποι, φαίνεται τι θεωρον αγαθ και ευδαι-µονία (πράγµα, φυσικά, απολτως αναµενµενο) την ηδονή αυτς είναι ο λγοςπου οι άνθρωποι αυτοί προτιµον τη ζωή των απολασεων. Τρεις είναι, πράγµατι,οι κυριτεροι τρποι ζωής: ένας αυτς που είπαµε µλις τώρα, ένας άλλος ταν ηζωή είναι στην υπηρεσία της πλης και ένας τρίτος ταν η ζωή είναι αφιερωµένη στησπουδή και στη µελέτη.(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια, Α, 1095b 14-19)Τοιχογραφία Κατακόµβης στη ViaLatina (Ρώµη, 4ος αιώνας µ.Χ.). Θεωρείταιότι απεικονίζει τον Αριστοτέληνα διδάσκει ανατοµία.2∏ ¢‰·ÈÌÔÓ›· Â›Ó·È ÙÔ ÙÂÏÈÎfi ·Á·ıfiΓενικά ονοµάζουµε τελικ το αγαθ που επιλέγεται πάντοτε γι’ αυτ που είναι τοίδιο και ποτέ για χάρη κάποιου άλλου αγαθο. Ένα τέτοιο αγαθ είναι κατά τηγνώµη λων ανεξαίρετα η ευδαιµονία, γιατί αυτήν επιλέγουµε πάντοτε γι’ αυτ πουείναι η ίδια και ποτέ για χάρη κάποιου άλλου αγαθο, ενώ την τιµή, την ηδονή, τηδιανοητική δραστηριτητα και γενικά κάθε αρετή τις επιλέγουµε, βέβαια, και γι’αυτ που είναι (γιατί, ακµα και αν δεν προέκυπτε κανένα άλλο φελος απ αυτές,εµείς θα τις επιλέγαµε), τις επιλέγουµε µως και για χάρη της ευδαιµονίας, επειδήθεωροµε τι µέσω αυτών θα γίνουµε ευδαίµονες. Την ευδαιµονία µως κανείς δεντην επιλέγει για χάρη αυτών, οτε –γενικά– για χάρη οποιουδήποτε άλλου αγαθο.(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια, Α, 1097a 30-1097b 8)Αριστοτέλης, Θεόφραστος, Στράτων,∆ηµοσθένης. Παράσταση από τηζωφόρο των Προπυλαίων του ΠανεπιστηµίουΑθηνών, όπου εικονίζεταιο Αριστοτέλης µε τους µαθητές τουσε µια σκηνή µαθήµατος ανατοµίας(λεπτοµέρεια, 19ος αι.).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 1Ë89Το υπέρτατο αγαθό και η ευδαιµονίαEPøTHEI – EP°∞IE1 ÔÈ· ›‰Ë Ù¯ÓÒÓ Î·È ÂappleÈÛÙËÌÒÓ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘; ÔÈ··Á·ı¿ ·ÓÙÈÛÙÔÈ¯Ô‡Ó Û ηıÂÌÈ¿ ·applefi ·˘Ù¤˜;2 √ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ‰È·ÎÚ›ÓÂÈ ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ Ù· «Ù¤ÏË» ·applefi ÙÔ «Ù¤ÏÔ˜». ªappleÔÚ›Ù ӷÂÍËÁ‹ÛÂÙ ÁÈ·Ù› οÓÂÈ ÙË ‰È¿ÎÚÈÛË ·˘Ù‹;3 ∆È Â›Ó·È Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›·, ηٿ ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË; ÔÈÔ˜ Â›Ó·È Ô ÔÚÈÛÌfi˜ appleÔ˘ ‰›ÓÂÈ ÛÙÔapple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (2);4 ÔÈÔÈ Â›Ó·È ÔÈ ÙÚfiappleÔÈ ˙ˆ‹˜ ÛÙÔ˘˜ ÔappleÔ›Ô˘˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ÛÙÔapple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1); ÔÈÔÓ appleÚÔÙÈÌÔ‡Ó ÔÈ appleÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ Î·È appleÔÈÔÓÔ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘;£EM∞ °I∞ YZHTHH ◊ °P∞TH EP°∞I∞√ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ› ÙË Ï¤ÍË «Â˘‰·ÈÌÔÓ›·» Î·È ÙË ıˆÚ› ÙÂÏÈÎfi ÛÎÔapplefi(Ù¤ÏÔ˜) Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ appleÚ¿Í˘. ªappleÔÚ›Ù ӷ ·Ó·ÙÚ¤ÍÂÙ Û appleÚÔËÁÔ‡ÌÂÓÔ˘˜ ÊÈÏÔ-ÛfiÊÔ˘˜, fiappleˆ˜ Ï.¯. ÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÔÊÈÛÙ¤˜, Î·È Ó· ‚Ú›Ù appleÔÈÔ˘˜·ÓÙ›ÛÙÔÈ¯Ô˘˜ fiÚÔ˘˜ ·˘ÙÔ› ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÔ‡Ó;ΓΛΩΣΣΑΡΙO∆∂§∂√§√°π∞: η διδασκαλίαγια τη σκοπιµότητα τουκόσµου και των φαινοµένωντου, σύµφωνα µε τηνοποία όλα στη φύση λειτουργούνσκόπιµα. Κύριοςεκπρόσωπος της τελεολογικήςθεώρησης τουκόσµου είναι ο Αριστοτέλης,που υποστήριξε ότι ηφύση δεν κάνει τίποτεάσκοπα (οδν µάτηνποιε), καθετί που γίνεται,γίνεται για κάποιο σκοπόκαι υπάρχει κάποιος σκοπός(τέλος) στον οποίο όλατα πράγµατα στοχεύουν.Για παράδειγµα, ο σκοπόςτου µατιού είναι να βλέπεικαλά, του µαχαιριού νακόβει καλά, ενώ ο έσχατος,τελικός σκοπός του ανθρώπουείναι η ευδαιµονία.Τελευταίες σελίδες από το έργο του Αριστοτέλη Ηθικά Νικοµάχεια σε αντίγραφο (1458-59) από τον γραφέα Gabriel Altadell.Η παραµυθία της φιλοσοφίας, έργοτου µεσαιωνικού φιλοσόφου Βοήθιου,ο οποίος αναφέρει ότι του παρουσιάστηκεη φιλοσοφία σε µορφήγυναίκας. Εδώ από έκδοση µεγάλουσχήµατος του 15ου αι., όπου στοφόρεµα της γυναίκας είναι κεντηµένατα ονόµατα των επτά ελευθέριωντεχνών που σχηµάτιζαν το βασικόπρόγραµµα σπουδών του µεσαιωνικούπανεπιστηµίου (αριθµητική, µουσική,γεωµετρία, αστρονοµία, γραµ-µατική, ρητορική και λογική).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2Ë∏ ·ÚÂÙ‹ Â›Ó·È ÌÂÛfiÙËÙ·ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘Ì ÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ AÚÈÛÙÔÙ¤ÏË Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· Ë ·ÚÂÙ‹ ›ӷÈÌÂÛfiÙËÙ· ·Ó¿ÌÂÛ· Û ‰‡Ô ¿ÎÚ·, ÙËÓ ¤ÏÏÂÈ„Ë Î·È ÙËÓ ˘appleÂÚ‚ÔÏ‹. £· ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘Ì Âapple›Û˘ ÙÔÓ ÔÚÈÛÌfiÙ˘ ·ÚÂÙ‹˜ ˆ˜ «¤Íˆ˜ appleÚÔ·ÈÚÂÙÈ΋˜» Î·È ˆ˜ ÙÂÏÂÈfiÙËÙ·˜ ÙÔ˘ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· Î·È ı· ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘Ì ÙÔÓ ÎÂÓÙÚÈ-Îfi ÚfiÏÔ appleÔ˘ ·˘Ù‹ ηٷϷ̂¿ÓÂÈ ÛÙËÓ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋ ËıÈ΋.KEIMENO∫∂πªΑρετή, µεστητα και ακρτητες 1∂¡OΗ εκλογή του Ηρακλή, 1596, έργοτου Annibale Caracci (1560-1609),(Νάπολη, Εθνική Πινακοθήκη τουCapodimonte), όπου παρουσιάζεται οΗρακλής ανάµεσα στην Αρετή και τηνΚακία.«Μεστης στν ρετή, κατδ τ ριστον κα τ ε κρτης».(Αριστοτέλης,Ηθικά Νικοµάχεια, B, 1107a8)Το λάθος γίνεται µε πολλος τρπους (γιατί το κακ και το άπειρο πάνε µαζί,πως δίδασκαν οι Πυθαγρειοι, ενώ το καλ πάει µαζί µε το πεπερασµένο),το σωστ µως γίνεται µε έναν µνο τρπο (γι’ αυτ και το πρώτο είναι εκολο,ενώ το άλλο είναι δσκολο: είναι εκολο, πράγµατι να αποτχεις στονστχο σου και είναι δσκολο να τον πετχεις) να γιατί η υπερβολή και η έλλειψηείναι χαρακτηριστικά της κακίας και η µεστητα της αρετής: «καλοί µεέναν µνο τρπο, κακοί µε χίλιους τσους τρπους» 2 . Η αρετή λοιπν είναι µιαέξη 3 , που α) επιλέγεται ελεθερα απ το άτοµο, β) βρίσκεται στο µέσον, στοµέσον µως το «σε σχέση προς εµάς» 4 το µέσον αυτ καθορίζεται απ τηλογική –πιο συγκεκριµένα, απ τη λογική, πιστεω, που καθορίζει ο φρνιµοςάνθρωπος 5 είναι µεστητα µεταξ δο κακιών, που η µία βρίσκεται απ τηνπλευρά της υπερβολής και η άλλη απ την πλευρά της έλλειψης 6 και ακµηµε το νηµα τι ορισµένες κακίες αποτελον έλλειψη και άλλες πάλι υπερβολήσε σχέση µε αυτ που πρέπει, είτε στα πάθη είτε στις πράξεις, ενώ η αρετήκαι βρίσκει και επιλέγει το µέσον. Απ την άποψη λοιπν της ουσίας της, καισο µας ενδιαφέρει ο ορισµς της φσης της, η αρετή είναι µεστητα, απ τηνάποψη µως του σωστο και του άριστου είναι, ασφαλώς, κάτι που βρίσκεταιστο ψηλτερο σκαλί 7 .(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια, Β, 1106b 27-1107a 8)Αλληγορία της αρετής και της κακίας(Paolo Veronese, Η εκλογή του Ηρακλή,1580).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2Ë91Η αρετή είναι µεσότηταƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞1234567∆Ô ‚·ÛÈÎfi ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi ÙÔ˘ ¢‰·›ÌÔÓÔ˜ ‚›Ô˘ Â›Ó·È Ë Û˘ÌÌfiÚʈÛË Ù˘ „˘¯È-΋˜ Ì·˜ ÂÓÂÚÁËÙÈÎfiÙËÙ·˜ Ì ÙËÓ ·ÚÂÙ‹. √ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ‰È·ÎÚ›ÓÂÈ ÙȘ ·ÚÂÙ¤˜ Û‰ȷÓÔËÙÈΤ˜ Î·È ËıÈΤ˜. √È ËıÈΤ˜ ·ÚÂÙ¤˜ ·ÊÔÚÔ‡Ó Ù· apple¿ıË, Ù· Û˘Ó·ÈÛı‹Ì·Ù·Î·È ÙȘ appleÚ¿ÍÂȘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Î·È ÙÔ apple‰›Ô ÙÔ˘˜ ÔÚ›˙ÂÙ·È ÌÂÚÈΤ˜ ÊÔÚ¤˜ ·Ó·-ÊÔÚÈο Ì ¤Ó·Ó Ù‡appleÔ Û˘Ó·ÈÛı‹Ì·ÙÔ˜ Î·È ¿ÏÏÔÙ Ì ¤Ó·Ó Ù‡appleÔ appleÚ¿Í˘. ŸÏ˜̷˙› ÔÈ ËıÈΤ˜ ·ÚÂÙ¤˜ Û˘ÓÈÛÙÔ‡Ó ÙÔ ‹ıÔ˜, ‰ËÏ. ÙÔÓ ËıÈÎfi apple˘Ú‹Ó· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘.ÙËÓ appleÚÔËÁÔ‡ÌÂÓË ÂÓfiÙËÙ· ›‰·Ì fiÙÈ Ô ÙÂÏÈÎfi˜ ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ ˙ˆ‹˜ Â›Ó·È Ë¢‰·ÈÌÔÓ›·. ∂‰Ò, Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ÂÍÂÙ¿˙ÂÈ ÙÈ Â›Ó·È Ë ·ÚÂÙ‹, ‰›ÓÂÈ ÙÔÓ ÔÚÈÛÌfi ÙË˜Î·È ÙË Û˘Ó‰¤ÂÈ Ì ÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· Ù˘ ÌÂÛfiÙËÙ·˜ appleÔ˘ Â›Ó·È ·ÍȤapple·ÈÓË, ÂÓÒ Ë ˘appleÂÚ-‚ÔÏ‹ Î·È Ë ¤ÏÏÂÈ„Ë Â›Ó·È Î·Ù·ÎÚÈ٤˜.∆Ô Ï¿ıÔ˜ Á›ÓÂÙ·È… ηÎÔ› Ì ¯›ÏÈÔ˘˜ ÙfiÛÔ˘˜ ÙÚfiappleÔ˘˜: Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·ÈÂ‰Ò ÛÙÔ˘˜ ˘ı·ÁfiÚÂÈÔ˘˜ Î·È ÛÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘˜ Û¯ÂÙÈο Ì ÙȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ appleԢ΢‚ÂÚÓÔ‡Ó ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ, ÔÈ Ôappleԛ˜ Â›Ó·È ·ÓÙ›ıÂÙ˜ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜.∏ ·ÚÂÙ‹ ÏÔÈapplefiÓ Â›Ó·È ÌÈ· ¤ÍË appleÔ˘ ÂappleÈϤÁÂÙ·È ÂχıÂÚ· ·applefi ÙÔ ¿ÙÔÌÔ: Ô ∞ÚÈ-ÛÙÔÙ¤Ï˘ ÔÚ›˙ÂÈ ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ ˆ˜ ¤ÍË appleÚÔ·ÈÚÂÙÈ΋, ‰ËÏ. ÌÈ· ÌfiÓÈÌË Î·Ù¿ÛÙ·ÛËÎ·È ‰È¿ıÂÛË Ù˘ „˘¯‹˜ appleÔ˘ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ appleÚÔ·›ÚÂÛË (ÙËÓ ÔÚıÔÏÔÁÈ΋ ÂappleÈ-ÏÔÁ‹), Û ÌÈ· Û˘Ó‹ıÂÈ· appleÔ˘ ÂappleÈϤÁÂÙ·È ÂχıÂÚ· ·applefi ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ. √È ·ÚÂ-Ù¤˜ Â›Ó·È ¤ÍÂȘ, ‰ÂÓ Â›Ó·È fï˜ fiϘ ÔÈ ¤ÍÂȘ ·ÚÂÙ¤˜, ·ÏÏ¿ ÌfiÓÔ fiÛ˜ ÎÚ›ÓÔ-ÓÙ·È ¿ÍȘ Âapple·›ÓÔ˘.…‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙÔ Ì¤ÛÔÓ fï˜ ÙÔ «Û ۯ¤ÛË appleÚÔ˜ ÂÌ¿˜»: Ë ·ÚÂÙ‹ appleÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È·applefi ÙËÓ appleÚÔ·›ÚÂÛË (ÙËÓ ÂχıÂÚË ‚Ô‡ÏËÛË, ÙËÓ ÂχıÂÚË ÂappleÈÏÔÁ‹), Ë ÔappleÔ›·ÎÚ·ÙÂ›Ù·È Û ̛· ÌÂÛfiÙËÙ· Û¯ÂÙÈ΋ Ì ̷˜. ∏ ÌÂÛfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ηıÔÚ›˙ÂÙ·È ·applefiÙÔÓ ÏfiÁÔ, Û‡Ìʈӷ ‰ËÏ. Ì ÙÔÓ Î·ıÔÚÈÛÌfi appleÔ˘ ı· Ù˘ ·apple¤‰È‰Â οı ÊÚfiÓÈÌÔ˜¿ÓıÚˆappleÔ˜. ∏ appleÚÔ·›ÚÂÛË ÔÚ›˙ÂÙ·È ·applefi ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ˆ˜ ÂappleÈı˘Ì›· appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓappleÔ˘ ÂÌapple›appleÙÔ˘Ó ÛÙË ‰È΋ Ì·˜ ‰‡Ó·ÌË, ·ÊÔ‡ ·applefi ÙË ÛÙÈÁÌ‹ appleÔ˘, ‡ÛÙÂÚ· ·applefi ‰È·-ÓÔËÙÈ΋ ÂÚÁ·Û›· Î·È ‰È·‚ԇϢÛË, ÎÚ›Ó·Ì ÙÈ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ÂappleÈϤÍÔ˘ÌÂ Î·È Ó· appleÚÔ-ÙÈÌ‹ÛÔ˘ÌÂ, ¤¯Ô˘Ì ÂappleÈı˘Ì›Â˜ appleÈ· Û‡ÌʈÓ˜ Ì ÙË ‰È·ÓÔËÙÈ΋ ÂÚÁ·Û›· Î·È Ùˉȷ‚Ô‡ÏÂ˘Û‹ Ì·˜.√ ÊÚfiÓÈÌÔ˜ ¿ÓıÚˆappleÔ˜: Ô ÊÚfiÓÈÌÔ˜ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È ·˘Ùfi˜ appleÔ˘ appleÚ¿ÙÙÂÈ Û‡Ì-ʈӷ Ì ÙÔÓ ÔÚıfi ÏfiÁÔ, ÙË ÏÔÁÈ΋ ÙÔ˘. √ ÂÓ¿ÚÂÙÔ˜ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È apple¿ÓÙÔÙÂÊÚfiÓÈÌÔ˜, ηıÔ‰ËÁÂ›Ù·È ·applefi ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ Ù˘ ÊÚfiÓËÛ˘ Î·È ÂappleÈϤÁÂÈ ·˘Ùfi appleÔ˘Â›Ó·È ÛˆÛÙfi Ó· appleÚ¿ÍÂÈ.ÀappleÂÚ‚ÔÏ‹ Î·È ¤ÏÏÂÈ„Ë: Ë ·ÚÂÙ‹ Â›Ó·È ÌÂÛfiÙËÙ· (Î·È fi¯È ÌÂÙÚÈfiÙËÙ·) ÌÂٷ͇ ‰‡ÔÏ·Óı·ÛÌ¤ÓˆÓ ÙÚfiappleˆÓ, Ù˘ ˘appleÂÚ‚ÔÏ‹˜ Î·È Ù˘ ¤ÏÏÂȄ˘. ∏ ˘appleÂÚ‚ÔÏ‹ Î·È Ë¤ÏÏÂÈ„Ë Â›Ó·È Î·Î›Â˜ appleÔ˘ ÓÔÔ‡ÓÙ·È ÛÙÔ ËıÈÎfi apple‰›Ô ˆ˜ ËıÈΤ˜ ÌÂÈÔÓÂ͛˜.∂›Ó·È ÌÂÛfiÙËÙ·… ÙÔ Ì¤ÛÔÓ: Ë ·ÚÂÙ‹ ·appleÔÙÂÏ› ÌÂÛfiÙËÙ· ÌÂٷ͇ ‰‡Ô ηÎÈÒÓ, ËÌ›· ηΛ· ·appleÔÙÂÏ› ˘appleÂÚ‚ÔÏ‹ Î·È Ë ¿ÏÏË ·appleÔÙÂÏ› ¤ÏÏÂÈ„Ë. ∏ ÌÂÛfiÙËÙ· ‰ÂÓÂ›Ó·È ·applefiÏ˘ÙË, ·ÏÏ¿ Â›Ó·È ÌÂÛfiÙËÙ· «Û ۯ¤ÛË Ì ÂÌ¿˜», ‰ËÏ. Û ۯ¤ÛË Ì ÙÔÓ¿ÓıÚˆappleÔ appleÔ˘ ·appleÔÙÂÏ› ÙÔ ˘appleÔΛÌÂÓÔ Ù˘ ËıÈ΋˜ appleÚ¿Í˘. ∏ ÌÂÛfiÙËÙ· appleÔÈΛÏ-ÏÂÈ ·Ó¿ÏÔÁ· Ì ÙȘ appleÂÚÈÛÙ¿ÛÂȘ Î·È Ù· appleÚfiÛˆapple·, fiappleˆ˜ Ê·›ÓÂÙ·È ÛÙÔ apple·Ú¿ÏÏË-∆ιάγραµµα του Ν. Hartmann (Κ. ∆.Γεωργούλης, Αριστοτέλης ο Σταγιρίτης,Θεσσαλονίκη 1962, σελ. 346).«Στη σωφροσύνη και την ανδρείαδεν υπάρχει υπερβολή και έλλειψη,γιατί η µεσότητα είναι, κατάκάποιο τρόπο, ακρότητα».(Αριστοτέλης, Ηθ. Νικ., 1107a 22-23)Η ΑΡΕΤΗ ΩΣ ΜΕΣΟΤΗΤΑΚΑΙ ΩΣ ΑΚΡΟΤΗΤΑΑκρότηταΥπερβολή Μεσότητα Έλλειψη(προς ηµάς)«Παρόλο που η αρετή αποτελείµεσότητα µεταξύ της υπερβολήςκαι της έλλειψης, η ίδια, ως µεσότητα,αποτελεί αξιολογική κορύφωση.∆εν είναι µια «χρυσή µετριότητα,που προκύπτει ως συµβιβασµόςαντιτιθέµενων ροπών, αλλά η δυνα-µική σύνθεση και η υπέρβασή τους,δηλ. η ηθική τελειότητα, και γι’αυτό δεν επιδέχεται ούτε υπερβολήούτε έλλειψη».(Κ. Σ. Κατσιµάνης, Πλάτων καιΑριστοτέλης, εκδ. Gutenberg,Αθήνα 2001, σελ. 231)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


92∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2ËΗ αρετή είναι µεσότηταΓΛΩΣΣΑΡΙO∞ƒ∂∆∏: η αρετή είναι ξιςπροαιρετική, δηλαδή µιαµόνιµη κατάσταση και διάθεσητης ψυχής που στηρίζεταιστην προαίρεση. Ηηθική αρετή ορίζεται ως«µεσότητα» ανάµεσα στηνέλλειψη και την υπερβολή.¢π∞¡√∏∆π∫∂ ∞ƒ∂∆∂: οινοητικές καταστάσεις µετις οποίες προσεγγίζουµετην αλήθεια. Οι διανοητικέςαρετές είναι πέντε:επιστήµη, τέχνη, φρόνηση,νους, σοφία.∂£√: εθισµός, συνήθεια,τρόπος συµπεριφοράς(απ’ αυτήν παράγεταιη λέξη ηθική).∂§§∂πæπ: το έλαττον.∂•π (από το ρήµα χω):εθισµός, συνήθεια.∏£π∫∂ ∞ƒ∂∆∂: οι ηθικέςαρετές σχετίζονται µε ταπάθη και τις πράξεις τουανθρώπου και είναι αποτέλεσµατου έθους (τηςσυνήθειας) που µε τηνεπανάληψη διαµορφώνειτην ανάλογη αρετή. Κάθεηθική αρετή υφίσταται καιτελειοποιείται πάντοτεκάτω από την επίδρασητης διανοητικής αρετήςτης φρόνησης.ª∂√∆∏: το µέσον µεταξύδύο άκρων, ακροτήτων.∆√ ª∂√¡: τ σον.ƒ√∞πƒ∂π (ρεξις βουλευτική):η ορθολογική επιλογήµιας συγκεκριµένηςπράξης, η οποία γίνεταιελεύθερα και προκαλείταιαπό επιθυµία και βούληση.À∂ƒµ√§∏: το πλεον (πρ+ βολοµαι).À∂ƒµ√§∏ ∫∞π ∂§§∂πæ∏: ηαρετή είναι µεσότηταµεταξύ δύο λανθασµένωντρόπων (κακιών), τηςυπερβολής και της έλλειψης.Η υπερβολή και ηέλλειψη είναι κακίες πουνοούνται στο ηθικό πεδίοως ηθικές µειονεξίες.ºƒ√¡πª√: σώφρων, συνετός,αυτός που διαθέτειφρόνηση και φρονιµάδα.8ÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1), Î·È ÁÈ’ ·˘Ùfi ÂÓ·appleÔÙ›ıÂÙ·È ÛÙÔÓ ÊÚfiÓÈÌÔ ¿ÓıÚˆappleÔ Ó· ÙËÓ Î·ıÔ-Ú›ÛÂÈ ·Ó¿ÏÔÁ· οı ÊÔÚ¿.∞applefi ÙËÓ ¿appleÔ„Ë… ÛÙÔ „ËÏfiÙÂÚÔ Ûηϛ (µεστης στν ρετή, κατ δ τ ριστονκα τ ε κρτης): Ë ÌÂÛfiÙËÙ·, ·applefi ·ÍÈÔÏÔÁÈ΋ ‰ËÏ. ¿appleÔ„Ë, Á›ÓÂÙ·È Î·È·˘Ù‹ ·ÎÚfiÙËÙ·, ‰ËÏ. οÙÈ ÙÔ ·applefiÏ˘ÙÔ.∞P∞§§H§∞ KEIMEN∞1∏ ÌÂÛfiÙËÙ· ‰ÂÓ Â›Ó·È Ë ›‰È· ÁÈ· fiÏÔ˘˜Το µέσον µως το σε σχέση προς εµάς δε θα το ορίσουµε έτσι γιατί αν για ένα άτοµοείναι πολ το να φάει δέκα «µερίδες» και λίγο να φάει δο, δεν θα πει πως ο προπονητήςθα ορίσει έξι «µερίδες», γιατί και αυτή η ποστητα µπορεί να είναι πολλήγι’ αυτν που θα τη φάει ή λίγη: λίγη για έναν Μίλωνα, πολλή για τον αρχάριο στηγµναση. Το ίδιο ισχει και στο τρέξιµο ή την πάλη. Συµπέρασµα: Ο ειδήµονας αποφεγειτην υπερβολή ή την έλλειψη και ψάχνει να βρει το µέσον αυτ είναι η τελικήτου προτίµηση – φυσικά χι το µέσον το σε σχέση προς το πράγµα, αλλά το σε σχέσηπρος εµάς.2(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια, Β, 1106a 36-1106b 7)∏ ÌÂÛfiÙËÙ· ‰Â ‚Ú›ÛÎÂÈ ÂÊ·ÚÌÔÁ‹ Û οı appleÚ¿ÍË Î·È Û οı apple¿ıÔ˜Εν πάση περιπτώσει η θεωρία αυτή της µεστητας δε βρίσκει εφαρµογή σε κάθεπράξη και σε κάθε πάθος υπάρχουν, πράγµατι, πάθη που ήδη η λέξη που τα δηλώνειφέρνει στο µυαλ µας κάτι αρνητικ και τιποτένιο, π.χ. επιχαιρεκακία, αδιαντροπιά,φθνος, και στην περίπτωση των πράξεων: µοιχεία, κλεψιά, φνος γιατίλα αυτά –και σα άλλα τέτοια– τα λέµε µε τη βεβαιτητα τι είναι αρνητικά καιτιποτένια τα ίδια και χι η υπερβολή ή η έλλειψή τους. ∆εν υπάρχει, λοιπν, περίπτωσηνα κάνει ποτέ κανείς το σωστ σε σχέση µε αυτά αυτά είναι πάντοτε λάθος.3∆ÚÂȘ ‚·ÛÈÎÔ› ÙÚfiappleÔÈ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿˜(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια, Β, 1107a 8-15)Φάνηκε λοιπν καθαρά πως τρεις βασικοί τρποι συµπεριφοράς υπάρχουν: δολανθασµένοι (κακίες), ο ένας της κατηγορίας της υπερβολής και ο άλλος της κατηγορίαςτης έλλειψης, και µία αρετή, η µεστητα. Και οι τρεις τους βρίσκονται κατάέναν τρπο σε αντίθεση µεταξ τους: τα δο άκρα προς το µέσον και µεταξ τους,και το µέσον προς τα δο άκρα. πως το ίσο είναι µεγαλτερο σε σχέση προς τοµικρτερο και µικρτερο σε σχέση προς το µεγαλτερο, έτσι οι µεστητες αποτελονυπερβολή σε σχέση προς την έλλειψη και έλλειψη σε σχέση προς την υπερβολή τσοστα πάθη σο και στις πράξεις.(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια, Β, 1108b 11-19)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 2Ë93Η αρετή είναι µεσότηταEPøTHEI – EP°∞IE1234Ò˜ ÔÚ›˙ÂÈ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ÙËÓ ·ÚÂÙ‹; ¢ÒÛÙ ÙÔ ·ÓÙÒÓ˘ÌÔ Ù˘ Ϥ͢ ·˘Ù‹˜.∆È ÂÓÓÔ› Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ fiÙ·Ó Ï¤ÂÈ fiÙÈ Ë ·ÚÂÙ‹ Â›Ó·È ÌÂÛfiÙËÙ·; Ò˜ appleÚÔÛ‰ÈÔÚ›-˙ÂÈ ÙËÓ ˘appleÂÚ‚ÔÏ‹ Î·È ÙËÓ ¤ÏÏÂÈ„Ë;ÔÈÔÈ Â›Ó·È ÔÈ ÙÚÂȘ ÙÚfiappleÔÈ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿˜ ÛÙÔ˘˜ ÔappleÔ›Ô˘˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È Ô ∞ÚÈ-ÛÙÔÙ¤Ï˘ ÛÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (3); Ò˜ ·˘ÙÔ› ·appleÔÙ˘appleÒÓÔÓÙ·È ÛÙÔ Û¯Â‰È¿-ÁÚ·ÌÌ· Ù˘ ·ÚÂÙ‹˜ appleÔ˘ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙÔ appleÂÚÈıÒÚÈÔ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ Û·˜;ÙÔÓ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ (·applefiÛapple. 102) ‰È·‚¿˙Ô˘ÌÂ: «Â οı appleÚ¿ÁÌ· Â›Ó·È Î·Ïfi ÙÔ ›ÛÔØË ˘appleÂÚ‚ÔÏ‹ Î·È Ë ¤ÏÏÂÈ„Ë ‰Â ÌÔ˘ ·Ú¤ÛÂÈ». ÔȘ ÔÌÔÈfiÙËÙ˜ ¤¯ÂÈ ·˘Ù‹ Ë ¿appleÔ„ËÌ ÙËÓ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋ ıˆڛ· ÁÈ· ÙË ÌÂÛfiÙËÙ·; ÔÈ· ÂÊ·ÚÌÔÁ‹ ÌappleÔÚ› Ó· ¤¯ÂÈ Ë·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋ ıˆڛ· Ù˘ ÌÂÛfiÙËÙ·˜ ÛÙËÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹ ˙ˆ‹;Benzamin West, Η εκλογή του Ηρακλή,1764 (The Victoria and AlbertMuseum, Λονδίνο). Το θέµα αυτό τηςαρχαίας ελληνικής µυθολογίας, πουσχετίζεται µε τις αρετές και τις κακίεςκαι τα ηθικά διλήµµατα µπροστά σταοποία βρίσκεται αντιµέτωπος οάνθρωπος, απασχόλησε ιδιαίτερατους ζωγράφους ανά τους αιώνες.£EM∞ °I∞ YZHTHH ◊ °P∞TH EP°∞I∞°È·Ù› ÛÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1) Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ϤÂÈ fiÙÈ Ë ÌÂÛfiÙËÙ· ‰ÂÓ Â›Ó·È ›‰È·ÁÈ· fiÏÔ˘˜; ÔÈ· Â›Ó·È Ù· apple·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· appleÔ˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ ÁÈ· Ó· ÛÙËÚ›ÍÂÈ ÙËÓ ¿appleÔ„‹ÙÔ˘; ªappleÔÚ›Ù ÂÛ›˜ Ó· ÛÎÂÊÙ›ÙÂ Î·È ¿ÏÏ· apple·ÚfiÌÔÈ·;«Οι αληθινές λοιπόν θεωρίες είναιχρησιµότατες όχι µόνο για την απόκτησηγνώσης, αλλά και για τη ζωή·γιατί αν συµφωνούν µε τα πράγµατα,γίνονται πιστευτές, και έτσι παρακινούναυτούς που τις καταλαβαίνουννα ζουν σύµφωνα µε αυτές».(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια,Κ, 1, 1172b 3-7)¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1) Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙÔÓ ·ıÏËÙ‹ ª›ÏˆÓ·, ÁÓˆ-ÛÙfi apple·Ï·ÈÛÙ‹ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ Î·È √Ï˘ÌappleÈÔÓ›ÎË. ∞Ó·ÙÚ¤ÍÙ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙˆÓ √Ï˘-ÌappleÈ·ÎÒÓ ·ÁÒÓˆÓ Î·È ‚Ú›Ù appleÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹ ÙÔ˘. Ò˜ ÂÍËÁÔ‡Û·Ó ÙËÓ ˘appleÂÚ-‚ÔÏÈ΋ ‰‡Ó·ÌË ÙˆÓ ·ıÏËÙÒÓ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÂΛӢ; ∆È Û˘Ì‚·›ÓÂÈ ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ì·˜, fiÙ·ÓÔÈ ·ıÏËÙ¤˜ Ê·›ÓÔÓÙ·È Ó· ˘appleÂÚ‚·›ÓÔ˘Ó ÙȘ Ê˘ÛÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÙÔ˘˜; ªÂ appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔÍÂappleÂÚÓÔ‡Ó ÙÔ Ì¤ÙÚÔ;«Εστιν ρα ρετ ξις προαιρετικ,ν µεστητι οσα τπρς µς».(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια,Β, 1106b36-1107a1)∆ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΑΡΕΤΩΝ (πογραφή)Υπερβολή Έλλειψη Μεσότηταργιλτης ναλγησία πρατηςθραστης δειλία νδρείαναισχυντία κατάπληξις αδώςκολασία ναισθησία σωφροσνηφθνος νώνυµον νέµεσιςκέρδος ζηµία δίκαιονσωτία νελευθερία λευθεριτηςλαζονεία ερωνεία λήθειακολακεία πέχθεια φιλίαρέσκεια αθάδεια σεµντηςτρυφερτης κακοπάθεια καρτερίαχαυντης µικροψυχία µεγαλοψυχίαδαπανηρία µικροπρέπεια µεγαλοπρέπειαπανουργία εήθεια φρνησις«Κα προαίρεσις ν εη βουλευτικήρεξις τν φ’ µν».(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια1113a 10-11)Αριστοτέλης, Ηθικά Εδήµια, Α, 1221a 1-10∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3Ë∏ ÊÈÏ›· Â›Ó·È ÂÓÙÂÏÒ˜ ·apple·Ú·›ÙËÙË ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ AÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ÁÈ· ÙË ÊÈÏ›·, appleÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÂ›Ù·È ÌÂÙ·-͇ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ, Î·È ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙÔ˘˜ ÏfiÁÔ˘˜ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÔappleÔ›Ô˘˜ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ «Â›Ó·È ÂÓÙÂÏÒ˜·apple·Ú·›ÙËÙË ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹». £· ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘Ì ÙÔÓ ÔÚÈÛÌfi Ù˘ ÊÈÏ›·˜ Î·È ı· Û˘˙ËÙ‹ÛÔ˘Ì ٷ ÙÚ›· ›‰Ë ÊÈÏ›·˜Ù· ÔappleÔ›· Ô AÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ıˆÚ› fiÙÈ ·Ó·appleÙ‡ÛÛÔÓÙ·È ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜.KEIMENO∫Ο ορισµς της φιλίας 1Προσωποποίηση της Amicitia (τηςφιλίας, στα λατινικά) που διακοσµεί τοέργο «Iconologia» του Cesare Ripa.Ας ποµε τώρα ποιους αγαπον οι άνθρωποι και θέλουν να τους έχουνφίλους τους και ποιους µισον 2 , καθώς και για ποιον λγο 3 –αφο µωςπρώτα δώσουµε τον ορισµ της φιλίας και της αγάπης. Ας δεχθοµε, λοιπν,τι αγαπώ κάποιον και θέλω να τον έχω φίλο µου θα πει θέλω γι’ αυτν καθετίπου το θεωρώ καλ, χι για να κερδίσω κάτι ο ίδιος, αλλά αποκλειστικά γιαχάρη εκείνου κάνω µάλιστα και ,τι µπορώ για να αποκτήσει αυτά τα καλάεκείνος 4 . Φίλος είναι το πρσωπο που αγαπά µε τον ίδιο τρπο που είπαµε καιαγαπιέται µε τον ίδιο τρπο: σοι πιστεουν τι η σχέση τους είναι αυτο τουείδους, θεωρον τι είναι φίλοι 5 . Με λα αυτά να τα έχουµε δεχτεί, καταλήγουµεπια –υποχρεωτικά– στο τι φίλος είναι αυτς που χαίρεται µε τα καλάκαι λυπάται µε τα δυσάρεστα που συµβαίνουν στον φίλο του – και αυτ χιγια κανένα άλλο λγο παρά µνο για χάρη εκείνου 6 .(Αριστοτέλης, Ρητορική, Β, 1380b 35-1381a 10)Η Ρητορική του Αριστοτέλη σε λατινικόχειρόγραφο. Στο έργο αυτό ο Αριστοτέληςαναλύει και διδάσκει γύρωαπό την τέχνη της πειθούς η οποίαήταν απαραίτητη για τους ρήτορες.Στο βιβλίο αυτό περιέχονται επίσηςαπόψεις του για τη φιλία και γενικότεραγια τα πάθη των ανθρώπων.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3Ë95Η φιλία είναι εντελώς απαραίτητη για τη ζωήƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞123456ÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·, Ë Ï¤ÍË «ÊÈÏ›·» ‰‹ÏˆÓ οı ·ÌÔÈ‚·›· ¤ÏÍË ·Ó¿ÌÂÛ· Û ‰‡Ô¿ÙÔÌ·. ∞ӷʤÚÂÙ·È, fi¯È ÌfiÓÔ Û fiϘ ۯ‰fiÓ ÙȘ ÛÙÂÓ¤˜ appleÚÔÛˆappleÈΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ ÙˆÓ·ÓıÚÒappleˆÓ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ appleÔ˘ ‰Â Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÔÈÎÔÁÂÓÂÈ·ÎÔ‡˜ ‰ÂÛÌÔ‡˜ (fiappleˆ˜Â›Ó·È Ë ÛËÌ·Û›· Ù˘ Ϥ͢ Û‹ÌÂÚ·), ·ÏÏ¿ Î·È Û fiÏ· Ù· ›‰Ë ÙˆÓ ÔÈÎÔÁÂÓÂÈ·ÎÒÓÛ¯¤ÛˆÓ, fiappleˆ˜ ÙˆÓ ÁÔÓÈÒÓ appleÚÔ˜ Ù· apple·È‰È¿ ÙÔ˘˜, ÙˆÓ apple·È‰ÈÒÓ appleÚÔ˜ ÙÔ˘˜ ÁÔÓ›˜,ÙˆÓ Û˘ÁÁÂÓÒÓ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜, ηıÒ˜ Î·È ÛÙȘ Û¯¤ÛÂȘ ÙˆÓ ˙¢Á·ÚÈÒÓ.∞˜ appleԇ̠ÙÒÚ· appleÔÈÔ˘˜ ·Á·appleÔ‡Ó… Î·È appleÔÈÔ˘˜ ÌÈÛÔ‡Ó: Ê›ÏÔ˜ Â›Ó·È ÔappleÔÈÔÛ‰‹-appleÔÙÂ Â›Ó·È ·Á·appleËÙfi˜ Û ÂÌ¿˜ (apple·Ù¤Ú·˜, ÌËÙ¤Ú·, apple·È‰È¿, ·‰¤ÏÊÈ·, Ê›ÏÔÈ, Û˘Ó¿-‰ÂÏÊÔÈ, Û˘ÌappleÔϛ٘, Û˘Ìapple·ÙÚÈÒÙ˜). ∆Ô ·Ú¯·›Ô Ú‹Ì· φιλεν (φιλέω, -), ·applefiÙÔ ÔappleÔ›Ô appleÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È ÔÈ Ï¤ÍÂȘ Ê›ÏÔ˜ Î·È ÊÈÏ›·, ÛÙËÓ ·Ú¯·›· ÂÏÏËÓÈ΋ ÁÏÒÛÛ·ÛËÌ·›ÓÂÈ «·Á·appleÒ».∫·ıÒ˜ Î·È ÁÈ· appleÔÈÔ ÏfiÁÔ: ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙ· appleÚ¿ÁÌ·Ù· appleÔ˘ Â›Ó·È ¿ÍÈ· Ó· ·Á·-appleËıÔ‡Ó (·Ú¯.: α φιλήσεις), ÛÙÔ ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ Ù˘ ·Á¿apple˘ (·Ú¯.: τ φιλητν),·˘Ùfi appleÔ˘ ÎÈÓ› ÙËÓ ·Á¿appleË Î·È ÁÂÓÓ¿ÂÈ ÙË ÊÈÏ›·. ∆Ú›· Â›Ó·È ·˘Ù¿ appleÔ˘ Â›Ó·È ¿ÍÈ· Ó··Á·appleËıÔ‡Ó Î·È Ó· appleÚÔηϤÛÔ˘Ó ÙË ÊÈÏ›·: ÙÔ ·Á·ıfi, ÙÔ Â˘¯¿ÚÈÛÙÔ Î·È ÙÔ ¯Ú‹-ÛÈÌÔ. ∆Ú›· Â›Ó·È Î·È Ù· ›‰Ë Ù˘ ÊÈÏ›·˜: ÊÈÏ›· ÁÈ· ÙË ¯ÚËÛÈÌfiÙËÙ· (δι τ χρήσιµον),ÊÈÏ›· ÁÈ· ÙËÓ Â˘¯·Ú›ÛÙËÛË (δι τ δ) Î·È ÊÈÏ›· ÁÈ· ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ (δι τγαθν).∞˜ ‰Â¯ıÔ‡ÌÂ, ÏÔÈapplefiÓ, fiÙÈ ·Á·appleÒ Î¿appleÔÈÔÓ… ÂΛÓÔ˜: appleÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙÔÓ ÁÂÓÈÎfiÔÚÈÛÌfi Ù˘ ÊÈÏ›·˜: «Ô ∞ Î·È Ô µ Â›Ó·È Ê›ÏÔÈ ·Ó Î·È ÌfiÓÔÓ ·Ó (·) ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó Ô ¤Ó·˜ÙÔÓ ¿ÏÏÔ, (‚) ÓÈÒıÔ˘Ó ·ÌÔÈ‚·›· ‡ÓÔÈ· appleÚÔ˜ fiÊÂÏÔ˜ ÙÔ˘ ¿ÏÏÔ˘, (Á) ÓÈÒıÔ˘Ó ·Á¿appleËÔ ¤Ó·˜ ÁÈ· ÙÔÓ ¿ÏÏÔ Î·È (‰) Î·È ÔÈ ‰‡Ô ·Ó·ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó Ù· (‚) Î·È (Á)». √ ÔÚÈÛÌfi˜·˘Ùfi˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È Î˘Ú›ˆ˜ ÛÙË «ÊÈÏ›· ÁÈ· ÙÔ ·Á·ıfi» (ÛÙË ÊÈÏ›· ÙˆÓ ·Á·ıÒÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ),·appleÔÙÂÏ› fï˜ ÙË ‚¿ÛË Î·È ÁÈ· Ù· ÙÚ›· ›‰Ë ÊÈÏ›·˜.º›ÏÔ˜ ›ӷȅ ıˆÚÔ‡Ó fiÙÈ Â›Ó·È Ê›ÏÔÈ: ÁÈ· Ó· Â›Ó·È Î¿appleÔÈÔÈ Ê›ÏÔÈ, ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Î·ÈÔÈ ‰‡Ô Ó· ·Ó·ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó ÙË ÊÈÏ›· ÙÔ˘˜. ∏ ‡ÓÔÈ·, Ë Â˘ÓÔ˚΋ ‰È¿ıÂÛË, Â›Ó·È ·Ó·-Áη›· appleÚÔ¸applefiıÂÛË ÁÈ· ÙË ÊÈÏ›·, ·ÏÏ¿ fi¯È Âapple·Ú΋˜. ÃÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ‰ËÏ·‰‹ οappleÔÈÔ˜Ó· Â›Ó·È Â˘ÓÔ˚ο ‰È·ÙÂıÂÈ̤ÓÔ˜ appleÚÔ˜ οappleÔÈÔÓ ¿ÏÏÔ, ÁÈ· Ó· ÌappleÔÚ¤ÛÂÈ Ó· Á›ÓÂÈÊ›ÏÔ˜ ÙÔ˘. ∏ ‡ÓÔÈ·, fï˜, ·applefi ÌfiÓË Ù˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È ·ÚÎÂÙ‹ ÁÈ· Ó· Á›ÓÂÈ Î·Ó›˜Ê›ÏÔ˜ Ì οappleÔÈÔÓ, ·ÊÔ‡ Ë ÊÈÏ›· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÂ›Ù·È ·applefi ÙËÓ ·Á¿appleË appleÔ˘ ʤÚÓÂÈ ËÛ˘Ó·Ó·ÛÙÚÔÊ‹ Î·È Ë ·ÌÔÈ‚·ÈfiÙËÙ·.ªÂ fiÏ· ·˘Ù¿… ÁÈ· ¯¿ÚË ÂΛÓÔ˘: Ë appleÈÔ ·ÏËıÈÓ‹ ÊÈÏ›· Â›Ó·È ·˘Ù‹ ÙˆÓ ·Á·ıÒÓ·ÓıÚÒappleˆÓ, Ë ÔappleÔ›· ‰ÂÓ ÂappleȉÈÒÎÂÈ ÙÔ appleÚÔÛˆappleÈÎfi fiÊÂÏÔ˜ ·ÏÏ¿ ÙÔ fiÊÂÏÔ˜ ÙÔ˘Ê›ÏÔ˘. ŸÌˆ˜, ·˘Ù¤˜ ÔÈ ÊÈϛ˜ Â›Ó·È Ûapple¿ÓȘ, fiappleˆ˜ Ûapple¿ÓÈÔÈ Â›Ó·È Î·È ÔÈ appleÚ·ÁÌ·-ÙÈο ·Á·ıÔ› ¿ÓıÚˆappleÔÈ, ηÈ, fiappleˆ˜ ·Ó·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘, ¤Ó·˜ ¿ÓıÚˆappleÔ˜Â›Ó·È appleÚ·ÁÌ·ÙÈο Ù˘¯ÂÚfi˜ ·Ó ηٷʤÚÂÈ Ó· ¤¯ÂÈ Ì›· ‹ ‰‡Ô Ù¤ÙÔȘ ÊÈϛ˜ ÛÙˉȿÚÎÂÈ· Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘.«Τος µν φίλους φελεν, τοςδ’ χθρος βλάπτειν».(Σιµωνίδης, στο Πλάτων, Πολιτεία, Α,336a 2-3 και 334b 3-9)Έκδοση της Ρητορικής του Αριστοτέλητου 1581.Το χρέος της λατινικής µεσαιωνικήςφιλοσοφίας στους Έλληνες και Άραβεςπροδρόµους της φαίνεται σε αυτήτη µικρογραφία χειρογράφου µε τονΑβερόη (αριστερά) και τον Πορφύριο.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


96∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3ËΗ φιλία είναι εντελώς απαραίτητη για τη ζωή∞P∞§§H§∞ KEIMEN∞1∫·Ó¤Ó·˜ ‰Â ı· Âapple¤ÏÂÁ ӷ ˙ÂÈ ‰›¯ˆ˜ Ê›ÏÔ˘˜Προτοµή του Θεόφραστου, µαθητή,φίλου και διαδόχου του Αριστοτέλη.[Η φιλία είναι…] αρετή ή προϋποθέτει την αρετή, και επιπλέον είναι εντελώς απαραίτητηγια τη ζωή. Πραγµατικά, κανένας δε θα επέλεγε να ζει δίχως φίλους, κι αςείχε λα τα υπλοιπα αγαθά. Ακµη και οι πλοσιοι άνθρωποι, πως και αυτοί πουέχουν αξιώµατα και εξουσία, έχουν –λος ο κσµος το πιστεει– ιδιαίτερα µεγάληανάγκη απ φίλους. Αλήθεια, ποιο το φελος λης αυτής της καλής τους κατάστασης,αν δεν υπάρχει η δυναττητα της ευεργεσίας, η οποία γίνεται κατά κριο λγοκαι στην πιο αξιέπαινη µορφή της προς τους φίλους; Και απ την άλλη, πώς θα µποροσελη αυτή η καλή κατάσταση να διατηρηθεί και να διαφυλαχθεί δίχως τουςφίλους; Γιατί σο µεγαλτερη είναι, τσο επισφαλέστερη είναι. Αλλά και στη φτώχειακαι στις άλλες δυστυχίες της ζωής οι άνθρωποι θεωρον τους φίλους ως το µνοκαταφγιο.(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια, Θ, 1155a 1-12)2∆Ô ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ Ù˘ ·Á¿apple˘Αχιλλεύς και Πάτροκλος. Η φιλία τουςείναι από τις πιο γνωστές στην αρχαιότητα,όπως γνωρίζουµε από τηνΙλιάδα του Οµήρου. Εδώ ο Αχιλλέαςφροντίζει τις πληγές του ΠάτροκλουΕσωτερικό αττικής ερυθρόµορφηςκύλικας, που υπογράφει ο Σωσίας,500 π.Χ. περίπου (Βερολίνο, ΑρχαιολογικόΜουσείο).Ίσως µως τα πράγµατα θα γίνονταν σαφέστερα σε σχέση µε το θέµα αυτ, ανπρώτα γνωρίζαµε ποιο είναι ακριβώς το αντικείµενο της αγάπης, αυτ που γεννάειτη φιλία. Γιατί δε φαίνεται να κινεί την αγάπη και να γεννάει τη φιλία το καθετί,παρά µνο αυτ που είναι άξιο να αγαπηθεί και να προκαλέσει τη φιλία, και τέτοιοθεωρείται πως είναι το αγαθ, το ευχάριστο, και το χρήσιµο.(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια, Θ, 1155b 17-21)3ºÈÏ›· ÁÈ· ÙË ¯ÚËÛÈÌfiÙËÙ· Î·È ÊÈÏ›· ÁÈ· ÙËÓ Â˘¯·Ú›ÛÙËÛËΑυτοί λοιπν που αγαπον ο ένας τον άλλον και γίνονται φίλοι για τη χρησιµτητα,δεν αγαπον τον άλλον καθεαυτν, αλλά για το αγαθ που µπορεί να πάρουν απαυτν. Το ίδιο και στην περίπτωση που οι άνθρωποι αγαπον ο ένας τον άλλον καιγίνονται φίλοι για χάρη της ευχαρίστησης πραγµατικά, οι άνθρωποι αγαπον τουςχαριτολγους χι για τον χαρακτήρα τους, αλλά γιατί τους είναι ευχάριστοι […]Αυτές, λοιπν, οι φιλίες είναι φιλίες για έναν λγο συµπτωµατικ, αφο το πρσωποπου αγαπιέται δεν αγαπιέται επειδή είναι αυτ που είναι, αλλά επειδή εξασφαλίζεισ’ αυτν που το αγαπάει κάποιο αγαθ ή κάποια ευχαρίστηση. Ε, αυτο τουείδους οι φιλίες διαλονται εκολα, αν τα δο µέρη δεν παραµένουν αυτ που ήτανπραγµατικά, αν ο ένας δεν είναι πια ευχάριστος ή χρήσιµος στον άλλον, ο άλλοςπαει να τον αγαπάει.(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια, Θ, 1156a 10-14 και Θ, 1156a 19-24)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 3Ë97Η φιλία είναι εντελώς απαραίτητη για τη ζωήEPøTHEI – EP°∞IE1 ¡· ÁÚ¿„ÂÙ ۇÓıÂÙ˜ ϤÍÂȘ Ì ·’ ‹ ‚’ Û˘ÓıÂÙÈÎfi Ù· Ô˘ÛÈ·ÛÙÈο Ê›ÏÔ˜ Î·È ÊÈÏ›·.2 ÔÈÔ˜ Â›Ó·È Ô ÔÚÈÛÌfi˜ Ù˘ ÊÈÏ›·˜, ηٿ ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË; ªÂ appleÔȘ appleÚÔ¸appleÔı¤-ÛÂȘ ÌappleÔÚÔ‡Ó ‰‡Ô ¿ÓıÚˆappleÔÈ Ó· appleÈÛÙÂ‡Ô˘Ó appleˆ˜ Â›Ó·È Ê›ÏÔÈ;3 ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1), ÁÈ· appleÔÈÔ˘˜ ÏfiÁÔ˘˜ ıˆÚ› Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ fiÙÈ «ËÊÈÏ›· Â›Ó·È ÂÓÙÂÏÒ˜ ·apple·Ú·›ÙËÙË ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹» Î·È «Î·Ó›˜ ‰Â ı· ‹ıÂÏ ӷ ˙ÂÈ ¯ˆÚ›˜Ê›ÏÔ˘˜»;4 Ù· apple·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ· (2) Î·È (3), Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙ· ÙÚ›· ›‰ËÊÈÏ›·˜ appleÔ˘, ηٿ ÙË ÁÓÒÌË ÙÔ˘, ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔ‡ÓÙ·È ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜.ÔÈ· Â›Ó·È ·˘Ù¿, appleÒ˜ ‰È·Ê¤ÚÔ˘Ó ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ Î·È ÁÈ·Ù› ÔÈ ÊÈϛ˜ appleÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘Ú-ÁÔ‡ÓÙ·È ÁÈ· ÙËÓ Â˘¯·Ú›ÛÙËÛË Î·È ÙË ¯ÚËÛÈÌfiÙËÙ· ‰È·Ï‡ÔÓÙ·È Â‡ÎÔÏ·;£EM∞TA °I∞ YZHTHH ◊ °ƒ∞∆∏ ∂ƒ°∞π∞1 ÙËÓ πÏÈ¿‰· ÙÔ˘ √Ì‹ÚÔ˘ ¤¯Ô˘Ì ÙËÓ ·Ó·ÊÔÚ¿ Û ÌÈ· ‰˘Ó·Ù‹ ÊÈÏ›·, ·˘Ù‹ ·Ó¿-ÌÂÛ· ÛÙÔÓ ∞¯ÈÏϤ· Î·È ÙÔÓ ¿ÙÚÔÎÏÔ. ∞Ó·ÙÚ¤ÍÙ ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ ÙÔ˘ √Ì‹ÚÔ˘,·ÏÏ¿ Î·È ÛÙË Ì˘ıÔÏÔÁ›·, Î·È appleÂÚÈÁÚ¿„Ù ÙË ÊÈÏÈ΋ ·˘Ù‹ Û¯¤ÛË. ªappleÔÚ›Ù ӷÛÎÂÊÙ›ÙÂ Î·È ¿ÏÏ· apple·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· ·applefi ÙË Ì˘ıÔÏÔÁ›· ‹ ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· appleÔ˘ Ó· ·Ó·-ʤÚÔÓÙ·È Û ÊÈϛ˜ ÌÂٷ͇ appleÚÔÛÒappleˆÓ;ΓΛΩΣΣΑΡΙOºπ§∂ø, -ø: αγαπώ.ºπ§∏π: η αγάπη, η φιλία.ºπ§∏∆√¡: το αντικείµενο τηςαγάπης.ºπ§π∞ (εκ του ρηµ. «φιλ»που στα αρχαία σηµαίνειαγαπώ): δηλώνει κάθεαµοιβαία έλξη ανάµεσα σεδύο άτοµα που συνδέονταιµε συγγενικούς ή άλλουςδεσµούς.ºπ§√: αυτός που είναι αγαπητόςσε εµάς.ºƒ√¡∏π: διανοητική αρετήπου συνίσταται στην ικανότητατου ατόµου να διαχωρίζειµε ορθή κρίση τησωστή από τη λανθασµένηπράξη, το καλό από τοκακό. Η εύστοχη εκτίµησητων περιστάσεων που ταυτίζεταιµε τον ορθό λόγο.2∫·Ù¿ ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, Ù· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο Ù˘ ÊÈÏ›·˜ ÂappleÂÎÙ›ÓÔÓÙ·È Î·È appleÚÔ˜ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ ηÈ, fiappleˆ˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ, fiϘ ÔÈ apple·ÚÔÈ̛˜ Û˘ÌʈÓÔ‡Ó Û’·˘Ùfi, fiappleˆ˜ apple.¯. «ÌÈ· „˘¯‹», «fiÏ· ÙˆÓ Ê›ÏˆÓ ÎÔÈÓ¿», «ÊÈÏ›· ı· appleÂÈ ÈÛfiÙËÙ·»,«ÎÔÓÙÈÓfiÙÂÚÔ ·applefi ÙËÓ ÎÓ‹ÌË Â›Ó·È ÙÔ ÁfiÓ·ÙÔ», «Û·Ó apple¿Ó ‰˘Ô Ì·˙›», «Ô fiÌÔÈÔ˜ÙÔÓ fiÌÔÈÔ», «Ô ÎÔÏÈfi˜ Ì ÙÔÓ ÎÔÏÈfi», «Ë ηÏÈ·ÎÔ‡‰· ÛÙËÓ Î·ÏÈ·ÎÔ‡‰·». ªappleÔ-Ú›Ù ӷ ÛÎÂÊÙ›Ù ۇÁ¯ÚÔÓ˜ apple·ÚÔÈ̛˜ appleÔ˘ Ó· ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È ÛÙË ÊÈÏ›·; µÚ›-ÛÎÂÙ fiÙÈ ·˘Ù¤˜ ¤¯Ô˘Ó ÔÌÔÈfiÙËÙ˜ Ì ÙȘ ·Ú¯·›Â˜ apple·ÚÔÈ̛˜ appleÔ˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ Ô∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘; ∫·Ù¿ applefiÛÔÓ ÔÈ apple·ÚÔÈ̛˜ ·˘Ù¤˜ ÂÎÊÚ¿˙Ô˘Ó ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ∞ÚÈ-ÛÙÔÙ¤ÏË ÁÈ· ÙË ÊÈÏ›·;¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞∏ ·Ú¯·›· ÂÏÏËÓÈ΋ Ï·˚΋ ·ÓÙ›ÏË„Ë ÁÈ· ÙË ÊÈÏ›· Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· Û˘ÓÔ„ÈÛÙ› ÛÙËÚ‹ÛË ÙÔ˘ appleÔÈËÙ‹ È̈ӛ‰Ë appleÔ˘ ¤ÏÂÁ «Ó· ˆÊÂÏ›˜ ÙÔ˘˜ Ê›ÏÔ˘˜ ÛÔ˘ Î·È Ó· ‚Ï¿appleÙÂȘÙÔ˘˜ ¯ıÚÔ‡˜ ÛÔ˘». ¡· Û˘ÁÎÚ›ÓÂÙ ÙËÓ ¿appleÔ„Ë ·˘Ù‹ Ì ÙË ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋ ÂÓÙÔÏ‹ «·Á·-apple¿Ù ·ÏÏ‹ÏÔ˘˜» Î·È Ó· ÂÍËÁ‹ÛÂÙ ÙË ‰È·ÊÔÚ¿ ÙˆÓ ‰‡Ô ÎÂÈ̤ӈÓ.Το δένδρο της γνώσης στον «φιλοσοφικόκήπο» του Αριστοτέλη. Τηνπερίοδο της Αναγέννησης φαντάζοντανορισµένες φορές τη λογική ωςτην κύρια ρίζα του.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4Ë∏ applefiÏË Â›Ó·È Ë ˘„ËÏfiÙÂÚË ÌÔÚÊ‹ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘Ì ÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ AÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ÁÈ· ÙËÓ applefiÏË. ∏ applefiÏË ·appleÔÙÂÏ› ÙËÓ ˘„Ë-ÏfiÙÂÚË ÌÔÚÊ‹ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ Î·È ¤¯ÂÈ ˆ˜ ÛÙfi¯Ô ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·. £· ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘Ì ÙȘ ı¤ÛÂȘ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ appleÚÔ¤-Ï¢ÛË Î·È Û‡ÛÙ·ÛË Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, ηıÒ˜ Î·È ÙȘ ·ÓÙ›ÛÙÔȯ˜ ÁÈ· ÙËÓ ÔÈΛ· Î·È ÙËÓ ÎÒÌË Î·ÈÙË ÛËÌ·Û›· ÙÔ˘˜ ÁÈ· ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË ˙ˆ‹. £· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì appleÒ˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËÎÂ Ë applefiÏË Î·È ÁÈ·Ù› ·appleÔÙÂ-Ï› ÙËÓ ÙÂÏÂÈfiÙÂÚË ÌÔÚÊ‹ ÎÔÈÓˆÓÈ΋˜ Û˘Ì‚›ˆÛ˘.KEIMENO∫Η πλη είναι η πιο σηµαντική κοινωνία που περιέχει λες τις άλλες 1Ο Αριστοτέλης υποστηρίζει στα Πολιτικάότι η κοινωνία είναι µια οµάδασυνεργαζόµενων ατόµων για την επίτευξηενός κοινού αγαθού. Εδώ ανάγλυφοαπό τη βόρεια πλευρά τουΠαρθενώνα, παράσταση της ποµπήςτων Παναθηναίων, όπου εικονίζονταιτρείς άνδρες που κρατούν υδρίες µενερό για τη θυσία (Αθήνα, ΜουσείοΑκρόπολης).Επειδή βλέπουµε 2 τι κάθε πλη 3 αποτελεί µια µορφή κοινωνίας 4 και τι κάθεκοινωνία έχει συσταθεί αποσκοπώντας σε κάποιο αγαθ (διτι λοι οι άνθρωποι,τι κάνουν το κάνουν για να κατακτήσουν αυτ που τους φαίνεταιαγαθ), είναι φανερ τι λες οι κοινωνίες αποσκοπον βεβαίως σε κάποιοαγαθ 5 , η κοινωνία µως που είναι η πιο σηµαντική απ’ λες και που εµπεριέχειλες τις άλλες 6 είναι αυτή που κατεξοχήν επιδιώκει το αγαθ, και µάλιστατο πιο σηµαντικ. Και αυτή είναι η καλοµενη πλη και πολιτική κοινωνία[…] Η πλη δεν είναι λοιπν τίποτε άλλο παρά η τέλεια κοινωνία πουαποτελείται απ περισστερες κώµες και διαθέτει, µποροµε να ποµε, τηµέγιστη δυνατή αυτάρκεια 7 συγκροτήθηκε βεβαίως για την εξασφάλιση τωναναγκαίων για τη ζωή προϋποθέσεων, µως υπάρχει χάριν της ευδαιµονίας.Γι’ αυτ κάθε πλη είναι µια φυσική πραγµατικτητα 8 , εφσον αυτ ισχει καιγια τις πρώτες µορφές κοινωνίας 9 . ∆ιτι αυτή συνιστά γι’ αυτές το σκοπ τουςκαι η φση είναι σκοπς 10 . ∆ιτι ,τι είναι το κάθε πράγµα, αφο ολοκληρωθείη ανάπτυξή του, αυτ λέµε τι είναι η φση του, πως π.χ. του ανθρώπου,του ίππου, της οικίας 11 .(Αριστοτέλης, Πολιτικά, Α, 1252a 1-7 και Α, 1252b 27-34)ƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞Η ιδεώδης Αθήνα σε µικρογραφία(1500 µ.Χ.) για τα Ηθικά Νικοµάχειααπό το βιβλίο του Reginaldus PiramusMonopolitanus.12∆· ÔÏÈÙÈο ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ·appleÔÙÂÏÔ‡Ó ¤Ó· ·applefi Ù· appleÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈο ΛÌÂÓ· ÎÔÈ-ÓˆÓÈ΋˜ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜. ÙÔ ∞‘ ‚È‚Ï›Ô ÙˆÓ ÔÏÈÙÈÎÒÓ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ÙËÓ ¿appleÔ„‹ ÙÔ˘ fiÙÈ Ë applefiÏË ·appleÔÙÂÏ› ÙËÓ ˘„ËÏfiÙÂÚË ÌÔÚÊ‹ ÎÔÈ-ÓˆÓ›·˜ ηÈ, ÂȉÈÎfiÙÂÚ·, ÂÎı¤ÙÂÈ ÙËÓ ¿appleÔ„‹ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ ÔÈΛ·. ∞ӷʤÚÂÈ, Âapple›Û˘,appleÒ˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËÎÂ Ë applefiÏË Î·È ÁÈ·Ù› ·˘Ù‹ ·appleÔÙÂÏ› ÌÈ· Ê˘ÛÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfi-ÙËÙ· ηÈ, ·ÎfiÌË, fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È ·applefi ÙË Ê‡ÛË ÎÔÈÓˆÓÈÎfi Î·È appleÔÏÈÙÈÎfi ˙ÒÔ.∂appleÂȉ‹ ‚ϤappleÔ˘ÌÂ… ÛËÌ·ÓÙÈÎfi: appleÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙËÓ ÂÓ·ÚÎÙÈ΋ appleÚfiÙ·ÛË ÙˆÓÔÏÈÙÈÎÒÓ, fiappleÔ˘ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·È Ë ÎÂÓÙÚÈ΋ ȉ¤· fiÏ˘ Ù˘ appleÚ·ÁÌ·Ù›·˜, Û‡Ì-∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4Ë99Η πόλη είναι η υψηλότερη µορφή κοινωνίας34567891011ʈӷ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· Ë applefiÏË ·appleÔÙÂÏ› ÙËÓ ˘apple¤ÚÙ·ÙË ÌÔÚÊ‹ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, Ë ÔappleÔ›·ÂÌappleÂÚȤ¯ÂÈ fiϘ ÙȘ ¿ÏϘ Î·È Â›Ó·È ·˘Ù‹ appleÔ˘, ηÙÂÍÔ¯‹Ó, ÂappleȉÈÒÎÂÈ ÙÔ ·Á·ıfi,Î·È Ì¿ÏÈÛÙ· ÙÔ appleÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi.fiÏË: Ë ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓË appleÔÏÈÙÈ΋ ÎÔÈÓˆÓ›·. √ fiÚÔ˜ applefiÏȘ Â›Ó·È Â‰Ò ÓÔËÌ·ÙÈο ÈÛÔ-‰‡Ó·ÌÔ˜ Ì ÙÔ ÎÚ¿ÙÔ˜. ∏ apple·Ú·‰ÔÛȷ΋ applefiÏË-ÎÚ¿ÙÔ˜ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜, appleÚÈÓ·applefi ÙËÓ ÂÎÛÙÚ·Ù›· ÙÔ˘ ª. ∞ϤͷӉÚÔ˘, ›¯Â ÌÈÎÚ‹ ¤ÎÙ·ÛË.∫ÔÈÓˆÓ›·: Ô fiÚÔ˜ ÎÔÈÓˆÓ›· ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÂ›Ù·È Ì ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ÛË̷ۛ˜. ∂‰ÒÛËÌ·›ÓÂÈ ÙËÓ ÎÔÈÓfiÙËÙ·, ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ÎÔÈÓˆÓ›·. ∞ӷʤÚÂÙ·È ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ Û˘Ì-‚›ˆÛË ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ, ÙÔ˘ Ô›ÎÔ˘ Î·È Ù˘ ÎÒÌ˘, appleÔ˘ ·appleÔÙÂÏÔ‡Ó Ê˘ÛÈΤ˜ ÎÔÈ-ÓfiÙËÙ˜. οappleÔÈÔ ·Á·ıfi: ÙÔ ·Á·ıfi Â›Ó·È Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›· Ù˘ applefiÏ˘ ·ÏÏ¿ Î·È ÙÔ˘ οıÂappleÔÏ›ÙË ¯ˆÚÈÛÙ¿.∏ ÎÔÈÓˆÓ›·… ÂÌappleÂÚȤ¯ÂÈ fiϘ ÙȘ ¿ÏϘ: ÂÓÓÔ› ÙËÓ applefiÏË, appleÔ˘ Â›Ó·È Ë ÙÂÏÂÈfi-ÙÂÚË Û˘Ì‚ÈˆÙÈ΋ ÎÔÈÓfiÙËÙ· Î·È ÂÌappleÂÚÈÎÏ›ÂÈ fiϘ ÙȘ ¿ÏϘ Û˘Ì‚ÈÒÛÂȘ. ·Ú¤-¯ÂÈ ÙÔ ıÂÛÌÈÎfi appleÏ·›ÛÈÔ Î·È ¤Ó· appleϤÁÌ· Û¯¤ÛÂˆÓ Î·È appleÚÔ¸appleÔı¤ÛˆÓ, ÁÈ· Ó·appleÚ·ÁÌ·ÙÒÛÂÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ÙȘ ËıÈΤ˜ Î·È appleÓÂ˘Ì·ÙÈΤ˜ ÙÔ˘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ. ∞appleÔÙÂÏ›ÙËÓ appleÚÔ¤ÎÙ·ÛË ÌÈÎÚfiÙÂÚˆÓ Î·È ·ÙÂϤÛÙÂÚˆÓ ÌÔÚÊÒÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋˜ Û˘Ì‚›ˆÛ˘,fiappleˆ˜ ÔÈ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂȘ ‹ ¿ÏϘ ‚·ÛÈΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ (Ï.¯. ¿ÓÙÚ· –Á˘Ó·›Î·).∏ applefiÏË… ·˘Ù¿ÚÎÂÈ·: Ë applefiÏË Â›Ó·È ÌÈ· Ù¤ÏÂÈ· ÎÔÈÓˆÓ›· Ë ÔappleÔ›· ‰È·ı¤ÙÂÈ Âapple¿Ú-ÎÂÈ· ˘ÏÈÎÒÓ, ۈ̷ÙÈÎÒÓ Î·È „˘¯ÈÎÒÓ ·Á·ıÒÓ, appleÔ˘ Â›Ó·È ·apple·Ú·›ÙËÙ· ÁÈ· ÙËÓ¢‰·ÈÌÔÓ›·. Ï‹Ú˘ ·˘Ù¿ÚÎÂÈ· ÂÍ·ÛÊ·Ï›˙ÂÙ·È ÌfiÓÔ Ì¤Û· ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Ù˘applefiÏ˘.∫¿ı applefiÏË Â›Ó·È ÌÈ· Ê˘ÛÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·: Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ˘appleÔÁÚ·ÌÌ›˙ÂÈÂ‰Ò appleˆ˜ ÙÔ ÎÚ¿ÙÔ˜ ÔÊ›ÏÂÈ ÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ÙÔ˘ ÛÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË Ê‡ÛË.°È· ÙȘ appleÚÒÙ˜ ÌÔÚʤ˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜: Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ÂÓÓÔ› Â‰Ò ÙËÓ ÔÈΛ· Î·È ÙËÓÎÒÌË (ÙÔ ¯ˆÚÈfi, ÙËÓ ÎˆÌfiappleÔÏË). ∏ applefiÏË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËΠÛÙ·‰È·Î¿ ̤۷ ·applefiÙËÓ ÂͤÏÈÍË ·˘ÙÒÓ.¢ÈfiÙÈ ·˘Ù‹ Û˘ÓÈÛÙ¿… ÛÎÔapplefi˜: Â‰Ò Â›Ó·È Ê·ÓÂÚfi˜ Ô ÙÂÏÂÔÏÔÁÈÎfi˜ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·˜Ù˘ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋˜ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, ‰ËÏ. Ë ·Ó·˙‹ÙËÛË ÙÂÏÈÎÔ‡ ‹ ÙÂÏÈÎÒÓ·ÈÙ›ˆÓ ‹ ÛÎÔappleÒÓ ÁÈ· ÙËÓ ÂÍ‹ÁËÛË ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ (ÙˆÓ Ê·ÈÓÔ̤ӈÓ, ÙˆÓ appleÚ¿-͈Ó, ÙˆÓ fiÓÙˆÓ), fiappleˆ˜ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ›‰·Ì ÛÙËÓ ÂÓ·ÚÎÙÈ΋ appleÚfiÙ·ÛË ÙˆÓ ∏ıÈÎÒÓ¡ÈÎÔÌ·¯Â›ˆÓ ÛÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· 1Ë ÙÔ˘ ÎÂÊ·Ï·›Ô˘. ∂ÓÒ fï˜ Ë ËıÈ΋ ·appleԂϤappleÂÈ ÛÙÔ·Á·ıfi ÙÔ˘ ·ÙfiÌÔ˘, Ë appleÔÏÈÙÈ΋ ÛÙԯ‡ÂÈ ÛÙÔ ÎÔÈÓfi ·Á·ıfi, ÛÙÔ ·Á·ıfi Ù˘ applefiÏ˘.¢ÈfiÙÈ… Ù˘ ÔÈΛ·˜: Ë ÂÚÌËÓ›· ÙˆÓ fiÓÙˆÓ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ·Ó·˙ËÙÂ›Ù·È ÛÙËÓ ÙÂÏÈ΋ÌÔÚÊ‹ appleÔ˘ ·˘Ù¿ Ï·Ì‚¿ÓÔ˘Ó Î·È fi¯È ÛÙËÓ ·Ú¯‹ Ù˘ ·Ó¿appleÙ˘Í‹˜ ÙÔ˘˜, ·ÊÔ‡ ËʇÛË ÙÔ˘˜ appleÚÔ·appleÙÂÈ ·applefi ÙÔÓ appleÚÔÔÚÈÛÌfi Î·È fi¯È ·applefi ÙËÓ appleÚÔ¤ÏÂ˘Û‹ ÙÔ˘˜.Αριστοτελικό χειρόγραφο σε πάπυρογια το πολίτευµα των Αθηναίων (Λονδίνο,Βρετανικό Μουσείο).Ο Αριστοτέλης ως αναγεννησιακόςσοφός σε χαλκογραφία.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


100∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4ËΗ πόλη είναι η υψηλότερη µορφή κοινωνίας∞P∞§§H§∞ KEIMEN∞1∏ Û˘ÁÎÚfiÙËÛË Ù˘ applefiÏ˘Βυζαντινό χειρόγραφο των Πολιτικώντου Αριστοτέλη (Νάπολη Ιταλίας, ΕθνικήΒιβλιοθήκη).Η κοινωνία λοιπν που συγκροτήθηκε κατά έναν φυσικ τρπο για να καλπτει τιςκαθηµερινές βιοτικές ανάγκες του ανθρώπου είναι η οικογένεια. Τα µέλη αυτής τηςοικογένειας ο Χαρώνδας τα ονοµάζει οµσιτα, ενώ ο Επιµενίδης ο Κρητικς οµοτράπεζα.Η µορφή κοινωνίας που πρώτη συγκροτήθηκε απ τη συνένωση περισστερωνοικογενειών για να καλψει υπερκαθηµερινές ανάγκες του ανθρώπου είναιη κώµη. Ο φυσικς χαρακτήρας της κώµης φαίνεται να έγκειται κατεξοχήν στογεγονς τι αποτελεί προέκταση της οικογένειας. Και γι’ αυτ ορισµένοι ονοµάζουντα µέλη της κώµης οµογάλακτα, παιδιά και παιδιά των παιδιών.(Αριστοτέλης, Πολιτικά, Α, 1252b 9-18)2∏ applefiÏË ˘apple¿Ú¯ÂÈ fiÙ·Ó ˘apple¿Ú¯ÂÈ ÂappleÈÎÔÈÓˆÓ›·Γίνεται σαφές, λοιπν, τι η πλη δεν προϋποθέτει απλώς συγκατοίκηση στον ίδιοτπο και δεν έγινε µε σκοπ µνο να µην αδικονται οι άνθρωποι µεταξ τους και ναεξυπηρετονται µε αµοιβαίες παροχές. λα αυτά είναι απαραίτητα για τη σστασητης πλης, αλλά και πάλι η παρξη λων αυτών δε συνεπάγεται ακµη την παρξηπλης.Αντίθετα πλη είναι οι σχέσεις συνπαρξης των οικογενειών και των γενών µεσκοπ το ευ ζην, προκειµένου να επιτευχθεί τέλεια και αυτάρκης ζωή.Αυτ µως δενείναι εφικτ, αν οι πολίτες δεν κατοικον στον ίδιο τπο και δε συνάπτουν γάµουςµεταξ τους. Έτσι καθιερώθηκαν συγγένειες εξ αγχιστείας στις πλεις, ενώσεις γενώνσε φατρίες, κοινές γιορτές µε θυσίες και κοινές διασκεδάσεις. Κάτι τέτοιο µως είναιέργο φιλίας, γιατί φιλία είναι η συµβίωση ως ελεθερη επιλογή.(Αριστοτέλης, Πολιτικά, Γ, 1280b 29-34)3∂›Ó·È Ë ÊÈÏ›· appleÔ˘ ÂÓÒÓÂÈ ÙȘ applefiÏÂÈ˜Η Οµόνοια, αδελφή της Αρετής,ήταν στους αρχαίους η προσωποποίησητης σύµπνοιας των πολιτώνπρος αποφυγή εµφύλιων έριδων καιπολέµων. Οι Έλληνες την τιµούσαναπό αρχαιοτάτων χρόνων και αναφέρεταιότι οι Αργοναύτες ίδρυσανβωµό προς τιµήν της. Παραστάσειςτης Οµόνοιας σώθηκαν και σε νοµίσµατααπό το 400 π.Χ. µέχρι το 400µ.Χ. Εδώ, ο ναός της Οµόνοιας στονΑκράγαντα (ανατολική πρόσοψη,περ. 430 π.Χ.)Φαίνεται επίσης τι η φιλία συνέχει και τις πλεις, και οι νοµοθέτες νοιάζονται πιοπολ γι’ αυτήν παρά για τη δικαιοσνη (πολ φυσικ, αφο οι οµνοια φαίνεται πωςείναι κάτι παρµοιο µε τη φιλία): αυτήν επιθυµον κατά κριο λγο, και κοιτάζουνκατά κριο λγο να διώξουν απ την πλη τη διχνοια, που τι άλλο είναι παρά µίσοςκαι έχθρα; Αν οι άνθρωποι είναι φίλοι µεταξ τους, δεν την έχουν ανάγκη τη δικαιοσνη,ενώ αν είναι δίκαιοι, χρειάζονται επιπλέον και τη φιλία, και η πιο γνήσιαµορφή δικαιοσνης θεωρείται πως έχει λα τα χαρακτηριστικά της φιλίας.(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια, Θ, 1155a 22-31)4∏ ÔÌfiÓÔÈ· Â›Ó·È appleÔÏÈÙÈ΋ ÊÈÏ›·Οµνοια σε µια πλη υπάρχει ταν οι πολίτες της αποφασίζουν λοι µαζί τα αξιώ-µατα να µοιράζονται µε διαδικασίες εκλογής ή να συνάψουν συµµαχία µε τους Λακεδαιµνιουςή ο κυβερνήτης τους να είναι ο Πιττακς σε διάστηµα χρνου κατά τοοποίο θα το ήθελε και ο ίδιος. ταν µως ο καθένας απ τους δο θέλει (πως στις«Φοίνισσες») την εξουσία για τον εαυτ του, ττε υπάρχει εµφλια αναταραχή: οµνοιαδεν είναι να έχουν και ο ένας και ο άλλος το ίδιο πράγµα στο νου τους, ,τι καιαν είναι αυτ, αλλά και ο ένας και ο άλλος να έχουν στο νου τους το ίδιο πράγµα για∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 4Ë101Η πόλη είναι η υψηλότερη µορφή κοινωνίαςτο ίδιο πρσωπο, ταν λ.χ. και ο λας και οι ευγενείς θέλουν την εξουσία να την έχουνοι «άριστοι» γιατί έτσι λοι έχουν αυτ που θέλουν. Η οµνοια λοιπν φαίνεται ναείναι πολιτική φιλία, και αυτ ακριβώς λένε λοι τι είναι σχετίζεται, πράγµατι, µε τοδηµσιο συµφέρον και µε λα αυτά που ρυθµίζουν και διαµορφώνουν τη ζωή µας.(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικοµάχεια Ι, 1167a 28-1167b 2)123412EPøTHEI – EP°∞IE∆È ÂÓÓÔ› Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ Ì ÙÔÓ fiÚÔ «ÎÔÈÓˆÓ›·»; ¢È·Ê¤ÚÂÈ Ô fiÚÔ˜ ·˘Ùfi˜ ·applefi ÙÔÓÙÚfiappleÔ appleÔ˘ ÙÔÓ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈԇ̠ÂÌ›˜ Û‹ÌÂÚ·;ÔÈÔ˜ Â›Ó·È Ô ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜; ∆·˘Ù›˙ÂÙ·È ‹ fi¯È Ì ÙÔÓ ÛÎÔapplefi ÙÔ˘ ·ÙfiÌÔ˘;Ò˜ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ë ÙÂÏÂÔÏÔÁÈ΋ ·ÓÙ›ÏË„Ë ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË Ì ÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ ÁÈ·ÙËÓ applefiÏË;∆È ÂÓÓÔ› Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ fiÙ·Ó ·Ó·Ê¤ÚÂÈ ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ fiÙÈ Ë applefiÏË «Û˘ÁÎÚÔÙ‹ıË΂‚·›ˆ˜ ÁÈ· ÙËÓ ÂÍ·ÛÊ¿ÏÈÛË ÙˆÓ ·Ó·Áη›ˆÓ ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹ appleÚÔ¸appleÔı¤ÛˆÓ, fï˜˘apple¿Ú¯ÂÈ ¯¿ÚÈÓ Ù˘ ¢‰·ÈÌÔÓ›·˜»; ¯ÔÏÈ¿ÛÙ Û ÌÈ· apple·Ú¿ÁÚ·ÊÔ.ÙÔ Î›ÌÂÓÔ Î·È ÛÙ· apple·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ· (1) Î·È (2), Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ıˆÚ› fiÙÈ ËÔÈΛ· (Ë ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ·) ·appleÔÙÂÏ› ÙË ıÂÌÂÏÈÒ‰Ë ÌÔÚÊ‹ Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜,·ÊÔ‡ Ë applefiÏË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›ٷÈ, fiÙ·Ó ÔÈ ÔÈ˘ Û˘ÓÂÓÒÓÔÓÙ·È. ˘ÌʈÓ›Ù Ì ÙËÓ¿appleÔ„Ë ·˘Ù‹; £ÂˆÚ›Ù fiÙÈ Ë ¿appleÔ„Ë ·˘Ù‹ ÌappleÔÚ› Ó· Û˘Ì‚È‚·ÛÙ› Ì ÙÔÓ ·ÙÔÌÈ-ÎÈÛÌfi appleÔ˘ ÂappleÈÎÚ·Ù› ÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ì·˜;£EM∞T∞ °I∞ YZHTHH ◊ °P∞TH EP°∞I∞√ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ϤÂÈ ÛÙ· ÔÏÈÙÈο fiÙÈ «Ë ÎÔÈÓˆÓ›· fï˜ appleÔ˘ Â›Ó·È Ë appleÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈ-΋ ·apple’ fiϘ Î·È appleÔ˘ ÂÌappleÂÚȤ¯ÂÈ fiϘ ÙȘ ¿ÏϘ Â›Ó·È ·˘Ù‹ appleÔ˘ ηÙÂÍÔ¯‹Ó ÂappleÈ-‰ÈÒÎÂÈ ÙÔ ·Á·ıfi, Î·È Ì¿ÏÈÛÙ· ÙÔ appleÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi». ∫·Ù’ ·Ó¿ÏÔÁÔ ÙÚfiappleÔ, ÛÙ·∏ıÈο ¡ÈÎÔÌ¿¯ÂÈ· ϤÂÈ fiÙÈ «Î¿ı ٤¯ÓË Î·È Î¿ı ¤Ú¢ӷ, οı appleÚ¿ÍË Î·È ÂappleÈÏÔ-Á‹ Ê·›ÓÂÙ·È Ó· ·appleÔÛÎÔapple› Û οappleÔÈÔ ·Á·ıfi». ÔȘ ÔÌÔÈfiÙËÙ˜ ‚Ú›ÛÎÂÙ ·Ó¿-ÌÂÛ· ÛÙȘ ‰‡Ô ·˘Ù¤˜ appleÚÔÙ¿ÛÂȘ;  ÙÈ ‰È·Ê¤ÚÂÈ Ë ËıÈ΋ ·applefi ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ÂappleÈ-ÛÙ‹ÌË, ηٿ ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË; (µÏ. Û¯fiÏÈÔ 10).Ò˜ ÔÚ›˙ÂÈ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ÙËÓ ÔÌfiÓÔÈ· ÛÙ· apple·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ· (3) Î·È (4); ∆ÈÂ›Ó·È ·˘Ùfi appleÔ˘ appleÚÔÛʤÚÂÈ Ë ÔÌfiÓÔÈ· ÛÙËÓ applefiÏË; ÙË ÛËÌÂÚÈÓ‹ ÂappleÔ¯‹, Ì appleÔÈÔÙÚfiappleÔ ÂÍ·ÛÊ·Ï›˙ÂÙ·È Ë ÔÌfiÓÔÈ· ÛÙ· ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈο ÎÚ¿ÙË;¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞«Ÿappleˆ˜ Î·È Û ¿ÏϘ appleÂÚÈappleÙÒÛÂȘ ‰È·ÈÚԇ̠ÙÔ Û‡ÓıÂÙÔ Ì¤¯ÚÈ Ó· Êı¿ÛÔ˘Ì ÛÙ··appleÏ¿ Î·È ·‰È·›ÚÂÙ· ÛÙÔȯ›· ÙÔ˘… ¤ÙÛÈ ı· ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘ÌÂ Î·È ÙËÓ applefiÏË, ÁÈ· Ó· ‰Ô‡Ì·applefi appleÔÈ· ̤ÚË ·appleÔÙÂÏ›ٷȻ (∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘, ÔÏÈÙÈο, 1252a 18-21). ÙËÓ ·Ú¯‹ ÙˆÓÔÏÈÙÈÎÒÓ o ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ‰ËÏÒÓÂÈ appleˆ˜ ı· ·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÂÈ ÙËÓ ·Ó·Ï˘ÙÈ΋ ̤ıÔ‰Ô ¤Ú¢-Ó·˜ Ù˘ applefiÏ˘, ‰ËÏ. ÙË Ì¤ıÔ‰Ô ÙÔ˘ ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ‡ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌÔ‡. ÔÈ· appleÔÚ›· ÌÂϤ-Ù˘ Î·È ¤Ú¢ӷ˜ ·ÎÔÏÔ˘ı› ηÓ›˜ ÛÙËÓ ·Ó·Ï˘ÙÈ΋ ̤ıÔ‰Ô, Û appleÔȘ ¿ÏϘ ÂappleÈÛÙ‹-̘ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘, ÔÈ Ôappleԛ˜ ÂÊ·ÚÌfi˙Ô˘Ó ·˘Ù‹ ÙË Ì¤ıÔ‰Ô Î·È appleÔÈ·Â›Ó·È Ë Ì¤ıÔ‰Ô˜ appleÔ˘ ·ÎÔÏÔ˘ı› ·ÓÙ›ÛÙÚÔÊË appleÔÚ›· ¤Ú¢ӷ˜;ΓΛΩΣΣΑΡΙOAÀ∆∞ƒ∫∂π∞: η επάρκεια τωναγαθών που είναι απαραίτηταγια την ευδαιµονία.√§∏: η οργανωµένη πολιτικήκοινωνία, το κράτος.Οι τέσσερις µεγάλοι φιλόσοφοι. Ιταλικόχειρόγραφο του Μεσαίωνα,όπου εικονίζονται οι τέσσερις φιλόσοφοιπου έχαιραν µεγάλης εκτίµησηςτην εποχή εκείνη. Επάνω αριστεράο Αριστοτέλης και δεξιά ο Πλάτων.Κάτω αριστερά ο Σωκράτης και δεξιάο Ρωµαίος φιλόσοφος Σενέκας(Ρώµη, Μουσείο Βατικανού).Όµηρος, Αριστοτέλης, Γαληνός,Σίβυλλα. Τοιχογραφία στη ΜονήΑγίας Λαύρας του Αγίου Όρους(1522-1530).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 5Ë√ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È «Ê‡ÛÂÈ appleÔÏÈÙÈÎfiÓ ˙ÒÔÓ»ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘Ì ÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ AÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· Ë applefiÏË Â›Ó·È Ì›·Ê˘ÛÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Î·È fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È Ê‡ÛÂÈ appleÔÏÈÙÈÎfiÓ ˙ÒÔÓ. £· ‰Ô‡ÌÂ, ‰ËÏ·‰‹, ÙËÓ ¿appleÔ„‹ÙÔ˘ Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· Ë Ê‡ÛË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Â›Ó·È Ù¤ÙÔÈ·, ÒÛÙ ÌfiÓÔ Û ÌÈ· applefiÏË Ó· ÌappleÔÚ› ·˘Ùfi˜Ó· ÂappleÈÙ‡¯ÂÈ ÙËÓ ÔÏÔÎÏ‹ÚˆÛ‹ ÙÔ˘. £· ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘Ì ٷ ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·Ù· appleÔ˘ appleÚÔ‚¿ÏÏÂÈ Ô AÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘, ˘appleÔ-ÛÙËÚ›˙ÔÓÙ·˜ fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ appleÔ˘ ˙ÂÈ ÂÎÙfi˜ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ Â›Ó·È Â›Ù ıËÚ›Ô Â›Ù ıÂfi˜ Î·È ı· Û˘˙Ë-Ù‹ÛÔ˘Ì ηٿ applefiÛÔ Ë applefiÏË ·appleÔÙÂÏ› appleÚ¿ÁÌ·ÙÈ Ê˘ÛÈÎfi ‹ Ù¯ÓËÙfi ηٷÛ··ÛÌ·.KEIMENO∫Η πλη είναι µια φυσική πραγµατικτητα 1Σελίδα των Πολιτικών του Αριστοτέλησε χειρόγραφο του 15ου αι. Οάνθρωπος, το «πολιτικόν ζώον»,παριστάνεται ως σπουδαστής, ωςπολεµιστής, ως καλλιτέχνης και ωςθρησκευόµενος (Παρίσι, ΕθνικήΒιβλιοθήκη).Απ’ αυτά συνάγεται τι η πλη αποτελεί µια φυσική πραγµατικτητα 2 και τι οάνθρωπος είναι απ τη φση του ζώο πολιτικ 3 , και τι αυτς που εξαιτίας τηςφσης του και χι εξαιτίας των περιστάσεων ζει εκτς πλεως είναι είτε φαλοςείτε κάτι καλτερο απ άνθρωπος 4 , πως ακριβώς είναι και εκείνος που αποδοκιµάστηκεαπ τον µηρο: ο άνθρωπος χωρίς συγγενικος δεσµος, χωρίς νοµικέςδεσµεσεις και χωρίς σπίτι 5 […] τι λοιπν η πλη είναι µια φυσική πραγ-µατικτητα και πιο σηµαντική απ το κάθε άτοµο είναι φανερ 6 . ∆ιτι, εάν τοάτοµο δεν είναι αταρκες, ταν αποκοπεί απ την πλη, θα βρεθεί στην ίδιαµοίρα που βρίσκονται τα άλλα µέρη εν σχέσει προς το λον 7 , και εκείνος που δενµπορεί να είναι µέλος µιας κοινωνίας ή λγω της αυτάρκειάς του δεν την χρειάζεταιτην κοινωνία, αυτς δεν είναι µέρος της πλεως και είναι κατά συνέπεια είτεθηρίο είτε θες 8 . λων λοιπν των ανθρώπων η ορµή προς µία τέτοια κοινωνίαανάγεται στην ίδια τους τη φση 9 , και εκείνος που πρώτος συγκρτησε µια τέτοιακοινωνία είναι πρωτουργς µέγιστων αγαθών 10 .(Αριστοτέλης, Πολιτικά, Α, 1253a 1-5 και Α, 1252b - 1253a 33)ƒ∞°ª∞∆O§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂À∆π∫∞ ÃO§π∞12ÙËÓ appleÚÔËÁÔ‡ÌÂÓË ÂÓfiÙËÙ· ›‰·Ì fiÙÈ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ˘appleÔÛÙ‹ÚÈÍ fiÙÈ Ë applefiÏË·appleÔÙÂÏ› ÌÈ· Ê˘ÛÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·. ÙÔ ¯ˆÚ›Ô ·˘Ùfi, Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ·Ó·-appleÙ‡ÛÛÂÈ ·Ó·Ï˘ÙÈÎfiÙÂÚ· ÙËÓ ¿appleÔ„‹ ÙÔ˘ fiÙÈ Ë applefiÏË Â›Ó·È Ê˘ÛÈÎfi ‰ËÌÈÔ‡ÚÁËÌ·,·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·˜ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È ·applefi ÙË Ê‡ÛË ÙÔ˘ appleÔÏÈÙÈÎfi˙ÒÔ, appleÚÔÔÚÈṲ̂ÓÔ Ó· ˙ÂÈ Û ÌÈ· ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓË appleÔÏÈÙÈ΋ ÎÔÈÓˆÓ›·.∏ applefiÏË ·appleÔÙÂÏ› ÌÈ· Ê˘ÛÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·: Ë ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· Ù˘ applefiÏ˘ ·appleÔ-ÙÂÏ› ÌÈ· Ê˘ÛÈ΋ ηٷÛ΢‹, Â›Ó·È ¤Ó· Ê˘ÛÈÎfi ‰ËÌÈÔ‡ÚÁËÌ·, Â›Ó·È ‰ËÏ. ÛÙËʇÛË ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Ó· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔ‡Ó applefiÏÂȘ.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 5Ë103Ο άνθρωπος είναι «φύσει πολιτικόν ζώον»345678910√ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ›ӷȅ ˙ÒÔ appleÔÏÈÙÈÎfi: Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜Â›Ó·È φσει πολιτικν ζον (ζον: ˙ˆÓÙ·Ófi˜ ÔÚÁ·ÓÈÛÌfi˜). ∏ ÁÓˆÛÙ‹ ·˘Ù‹ÊÚ¿ÛË ‰Â ÛËÌ·›ÓÂÈ fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ·applefi ÙË Ê‡ÛË ÙÔ˘ ‰Ú·ÛÙËÚÈÔappleÔÈÂ›Ù·È appleÔÏÈ-ÙÈο, ·ÏÏ¿ fiÙÈ ·Û¯ÔÏÂ›Ù·È Ê˘ÛÈο Ì ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·, fiÙÈ ‰ËÏ. ËʇÛË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Â›Ó·È Ù¤ÙÔÈ·, ÒÛÙ ÌfiÓÔ Û ÌÈ· applefiÏË Ó· ÌappleÔÚ› Ó· ÂappleÈÙ‡¯ÂÈÙËÓ ÔÏÔÎÏ‹ÚˆÛ‹ ÙÔ˘.∂›Ó·È ›Ù ʷ‡ÏÔ˜ ›Ù οÙÈ Î·Ï‡ÙÂÚÔ ·applefi ¿ÓıÚˆappleÔ˜: Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ˙ÂÈ ÂÎÙfi˜appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, ›Ù ÁÈ·Ù› Â›Ó·È Î·Îfi˜ Î·È ¤¯ÂÈ ı¤ÛÂÈ ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ ÂÎÙfi˜ÎÔÈÓˆÓ›·˜ ›Ù ÁÈ·Ù› Â›Ó·È ıÂfi˜, ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ ‰ËÏ. ·Ó¿ÁÎË ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜.√ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ¯ˆÚ›˜... ¯ˆÚ›˜ Ûapple›ÙÈ: Ô ŸÌËÚÔ˜ ÛÙËÓ πÏÈ¿‰· ·appleÔ‰ÔÎÈÌ¿˙ÂÈ fiappleÔÈÔÓ˙ÂÈ Ì’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÙÚfiappleÔ (ŸÌËÚÔ˜, πÏÈ¿‰·, π, 63: φρήτωρ θέµιστος νέστιος).√È ·Ú¯·›ÔÈ ŒÏÏËÓ˜ ıˆÚÔ‡Û·Ó ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ˙ˆ‹ ‰˘ÛÙ˘¯ÈṲ̂ÓË Î·È Î·Ù·ÎÚÈÙ¤·.ÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈ΋ ·applefi ÙÔ Î¿ı ¿ÙÔÌÔ: Ë applefiÏË Â›Ó·È appleÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈ΋ ·applefi οı¿ÙÔÌÔ, ¤¯ÂÈ ‰ËÏ·‰‹ appleÚÔÙÂÚ·ÈfiÙËÙ· Û ۯ¤ÛË Ì ÙÔ ¿ÙÔÌÔ, Ì ÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· fiÙÈ Ô¿ÓıÚˆappleÔ˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È Û ı¤ÛË Ó· ÂÎappleÏËÚÒÛÂÈ ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· ÙÔ˘ (ÙÔ ¤ÚÁÔÓ) ÂÎÙfi˜Ù˘ applefiψ˜.∂¿Ó ÙÔ ¿ÙÔÌÔ… Ù· ¿ÏÏ· ̤ÚË ÂÓ Û¯¤ÛÂÈ appleÚÔ˜ ÙÔ fiÏÔÓ: Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ‰ÒοÓÂÈ ÌÈ· ·Ó·ÏÔÁ›· ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙË Û¯¤ÛË ÙÔ˘ ·ÙfiÌÔ˘ Ì ÙËÓ applefiÏË Î·È ÙÔ˘ ¯ÂÚÈԇ̠ÙÔ ˘applefiÏÔÈappleÔ ·ÓıÚÒappleÈÓÔ ÛÒÌ·. ÀappleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ‰ÂÓ ÌappleÔÚ› Ó·˙ÂÈ ·appleÔÌÔӈ̤ÓÔ˜ ·applefi ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜, fiappleˆ˜ ¤Ó· ¯¤ÚÈ ‰ÂÓ ÌappleÔÚ› Ó·Â›Ó·È ·appleÔÎÔÌ̤ÓÔ ·applefi ÙÔ ÛÒÌ·. ∆Ô apple·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, fï˜, Â›Ó·È apple·Ú·appleÏ·ÓËÙÈÎfi,·ÊÔ‡ ¤Ó·˜ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ÌappleÔÚ› Ó· ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ‹ÛÂÈ, ¤ÛÙˆ Î·È ·ÓÂapple·ÚÎÒ˜, ¯ˆÚ›˜ ÙËÓapplefiÏË, ÂÓÒ ¤Ó· ¯¤ÚÈ ‰ÂÓ ÌappleÔÚ› appleÔÙ¤ Ó· ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ‹ÛÂÈ ¯ˆÚ›˜ ÙÔ ÛÒÌ·.∂›Ù ıËÚ›Ô Â›Ù ıÂfi˜: appleÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙË ÁÓˆÛÙ‹ ÊÚ¿ÛË ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË appleÔ˘¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÈ fiappleÔÈÔÓ ˙ÂÈ ÂÎÙfi˜ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜. √È ¿ÓıÚˆappleÔÈ Í¯ˆÚ›˙Ô˘Ó·applefi Ù· ¿ÏÏ· ˙Ò·, ÁÈ·Ù› ‰È·ı¤ÙÔ˘Ó ÔÚıfi ÏfiÁÔ Î·È ‰‡Ó·ÌË Ù˘ ‰È¿ÓÔÈ·˜. ∞ÓοappleÔÈÔ˜ ·‰È·ÊÔÚ› ÁÈ· ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ Û˘Ì‚›ˆÛË Î·È ıˆÚ› appleˆ˜ Â›Ó·È ·˘Ù¿Ú-΢, ÙfiÙ ı· appleÚ¤appleÂÈ ·˘Ùfi˜ Ó· Â›Ó·È ‹ ıÂfi˜ ‹ ıËÚ›Ô.∏ ÔÚÌ‹… ÙË Ê‡ÛË: ÂÓÓÔ› fiÙÈ Ë ÔÚÌ‹ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Ó· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ÛÔ˘Ó ÌÈ·Ù¤ÙÔÈ· ÎÔÈÓˆÓ›· Â›Ó·È Ê˘ÛÈ΋, ¤ÛÙˆ Î·È ·Ó Ë applefiÏË ·appleÔÙÂÏ› appleÚÔ˚fiÓ Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘٤¯Ó˘. ∏ applefiÏË Â›Ó·È ¤Ó· Ê˘ÛÈÎfi ‰ËÌÈÔ‡ÚÁËÌ·, Ì›· Ê˘ÛÈ΋ ηٷÛ΢‹.∂ΛÓÔ˜ appleÔ˘ appleÚÒÙÔ˜… Â›Ó·È appleÚˆÙÔ˘ÚÁfi˜ ̤ÁÈÛÙˆÓ ·Á·ıÒÓ: ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·ÈÛÙÔÓ ıÂÌÂÏȈً Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, Û ·˘ÙfiÓ appleÔ˘ appleÚÒÙÔ˜ ÔÚÁ¿ÓˆÛ ÙËÓÎÔÈÓˆÓÈ΋ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋ Û˘Ì‚›ˆÛË ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ, ıˆÚÒÓÙ·˜ ÙÔÓ Â˘ÂÚÁ¤ÙË Ù˘·ÓıÚˆapplefiÙËÙ·˜. √ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ˘appleÔÓÔ› Â‰Ò fiÙÈ Ë applefiÏË ·appleÔÙÂÏ› appleÚÔ˚fiÓ Ù˘·ÓıÚÒappleÈÓ˘ Ù¤¯Ó˘. ∏ ı¤ÛË ·˘Ù‹ ‰ÂÓ ¤Ú¯ÂÙ·È Û ·ÓÙ›ıÂÛË Ì ÙÔÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi ÙÔ˘fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È ·applefi ÙË Ê‡ÛË ÙÔ˘ appleÔÏÈÙÈÎfi ˙ÒÔ.ΓΛΩΣΣΑΡΙO∂¡∂ƒ°∂π∞: δραστηριότητα,η πραγµάτωση ή εξάσκησηµιας δυνατότητας (δυνάµεως)και η αρχή της κίνησηςκαι της µεταβολής.∂¡∆∂§∂Ã∂π∞: (λέξη που χρησιµοποιείο Αριστοτέλης,ταυτίζεται µε την ενέργεια):ενέργεια, τελειότητα.Η δύναµη που σκόπιµαπραγµατώνει και δίνει σταπράγµατα µορφή. Ενώη ενέργεια δηλώνει δραστηριότηταή πραγµατοποίηση,η εντελέχειαδηλώνει το αποτέλεσµατης δραστηριότητας ήτης τελειότητας.Ανά τους αιώνες έχουν διατυπωθείδιάφορες θεωρίες για το κράτος·ωστόσο, δύο λειτουργίες του παρα-µένουν ουσιώδεις: η περιφρούρησητης τάξης στην κοινότητα και η προστασίατης κοινότητας από τουςεχθρούς της. Η νωπογραφία είναι τουAmbrogio Lorenzetti (1338-1340)και βρίσκεται στο Palazzo Publicoστην Σιένα, µε τίτλο Τα αποτελέσµατατης καλής και της κακής κυβέρνησης.Εκφράζει τις προσδοκίες τωνανθρώπων του Μεσαίωνα από τηνκρατική εξουσία.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


104∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 5ËΟ άνθρωπος είναι «φύσει πολιτικόν ζώον»∞P∞§§H§∞ KEIMEN∞1¢È·ÊÔÚ¿ Î·È ˘appleÂÚÔ¯‹ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ ·applefi Ù· ¿ÏÏ· ˙Ò·Ο πύργος της Βαβέλ (1563, έργοτου Φλαµανδού ζωγράφου PeterBruegel, Βιέννη, Μουσείο Ιστορίαςτης Τέχνης). Η βιβλική ιστορία γιατον πύργο της Βαβέλ µας θυµίζειτην άποψη του Αριστοτέλη για τησηµασία της γλωσσικής επικοινωνίας.Βλ. παράλληλο κείµενο (1).τι λοιπν ο άνθρωπος είναι ζώο κοινωνικ περισστερο απ τη µέλισσα και κάθεάλλο αγελαίο ζώο είναι φανερ. ∆ιτι η φση, κατά τη γνώµη µας, δεν κάνει τίποταάσκοπα. Και απ’ λα τα ζώα µνον ο άνθρωπος έχει το χάρισµα του έναρθρουλγου. Ο άναρθρος λγος φανερώνει το λυπηρ και το ηδονικ. Γι’ αυτ τον διαθέτουνκαι τα άλλα ζώα (αυτή είναι η δυναττητα της φσης τους, να έχουν δηλαδήτην αίσθηση του λυπηρο και του ηδονικο και αυτά τα αισθήµατα να ταδηλώνουν το ένα στο άλλο). µως ο έναρθρος λγος υπάρχει για να εκφράσει τοσυµφέρον και το βλαβερ και συνακλουθα το δίκαιο και το άδικο επίσης. ∆ιτιαυτ είναι το χαρακτηριστικ γνώρισµα του ανθρώπου σε σχέση µε τα άλλα ζώα,δηλαδή αυτς µνο να αντιλαµβάνεται τι είναι καλ και τι κακ, τι δίκαιο και τιάδικο και τα άλλα. Και η συµµετοχή-κοινωνία σ’ αυτά θεµελιώνει την οικία καιτην πλη. Σµφωνα µε τη φση των πραγµάτων, η πλη είναι πιο σηµαντική απτην οικία και τον καθένα απ µας.(Αριστοτέλης, Πολιτικά, Α, 1253a 7-19)2√ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È ÙÔ ¯ÂÈÚfiÙÂÚÔ ˙ÒÔ fiÙ·Ó ˙ÂÈ ¯ˆÚ›˜ ÓfiÌÔ˘˜Σύγχρονα ελληνικά γραµµατόσηµαµε απεικονίσεις του Αριστοτέλη–του έτους 1978 ηµέρα πρώτηςκυκλοφορίας για τον εορτασµό των2.500 ετών από τον θάνατό του (322π.Χ.)– κατά την αρχαιότητα και τηναναγέννηση, σε τοιχογραφία (1792)του Αγίου Γεωργίου Νεγάδων στηνΉπειρο καθώς και σε χάρτη που απεικονίζειτην πατρίδα του τα Στάγιρα.∆ιτι, πως ο άνθρωπος, ταν πετχει την πλήρη ηθικοπολιτική του ανάπτυξη,είναι το τελειτερο ζώο, έτσι είναι το χειρτερο απ’ λα, ταν ζει χωρίς νµους καισστηµα απονοµής δικαιοσνης. Η χειρτερη µορφή αδικίας είναι βεβαίως εκείνηπου διαθέτει πλα. Και ο άνθρωπος γεννιέται έχοντας ως πλα τις δυναττητέςτου για διανοητικές και ηθικές αρετές. Αυτά µως µπορεί να τα χρησιµοποιήσεικατεξοχήν και για αντίθετους σκοπος. Γι’ αυτ ο άνθρωπος χωρίς αρετή είναιτο πιο ανσιο και άγριο ζώο και σχετικά µε τις σαρκικές και γαστριµαργικές απολασειςτο χειρτερο απ’ λα.Αντίθετα, η δικαιοσνη συνάπτεται µε τους θεσµοςτης πολιτικής κοινωνίας. ∆ιτι το σστηµα απονοµής δικαιοσνης είναι η τάξη τηςπολιτικής κοινωνίας και η δικαιοσνη είναι απφανση περί του δικαίου.(Αριστοτέλης, Πολιτικά, Α, 1253a 31-1253b 39)3∏ ÎÚÈÙÈ΋ ÙÔ˘ ∆fiÌ·˜ ÃÔÌapple˜ (1588-1679) ÛÙËÓ ¿appleÔ„Ë ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏËΤο µεγαλτερο µέρος αυτών των ανδρών, που έγραψαν σχετικά µε τις κοινοπολιτείες,υποθέτουν ή απαιτον απ µας ή µας παρακαλον να πιστέψουµε τι ο άνθρωποςείναι ένα πλάσµα γεννηµένο να ταιριάζει στην κοινωνία. Οι Έλληνες τον αποκαλον«ζον πολιτικν» και πάνω σ’ αυτή τη βάση διαµορφώνουν τη θεωρία τουςγια την πολιτική κοινωνία, λες και για τη διατήρηση της ειρήνης και τη διακυβέρνησητης ανθρωπτητας το µνο πράγµα που είναι απαραίτητο είναι να συµφωνήσουνοι άνθρωποι να συνάψουν ορισµένες συµφωνίες και καταστάσεις µεταξ τους, τιςοποίες οι ίδιοι θα πρέπει στη συνέχεια να αποκαλον νµους.Αυτ το αξίωµα, παρλοπου γίνεται παραδεκτ απ τους περισστερους, είναι, παρλα αυτά, βεβαιτα-∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O ∆ ∏ ∆ ∞ 5Ë105Ο άνθρωπος είναι «φύσει πολιτικόν ζώον»τα λάθος και είναι ένα λάθος που προκπτει απ τη σχεδν ανπαρκτη κατανησητης ανθρώπινης φσης που έχουµε. Γιατί αυτοί που θα ρίξουν µια πιο κοντινή µατιάστις αιτίες λγω των οποίων οι άνθρωποι πλησιάζουν ο ένας τον άλλο και βρίσκουνευχαρίστηση ο ένας απ την παρέα του άλλου, εκολα θα διαπιστώσουν τι αυτσυµβαίνει χι γιατί απ τη φση δε θα µποροσε να γίνει αλλιώς, αλλά τι συµβαίνειτυχαία. Εποµένως, δεν αναζητοµε απ τη φση µας την κοινωνία αυτή καθ’εαυτή, αλλά επειδή είναι δυνατν να λάβουµε τιµή ή κέρδος απ αυτήν.(∆fiÌ·˜ ÃÔÌapple˜, ºÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ ˘appleÔÙ˘appleÒÛÂȘ appleÂÚ› ΢‚ÂÚÓ‹Ûˆ˜ Î·È ÎÔÈÓˆÓ›·˜, 1651)123EPøTHEI – EP°∞IE√ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È πολιτικν ζον, ‰ËÏ·‰‹ fiÙÈÂ›Ó·È ÛÙË Ê‡ÛË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Ó· ˙ÂÈ Û applefiÏÂȘ Î·È fiÙÈ ¤ÙÛÈ ÌfiÓÔ ÌappleÔÚ› Ó·ÂÎappleÏËÚÒÛÂÈ ÙȘ Ê˘ÛÈΤ˜ ÙÔ˘ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ˜. Ò˜ ıÂÌÂÏÈÒÓÂÈ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ÙËı¤ÛË ÙÔ˘ fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È φσει ζον πολιτικν;Ò˜ ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÈ ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ appleÔ˘ ˙ÂÈ ÂÎÙfi˜ Ù˘appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜;˘ÌʈÓ›Ù Ì ÙËÓ ¿appleÔ„Ë fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È ·applefi ÙË Ê‡ÛË ÙÔ˘ ÎÔÈÓˆÓÈÎfi ηÈappleÔÏÈÙÈÎfi ÔÓ; ÕÚ·ÁÂ, ·˘Ùfi Û˘ÓÂapple¿ÁÂÙ·È fiÙÈ Î¿appleÔÈÔ˜ appleÔ˘ ‰Â ˙ÂÈ Û appleÔÏÈÙÈ΋ ÎÔÈ-ÓˆÓ›· ‰ÂÓ Â›Ó·È appleÚ·ÁÌ·ÙÈο ¿ÓıÚˆappleÔ˜;Νέες χορεύουν κυκλικά και τραγουδούνέναν «Παρθένιο». Τα άσµατααυτά άδονται µε τη συνοδεία αυλού ήδίαυλου (αναπαράσταση από αγγειογραφίατου 5ου αι. π.Χ., Ρώµη, ΒίλαΤζούλια).£EM∞∆∞ °I∞ YZHTHH ◊ °P∞TH EP°∞I∞12∂›Ó·È, ηٿ ÙË ÁÓÒÌË Û·˜, ÙÔ ÎÚ¿ÙÔ˜ Ê˘ÛÈÎfi ‹ Ù¯ÓËÙfi ηٷÛ··ÛÌ·; ÔÈ·‹Ù·Ó Ë ÁÓÒÌË ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ ÁÈ· ÙÔ ı¤Ì· ·˘Ùfi; ∞Ó·ÙÚ¤ÍÙ ÛÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· 4Ë ÙÔ˘∫ÂÊ·Ï·›Ô˘ 2 ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÔÊÈÛÙ¤˜ Î·È ı˘ÌËı›Ù ÙËÓ ¿appleÔ„Ë ÙÔ˘ ÛÔÊÈÛÙ‹ §˘Îfi-ÊÚÔÓ· fiÙÈ «Ô ÓfiÌÔ˜ Â›Ó·È Û˘Óı‹ÎË» ÛÙËÓ ÔappleÔ›· Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ·ÛΛ ÎÚÈÙÈ΋. ªÂappleÔÈ· ·applefi ÙȘ ‰‡Ô ·applefi„ÂȘ Û˘ÌʈÓ›ÙÂ;Ÿappleˆ˜ ‚ϤappleÔ˘Ì ÛÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (3), Ô ÕÁÁÏÔ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ∆fiÌ·˜ ÃÔÌapple˜·ÛΛ ¿ÌÂÛË ÎÚÈÙÈ΋ ÛÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È ·applefi ÙË Ê‡ÛËÙÔ˘ πολιτικν ζον ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÔÓÙ·˜ fiÙÈ «Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È ·applefi ÙË Ê‡ÛË ÙÔ˘Ï‡ÎÔ˜ ÛÙÔÓ ¿ÏÏÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ» Î·È fiÙÈ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÛÙË Ê‡ÛË ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Ó· ˙Ô˘ÓÂÈÚËÓÈο ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜, ·ÊÔ‡ ÛÙËÓ «Î·Ù¿ÛÙ·ÛË Ù˘ ʇÛ˘» ΢Úȷگ› Ë ·ÓÙÈapple·Ïfi-ÙËÙ· Î·È Ô applefiÏÂÌÔ˜. ∞ÊÔ‡ Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛÂÙ appleÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈ· ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ÃÔÌapple˜Î·È ÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ ÁÈ· ÙÔ ÎÚ¿ÙÔ˜, ÁÚ¿„Ù ÙËÓ ¿appleÔ„‹ Û·˜ ÁÈ· ÙÔ ·Ó Û˘ÌʈÓ›Ù ‹‰È·ÊˆÓ›Ù Ì ÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ appleÔ˘ ·ÛΛ ÛÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË.∆ίγλωσση, λατινική και ελληνική,έκδοση του Περί ψυχής (ΒιβλιογραφικόΣπουδαστήριο της Μπολόνια).¢π∞£∂ª∞∆π∫∏ ∂ƒ°∞π∞¡· ·Ó·ÙÚ¤ÍÂÙ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Î·È ÙËÓ appleÚÔ˚ÛÙÔÚ›· Î·È Ó· ·Ó·˙ËÙ‹ÛÂÙ ÈÛÙÔÚÈΤ˜ Ì·Ú-Ù˘Ú›Â˜ ‹ Ì˘ıÔÏÔÁÈΤ˜ ·ÊËÁ‹ÛÂȘ ÁÈ· ÙÔ appleÒ˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËÎ·Ó ÔÈ appleÚÒÙ˜ applefiÏÂȘ ηÈÙ· appleÚÒÙ· ÎÚ¿ÙË.Σελίδα του πεντάτοµου αριστοτελικούέργου για την οικονοµία και τηνπολιτική, τυπωµένη το 1495-98 απότον Άλδο Μανούτιο.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∞Ó·ÎÂÊ·Ï·›ˆÛËÙÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ·˘Ùfi:123°ÓˆÚ›Û·Ì ÙËÓ appleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ· Î·È ÙË ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, ÙȘ ÌÂıfi‰Ô˘˜ appleÔ˘ ·ÎÔ-ÏÔ˘ıÔ‡Û ÛÙËÓ ·Ó¿appleÙ˘ÍË ÙˆÓ ÂappleȯÂÈÚËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ Î·È ÔÚÈṲ̂Ó˜ ËıÈΤ˜, ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ Î·È appleÔÏÈÙÈΤ˜ ıˆڛ˜ ÙÔ˘.ªÂÏÂً۷̠ΛÌÂÓ· ̤۷ ·applefi Ù· ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚ· Û˘ÁÁÚ¿ÌÌ·Ù¿ ÙÔ˘, fiappleˆ˜ Ù· ∏ıÈο ¡ÈÎÔÌ¿¯ÂÈ·, Ù· ∏ıÈο∂˘‰‹ÌÈ·, Ù· ÔÏÈÙÈο Î·È ÙË ƒËÙÔÚÈ΋, appleÔ˘ ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È Û ı¤Ì·Ù· ËıÈ΋˜, ÎÔÈÓˆÓÈ΋˜ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔ-Ê›·˜. ˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ, ÌÂÏÂÙ‹Û·Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·, ÙÔ ·Á·ıfi, ÙËÓ ·ÚÂÙ‹, ÙË ÊÈÏ›·, ÙËÓ ÎÔÈ-ÓˆÓ›· Î·È ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ʇÛË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘.°ÓˆÚ›Û·ÌÂ, Âapple›Û˘, Û˘ÁÁ¤ÓÂȘ Î·È ‰È·ÊÔÚÔappleÔÈ‹ÛÂȘ Ù˘ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ·applefi Î·È appleÚÔ˜ ÙÔ˘˜ appleÚÔ-ÁÂÓ¤ÛÙÂÚÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜, ηıÒ˜ Î·È ÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ appleÔ˘ ¤¯ÂÈ ·ÛÎËı› ÛÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ıˆڛ· ÙÔ˘ ·applefi ÓÂfiÙÂÚÔ˘˜ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜.ÙËÓ 1Ë ÂÓfiÙËÙ·:ª¤Û· ·applefi Ù· ∏ıÈο ¡ÈÎÔÌ¿¯ÂÈ·, ÙÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔ Î›ÌÂÓÔ ËıÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, ÁÓˆÚ›Û·Ì ÙË ıˆ-Ú›· ÙÔ˘ ÁÈ· ÙÔ «˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi» Î·È ÁÈ· ÙËÓ «Â˘‰·ÈÌÔÓ›·». ∂ÍÂÙ¿Û·Ì ÙËÓ ¿appleÔ„‹ ÙÔ˘ fiÙÈ Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›· Â›Ó·È ÙÔ ‡„È-ÛÙÔ ·Á·ıfi, ÙÔ ÔappleÔ›Ô ·appleÔÙÂÏ› ÙÔÓ ÛÙfi¯Ô, ‰ËÏ·‰‹ ÙÔ «Ù¤ÏÔ˜» fiÏˆÓ ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ, ÙÔ ÔappleÔ›Ô ÂappleȉÈÒÎÔ˘Ì ÁÈ’ ·˘ÙfiÙÔ ›‰ÈÔ Î·È fi¯È ÁÈ· Ó· ·appleÔÎÙ‹ÛÔ˘Ì ¿ÏÏ· ·Á·ı¿.ÙË 2Ë ÂÓfiÙËÙ·:∂ÍÂÙ¿Û·Ì ÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ ˆ˜ ÌÂÛfiÙËÙ· ·Ó¿ÌÂÛ· Û ‰‡Ô ¿ÎÚ·, ÙËÓ ¤ÏÏÂÈ„Ë Î·È ÙËÓ ˘appleÂÚ‚ÔÏ‹, ηıÒ˜Î·È ÙÔÓ ÔÚÈÛÌfi Ù˘ ·ÚÂÙ‹˜ ˆ˜ ¤Í˘ appleÚÔ·ÈÚÂÙÈ΋˜ Î·È ˆ˜ ÙÂÏÂÈfiÙËÙ·˜ ÙÔ˘ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·, fiappleˆ˜ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·È ÛÙ·∏ıÈο ¡ÈÎÔÌ¿¯ÂÈ· Î·È Ù· ∏ıÈο ∂˘‰‹ÌÈ· Î·È ÂappleÈÛËÌ¿Ó·Ì ÙÔÓ ÎÂÓÙÚÈÎfi ÚfiÏÔ appleÔ˘ η٤¯ÂÈ ÛÙËÓ ËıÈ΋ ıˆڛ· ÙÔ˘.ÙËÓ 3Ë ÂÓfiÙËÙ·:ªÂÏÂÙ‹Û·Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙË ÊÈÏ›· appleÔ˘ ıˆÚÂ›Ù·È ÂÓÙÂÏÒ˜ ·apple·Ú·›ÙËÙË ÛÙË ˙ˆ‹. ∂ÍÂÙ¿Û·Ì ÙÔÓ ÔÚÈÛÌfiÙ˘ ÊÈÏ›·˜, fiappleˆ˜ ·˘Ùfi˜ ‰›‰ÂÙ·È ÛÙË ƒËÙÔÚÈ΋ Î·È Û˘˙ËÙ‹Û·Ì ٷ ÙÚ›· ›‰Ë ÊÈÏ›·˜ appleÔ˘ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ıˆÚ› fiÙÈ·Ó·appleÙ‡ÛÛÔÓÙ·È ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜, fiappleˆ˜ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È ÛÙ· ‚È‚Ï›· ÙÔ˘ ∏ıÈο ¡ÈÎÔÌ¿¯ÂÈ· Î·È ∏ıÈο∂˘‰‹ÌÈ·.ÙËÓ 4Ë ÂÓfiÙËÙ·:¢ÈÂÚÂ˘Ó‹Û·Ì ÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ applefiÏË Î·È ÁÈ· ÙÔ appleÒ˜ ·˘Ù‹ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËÎÂ Î·È Â›‰·Ì fiÙÈ ·appleÔÙÂÏ› ÙËÓ ˘„Ë-ÏfiÙÂÚË ÌÔÚÊ‹ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, ÂappleÂȉ‹ ¤¯ÂÈ ˆ˜ ÛÙfi¯Ô Ù˘ ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·. ∂ÍÂÙ¿Û·Ì ٷ ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ appleÚÔ-¤Ï¢ÛË Î·È Û‡ÛÙ·ÛË Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, ÁÈ· ÙËÓ ÔÈΛ· Î·È ÙËÓ ÎÒÌË, ηıÒ˜ Î·È ÙË ÛËÌ·Û›· Ù˘ Û˘Ì‚›ˆÛ˘ ÌÂÛ˘Óı‹Î˜ ÊÈÏ›·˜ Î·È ÔÌfiÓÔÈ·˜.ÙËÓ 5Ë ÂÓfiÙËÙ·:∞ӷχ۷Ì ٷ ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘, fiappleˆ˜ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È ÛÙ· ÔÏÈÙÈο, Û‡Ìʈӷ Ì ٷ ÔappleÔ›· Ë applefiÏË Â›Ó·È Ì›· Ê˘ÛÈ-΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·, Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È Ê‡ÛÂÈ appleÔÏÈÙÈÎfiÓ ˙ÒÔÓ Î·È ·˘Ùfi˜ appleÔ˘ ˙ÂÈ ÂÎÙfi˜ appleÔÏÈÙÈ΋˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ appleÚ¤appleÂÈ Ó·Â›Ó·È Â›Ù ıËÚ›Ô Â›Ù ıÂfi˜. ∂apple›Û˘, ‰È·appleÈÛÙÒÛ·Ì fiÙÈ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ıˆÚ› appleˆ˜ Ë Ê‡ÛË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Â›Ó·È Ù¤ÙÔÈ·,ÒÛÙ ÌfiÓÔ ÛÙËÓ ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓË ÎÔÈÓˆÓ›· ÌÈ·˜ applefiÏ˘ Ó· ÌappleÔÚ› Ó· ÂappleÈÙ‡¯ÂÈ ÙËÓ ÔÏÔÎÏ‹ÚˆÛ‹ ÙÔ˘.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


Φιλόσοφοι της αλεξανδρινής σχολής φιλοσοφίας παρακολουθούν την Αγία Aικατερίνη που τους αντικρούει. Λεπτομέρειααπό το έργο του Mαζολίνο ντα Πανικάλε (1425, νωπογραφία από τη Bασιλική του Aγίου Kλήμεντος στη Pώμη).ΚΕΦAΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟH κυνική φιλοσοφία και οι φιλοσοφίεςτων ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνωνΣτο κεφάλαιο αυτό:■ Θα γνωρίσουμε την κυνική φιλοσοφία, η οποία διαμορφώθηκε τον 4ο αιώνα π.X. και ανήκειστις σωκρατικές σχολές.■ Θα γνωρίσουμε επίσης τις φιλοσοφίες που διαμορφώθηκαν στους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούςχρόνους (τέλος του 4ου αι. π.X. – 6 αι. μ.X.).■ Θα μελετήσουμε κείμενα των κυνικών, των επικούρειων, των στωικών και των σκεπτικώνφιλοσόφων και θα δούμε το ενδιαφέρον τους για τον άνθρωπο και τα προβλήματά του.■ Θα γνωρίσουμε τις ηθικές τους αντιλήψεις που συνδέονται με τη σωκρατική αντίληψη για τηναυτάρκεια, την αρετή και την ευδαιμονία.■ Θα συζητήσουμε τη σχέση των ηθικών τους αντιλήψεων με την ιστορική, πολιτική και κοινωνικήπραγματικότητα της εποχής.■ Θα γνωρίσουμε τον Nεοπλατωνισμό, μια φιλοσοφία που χαρακτηρίζεται από εκλεκτικισμό καιστηρίζεται κυρίως στον Πλάτωνα· με το ρεύμα αυτό τελειώνει η αρχαία ελληνική φιλοσοφία.H φιλοσοφία μεταβαίνει πλέον από τον λόγο στην πίστη, συνδέεται η πίστη με τη γνώση, ηφιλοσοφία με τη θρησκεία. Mε το κλείσιμο των φιλοσοφικών σχολών της Aθήνας το 529 μ.X.μεταβαίνουμε από την ύστερη αρχαιότητα στο μεσαίωνα. H μεσαιωνική φιλοσοφία επιχειρείένωση φιλοσοφίας και θεολογίας.


∂ π ∞ ° ø ° ∏H ΢ÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· Î·È ÔÈ ÊÈÏÔÛÔÊ›Â˜ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎÒÓ Î·È ÚˆÌ·˚ÎÒÓ ¯ÚfiÓˆÓTα ερείπια της φιλοσοφικής σχολήςτης Aλεξάνδρειας (Aίγυπτος, KomelDikka). H Aκαδημία του Πλάτωνα καιτο Λύκειον του Aριστοτέλη χρησίμευσανως πρότυπά της.O λεγόμενος Oβελίσκος της Kλεοπάτραςστα ερείπια της Bιβλιοθήκης καιτου Mουσείου της Aλεξάνδρειας (ηονομασία «Mουσείο» φανερώνει τηνύπαρξη ιερού των Mουσών).Aναπαράσταση τμήματος αρχαίαςβιβλιοθήκης, με απεικόνιση παπύρωνσε κυλινδρικό σχήμα, όπου γράφονταντα κείμενα.1H ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· (323 apple.X. – 31 apple.X.)√ ı¿Ó·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ªÂÁ¿ÏÔ˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘ ÙÔ 323 apple.Ã. ÛËÌ·ÙÔ‰ÔÙ› ÙËÓ ¤Ó·ÚÍË ÌÈ·˜Ó¤·˜ ÂappleÔ¯‹˜ ÛÙËÓ ·Ú¯·›· ÈÛÙÔÚ›·, Ë ÔappleÔ›· ÙÂÚÌ·Ù›˙ÂÙ·È ÙÚÂȘ ·ÈÒÓ˜ ÌÂÙ¿, Ì ÙÔÓı¿Ó·ÙÔ Ù˘ ∫ÏÂÔapple¿ÙÚ·˜, ÙËÓ appleÙÒÛË ÙÔ˘ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ÙˆÓ ÙÔÏÂÌ·›ˆÓ Î·È ÙËÓ ›‰Ú˘ÛËÙ˘ ڈ̷˚΋˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ·applefi ÙÔÓ A‡ÁÔ˘ÛÙÔ. ∂›Ó·È Ë ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÂappleÔ¯‹ ηٿÙËÓ ÔappleÔ›· ÔÈ ÛÙÚ·ÙËÁÔ› ÙÔ˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘ ΢‚ÂÚÓÔ‡Ó Ì·ÎÚÈÓ¤˜ ¯ÒÚ˜ Ù˘ AÛ›·˜ ηÈÙ˘ AÊÚÈ΋˜: √ ÂÏÏËÓÈÎfi˜ appleÔÏÈÙÈÛÌfi˜ ¤¯ÂÈ ÌÂÙ·ÊÂÚı› Û applefiÏÂȘ, fiappleˆ˜ Ë ∞ÏÂÍ¿Ó-‰ÚÂÈ· ÛÙËÓ ∞›Á˘appleÙÔ, Ë ∞ÓÙÈfi¯ÂÈ· ÛÙË ˘Ú›·, Ë ¤ÚÁ·ÌÔ˜ ÛÙË ªÈÎÚ¿ ∞Û›· Î·È ·Óı›apple·Ú¿ÏÏËÏ· Î·È Û ÂÏÏËÓÈΤ˜ applefiÏÂȘ Ù˘ K¿Ùˆ IÙ·Ï›·˜. ÙËÓ appleÚÒËÓ ÂappleÈÎÚ¿ÙÂÈ· ÙÔ˘∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘, ÂÍ·ÈÙ›·˜ Ù˘ ·Ó¿ÌÂÈ͢ ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ appleÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ Ì ‰È¿ÊÔÚo˘˜Ï·Ô‡˜ Î·È ıÚËÛΛ˜ Î·È Ì Ӥ˜ ȉ¤Â˜, ·Ó·‰‡ÂÙ·È appleϤÔÓ Ô ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎfi˜ ÎfiÛÌÔ˜,appleÔ˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È ·ÌÈÁÒ˜ ÂÏÏËÓÈÎfi˜, Î·È ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÙ·È Ë ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·. ÙȘapplefiÏÂȘ, appleÔ˘ ·Ó·Ê¤ÚıËÎ·Ó appleÈÔ apple¿Óˆ, ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔ‡ÓÙ·È Î¤ÓÙÚ· Ì¿ıËÛ˘ Î·È appleÔÏÈÙÈ-ÛÌÔ‡, fiappleˆ˜ Ï.¯. ÛÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· fiappleÔ˘ ȉڇÂÙ·È Ë AÏÂÍ·Ó‰ÚÈÓ‹ ‚È‚ÏÈÔı‹ÎË Î·È ÙÔªÔ˘Û›Ô, ¯ÒÚÔ˜ ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜, ÊÈÏÔÏÔÁÈ΋˜ Î·È ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋˜ ¤Ú¢ӷ˜. H ηıȤ-ÚˆÛË Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÁÏÒÛÛ·˜, Ù˘ ÎÔÈÓ‹˜, ˆ˜ ‰ÈÂıÓÔ‡˜ ÁÏÒÛÛ·˜, ηıÈÛÙ¿ ‰˘Ó·Ù‹ÙËÓ apple·ÁÎfiÛÌÈ· ‰È¿‰ÔÛË Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜.ÙËÓ Aı‹Ó·, ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË (399 apple.X.), ÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ÂÁηٷÏ›-appleÔ˘Ó ÙÔÓ ‰ËÌfiÛÈÔ ¯ÒÚÔ Ù˘ AÁÔÚ¿˜. I‰Ú‡Ô˘Ó Û¯ÔϤ˜, fiappleˆ˜ ÙËÓ ∞η‰ËÌ›· Î·È ÙÔ§‡ÎÂÈÔ Î·È, ·ÚÁfiÙÂÚ·, ÙÔÓ ∫‹appleÔ Î·È ÙË ÙÔ¿. ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙȘÊÈÏÔÛÔʛ˜ appleÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔ‡ÓÙ·È ÛÙÔ˘˜ ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎÔ‡˜ (323 apple.Ã. - 31 apple.Ã.) Î·È ÛÙÔ˘˜·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎÔ‡˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜ (1Ô˜ ·È. apple.Ã. - 3Ô˜ ·È. Ì.Ã.). O ∫˘ÓÈÛÌfi˜, ÊÈÏÔÛÔÊ›· appleÔ˘‰È·ÌÔÚÊÒıËΠÙÔÓ 4Ô ·È. apple.X., ·Ó‹ÎÂÈ ÛÙȘ ÏÂÁfiÌÂÓ˜ ÛˆÎÚ·ÙÈΤ˜ Û¯ÔϤ˜ (MÂÁ·ÚÈ-΋, K˘ÚËÓ·˚΋, HÏÂȷ΋ Î.¿.), ÔÈ Ôappleԛ˜ ȉڇÔÓÙ·È ·applefi Ì·ıËÙ¤˜ Î·È Ê›ÏÔ˘˜ ÙÔ˘ˆÎÚ¿ÙË Î·È ˙ËÙÔ‡Ó Ó· ‚ÚÔ˘Ó ÙÔ ÓfiËÌ· Î·È ÙÔÓ ÛÎÔapplefi Ù˘ ˙ˆ‹˜ Ì ‚¿ÛË ÙËÓ ËıÈ΋.O ∫˘ÓÈÛÌfi˜, ÌÔÏÔÓfiÙÈ ÂÓÙ¿ÛÛÂÙ·È ÛÙËÓ ÎÏ·ÛÈ΋ ‹ ·ÙÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·, Û˘Ó‰¤ÂÙ·È ÌÂÙËÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·, ·ÊÔ‡ ÂappleÈ‚ÈÒÓÂÈ ¤ˆ˜ ·˘Ù‹ ÙËÓ ÂappleÔ¯‹. O EappleÈÎÔ˘ÚÈÛÌfi˜, ÔÙˆÈÎÈÛÌfi˜ Î·È Ô ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi˜, ÊÈÏÔÛÔÊÈο Ú‡̷ٷ appleÔ˘ ÂÌÊ·Ó›ÛÙËÎ·Ó ÛÙÔ Ù¤ÏÔ˜ÙÔ˘ 4Ô˘ ·ÈÒÓ· apple.Ã., Û˘Ó¯›˙Ô˘Ó Ó· ˘apple¿Ú¯Ô˘Ó ̤¯ÚÈ ÙÔÓ 3Ô ·ÈÒÓ· Ì.Ã. Î·È ¤¯Ô˘Ó ˆ˜appleËÁ‹ ÙË ÛˆÎÚ·ÙÈ΋ ‰È‰·Ûηϛ·. ∞applefi ¿appleÔ„Ë ÈÛÙÔÚÈ΋, ÌfiÓÔ Ô ÙˆÈÎÈÛÌfi˜ ΢Úȷگ›Û fiÏË ÙËÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÂappleÔ¯‹ Î·È ÛÙÔ˘˜ appleÚÒÙÔ˘˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔ‡˜ ·ÈÒÓ˜, ‰ËÏ·‰‹ ÛÙËÓ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋ ڈ̷˚΋ appleÂÚ›Ô‰Ô.2H ڈ̷˚΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙˆÓ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎÒÓ ¯ÚfiÓˆÓ (1Ô˜ ·È. apple.X.– 3Ô˜ ·È. Ì.X.) – ⁄ÛÙÂÚË ·Ú¯·ÈfiÙËÙ· (3Ô˜ – 6Ô˜ ·È. Ì.X.)ÙÔ˘˜ appleÚÒÙÔ˘˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔ‡˜ ·ÈÒÓ˜ apple·Ú·ÙËÚÂ›Ù·È ¤Ó·˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi˜ ÂÎÏÂÎÙÈÎÈ-ÛÌfi˜ (‚Ï. ÁψÛÛ¿ÚÈÔ), Û˘Ó¤appleÂÈ· Ù˘ ıˆÚËÙÈ΋˜ ÎfiappleˆÛ˘ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜, ·ÏÏ¿ ηÈıÚËÛ΢ÙÈÎfi˜ Û˘ÁÎÚËÙÈÛÌfi˜, appleÔ˘ Û˘Á¯ˆÓ‡ÂÈ ·Ó·ÙÔÏÈΤ˜ ÂappleȉڿÛÂȘ ·applefi ÙËÓ∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ μπμ§π√ Δ√À ª∞£∏Δ∏ °’ °Àª¡∞π√À


∂ π ∞ ° ø ° ∏109H κυνική φιλοσοφία και οι φιλοσοφίες των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων·ÛÙÚÔÏÔÁ›· Î·È ÙÔÓ Ì˘ÛÙÈÎÈÛÌfi Ì ÙȘ ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜. √ ¤ÓÙÔÓÔ˜ ıÚËÛ΢ÙÈÎfi˜ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋˜ ‰È·ÓfiËÛ˘Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ‰ÈηÈÔÏÔÁÂ›Ù·È Î·È ·applefi ÙËÓ ÂÍ¿appleψÛË Ù˘ Ó¤·˜ ıÚËÛΛ·˜ ÙÔ˘ ÃÚÈ-ÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡, Ë ÔappleÔ›· ÂÓÈÛ¯‡ıËΠ·applefi ÙȘ ‰È‰·Ûηϛ˜ Ù˘ ÛÙˆÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ηÈ,·ÚÁfiÙÂÚ·, ·applefi ÙÔÓ NÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌfi. ÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÙ·È Ë «·ÏÂ-Í·Ó‰ÚÈÓ‹» Û¯ÔÏ‹ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, ÛÙËÓ ÔappleÔ›· Û˘Ó˘apple¿Ú¯Ô˘Ó ŒÏÏËÓ˜ ‹ ÂÏÏËÓ›˙ÔÓÙ˜ÂıÓÈÎÔ› Î·È ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ›, ÂÓÒ ÛÙË PÒÌË Î·È ÛÙȘ appleÂÚÈʤÚÂȘ Ù˘ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜Î˘ÚÈ·Ú¯Ô‡Ó ÔÈ ‰È‰·Ûηϛ˜ ÙˆÓ ÙˆÈÎÒÓ Î·È ÙˆÓ ÎÂappleÙÈÎÒÓ. OÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ Á›ÓÔ-ÓÙ·È ÔÈ Â˘ÓÔÔ‡ÌÂÓÔÈ Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ Î·È ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋˜ ÂÍÔ˘Û›·˜.3O ÚfiÏÔ˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ Î·È ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘∫ÔÈÓfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô ÙˆÓ ÊÈÏÔÛÔÊÈÒÓ appleÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔ‡ÓÙ·È ÛÙÔ˘˜ ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎÔ‡˜ ηÈÛÙÔ˘˜ ڈ̷˚ÎÔ‡˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜ Â›Ó·È Ë Û‡Ó‰ÂÛË Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ Ì ÙÔÓ ·ÙÔÌÈÎfi ‚›Ô ηÈË ıÂÒÚËÛ‹ Ù˘ ˆ˜ «Ù¤¯Ó˘ ÙÔ˘ ‚›Ô˘». ∏ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ηٷϋÁÂÈ appleϤÔÓ Ó· Â›Ó·È Ô‰Ë-Áfi˜ ˙ˆ‹˜ Î·È appleËÁ‹ ·Ó·ÎÔ‡ÊÈÛ˘, Ì›· ıÂÚ·apple¢ÙÈ΋ Ù¤¯ÓË, ¤Ó·˜ ÙÚfiappleÔ˜ Ó· ·ÓÙÂappleÂ-ͤÏıÂÈ Î·Ó›˜ Û ¤Ó·Ó ÎfiÛÌÔ Â¯ıÚÈÎfi. ∞applefi ÙÔÓ 4Ô ·ÈÒÓ· apple.Ã. ̤¯ÚÈ Î·È ÙÔ˘˜ appleÚÒ-ÙÔ˘˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔ‡˜ ·ÈÒÓ˜, ÔÈ Î˘ÓÈÎÔ›, ÔÈ ÛÙˆÈÎÔ›, ÔÈ ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈÔÈ Î·È ÔÈ ÛÎÂappleÙÈÎÔ›ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ‰›ÓÔ˘Ó ¤Ó·Ó Ó¤Ô ÚfiÏÔ ÛÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›·. √ ÛÔÊfi˜ ‹ Ô ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, Ì ÙÔÓ·ÛÎËÙÈÎfi ‹ ÛÙˆÈÎfi ÙÚfiappleÔ ˙ˆ‹˜, ‰›ÓÂÈ ¤Ó· Ó¤Ô appleÚfiÙ˘appleÔ Î·È ˘appleÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ÙËÓ Ô‰fi Ù˘·Ù·Ú·Í›·˜ Î·È Ù˘ ÂÛˆÙÂÚÈ΋˜ ÂÏ¢ıÂÚ›·˜ ÁÈ· ÙËÓ Î·Ù¿ÎÙËÛË Ù˘ ·ÙÔÌÈ΋˜ Â˘Ù˘-¯›·˜. ΔÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ apple·Ú·ÌÂÚ›˙ÂÙ·È Î·È Ë ËıÈ΋ ·appleÔÎÙ¿ ÎÂÓÙÚÈ΋ı¤ÛË. ªÂ ÙÔÓ NÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌfi apple·Ú·ÙËÚÂ›Ù·È Ë ÛÙÚÔÊ‹ ·applefi ÙÔÓ ·ÈÛıËÙfi ÎfiÛÌÔ ÛÙÔÓ˘appleÂÚ·ÈÛıËÙfi. H ÊÈÏÔÛÔÊ›· ·appleÔÎÙ¿ «„˘¯·ÁˆÁÈÎfi» ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·, appleÚÔÛapple·ı› ‰ËÏ·‰‹Ó· Ô‰ËÁ‹ÛÂÈ ÙËÓ „˘¯‹ appleÚÔ˜ ÙÔ EÓ-AÁ·ıfi, appleÚÔ˜ ÙË ıÂfiÙËÙ·.4√È ∫˘ÓÈÎÔ›, Ô ∫˘ÓÈÛÌfi˜ Î·È Ë ÌÂÙ¿‚·ÛË·applefi ÙËÓ ÎÏ·ÛÈ΋ ÛÙËÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·√È ∫˘ÓÈÎÔ› apple·ÚÂÌ‚¿ÏÏÔÓÙ·È ÌÂٷ͇ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Î·È Ù˘ ÛÙˆÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜.∂›Ó·È appleÂÚÈappleÏ·ÓÒÌÂÓÔÈ ÛÔÊÔ›, appleÔ˘ ·appleÔÚÚ›appleÙÔ˘Ó ÙȘ apple·Ú·‰ÔÛȷΤ˜ Û˘Ì‚¿ÛÂȘ ηȷӷÙÚ¤appleÔ˘Ó Î¿ı ›‰Ô˘˜ ‚‚·ÈfiÙËÙ˜, ÙfiÛÔ ÙȘ ÎÔÈÓ¤˜ fiÛÔ Î·È ÙȘ ÂıÈÌÈΤ˜. Œ¯Ô˘Ó·ÓÙÈÎÔÈÓˆÓÈ΋ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ Î·È ˙Ô˘Ó Ì ÙÚfiappleÔ ÏÈÙfi Î·È ·ÓÙÈÛ˘Ì‚·ÙÈÎfi. ÂÚÈÊÚÔ-ÓÔ‡Ó ÙȘ ÂappleÈÛً̘ Î·È Î¿ÓÔ˘Ó ¯Ú‹ÛË Ù˘ ÂÈÚˆÓ›·˜, ÙÔ˘ ÛηӉ¿ÏÔ˘ Î·È ÙÔ˘ Û·Ú-ηÛÌÔ‡ ÛÙËÓ ËıÈ΋ ÎÚÈÙÈ΋ appleÔ˘ ·ÛÎÔ‡Ó. ∞˘Ùfi appleÔ˘ ÙÔ˘˜ ·apple·Û¯ÔÏ› Â›Ó·È Ë ÂÍ¿ÏÂÈ-„Ë Ù˘ ÂappleÈı˘Ì›·˜ Î·È Ë ÂÍ·ÛÊ¿ÏÈÛË, ̤ۈ Ù˘ ·˘Ù¿ÚÎÂÈ·˜, Ù˘ ·apple¿ıÂÈ·˜ Î·È Ù˘ÂÛˆÙÂÚÈ΋˜ ÂÏ¢ıÂÚ›·˜, ÙÔ˘ ·appleÏÔ‡ ÙÚfiappleÔ˘ ˙ˆ‹˜ appleÔ˘ Ô‰ËÁ› ÛÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·.Ÿappleˆ˜ Ô ˆÎÚ¿Ù˘, ÔÈ ∫˘ÓÈÎÔ› ıˆÚÔ‡Ó ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ ‰È‰·ÎÙ‹ Î·È ·Ú¤ÛÎÔÓÙ·È ÛÙÔκατ’ ρετν ζν. ¢›ÓÔ˘Ó ¤ÌÊ·ÛË ÛÙËÓ ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ·Ó·˙‹ÙËÛË Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜ (γνθισατν). ∂appleȉÈÒÎÔ˘Ó ÙËÓ ·apple·ÏÏ·Á‹ ·applefi ÙȘ ˘ÏÈΤ˜ ·appleÔÏ·‡ÛÂȘ Î·È Î·Ù·ÊÚÔÓÔ‡ÓÙÔÓ appleÏÔ‡ÙÔ, ÙË ‰fiÍ· Î·È ÙËÓ Â˘Á¤ÓÂÈ·.√È ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔÈ ·applefi ·˘ÙÔ‡˜ Â›Ó·È Ô ∞ÓÙÈÛı¤Ó˘ Ô K˘ÓÈÎfi˜ ·applefi ÙËÓ Aı‹Ó·, Ì·ıË-Ù‹˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË, Ô ¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô K˘ÓÈÎfi˜ ·applefi ÙË ÈÓÒappleË, Ô ∫Ú¿Ù˘ Ô £Ë‚·›Ô˜ Î·È Ù··‰¤ÏÊÈ· MËÙÚÔÎÏ‹˜ Î·È Iappleapple·Ú¯›·.O Σωκράτης περιστοιχιζόμενος απόσοφούς. Ψηφιδωτό από την Aπάμειατης Συρίας, 5ος αι. μ.X. Στην πόληαυτή ο νεοπλατωνικός φιλόσοφοςIάμβλιχος ίδρυσε το 290 μ.X. δική τουφιλοσοφική σχολή, τη νεοπλατωνικήσχολή της Συρίας.O θάνατος του Mεγάλου Aλεξάνδρουσηματοδοτεί την έναρξη της ελληνιστικήςεποχής. Eδώ, ο Aλέξανδροςπολεμά τον βασιλιά της ΠερσίαςΔαρείο στη μάχη της Iσσού. Mωσαϊκόπου κοσμούσε την «Oικία του Φαύνου»στην Πομπηία (2ος-1ος αι. π.X.,Nάπολη, Eθνικό Mουσείο).O Mέγας Aλέξανδρος. Λεπτομέρειααπό το παραπάνω μωσαϊκό.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


110∂ π ∞ ° ø ° ∏H κυνική φιλοσοφία και οι φιλοσοφίες των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνωνO αυτοκράτορας Iουστινιανός και ησυνοδεία του. Λεπτομέρεια από τοπερίφημο μωσαϊκό από τον Άγιο Bιτάλιοτης Pαβένας (6ος αι. μ.X.). O Iουστινιανόςέκλεισε τις φιλοσοφικές σχολέςτων Aθηνών (το 529 μ.X.) και απαγόρευσετη διδασκαλία της φιλοσοφίαςαπό τους Eθνικούς.O Zήνων από το Kίτιο της Kύπρου, οιδρυτής της Στοάς (μαρμάρινη προτομή,Παρίσι, Λούβρο).5∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ Î·È EappleÈÎÔ˘ÚÈÛÌfi˜∏ ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈ· ÊÈÏÔÛÔÊ›· Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙÔÓ Eapple›ÎÔ˘ÚÔ, ÁÈÔ AıËÓ·›Ô˘ ÎÏËÚÔ‡¯Ô˘ appleԢ›¯Â ÁÂÓÓËı› ÛÙË ¿ÌÔ (341 - 270 apple.X.), Î·È Ì ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘ ÛÙÔÓ ∫‹appleÔ, ÙË ÊÈÏÔ-ÛÔÊÈ΋ Û¯ÔÏ‹ appleÔ˘ ·˘Ùfi˜ ȉڇÂÈ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· ÙÔ 306 apple.X., ·ÏÏ¿ Î·È Ì ÙË Û˘ÏÏÔÁÈ΋ ‰Ú·-ÛÙËÚÈfiÙËÙ· ÙˆÓ Ì·ıËÙÒÓ ÙÔ˘. O K‹appleÔ˜ ‰È·Ê¤ÚÂÈ ˆ˜ Û¯ÔÏ‹ ·applefi ÙȘ ¿ÏϘ ÊÈÏÔÛÔÊÈ-Τ˜ Û¯ÔϤ˜ ÙˆÓ AıËÓÒÓ (Aη‰ËÌ›·, §‡ÎÂÈÔ Î·È ÙÔ¿), ÁÈ·Ù› ‰ÂÓ ·appleÔÙÂÏ› ΤÓÙÚÔ ‰ÈÂ-Í·ÁˆÁ‹˜ ÂÚ¢ÓÒÓ, ·ÏÏ¿ applefiÏÔ ¤Ï͢ appleÚÔÛÒappleˆÓ οı ËÏÈΛ·˜ Î·È appleÚÔ¤Ï¢Û˘ appleÔ˘˙Ô˘Ó ÌÈ· ·˘ÛÙËÚ¿ ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓË ˙ˆ‹ ˆ˜ ̤ÏË ÌÈ·˜ ÎÔÈÓfiÙËÙ·˜. H Û¯ÔÏ‹ ÙÔ˘ Eapple›ÎÔ˘ÚÔ˘·appleÔÎÙ¿ appleÔÏÏÔ‡˜ Ôapple·‰Ô‡˜ ÙÔ˘˜ ÔappleÔ›Ô˘˜ ‚Ú›ÛÎÔ˘ÌÂ, ·ÚÁfiÙÂÚ·, Î·È ÛÙËÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋M. AÛ›· (IˆÓ›·), ÛÙË ˘Ú›· ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙË PÒÌË (Ï.¯. ºÈÏfi‰ËÌÔ˜, ŒÚÌ·Ú¯Ô˜, MËÙÚfi‰ˆ-ÚÔ˜, ¢ÈÔÁ¤Ó˘ OÈÓÔ·Ó‰¤·˜, §Ô˘ÎÚ‹ÙÈÔ˜). √È ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ·Û¯ÔÏÔ‡ÓÙ·È Ì ÙËÏÔÁÈ΋, ÙË Ê˘ÛÈ΋ ηÈ, ȉȷ›ÙÂÚ·, Ì ÙËÓ ËıÈ΋ Î·È ı¤ÙÔ˘Ó ˆ˜ ÛÎÔapplefi Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÙËÓ·Ù·Ú·Í›·, appleÔ˘ Ô‰ËÁ› ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Û ËÚÂÌ›· Î·È „˘¯È΋ Á·Ï‹ÓË, ‰ËÏ·‰‹ ÛÙËÓ ·appleÂ-Ï¢ı¤ÚˆÛË Ù˘ „˘¯‹˜ ·applefi ÙȘ οı ›‰Ô˘˜ ÊÚÔÓÙ›‰Â˜, ÙÔ˘˜ Êfi‚Ô˘˜ Î·È Ù· apple¿ıË.H ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ Eapple›ÎÔ˘ÚÔ˘ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ÛÙË ÊÈÏ›·, appleÔ˘ ÂÓÒÓÂÈ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ ٷ̤ÏË Ù˘ ÎÔÈÓfiÙËÙ·˜, Ë ÔappleÔ›· appleÈı·ÓfiÓ ·appleÔÙÂÏ› ÙÔ appleÚfiÙ˘appleÔ Ù˘ appleÚˆÙÔ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ÎÔÈÓfiÙËÙ·˜ Ù˘ ·Á¿apple˘. ∞appleÔÛÎÔapple› Ó· ·apple·ÏÏ¿ÍÂÈ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ ·applefi ÙÔ˘˜ apple·Ú¿ÏÔ-ÁÔ˘˜ ÌÂÙ·Ê˘ÛÈÎÔ‡˜ Êfi‚Ô˘˜, fiappleˆ˜ Ô Êfi‚Ô˜ ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘, Î·È ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ appleˆ˜ Ëδονή Â›Ó·È «Ë ·Ú¯‹ Î·È ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ Â˘Ù˘¯ÈṲ̂Ó˘ ˙ˆ‹˜». ∏ ˉÔÓ‹ ÂÓÓÔÂ›Ù·È ·applefiÙÔÓ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ ˆ˜ ·appleÔ˘Û›· ۈ̷ÙÈÎÔ‡ ‹ „˘¯ÈÎÔ‡ applefiÓÔ˘. E›Ó·È ÙÔ ·applefiÏ˘ÙÔ ·Á·ıfi,appleÔ˘ ÙÔ ÂappleȉÈÒÎÔ˘Ó fiÏ· Ù· ¤Ì„˘¯· fiÓÙ·, ÂÓÒ Ô applefiÓÔ˜ Â›Ó·È ÙÔ ·applefiÏ˘ÙÔ Î·Îfi, appleÔ˘ÙÔ ·appleÔʇÁÔ˘Ó fiÏÔÈ. H ·Ó¿appleÙ˘ÍË ÌÈ·˜ ÊÚfiÓËÛ˘, appleÔ˘ ·ÍÈÔÏÔÁ› ÙȘ ˉÔÓ¤˜ ÛÂηÙÒÙÂÚ˜ Î·È ·ÓÒÙÂÚ˜, ÂÌappleÔ‰›˙ÂÈ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Ó· Âappleȉ›‰ÂÙ·È ·appleÔÎÏÂÈÛÙÈο ÛÙȘappleÚÒÙ˜. ¢È·ÎÚ›ÓÔÓÙ·˜ appleÔÈfiÙËÙ˜ ˉÔÓÒÓ, Ô Eapple›ÎÔ˘ÚÔ˜ ηıÈÛÙ¿ ÙËÓ Ë‰ÔÓ‹ ÙÔ Ì¤ÛÔÓÁÈ· ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·, Ë ÔappleÔ›· Â›Ó·È Ô ÛÎÔapplefi˜ (Ù¤ÏÔ˜) Ù˘ ˙ˆ‹˜ Î·È Ù·˘Ù›˙ÂÙ·È Ì ÙËÓ·Ù·Ú·Í›· Î·È ÙËÓ „˘¯È΋ ËÚÂÌ›·. A˘Ù‹ ÂappleÈÙ˘Á¯¿ÓÂÙ·È Ì ÌÈ· ÛÙ¿ÛË ˙ˆ‹˜ appleÔ˘ Û˘ÓÔ-„›˙ÂÙ·È ÛÙË ÊÚ¿ÛË Λάθε βιώσας (Z‹Û ÛÙËÓ ·Ê¿ÓÂÈ·).6ÙˆÈÎÔ› Î·È ÙˆÈÎÈÛÌfi˜∞applefi ÙȘ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚ˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ Û¯ÔϤ˜ ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎÒÓ ¯ÚfiÓˆÓ, Ô ÙˆÈÎÈ-ÛÌfi˜ ÁÂÓÓÈ¤Ù·È ÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ù˘ ÛÎÏËÚ‹˜ ‰ÔÎÈÌ·Û›·˜ ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÎÒÓ applefiψÓ, ÌÂÙ¿ ÙÔÓÂÏÔappleÔÓÓËÛÈ·Îfi applefiÏÂÌÔ Î·È ÙË Ì·Î‰ÔÓÈ΋ ÌÔÓ·Ú¯›·. π‰Ú˘Ù‹˜ ÙÔ˘ ÙˆÈÎÈÛÌÔ‡ ›ӷÈÔ ∑‹ÓˆÓ ·applefi ÙÔ K›ÙÈÔ Ù˘ K‡appleÚÔ˘ (336/5-262 apple.Ã.), Ô ÔappleÔ›Ô˜ ÙÔ 301/300 apple.X. ‚Ú¤ıËÎÂÛÙËÓ ∞ı‹Ó·, fiÙ·Ó Ó·˘¿ÁËÛ ÙÔ appleÏÔ›Ô ÙÔ˘ Ì ÂÌappleÔÚ‡̷ٷ ·applefi ÙË ºÔÈÓ›ÎËÌappleÚÔÛÙ¿ ÛÙÔÓ ÂÈÚ·È¿. Àapple‹ÚÍ ̷ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ΢ÓÈÎÔ‡ ∫Ú¿ÙË, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ÙÔ˘ ‰›‰·ÍÂÙËÓ ·˘Ù¿ÚÎÂÈ· Î·È ÙËÓ ·ÓÂÍ·ÚÙËÛ›· ÙÔ˘ appleÓ‡̷ÙÔ˜. π‰Ú‡ÂÈ ÙË ‰È΋ ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ۯÔÏ‹ ÛÙËÓ ÔÈΛÏË (=ZˆÁÚ·ÊÈṲ̂ÓË) ÙÔ¿, ÛÎÂapple·ÛÙfi ‰ËÌfiÛÈÔ ¯ÒÚÔ appleÂÚÈapple¿ÙÔ˘,ÙË ˙ˆÁÚ·ÊÈṲ̂ÓË ·applefi ÙÔÓ ÔχÁÓˆÙÔ Î·È ¿ÏÏÔ˘˜ ˙ˆÁÚ¿ÊÔ˘˜, appleÔ˘ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ÛÙÔ¡.∞. ̤ÚÔ˜ Ù˘ ∞ÁÔÚ¿˜. √È Ôapple·‰Ô› ÙÔ˘ ÔÓÔÌ¿˙ÔÓÙ·È ∑ËÓÒÓÂÈÔÈ Î·È ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·ÙˆÈÎÔ› ·applefi ÙË ÙÔ¿, ÙÔÓ ÙfiappleÔ fiappleÔ˘ ‰È‰¿ÛÎÔ˘Ó.OÈ ÙˆÈÎÔ› ÂӉȷʤÚÔÓÙ·È È‰È·›ÙÂÚ· ÁÈ· ÙËÓ ËıÈ΋ Î·È ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋. ¢È‰¿ÛÎÔ˘Ó fiÙÈ ËappleÚ·ÁÌ·ÙÈ΋ ʇÛȘ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È ÛÙËÓ ÂÓ·ÚÌfiÓÈÛ‹ Ù˘ Ì ÙËÓ «Î·Ù¿ ʇÛÈÓ»˙ˆ‹, ÛÙË ÏÔÁÈÎfiÙËÙ¿ ÙÔ˘ (μολογουμένως τ φσει ζν). °È· Ù· ÏÔÁÈο fiÓÙ· ¤¯ÂÈ ·Í›·∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ π ∞ ° ø ° ∏111H κυνική φιλοσοφία και οι φιλοσοφίες των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνωνÌÔÓ¿¯· fi,ÙÈ Û˘ÌʈÓ› Ì ÙÔ ÏÔÁÈÎfi. H ·ÚÂÙ‹ Â›Ó·È ·Á·ıfi Î·È Ì’ ·˘Ù‹Ó ÂappleÈÙ˘Á¯¿ÓÂÙ·È Ë¢‰·ÈÌÔÓ›· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘. EappleÂȉ‹ fï˜ ̤۷ Ì·˜ ¤¯Ô˘ÌÂ, ÂÎÙfi˜ ·applefi ÙȘ ÏÔÁÈΤ˜ ÔṲ́˜,Î·È ¿ÏÔÁ˜, fiappleˆ˜ Ù· apple¿ıË (δονή, πιθυμία, λπη, φβος) ¯ÚÂÈ·˙fiÌ·ÛÙ ÙËÓ πάθειαÁÈ· Ó· ÂÏ¢ıÂÚˆıԇ̠·applefi ·˘Ù¿. H ÊÈÏÔÛÔÊ›· Â›Ó·È ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÙˆÈÎÔ‡˜ «¿ÛÎËÛËÛÔÊ›·˜», ÂÓÒ Ô ÛÔÊfi˜ η٤¯ÂÈ fiϘ ÙȘ ·ÚÂÙ¤˜ Î·È Â›Ó·È ÙÔ È‰·ÓÈÎfi οı ÙÂÏÂÈfiÙËÙ·˜.H ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ÙÔ¿˜ ‰È·ÈÚÂ›Ù·È Û ÙÚÂȘ Ê¿ÛÂȘ, ·Ú¯·›·, ̤ÛË Î·È Ó¤·.7AÚ¯·›· ÙÔ¿: Z‹ÓˆÓ (336-262 apple.X.), XÚ‡ÛÈappleappleÔ˜ (281-208 apple.X.), KÏ¿Óı˘(4Ô˜/3Ô˜ ·È. apple.X.).M¤ÛË ÙÔ¿: ·Ó·›ÙÈÔ˜ o Pfi‰ÈÔ˜ (185/80-110/9 apple.X.), ÔÛÂȉÒÓÈÔ˜ ·applefi ÙËÓ Aapple¿-ÌÂÈ· Ù˘ ˘Ú›·˜ (135-51/50 apple.X.).N¤· ÙÔ¿: ÂӤη˜ (±4 apple.X.-65 Ì.X.), Eapple›ÎÙËÙÔ˜ (55-135 Ì.X.) Î·È M¿ÚÎÔ˜ A˘Ú‹-ÏÈÔ˜ (121-180 Ì.X.). H N¤· ÙÔ¿ ·Ó·appleÙ‡ÛÛÂÙ·È ÛÙ· ¯ÚfiÓÈ· Ù˘ ڈ̷˚΋˜ ·˘ÙÔ-ÎÚ·ÙÔÚ›·˜.ÎÂappleÙÈÎÔ› Î·È ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi˜√ ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi˜ ·appleÔÙÂÏ› ÎÚÈÙÈ΋ ÛÙ¿ÛË ·apple¤Ó·ÓÙÈ ÛÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ηٿÎÙËÛ˘ ‚¤‚·È-˘ ÁÓÒÛ˘ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. OÈ ÎÂappleÙÈÎÔ› ˘appleÔÛÙËÚ›˙Ô˘Ó fiÙÈ ÔÈ ·ÈÛı‹ÛÂȘ Î·È Ë ÓfiËÛË apple·ÚÈ-ÛÙ¿ÓÔ˘Ó Ù· appleÚ¿ÁÌ·Ù· fi¯È fiappleˆ˜ Â›Ó·È appleÚ·ÁÌ·ÙÈο, ·ÏÏ¿ fiappleˆ˜ Ê·›ÓÔÓÙ·È. H ÁÓÒÛË ‰ÂÓÂ›Ó·È ‚¤‚·ÈË Î·È ÙÔ ›‰ÈÔ ÈÛ¯‡ÂÈ Î·È ÛÙËÓ appleÂÚÈÔ¯‹ Ù˘ ËıÈ΋˜, fiappleÔ˘ ÙÔ «Î·Ïfi» Î·È ÙԫηÎfi» Â›Ó·È «ı¤ÛÂÈ» Î·È fi¯È «Ê‡ÛÂÈ». O ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi˜ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘‡ÚÚˆÓ· (360-270 apple.X.) ·applefi ÙËÓ ◊Ïȉ·, appleÔ˘ ‹Ù·Ó Û‡Á¯ÚÔÓÔ˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË. °È· Ó·ÂappleÈÙ¢¯ı› Ë Â˘Ù˘¯›·, Û‡Ìʈӷ Ì ·˘ÙfiÓ, ‰ÂÓ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ¤¯Ô˘Ì appleÂappleÔÈı‹ÛÂȘ, ÁÓÒ̘,ÎÏ›ÛÂȘ, ·ÏÏ¿ Ó· ÙËÚԇ̠ÙËÓ «ÂappleÔ¯‹», ‰ËÏ·‰‹ Ó· ÌËÓ ÂÎʤÚÔ˘Ì ÎÚ›ÛË. ÙÔÓ 3Ô Î·ÈÙÔÓ 2Ô ·ÈÒÓ· apple.Ã. Ô ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi˜ ˘ÈÔıÂÙÂ›Ù·È Î·È ÌÂٷʤÚÂÙ·È ÛÙËÓ appleÏ·ÙˆÓÈ΋ Aη‰Ë-Ì›· ·applefi ÙÔÓ AÚÎÂÛ›Ï·Ô (316-242 apple.X.) Î·È ÙÔÓ K·ÚÓ¿‰Ë (214-129 apple.X.). ∞Ó·˙ˆapple‡Úˆ-ÛË ÛÙÔÓ ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi ‰›ÓÂÈ ÛÙÔ˘˜ appleÚÒÙÔ˘˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔ‡˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜ Ô ∞ÈÓËÛ›‰ËÌÔ˜ (1Ô˜·È. apple.X.), Ô ÔappleÔ›Ô˜ appleÚÔ‚¿ÏÏÂÈ ÙÔ appleÚfiÙ˘appleÔ ÙÔ˘ ÛÔÊÔ‡, appleÔ˘ ˙ÂÈ Â˘Ù˘¯ÈṲ̂ÓÔ˜, ηٷÓÔÒ-ÓÙ·˜ appleˆ˜ Ô‡Ù ·applefi ÙȘ ·ÈÛı‹ÛÂȘ Ô‡Ù ·applefi ÙÔÓ ÓÔ˘ ÌappleÔÚԇ̠ӷ ¤¯Ô˘Ì ‚¤‚·ÈË ÁÓÒÛË.√ ¤ÍÙÔ˜ Ô ∂ÌappleÂÈÚÈÎfi˜ ÛÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ˘ÚÚÒÓÂÈ·È ÀappleÔÙ˘appleÒÛÂȘ ‰È·ÛÒ˙ÂÈ Ù· ÂappleȯÂÈÚ‹-Ì·Ù· ÙˆÓ appleÚÔËÁÔ‡ÌÂÓˆÓ ÎÂappleÙÈÎÒÓ, ΢ڛˆ˜ ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘ ‡ÚÚˆÓ·.√È ÛÎÂappleÙÈÎÔ› ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ·ÌÊÈÛ‚ËÙÔ‡Ó ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ‚¤‚·È˘ ÁÓÒÛ˘ Î·È ÔÚı‹˜appleÚ¿Í˘. ˘ÓÈÛÙÔ‡Ó ÙËÓ ποχή, ‰ËÏ. ÙËÓ ·Ó·ÛÙÔÏ‹ Ù˘ ÎÚ›Û˘, ˆ˜ ÛÙ¿ÛË ˙ˆ‹˜, appleÔ˘ ›ӷȷӿÏÔÁË Ì ÙËÓ ταραξία ÙˆÓ EappleÈÎÔ˘Ú›ˆÓ Î·È ÙËÓ πάθεια ÙˆÓ ÙˆÈÎÒÓ. √ ÎÂappleÙÈÎÈ-ÛÌfi˜, ÁÂÓÈο, ˘apple‹ÚÍ ÌÈ· ÁfiÓÈÌË ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ΛÓËÛË appleÔ˘ appleÚfiÙÂÈÓ ÙËÓ ·ÌÊÈ‚ÔÏ›· ˆ˜ıÂÚ·apple¢ÙÈ΋ ·ÁˆÁ‹ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ, fiÙ·Ó ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Û ·Ì˯·Ó›· ÌappleÚÔÛÙ¿ ÛÙ· ‰‡ÛÎÔ-Ï· appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ ˙ˆ‹˜. ÔϤÌËÛ ÙÔÓ ‰ÔÁÌ·ÙÈÛÌfi, ‰ËÏ. ÙËÓ Ù¿ÛË ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Ó·‰¤¯ÔÓÙ·È ¯ˆÚ›˜ Û˘˙‹ÙËÛË È‰¤Â˜ Î·È ıˆڛ˜, Î·È appleÚÔÒıËÛ ÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ ÛΤ„Ë.8O ψٛÓÔ˜ Î·È Ô NÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌfi˜ÙÔ˘˜ appleÚÒÙÔ˘˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔ‡˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÙ·È Ë «·ÏÂÍ·Ó‰ÚÈÓ‹» ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ۯÔÏ‹, Ì ΤÓÙÚÔ ÙËÓ AÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·, Ë ÔappleÔ›· ·ÓÙÈapple·Ú·ı¤ÙÂÈ ÛÙÔÓ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌfi ÌÈ· ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›· appleÔ˘ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ «ÂÏÏËÓÈ΋» apple·Ú¿‰ÔÛË, ·Ó Î·È ÂÌappleÏÔ˘ÙÈṲ̂ÓË Ì ·Ó·ÙÔÏÈοÛÙÔȯ›·. TËÓ appleÂÚ›Ô‰Ô ·˘Ù‹ apple·Ú·ÙËÚÂ›Ù·È ·Ó·‚›ˆÛË ÙÔ˘ Ï·ÙˆÓÈÛÌÔ‡ Î·È ÍÂÎÈÓ¿ ÌÈ·ÛÂÈÚ¿ Û¯ÔÏÈ·ÛÌÒÓ ÁÈ· ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ AÚÈÛÙÔÙ¤ÏË. TÔ ÂÏÏËÓÈÎfi appleÓ‡̷ ÂappleËÚ¿˙ÂÈ ÙÔ˘˜IÔ˘‰·›Ô˘˜ Ù˘ AÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·˜. X·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο apple·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· ·˘Ù‹˜ Ù˘ Âapple›‰Ú·Û˘ ËEικονογράφηση, από έκδοση της Aναγέννησης,των φιλοσοφικών έργωντου Ρωμαίου στωικού φιλοσόφουΣενέκα (Λέιντεν 1649).O Mάρκος Tούλιος Kικέρων, σημαντικόςΡωμαίος συγγραφέας φιλοσοφικώνκαι ρητορικών έργων.Έζησε την εποχή του Iούλιου Kαίσαρακαι συμμετείχε ενεργά στην πολιτική(αντίγραφο προτομής του 2ουαι. που σμιλεύτηκε λίγο μετά τονθάνατό του).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


112∂ π ∞ ° ø ° ∏H κυνική φιλοσοφία και οι φιλοσοφίες των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνωνΓΛΩΣΣΑΡΙO∂∫§∂∫Δπ∫πª√: επιλογήκατάλληλων διδασκαλιώναπό ποικίλα φιλοσοφικάσυστήματα και κατασκευήενός νέου φιλοσοφικούσυστήματος.∂§§∏¡πª√: χρησιμοποιείταιγια να δηλώσει άλλοτετην επέκταση του ελληνικούπολιτισμού στουςλαούς της Aνατολής καιάλλοτε τη σύνθεση ελληνικώνκαι ανατολικών στοιχείωνσε νέο πολιτισμό ήτη συνέχεια του παλαιότερουελληνικού πολιτισμού.E§§HNITIKO: από το ρήμαλληνίζειν, που στηναρχαιότητα σήμαινε απλώςτο να μιλάς και να συμπεριφέρεσαισαν Έλληνας, ναμιμείσαι τους Έλληνες.ªÀΔπ∫πª√: τάση γιαάμεση ένωση με τον θεό, οοποίος θεωρείται ο ύψιστοςσκοπός της ηθικότητας(Πλωτίνος).YOTAEI: πρωταρχικέςπραγματικότητες (κατά τονΠλωτίνο ήσαν τρεις: Eν,νους, ψυχή). O όρος υπόστασηστην ύστερη ελληνικήφιλοσοφία σημαίνειγενικά ουσία.Aπό την πρώτη έκδοση έργων τουΠλωτίνου που έγινε στη Φλωρεντίααπό τον Mαρσίλιο Φιτσίνο, διευθυντήτης Πλατωνικής Aκαδημίας της Φλωρεντίας(16ος αι.).ÌÂÙ¿ÊÚ·ÛË Ù˘ ·Ï·È¿˜ ¢È·ı‹Î˘ ·applefi Ù· ‚ڷ˚ο ÛÙ· ÂÏÏËÓÈο (ÁÓˆÛÙ‹ ˆ˜ ÌÂÙ¿-ÊÚ·ÛË ÙˆÓ Â‚‰ÔÌ‹ÎÔÓÙ·, O’) Î·È Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ º›ÏˆÓÔ˜ AÏÂÍ·Ó‰Ú¤ˆ˜ (1Ô˜ ·È. Ì.X.)O NÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌfi˜ ·Ó·appleÙ‡ÛÛÂÙ·È ÛÙËÓ AÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· ·applefi ÙÔÓ AÌÌÒÓÈÔ ·Îο (175-242 Ì.X.), Î·È ÙÔÓ Ì·ıËÙ‹ ÙÔ˘ ψٛÓÔ (205-270 Ì.X.) Ì ÙË Û‡ÓıÂÛË Ù˘ appleÏ·ÙˆÓÈ΋˜ ηȷÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋˜ ‰È‰·Ûηϛ·˜ Ì ·Ó·ÙÔÏÈΤ˜ Ì˘ÛÙÈÎÈÛÙÈΤ˜ ‰Ôͷۛ˜. E›Ó·È ÙÔ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô ÊÈÏÔ-ÛÔÊÈÎfi Ú‡̷ ÙÔ˘ ·Ú¯·›Ô˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÎfiÛÌÔ˘. √È ÓÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎÔ› ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ÂappleȉÈÒÎÔ˘Ó Ó·Î¿ÓÔ˘Ó Û‡ÓıÂÛË appleÏ·ÙˆÓÈÎÒÓ, ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈÎÒÓ, ÓÂÔapple˘ı·ÁÔÚÈÎÒÓ Î·È ÛÙˆÈÎÒÓ ·applefi„ˆÓ.∫˘ÚÈfiÙÂÚÔ˜ ÂÎappleÚfiÛˆappleÔ˜ ·˘Ù‹˜ Ù˘ Û¯ÔÏ‹˜ Â›Ó·È Ô ÏˆÙ›ÓÔ˜ (204/5-270 Ì.X.),appleÔ˘ ÁÂÓÓ‹ıËΠÛÙË §˘ÎfiappleÔÏË Ù˘ ÕÓˆ ∞ÈÁ‡appleÙÔ˘. AÊÔ‡ appleÂÚÈappleÏ·Ó‹ıËΠÛÙË ª¤ÛË∞Ó·ÙÔÏ‹ ¤Ú¯ÂÙ·È ÛÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·, fiappleÔ˘ Á›ÓÂÙ·È Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ÌÌÒÓÈÔ˘ ·Îο, ÔÔappleÔ›Ô˜ ‰È‰¿ÛÎÂÈ ÂΛ ÙËÓ appleÏ·ÙˆÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·. ª¤ÓÂÈ ÎÔÓÙ¿ ÙÔ˘ 11 ¯ÚfiÓÈ·. ٷ̤۷ ÙÔ˘ 3Ô˘ ·È. Ì.Ã. ÌÂÙ·‚·›ÓÂÈ ÛÙË ƒÒÌË, fiappleÔ˘ ȉڇÂÈ ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ Û¯ÔÏ‹ Î·È ‰È‰¿-ÛÎÂÈ ÛÙ· ÂÏÏËÓÈο. ∏ ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘ Â›Ó·È appleÚÔÊÔÚÈ΋, fï˜ ·applefi ÙÔ 253/4 Ì.Ã. ·Ú¯›-˙ÂÈ Ó· Û˘ÁÁÚ¿ÊÂÈ. ΔÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ Ì ٛÙÏÔ Eννεάδες ÂÎÙ›ÓÂÙ·È Û 54 appleÚ·ÁÌ·Ù›˜, ÙȘÔappleԛ˜ ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘ Âͤ‰ˆÛÂ Ô Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ÔÚʇÚÈÔ˜, ηٷÁfiÌÂÓÔ˜ ·applefiÙËÓ T‡ÚÔ, Û ¤ÍÈ Eννεάδες, appleÔ˘ Ë Î·ıÂÌÈ¿ appleÂÚÈÏ¿Ì‚·Ó ÂÓÓ¤· appleÚ·ÁÌ·Ù›˜.O ψٛÓÔ˜ ı¤ÏÂÈ Ó· ηٷÛÙ‹ÛÂÈ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ ÈηÓfi Ó· ·ÓÙÈÏËÊı› ÙÔÓ ÂÛˆÙÂÚÈ-Îfi ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ. ÙÔ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi Û‡ÛÙËÌ· appleÔ˘ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÈ, appleÚÔÛapple·ı› Ó· Û˘ÛÙËÌ·-ÙÔappleÔÈ‹ÛÂÈ ÙȘ ‚·ÛÈΤ˜ ‰È‰·Ûηϛ˜ Ù˘ ÎÏ·ÛÈ΋˜ Î·È Ù˘ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜,¤¯ÔÓÙ·˜ ˆ˜ ıÂ̤ÏÈÔ ÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· ÙÔ˘ ıÂÔ‡, appleÔ˘ Â›Ó·È ÙÔ ·applefiÏ˘ÙÔ EÓ, ÙÔ ·applefiÏ˘ÙÔ ·Á·ıfi.√ ıÂfi˜ ·˘Ùfi˜ Â›Ó·È ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi˜, ·ÊÔ‡ Û˘ÏÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È ˆ˜ appleÚˆÙ·Ú¯ÈÎfi ÔÓ Î·È ·appleÚfi-ÛˆappleË ‡apple·ÚÍË, ·ÏÏ¿ Î·È ıÚËÛ΢ÙÈÎfi˜, ÂappleÂȉ‹ ıˆÚÂ›Ù·È ˆ˜ ˘appleÂÚ‚·ÙÈ΋ ‰‡Ó·ÌË appleÔ˘apple·Ú¿ÁÂÈ Ù· apple¿ÓÙ·: ÙÔÓ ÓÔ˘ Î·È ÙËÓ „˘¯‹ (ÔÈ ÙÚÂȘ appleÚÒÙ˜ ˘appleÔÛÙ¿ÛÂȘ).O NÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌfi˜ ·Ó·appleÙ‡ÛÛÂÙ·È ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· ÛÙȘ Û¯ÔϤ˜ Ù˘ ˘Ú›·˜ (I¿Ì‚ÏȯԘ,Òapple·ÙÚÔ˜, ¢¤ÍÈappleappleÔ˜, ·ÏÏÔ‡ÛÙÈÔ˜, £ÂÌ›ÛÙÈÔ˜) Î·È Ù˘ ÂÚÁ¿ÌÔ˘ (Aȉ¤ÛÈÔ˜), ÛÙËÓ appleÏ·Ùˆ-ÓÈ΋ Aη‰ËÌ›· AıËÓÒÓ, ÛÙ· Ù¤ÏË ÙÔ˘ 5Ô˘ Î·È ÙȘ ·Ú¯¤˜ ÙÔ˘ 6Ô˘ ·È. Ì.X. (ÏÔ‡Ù·Ú¯Ô˜, ˘ÚÈ·-Ófi˜, ÚfiÎÏÔ˜, ¢·Ì¿ÛÎÈÔ˜) Î·È ÛÙË Û¯ÔÏ‹ Ù˘ AÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·˜ (Yapple·Ù›·, OÏ˘ÌappleÈfi‰ˆÚÔ˜).9H ÂappleÈηÈÚfiÙËÙ· Ù˘ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜EÓ‰ÂÈÎÙÈο ÁÈ· Ù· ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· «ÙÈ Â›Ó·È Ë ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·;» Î·È «appleÔÈ· Ë ÛËÌ·-Û›· Ù˘ ÁÈ· ÙÔÓ Û‡Á¯ÚÔÓÔ ¿ÓıÚˆappleÔ;» Â›Ó·È fiÛ· ϤÂÈ ÌÈ· Û‡Á¯ÚÔÓË ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜:«H ȉ¤· ÌÈ·˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ appleÚ·ÎÙÈ΋˜ Î·È Â˘ÂÚÁÂÙÈ΋˜ –ÌÈ·˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ appleÔ˘˘apple¿Ú¯ÂÈ ÁÈ· ¯¿ÚË ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ, ÁÈ· Ó· ˘appleËÚÂÙ‹ÛÂÈ ÙȘ ‚·ı‡ÙÂÚ¤˜ ÙÔ˘˜ ·Ó¿ÁΘ,·ÓÙÈÌÂÙˆapple›˙ÂÈ Ù· appleÈÔ ÂappleÈÙ·ÎÙÈο ÙÔ˘˜ appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Î·È ÙÔ˘˜ Ô‰ËÁ› Û ¤Ó· ÌÂÁ·Ï‡-ÙÂÚÔ ‚·ıÌfi ¢ËÌÂÚ›·˜, ‚Á¿˙ÔÓÙ¿˜ ÙÔ˘˜ ·applefi ÙË ÌÈ˙¤ÚÈ·– ÙÔ‡ÙË Ë È‰¤· ÌappleÔÚ› ӷηıËÏÒÛÂÈ ÛÙË ÌÂϤÙË Ù˘ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ¤Ó·Ó ‰È·ÓÔÔ‡ÌÂÓÔ appleÔ˘ ·Ó·-ÚˆÙÈ¤Ù·È ÙÈ Û¯¤ÛË ¤¯ÂÈ Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· Ì ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ… OÈ ÂÏÏËÓÈÛÙÈΤ˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜Û¯ÔϤ˜ ÛÙËÓ EÏÏ¿‰· Î·È ÙË PÒÌË –EappleÈÎÔ‡ÚÂÈÔÈ, ÎÂappleÙÈÎÔ› Î·È ÙˆÈÎÔ›– fiÏÔÈ Û˘Ó¤-Ï·‚·Ó ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ˆ˜ ÙÚfiappleÔ ·ÓÙÈÌÂÙÒappleÈÛ˘ ÙˆÓ appleÈÔ Ô‰˘ÓËÚÒÓ appleÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ Ù˘·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ˙ˆ‹˜. E›‰·Ó ÙÔÓ ÊÈÏfiÛÔÊÔ ˆ˜ Û˘ÌappleÔÓÂÙÈÎfi È·ÙÚfi, ÙÔ˘ ÔappleÔ›Ô˘ Ë Ù¤¯ÓËı· ÌappleÔÚÔ‡Û ӷ ıÂÚ·apple‡ÛÂÈ appleÔÏϤ˜ ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ appleÙ˘¯¤˜ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÈÓÔ˘ applefiÓÔ˘».(Martha Nussbaum, The Therapy of Desire,Theory and Practice in Hellenistic Ethics, Princeton, 1994, EÈÛ·ÁˆÁ‹, ÛÂÏ. 3)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


μ.∂ π ∞ ° ø ° ∏113H κυνική φιλοσοφία και οι φιλοσοφίες των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνωνΛYKEIONAΠOTO ΛYKEIOΣTH ΣTOA1.000 μAΓOPAΠOIKIΛH ΣTOAΣTOA → ΠYΛH 500 M.ΠYΛH ΔIΠYΛOYHPIΔANOΣ ΠOTAMOΣ1100O KHΠOΣ TOY EΠIKOYPOYAKAΔ HMIA → ΠYΛHAKAΔHMIAAπεικόνιση των φιλοσοφικών σχολών των Aθηνών στους ελληνιστικούς χρόνους με ενδείξεις τόπων και αποστάσεων (από το: A.A. Long και D.N. Sedley, The Hellenistic Philosophers,τ. I, Cambridge, 1992).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 1Ë√È ∫˘ÓÈÎÔ›, ÙÔ ‰È‰·ÎÙfi Ù˘ ·ÚÂÙ‹˜ Î·È Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›·ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙˆÓ Î˘ÓÈÎÒÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ AÓÙÈÛı¤ÓË, ¢ÈÔÁ¤ÓË Î·È∫Ú¿ÙË. OÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ·˘ÙÔ› ˘ÈÔıÂÙÔ‡Ó ÙË ÛˆÎÚ·ÙÈ΋ ËıÈ΋ ‰È‰·Ûηϛ·, appleÚÔÙ›ÓÔ˘Ó fï˜ ¤Ó· Ó¤Ô appleÚfi-Ù˘appleÔ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘, ·˘Ùfi ÙÔ˘ appleÂÚÈappleÏ·ÓÒÌÂÓÔ˘ ÛÔÊÔ‡. O AÓÙÈÛı¤Ó˘ ıˆÚÔ‡Û ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ ‰È‰·ÎÙ‹ ηȷӷÁη›· ÁÈ· Ó· ηٷÛÙ› Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ·˘Ù¿Ú΢ Î·È Â˘Ù˘¯‹˜. ÿ‰È˜ ·applefi„ÂȘ ÁÈ· ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ Î·È ÙËÓ¢‰·ÈÌÔÓ›· ›¯·Ó Ô ¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô K˘ÓÈÎfi˜ Î·È Ô KÚ¿Ù˘ Ô £Ë‚·›Ô˜. £· ‰Ô‡Ì Âapple›Û˘ ÁÈ·Ù› ÔÓÔÌ¿˙ÔÓÙ·ÈÚÈ˙ÔÛapple·ÛÙÈΤ˜ ÔÈ ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ ÙÔ˘˜ ȉ¤Â˜, appleÔȘ ÂappleȉڿÛÂȘ ‰¤¯ÙËηÓ, appleÔÈÔ Â›‰Ô˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ‰È·ÌfiÚ-ÊˆÛ·Ó Î·È appleÔÈÔ˘˜ ÂappleËÚ¤·Û·Ó.KEIMENO∫Aρετή και ευδαιμονίαKυνικός φιλόσοφος, πιθανώς στοπιθάρι του, με χαρακτηριστικό ύφοςαδιαφορίας και περιφρόνησης για ταεγκόσμια (Aθήνα, Mουσείο Aγοράς).ANTI£ENH KAI ºI§OOºIAΌταν ρώτησαν τον Aντισθένη ποιοήταν το κέρδος του από τη φιλοσοφία,εκείνος απάντησε: «Tο να μπορώνα έχω επαφή με τον εαυτό μου».(Διογένης Λαέρτιος,Φιλοσόφων βίων... συναγωγή, VI, 6)Ο Αντισθένης 1 δίδασκε στο γυμναστήριο του Κυνοσάργους, λίγο πιο πέρα απτην πλη, απ’ που, καθώς πιστεουν ορισμένοι, έχει λάβει κι ο Κυνισμς τηνονομασία του. Απ’ αυτν ξεκίνησε και του Διογένη η απάθεια και του Κράτη 2η αυτοκυριαρχία και του Ζήνωνα η καρτερικτητα 3 – κι αυτς θεμελίωσε τηθεωρία για την πολιτεία […] Ο Αντισθένης ασπαζταν επίσης τις ακλουθεςαπψεις. Υποστήριζε τι την αρετή μπορεί κανείς να την διδαχθεί 4 . Κι τι οιευγενείς άνθρωποι ταυτίζονται μ’ εκείνους που έχουν αρετή 5 . Η αρετή είναιαπ μνη της ικανή να φέρει την ευτυχία και δε χρειάζεται τίποτα επί πλέονεκτς απ δναμη σαν αυτή του Σωκράτη 6 . τι η αρετή συνίσταται σε πράξεις:οτε απ λγια πολλά έχει ανάγκη οτε απ διδασκαλίες 7 . Κι τι ο σοφς έχειαυτάρκεια 8 λα σα έχουν οι άλλοι είναι δικά του. Η ασημτητα είναι κάτικαλ και ιστιμο με την προσπάθεια 9 . Κι τι ο σοφς δε θα ρυθμίζει τη συμπεριφοράτου μέσα στην πολιτεία με βάση τους ισχοντες νμους αλλά με βάσητο νμο της αρετής 10 .(Aντισθένης, απσπ. 32 και απσπ. 160: Διογένης Λαέρτιος, Φιλοσφων βίωνκα δογμάτων συναγωγή, VI, 13- 15 και 10-13)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 1Ë115Oι Κυνικοί, το διδακτό της αρετής και η ευδαιμονίαƒ∞°ª∞ΔO§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂ÀΔπ∫∞ ÃO§π∞1 π‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ ΢ÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ˘apple‹ÚÍÂ Ô ∞ÓÙÈÛı¤Ó˘ (455-360 apple.Ã.), Ì·ıËÙ‹˜ÙˆÓ ÛÔÊÈÛÙÒÓ °ÔÚÁ›·, πappleapple›· Î·È Úfi‰ÈÎÔ˘, ·ÏÏ¿ Î·È ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË. √È ËıÈΤ˜ ÙÔ˘·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ, ΢ڛˆ˜ Ë ¿appleÔ„‹ ÙÔ˘ appleˆ˜ Ë ·ÚÂÙ‹ ‰È‰¿ÛÎÂÙ·È, ÂappleËÚ¤·Û·Ó ÙÔ˘˜ÙˆÈÎÔ‡˜.2 ¢ÈÔÁ¤ÓË… KÚ¿ÙË: ·Ó·ÊÔÚ¿ ÛÙÔ˘˜ ‰‡Ô ÔÓÔÌ·ÛÙÔ‡˜ ΢ÓÈÎÔ‡˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˘˜ ¢ÈÔ-Á¤ÓË Î·È KÚ¿ÙË. √ ¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô ∫˘ÓÈÎfi˜ (400/390-328/323 apple.Ã.) ηٷÁfiÙ·Ó ·applefiÙË ÈÓÒappleË. ª·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ÓÙÈÛı¤ÓË Î·È ‰¿ÛηÏÔ˜ ÙÔ˘ MÂÁ¿ÏÔ˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘,˘apple‹ÚÍÂ Ô appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfi˜ È‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ ΢ÓÈ΋˜ Û¯ÔÏ‹˜. ∞ÌÊÈÛ‚ËÙÔ‡Û ÙÔ˘˜ ‚·ÛÈ-ÎÔ‡˜ ηÓfiÓ˜ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿˜ Ù˘ ‰ËÌfiÛÈ·˜ ˙ˆ‹˜. ∂appleÂȉ‹ Ô ÙÚfiappleÔ˜ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘¯·Ú·ÎÙËÚÈ˙fiÙ·Ó ·applefi ·Ó·›‰ÂÈ·, ‰ËÏ·‰‹ ·applefi ¤ÏÏÂÈ„Ë ÓÙÚÔapple‹˜, ÂappleÔÓÔÌ¿ÛÙËΫ·ˆÓ», ·applefi fiappleÔ˘ appleÈı·Ófiٷٷ appleÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È Î·È Ë ÊÚ¿ÛË «K˘ÓÈ΋ ¯ÔÏ‹». O ∫Ú¿-Ù˘ ÊËÌÈ˙fiÙ·Ó ÁÈ· ÙËÓ ·˘ÙÔ΢ÚÈ·Ú¯›· ÙÔ˘ Î·È ÙÔÓ ÏÈÙfi ÙÚfiappleÔ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘.3 Z‹ÓˆÓ·: ·Ó·ÊÔÚ¿ ÛÙÔÓ È‰Ú˘Ù‹ Ù˘ ÛÙˆÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ∑‹ÓˆÓ·, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ›¯ÂÂappleËÚ·ÛÙ› ·applefi ÙÔ˘˜ K˘ÓÈÎÔ‡˜, Î·È È‰È·›ÙÂÚ· ·applefi ÙÔÓ ¢ÈÔÁ¤ÓË.4 H ·ÚÂÙ‹ ÌappleÔÚ› Ó· ‰È‰·¯ı›: Ô ∞ÓÙÈÛı¤Ó˘ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ appleˆ˜ Ë ·ÚÂÙ‹ Û˘Ó‰¤Â-Ù·È Ì ÙË ÁÓÒÛË Î·È ÌappleÔÚ› Ó· ‰È‰·¯ı›, Î·È appleˆ˜, ·applefi ÙË ÛÙÈÁÌ‹ appleÔ˘ ı· ηٷ-ÎÙËı›, ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ¯·ı›. H ¿appleÔ„Ë ·˘Ù‹ ·appleÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ÙËÓ ¿ÌÂÛË Û¯¤ÛËÙ˘ ÛˆÎÚ·ÙÈ΋˜ Î·È Ù˘ ΢ÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜.5 E˘ÁÂÓ›˜ ¿ÓıÚˆappleÔÈ… ·ÚÂÙ‹: Ë Â˘Á¤ÓÂÈ· ‰ÂÓ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙËÓ Î·Ù·ÁˆÁ‹ ‹ ÙËÓÎÔÈÓˆÓÈ΋ ı¤ÛË, ·ÏÏ¿ ΢ڛˆ˜ Ù·˘Ù›˙ÂÙ·È Ì ÙËÓ ·ÚÂÙ‹. ªÂ ·˘Ù‹Ó ÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· ηÈË Â˘Á¤ÓÂÈ· Ù˘ „˘¯‹˜ ·appleÔÎÙÈ¤Ù·È Ì ÙËÓ ¿ÛÎËÛË.6 ¢‡Ó·ÌË Û·Ó ·˘Ù‹ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË: Ô ∞ÓÙÈÛı¤Ó˘, appleÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ·ÈÙÈÔÏÔÁ‹ÛÂÈÙËÓ ·Í›· Ù˘ ·ÚÂÙ‹˜ ÁÈ· ÙËÓ Î·Ù¿ÎÙËÛË Ù˘ Â˘Ù˘¯›·˜ (Â鉷ÈÌÔÓ›·˜), ÂappleÈηÏ›ٷÈÙÔ apple·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË. ÙÔ ·applefiÛapple·ÛÌ· ·˘Ùfi Ê·›ÓÂÙ·È fiÙÈ Ë appleÚ·ÁÌ¿Ùˆ-ÛË ËıÈÎÒÓ ÛÙfi¯ˆÓ ÂÍ·ÚÙ¿Ù·È Î˘Ú›ˆ˜ ·applefi ÙË ‚Ô‡ÏËÛË (ÛˆÎÚ·ÙÈ΋ ÈÛ¯‡).7 H ·ÚÂÙ‹ Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È Û appleÚ¿ÍÂȘ… ‰È‰·Ûηϛ·: ÁÈ· ÙÔ˘˜ ∫˘ÓÈÎÔ‡˜ Ë ËıÈ΋ ηÈË ·ÚÂÙ‹ Â›Ó·È Î˘Ú›ˆ˜ appleÚ¿ÍË Î·È ·appleÔÙ¤ÏÂÛÌ· ¿ÛÎËÛ˘. √ ÏÈÙfi˜ Î·È ·˘Ù¿ÚÎË˜Î˘ÓÈÎfi˜ ÙÚfiappleÔ˜ ˙ˆ‹˜ ıˆڋıËΠappleˆ˜ Ô‰ËÁ› ÛÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›· Ì ÙËÓ ¿ÛÎËÛËÎ·È fi¯È Ì ÙËÓ appleÂÚ›appleÏÔÎË ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ÂappleȯÂÈÚËÌ·ÙÔÏÔÁ›·. √ ΢ÓÈÎfi˜ ‚›Ô˜ ıÂÌÂ-ÏÈÒÓÂÙ·È ÛÙÔÓ appleÚÔÊÔÚÈÎfi ÏfiÁÔ Î·È ÙȘ appleÚ¿ÍÂȘ (apple·Ú·‰ÂÈÁÌ·ÙÈÎfi˜ ‚›Ô˜). AappleÔÙÂ-Ï› Û‡ÓıÂÛË ·ÛÎËÙÈÛÌÔ‡ (΢ÓÈ΋ ¿ÛÎËÛË) Î·È ËıÈ΋˜ appleÚfiÎÏËÛ˘ (΢ÓÈ΋ Û˘ÌappleÂ-ÚÈÊÔÚ¿).8 O ÛÔÊfi˜ ¤¯ÂÈ ·˘Ù¿ÚÎÂÈ·: ·ÚÈ· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ÙÔ˘ ΢ÓÈÎÔ‡ ÛÔÊÔ‡ Â›Ó·È Ë·˘Ù¿ÚÎÂÈ·, Ë ·appleÏfiÙËÙ·, Ë ÏÈÙfiÙËÙ·, Ë ÂÏ¢ıÂÚ›· ·applefi Â͈ÙÂÚÈÎÔ‡˜ ηٷӷÁη-ÛÌÔ‡˜, fiappleˆ˜ Ù· appleÏÔ‡ÙË Î·È Ë Ë‰ÔÓ‹. H ·apple·ÏÏ·Á‹ ·applefi Ù· apple¿ıË Ô‰ËÁ› ÛÙËÓ·˘Ù¿ÚÎÂÈ· appleÔ˘ Â›Ó·È Ë Ô‰fi˜ appleÚÔ˜ ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·.9 ∏ ·ÛËÌfiÙËÙ·… appleÚÔÛapple¿ıÂÈ·: ÙÔ Ó· ˙ÂÈ Î·Ó›˜ ÛÙËÓ ·Ê¿ÓÂÈ· Â›Ó·È ÙÔ ·ÓÙ›ıÂÙÔÙ˘ ‰È·ÛËÌfiÙËÙ·˜ Î·È ÔÚ›˙ÂÙ·È ·applefi ÙÔÓ ∞ÓÙÈÛı¤ÓË ˆ˜ ÈÛÔ‰‡Ó·ÌÔ Ì ÙËÓ Î˘ÓÈ΋¿ÛÎËÛË (appleÚÔÛapple¿ıÂÈ·).10 √ ÛÔÊfi˜… ÓfiÌÔ Ù˘ ·ÚÂÙ‹˜: Ô ÂÓ¿ÚÂÙÔ˜ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ˙ÂÈ ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· ÌÂÙ¤ÙÔÈÔ ÙÚfiappleÔ ÒÛÙ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ ·Ó¿ÁÎË ·applefi ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ ÙÔ˘ ÎÚ¿ÙÔ˘˜.ΓΛΩΣΣΑΡΙO∫À¡π∫√: φτωχός, ρακένδυτοςκαι ειρωνικός διανοούμενος·αυτός που έχει προκλητικήσυμπεριφορά καιεκφράζεται με αναίδεια καιωμή ειλικρίνεια.∫À¡πªO (εκ του κύων=σκύλος):ριζοσπαστική φιλοσοφίαάρνησης και διαμαρτυρίαςενάντια σε καθιερωμένεςαξίες και φιλοσοφικέςθεωρίες. Στη σύγχρονηχρήση της η λέξη σημαίνειέλλειψη ντροπής και ωμήσυμπεριφορά.PIZOATIKO: επαναστατικός·πρωτοποριακός, νεωτεριστικός·ρηξικέλευθος·καινοτόμος.O Aλέξανδρος επισκέπτεται τον Διογένηπου βρίσκεται στο πιθάρι του.Xαρακτικό αντίγραφο από ρωμαϊκόανάγλυφο.«παραχάραξον τ νμισμα».(Διογένης Κυνικς, στο Ιουλιανς,Λγοι IX [VI] 8p. 187b κ.ε.)Με τη φράση αυτή ο Διογένης προέτρεπετους ανθρώπους να αδιαφορούνγια τη γνώμη των πολλών και ναπαραποιούν, όχι την αλήθεια, αλλάό,τι είναι καθιερωμένο από συνήθεια(νόμισμα = κοινωνικές συμβάσεις).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


116∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 1ËOι Κυνικοί, το διδακτό της αρετής και η ευδαιμονίαAPA§§H§A KEIMENA1°Ó‹ÛÈÔ˜ Î·È ÓfiıÔ˜ ΢ÓÈÛÌfi˜Aπεικόνιση του Διογένη με τον MέγαAλέξανδρο, στον οποίο ο φιλόσοφοςλέει να μην του κρύβει το φως του ήλιου(κεραμικό πιάτο, Oυρμπίνο Iταλία).A§E•AN¢PO KAI ¢IO°ENHKάποτε που ο Διογένης λιαζόταν στοKράνειο, στάθηκε μπροστά του οAλέξανδρος και του είπε: «Zήτησέμου ό,τι θέλεις.» Kι εκείνος του λέει:«Tραβήξου, ώστε να μη μου κρύβειςτον ήλιο».(Διογένης Λαέρτιος,Φιλοσόφων βίων... συναγωγή, VI, 38)¢IO°ENHΓΛΩΣΣA KAI EMΠEIPIAΣτον πλατωνικό ορισμό του ανθρώπουως «ζώου απτέρου δίποδος»,ο Διογένης απαντά εισβάλλονταςστην Aκαδημία με ένα μαδημένοκοτόπουλο και αναφωνώντας: «Iδούο άνθρωπος κατά τον Πλάτωνα».ποιος λοιπν θέλει να ζει ως κυνικς φιλσοφος ας μην εγκολπώνεται μνο το τριμμένοροχο ή το σακολι ή το ραβδί και τα μαλλιά για να πορεεται ακορευτος κιαγράμματος σαν να βρισκταν σε μια πλη που δεν έχει κουρεία και σχολεία, αλλά αςθεωρεί ως γνωρίσματα της κυνικής φιλοσοφίας τον λογισμ κι χι το ραβδί, τις φιλοσοφικέςαρχές της κι χι το σακολι. Και την ελευθεροστομία πρέπει να την εφαρμζειαφο πρώτα δώσει δείγματα της αξίας του, πως κατά τη γνώμη μου έκαναν ο Κράτηςκαι ο Διογένης […]. ποιος λοιπν θέλει να είναι οπαδς του Κυνισμο και άνθρωποςαξιλογος, αφο πρώτα φροντίσει για τον εαυτ του, πως ο Διογένης και ο Κράτης,ας ξεριζώσει απ την ψυχή του εξ ολοκλήρου κάθε πάθος και ας εμπιστευθεί λα σααφορον τον εαυτ του στον ορθ λγο και στο μυαλ του, ώστε να τα κυβερνάει αυτ.Τοτο, καθώς νομίζω εγώ, ήταν το πρώτιστο στη φιλοσοφία του Διογένη.2(Διογένης, απσπ. 327: Ιουλιανς, Ες τος παιδετους κνας,Λγοι ΙΧ [VI] 18p. 200d-201d)⁄ÌÓÔ˜ ÙÔ˘ ∫Ú¿ÙË ÛÙË ÏÈÙfiÙËÙ· (ετέλεια)Xαίρε, θεά κι αρχντισσα, αγαπημένη των σοφών ανθρώπων, Λιττητα, παιδί τηςτιμημένης Σωφροσνης, τη δική σου αρετή τιμον σοι δίκαια πράττουν.(Κράτης, απσπ. 106: Παλατινή Ανθολογία, Χ 104, Ιουλιανς, Λγοι ΙΧ [VI] 16p. 198d.Κλήμης Αλεξανδρες, Παιδαγωγς ΙΙΙ, VI 35, 3)EPøTHEI – EP°AIEMαρμάρινος ανδριάντας του Iουλιανού,αυτοκράτορα του ανατολικούρωμαϊκού κράτους (361-363 μ.X.), οοποίος τάχθηκε υπέρ της αρχαίαςθρησκείας και κατά του Xριστιανισμού,γι’ αυτό και ονομάζεται Παραβάτης.Eδώ είναι ντυμένος με απλόιμάτιο Έλληνα φιλοσόφου ή ιερέα(Παρίσι, Mουσείο του Λούβρου).12345ÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ ˙ˆ‹˜ appleÚÔÙ›ÓÂÈ Ô AÓÙÈÛı¤Ó˘, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔ Î›ÌÂÓÔ Ù˘ ÂÓfiÙË-Ù·˜;ªÂ appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ ıˆÚÔ‡Û·Ó ÔÈ K˘ÓÈÎÔ› appleˆ˜ ÌappleÔÚ› Ó· ÂappleÈÙ¢¯ı› Ë ·ÓıÚÒappleÈÓË¢‰·ÈÌÔÓ›·; ˘ÌʈÓÔ‡Û·Ó ‹ ‰È·ÊˆÓÔ‡Û·Ó Ì ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË ˆ˜ appleÚÔ˜ ÙÔ ı¤Ì··˘Ùfi;°È· appleÔÈÔÓ ÏfiÁÔ Ô KÚ¿Ù˘ ÛÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (2) ˘ÌÓ› ÙË ı¿ §ÈÙfiÙËÙ·(E˘Ù¤ÏÂÈ·);fiÙ ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÙ·È ˆ˜ «Î˘ÓÈ΋» Ë Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ ÔÚÈÛÌ¤ÓˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ;ÔÈÔ ıˆÚÔ‡ÛÂ Ô AÓÙÈÛı¤Ó˘ fiÙÈ ‹Ù·Ó ÙÔ Î¤Ú‰Ô˜ ÙÔ˘ ·applefi ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›·; (μÏ.ÛÂÏ. 114).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 1Ë117Oι Κυνικοί, το διδακτό της αρετής και η ευδαιμονία£EMA °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIAO ÓÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ I¿Ì‚ÏȯԘ (3Ô˜/4Ô˜ ·È. Ì.X.) ÛÙËÓ ÂappleÈÛÙÔÏ‹ ΠρςAρετν περ σωφροσνης (ÙÔ‚·›Ô˜, AÓıÔÏfiÁÈÔÓ III 5, 47) ¤ÁÚ·ÊÂ: «H Ù‹ÚËÛË ÙÔ˘Ì¤ÙÚÔ˘, Ë ÔappleÔ›· Û˘ÁÎÚ·Ù› ÙȘ ·appleÔÏ·‡ÛÂȘ Û ÔÚÈṲ̂ӷ appleÏ·›ÛÈ·, ÛÒ˙ÂÈ, fiappleˆ˜ ˘appleÔ-ÛÙ‹ÚÈÍÂ Ô KÚ¿Ù˘, Î·È Ûapple›ÙÈ· Î·È appleÔÏÈÙ›˜». ˘˙ËÙ‹ÛÙ ÙËÓ ¿appleÔ„Ë ·˘Ù‹, Ï·Ì‚¿ÓÔ-ÓÙ·˜ ˘applefi„Ë ÙË ÁÓÒÌË ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· πÔ˘ÏÈ·ÓÔ‡ ÁÈ· ÙË ÁÓ‹ÛÈ· Î·È Ófiı· ÌÔÚÊ‹Î˘ÓÈÛÌÔ‡, fiappleˆ˜ ÂÎÊÚ¿˙ÂÙ·È ÛÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1).¢IA£EMATIKH EP°AIAÙȘ ÂÈÎfiÓ˜ ÙˆÓ ÛÂÏ›‰ˆÓ 115 Î·È 116 ¤¯Ô˘Ì ‰‡Ô ‰È·ÊÔÚÂÙÈο Û˘ÛÙ‹Ì·Ù· ·ÍÈÒÓappleÔ˘ ÂÎappleÚÔÛˆappleÔ‡ÓÙ·È ·applefi ÙÔÓ M¤Á· AϤͷӉÚÔ Î·È ÙÔÓ ¢ÈÔÁ¤ÓË ÙÔÓ K˘ÓÈÎfi. N· Ù·appleÚÔÛ‰ÈÔÚ›ÛÂÙ Ϸ̂¿ÓÔÓÙ·˜ ˘applefi„Ë ÙËÓ appleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ· ÙˆÓ ‰‡Ô ·Ó‰ÚÒÓ Î·È ÙÔÛ¯ÂÙÈÎfi ΛÌÂÓÔ ÛÙÔ appleÂÚÈıÒÚÈÔ Ù˘ ÛÂÏ. 116.O Kράτης ο Θηβαίος, ζωγραφισμένοςαπό τον Iταλό ζωγράφο DomenicoFetti, ως τυπικός κυνικός φιλόσοφος,ρακένδυτος και αντισυμβατικός.H AYTAPKEIA TOY KPATHΈτσι κι ο γνωστός Kράτης από τηΘήβα, αφού πέταξε στη θάλασσαμεγάλο φορτίο χρυσού, είπε:«Πήγαινε στο βυθό, Aπληστία· νασε αφανίσω εγώ, κι όχι να πνιγώο ίδιος εξαιτίας σου».(Hieronymus,Adversus Jovinianum II, 9)Tοιχογραφία του 2ου αι. π.X. πουπαριστάνει τον κυνικό φιλόσοφοKράτη και μια συνοδό του. O Kράτηςδίδαξε στην Aθήνα, φημιζόταν όμωςγια τη γενναιοδωρία του προς τηνπόλη της Θήβας στην οποία χάρισετην περιουσία του (Pώμη, MουσείοΘερμών).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 2Ë∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜, ˉÔÓ‹ Î·È Â˘‰·ÈÌÔÓ›·ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙËÓ ËıÈ΋ ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˘1 Ë ÔappleÔ›· ÔÓÔÌ¿˙ÂÙ·È ËıÈÎfi˜Ë‰ÔÓÈÛÌfi˜, ÂappleÂȉ‹ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· Ù˘ ˉÔÓ‹˜, appleÔ˘ ıˆÚÂ›Ù·È Î˘Ú›·Ú¯Ô Û˘ÛÙ·ÙÈÎfi Ù˘ Â˘Ù˘¯È-Ṳ̂Ó˘ ˙ˆ‹˜. ∏ ‰È¿ÎÚÈÛË ÙˆÓ ÂappleÈı˘ÌÈÒÓ Î·È ÙˆÓ Ë‰ÔÓÒÓ Î·È Ë ÂÍ¿ÏÂÈ„Ë Î¿ı applefiÓÔ˘ Î·È Êfi‚Ô˘ ›ӷÈ,ÁÈ· ÙÔÓ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ, appleÚÔ¸applefiıÂÛË Ù˘ ¢‰·ÈÌÔÓ›·˜. £· ‰Ô‡ÌÂ, Âapple›Û˘, fiÙÈ ·˘Ùfi˜ appleÚfiÙÂÈÓ ÙËÓ ·appleÏ‹ ηÈÌÂÙÚË̤ÓË ˙ˆ‹ Î·È ıˆÚÔ‡Û ˆ˜ ȉ·ÓÈÎfi Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙËÓ „˘¯È΋ Á·Ï‹ÓË, ÙËÓ ·Ù·Ú·Í›·.KEIMENO∫1. Ευδαιμονία, επιθυμία και ηδονήEπίκουρος, προτομή του φιλοσόφουαπό τον 2ο αι. μ.X. (Nάπολη, EθνικόMουσείο).«μελετν ον χρ τ ποιοντατν εδαιμονίαν».(Eπίκουρος,Eπιστολή πρς Mενοικέα, 122)Ας αναλογιστομε τι απ τις επιθυμίες άλλες είναι φυσικές κι άλλες χωρίςουσία 2 , και τι απ τις φυσικές επιθυμίες άλλες είναι αναγκαίες κι άλλεςαπλώς φυσικές απ τις αναγκαίες, τέλος, επιθυμίες άλλες είναι αναγκαίες γιατην ευδαιμονία, άλλες για την αποφυγή σωματικών ενοχλήσεων και άλλες γιατην ίδια τη ζωή 3 . Η σωστή θεώρηση αυτών των πραγμάτων 4 ξέρει να ανάγεικαθετί που επιλέγουμε και καθετί που αποφεγουμε στην υγεία του σώματοςκαι την ηρεμία την ψυχής, αφο σε τοτο συνίσταται ο σκοπς της ευτυχισμένηςζωής. Για χάρη αυτο του στχου κάνουμε ,τι κάνουμε: για να μηναισθανμαστε πνο και να μη μας κυριεει ο φβος […] Την ηδονή 5 , βλέπεις,τη χρειαζμαστε, ταν η στέρησή της μας προξενεί πνο ταν δεν αισθανμαστεπνο, δε χρειαζμαστε πια την ηδονή. Και για τοτο η ηδονή είναι αρχήκαι τέλος της ευτυχισμένης ζωής 6 . Γιατί έχουμε διαγνώσει τι είναι το πρώτοκαι σμφυτο αγαθ μέσα μας 7 .(Επίκουρος, Επιστολή πρς Μενοικέα, 127, 128 και 129)O Ρωμαίος ποιητής Λουκρήτιος στηδεκαετία του 50 π.X. διέσωσε τη διδασκαλίατου Eπίκουρου με την ποιητικήτου σύνθεση De Rerum Natura (Περίτης Φύσεως των Πραγμάτων). Eδώχειρόγραφο της Aναγέννησης (1483)που φανερώνει το έντονο ενδιαφέροντης εποχής για έργα της αρχαιότηταςπου ασχολούνται με τη φύση.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 2Ë119Eπίκουρος, ηδονή και ευδαιμονίαƒ∞°ª∞ΔO§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂ÀΔπ∫∞ ÃO§π∞1 √ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ (¿ÌÔ˜ 341-Aı‹Ó· 270 apple.Ã.) ¤˙ËÛ ÙÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ Ì¤ÚÔ˜ Ù˘˙ˆ‹˜ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·, fiappleÔ˘ ›‰Ú˘Û ÙÔÓ K‹appleÔ, ¯ÒÚÔ ‰È‰·Ûηϛ·˜ Î·È ‰È·‚›ˆ-Û˘. ∞applefi ÙÔ appleÏÔ‡ÛÈÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ÛÒ˙ÔÓÙ·È ÌfiÓÔ ÙÚÂȘ ÂappleÈÛÙÔϤ˜ Î·È ÌÈ· Û˘ÏÏÔÁ‹Ì ۷ڿÓÙ· ÁÓˆÌÈο ‹ ·ÍÈÒÌ·Ù· Ì ٛÙÏÔ ∫‡ÚÈ·È ‰fiÍ·È, appleÔ˘ Ì·˜ apple·Ú·‰›‰ÂÈ Ô¢ÈÔÁ¤Ó˘ §·¤ÚÙÈÔ˜, ηıÒ˜ Î·È ÌÈ· Û˘ÏÏÔÁ‹ 81 ËıÈÎÒÓ ·ÊÔÚÈÛÌÒÓ Ì ٛÙÏÔ EappleÈ-ÎÔ‡ÚÔ˘ appleÚÔÛÊÒÓËÛȘ. ÙËÓ ∂appleÈÛÙÔÏ‹ appleÚÔ˜ ªÂÓÔÈΤ·, ·applefi fiappleÔ˘ Â›Ó·È ÙÔ Î›ÌÂ-ÓÔ, Ô ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ appleÚÔÙÚ¤appleÂÈ Ó· ÌÂÏÂÙ¿ÌÂ Î·È Ó· ÂappleÈϤÁÔ˘Ì fiÛ· appleÚÔηÏÔ‡Ó ÙËÓ¢‰·ÈÌÔÓ›·.2 EappleÈı˘Ì›Â˜: Ô ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ ‰È·ÎÚ›ÓÂÈ ‰‡Ô ›‰Ë ÂappleÈı˘ÌÈÒÓ, ÙȘ Ê˘ÛÈΤ˜ Î·È ÙȘ ÎÂÓ¤˜(̿ٷȘ, ¯ˆÚ›˜ Ô˘Û›·, ·ÓfiËÙ˜, ÎÂÓ¤˜ appleÂÚȯÔ̤ÓÔ˘). TȘ Ê˘ÛÈΤ˜ ÂappleÈı˘Ì›Â˜‰È·ÎÚ›ÓÂÈ Û ÙÚ›· ›‰Ë: ·) Ê˘ÛÈΤ˜ Î·È ·Ó·Áη›Â˜ (Ï.¯. Ë ÂappleÈı˘Ì›· ÁÈ· ÓÂÚfi), ‚)Ê˘ÛÈΤ˜ ·ÏÏ¿ fi¯È ·Ó·Áη›Â˜ (Ï.¯. Ë ÂappleÈı˘Ì›· ÁÈ· ÂÎÏÂÎÙ¿ Ê·ÁËÙ¿) Î·È Á) ÌËÊ˘ÛÈΤ˜ Î·È ÌË ·Ó·Áη›Â˜, ‰ËÏ. ·˘Ù¤˜ appleÔ˘ appleÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È ·applefi ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓËÎÂÓÔ‰ÔÍ›·/Ì·Ù·ÈÔ‰ÔÍ›· (Ï.¯. Ë ÂappleÈı˘Ì›· ÁÈ· ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ¿ÓÔ‰Ô).3 AÓ·Áη›Â˜ ÂappleÈı˘Ì›Â˜: ·Ó·Áη›Â˜ ÂappleÈı˘Ì›Â˜ Â›Ó·È ÁÈ· ÙÔÓ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ ÂΛӘ appleÔ˘,·Ó ‰ÂÓ ÈηÓÔappleÔÈËıÔ‡Ó, Ô‰ËÁÔ‡Ó ÛÙËÓ ·‡ÍËÛË ÙÔ˘ applefiÓÔ˘ ‹ ÛÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ. ÙȘ·Ó·Áη›Â˜ ÂappleÈı˘Ì›Â˜ Û˘ÁηٷϤÁÂÙ·È Ë ˘Á›· (·appleÔÊ˘Á‹ Ù˘ ·Ûı¤ÓÂÈ·˜ Î·È ÙÔ˘applefiÓÔ˘) Î·È ·˘Ù¤˜ appleÔ˘ Û˘Ì‚¿ÏÏÔ˘Ó ÛÙË ‰È·Ù‹ÚËÛË Ù˘ ˙ˆ‹˜ (‰È·ÙÚÔÊ‹, ¤Úˆ-Ù·˜, ÊÈÏ›·, ·ÛÊ¿ÏÂÈ· Î.¿.).4 ˆÛÙ‹ ıÂÒÚËÛË ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ: Ô ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ ¤‰ÈÓ appleÚ·ÎÙÈΤ˜ Ô‰ËÁ›Â˜ ÁÈ· ÙÔÙÈ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ÂappleÈϤÁÔ˘ÌÂ Î·È ÙÈ Ó· ·appleÔʇÁÔ˘ÌÂ, appleÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ÂÍ·ÛÊ·Ï›ÛÔ˘-Ì ˘ÁÈ‹ ˙ˆ‹ Î·È ·Ù·Ú·Í›· Ù˘ „˘¯‹˜.5 H‰ÔÓ‹: ÁÈ· ÙÔÓ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ ˘apple¿Ú¯Ô˘Ó ‰‡Ô ›‰Ë ˉÔÓÒÓ: ÔÈ Ë‰ÔÓ¤˜ ÙˆÓ ·ÈÛı‹ÛÂ-ˆÓ, fiappleˆ˜ fiÙ·Ó ÙÚÒˆ Î·È ·appleÔÌ·ÎÚ‡ÓÂÙ·È Ô applefiÓÔ˜ Ù˘ ¤ÏÏÂȄ˘, Î·È ÔÈ „˘¯ÈΤ˜‹ ÛÙ·ÙÈΤ˜ ˉÔÓ¤˜, fiappleˆ˜, fiÙ·Ó ¤¯ˆ Ê¿ÂÈ, ÔapplefiÙ ÙÔ ·›ÛıËÌ· appleÏËÚfiÙËÙ·˜ ‰›ÓÂÈÌÈ· ÛÙ·ıÂÚ‹ ˉÔÓ‹.6 H‰ÔÓ‹ ˆ˜ ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ Â˘Ù˘¯ÈṲ̂Ó˘ ˙ˆ‹˜: ηٿ ÙÔÓ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ, Ô applefiÓÔ˜ Î·È Ë¯·Ú¿, Ë Ï‡appleË Î·È Ë Ë‰ÔÓ‹, ‰ËÏ·‰‹ Ë Â˘¯·Ú›ÛÙËÛË, Â›Ó·È ·ÓÙ›ıÂÙ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ.√È ¿ÓıÚˆappleÔÈ appleÚÔÛapple·ıÔ‡Ó Ó· ÂÏ·¯ÈÛÙÔappleÔÈ‹ÛÔ˘Ó ÙȘ appleÚÒÙ˜ Î·È Ó· ÌÂÁÈÛÙÔappleÔÈ‹-ÛÔ˘Ó ÙȘ ‰Â‡ÙÂÚ˜. ∏ ˉÔÓ‹ ˆ˜ ÂÛˆÙÂÚÈ΋ Ù¤Ú„Ë Â›Ó·È ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ Â˘Ù˘¯ÈṲ̂-Ó˘ ˙ˆ‹˜, ÁÈ·Ù› Â›Ó·È Ë ·ÈÙ›· Î·È ÙÔ Î›ÓËÙÚÔ Î¿ı ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·˜.7 H‰ÔÓ‹, ÙÔ appleÚÒÙÔ Î·È Û‡ÌÊ˘ÙÔ ·Á·ıfi: Ë Ë‰ÔÓ‹ Â›Ó·È ·Á·ıfi appleÔ˘ ÂappleȉÈÒÎÔ˘Ó ·applefiÙË Ê‡ÛË ÙÔ˘˜ fiÏ· Ù· ¤Ì„˘¯· fiÓÙ·. °È· Ó· Â›Ó·È Î·Ó›˜ Â˘Ù˘¯ÈṲ̂ÓÔ˜ Î·È Ó· ·appleÔ-ʇÁÂÈ ÙÔ ¿Á¯Ô˜, appleÚ¤appleÂÈ Ó· ‰Â¯ı›, ηٿ ÙÔÓ Eapple›ÎÔ˘ÚÔ, Ù¤ÛÛÂÚȘ ·Ï‹ıÂȘ. ∞˘Ù‹Â›Ó·È Ë appleÂÚ›ÊËÌË ∂appleÈÎÔ‡ÚÂÈ· ΔÂÙÚ·Ê¿ÚÌ·ÎÔ˜:√ ıÂfi˜ ‰ÂÓ ÂÌappleÓ¤ÂÈ Êfi‚Ô,Aφοβον θες,Ô ı¿Ó·ÙÔ˜ ‰Â ʤÚÓÂÈ Ù·Ú·¯‹,νποπτον θάνατος,ÙÔ ·Á·ıfi ·appleÔÎÙÈ¤Ù·È Â‡ÎÔÏ·κα τγαθν μν εκτητον.Î·È ÙÔ Î·Îfi ˘appleÔʤÚÂÙ·È Â‡ÎÔÏ·. τ δ δεινν εεκκαρτέρητον.(ºÈÏfi‰ËÌÔ˜, ÚÔ˜ ÛÔÊÈÛÙ¿˜, IV 10-14)ΓΛΩΣΣΑΡΙO∂π∫√Àƒ∂π√ : o οπαδός τουΕπίκουρου (από το 18οαιώνα, αυτός που χαρακτηρίζεταιαπό αισθησιασμόκαι έχει πολυτελείςπροτιμήσεις στα φαγητάκαι τα ποτά).∂π∫√Àƒπª√: φιλοσοφικήθεωρία που ασχολούντανμε τη φυσική, τη θεωρίατης γνώσης και την ηθική,τρόπος ζωής που προτρέπειστον σεβασμό και τηνκατανόηση. Oι επικριτέςτου τον εμφανίζουν ωςηδονοθηρική και ρηχή,χωρίς βάθος, φιλοσοφικήθεωρία.∏¢√¡∏: σωματική και ψυχικήκατάσταση που στηρίζεταιστο αίσθημα ευφορίας καιαπόλαυσης.∏¢√¡πª√ : ηθική θεωρίαπου θεωρεί την ηδονήύψιστο αγαθό.ºÀ∏: η πραγματικότητα,η αληθινή ουσία τουκόσμου και του ανθρώπου.Aπεικόνιση του Eπίκουρου σε λεπτομέρειααπό τη Σχολή των Aθηνών τουPαφαήλ (16ος αι.).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


120∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 2ËEπίκουρος, ηδονή και ευδαιμονίαAPA§§H§A KEIMENA1∏‰ÔÓ‹ Î·È ÊÚfiÓËÛËEπίκουρος, προτομή, BρετανικόMουσείο του Λονδίνου.ταν λοιπν υποστηρίζουμε τι ο τελικς σκοπς είναι η ηδονή, δεν εννοομε τις ηδονέςτων ασώτων κι αυτές που συνίστανται στην αισθησιακή απλαυση, πως ορισμένοινομίζουν –απ άγνοια κι επειδή διαφωνον με εμάς ή παίρνουν στραβά τα λγιαμας– αλλά εννοομε το να μην έχει κανείς σωματικ πνο και ταραχή ψυχική. Γιατί τηγλκα στη ζωή δεν τη φέρνουν τα απανωτά φαγοπτια και τα γλέντια […] οτε ταψάρια και τα άλλα εδέσματα που προσφέρονται σ’ ένα πολυδάπανο τραπέζι, αλλά ονηφάλιος στοχασμς, αυτς που διερευνά τους λγους για τους οποίους προτιμάμε ήαποφεγουμε καθετί και αποδιώχνει τις δοξασίες που με τση ταραχή γεμίζουν τηνψυχή μας. Αφετηρία για λα αυτά και συνάμα το υπέρτατο αγαθ είναι η φρνηση.Για τοτο κι απ τη φιλοσοφία προτιμτερη είναι η φρνηση, απ την οποία απορρέουνλες οι αρετές: η φρνηση που μας διδάσκει τι δεν είναι δυνατν να ζει κανείςχαρομενα, αν η ζωή του δεν έχει γνώση, ομορφιά και δικαιοσνη κι οτε πάλι μπορείνα ’χει η ζωή του γνώση, ομορφιά και δικαιοσνη, αν δεν έχει και χαρά.(Επίκουρος, Eπιστολή πρς Μενοικέα, 131-132)2ÔÊ›· Î·È ÊÈÏ›·Kορίτσι που μαζεύει λουλούδια σετοιχογραφία από τις Σταβίες (1οςαι. μ.X., Nάπολη, Eθνικό AρχαιολογικόMουσείο).«Tο μέγιστον φελος απ τηναυτάρκεια: η Eλευθερία».(Eπικορου Προσφώνησις,77)«Σε μια φιλοσοφική συζήτησητο μεγαλτερο φελος το είχεο ηττημένος – στο βαθμ πουέμαθε κάτι επιπλέον».(Eπικορου Προσφώνησις,74)«Λάθε βιώσας» (Ζήσε στηναφάνεια / Μην επιδιώκειςδημόσια προβολή, δόξεςκαι τιμές).(Eπίκουρος, απόσπ. 86 [Πλούταρχος,Ε καλς ερηταιτ “λάθε βιώσας”, 1128])(α) Ο ευγενικς άνθρωπος ενδιαφέρεται, πάνω απ’ λα, για τη σοφία και τηφιλία απ αυτά το ένα είναι θνητ αγαθ, το άλλο αθάνατο.(Eπικορου προσφώνησις, 78)(β) Aπ σα παρέχει η σοφία για την ευτυχία της ζωής συνολικά, το κατά πολπιο σημαντικ είναι η απκτηση φίλων.(Eπίκουρος, Kριαι δξαι, 27)(γ) H φιλία σέρνει τον χορ ολγυρα στην οικουμένη, καλώντας μας λους νασηκωθομε για τον μνο [της ευτυχίας].(Eπικορου προσφώνησις, 52)3AappleÂÏ¢ı¤ÚˆÛË Ù˘ „˘¯‹˜Δεν ελευθερώνουν την ψυχή απ την ταραχή και δε φέρνουν την αληθινή χαράτα αμέτρητα πλοτη οτε η τιμή κι ο θαυμασμς του κσμου οτε οποιοδήποτεάλλο πράγμα απ’ σα ανάγονται σε απροσδιριστα αίτια.(Eπικορου προσφώνησις, 81)4°È· ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›·O Eπίκουρος έλεγε τι φιλοσοφία είναι η δραστηριτητα που με λγους και συλλογισμοςκάνει τη ζωή ευτυχισμένη.(Σέξτος Eμπειρικς, Πρς θικος, XI, 170)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 2Ë121Eπίκουρος, ηδονή και ευδαιμονίαEPøTHEI – EP°AIE12345N· ηٷÁÚ¿„ÂÙ Û ‰È¿ÁÚ·ÌÌ· ÙËÓ Ù·ÍÈÓfiÌËÛË ÙˆÓ ÂappleÈı˘ÌÈÒÓ, Û‡Ìʈӷ ÌÂÙÔÓ Eapple›ÎÔ˘ÚÔ, Î·È Ó· ·Ó·Ê¤ÚÂÙ ¤Ó· apple·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÁÈ· ηıÂÌÈ¿ ηÙËÁÔÚ›·. ˘Ì-ʈÓ›Ù Ì ÙËÓ ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈ· ·Ó¿Ï˘ÛË ÙˆÓ ÂappleÈı˘ÌÈÒÓ; ÙÈ Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È Ë Â˘Ù˘¯ÈṲ̂ÓË ˙ˆ‹, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ Eapple›ÎÔ˘ÚÔ; Ò˜ Û¯ÂÙ›˙Â-Ù·È Ì ÙȘ ÂappleÈı˘Ì›Â˜ Î·È ÙȘ ˉÔÓ¤˜; μÏ. Î·È apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1).ÔȘ ˉÔÓ¤˜ ı· ÂappleÈ˙ËÙÔ‡Û·ÙÂ Î·È appleÔȘ ı· ·appleÔʇÁ·ÙÂ, ·Ó ı· ı¤Ï·Ù ӷ ˙‹ÛÂ-ÙÂ Û·Ó ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈÔ˜; ªÂ appleÔÈÔÓ ÙÚfiappleÔ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈԇ̠ۋÌÂÚ· ÙȘ ϤÍÂȘ ˉÔÓÈ-ÛÌfi˜ Î·È ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈÔ˜;TÈ Â›Ó·È Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ Eapple›ÎÔ˘ÚÔ; μÏ. apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (4).∞ÊÔ‡ ‰È·‚¿ÛÂÙ ٷ apple·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ· (1) Î·È (2), Ó· ˘appleÔÁÚ·ÌÌ›ÛÂÙÂ Î·È Ó· Û¯Ô-ÏÈ¿ÛÂÙ ÙȘ ·ÚÂÙ¤˜ appleÔ˘ Ô ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ ıˆÚ› ·apple·Ú·›ÙËÙ˜ (·Ó·Áη›Â˜) ÁÈ· ÙËÓÂ˘Ù˘¯ÈṲ̂ÓË ˙ˆ‹.Mινιατούρα από χειρόγραφο του1483, που διακοσμεί τα Γεωργικά τουΛατίνου ποιητή Bιργιλίου, όπου αποτυπώνεταιτο νοσταλγικό πνεύμα γιατις απλές και ειρηνικές αξίες τηςαγροτικής ζωής που συνδέονταν μετις πολιτισμικές παραδόσεις τωνΛατίνων, σε μια εποχή που οι εμφύλιοιπόλεμοι του 1ου αι. π.X. είχαν ερημώσειτην ιταλική ύπαιθρο.£EMATA °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIA1∞ÊÔ‡ ÌÂÏÂÙ‹ÛÂÙ ٷ ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù· appleÔ˘ Û·˜ ‰›ÓÔÓÙ·È apple·Ú·Î¿Ùˆ, Ó· ÁÚ¿„ÂÙÂÛ ÌÈ· apple·Ú¿ÁÚ·ÊÔ appleÔÈ· ·ÚÂÙ‹ ˘appleÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ Â‰Ò Ô ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜, οÓÔÓÙ·˜ Û‡ÁÎÚÈ-ÛË Ì ٷ appleÚfiÙ˘apple· Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ Ì·˜.α) Θεωρομε τι η αυτάρκεια είναι μέγιστο αγαθ, χι για να μένουμεευχαριστημένοι πάντοτε με τα λίγα, αλλά για να μπορομε, ταν δενέχουμε πολλά, να αρκομαστε στα λίγα.(Επίκουρος, Επιστολή πρς Μενοικέα, 130)2β) Ένας κηπάκος, σκα, λίγο τυρί και τρεις τέσσερις καλοί φίλοι – να ποιαήταν η τρυφή για τον Επίκουρο.(Φρειδ. Νίτσε, «Ο οδοιπρος και η σκιά του»,αφορισμς 192 στο Ν. Σκουτερπουλος, Επίκουρος, εκδ. Στιγμή, 2006, σελ. 108)ÔÈÔ appleÚfiÙ˘appleÔ ‚›Ô˘ appleÚÔÙ›ÓÔ˘Ó ÔÈ EappleÈÎÔ‡ÚÂÈÔÈ; ÔÈ· ÎÚÈÙÈ΋ ¤¯Ô˘Ó ·Û΋ÛÂÈ Û’·˘ÙÔ‡˜ ÔÈ ÂappleÈÎÚÈÙ¤˜ ÙÔ˘˜;¢π∞£∂ª∞Δπ∫∏ ∂ƒ°∞π∞˘ÁÎÚ›ÓÂÙ fiÛ· appleÂÚȤ¯ÔÓÙ·È ÛÙËÓ appleÂÚ›ÊËÌË TÂÙÚ·Ê¿ÚÌ·ÎÔ ÙÔ˘ ºÈÏfi‰ËÌÔ˘, Ì·ıËÙ‹ÙÔ˘ Eapple›ÎÔ˘ÚÔ˘, ÛÙË ÛÂÏ. 119 Î·È Ù· ÏfiÁÈ· ÙÔ˘ Eapple›ÎÔ˘ÚÔ˘ (apple·Ú¿appleÏ¢ÚÔ Î›ÌÂÓÔ) ÌÂÙËÓ ÔÌÈÏ›· ÙÔ˘ AappleÔÛÙfiÏÔ˘ ·‡ÏÔ˘ ÛÙÔÓ ÕÚÂÈÔ ¿ÁÔ (Ú¿Í., 17, 22-31, ‚Ï. £ÚË-Û΢ÙÈο °’ °˘ÌÓ·Û›Ô˘, ÛÂÏ. 35) Î·È ÂappleÈÛËÌ¿ÓÂÙ ÙȘ ÔÌÔÈfiÙËÙ˜ Î·È ‰È·ÊÔÚ¤˜.«Tο πιο φρικτό λοιπόν απ’όλα τα άσχημα πράγματα, οθάνατος, είναι για μας ένατίποτε, ακριβώς γιατί, ότανεμείς υπάρχουμε, ο θάνατοςδεν είναι κοντά μας κιόταν πάλι έρθει ο θάνατοςδίπλα μας, τότε πια δενυπάρχουμε εμείς. Oύτετους ζωντανούς λοιπόναφορά ο θάνατος ούτετους πεθαμένους, αφού γιαεκείνους δεν υπάρχει,ενώ οι τελευταίοιδεν έχουν πια υπόσταση».(Eπίκουρος, Eπιστολήπρος Mενοικέα, 125)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 3ËH ËıÈ΋ ÙˆÓ ÙˆÈÎÒÓ: ·apple¿ıÂÈ· Î·È ·Ù·Ú·Í›·ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙȘ ËıÈΤ˜ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ∂apple›ÎÙËÙÔ˘, ‰Ô‡ÏÔ˘ appleÔ˘ ›¯Â ·appleÔÎÙ‹ÛÂÈ ÙËÓÂÏ¢ıÂÚ›· ÙÔ˘ Î·È ‰›‰·ÛΠÛÙË PÒÌË, Î·È ÙÔ˘ PˆÌ·›Ô˘ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘-·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ª¿ÚÎÔ˘ A˘ÚËÏ›Ô˘,ÛÙˆÈÎÒÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ appleÔ˘ ¤˙ËÛ·Ó ÙËÓ ÙÚ›ÙË appleÂÚ›Ô‰Ô ÙÔ˘ ÙˆÈÎÈÛÌÔ‡, ‰ËÏ. ÛÙÔ˘˜ ‰‡Ô appleÚÒÙÔ˘˜ ·ÈÒÓ˜ Ù˘ڈ̷˚΋˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜. £· ‰Ô‡Ì appleÒ˜ appleÚÔÛapple¿ıËÛ·Ó Ó· ·apple·ÓÙ‹ÛÔ˘Ó Û ‚·ÛÈο ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· Ù˘ ËıÈ-΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, fiappleˆ˜ «ÙÈ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ›̷È;» ‹ «Ì appleÔÈÔ ÙÚfiappleÔ ˙ˆ‹˜ ÌappleÔÚ› Ó· ÂappleÈÙ¢¯ı› Ë¢‰·ÈÌÔÓ›·;». £· ÂÎÙÈÌ‹ÛÔ˘Ì ÙÔÓ ÛÙÔ¯·ÛÌfi ÙÔ˘˜ ÙfiÛÔ ˆ˜ ·apple¿ÓÙËÛË ÛÙ· appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ÙÔ˘˜fiÛÔ Î·È ÛÙË ‰È·¯ÚÔÓÈ΋ ·Í›· ÙÔ˘.KEIMENO∫Το ιδεώδες του στωικο σοφο 1O Zήνων, ιδρυτής του Στωικισμού.(Xάλκινη προτομή, 2ος αι. μ.X., Nάπολη,Eθνικό Mουσείο).«Εσύ, όμως, αν και δεν είσαι ακόμηΣωκράτης, οφείλεις να ζήσεις σαν ναθέλεις να είσαι Σωκράτης».«σ δέ ε κα μήπω ε Σωκράτης,ς Σωκράτης γε εναι βουλμενοςφείλεις βιον».(Eπίκτητος, Eγχειρίδιον, 51)Για καθετί που είναι να κάνεις, εξέτασε αυτά που προέχουν 2 και τις συνέπειεςτου πράγματος 3 , και μετά να το επιχειρήσεις. Αλλιώς στην αρχή θα τοκάνεις με ενθουσιασμ, επειδή τίποτα δεν αναλογίστηκες απ αυτά που θαακολουθήσουν, και μετά, ταν εμφανιστον κάποιες δυσκολίες, θα τα παρατήσειςντροπιασμένος […] Άνθρωπε, πρώτα εξέτασε τη φση του πράγματοςμάθε μετά και τη δική σου φση 4 , αν δηλαδή μπορείς να το αντέξεις,θέλεις να αγωνιστείς στο πένταθλο ή να γίνεις παλαιστής; Κοίταξε τα χέριασου, τους μηρος, δοκίμασε τη μέση σου. Γιατί, άλλος γεννήθηκε για το ένα,άλλος για το άλλο πράγμα. Νομίζεις τι, κάνοντάς τα αυτά, μπορείς να τρωςμε τον ίδιο τρπο, να πίνεις με τον ίδιο τρπο, να επιθυμείς και να αποστρέφεσαιτο ίδιο; Πρέπει να ξαγρυπνήσεις, να κοπιάσεις, να εγκαταλείψεις τουςδικος σου […] Εξέτασέ τα αυτά, και δες αν, με τοτα, θέλεις να ανταλλάξειςτην απάθεια, την ελευθερία, την αταραξία 5 αλλιώς μην πλησιάζεις χιπως τα παιδιά – τώρα φιλσοφος, αργτερα φοροεισπράκτορας, έπειταρήτορας και μετά επίτροπος του Kαίσαρα.Aυτά τα πράγματα δε συμφωνονμεταξ τους. Ένας άνθρωπος πρέπει να είναι είτε καλς είτε κακς ή τοκυρίαρχο μέρος σου της ψυχής 6 πρέπει να καλλιεργείς ή τα εξωτερικά πράγματαή για τα μέσα να δουλεεις ή για τα έξω 7 πράγμα που σημαίνει ή τουφιλοσφου τη θέση να κρατάς 8 ή αυτή ενς κοινο ανθρώπου.(Επίκτητος, Εγχειρίδιον,29)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 3Ë123H ηθική των Στωικών: απάθεια και αταραξία12345ƒ∞°ª∞ΔO§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂ÀΔπ∫∞ ÃO§π∞√ ∂apple›ÎÙËÙÔ˜ (50/55-130/135 Ì.Ã.), Ô ÔappleÔ›Ô˜ ÁÂÓÓ‹ıËΠÛÙËÓ IÂÚ¿appleÔÏË Ù˘ ºÚ˘-Á›·˜, ‹Ù·Ó ‰Ô‡ÏÔ˜ ÛÙË PÒÌË, fiappleÔ˘ ˆ˜ ·appleÂχıÂÚÔ˜ ‰›‰·ÛΠ·Ú¯Èο Î·È ·ÚÁfi-ÙÂÚ· ÛÙË ¡ÈÎfiappleÔÏË Ù˘ ∏apple›ÚÔ˘. OÈ ‰È‰·Ûηϛ˜ ÙÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ηٷÁÚ·Ê› ηÈÛ˘ÁÎÂÓÙÚˆı› ·applefi ÙÔÓ Ì·ıËÙ‹ ÙÔ˘ ∞ÚÚÈ·Ófi ÛÙÔ Û‡ÓÙÔÌÔ ∂Á¯ÂÈÚ›‰ÈÔÓ, Ô‰ËÁfi‹ıÔ˘˜, appleÔ˘ appleÂÚȤ¯ÂÈ ÂappleÈÏÔÁ‹ ÛΤ„ÂÒÓ ÙÔ˘ ·applefi ÙÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘, ÙȘ¢È·ÙÚÈ‚¤˜ (·applefi ÙÔ ÔappleÔ›Ô ÛÒ˙ÔÓÙ·È 4 ‚È‚Ï›· ·applefi Ù· 8 appleÔ˘ ›¯Â ÁÚ¿„ÂÈ).A˘Ù¿ appleÔ˘ appleÚÔ¤¯Ô˘Ó: fiÛ· appleÚÔËÁÔ‡ÓÙ·È Î·È appleÚÔ·apple·ÈÙÔ‡ÓÙ·È, fiÙ·Ó appleÚ¤appleÂÈ Ó·Î¿ÓÔ˘Ì ÌÈ· ÂappleÈÏÔÁ‹ ‹ Ó· apple¿ÚÔ˘Ì ÌÈ· ·applefiÊ·ÛË. O Eapple›ÎÙËÙÔ˜ ‰È·¯ˆÚ›˙ÂÈ, Âapple›-Û˘, ·˘Ù¿ appleÔ˘ Â›Ó·È ÛÙÔ ¯¤ÚÈ Ì·˜ ·applefi ·˘Ù¿ appleÔ˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÛÙÔ ¯¤ÚÈ Ì·˜ Ó· οÓÔ˘-Ì ‹ Ó· ·appleÔʇÁÔ˘Ì (τ φ’ μν ·applefi τ οκ φ’ μν) Î·È ıˆÚ› appleˆ˜ Ë ‰È¿-ÎÚÈÛË ·˘Ù‹ Ì·˜ ηıÈÛÙ¿ ÂχıÂÚÔ˘˜ Î·È Â˘‰·›ÌÔÓ˜.TȘ Û˘Ó¤appleÂȘ ÙÔ˘ appleÚ¿ÁÌ·ÙÔ˜: Ù· Âapple·ÎfiÏÔ˘ı· ÙˆÓ appleÚÔÛˆappleÈÎÒÓ ÂappleÈÏÔÁÒÓ ÛÙËÛ˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ Î·È ÙË ˙ˆ‹ Ì·˜. √È ÙˆÈÎÔ› ıˆÚÔ‡Ó appleˆ˜ Ë ÏÔÁÈ΋ ÛΤ„Ë Î·È ËappleÚÔÛÂÎÙÈ΋ ÂͤٷÛË ÙˆÓ Î·Ù·ÛÙ¿ÛÂˆÓ Ì·˜ Ô‰ËÁÔ‡Ó Û ·appleÔÊ¿ÛÂȘ Û˘ÓÂȉËÙ¤˜Î·È ¤ÏÏÔÁ˜ Ì ÛÙfi¯Ô ÙËÓ ÂÓ¿ÚÂÙË Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿.TË Ê‡ÛË: Ë appleÚ·ÁÌ·ÙÈ΋ «Ê‡ÛË» ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È ÛÙË ÏÔÁÈÎfiÙËÙ¿ ÙÔ˘,Ë ÔappleÔ›· ÙÔ˘ ÂappleÈ‚¿ÏÏÂÈ ¤Ó·Ó ÙÚfiappleÔ Î·Ù¿ÏÏËÏ˘ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿˜ ·applefi ÙËÓ ÔappleÔ›··appleÔÚÚ¤ÂÈ Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›· ÙÔ˘. B¿ÛË Ù˘ ËıÈ΋˜ ÙˆÓ ÙˆÈÎÒÓ Â›Ó·È Ó· ÊÚÔÓÙ›˙ÂÈοappleÔÈÔ˜ ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ Î·È Ó· ˙ÂÈ Û ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ·ÚÌÔÓ›· Ì ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ.Aapple¿ıÂÈ·, ÂÏ¢ıÂÚ›·, ·Ù·Ú·Í›·: ·apple·ÏÏ·Á‹ ·applefi Ù· apple¿ıË Â›Ó·È Ë Î·Ù¿ÛÙ·ÛË,fiappleÔ˘ Ù· Û˘Ó·ÈÛı‹Ì·Ù· (apple¿ıË, fiappleˆ˜ ˉÔÓ‹, χappleË, ÂappleÈı˘Ì›·, Êfi‚Ô˜) ‰ÂÓÙ·Ú¿ÛÛÔ˘Ó ˘appleÂÚ‚ÔÏÈο ÙËÓ „˘¯‹ (àÙ·Ú·Í›·). ∏ ·apple¿ıÂÈ· ÙˆÓ ÙˆÈÎÒÓ ÛÙfi-¯Â˘Â ÛÙËÓ Âéapple¿ıÂÈ·, ‰ËÏ·‰‹ Û ¢¯¿ÚÈÛÙË „˘¯È΋ ηٿÛÙ·ÛË Î·È ıÂÙÈ΋ ‰È¿-ıÂÛË Ù˘ „˘¯‹˜.6 TÔ Î˘Ú›·Ú¯Ô ̤ÚÔ˜ Ù˘ „˘¯‹˜: ÙÔ γεμονικν, ‰ËÏ·‰‹ Ô ÓÔ˘˜ Î·È Ë ÏÔÁÈ΋ÈηÓfiÙËÙ· appleÔ˘ Ô‰ËÁÔ‡Ó ÛÙËÓ ·ÚÂÙ‹.7 T· ̤۷… Ù· ¤Íˆ: ıÂ̤ÏÈÔ Ù˘ ÛÙˆÈ΋˜ ËıÈ΋˜ ‹Ù·Ó Ë ·applefiÏ˘ÙË ‰È¿ÎÚÈÛË ·Ó¿-ÌÂÛ· «ÛÙ· ̤۷» Î·È «ÛÙ· ¤Íˆ». Δ· appleÚÒÙ· Â›Ó·È Ù· appleÚ¿ÁÌ·Ù· appleÔ˘ ÂÍ·ÚÙÒÓÙ·È·applefi ÙÔÓ ›‰ÈÔ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ (fiappleˆ˜ Ë ÛˆÛÙ‹ ÎÚ›ÛË, Ë Û˘Ó›‰ËÛË Î·È Ë ‚Ô‡ÏËÛË)ØÙ· ‰Â‡ÙÂÚ· Â›Ó·È fiÛ· ‰ÂÓ ÂÍ·ÚÙÒÓÙ·È ·applefi ·˘ÙfiÓ (fiappleˆ˜ Ë ˘Á›·, Ô appleÏÔ‡ÙÔ˜, ˉfiÍ· Î·È Ë ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ı¤ÛË). ∏ ÛÙˆÈ΋ ÛÙ¿ÛË ˙ˆ‹˜ ‹Ù·Ó Âapple›ÌÔÓË ÊÚÔÓÙ›‰· ÁÈ·«Ù· ̤۷», ‰È·Ú΋˜ ÂappleÈÛÙÚÔÊ‹ Î·È ·Ó·‰›appleψÛË ÛÙÔÓ Â·˘Ùfi (ª¿ÚÎÔ˜ ∞˘Ú‹ÏÈÔ˜:νδον σκάπτε), Ì apple·Ú¿ÏÏËÏË ·‰È·ÊÔÚ›· ‹, ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ, ·ÓÔ¯‹ ÁÈ· Ù· Û˘Ì‚¿-ÓÙ· Ù˘ Â͈ÙÂÚÈ΋˜ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜.8 ΔÔ˘ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘ ÙË ı¤ÛË: ÛÙËÓ appleÚÔÛapple¿ıÂÈ· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ ÁÈ· ÂÓ¿ÚÂÙË Û˘ÌappleÂ-ÚÈÊÔÚ¿, Ô «ÛÔÊfi˜» ·appleÔÙÂÏ› appleÚfiÙ˘appleÔ Î·È È‰Â҉˜. √ ÛÙˆÈÎfi˜ ÛÔÊfi˜ ÌappleÔÚ›ӷ Â›Ó·È ¤Ó· ·Ó¤ÊÈÎÙÔ È‰Â҉˜ ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘ÓËıÈṲ̂ÓÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜, ‰Â›¯ÓÂÈfï˜ ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ËıÈ΋˜ ÁÈ· ÙÔ ÙÈ Â›‰Ô˘˜ ¿ÓıÚˆappleÔÈ appleÚ¤appleÂÈ Ó·Â›Ì·ÛÙÂ. °È· ÙÔÓ ÙˆÈÎfi Ô ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ ˙ˆ‹˜ Ù·˘Ù›˙ÂÙ·È Ì ÙÔÓ ÂÓ¿ÚÂÙÔ ‚›Ô ηÈÙÔ ËıÈÎfi ·Á·ıfi Â›Ó·È ÙÔ ÌfiÓÔ appleÚ¿ÁÌ· appleÔ˘ ·Í›˙ÂÈ.ΓΛΩΣΣΑΡΙO∞∞£∂π∞ (α στερ. + πάθος):ελευθερία από τα πάθη,αναστολή των παθών πουείναι κακά.∞Δ∞ƒ∞•π∞ (α στερ. + ταράσσω,ταραχή): ανενόχλητηκαι γαλήνια κατάσταση τηςψυχής.μ√À§∏∏: η έλλογη επιθυμία,σε αντίθεση με τις άλογεςπαρορμήσεις και ορέξεις.∂À∞£∂π∞: καλά συναισθήματα.§√°√: λεκτική έκφραση καιλογική σκέψη.ƒ√∞πƒ∂∏: η ικανότητα επιλογήςκαι η προσωπικήέλλογη επιλογή.Δøπ∫√: αυτός που ανήκειστη Στοά, μεταγενέστερα οκαρτερικός, ο υπομονετικός,αυτός που με «στωικότητα»υπομένει τον πόνοκαι τα πλήγματα της μοίρας,που αίρεται υπεράνω τωνσυγκυριών.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


124∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 3ËH ηθική των Στωικών: απάθεια και αταραξίαAPA§§H§A KEIMENA1ŒÓ·˜ ‰ÚfiÌÔ˜ appleÔ˘ Ô‰ËÁ› ÛÙËÓ ÂÏ¢ıÂÚ›·H Στοά του Aττάλου. Χτίστηκε απότον βασιλιά της Περγάμου Άτταλο B’μεταξύ του 159-132 π.X. και αναστηλώθηκεμεταξύ 1952-1956 (Aθήνα).H στοά, γενικά, είναι ένας σκεπαστόςχώρος περιπάτου που βρίσκεται σεκλασικά θρησκευτικά κτίρια καιμεγάλους δημόσιους χώρους. H πιογνωστή στην αρχαιότητα ήταν η ΠοικίληΣτοά (που χρησίμευε για Πινακοθήκηέργων μεγάλων καλλιτεχνώντης κλασικής εποχής) όπου δίδασκανοι Στωικοί.Ο ανεμπδιστος άνθρωπος, αυτς, στον οποίο τα πράγματα έρχονται πως θέλει,είναι ελεθερος. Αυτς, μως, που μπορεί ή να τον ανακψουν ή να τον εξαναγκάσουνή να τον εμποδίσουν ή, παρά τη θέλησή του, να τον μπλέξουν σε κάτι, είναι δολος.Και ποιος είναι ακώλυτος; Αυτς που δεν επιθυμεί τίποτε απ τα ξένα. Και ποιαπράγματα είναι ξένα; Αυτά που δεν εξαρτάται απ εμάς οτε να τα έχουμε οτε ναμην τα έχουμε οτε να τα έχουμε σε μια ορισμένη κατάσταση ή με έναν ορισμένοτρπο. Επομένως, το σώμα είναι ξένο, τα μέρη του είναι ξένα, η περιουσία είναι ξένοπράγμα. Αν, λοιπν, πάσχεις για κάτι απ αυτά σαν να είναι δικ σου, θα τιμωρηθείςπως αξίζει σε αυτν που επιθυμεί ξένα πράγματα.Αυτς ο δρμος οδηγεί στηνελευθερία, αυτή μνο είναι η απαλλαγή απ τη δουλεία, να μπορείς κάποτε με λησου την ψυχή να πεις το: οδήγησέ με Δία, και συ Πεπρωμένο, εκεί που απ παλιά μεέχετε ορίσει.(Επίκτητος, Δ' Διατριβή,α' «Περ λευθερίας», § 128-131)2ÙÚÔÊ‹ ÛÙÔÓ Â·˘Ùfi Î·È ·ÓÂÎÙÈÎfiÙËÙ· ·apple¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜«Μη ζητείς αυτά που συμβαίνουν ναγίνονται όπως θέλεις, αλλά να θέλειςαυτά που συμβαίνουν, όπως συμβαίνουν,και θα είσαι ευτυχής».(Επίκτητος, Εγχειρίδιον, 8)«Μη συζητείς πια για το πώς πρέπει ναείναι ο καλός άνθρωπος, αλλά να είσαικαλός».(Μάρκος Αυρήλιος, T ες αυτν, Ι)«Μέσα σου σκάβε, μέσα η πηγή τουκαλού και πάντα μπορεί να αναβρύει,φθάνει πάντα να σκάβεις».(Μάρκος Αυρήλιος, T ες αυτν, Z, 59)Μοναξιές γυρεουν οι άνθρωποι, εξοχές και παραθαλάσσια και βουνά και συ πολλάκιςτυχαίνει να τα λαχταράς. λ’ αυτά μως είναι καλά για τους απαίδευτους,αφο μπορείς, ποια στιγμή θελήσεις, ν’ αποτραβηχθείς στον εαυτ σου. Γιατί πουθενάησυχτερα κι αμεριμντερα δεν αποτραβιέται ο άνθρωπος παρά μέσα στηνψυχή του, και μάλιστα εκείνος που έχει τακτοποιημένα τα εσωτερικά του έτσι που,ταν τα βλέπει, καταλαμβάνεται απ τέλεια καλή διάθεση. Και καλή διάθεση εννοώτην αρμονική διάθεση. Συχνά λοιπν δίνε του εαυτο σου του είδους τοτου απομνωσηκαι ανανέωνέ τον. Σντομες να είναι και βασικές οι αρχές εκείνες που, άμα τιςσυλλογισθείς, αρκον για να σου πλνουν την ψυχή και να σε στείλουν πίσω τέτοιονπου να μην αγανακτείς μ’ εκείνα στα οποία επιστρέφεις. Ας δομε μως με τι αγανακτείς.Με την κακία των ανθρώπων; Ξανασκέψου την αρχή τι τα λογικά ζώα έγιναντο ένα χάριν του άλλου και τι η ανεκτικτης είναι μέρος της δικαιοσνης και τιάθελα αμαρτάνουν οι άνθρωποι και τι τσους που εχθρεθηκαν, υποπτεθηκαν,μίσησαν, τους πήρε ο χάρος κι έγιναν στάχτη και ττε πασε ν’ αγανακτείς.(Μάρκος Αρήλιος, T ες αυτν,Δ,3)EPøTHEI – EP°AIE1ÔÈ· Û˘Ì‚Ô˘Ï‹ ‰›ÓÂÈ Ô ∂apple›ÎÙËÙÔ˜ ÛÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜, fiÙ·Ó appleÚfiÎÂÈÙ·È Ó· οÓÔ˘ÓÂappleÈÏÔÁ‹ ÁÈ· ÙȘ appleÚ¿ÍÂȘ ÙÔ˘˜ Î·È ÙÔÓ ÙÚfiappleÔ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘˜; ÔȘ ‰˘ÛÎÔϛ˜ ÓÔÌ›˙Â-Ù fiÙÈ ı· ·ÓÙÈÌÂÙˆapple›˙·ÙÂ, ÂӉ¯Ô̤ӈ˜, ·Ó ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Û·Ù ÙË Û˘Ì‚Ô˘Ï‹ ÙÔ˘;∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 3Ë125H ηθική των Στωικών: απάθεια και αταραξία2345√ ∂apple›ÎÙËÙÔ˜ ·ÓÙȉȷÛÙ¤ÏÏÂÈ ‰˘Ô ÙÚfiappleÔ˘˜ ˙ˆ‹˜. ÔÈÔÈ Â›Ó·È ·˘ÙÔ›; Àapple¿Ú¯Ô˘ÓÛÙËÓ ÂappleÔ¯‹ Ì·˜ ·Ó¿ÏÔÁÔÈ ÙÚfiappleÔÈ ˙ˆ‹˜ appleÔ˘ ¤Ú¯ÔÓÙ·È Û ۇÁÎÚÔ˘ÛË;ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1) Ô ∂apple›ÎÙËÙÔ˜, ‰Ô‡ÏÔ˜ appleÔ˘ ·apple¤ÎÙËÛ ÙËÓ ÂÏ¢ıÂÚ›·ÙÔ˘ Ô ›‰ÈÔ˜, ‰›ÓÂÈ ÙËÓ ¿appleÔ„‹ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ appleÚ·ÁÌ·ÙÈ΋ ÂÏ¢ıÂÚ›·.  appleÔÈ· ‚·ÛÈ-΋ apple·Ú·‰Ô¯‹ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È Ô Û˘ÏÏÔÁÈÛÌfi˜ ÙÔ˘; ˘ÌʈÓ›Ù Ì ÙËÓ ¿appleÔ„‹ ÙÔ˘;ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (2) Ô ª¿ÚÎÔ˜ ∞˘Ú‹ÏÈÔ˜, PˆÌ·›Ô˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜, ˘appleÔ-ÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ Ë ÛÙÚÔÊ‹ appleÚÔ˜ ÙÔÓ Â·˘Ùfi Ì·˜ Î·È Ë ÂÓ‰ÔÛÎfiappleËÛË, appleÔ˘ ¯·Ú›˙ÂÈ·ÚÌÔÓÈ΋ ‰È¿ıÂÛË, Ì·˜ ÔappleÏ›˙ÂÈ Ì ÙËÓ ·ÓÂÎÙÈÎfiÙËÙ· ·apple¤Ó·ÓÙÈ ÛÙËÓ Î·Î›· ÙˆÓ¿ÏÏˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ. ªappleÔÚ›Ù ӷ ÛÎÂÊÙ›Ù appleÂÚÈappleÙÒÛÂȘ Ù˘ ηıËÌÂÚÈÓ‹˜ ˙ˆ‹˜Û·˜ appleÔ˘ ı· ‹Ù·Ó ›Ûˆ˜ ˆÊ¤ÏÈÌÔ Ó· ÙȘ ·ÓÙÈÌÂÙˆapple›˙ÂÙ Ì ÏÈÁfiÙÂÚË ·Á·Ó¿ÎÙËÛËÎ·È Ì appleÂÚÈÛÛfiÙÂÚË ·ÓÂÎÙÈÎfiÙËÙ·, ‰ËÏ·‰‹ Ì «ÛÙˆÈÎfiÙËÙ·»;°È·Ù›, ηٿ ÙË ÁÓÒÌË Û·˜, ÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ ÛÙËÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÂappleÔ¯‹ Î·È ÛÙÔ˘˜ appleÚÒ-ÙÔ˘˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎÔ‡˜ ڈ̷˚ÎÔ‡˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜ ·Ó·˙ËÙÔ‡Û·Ó ÙfiÛÔ ÂÓ·ÁÒÓÈ· ¤Ó·ÓÓ¤Ô ÙÚfiappleÔ ˙ˆ‹˜; ˘Ì‚·›ÓÂÈ Î¿ÙÈ ·Ó¿ÏÔÁÔ ÛÙȘ ̤Ú˜ Ì·˜;O Kλεάνθης (331-232 π.X.), μαθητήςκαι διάδοχος του Zήνωνα στη διεύθυνσητης Aρχαίας Στοάς από τηνΆσσο της Tρωάδας. Xάλκινο αγαλματίδιοτου φιλοσόφου (2ος μ.X. αι.Λονδίνο, Bρετανικό Mουσείο).£EMA °IA YZHTHH ◊ °ƒ∞Δ∏ ∂ƒ°∞π∞¡· ÂappleÈϤÍÂÙ ÁÈ· Û˘˙‹ÙËÛË ¤Ó· ·applefi Ù· apple·Ú·Î¿Ùˆ ÛËÌ›· ÛÙ· ÔappleÔ›· ÂappleÈÎÂÓÙÚÒÓÂ-Ù·È Ë ÎÚÈÙÈ΋ appleÔ˘ ·ÛÎÂ›Ù·È ÛÙÔÓ ÛÙˆÈÎfi ÙÚfiappleÔ ˙ˆ‹˜:(·) ΔÔ È‰Â҉˜ Ù˘ ·apple¿ıÂÈ·˜ Î·È Ù˘ ·Ù·Ú·Í›·˜ ·appleÔÎÏ›ÂÈ ·applefi ÙË Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ Ì·˜ÂΉËÏÒÛÂȘ Û˘Ìapple¿ıÂÈ·˜ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ Î·È Ù· ‚¿Û·Ó¿ ÙÔ˘˜.(‚) ∏ ·Ó·‰›appleψÛË ÛÙÔÓ Â·˘Ùfi, Ë ÌÔÓ·ÍÈ¿ Î·È Ë ÂÓ‰ÔÛÎfiappleËÛË (νδον σκάπτε) ‰ÂÓÂ›Ó·È Û fiϘ ÙȘ appleÂÚÈappleÙÒÛÂȘ Ô Î·Ï‡ÙÂÚÔ˜ ÙÚfiappleÔ˜ ÁÈ· Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆapple›ÛÔ˘Ì ٷappleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ ˙ˆ‹˜.(Á)  οappleÔȘ appleÂÚÈappleÙÒÛÂȘ, Ë ·ÓÂÎÙÈÎfiÙËÙ· Î·È Ë ˘appleÔ¯ÒÚËÛË ·applefi ÙË ‰Ú¿ÛË Â›Ó·È‰Â›ÁÌ·Ù· ‰ÂÈÏ›·˜ Î·È apple·ıËÙÈÎfiÙËÙ·˜, ·ÊÔ‡ ÌappleÔÚ› Ó· Ô‰ËÁ‹ÛÔ˘Ó Û ¤ÌÌÂÛË·appleÔ‰Ô¯‹ ·ÎfiÌË Î·È Ù˘ ‰Ô˘Ï›·˜.¢π∞£∂ª∞Δπ∫∏ ∂ƒ°∞π∞O Xρύσιππος (281-208 π.X.), από τουςΣόλους Kιλικίας, από τους σπουδαιότερουςεκπροσώπους της στωικής φιλοσοφίας.Aντίγραφο ανδριάντα του φιλοσόφου(2ος π.X. αι., Παρίσι, MουσείοΛούβρου).¡· ·Ó·˙ËÙ‹ÛÂÙ ·ÚÂÙ¤˜ Ù˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ ËıÈ΋˜ (apple.¯. ·Á¿appleË, Ù·appleÂÈÓfiÙËÙ·, ÊÈÏ·ÓıÚˆapple›·,ηÚÙÂÚ›·), appleÔ˘ Û·˜ Â›Ó·È ‹‰Ë ÁÓˆÛÙ¤˜ ·applefi ÙÔ Ì¿ıËÌ· ÙˆÓ £ÚËÛ΢ÙÈÎÒÓÙ˘ B’ Î·È °’ °˘ÌÓ·Û›Ô˘, Î·È Ó· ÙȘ Û˘ÁÎÚ›ÓÂÙ Ì ÙȘ ·Ú¯¤˜ ‹ ÙȘ ·ÚÂÙ¤˜ Ù˘ ÛÙˆÈ-΋˜ ËıÈ΋˜ appleÔ˘ ÁÓˆÚ›Û·Ù Û ·˘Ù‹Ó ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ·.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 4ËH appleÔÏÈÙ›· Î·È Ô appleÔÏ›Ù˘ ÛÙË ÛÙˆÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘Ì ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ÛÙˆÈÎÔ‡ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘ ª¿ÚÎÔ˘ A˘ÚËÏ›Ô˘ Û¯ÂÙÈοÌ ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË ÎÔÈÓˆÓ›· Î·È ÙȘ ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ, ÙÔÓ ÓfiÌÔ Î·È ÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ appleÔÏ›ÙË ÛÙËÓappleÔÏÈÙ›·. ΔȘ ·applefi„ÂȘ ·˘Ù¤˜ ı· ÙȘ Û˘ÁÎÚ›ÓÔ˘Ì Ì ·ÓÙ›ÛÙÔȯ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈˆÓ Î·È Î˘ÓÈ-ÎÒÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ Î·È ı· ÙȘ Û˘Ó‰¤ÛÔ˘Ì Ì ÙȘ Û‡Á¯ÚÔÓ˜ ¤ÓÓÔȘ ÙÔ˘ ·ÓıÚˆappleÈÛÌÔ‡ Î·È ÙÔ˘ ÎÔÛÌÔappleÔÏÈÙÈÛÌÔ‡.KEIMENO∫Άνθρωπος και κοινωνίαΠροτομή του Pωμαίου αυτοκράτοραMάρκου Aυρηλίου που βασίλευσεαπό το 161 έως το 180 μ.X., σε εποχήκατά την οποία η κρίση του ρωμαϊκούκράτους επιδεινώθηκε από την πίεσητων βαρβάρων. Aναγνώρισε τις δυνατότητεςτης φιλοσοφίας και χρηματοδότησεέδρες φιλοσοφίας στις φιλοσοφικέςσχολές της εποχής (Aθήνα,Eθνικό Aρχαιολογικό Mουσείο).πως εσ ο ίδιος είσαι συμπλήρωμα κοινωνικο συστήματος, έτσι και κάθεπράξη σου συμπλήρωμα 1 να είναι της κοινωνικής ζωής. Αν λοιπν μια σουπράξη δε συντελεί είτε απ κοντά είτε απ μακριά σε κοινωφελή σκοπ, αυτήη πράξη κομματιάζει τη συνολική ζωή, εμποδίζει την εντητά της και είναιστασιαστική 2 , πως μέσα σε μια κοιντητα, ταν ένας αποχωρίζει τον εαυττου και τα δικά του απ την κοινή συμφωνία 3 .Και επειδή έχω κάποια συγγένεια 4 με τα ομοιογενή μου μέρη, δε θα κάνωτίποτα επιζήμιο στην κοινωνία θα συλλογίζομαι μάλιστα τους ομοιογενείςμου και θα κατευθνω κάθε προσπάθειά μου στο κοιν συμφέρον και θα τηναπομακρνω απ το ενάντιον.Αν αυτά κατορθωθον, δεν μπορεί να μην είναιη ζωή μου ευτυχισμένη 5 , πως μπορώ να φαντασθώ ευτυχισμένη και τη ζωήενς πολίτη που λο πράξεις ωφέλιμες για τους συμπολίτες του εκτελεί καιμένει ικανοποιημένος μ’ εκείνο που του δίνει η πολιτεία 6 .(Μάρκος Αρήλιος, T ες αυτν,Θ,κγ’, και Ι, 5, ς’)Πορτρέτο ζευγαριού από τοιχογραφίατης Πομπηίας (Nάπολη, Eθνικό AρχαιολογικόMουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 4Ë127Η πολιτεία και ο πολίτης στη στωική φιλοσοφίαƒ∞°ª∞ΔO§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂ÀΔπ∫∞ ÃO§π∞1 ˘Ìappleϋڈ̷: ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÙˆÈÎÔ‡˜, Ë ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ˙ˆ‹, fiappleˆ˜ Î·È Ë ·ÙÔÌÈ΋, ıˆ-ÚÂ›Ù·È ˆ˜ ÙÌ‹Ì· ÙÔ˘ ¢ڇÙÂÚÔ˘ Û˘ÓfiÏÔ˘ Ù˘ ʇÛ˘, fiappleÔ˘ ÈÛ¯‡ÂÈ Ô ›‰ÈÔ˜ Ê˘ÛÈ-Îfi˜ ÓfiÌÔ˜: apple¤Ú· ·applefi ÙȘ ·ÙÔÌÈΤ˜ ‰È·ÊÔÚ¤˜ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Î·È ÙȘ ÂappleÈ̤ÚÔ˘˜ÌÔÚʤ˜ ÙˆÓ appleÔÏÈÙÂ˘Ì¿ÙˆÓ Ì ٷ ÔappleÔ›· ˙Ô˘Ó, fiÏÔÈ ÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ ‰È·ı¤ÙÔ˘Ó ·applefiÎÔÈÓÔ‡ ÏÔÁÈ΋ ÈηÓfiÙËÙ· Î·È Ê˘ÛÈ΋ appleÚԉȿıÂÛË ÁÈ· ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ˙ˆ‹. OÈ appleÔÏÈÙÈ-Τ˜/ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ appleÚ¿ÍÂȘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ, ÏÔÈapplefiÓ, appleÚ¤appleÂÈ Ó· ·ÚÌfi˙Ô˘Ó ÛÙËÓ·ÓıÚÒappleÈÓË Ê‡ÛË ÙÔ˘˜.2 Ù·ÛÈ·ÛÙÈ΋: Ô Êfi‚Ô˜ ÙˆÓ ÛÙ¿ÛÂˆÓ ÛÙȘ applefiÏÂȘ-ÎÚ¿ÙË apple·ÏÈfiÙÂÚ·, ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙ·ÂÏÏËÓÈÛÙÈο ‚·Û›ÏÂÈ· Î·È ÙË ÚˆÌ·˚΋ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ¤Î·Ó ÂappleÈÙ·ÎÙÈ΋ ÙËÓ ·Ó¿-ÁÎË Ó· ÙÔÓ›˙ÔÓÙ·È ÔÈ ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ ·ÚÂÙ¤˜ Ù˘ ÔÌfiÓÔÈ·˜ (ÎÔÈÓˆÓÈ΋ Û˘Ó·›ÓÂÛË ÁÈ’·˘Ùfi appleÔ˘ ı· ‹Ù·Ó ηχÙÂÚÔ ÁÈ· ÙËÓ appleÔÏÈÙ›·), Ù˘ Û˘ÌÊÈÏ›ˆÛ˘ Î·È Ù˘ ÛˆÊÚÔ-Û‡Ó˘ (Û˘ÓÂÙ‹ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿).3 KÔÈÓ‹ Û˘Ìʈӛ·: Ë ·ÚÌÔÓÈ΋ appleÚÔÛˆappleÈÎfiÙËÙ·, appleÔ˘ ‹Ù·Ó ÛÙfi¯Ô˜ ÙˆÓ ÙˆÈÎÒÓ,·Ó·appleÙ‡ÛÛÂÙ·È Î·È ÙÂÏÂÈÔappleÔÈÂ›Ù·È ÌfiÓÔ Ì¤Û· ÛÙËÓ ÎÔÈÓfiÙËÙ·, fiappleÔ˘ Ô ÙˆÈÎfi˜·Ó·Ï·Ì‚¿ÓÂÈ Î·È ÂÎappleÏËÚÒÓÂÈ Ù· ·ÓÙ›ÛÙÔȯ· ÎÔÈÓˆÓÈο ηı‹ÎÔÓÙ· (ÔÈÎÔÁÂÓÂÈ·-ο, Âapple·ÁÁÂÏÌ·ÙÈο, ıÚËÛ΢ÙÈο Î·È appleÔÏÈÙÈο).4 ˘ÁÁ¤ÓÂÈ·: Ë È‰¤· Ù˘ Û˘ÁÁ¤ÓÂÈ·˜ fiÏˆÓ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ, ÙÔ ·›ÛıËÌ· ÎÔÈÓfiÙËÙ·˜Û ÌÈ· ·ÓıÚˆapplefiÙËÙ· Î·È Ù˘ ÔÌÔÈfiÙËÙ·˜ fiÏˆÓ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ, ·appleÔÙÂÏ› ¤ÎÊÚ·-ÛË ÙÔ˘ ÛÙˆÈÎÔ‡ ·ÓıÚˆappleÈÛÌÔ‡ Î·È ÛËÌÂ›Ô ÂÎΛÓËÛ˘ ÁÈ· ÙÔÓ ÌÂÙ·ÁÂÓ¤ÛÙÂÚÔ·ÓıÚˆappleÈÛÌfi. μÏ. Âapple›Û˘ ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (2).5 H ˙ˆ‹ ÌÔ˘ Â˘Ù˘¯ÈṲ̂ÓË: ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ ˙ˆ‹˜ Â›Ó·È Ë appleÚÔÛˆappleÈ΋ ¢‰·ÈÌÔÓ›· appleÔ˘ÂÍ·ÛÊ·Ï›˙ÂÙ·È Ì ÙËÓ appleÚÔÛˆappleÈ΋ ·ÚÂÙ‹. ∏ ·ÚÂÙ‹ fï˜ ·ÛÎÂ›Ù·È Î·È ÛÙÔ apple‰›ÔÙ˘ ÎÔÈÓˆÓÈ΋˜ ˙ˆ‹˜, fiappleÔ˘ Ô ÙˆÈÎfi˜ appleÚÔÛʤÚÂÈ ÙË ‚Ô‹ıÂÈ¿ ÙÔ˘ ÛÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒappleÔ˘˜ÙÔ˘, ·Ó¿ÏÔÁ· Ì ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ÙÔ˘ ı¤ÛË Î·È ÙÔ È‰È·›ÙÂÚÔ ¤ÚÁÔ appleÔ˘ÂappleÈÙÂÏ›.6 ÔÏÈÙ›·: Ô ÛÙˆÈÎfi˜ ÛÔÊfi˜ ˙ÂÈ ÛÙËÓ appleÔÏÈÙ›· ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Î·È Â›Ó·È appleÔÏ›Ù˘ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘, ‰ËÏ·‰‹ ˙ÂÈ ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ· ·applefi ÙȘ ηٿ ÙfiappleÔ˘˜ appleÔÏÈÙÈÛÙÈΤ˜, ÎÔÈÓˆ-ÓÈΤ˜ Î·È appleÔÏÈÙÈΤ˜ ‰È·ÊÔÚÔappleÔÈ‹ÛÂȘ. °È’ ·˘Ùfi, ÌÔÏÔÓfiÙÈ ÎÔÛÌÔappleÔÏ›Ù˘, ÌappleÔÚ›ӷ Û˘ÌÌÂÙ¤¯ÂÈ ÛÙÔ˘˜ appleÔÏÈÙÈÎÔ‡˜ ıÂÛÌÔ‡˜, ·ÎfiÌË Î·È Ó· ΢‚ÂÚÓ¿ Ì ·›ÛıËÌ·‰Èη›Ô˘, fiappleˆ˜ Ô ª¿ÚÎÔ˜ ∞˘Ú‹ÏÈÔ˜. ∂‰Ò Ô PˆÌ·›Ô˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿-˙ÂÈ ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ ˆ˜ ¤Ó·Ó ˘appleËÚ¤ÙË (=ıÂÚ¿appleÔÓÙ·) Ù˘ ·ÓıÚˆapplefiÙËÙ·˜, Ô ÔappleÔ›-Ô˜ ÂÎappleÏËÚÒÓÂÈ Ù· ηı‹ÎÔÓÙ¿ ÙÔ˘ ÛÙË ‰ËÌfiÛÈ· ÛÊ·›Ú·, ÎËÚ‡ÛÛÔÓÙ·˜ ÙËÓ ÈÛfi-ÙËÙ· Î·È ÙË Û˘ÌÊÈÏ›ˆÛË fiÏˆÓ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ.ΓΛΩΣΣΑΡΙO∞¡£ƒøπª√: 1. φιλοσοφικήαντίληψη που θέτει τονάνθρωπο και τις ανθρώπινεςαξίες πάνω από οποιαδήποτεάλλη αξία. 2. πνευματικόκίνημα της Αναγέννησης(14ος-16ος αι.), πουχαρακτηρίζεται από τηστροφή στα κείμενα τωναρχαίων κλασικών και τηναναζήτηση σε αυτά προτύπωνζωής, σκέψης καιδημιουργίας (ουμανισμός,εκ του humanismus, είναιόρος που χρησιμοποιείταιμε το ίδιο νόημα).∫√ª√√§πΔ∏: 1. αυτός πουέχει ταξιδέψει σε πολλάμέρη και έχει εξοικειωθείμε τον πολιτισμό και τιςσυνήθειες διαφορετικώνλαών. 2. αυτός που θεωρείτον εαυτό του πολίτη όλουτου κόσμου.∫√ª√√§πΔπª√(cosmopolitismus): όλοι οιάνθρωποι θεωρούνται παιδιάτης φύσης, όμοια καισυγγενείς, αδέλφια πουμοιράζονται μια οικουμενικήπολιτεία.√π∫∂πøπ (από το οίκος / οικία/ οικείος): ό,τι ενώνει τουςανθρώπους με δεσμούςσυγγενικούς ή φιλίας προςτους άλλους.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


128∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 4ËΗ πολιτεία και ο πολίτης στη στωική φιλοσοφίαAPA§§H§A KEIMENA1√ ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ʇÛ˘Mάρκος Aυρήλιος (121-180 μ.X).Ρωμαίος αυτοκράτορας και νεοστωικόςφιλόσοφος. Tον εμύησε σταελληνικά ο διάσημος Hρώδης ο Aττικόςκαι στη φιλοσοφία γνωστοί στωικοίκαι πλατωνικοί φιλόσοφοι τηςεποχής. T ες αυτν είναι σημειωματάριακαι έχουν γραφεί στηνελληνική γλώσσα τα τελευταία χρόνιατης ζωής του. Ιταλικό ανάγλυφοτου τέλους του 15ου αι..Ο φυσικς νμος είναι βασιλέας των πάντων – θεών και ανθρώπων. Πρέπει να είναιτο κριτήριο του καλο και του κακο, να άρχει και να ηγεμονεει στις ανθρώπινεςκοινωνίες, να θέτει το μέτρο για το δίκαιο και το άδικο, να επιβάλλει στα φσει πολιτικάζώα εκείνα που πρέπει να γίνονται και να απαγορεει εκείνα που δεν πρέπεινα γίνονται.(ÃÚ‡ÛÈappleappleÔ˜, SVF πππ, ·applefiÛapple. 314)2∏ ·ÏÏËÏÂÁÁ‡Ë Î·È Ë Û˘ÓÂÚÁ·Û›· ˆ˜ ‚¿ÛÂȘ Ù˘ ÎÔÈÓˆÓÈ΋˜ ˙ˆ‹˜Οτε μπορώ να οργισθώ εναντίον του συγγενή μου οτε να τον μισήσω γεννηθήκαμελοι για συνεργασία, πως τα πδια, τα χέρια, τα βλέφαρα, η απάνω και η κάτωοδοντοστοιχία. Επομένως, αφσικο είναι ν’ αντιπράττουμε ο ένας του άλλου και θαήταν αντίπραξη, αν αισθανμουν αγανάκτηση ή αποστροφή.(Μάρκος Αρήλιος, T ες αυτν,Β,1)EPøTHEI – EP°AIEH Eρμιόνη Γραμματική. Πορτρέτογυναίκας, περίπου 25 ετών, από τηνεκρόπολη της Aρσινόης (Φαγιούμτης Aιγύπτου). Tην ελληνιστική εποχήτο επάγγελμα του δασκάλου αναλάμβανανκαι γυναίκες που προέρχονταναπό την ανώτερη τάξη (Kαίμπριτζ,Kολλέγιο θηλέων Girton).12345Ò˜ ·ÓÙÈÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È Ô ª¿ÚÎÔ˜ ∞˘Ú‹ÏÈÔ˜ ÙÔÓ ÚfiÏÔ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ˙ˆ‹ ηÈappleÔȘ ˘appleÔ¯ÚÂÒÛÂȘ (ηı‹ÎÔÓÙ·) ·Ó·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ, Û˘ÓÂappleÒ˜, ÁÈ· ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘;Ò˜ ÌappleÔÚԇ̠ӷ ηٷÓÔ‹ÛÔ˘Ì ÙË «Û˘ÁÁ¤ÓÂÈ·» Ì ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜;(μÏ. Û¯ÂÙÈο Î·È Ù· apple·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ·).ÔÈÔ appleÂÚȯfiÌÂÓÔ ¤¯ÂÈ Ë «Â˘Ù˘¯ÈṲ̂ÓË ˙ˆ‹», Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ª¿ÚÎÔ ∞˘Ú‹ÏÈÔ;°È· appleÔÈÔ ÏfiÁÔ ÓÔÌ›˙ÂÙ fiÙÈ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ› ÙÔ ‚' ‹ ÙÔ ·' ÂÓÈÎfi appleÚfiÛˆappleÔ ÛÙÔ ¤ÚÁÔÙÔ˘ T ες αυτν Ô M¿ÚÎÔ˜ A˘Ú‹ÏÈÔ˜;¡· ·ÓÙÈapple·Ú·‚¿ÏÂÙ ÙËÓ ¿appleÔ„Ë ÙÔ˘ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˘: «Ô ÛÔÊfi˜ ‰Â ı· ÂÌappleϷΛ ÛÙËÓappleÔÏÈÙÈ΋, ÂÎÙfi˜ ·Ó appleÚÔ·„ÂÈ ÛÔ‚·Úfi˜ ÏfiÁÔ˜» Ì ·˘Ù‹ ÙÔ˘ ÛÙˆÈÎÔ‡ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘∑‹ÓˆÓ·: «Ô ÛÔÊfi˜ ı· ÂÌappleϷΛ ÛÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋, ÂÎÙfi˜ ·Ó appleÚÔ·„ÂÈ Î¿appleÔÈÔ ÂÌapplefi-‰ÈÔ». ÔÈ· ·applefi ÙȘ ‰‡Ô ·applefi„ÂȘ Ê·›ÓÂÙ·È Ó· ˘ÈÔıÂÙ› Ô ª¿ÚÎÔ˜ ∞˘Ú‹ÏÈÔ˜;∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 4Ë129Η πολιτεία και ο πολίτης στη στωική φιλοσοφία£EMA °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIAÙȘ appleÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ˜ ÂÓfiÙËÙ˜ ÁÓˆÚ›Û·Ù ÙÚÂȘ ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ÛÙ¿ÛÂȘ ·apple¤Ó·ÓÙÈ ÛÙËÓÎÔÈÓˆÓÈ΋ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋ ˙ˆ‹:– ÙËÓ Î˘ÓÈ΋ ·ÓÙÈÛ˘Ì‚·ÙÈÎfiÙËÙ· appleÔ˘ ÂΉËÏÒÓÂÙ·È ˆ˜ ·applefiÚÚÈ„Ë Î·È appleÂÚÈÊÚfiÓËÛËÙˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ Î·ÓfiÓˆÓ Î·È ¤¯ÂÈ ˆ˜ ¤Ì‚ÏËÌ· ÙÔ παραχάραξον τ νμισμα(ÛÂÏ. 115),– ÙËÓ ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈ· ·appleÔÌ¿ÎÚ˘ÓÛË ·applefi ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ‰Ú¿ÛË, appleÔ˘ appleÚ·ÁÌ·ÙÒÓÂÙ·È ÌÂÙËÓ appleÚÔÙ›ÌËÛË Ù˘ ÎÔÈÓfiÙËÙ·˜ ÙˆÓ Ê›ÏˆÓ Î·È ÔÌÔ˚‰Â·ÙÒÓ, Î·È ¤¯ÂÈ ˆ˜ ¤Ì‚ÏËÌ·ÙÔ λάθε βιώσας (ÛÂÏ. 120) ηȖ ÙË ÛÙˆÈ΋ ¤ÌÊ·ÛË ÛÙËÓ ·ÙÔÌÈ΋ ËıÈ΋ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿, appleÔ˘ ÂÎÊÚ¿˙ÂÙ·È ˆ˜ ÛÙÚÔ-Ê‹ ÛÙÔÓ Â·˘Ùfi Î·È ·ÓÂÎÙÈÎfiÙËÙ· ·apple¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜, Î·È ¤¯ÂÈ ˆ˜¤Ì‚ÏËÌ· ÙÔ νδον σκάπτε (ÛÂÏ. 124).¡· ÙȘ Û¯ÔÏÈ¿ÛÂÙÂ Î·È Ó· ˘appleÔÛÙËÚ›ÍÂÙ Ì ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·Ù· appleÔÈ· ·applefi ÙȘ ÙÚÂȘ ·˘Ù¤˜ÛÙ¿ÛÂȘ ı· appleÚÔÙÈÌÔ‡Û·Ù ӷ ÂappleÈϤÍÂÙÂ.Πορτρέτο γυναίκας από το Φαγιούμτης Aιγύπτου που ακολουθεί τηνελληνιστική καλλιτεχνική παράδοσηκαι δείχνει την αλληλεπίδραση τουελληνικού, του αιγυπτιακού και τουρωμαϊκού πολιτισμού (Aθήνα, EθνικόAρχαιολογικό Mουσείο).¢π∞£∂ª∞Δπ∫E ∂ƒ°∞πE12ÙËÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ Î·È ÛÙË ÚˆÌ·˚΋ ÂappleÔ¯‹ Ë Û˘Ó‡apple·ÚÍË ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎÒÓ ÂıÓÔÙ‹-ÙˆÓ ‰ËÌÈÔ‡ÚÁËÛ ÙËÓ ·Ó¿ÁÎË Ó· ÂÊ·ÚÌfi˙ÔÓÙ·È appleÔÏÈÙÈΤ˜ Î·È Ó· ÂappleÈϤÁÔÓÙ·ÈÛÙ¿ÛÂȘ ˙ˆ‹˜ appleÔ˘ ˘appleÂÚ‚·›ÓÔ˘Ó ÙȘ ÂıÓÈΤ˜ ‰È·ÊÔÚ¤˜. ∏ Û‡Á¯ÚÔÓË ÔÈÎÔÓÔÌÈÎ‹Î·È Ù¯ÓÔÏÔÁÈ΋ «apple·ÁÎÔÛÌÈÔappleÔ›ËÛË» ı¤ÙÂÈ Û ̷˜ ·Ó¿ÏÔÁ˜ ·apple·ÈÙ‹ÛÂȘ. ÔȘ·applefi ÙȘ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ appleÔÏÈÙÈÎÔ‡ ÛÙÔ¯·ÛÌÔ‡ ·˘Ù‹˜ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ ı· ·ÓÙ·appleÔÎÚ›-ÓÔÓÙ·Ó, ηٿ ÙË ÁÓÒÌË Û·˜, Î·È ÛÙȘ ÛËÌÂÚÈÓ¤˜ ·apple·ÈÙ‹ÛÂȘ Ù˘ ˙ˆ‹˜;¡· ‰È·Ù˘appleÒÛÂÙ ÁÚ·appleÙÒ˜ ÙËÓ ¿appleÔ„‹ Û·˜ Û ¤Ó· Û‡ÓÙÔÌÔ ‰ÔΛÌÈÔ 200 Ϥ͈ÓappleÂÚ›appleÔ˘.¯ÔÏÈ¿ÛÙ ÙËÓ ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ ÙˆÈÎÔ‡ appleÔ˘ ‰›ÓÂÈ ÙÔ apple·Ú¿ıÂÌ·:EÊfiÛÔÓ Ô ÛÙˆÈÎfi˜ ÛÔÊfi˜ Â›Ó·È Ô Î·Ù’ ÂÍÔ¯‹Ó ÂÓ¿ÚÂÙÔ˜, ›ӷÈ, ÙËÓ ›‰È· ÒÚ·, ÔappleÚ·ÁÌ·ÙÈο ¢‰·›ÌˆÓ Î·È Ô appleÚ·ÁÌ·ÙÈο ·˘Ù¿Ú΢. H ˙ˆ‹ ÙÔ˘ Â›Ó·È Ë ˙ˆ‹ ÙԢηı‹ÎÔÓÙÔ˜, appleÔ˘ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ÛÙÔ ÂÛˆÙÂÚÈÎfi ηÙfiÚıˆÌ· appleÔ˘ apple¤Ù˘¯Â Ì ÙËÓ¿ÛÎËÛË Î·È ÙËÓ ·apple¿ıÂÈ·. XˆÚ›˜ Ó· Á›ÓÂÙ·È Î·ıfiÏÔ˘ ·applefiÎÔÛÌÔ˜ Î·È ·Ó·¯ˆÚË-Ù‹˜, Ô ÛÙˆÈÎfi˜ ÛÔÊfi˜ ‰ÂÓ ÂÁηٷÏ›appleÂÈ Ô‡Ù Ê‡ÁÂÈ ·applefi ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ. EÚÁ¿˙Â-Ù·È ÛÎÏËÚ¿ Î·È apple·Ú·‰ÂÈÁÌ·ÙÈο ÁÈ· ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË ÎÔÈÓfiÙËÙ· ÛÙË ÌÔÚÊ‹ Ù˘apple·ÙÚ›‰·˜, Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, Ù˘ appleÔÏÈÙ›·˜ […] ¢›Î·È· Ô Z‹ÓˆÓ ÔÈÎÔ‰ÔÌ› ÙËÓ«ÔÏÈÙ›·» ÙÔ˘ Ì appleÚfiÙ˘apple· ÙÔ˘˜ ÛappleÔ˘‰·›Ô˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÛÔÊÔ‡˜. øÛÙfiÛÔ, appleÚfi-ÎÂÈÙ·È ÁÈ· ȉ·ÓÈ΋ appleÔÏÈÙ›· ‹ Ô˘ÙÔapple›·, fiappleˆ˜ ı· ϤÁ·Ì ۋÌÂÚ·.(KÏ›ÙÔ˜ Iˆ·ÓÓ›‰Ë˜, «Z‹ÓˆÓ Ô KÈÙȇ˜: H ˙ˆ‹ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘», ÙˆÈÎÈÛÌfi˜, ÛÂÏ. 44-45)Φιλοσοφία και ιατρική ήταν στενάσυνυφασμένες στη σκέψη του Γαληνού(129-199 μ.Χ.) του πρώτου σημαντικούγιατρού του αρχαίου κόσμου. Ο Γαληνόςείχε επηρεασθεί από τον Πλατωνισμό,ήταν γιατρός του αυτοκράτοραΜάρκου Αυρηλίου και γόνιμος συγγραφέας.Αυτό το γαλλικό χειρόγραφο τωναρχών του 14ου αιώνα, τον απεικονίζειενώ δίνει διάλεξη πάνω στα κείμενατου ημιμυθικού ιδρυτή της ελληνικήςιατρικής, του Ιπποκράτη.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 5ËAÙ·Ú·Í›·: TÔ «Ù¤ÏÔ˜» Ù˘ «ÛÎÂappleÙÈ΋˜ ·ÁˆÁ‹˜»ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ı· ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘Ì ÙÔÓ ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi ÛÙËÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›· Ê¿ÛË ÙÔ˘, ̤۷ ·applefi ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘È·ÙÚÔ‡ Î·È ÊÈÏfiÛÔÊÔ˘ ¤ÍÙÔ˘ ÙÔ˘ ∂ÌappleÂÈÚÈÎÔ‡ 1 Ô ÔappleÔ›Ô˜ ıˆÚÔ‡Û fiÙÈ Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· ¤¯ÂÈ «·ÁˆÁÈÎfi» ηȫıÂÚ·apple¢ÙÈÎfi» ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·. XÚËÛÈÌÔappleÔÈÔ‡Û ÙËÓ ¤ÎÊÚ·ÛË «ÛÎÂappleÙÈ΋ ·ÁˆÁ‹» (ηÙ‡ı˘ÓÛË) ÁÈ· Ó· ·Ó·-ÊÂÚı› ÛÙË ÛÎÂappleÙÈ΋ ıˆڛ· Î·È Û¯ÔÏ‹. £· ‰Ô‡Ì fiÙÈ ÛÙfi¯Ô˜ ÙÔ˘ ÛÎÂappleÙÈÎÔ‡ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘ Â›Ó·È Ó· appleÚÔ-ÛʤÚÂÈ ÛÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ ÂÏ¢ıÂÚ›· ÛÙËÓ appleÚ¿ÍË, Ó· ÙÔ˘ appleÚÔηϤÛÂÈ ÙËÓ ·‚‚·ÈfiÙËÙ· ÁÈ· ‰Â‰Ô̤Ó˜ ·Ï‹-ıÂȘ, Î·È ÙËÓ «ÂappleÔ¯‹», ÙËÓ ¿ÚÓËÛË ‰ËÏ·‰‹ ÂÎÊÔÚ¿˜ ÎÚ›Û˘ ÁÈ· ÙÔ ·Á·ıfi Î·È ÙÔ Î·Îfi. ∏ ·Ù·Ú·Í›·, Ë·apple¿ıÂÈ· Î·È Ë ÂÛˆÙÂÚÈ΋ Á·Ï‹ÓË, ÛÙ¿ÛÂȘ appleÔ˘ ÂÏ¢ıÂÚÒÓÔ˘Ó ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ ·applefi ·ÎÔ‡ÛȘ Î·È ¿ÏÔÁÂ˜Û˘ÁÎÈÓ‹ÛÂȘ, appleÚÔ‚¿ÏÏÔÓÙ·È Âapple›Û˘ ·applefi ÙÔ˘˜ ÎÂappleÙÈÎÔ‡˜ ˆ˜ Ô‰Ô› appleÔ˘ Ô‰ËÁÔ‡Ó ÛÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·.KEIMENO∫∂πªΠώς μπορώ να είμαι ευτυχισμένος;Oρειχάλκινο μετάλλιο Mυτιλήνης. Eικάζεταιότι απεικονίζεται ο στωικόςφιλόσοφος Σέξτος ο Eμπειρικός.Έζησε τον 2ο-3ο αι. μ.X. και ήταν γιατρόςκαι φιλόσοφος. Έζησε στην Aλεξάνδρειακαι στην Aθήνα, όπου διηύθυνετη σκεπτική σχολή (180-210μ.Χ.) (Kατάλογος Bρετανικού Mουσείου,αρ. 173, XXXIX).«η παράδοση εθίμων και νμωνείναι αυτ με βάση το οποίοδεχμαστε μέσα απ την καθημερινήζωή την ευσέβεια ωςαγαθ και την ασέβεια ωςκακ».(Σέξτος ο Eμπειρικς,Πυρρώνειαι Yποτυπώσεις,ια’, 24)Διτι αυτς που έχει τη γνώμη τι κάτι είναι εκ φσεως καλ ή κακ βρίσκεταισε διαρκή ταραχή 2 : ταν του λείπουν αυτά που θεωρεί πως είναι καλά,πιστεει τι τον καταδιώκουν τα εκ φσεως κακά, και κυνηγάει, πως νομίζει,αυτά που είναι αγαθά ταν πάλι αποκτήσει αυτά που θεωρεί αγαθά,πέφτει σε ακμη μεγαλτερη ταραχή, απ την παράλογη και πέρα απ κάθεμέτρο έπαρσή του, και, απ φβο μήπως αλλάξουν τα πράγματα, κάνει ταπάντα για να μην χάσει αυτά που θεωρεί αγαθά 3 . Απεναντίας, αυτς που δενορίζει με βεβαιτητα ποια είναι εκ φσεως καλά ή κακά οτε αποφεγει οτεεπιδιώκει κάτι με ζήλο, μένει γι’ αυτ ατάραχος 4 […] Έτσι λοιπν, και οι Σκεπτικοί5 είχαν την ελπίδα τι θα ανακτήσουν την αταραξία, κρίνοντας οριστικάτην αναντιστοιχία μεταξ των αντικειμένων της αίσθησης και των αντικειμένωντης σκέψης, καθώς μως δεν κατάφεραν να το επιτχουν, κατέληξανστην εποχή 6 με τη σειρά της η αταραξία ακολοθησε ως σμπτωμα την εποχή,πως η σκιά ακολουθεί το σώμα 7 .(Σέξτος Εμπειρικς, Πυρρώνειαι Yποτυπώσεις, Ι, 27 και Ι, 29)Σέξτος ο Eμπειρικός, ΠυρρώνειαιΥποτυπώσεις, έκδοση του 17ου αι.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 5Ë131Aταραξία: Tο «τέλος» της «σκεπτικής αγωγής»1234ƒ∞°ª∞ΔO§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂ÀΔπ∫∞ ÃO§π∞√ ¤ÍÙÔ˜ ∂ÌappleÂÈÚÈÎfi˜ ‹Ù·Ó ÁÈ·ÙÚfi˜ Î·È ¤˙ËÛ ÙÔÓ 2Ô-3Ô ·ÈÒÓ· Ì.Ã. Δ· È·ÙÚÈοÙÔ˘ ¤ÚÁ· ¤¯Ô˘Ó ¯·ı›, ÛÒ˙ÔÓÙ·È fï˜ Û ÙÚ›· ‚È‚Ï›· ÔÈ Πυρρώνειαι Υποτυπώσεις,fiappleÔ˘ appleÂÚȤ¯ÔÓÙ·È ÌÈ· ÁÂÓÈ΋ ¤ÎıÂÛË ÙÔ˘ ÎÂappleÙÈÎÈÛÌÔ‡ Î·È ·Ó·Û΢¤˜·ÓÙÈÏ‹„ÂˆÓ ¿ÏÏˆÓ ÊÈÏÔÛÔÊÈÒÓ. √È ·Ó·Û΢¤˜ ·˘Ù¤˜ ˘apple¿Ú¯Ô˘Ó Î·È ÛÙ· ¤ÚÁ··˘ÙÔ‡ Πρς δογματικος, Πρς θικος, Πρς μαθηματικος. π‰Ú˘Ù‹˜ ÙÔ˘ÛÎÂappleÙÈÎÈÛÌÔ‡ Â›Ó·È Ô ‡ÚÚˆÓ Ô ∏Ï›Ԙ, Û‡Á¯ÚÔÓÔ˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË. ∞˘Ùfi˜ ‰›‰·-ÛΠappleˆ˜ Ë ·ÏËıÈÓ‹ ʇÛË ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ ‰Â Ê·ÓÂÚÒÓÂÙ·È Û ̷˜ Î·È ·ÌÊÈÛ‚Ë-ÙÔ‡Û ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ÔÚı‹˜ ÁÓÒÛ˘, Û˘ÓÂappleÒ˜ Î·È ÔÚı‹˜ appleÚ¿Í˘. YappleÔÛÙ‹ÚÈ˙ÂfiÙÈ ÁÈ· fiÏ· Ù· ı¤Ì·Ù· ˘apple¿Ú¯Ô˘Ó ÏfiÁÔÈ ·ÓÙ›ıÂÙÔÈ Î·È ÈÛÔ‰‡Ó·ÌÔÈ («ÈÛÔÛı¤ÓÂÈ·»).EΠʇÛˆ˜ ηÏfi ‹ ηÎfi… Ù·Ú·¯‹: Â‰Ò Ô ¤ÍÙÔ˜ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ appleˆ˜ Ë ·ÓıÚÒappleÈÓËÙ·Ú·¯‹ ÔÊ›ÏÂÙ·È ÛÙË Ï·Óı·Ṳ̂ÓË ÁÓÒÌË fiÙÈ ˘apple¿Ú¯ÂÈ ÂΠʇÛˆ˜ ÙÔ «·Á·-ıfiÓ» Î·È ÙÔ «Î·ÎfiÓ», ÂÓÒ ·˘Ùfi Â›Ó·È ı¤Ì· Û˘Ì‚¿ÛÂˆÓ Î·È Û˘ÓËıÂÈÒÓ (νμω). √ÈÎÂappleÙÈÎÔ› ıˆÚÔ‡Û·Ó ÁÂÓÈο appleˆ˜ Ë ·ÓıÚÒappleÈÓË ÂappleÈı˘Ì›· Ô‰ËÁ› ÛÙÔÓ Ê·‡ÏÔ·ÎÏÔ Ù˘ ‰È·ÚÎÔ‡˜ Ù·Ú·¯‹˜.∞Á·ı¿: Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ÂappleȉÈÒÎÂÈ ·˘Ù¿ appleÔ˘ appleÈÛÙ‡ÂÈ fiÙÈ Â›Ó·È ·Á·ı¿ ÂÍ·ÈÙ›·˜ Ù˘¤ÏÏÂÈ„‹˜ ÙÔ˘˜. ∏ ¤ÏÏÂÈ„Ë «·Á·ıÒÓ» Ô‰ËÁ› ÛÙËÓ ÂappleÈı˘Ì›· ·applefiÎÙËÛ‹˜ ÙÔ˘˜,ÂÓÒ Ë ÌË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· appleÚ·ÁÌ·ÙÔappleÔ›ËÛ˘ ʤÚÓÂÈ Ù·Ú·¯‹. H ·applefiÎÙËÛË «·Á·ıÒÓ»appleÚÔηÏ› ÙËÓ ›‰È· Î·È ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË Ù·Ú·¯‹ ÂÍ·ÈÙ›·˜ ÙÔ˘ Êfi‚Ô˘ Ù˘ ·appleÒÏÂÈ¿˜ÙÔ˘˜.AÙ·Ú·Í›·: ÙÔ ·›ÙËÌ· Ù˘ ·Ù·Ú·Í›·˜ Â›Ó·È Ë ·Ú¯‹ Î·È ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ (ÛÎÔapplefi˜) Ù˘ ÛÎÂappleÙÈ΋˜ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜. ∏ Âapple›Ù¢ÍË Ù˘ ·Ù·Ú·Í›·˜ ÂappleÈÙ˘Á¯¿ÓÂÙ·È Û ı¤Ì·Ù· ÁÓÒ-Û˘ Î·È ËıÈ΋˜ Ì ÙËÓ «ÂappleÔ¯‹». H ·Ù·Ú·Í›· Â›Ó·È «ÛÎÔapplefi˜ ‚›Ô˘» Î·È Û˘Ó‰¤ÂÙ·ÈÌ ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·.ΓΛΩΣΣΑΡΙO∞∫∞¢∏ª∂π∞ (∫∞π AKA¢HMIA):το διδακτήριο και το κέντροερευνών που ιδρύθηκαναπό τον Πλάτωνα στηνπεριοχή του ιερού τουAκαδήμου Aπόλλωνος (απότη λέξη αυτή και το ακαδημεικός)·(2) Tο σύνολο τωνεκπροσώπων του κέντρουαυτού που διαδέχτηκαν τονΠλάτωνα (βλ. και Aκαδημία).∞ƒ∞•π∞: η κατάσταση κατάτην οποία είναι αδύνατηκάθε δράση.¢√°ª∞: γνώμη, πεποίθηση,θεωρία, έννοια, απόφαση,κρίση ή δημόσιο θέσπισμα.¢√°ª∞Δπª√: τάση τωνανθρώπων να αποδέχονταιχωρίς συζήτηση τη γνώση,θεώρηση του κόσμου μεάκριτη χρήση εννοιών καιπροτάσεων και χωρίς έλεγχοτων προϋποθέσεων τηςγνώσης, που πολεμήθηκεαπό τον σκεπτικισμό.∂√Ã∏: τεχνικός όρος τηςσκεπτικής φιλοσοφίας,«η στάση της διάνοιας,χάρη στην οποία ούτεαρνούμαστε κάτι ούτετο βεβαιώνουμε», αναστολήτης κρίσης ή κάποιαςδραστηριότητας.5ÎÂappleÙÈÎÔ›: ‰È·ÎÚ›ÓÔÓÙ·È ÛÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ· Û ˘ÚÚÒÓÂÈÔ˘˜, appleÔ˘ ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó Ùˉȉ·Ûηϛ· ÙÔ˘ ‡ÚÚˆÓ·, Î·È Û ∞η‰ËÌÂÈÎÔ‡˜, ÔÈ ÔappleÔ›ÔÈ ÔÓÔÌ¿˙ÔÓÙ·È ¤ÙÛÈÂappleÂȉ‹ ·Ó‹Î·Ó ÛÙËÓ ∞牋ÌÂÈ· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·. ªÂ ÙÔÓ ∞ÚÎÂÛ›Ï·Ô (316-242/1apple.X.) Î·È ÙÔÓ ∫·ÚÓ¿‰Ë (214-129 apple.X.), Ë appleÏ·ÙˆÓÈ΋ ∞η‰ËÌ›· ÂÈÛ‹Ïı Û ÌÈ·Ì·ÎÚ¿ appleÂÚ›Ô‰Ô ÛÎÂappleÙÈÎÈÛÌÔ‡ ·ÛÎÒÓÙ·˜ ÎÚÈÙÈ΋ ÛÙÔ˘˜ ÙˆÈÎÔ‡˜ Î·È ÛÙÔÓ ‰ÔÁ-Ì·ÙÈÛÌfi ÙÔ˘˜. √È ˘ÚÚÒÓÂÈÔÈ ‰ÂÓ ·ÚÓÔ‡ÓÙ·È Î·ÙËÁÔÚËÌ·ÙÈο fiÙÈ Ë ÁÓÒÛË Â›Ó·È‰˘Ó·Ù‹, ÂÓÒ ÔÈ ∞η‰ËÌÂÈÎÔ› ·ÚÓÔ‡ÓÙ·È Ì ¤ÌÊ·ÛË appleˆ˜ Ë ÁÓÒÛË Â›Ó·È ÂÊÈÎÙ‹.ÂÚ› ÙÔ 200 Ì.Ã. Ô ¤ÍÙÔ˜ Û˘ÛÙËÌ·ÙÔappleÔ›ËÛ ÙÔÓ ∞η‰ËÌÂÈÎfi ÛÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi.6∂appleÔ¯‹: Ë «ÂappleÔ¯‹» ÔÚ›˙ÂÙ·È ·applefi ÙÔ˘˜ ÎÂappleÙÈÎÔ‡˜ ˆ˜ ‰È·ÎÔapple‹ ‹ ·Ó·ÛÙÔÏ‹ Ù˘ÎÚ›Û˘. ÷ڷÎÙËÚ›˙ÂÙ·È ·applefi ÙË ÌË Û˘Ó·›ÓÂÛË ‹ Û˘ÁηٿıÂÛË Û ‰ÔÁÌ·ÙÈΤ˜ı¤ÛÂȘ appleÔ˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ÙÔ appleÚfi‚ÏËÌ· Ù˘ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ·˜ Ù˘ ÁÓÒÛ˘.Προτομή του Kαρνεάδη (γύρω στο214-129 π.X.). Σκεπτικός φιλόσοφος,δεινός ρήτορας και διευθυντής τηςNέας Aκαδημίας. Άσκησε πολεμικήστους δογματισμούς των Στωικών(2ος π.X. αι. Pαβένα, Eθνικό Mουσείο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


132∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 5ËAταραξία: Tο «τέλος» της «σκεπτικής αγωγής»ΓΛΩΣΣΑΡΙO¡√√Àª∂¡∞: ό,τι συλλαμβάνουμεμε τον νου.∫∂Δπ∫∏ ∞°ø°∏: σκεπτικόςτρόπος ζωής.∫∂Δπ∫πª√: η λέξη συνδέεταιμε τις ομόρριζεςλέξεις «σκέψις» και «σκεπτικός»που παράγονταιαπό το ρήμα σκοπομαι(= σκέπτομαι). Θεωρίααντίθετη στον δογματισμόόσον αφορά το πρόβληματης δυνατότητας και τουκύρους της γνώσης. Ορισμένοιχρησιμοποιούν, μετην ίδια σημασία, και τηλέξη Πυρρωνισμός πουσημαίνει η φιλοσοφία τουσκεπτικιστή φιλοσόφουΠύρρωνα του Hλείου.∫∂æπ: εξέταση, διερεύνηση,έρευνα.Δ∂§√: για τους Σκεπτικούς«αυτό χάριν του οποίουγίνονται όλες οι πράξεις ήοι σκέψεις, ενώ το ίδιο δενυπάρχει χάριν κάποιουάλλου».º∞π¡√ª∂¡∞: τα πράγματαόπως μας φαίνονται, όπωςμας δίδονται στις αισθητέςπαραστάσεις, τα αισθητά.7 Ÿappleˆ˜ Ë ÛÎÈ¿ ·ÎÔÏÔ˘ı› ÙÔ ÛÒÌ·: ÛÙÔ˘˜ ÎÂappleÙÈÎÔ‡˜ Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›· Ù·˘Ù›˙ÂÙ·ÈÌ ÙËÓ ·Ù·Ú·Í›·, appleÔ˘ ÂÌÊ·Ó›˙ÂÙ·È Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ· Ì ÙËÓ «ÂappleÔ¯‹», ‰ËÏ. ÙËÓ ·Ó·-ÛÙÔÏ‹ ÎÚ›Û˘. ∂‰Ò Ë Û¯¤ÛË Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜ Ì ÙËÓ ·Ù·Ú·Í›· ‰›ÓÂÙ·È Ì ÙËÓ ÂÈÎfiÓ·ÛÒÌ·ÙÔ˜ Î·È ÛÎÈ¿˜.APA§§H§A KEIMENA1H ÛÙ¿ÛË ÙÔ˘ ÛÎÂappleÙÈÎÔ‡ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘Γι’ αυτ λοιπν λέμε τι, ως προς τα ζητήματα γνώμης, ο τελικς σκοπς του Σκεπτικοείναι η αταραξία, ενώ ως προς σα επιβάλλει η ανάγκη, ο μετριασμς τωνπαθών. Ορισμένοι μάλιστα απ τους διαπρεπείς Σκεπτικος πρσθεσαν σ’ αυτά καιτην εφαρμογή της εποχής στα ζητήματα έρευνας.2∏ Û¯ÂÙÈÎfiÙËÙ· ÙÔ˘ ·Á·ıÔ‡(Σέξτος Εμπειρικς, Πυρρώνειαι Yποτυπώσεις,Ι,30)Δεν υπάρχει εκ φσεως καλ ή κακ αν κάτι είναι φσει καλ ή κακ, οφείλει ναείναι τέτοιο για λους, ακριβώς πως το χινι είναι κρο για λους. μως δεν υπάρχειτίποτα που να είναι για λους καλ ή κακ συνεπώς δεν υπάρχει φσει καλ ήκακ. Διτι θα πρέπει να πομε: είτε λα σα θεωρεί κάποιος καλά είναι ντως καλάείτε χι καλά. Και δεν μπορομε λα να τα πομε καλά, γιατί το ίδιο πράγμα, πωςη ηδονή για τον Επίκουρο, θεωρείται καλ, ενώ για τον Αντισθένη θεωρείται κακγιατί θα προκψει τι το ίδιο πράγμα είναι ταυτχρονα καλ και κακ.3ΔÔ ·Á·ıfi ‰ÂÓ ÔÚ›˙ÂÙ·È(¢ÈÔÁ¤Ó˘ §·¤ÚÙÈÔ˜, ºÈÏÔÛfiÊˆÓ ‚›ˆÓ...Û˘Ó·ÁˆÁ‹, 9, 101)O Nτεκάρτ, Γάλλος ορθολογιστήςφιλόσοφος του 17ου αι. που αμφέβαλλεγια τα πάντα, εικονίζεται στηνγκραβούρα αυτή του Roger Vieillardπου επιγράφεται O Nτεκάρτ στοδάσος της αμφιβολίας. Oι αμφιβολίεςτου Nτεκάρτ τελειώνουν όταν συνειδητοποιείότι υπάρχει ένα κριτήριοβέβαιης γνώσης που συνοψίζεταιστη γνωστή φράση του: Cogito ergosum (Σκέφτομαι, άρα υπάρχω).Οι Ακαδημεικοί και οι Πυρρώνειοι σκεπτικοί, οι οποίοι δε δέχονται τι μπορεί ναυπάρξει επιστημονική απδειξη πάνω στα θέματα που ερευνομε, λένε πως κάθεσυγκατάθεση είναι οπωσδήποτε απερίσκεπτη και ενδέχεται να είναι και λαθεμένηκαι επίσης τι είναι αδνατο να αληθεουν λες οι απψεις που διατυπώνουν οι διάφοροιφιλσοφοι για το καλ και το κακ, καθ’ τι αντικρουμενες μεταξ τους, καιτι μπορεί να είναι λες εσφαλμένες, κι έτσι το αγαθ να μην ταυτίζεται οτε με τηνηδονή οτε με την αταραξία οτε με την αρετή οτε με την ενάρετη δράση οτε μεοτιδήποτε άλλο έχουν πει οι φιλσοφοι.1EPøTHEI – EP°AIE(Γαληνς, Περ ψυχς παθν κα μαρτημάτων, 60-61)°È·Ù› ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Û ÌÂÈÔÓÂÎÙÈ΋ ı¤ÛË fiappleÔÈÔ˜ appleÈÛÙ‡ÂÈ Ì ·applefiÏ˘ÙË ‚‚·ÈfiÙËÙ·appleˆ˜ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÙÔ ·Á·ıfi Î·È ÙÔ Î·Îfi; ˘ÌʈÓ›Ù Ì ÙËÓ ¿appleÔ„Ë ÙÔ˘ ¤ÍÙÔ˘;∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 5Ë133Aταραξία: Tο «τέλος» της «σκεπτικής αγωγής»23ÔÈÔ appleÏÂÔÓ¤ÎÙËÌ· ¤¯ÂÈ fiappleÔÈÔ˜ ÙËÚ› ÙË ‰È·ÓÔËÙÈ΋ ÛÙ¿ÛË Ù˘ «ÂappleÔ¯‹˜», Û‡Ì-ʈӷ Ì ÙÔ Î›ÌÂÓÔ Î·È ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1); MappleÔÚ› Ó· ÈÛ¯‡ÂÈ ·˘Ù‹ ËÛÙ¿ÛË ÛÙËÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹ ˙ˆ‹;M appleÔÈÔ ÙÚfiappleÔ appleÚÔ‚¿ÏÏÂÙ·È Ë Û¯ÂÙÈÎfiÙËÙ· ÙÔ˘ ηÏÔ‡ Î·È Î·ÎÔ‡ ÛÙÔ apple·Ú¿ÏÏË-ÏÔ Î›ÌÂÓÔ (2); E›Ó·È Ë ‰È¿ÎÚÈÛË ÙÔ˘ ηÏÔ‡ Î·È ÙÔ˘ ηÎÔ‡ «Ê‡ÛÂÈ» ‹ «ı¤ÛÂÈ»,‰ËÏ·‰‹ ı¤Ì· ۇ̂·Û˘;4 ÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (3) Á›ÓÂÙ·È ÏfiÁÔ˜ ÁÈ· ÙË Û¯ÂÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ·ÓÙ›Ï˄˘.ªappleÔÚ›Ù ӷ ı˘ÌËı›Ù ¿ÏÏÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ appleÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ÌÈÏ‹-ÛÂÈ ÁÈ· ÙÔ ›‰ÈÔ appleÚfi‚ÏËÌ· Î·È Ó· ·Ó·ÊÂÚı›Ù ÛÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘˜; (μÏ. ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ2: ÔÊÈÛÙ¤˜ Î·È ÔÊÈÛÙÈ΋ ΛÓËÛË).£EMA °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIA§·Ì‚¿ÓÔÓÙ·˜ ˘applefi„Ë ÙÔ apple·Ú·Î¿Ùˆ ·applefiÛapple·ÛÌ· Ó· appleÚÔÛ‰ÈÔÚ›ÛÂÙ ٷ ÛÙÔȯ›· Ù˘ËıÈ΋˜ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿˜ appleÔ˘ Û˘ÓÔ‰Â‡Ô˘Ó ÙË ÛÎÂappleÙÈ΋ ÛÙ¿ÛË.∏ Û˘Ó¯‹˜ ¿ÛÎËÛË Ù˘ «·Ù·Ú·Í›·˜» Â›Ó·È ÌÈ· Ù¯ÓÈ΋ appleÓÂ˘Ì·ÙÈ΋˜ ˘ÁÈÂÈÓ‹˜, ËÔappleÔ›· ı¤ÙÂÈ Ù· ıÂ̤ÏÈ· ÁÈ· ÌÈ·Ó ·ÓÒÙÂÚË «·Ù·Ú·Í›·Ó», ÌÈ·Ó ·ÌÂÚfiÏËappleÙË, ÈÛÔÚ-ÚÔappleË̤ÓË ı¤·ÛË ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ […] ∏ ËıÈ΋ ·˘Ù‹ ·ÎÔÏÔ˘ı› ˆ˜ «ÛÎÈ¿» ÙË ÛÎÂappleÙÈ-΋ ·applefiÚÚÈ„Ë Î¿ı ıˆڛ·˜ Ì ÙËÓ ·appleÔ¯‹ (ÂappleÔ¯‹) ·applefi οı ÎÚ›ÛË appleÂÚ› Ù˘ ·ÏËı›·˜ØÔ ÎÂappleÙÈÎfi˜ Â›Ó·È ÌÂÙÚÈÔapple·ı‹˜, ·ÓÂÎÙÈÎfi˜, ÂappleÈÂÈ΋˜ ·apple¤Ó·ÓÙÈ ÛÙË ˙ˆ‹ ηÈÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒappleÔ˘˜ ÙÔ˘, ÔÈ ÔappleÔ›ÔÈ ¤¯Ô˘Ó ¯·ı› ̤۷ ÛÙȘ appleÔÈΛϘ «‰ÔÁÌ·ÙÈ-Τ˜» appleÏ¿Ó˜ Î·È ˙Ô˘Ó Ì¤Û· ÛÙË ‰˘ÛÙ˘¯›· – ‰ÈfiÙÈ «‰ÂÓ Â›Ó·È Ù· appleÚ¿ÁÌ·Ù· appleÔ˘Ù·Ú¿˙Ô˘Ó ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜, ·ÏÏ¿ ÔÈ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘˜ Û¯ÂÙÈο Ì ٷ appleÚ¿ÁÌ·Ù·».Mario Vegetti, πÛÙÔÚ›· Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, 10Ë ¤Î‰., ÂΉ. ΔÚ·˘Ïfi˜, ∞ı‹Ó·, ÛÂÏ. 278)¢π∞£∂ª∞Δπ∫∏ ∂ƒ°∞π∞Tο πώς βλέπουμε τα πράγματα απεικονίζεισε διάφορα σχήματα ο Δανόςψυχολόγος Edgar Rubin. Eδώ μιαοπτική αναστροφή, όπου έχουμε έναζευγάρι προσώπων που κοιτούνταιμεταξύ τους αλλά και ένα λευκό ήμαύρο βάζο, ανάλογα με το επίπεδοπροβολής.Mορφές σχεδιασμένες με πρόθεση ήσυμπτωματικά, μπορούν να ιδωθούνως δύο διαφορετικά αντικείμενα,όπως αυτή η εικόνα του Aμερικανούψυχολόγου E.G. Boring, που φαίνεταιάλλοτε σαν νεαρό κορίτσι και άλλοτεσαν γηραιά κυρία.T· Û¯‹Ì·Ù· appleÔ˘ apple·Ú·ı¤ÙÔ˘Ì ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÔ‡ÓÙ·È ·applefi ÙËÓ „˘¯ÔÏÔÁ›· Î·È ÙË ÁÓˆ-ÛÈÔıˆڛ· ÁÈ· Ó· ‰Â›ÍÔ˘Ó ÙËÓ appleÏ¿ÓË ÙˆÓ ·ÈÛı‹ÛˆÓ. TÈ ı· ·apple·ÓÙÔ‡Û ÛÙÔ ı¤Ì··˘Ùfi ¤Ó·˜ ‰ÔÁÌ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ‹ ¤Ó·˜ ÛÎÂappleÙÈÎÈÛÙ‹˜;H ανθρώπινη κατάσταση (1933) είναι πίνακας του Bέλγου ζωγράφου Pενέ Mαγκρίτ (1898-1967), στον οποίο προσπαθείνα δείξει τις αμφίσημες και διφορούμενες σχέσεις ανάμεσα σ’ ένα πραγματικό αντικείμενο και την εικόνατου νου μας γι’ αυτό και τη ζωγραφική αναπαράστασή του. Κατά τον Mαγκρίτ, βλέπουμε τον κόσμο σαν κάτι πουβρίσκεται έξω από μας, έστω και αν πρόκειται για μια νοητική αναπαράσταση της εσωτερικής μας εμπειρίας· έτσιεισάγεται το θέμα του πραγματικού χώρου σε αντιπαράθεση με το ζωγραφικό ψευδαισθητικό.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 6ËO ψٛÓÔ˜ Î·È ÙÔ «Ù¤ÏÔ˜» Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ˙ˆ‹˜ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹ Ô ÏˆÙ›ÓÔ˜ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ, ·ÎÔÏÔ˘ıÒÓÙ·˜ ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ·, fiÙÈ Ë «ÔÌÔ›ˆÛË Ì ÙÔÓ £Âfi»Â›Ó·È ÙÔ Ù¤ÏÔ˜, Ô ·appleÒÙÂÚÔ˜ ÛÙfi¯Ô˜, Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ˙ˆ‹˜. A˘Ùfi˜ Ô ÛÙfi¯Ô˜ ÂappleÈÙ˘Á¯¿ÓÂÙ·È ÌfiÓÔ fiÙ·Ó Ô¿ÓıÚˆappleÔ˜ ¤¯ÂÈ ·ÚÂÙ¤˜, fiappleˆ˜ Ë ÊÚfiÓËÛË, Ë ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË, Ë Â˘Û¤‚ÂÈ·, Î·È ÁÂÓÈο fiÙ·Ó Â›Ó·È ÂÓ¿ÚÂÙÔ˜. OψٛÓÔ˜ ÙÔÓ›˙ÂÈ ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ· ÙË ‰È¿ÎÚÈÛË ÙÔ˘ ·ÈÛıËÙÔ‡ Î·È ÙÔ˘ ÓÔËÙÔ‡ ÎfiÛÌÔ˘ Î·È ÙËÓ ·Í›· ÙÔ˘ ÓÔËÙԇοÏÏÔ˘˜ ¤Ó·ÓÙÈ ÙÔ˘ ·ÈÛıËÙÔ‡.KEIMENO∫∂πªΤο κακ, η φυγή της ψυχής και η «ομοίωση με τον θε» 1Mαρμάρινη κεφαλή του Πλωτίνου(Λυκόπολη Aιγύπτου 204/5 μ.X.-MιντούρναK. Iταλίας 270 μ.X.), τουτελευταίου μεγάλου φιλοσόφου τηςύστερης αρχαιότητας και θεμελιωτήτου Nεοπλατωνισμού (περ. 250-260μ.X., Ώστια, Aρχαιολογικό Mουσείο).O Πλωτίνος περιπλανήθηκε αρχικάστη Mέση Aνατολή και περί τα μέσατου 3ου αι. μ.X. έδρασε στη Pώμηόπου δίδασκε φιλοσοφία στην ελληνικήγλώσσα. H ελληνική παρέμεινεμέχρι τον 5ο αι. μ.X. η επίσημη γλώσσατης χριστιανικής εκκλησίας τηςPώμης.Εφσον τα κακά 2 βρίσκονται εδώ και «τριγυρίζουν αναγκαστικά σε τοτονεδώ τον τπο», και η ψυχή 3 θέλει να αποφγει τα κακά, πρέπει να φγουμεαπ εδώ. – Σε τι συνίσταται λοιπν αυτή η φυγή; – «Στο να γίνουμε μοιοιμε τον θε», λέει ο Πλάτων. Και τοτο επιτυγχάνεται «αν με τη φρνησηγίνουμε δίκαιοι και ευσεβείς» και γενικά ενάρετοι 4 . – Αν λοιπν γινμαστεμοιοί του μέσω της αρετής, δε θα γινμαστε μοιοι με κάτι που διαθέτειαρετή 5 ; Και ποιος θες θα είναι αυτς; Δε θα είναι αυτς που περισστεροφαίνεται να έχει αυτά τα χαρίσματα, δηλαδή η Ψυχή του κσμου 6 και αυτςπου κυβερνά μέσα της, ο οποίος διαθέτει φρνηση θαυμαστή 7 ; Αλλωστε,είναι ελογο, εφσον βρισκμαστε εδώ, μ’ αυτν να γινμαστε μοιοι 8 .(Πλωτνος, Εννεάδες, Ι, 2, [19], 1-10)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 6Ë135O Πλωτίνος και το «τέλος» της ανθρώπινης ζωήςƒ∞°ª∞ΔO§O°π∫∞ ∫∞π ∂ƒª∏¡∂ÀΔπ∫∞ ÃO§π∞12345678H ÔÌÔ›ˆÛË Ì ÙÔÓ ıÂfi: Ô ÏˆÙ›ÓÔ˜ ·Ú¯›˙ÂÈ ÙËÓ appleÚ·ÁÌ¿Ù¢ÛË ÙˆÓ ·ÚÂÙÒÓ ÛÙÔ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ∂ÓÓ¿‰Â˜ Ì ÌÈ· apple·Ú·‰Ô¯‹ Ù˘ ¿appleԄ˘ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, Û‡Ìʈӷ ÌÂÙËÓ ÔappleÔ›·, ÁÈ· Ó· ·appleÔʇÁÂÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ÙÔ Î·Îfi, appleÚ¤appleÂÈ Ó· ÂÍÔÌÔȈı› Ì ÙÔÓ£Âfi. H ïÌÔ›ˆÛȘ ı¡á Â›Ó·È ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ‹ Ô ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ ˙ˆ‹˜ Î·È ÂappleÈ-Ù˘Á¯¿ÓÂÙ·È Ì¤Ûˆ ÙˆÓ ·ÚÂÙÒÓ.K·Îfi: ÙÔ Î·Îfi ‰ÂÓ ˘apple¿Ú¯ÂÈ ÛÙË ÓfiËÛË Î·È ÙËÓ „˘¯‹, ηٿ ÙÔÓ ÏˆÙ›ÓÔ, ·ÏÏ¿ÛÙËÓ ‡ÏË Î·È ÛÙÔÓ ·ÈÛıËÙfi ÎfiÛÌÔ. ∞appleÔÙÂÏ› ¤ÏÏÂÈ„Ë ÙÔ˘ ∞Á·ıÔ‡, Ë ÔappleÔ›· appleÚÔ-ηÏÂ›Ù·È ·applefi ÙÔ ÛÎfiÙÔ˜.æ˘¯‹: Ë „˘¯‹ ηٿ ÙÔÓ ÏˆÙ›ÓÔ Ú¤appleÂÈ appleÚÔ˜ ÙËÓ ‡ÏË, ¤¯ÂÈ fï˜ ÙË ‰‡Ó·ÌË Ó··appleÔ‰ÂÛÌ¢ı› ·apple’ ·˘Ù‹Ó Î·È ‰È·Ì¤ÛÔ˘ ÙÔ˘ NÔ˘, ‰ËÏ·‰‹ ÙˆÓ È‰ÂÒÓ, Ó· Êı¿ÛÂÈÙÔ EÓ ‹ ¿Ïψ˜ ÙÔ AÁ·ıfi Î·È Ó· ÂÓˆı› Ì·˙› ÙÔ˘.ºÚfiÓËÛË… Á›ÓÔÓÙ·È Â˘Û‚›˜ Î·È ‰›Î·ÈÔÈ: ·Ó·ÊÔÚ¿ ÛÙȘ ·ÚÂÙ¤˜ Ù˘ ÊÚfiÓË-Û˘, Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘ Î·È Ù˘ Â˘Û¤‚ÂÈ·˜. ∏ ÙÂÏÂ˘Ù·›· ‰ÂÓ ˘apple¿Ú¯ÂÈ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙȘ·ÚÂÙ¤˜ appleÔ˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ Ô Ï¿ÙˆÓ.AÚÂÙ‹: Ô ÏˆÙ›ÓÔ˜ ıˆÚ› fiÙÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ÌappleÔÚ› Ó· ÂappleÈÙ‡¯ÂÈ ÙËÓ ÂÍÔÌÔ›ˆÛËÌ ÙÔÓ £Âfi ̤ۈ ÙˆÓ ·ÚÂÙÒÓ Î·È appleÚÔ¸appleÔı¤ÙÂÈ appleˆ˜ Ô £Âfi˜ Â›Ó·È ÂÓ¿ÚÂÙÔ˜, ‰ËÏ.Ë ïÌÔ›ˆÛȘ appleÚÔ¸appleÔı¤ÙÂÈ ÙËÓ ïÌÔÈfiÙËÙ·. H ·Ó·ÁˆÁ‹ Ù˘ „˘¯‹˜ appleÚÔ˜ ÙÔÓ ÓÔËÙfiÎfiÛÌÔ (ȉ¤Â˜, NÔ˘˜), Ë ·apple·ÏÏ·Á‹ Ù˘ ·applefi Ù· ·ÈÛıËÙ¿ Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, Ë ı¤·ÛË ÙˆÓÓÔËÙÒÓ Î·È Ë ÂÍÔÌÔ›ˆÛË Ì ÙÔÓ £Âfi appleÚÔ¸appleÔı¤ÙÔ˘Ó fï˜ ÌÈ· ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ·appleÂ-Ï¢ı¤ÚˆÛË ·applefi ÙËÓ Âapple›ÁÂÈ· ˙ˆ‹ ̤ۈ Ù˘ οı·ÚÛ˘.æ˘¯‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘: ·˘Ù‹ Â›Ó·È ·ÓÒÙ·ÙË ÎÔÛÌÈ΋ ‰‡Ó·ÌË, ÂÓÒ ÔÈ ·ÙÔÌÈΤ˜ „˘¯¤˜Â›Ó·È ·appleÏ¿ fi„ÂȘ Ù˘ Ì ÙȘ Ôappleԛ˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈÔappleÔÈÔ‡ÓÙ·È Ù· ÛÒÌ·Ù·. H Ù·‡ÙÈÛËÙ˘ ÎÔÛÌÈ΋˜ (ıÂ˚΋˜) „˘¯‹˜ Ì ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË Á›ÓÂÙ·È Ì ÙËÓ Î¿ı·ÚÛË Ù˘„˘¯‹˜ Î·È Ì¤Ûˆ ÙˆÓ ·ÚÂÙÒÓ.ºÚfiÓËÛË ı·˘Ì·ÛÙ‹: ·applefi ÙÔÓ ŸÌËÚÔ Î·È ÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜ ̤¯ÚÈ ÙÔ˘˜ÓÂfiÙÂÚÔ˘˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜, Ë ÊÚfiÓËÛË ‹ Ë ÛÔÊ›· Â›Ó·È Ë Î·Ù’ ÂÍÔ¯‹Ó ·ÚÂÙ‹ ÙÔ˘ ıÂÔ‡·ÏÏ¿ Î·È ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘.°ÈÓfiÌ·ÛÙ fiÌÔÈÔÈ: ÔÈ ·ÚÂÙ¤˜ ›ӷÈ, ÁÈ· ÙÔÓ ÏˆÙ›ÓÔ, ̤ÛÔ ÙÂÏ›ˆÛ˘ Ù˘„˘¯‹˜ Î·È ÂÍÔÌÔ›ˆÛ˘ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Ì ÙÔÓ £Âfi. √ ¿ÓıÚˆappleÔ˜ Â›Ó·È ÛÙË ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›· ÙÔ˘ ψٛÓÔ˘ ¤Ó· appleÏ¿ÛÌ· ÂχıÂÚÔ Ó· appleÚ·ÁÌ·ÙÔappleÔÈ‹ÛÂÈ ÙÔÓ appleÚ·ÁÌ·-ÙÈÎfi ÙÔ˘ ·˘Ùfi, Ó· ÂÓˆı› Ì ÙÔ ∂Ó ‹ ∞Á·ıfi Î·È Ó· ÂÍÔÌÔȈı› Ì ÙÔÓ £Âfi. HËıÈ΋ ıˆڛ· ÙÔ˘ ψٛÓÔ˘ ‰ÂÓ appleÚÔÂÙÔÈÌ¿˙ÂÈ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ ÁÈ· ÙËÓ appleÚ¿ÍË,·ÏÏ¿ ·appleԂϤappleÂÈ Û ÌÈ· Ì˘ÛÙÈ΋ ¤ÓˆÛË Ì ÙÔ ·applefiÏ˘ÙÔ EÓ.H επονομαζόμενη Σαρκοφάγος τουΠλωτίνου βρίσκεται στο ΓρηγοριανόMουσείο του Bατικανού. Σ’ αυτήνπαρουσιάζεται σκηνή φιλοσοφικήςδιδασκαλίας με την κεντρική μορφήνα κρατάει μπροστά της ανοικτό έναογκώδες ειλητάριο, ενώ οι «ακροατές»της σχολής κρατούν κυλινδρικέςβίβλους. H χρονολόγηση του μνημείουκυμαίνεται μεταξύ του 260 και του280 μ.X.«…κα μ παση τεκταίνων τσν γαλμα, ως ν κλάμψησοι τς ρετς θεοειδςγλαα, ως ν δς σωφροσνηνν γν βεβσαν βάθρω».(Eννεάς Ι.6.9. 12-15)(…και μη παεις να σμιλεεις τοάγαλμά σου μέχρις του διαφανείμέσα σου η της αρετής θεοειδήςλάμψη και δεις τη σωφροσνηεγκατεστημένη πια σε έναιερ βάθρο).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


136∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 6ËO Πλωτίνος και το «τέλος» της ανθρώπινης ζωήςΓΛΩΣΣΑΡΙOAN£PøO§O°IA: επιστήμηπερί του ανθρώπου. Hφιλοσοφική ανθρωπολογίαερευνά τον άνθρωπο ωςφορέα πολιτισμού και κοινωνικότητας.ENNEA¢E: τίτλος για τα έργατου Πλωτίνου όπου περιέχονταιοι στοχασμοί του σε6 ομάδες από εννέα πραγματείεςη καθεμία, δηλ. σεπενήντα τέσσερα σύντομαδοκίμια.KA£API (καθαίρω): καθαρισμός,εξαγνισμός.KA§§O: ομορφιά.YTHMA: η ομοιογένεια πουπαρουσιάζουν οι απόψειςενός φιλοσόφου, η ένωσήτους σ’ ένα οργανικόσύνολο.APA§§H§A KEIMENA1A˜ ʇÁÔ˘Ì ÁÈ· ÙËÓ ·Á·appleË̤ÓË Ì·˜ apple·ÙÚ›‰·Ποιος είναι λοιπν ο δρμος της φυγής και πώς θα τον ακολουθήσουμε;Θα ξανοιχτομε πως –καθώς, αλληγορικά μου φαίνεται, λέει ο ποιητής– ο Οδυσσέαςαπ τη μάγισσα Κίρκη ή την Καλυψώ, ο οποίος δεν αρκέστηκε να παραμείνειεκεί, παρλο που είχε ηδονές των ματιών και βρισκταν ανάμεσα σε πολ αισθητήομορφιά. H πατρίδα μας, απ’ που ήρθαμε, κι ο πατέρας μας είναι Eκεί […] «Κλείνονταςτα μάτια» άλλαξε την ρασή σου και ξπνα μιαν άλλη, που ενώ την έχουνλοι, λίγοι τη χρησιμοποιον.2øÚ·›· „˘¯‹ Î·È ÂÛˆÙÂÚÈ΋ fiÚ·ÛË(Πλωτνος, Εννεάδες, I.6. [1] 8. 17-27)K·Ù¿ ÙÔÓ ÏˆÙ›ÓÔ, ÙËÓ ÔÌÔÚÊÈ¿ Ù˘ „˘¯‹˜ Î·È ÙÔ˘ ÓÔËÙÔ‡ ÎfiÛÌÔ˘ ÙË ÁÓˆÚ›˙Ô˘ÌÂ,fiÙ·Ó Î·Ù·Ï¿‚Ô˘Ì fiÙÈ Ë ÔÌÔÚÊÈ¿ ÛÙËÓ Ù¤¯ÓË ‚·Û›˙ÂÙ·È ÛÙË ÌÔÚÊ‹. Aapplefi ÙËÓ ÔÌÔÚ-ÊÈ¿ ÛÙË Ê‡ÛË Î·È ÛÙËÓ Ù¤¯ÓË ·ÓÒÙÂÚË Â›Ó·È Ë ÔÌÔÚÊÈ¿ Ù˘ „˘¯‹˜.Πώς θα δεις τώρα τι ομορφιά έχει μια καλή ψυχή;Αποσρσου στον εαυτ σου και κοίτα και αν δεις τον εαυτ σου να μην είναι ακμηωραίος, πως ο δημιουργς του αγάλματος που πρέπει να γίνει ωραίο αφαιρεί,λαξεει, λειαίνει και καθαρίζει μέχρις του φανεί πάνω στο άγαλμα ένα ωραίο πρσωπο,έτσι κι εσ αφαίρεσε τα περιττά και ίσιωσε τα στραβά, και σα είναι σκοτεινάκάνε τα να γίνουν λαμπρά καθαρίζοντάς τα, και μην πάψεις να σμιλεεις το άγαλμάσου, έως του λάμψει πάνω του η θεμορφη λαμπρτητα της αρετής…(Πλωτνος, Εννεάδες, I.6 [1]. 9.1 κ.ε.)3∏ ʇÛË ÙÔ˘ ∞Á·ıÔ‡Υπατία, νεοπλατωνική φιλσοφος,ωραία και πνευματώδης,γεννήθηκε στην Αλεξάνδρειαπερίπου το 370 μ.Χ. Εκπρσωποςτης αλεξανδρινής σχολήςφιλοσοφίας, κρη του μαθηματικοκαι αστρονμου Θέωνα απτην Αλεξάνδρεια. Επηρεάστηκεαπ τους Πλάτωνα, Πλωτίνο,Ιάμβλιχο και Θέωνα. Δίδασκεμαθηματικά, λογική, επιστήμες.Το 415 μ.Χ. θανατώθηκε απφανατισμένο χλο χριστιανώνστην Aλεξάνδρεια.[Αγαθ είναι] εκείνο απ το οποίο εξαρτώνται τα πάντα και στο οποίο λα τα ντααποβλέπουν, έχοντάς το ως αρχή και έχοντάς το ανάγκη ενώ αυτ δεν έχει ανάγκητίποτα, είναι αταρκες, χωρίς τίποτα που να χρειάζεται, μέτρο και ριο των πάντων,παρέχοντας απ τον εαυτ του νου και ουσία και ψυχή και ζωή και νοητική ενέργεια.Και μέχρις εκεί λα είναι ωραία το ίδιο είναι πάνω απ την ομορφιά και βασιλεειστον χώρο του νοητο, επέκεινα απ τα ανώτερα ντα.(Πλωνος, Εννεάδες, I.2. 1-9)∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∂ ¡ O Δ ∏ Δ ∞ 6Ë137O Πλωτίνος και το «τέλος» της ανθρώπινης ζωήςEPøTHEI – EP°AIE123ÔȘ ·ÚÂÙ¤˜ ‰È·ı¤ÙÂÈ Ô £Âfi˜, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ÏˆÙ›ÓÔ;Ò˜ ÔÚ›˙ÂÈ ÙÔ AÁ·ıfi Ô ÏˆÙ›ÓÔ˜ ÛÙÔ apple·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (3); ÙÈ ‰È·Ê¤ÚÂÈ Ë ÔÌÔÚÊÈ¿ Ù˘ „˘¯‹˜ ·applefi ÙËÓ ÔÌÔÚÊÈ¿ Ù˘ ʇÛ˘ Î·È Ù˘٤¯Ó˘; [·Ú¿ÏÏËÏ· ΛÌÂÓ· (1) Î·È (2)].£EMA °IA YZHTHH ◊ °PATH EP°AIAªÂ appleÔÈÔÓ ·ÏÏËÁÔÚÈÎfi ÙÚfiappleÔ ÂÍËÁ› Ô ÏˆÙ›ÓÔ˜ ÙËÓ ÂappleÈÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ √‰˘ÛÛ¤· ÛÙËÓπı¿ÎË Û ۯ¤ÛË Ì ÙÔ Ù·Í›‰È-Ê˘Á‹ Ù˘ „˘¯‹˜; [·Ú¿ÏÏËÏÔ Î›ÌÂÓÔ (1)].H ομιλία του Aποστόλου Παύλου στονΆρειο Πάγο των Aθηνών, όπως παρουσιάζεταιαπό τον Pαφαήλ σε σχέδιο γιαταπισερί (16ος αι.). Aποτελεί την πρώτηένδειξη επαφής του Xριστιανισμούμε την αρχαία ελληνική φιλοσοφία.¢π∞£∂ª∞Δπ∫∏ ∂ƒ°∞π∞¡· Û˘ÁÎÚ›ÓÂÙ ÙË ÊÚ¿ÛË ïÌÔ›ˆÛȘ ı¡á, fiappleˆ˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ·applefi ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÔÓψٛÓÔ, Ì ÙË ÊÚ¿ÛË Ù˘ ·Ï·È¿˜ ¢È·ı‹Î˘ η› ÂrappleÂÓ ï ıÂfi˜ ÔÈ‹ÛˆÌÂÓ ôÓıÚˆappleÔÓηْ ÂåÎfiÓ· ìÌÂÙ¤Ú·Ó Î·› ηı’ ïÌÔ›ˆÛÈÓ (°¤ÓÂÛȘ 1, 26) appleÔ˘ ·appleÔÙ¤ÏÂÛ ÙË Û‡ÓÔ-„Ë Ù˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ ·ÓıÚˆappleÔÏÔÁ›·˜.Ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς ήταν από τουςπρώτους συγγραφείς που επιχείρησαννα συμφιλιώσουν τον Πλατωνισμό μετον Ιουδαϊσμό. Εδώ, σε παράσταση απότο διάζωμα (17ος αι.) του άνω αναγνωστηρίουτης Βοδλεϊνής Βιβλιοθήκηςτης Οξφόρδης.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


∞Ó·ÎÂÊ·Ï·›ˆÛËÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· ·˘Ù‹:°ÓˆÚ›Û·Ì appleÚfiÛˆapple· Î·È appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌÔ‡˜ appleÔ˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ÙÔÓ ËıÈÎfi, ÎÔÈÓˆÓÈÎfi Î·È appleÔÏÈÙÈÎfi ÛÙÔ¯·ÛÌfi Ù˘ÙÂÏÂ˘Ù·›·˜ appleÂÚÈfi‰Ô˘ Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜. OÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ, appleÔ˘ ·Ó‹ÎÔ˘Ó ÛÙËÓ appleÂÚ›Ô‰Ô Ù˘ ÊÈÏÔÛÔ-Ê›·˜ Ë ÔappleÔ›· ‰È·ÌÔÚÊÒıËΠηٿ ÙÔ˘˜ ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎÔ‡˜ Î·È ÙÔ˘˜ ڈ̷˚ÎÔ‡˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜, ¤‰ˆÛ·Ó ÛÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÚfiÏÔ«ıÂÚ·apple¢ÙÈÎfi» Î·È appleÚÔÛapple¿ıËÛ·Ó Ó· ‚ÚÔ˘Ó ÙÚfiappleÔ˘˜ ‚›Ô˘ Ì ÙÔ˘˜ ÔappleÔ›Ô˘˜ ÔÈ ¿ÓıÚˆappleÔÈ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ‚ÚÔ˘Ó ÙÔÓÛÎÔapplefi Ù˘ Â˘Ù˘¯ÈṲ̂Ó˘ ˙ˆ‹˜. A˘Ùfi ÌappleÔÚÔ‡Ó Ó· ÙÔ ÂappleÈÙ‡¯Ô˘Ó Ì ÙÔ Ó· ·apple·ÏÏ·ÁÔ‡Ó ·applefi Ù· apple¿ıË ÙÔ˘˜ Î·È Ó· ÂappleÈ-‰ÈÒÍÔ˘Ó ÙËÓ ·˘ÙÔÛ˘ÓÂȉËÛ›· Î·È ÙËÓ Î·Ù¿ÎÙËÛË Ù˘ ·ÙÔÌÈ΋˜ ·ÚÂÙ‹˜. K‡ÚÈÔ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi fiÏˆÓ ÙˆÓ ÊÈÏÔÛÔÊÈ-ÎÒÓ Û¯ÔÏÒÓ Î·È ÚÂ˘Ì¿ÙˆÓ ·˘Ù‹˜ Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜, ηٿ ÙËÓ ÔappleÔ›· ¤¯Ô˘Ì ÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ ÛÙÔ¯·ÛÌÔ‡ appleÚÔ˜ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔÎ·È ÙȘ appleÚ¿ÍÂȘ ÙÔ˘, Â›Ó·È Ó· ‚ÔËı‹ÛÔ˘Ó ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Ó· ‚ÚÂÈ ÙËÓ „˘¯È΋ ÙÔ˘ Á·Ï‹ÓË Î·È ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·, Ë ÔappleÔ›·,ˆ˜ ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi, ηٷÎÙ¿Ù·È Ì ÙËÓ ·˘Ù¿ÚÎÂÈ·, ÙËÓ ·apple¿ıÂÈ·, ÙËÓ «ÂappleÔ¯‹» ‹ Ì ÙËÓ «ÔÌÔ›ˆÛË Ì ÙÔÓ ıÂfi».ÙËÓ 1Ë ÂÓfiÙËÙ·:°ÓˆÚ›Û·Ì ÙȘ ·applefi„ÂȘ ÙˆÓ Î˘ÓÈÎÒÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ ÁÈ· ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›· ÙÔ˘ ÛÔÊÔ‡, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ˘appleÂÚ‚·›ÓÂÈ ÙÔÓ Â͈ÙÂÚÈ-Îfi ÎfiÛÌÔ Î·È ‚Ú›ÛÎÂÈ ÙËÓ Â˘Ù˘¯›· ÛÙÔÓ ›‰ÈÔ ÙÔ˘ ÙÔÓ Â·˘Ùfi, ˙ÒÓÙ·˜ Ì ÏÈÙfiÙËÙ· Î·È ·˘Ù¿ÚÎÂÈ·, ·appleÔ‰ÂÛÌÂ˘Ì¤ÓÔ˜ ·applefiÙȘ ·Ó¿ÁΘ Ù˘ ηıËÌÂÚÈÓfiÙËÙ·˜. OÈ K˘ÓÈÎÔ›, ¤¯ÔÓÙ·˜ ˆ˜ appleÚfiÙ˘appleÔ ÛÔÊÔ‡ ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË, ˘appleÔ‰ÂÈÎÓ‡Ô˘Ó fiÙÈ Ë ·ÚÂÙ‹‰È‰¿ÛÎÂÙ·È Î·È Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙȘ appleÚ¿ÍÂȘ Î·È ÙË Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ Ì·˜.ÙË 2Ë ÂÓfiÙËÙ·:°ÓˆÚ›Û·Ì ÙȘ ËıÈΤ˜ ·applefi„ÂȘ ÙÔ˘ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˘, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ¯·Ú·ÎÙ‹ÚÈ˙ ÙËÓ Ë‰ÔÓ‹ ‡„ÈÛÙÔ ·Á·ıfi Î·È ıˆÚÔ‡Û appleˆ˜Ô ÛÔÊfi˜ ÂappleȉÈÒÎÂÈ fi¯È ÙȘ ÛÙÈÁÌÈ·›Â˜ ·appleÔÏ·‡ÛÂȘ ·ÏÏ¿ ÙË ‰È·ÚΤÛÙÂÚË „˘¯È΋ ‰È¿ıÂÛË Ù˘ ÈηÓÔappleÔ›ËÛ˘, Ë ÔappleÔ›·ÂÍ·ÛÊ·Ï›˙ÂÈ ÙË ‰›¯ˆ˜ applefiÓÔ˘˜ Î·È ÂappleÈı˘Ì›Â˜ „˘¯È΋ Á·Ï‹ÓË Î·È ·Ù·Ú·Í›·.ÙËÓ 3Ë ÂÓfiÙËÙ·:ªÂÏÂÙ‹Û·Ì ÙȘ ËıÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙˆÓ ÙˆÈÎÒÓ, ÔÈ ÔappleÔ›ÔÈ ÙfiÓÈ˙·Ó ÙËÓ ·Í›· Ù˘ ÛÔÊ›·˜ Î·È ıˆÚÔ‡Û·Ó fiÙÈ Ë ·apple¿-ıÂÈ·, ‰ËÏ·‰‹ Ë ÂÏ¢ıÂÚ›· ·applefi Ù· apple¿ıË, ÂÍ·ÛÊ·Ï›˙ÂÈ ÙËÓ ·ÙÔÌÈ΋ Â˘Ù˘¯›· – Ë ÔappleÔ›· Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙËÓ ·ÚÂÙ‹, appleÔ˘Â›Ó·È ˘apple¤ÚÙ·ÙÔ ·Á·ıfi.ÙËÓ 4Ë ÂÓfiÙËÙ·:¢È·appleÈÛÙÒÛ·Ì appleˆ˜ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÙˆÈÎÔ‡˜ Ë Û‡Ó‰ÂÛË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Ì ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Â›Ó·È ·apple·Ú·›ÙËÙË appleÚÔ¸applefiıÂÛËÁÈ· ÙËÓ ·ÙÔÌÈ΋ Â˘Ù˘¯›·, Ë ÔappleÔ›· Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙÔ Û˘ÌʤÚÔÓ ÙˆÓ Û˘ÌappleÔÏÈÙÒÓ Î·È Ù˘ appleÔÏÈÙ›·˜.ÙËÓ 5Ë ÂÓfiÙËÙ·:°ÓˆÚ›Û·Ì ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙˆÓ ÛÎÂappleÙÈÎÒÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓ, ÔÈ ÔappleÔ›ÔÈ ıˆÚÔ‡Û·Ó fiÙÈ ‰ÂÓ ÌappleÔÚԇ̠ӷ Ì¿ıÔ˘Ì ÙËÓ ·ÏËıÈӋʇÛË ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ Ô‡Ù ÙÈ Â›Ó·È ·Á·ıfi ‹ ηÎfi. ∂appleÂȉ‹ fï˜ Ë Â˘‰·ÈÌÔÓ›· Â›Ó·È Âappleȉ›ˆÍË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘,ÙËÚԇ̠ηْ ·˘ÙÔ‡˜ ÛÙ¿ÛË ·Ù·Ú·Í›·˜ Î·È ·appleÔʇÁÔ˘Ì ӷ ÂÎʤÚÔ˘Ì ÁÓÒÌË ÁÈ· fiÛ· ‰ÂÓ ÌappleÔÚԇ̠ӷ ÁÓˆÚ›-ÛÔ˘ÌÂ.ÙËÓ 6Ë ÂÓfiÙËÙ·:O ψٛÓÔ˜, Ô È‰Ú˘Ù‹˜ ÙÔ˘ NÂÔappleÏ·ÙˆÙÈÓÈÛÌÔ‡, Û˘ÓÈÛÙ¿ ÙËÓ Î¿ı·ÚÛË Ù˘ „˘¯‹˜ ·applefi Ù· apple¿ıË Î·È ÙËÓ Âapple›Ù¢ÍË Ù˘ÁÓÒÛ˘ ÙÔ˘ ıÂÔ‡ ̤۷ ·applefi ÌÈ· Ì˘ÛÙÈ΋ ¤ÓˆÛË Î·È ¿ÓÔ‰Ô Ù˘ „˘¯‹˜ ·applefi ÙÔÓ ·ÈÛıËÙfi ÎfiÛÌÔ ÛÙÔÓ ÓÔËÙfi. TÔ«Ù¤ÏÔ˜», ‰ËÏ·‰‹ Ô ·appleÒÙÂÚÔ˜ ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ Â˘Ù˘¯ÈṲ̂Ó˘ ˙ˆ‹˜, Á›ÓÂÙ·È Ì ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ ψٛÓÔ˘ Ë «ÔÌÔ›ˆÛËÌ ÙÔÓ ıÂfi», Ë ÂappleÈÛÙÚÔÊ‹ ÛÙÔ ·applefiÏ˘ÙÔ EÓ. H Ù·‡ÙÈÛË Ì ÙÔ EÓ, ‰ËÏ·‰‹ ÙÔ AÁ·ıfi, Á›ÓÂÙ·È Î·Ù¿ ÙÔÓ ÏˆÙ›ÓÔ Ì ÌȷΛÓËÛË ÙÔ˘ fiÓÙÔ˜ ·applefi ÙÔ ÂÓ ÛÙ· appleÔÏÏ¿ Î·È ·applefi Ù· appleÔÏÏ¿ ÛÙÔ ÂÓ, Ì ÌÈ· ηıÔ‰È΋ appleÚÔ˜ ÙÔÓ ·ÈÛıËÙfi ÎfiÛÌÔ Î·È ·ÓÔ-‰È΋ appleÚÔ˜ ÙÔÓ ÓÔËÙfi ÎfiÛÌÔ appleÔÚ›· Ù˘ „˘¯‹˜.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


°∂¡π∫∏ ∂π∫√∏∏Ùo ‚È‚Ï›Ô ·˘Ùfi apple·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹Û·Ì ÙËÓ ÂͤÏÈÍË Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÁÏÒÛÛ·˜ Î·È ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÔ‡ ÏfiÁÔ˘ ÛÙÔappleÏ·›ÛÈÔ Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ηÈ, apple·Ú¿ÏÏËÏ·, ÁÓˆÚ›Û·Ì ‚·ÛÈο, ıˆÚËÙÈο Î·È appleÚ·-ÎÙÈο, appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ appleÔ˘ ·ÎfiÌË Î·È Û‹ÌÂÚ· ·apple·Û¯ÔÏÔ‡Ó ÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜. ¢È·-appleÈÛÙÒÛ·Ì fiÙÈ ÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ ·Ó·˙‹ÙËÛ·Ó ÙË ÁÓÒÛË, ıÂÌÂÏ›ˆÛ·Ó ÙËÓ ÂappleÈ-ÛÙ‹ÌË Î·È ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›·, fiÚÈÛ·Ó ËıÈΤ˜ Î·È appleÔÏÈÙÈΤ˜ ¤ÓÓÔȘ, ‰ÈÂÚ‡ÓËÛ·Ó ı¤Ì·Ù· ËıÈο, ÎÔÈÓˆÓÈÎ¿Î·È appleÔÏÈÙÈο·ÏÏ¿Î·È ÁψÛÛÈο, ÌÂÙ·Ê˘ÛÈο, ÔÓÙÔÏÔÁÈο.∂ÏÏËÓÈ΋ ÁÏÒÛÛ·, ÊÈÏÔÛÔÊ›· Î·È ÌÔÚÊ‹ ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘∏ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÁÏÒÛÛ·˜ ‰È·ÎÚ›ÓÂÙ·È Û apple¤ÓÙ appleÂÚÈfi‰Ô˘˜: ∏ appleÚÒÙË, Ë ∞Ú¯·ÈÔÂÏÏËÓÈ΋, ¤¯ÂÈ ÙËÓ ·Ú¯‹ Ù˘ ÛÙ·‚¿ıË ÙˆÓ ·ÈÒÓˆÓ Î·È ÙÂÏÂÈÒÓÂÈ Ì ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ ªÂÁ¿ÏÔ˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘ (323 apple.Ã.). ∏ ‰Â‡ÙÂÚË, Ë appleÂÚ›Ô‰Ô˜ Ù˘ ∫ÔÈÓ‹˜,Êı¿ÓÂÈ Ì¤¯ÚÈ ÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· πÔ˘ÛÙÈÓÈ·ÓÔ‡ (527-565 Ì.Ã.). ∏ ÙÚ›ÙË appleÂÚ›Ô‰Ô˜, Ë µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‹ ªÂ۷ȈÓÈ΋, ÂÎÙ›-ÓÂÙ·È Ì¤¯ÚÈ ÙËÓ ÕψÛË Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡appleÔÏ˘ (1453), Î·È Ë Ù¤Ù·ÚÙË, Ë ªÂÙ·‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‹ appleÚÒÈÌË ¡ÂÔÂÏÏËÓÈ΋, ÂÎÙ›ÓÂ-Ù·È Ì¤¯ÚÈ ÙȘ apple·Ú·ÌÔÓ¤˜ Ù˘ ÂıÓÈ΋˜ apple·ÏÈÁÁÂÓÂÛ›·˜ (1821). ∆¤ÏÔ˜ Ë apple¤ÌappleÙË, Ë ¡ÂÔÂÏÏËÓÈ΋, Êı¿ÓÂÈ Ì¤¯ÚÈ ÙȘ ̤Ú˜ Ì·˜.ø˜ appleÚÔ˜ ÙÔÓ ÏfiÁÔ Î·È ÙË ÌÔÚÊ‹ ¤ÎÊÚ·Û˘ ÙˆÓ ·applefi„ÂÒÓ ÙÔ˘˜, ÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ·Ú¯Èο ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÔ‡Ó ÙÔÓ ¤ÌÌÂÙÚÔ ÏfiÁÔ (·Ú-ÌÂÓ›‰Ë˜, ∂Ìapple‰ÔÎÏ‹˜, •ÂÓÔÊ¿Ó˘) Î·È ·ÚÁfiÙÂÚ· ÙÔÓ appleÂ˙fi ÏfiÁÔ. √ ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˜ Ï.¯. ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ› ¤Ó·Ó ·appleÔÛapple·ÛÌ·ÙÈÎfi,apple˘ÎÓfi Î·È ·ÏÏËÁÔÚÈÎfi ÏfiÁÔ (ȈÓÈ΋ ‰È¿ÏÂÎÙÔ˜), ÂÓÒ ÔÈ ÔÊÈÛÙ¤˜ ÙÔÓ ÂappleȉÂÈÎÙÈÎfi appleÂ˙fi ÏfiÁÔ, ÊÔÚو̤ÓÔ Ì appleÔÈËÙÈο ÛÙÔÏ›-‰È·. ∆ÔÓ ‰È¿ÏÔÁÔ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈ› Ô Ï¿ÙˆÓ, ÂÓÒ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ÂÁηÈÓÈ¿˙ÂÈ ÙË ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ appleÚ·ÁÌ·Ù›· appleÔ˘ ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÙ·È·applefi ÏÈÙfiÙËÙ· Î·È ·ÎÚ›‚ÂÈ·. √È ÙˆÈÎÔ› (∑‹ÓˆÓ, ∫Ï¿Óı˘, ÃÚ‡ÛÈappleappleÔ˜ Î.¿.) ÌÂÏÂÙÔ‡Ó Û˘ÛÙËÌ·ÙÈο ÙË ÁÏÒÛÛ· Î·È ÂÍËÁÔ‡ÓÊ·ÈÓfiÌÂÓ· ÁψÛÛÈο, fiappleˆ˜ Ï.¯. ÙË Û˘ÓˆÓ˘Ì›· (‰‡Ô ÔÓfiÌ·Ù·, ›‰È· ÛËÌ·Û›·). ∞˘ÙÔ› Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÙÔ˘˜ ∞ÏÂÍ·Ó‰ÚÈÓÔ‡˜ ÁÚ·Ì-Ì·ÙÈÎÔ‡˜ Î·È ÎÚÈÙÈÎÔ‡˜ ÊÈÏÔÏfiÁÔ˘˜ appleÔ˘ ÌÂÏÂÙÔ‡Ó ÙËÓ ·ÙÙÈ΋ ÁÏÒÛÛ· Î·È ‰È·Ù˘appleÒÓÔ˘Ó Î·ÓfiÓ˜ ÙÔ˘ ÁÚ·appleÙÔ‡ ÏfiÁÔ˘.∏ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈ΋ Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜∞applefi ÙȘ ÂÓfiÙËÙ˜ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ÁÓˆÚ›Û·Ì appleˆ˜ Ë ·Ú¯·›· ÂÏÏËÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÁÂÓÓ‹ıËΠÛÙȘ applefiÏÂȘ Ù˘ ª. ∞Û›·˜ ηٿ ÙÔÓ 6Ô·È. apple.Ã. Î·È ·Ó·appleÙ‡¯ıËΠ۠‰È¿ÊÔÚ˜ applefiÏÂȘ Î·È appleÂÚÈÔ¯¤˜ Ù˘ ÏÂοÓ˘ Ù˘ ªÂÛÔÁ›Ԣ ̤¯ÚÈ ÙÔÓ 6Ô ·È. Ì.Ã. ÙȘ ÂÏÏËÓÈΤ˜applefiÏÂȘ, fiappleÔ˘ ·Ó·appleÙ‡¯ıËÎÂ Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· ˆ˜ appleËÁ‹ ÛÔÊ›·˜ Î·È ÁÓÒÛ˘, ˆ˜ ¤Ú¢ӷ ‹ Ù¤¯ÓË ÙÔ˘ ‚›Ô˘, ›Ù ·˘Ù¤˜ ‹Ù·Ó ÔÈ ÂÏÏË-ÓÈΤ˜ ·appleÔÈ˘ Ù˘ πˆÓ›·˜ Î·È Ù· ÓËÛÈ¿ ÙÔ˘ ∞ÈÁ·›Ô˘ ›ÙÂ Ë £Ú¿ÎË Î·È Î·Ù’ ÂÍÔ¯‹Ó Ë ∞ı‹Ó·, ›Ù ÔÈ ÂÏÏËÓÈΤ˜ ·appleÔÈ˘ Ù˘ ∫¿ÙˆπÙ·Ï›·˜, ·ÏÏ¿ Î·È ·ÚÁfiÙÂÚ·, ηٿ ÙËÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ Î·È ÚˆÌ·˚΋ ÂappleÔ¯‹, Û applefiÏÂȘ, fiappleˆ˜ Ë ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· Î·È Ë ƒÒÌË, Ë ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›· ·appleÔÙ¤ÏÂÛÂ, Ì·˙› Ì ÙÔÓ Ì‡ıÔ Î·È ÙË ıÚËÛΛ·, ¤Ó·Ó ÙÚfiappleÔ ·ÓÙÈÌÂÙÒappleÈÛ˘ appleÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ appleÔ˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·Ó Ì ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ,ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Î·È ÙÔÓ ıÂfi.ÚÔ‚·›ÓÔÓÙ·˜ Û ÌÈ· ÂappleÈÛÎfiappleËÛË ÙˆÓ ·applefi„ÂˆÓ ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ Î·È ÙˆÓ ÂÚˆÙËÌ¿ÙˆÓ appleÔ˘ ¤ıÂÛ·Ó, ‰È·-appleÈÛÙÒÓÔ˘Ì fiÙÈ Ì ÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜ Û˘ÓÙÂÏÂ›Ù·È ÁÈ· appleÚÒÙË ÊÔÚ¿ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ‰˘ÙÈÎÔ‡ appleÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ ÙÔ apple¤Ú·ÛÌ··applefi ÙËÓ appleÚ·ÎÙÈ΋ ÛÙË ıˆÚËÙÈ΋ ÛΤ„Ë, ÌÈ· ÌÂÙ¿‚·ÛË ·applefi ÙÔÓ Ì‡ıÔ ÛÙÔÓ ÏfiÁÔ, ‰ËÏ·‰‹ ÌÂÙ¿‚·ÛË ·applefi ÙË ıÂÔÏÔÁÈ΋ ηÈÌ˘ıÔÏÔÁÈ΋ ÛÙËÓ ÔÚıÔÏÔÁÈ΋ Î·È ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÂÚÌËÓ›· ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Î·È Ù˘ ı¤Û˘ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ ̤۷ Û’ ·˘ÙfiÓ. µ¤‚·È· ÔÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi˜ ÛÙÔ¯·ÛÌfi˜ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ·apple·ÏÏ·Á̤ÓÔ˜ ·applefi Ì˘ıÈο ÛÙÔȯ›·. ŒÙÛÈ, ·applefi ÙË Ì˘ıÈ΋ ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ øÎÂ-·ÓÔ‡, ÙÔ˘ ÁÂÓÓ‹ÙÔÚ· fiÏˆÓ ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ (πÏÈ¿‰· • 246), Ô £·Ï‹˜ ˘appleÔı¤ÙÂÈ appleˆ˜ ÙÔ ˘ÁÚfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô Â›Ó·È Ë ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘.∏ Ì˘ıÈ΋ apple›ÛÙË ÛÙÔÓ ¢›· ˆ˜ apple·Ù¤Ú· Î·È ‚·ÛÈÏÈ¿ fiÏˆÓ ÌÂÙ·Û¯ËÌ·Ù›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ È‰¤· ÙÔ˘ ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˘ ÁÈ· ÙÔÓ applefiÏÂÌÔ ˆ˜ apple·Ù¤-Ú· fiÏˆÓ ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ, ÂÓÒ Ë Ì˘ıÈ΋ ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ ıÂÔ‡ ˆ˜ ÛÔÊÔ‡ Î·È ‚·ÛÈÏÈ¿ ÌÂÙ·ÌÔÚÊÒÓÂÙ·È ·ÚÁfiÙÂÚ· ÛÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ·ÛÙËÓ È‰¤· ÙÔ˘ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘-‚·ÛÈÏÈ¿. øÛÙfiÛÔ Â›‰·Ì fiÙÈ Ë ÁÓÒÛË ÙÔ˘ Û‡Ìapple·ÓÙÔ˜ Î·È Ù˘ ʇÛ˘ ÂӉȷʤÚÂÈ ÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·-ÙÈÎÔ‡˜ apple·Ú¿ÏÏËÏ· Ì ÙËÓ ËıÈ΋ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Î·È ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛË Ù˘ applefiÏ˘.∏ ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ËıÈ΋ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÙ·È Î·Ù¿ ÙÔÓ 5Ô ·È. apple.Ã., fiÙ·Ó ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È appleÚÔ˜ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔÎ·È appleÚÔ˜ ÙËÓ ÔÚı‹ Î·È ÂappleÈÙ˘¯Ë̤ÓË appleÚ¿ÍË ÙÔ˘ appleÔÏ›ÙË. ∞˘Ù‹ appleÂÚÈÁÚ¿ÊÂÙ·È ·applefi ÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÔÊÈÛÙ¤˜ˆ˜ ¢‚Ô˘Ï›· (ÈηÓfiÙËÙ· Ó· ¯ÂÈÚ›˙ÂÙ·È Î·Ó›˜ ÛˆÛÙ¿ ÙȘ ˘appleÔı¤ÛÂȘ ÙÔ˘), ˆ˜ Â˘Ù·Í›· (ηϋ ‰È·ÁˆÁ‹) Î·È ˆ˜ ¢·ÛÙÒ (Á·Ï‹ÓË,Â˘Ù˘¯›·), ÂÓÒ ÛÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË Î·È ÛÙÔ˘˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˘˜ appleÔ˘ ·Ó‹ÎÔ˘Ó ÛÙȘ ÔÓÔÌ·˙fiÌÂÓ˜ ÛˆÎÚ·ÙÈΤ˜ Û¯ÔϤ˜ ÎÂÓÙÚÈ΋ ı¤ÛË ¤¯ÂÈË Â˘‰·ÈÌÔÓ›·, appleÔ˘ appleÚˆÙ·Ú¯Èο ÛËÌ·›ÓÂÈ ÙËÓ «Â˘ÌÂÓ‹ ‰È¿ıÂÛË ÙˆÓ ıÂ˚ÎÒÓ ‰˘Ó¿Ìˆӻ Î·È Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙËÓ Âappleȉ›ˆÍË Ù˘ ·ÚÂ-Ù‹˜. ∏ ¢‰·ÈÌÔÓ›·, ¤ÓÓÔÈ· appleÔ˘ apple·Ú·Ì¤ÓÂÈ Ì¤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ· ÎÂÓÙÚÈ΋ ÛÙË ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ËıÈ΋, ·apple·Û¯ÔÏ› ȉȷ›ÙÂÚ· ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤-ÏË Î·È ÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜ ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎÒÓ Î·È ÚˆÌ·˚ÎÒÓ ¯ÚfiÓˆÓ. ∆Ô ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· ÙÔ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎfi appleÔÏ›ÙÂ˘Ì· Î·È ÁÈ· ¤ÓÓÔÈ-˜ fiappleˆ˜ Ë ÂÏ¢ıÂÚ›·, Ë ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË, Ë ÊÈÏ›· Î·È Ë ÔÌfiÓÔÈ· Â›Ó·È Âapple›Û˘ ¤ÓÙÔÓÔ Î·Ù¿ ÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·.∏ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·, appleÔ˘ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÙ·È ÙÔ 600 apple.Ã. ÛÙȘ ÂÏÏËÓÈΤ˜ ·appleÔÈ˘ Ù˘ πˆÓ›·˜, fiappleÔ˘ ÙÔ ·ÚÈÛÙÔÎÚ·ÙÈ-Îfi appleÔÏ›ÙÂ˘Ì·, ÂÍ·ÈÙ›·˜ ÛËÌ·ÓÙÈÎÒÓ ÔÈÎÔÓÔÌÈÎÒÓ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ ·ÏÏ·ÁÒÓ, Ô‰ËÁÂ›Ù·È Û ÎÚ›ÛË ÌÂ Û˘Ó¤appleÂÈ· ÙË ‰È·ÌfiÚʈÛË∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


140°∂¡π∫∏ ∂π∫√∏∏Ó¤ˆÓ ÌÔÚÊÒÓ ÂÍÔ˘Û›·˜ (Ù˘Ú·ÓÓ›·, ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·), ·Û¯ÔÏÂ›Ù·È È‰È·›ÙÂÚ· Ì ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ Î·È ÙËÓ Û˘Ó‰¤ÂÈ Ì ÙËÓ ËıÈ΋ Û˘ÌappleÂÚÈ-ÊÔÚ¿ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ Î·È ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË appleÚ¿ÍË. √È appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ› ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ‰È·appleÈÛÙÒÓÔ˘Ó ÙËÓ ·Í›· ÙˆÓ ·ÚÂÙÒÓ Ù˘ ÊÚfi-ÓËÛ˘, Ù˘ ·˘ÙÔÁÓˆÛ›·˜, Ù˘ ·˘Ù¿ÚÎÂÈ·˜ Î·È Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘ ÁÈ· ÙËÓ ·ÙÔÌÈ΋ Î·È Û˘ÏÏÔÁÈ΋ ˙ˆ‹, ηıÒ˜ Î·È ÙËÓ ·Í›· ÙÔ˘ÓfiÌÔ˘ Î·È Ù˘ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜ ÛÙÔ appleÏ·›ÛÈÔ Ù˘ applefiÏ˘-ÎÚ¿ÙÔ˘˜. ∏ appleÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈ΋ ·˘Ù‹ Û˘Ó¯›˙ÂÙ·È Î·È ÛÙËÓ ÎÏ·ÛÈ΋ ‹ ·ÙÙÈ΋ÊÈÏÔÛÔÊ›· (480 apple.Ã.-323 apple.Ã.), ÙË Û˘ÛÙËÌ·ÙÈ΋ Ê¿ÛË Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜. ÙËÓ appleÂÚ›Ô‰Ô ·˘Ù‹ ¤¯Ô˘Ì ‚·ıȤ˜ ÎÔÈÓˆÓÈ-ÎÔappleÔÏÈÙÈΤ˜ ·ÏÏ·Á¤˜ Î·È ¤ÓÙÔÓË appleÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ Î·È Î·ÏÏÈÙ¯ÓÈ΋ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·. √ ·Ú¯·›Ô˜ ÂÏÏËÓÈÎfi˜ appleÔÏÈÙÈÛÌfi˜, ÌÂÙ¿ ÙÔ˘˜ÂÚÛÈÎÔ‡˜ appleÔϤÌÔ˘˜ Î·È appleÚÈÓ ·applefi ÙÔÓ ÂÏÔappleÔÓÓËÛÈ·Îfi applefiÏÂÌÔ (431 apple.Ã.), Êı¿ÓÂÈ ÛÙËÓ ÎÔڇʈۋ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· ÙÔ˘ ÂÚÈ-ÎÏ‹, Ì ÙËÓ ·Ó¿appleÙ˘ÍË ÙˆÓ appleÏ·ÛÙÈÎÒÓ Ù¯ÓÒÓ (ª‡ÚˆÓ, ºÂȉ›·˜, ÔχÎÏÂÈÙÔ˜), Ù˘ ·ÙÙÈ΋˜ ÙÚ·Áˆ‰›·˜ (∞ÈÛ¯‡ÏÔ˜, ÔÊÔÎÏ‹˜,∂˘ÚÈapple›‰Ë˜), Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜ Î·È Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜. ÙË ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈ΋ ∞ı‹Ó· ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÙ·È Ë ÛÔÊÈÛÙÈ΋ ΛÓËÛË. √È ÔÊÈÛÙ¤˜,Ú‹ÙÔÚ˜ Î·È ‰¿ÛηÏÔÈ Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜ Ù¤¯Ó˘, ·Û¯ÔÏÔ‡ÓÙ·È Î˘Ú›ˆ˜ Ì ËıÈο Î·È appleÔÏÈÙÈο ˙ËÙ‹Ì·Ù· appleÔ˘ ·Ó·Î‡appleÙÔ˘Ó fiÙ·Ó ÔÈ¿ÓıÚˆappleÔÈ ˙Ô˘Ó Û ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈΤ˜ ÎÔÈӈӛ˜. £¤Ì·Ù· appleÔ˘ Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÙËÓ ÈÛfiÙËÙ·, ÙË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Î·È ÙËÓ ÔÌfiÓÔÈ· ·ÏÏ¿ ηÈÌ ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋, ηıÒ˜ Î·È Ì ÙË ÛÙ¿ÛË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ ·apple¤Ó·ÓÙÈ ÛÙȘ ·Í›Â˜ appleÔ˘ ÙÔ˘ ÂappleÈ‚¿ÏÏÔÓÙ·È ·applefi ¿ÏÏÔ˘˜, ·apple·Û¯ÔÏÔ‡ÓÙÔ˘˜ ÔÊÈÛÙ¤˜. ∏ ·ÓÙ›ıÂÛË ÓfiÌÔ˜ Î·È Ê‡ÛȘ, appleÔ˘ ·apple·ÓÙ¿ ÛÙÔ˘˜ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜ Î·È Û ۯ¤ÛË Ì ÙË ÁÓÒÛË Ù˘ ˘ÏÈ΋˜appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜, Û˘Ó‰¤ÂÙ·È appleϤÔÓ Ì ÙËÓ ËıÈ΋ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·. √È ÔÊÈÛÙ¤˜ Û˘˙ËÙÔ‡Ó ÙÔ ı¤Ì· ηٿ applefiÛÔ ÔÈ ·ÓıÚÒappleÈÓÔÈıÂÛÌÔ› ÛÙËÚ›˙ÔÓÙ·È ÛÙË Ê‡ÛË, ÔapplefiÙ ¤¯Ô˘Ó ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈ΋ ·Í›·, ‹ Â›Ó·È Û˘Ì‚·ÙÈÎÔ›, ‰ËÏ·‰‹ appleÚÔ˚fiÓ Û˘Ìʈӛ·˜ ÙˆÓ·ÓıÚÒappleˆÓ, ÁÈ’ ·˘Ùfi Î·È ‰È·Ê¤ÚÔ˘Ó ·applefi ÙË ÌÈ· ÎÔÈÓˆÓ›· ÛÙËÓ ¿ÏÏË. ∏ ‰È¿ÎÚÈÛË ÙÔ˘ ıÂÛappleÈṲ̂ÓÔ˘ ·applefi ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘(ÓfiÌÔ˜) Î·È ÙÔ˘ Ê˘ÛÈÎÔ‡ ÓfiÌÔ˘ appleÔ˘ Â›Ó·È ·ÌÂÙ¿‚ÏËÙÔ˜ (ʇÛȘ) Â›Ó·È ı¤Ì· Û˘˙‹ÙËÛ˘ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÔÊÈÛÙ¤˜ Î·È ÌappleÔÚ› Ó· Á›ÓÂÈηٷÓÔËÙfi Ì ¤Ó· Û‡Á¯ÚÔÓÔ apple·Ú¿‰ÂÈÁÌ· Û˘Û¯ÂÙÈÛÌÔ‡ ÙÔ˘ ÓfiÌÔ˘ (ÎÒ‰Èη) Ô‰È΋˜ ΢ÎÏÔÊÔÚ›·˜ Î·È ÙÔ˘ ÓfiÌÔ˘ Ù˘ ‚·Ú‡ÙË-Ù·˜. √ ∫Ò‰Èη˜ √‰È΋˜ ∫˘ÎÏÔÊÔÚ›·˜ (∫√∫) Â›Ó·È ¤Ó·˜ ıÂÛappleÈṲ̂ÓÔ˜ ÓfiÌÔ˜ (ÓfiÌÔ˜) Î·È Û ÔÚÈṲ̂Ó˜ appleÂÚÈappleÙÒÛÂȘ apple·Ú·‚È¿-˙ÂÙ·È, ÂÓÒ Ë ‚·Ú‡ÙËÙ· Â›Ó·È ¤Ó·˜ ·ÌÂÙ¿‚ÏËÙÔ˜ Ê˘ÛÈÎfi˜ ÓfiÌÔ˜ (ʇÛȘ) Î·È ‰ÂÓ apple·Ú·‚È¿˙ÂÙ·È.√È ÔÊÈÛÙ¤˜ ıˆÚÔ‡Ó fiÙÈ ÔÈ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ Ì·˜ ÁÈ· ÙËÓ ˘ÏÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Â›Ó·È Û¯ÂÙÈΤ˜ Î·È ˘appleÔÎÂÈÌÂÓÈΤ˜ Î·È Ë ÁÓÒÛˢappleÔÎÂÈÌÂÓÈ΋. ÚÔ‚¿ÏÏÔ˘Ó ˆÛÙfiÛÔ ÔÚÈṲ̂Ó˜ ÛÙ·ıÂÚ¤˜ ·Ú¯¤˜, apple¿Óˆ ÛÙȘ Ôappleԛ˜ ‰È·appleÈÛÙÒÓÔ˘Ó fiÙÈ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È Ë ÎÔÈÓˆÓÈ΋˙ˆ‹, appleÔ˘ Â›Ó·È Ë ‰›ÎË Î·È Ë ·È‰Ò˜ (ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜). ªÈÏÔ‡Ó Âapple›Û˘ ÁÈ· ÙË Û˘Ì‚·ÙÈÎfiÙËÙ· Î·È ÙË Û¯ÂÙÈÎfiÙËÙ· ÙˆÓ ÓfiÌˆÓ Î·È Ù˘apple·Ú·‰ÔÛȷ΋˜ ıÂÔÏÔÁ›·˜ (•ÂÓÔÊ¿Ó˘, Úfi‰ÈÎÔ˜, ∫ÚÈÙ›·˜), ÁÈ· ÙȘ ·Í›Â˜ Ù˘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘, Ù˘ ÛˆÊÚÔÛ‡Ó˘ Î·È Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ÈÛfiÙËÙ·˜ (ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜, ∞ÓÙÈÊÒÓ), ÌÂÏÂÙÔ‡Ó ÙËÓ ·ÓÙ›ıÂÛË Ê˘ÛÈ΋˜ ηٿÛÙ·Û˘ Î·È ÓfiÌÔ˘ Î·È ÙË Û¯¤ÛË ÎÚ¿ÙÔ˘˜ Î·È ÎÔÈÓˆ-Ó›·˜, appleÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙Ô˘Ó Ù¤ÏÔ˜ ÙÔÓ ÛÎÔapplefi Ù˘ apple·È‰Â›·˜ Î·È ÙÔÓ ÚfiÏÔ ÙˆÓ ‰·ÛÎ¿ÏˆÓ ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›·.∏ ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË ÛÙÚ¤ÊÂÈ ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ appleÚÔ˜ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Î·È ÙË ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ Û˘˙‹ÙËÛË Û ‚·ÛÈο ı¤Ì·Ù·Ù˘ ËıÈ΋˜. √Ú›˙ÔÓÙ·È ÔÚÈṲ̂Ó˜ ÁÂÓÈΤ˜ ¤ÓÓÔȘ (·Ó‰Ú›·, ÛˆÊÚÔÛ‡ÓË, ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË, ·ÚÂÙ‹) Ì ÙÔÓ ‰È¿ÏÔÁÔ Î·È Ì ÌÈ· ȉȷ›-ÙÂÚË Ì¤ıÔ‰Ô, ÙË Ì·È¢ÙÈ΋ ‹ ÂÚÈÛÙÈ΋ Î·È ÙË ‰È·ÏÂÎÙÈ΋. √ ˆÎÚ¿Ù˘, fiappleˆ˜ Î·È Ô Ï¿ÙˆÓ, ıˆÚ› ÙËÓ ·ÚÂÙ‹ ÌÔÚÊ‹ ÁÓÒ-Û˘ Î·È ÙËÓ ·˘ÙÔÁÓˆÛ›· ˆ˜ ·ÚÈÔ ÛÎÔapplefi Ù˘ ·Ó·ÙÚÔÊ‹˜ Î·È ÂÎapple·›‰Â˘Û˘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ. √ Ï¿ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ·Ù‡ÂÙ·È ËıÈÎ¿Î·È appleÔÏÈÙÈο ı¤Ì·Ù· ΢ڛˆ˜ ÛÙËÓ ÔÏÈÙ›·, ÙÔÓ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔ ‰È¿ÏÔÁfi ÙÔ˘, fiappleÔ˘ ÛÎÈ·ÁÚ·Ê› ÌÈ· ȉ·ÓÈ΋ appleÔÏÈÙ›· Ù˘ ÔappleÔ›-·˜ Ë ‰ÔÌ‹ ·ÓÙÈÛÙÔȯ› ÛÙË ‰ÔÌ‹ Ù˘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˘ „˘¯‹˜, ·appleÔÙÂÏÂ›Ù·È ‰ËÏ·‰‹ ·applefi ÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜-¿Ú¯ÔÓÙ˜ (ÏÔÁÈÎfi), ÙÔ˘˜Ê‡Ï·Î˜ (ı˘ÌÈÎfi) Î·È ÙÔ˘˜ Ù¯ӛÙ˜ (ÂappleÈı˘ÌËÙÈÎfi) appleÔ˘ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ‰È·ı¤ÙÔ˘Ó ·ÓÙÈÛÙÔ›¯ˆ˜ ÛÔÊ›·, ·Ó‰Ú›·, ·ÚÂÙ‹. ∏ appleÔÏÈÙ›··˘Ù‹ ÔÊ›ÏÂÈ Ó· ·Ó·Ï¿‚ÂÈ ÙËÓ ÂÎapple·›‰Â˘ÛË fiÏˆÓ ÙˆÓ ÌÂÏÒÓ Ù˘ ÁÈ· ÙÔ ¤ÚÁÔ appleÔ˘ appleÚfiÎÂÈÙ·È Ó· ·Û΋ÛÔ˘Ó Î·È Ó· ÂӉȷʤÚÂÙ·Èȉȷ›ÙÂÚ· ÁÈ· ÙË ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ÂÎapple·›‰Â˘ÛË Ù˘ ¿Ú¯Ô˘Û·˜ Ù¿Í˘ ·applefi ÙËÓ ÔappleÔ›· ‰ÂÓ ÂÍ·ÈÚÔ‡ÓÙ·È ÔÈ Á˘Ó·›Î˜. ∏ ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË,fï˜, ·ÊÔÚ¿ fiϘ ÙȘ Ù¿ÍÂȘ Î·È Ú˘ıÌ›˙ÂÈ ÙȘ ·ÌÔÈ‚·›Â˜ Û¯¤ÛÂȘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ. ªÂ ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ· Ë ‰È‰·Ûηϛ· Ù˘ ÊÈÏÔÛÔ-Ê›·˜ ‰Â Á›ÓÂÙ·È appleϤÔÓ ÛÙËÓ ·ÁÔÚ¿ Î·È ÛÙ· Û˘ÌapplefiÛÈ· ·ÏÏ¿ ÛÙËÓ ∞η‰ËÌ›·, ÙËÓ appleÏ·ÙˆÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ Û¯ÔÏ‹ appleÔ˘ ·˘Ùfi˜ ›‰Ú˘-ÛÂ. ÙÔ appleÚfiÁÚ·ÌÌ· ÛappleÔ˘‰ÒÓ Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜ Ô Ï¿ÙˆÓ appleÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÂÎÙfi˜ ·applefi ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›·, ÙËÓ ·ÚÈıÌËÙÈ΋, ÙË ÁˆÌÂ-ÙÚ›·, ÙË ÌÔ˘ÛÈ΋ Î·È ÙËÓ ·ÛÙÚÔÓÔÌ›·.√ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ÌappleÔÚ› Ó· ıˆÚËı› Ô appleÚÒÙÔ˜ Û˘ÛÙËÌ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, ÁÈ·Ù› Û fiÏ· Ù·ı¤Ì·Ù· appleÔ˘ appleÚ·ÁÌ·Ù‡ÂÙ·È apple·Ú·ı¤ÙÂÈ, ÎÚ›ÓÂÈ Î·È ·Ó·‰ÔÌ› ÙȘ ·applefi„ÂȘ appleÚÔËÁÔ‡ÌÂÓˆÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓ, fiappleˆ˜ ÙˆÓ ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈ-ÎÒÓ, ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ, ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Î·È ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·. ∏ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋ ËıÈ΋ Â›Ó·È ·ÚÂÙÔÏÔÁÈ΋, ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ‰ËÏ·‰‹ ÛÙË ‰ÈÂ-Ú‡ÓËÛË Î·È ÙÔÓ appleÚÔÛ‰ÈÔÚÈÛÌfi Ù˘ ·ÚÂÙ‹˜ Î·È ÔÚ›˙ÂÈ ˆ˜ ÙÂÏÈÎfi ÛÙfi¯Ô ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›·, Ë ÔappleÔ›· Â›Ó·È ˘apple¤ÚÙ·-ÙÔ ·Á·ıfi Î·È ·appleÔÙÂÏ› ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· Ù˘ „˘¯‹˜. √ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ Û˘Ó‰¤ÂÈ ÙËÓ ËıÈ΋ Ì ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋, ‚ϤappleÂÈ ÙË ÊÈÏ›· ˆ˜ ·ÚÈÔÛ˘ÛÙ·ÙÈÎfi ÙˆÓ ·ÓıÚˆapple›ÓˆÓ Û¯¤ÛÂˆÓ Î·È Ù˘ appleÔÏÈÙÈ΋˜-ÎÔÈÓˆÓÈ΋˜ Û˘Ì‚›ˆÛ˘ Î·È ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ ÙÔ Ó· ˙ÂÈ Ô ¿ÓıÚˆappleÔ˜ ̤۷Û ÔÚÁ·ÓˆÌ¤Ó˜ ÎÔÈӈӛ˜ Â›Ó·È ÌÈ· Ê˘ÛÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·.√È ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ appleÔ˘ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÔ˘Ó ÙËÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ Î·È ÙË ÚˆÌ·˚΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ηıÒ˜ Î·È ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· Ù˘ ‡ÛÙÂÚ˘·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ –ÌÈ·˜ appleÂÚÈfi‰Ô˘ appleÔ˘ ÔÓÔÌ¿˙ÂÙ·È Î·È ÌÂÙ·-·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋– ÛÙÚ¤ÊÔÓÙ·È È‰›ˆ˜ appleÚÔ˜ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ Î·È ‰›ÓÔ˘Ó Ó¤Ô˘˜appleÚÔÛ·Ó·ÙÔÏÈÛÌÔ‡˜ ÛÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›·. £ÂˆÚÔ‡Ó ÛÎÔapplefi Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÙËÓ ·appleÂÏ¢ı¤ÚˆÛË ÙÔ˘ ·ÙfiÌÔ˘ ·applefi Ù· apple¿ıË Î·È ÙÔ˘˜Â͈ÙÂÚÈÎÔ‡˜ Î·È ÂÛˆÙÂÚÈÎÔ‡˜ ηٷӷÁηÛÌÔ‡˜, ‚ϤappleÔ˘Ó ÙËÓ Â˘‰·ÈÌÔÓ›· Î·È ÙË ÁÓÒÛË Ó· ·appleÂÈÏÂ›Ù·È fi¯È ÌfiÓÔ ·applefi Â͈ÙÂÚÈ-Τ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ ·ÏÏ¿ Î·È ·applefi ÙËÓ ›‰È· ÙË ÁÏÒÛÛ·, fiÙ·Ó ÂÎÊÚ¿˙ÂÙ·È ‰ÔÁÌ·ÙÈο, Î·È appleÚÔ‚¿ÏÏÔ˘Ó ÙËÓ ·Í›· Ù˘ ·˘ÙÔÛ˘ÓÂȉË-Û›·˜. ∑Ô˘Ó Û ÂappleÔ¯‹ ÌÂÁ¿ÏˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ Î·È appleÔÏÈÙÈÎÒÓ ·ÏÏ·ÁÒÓ Î·È appleÚÔÙ›ÓÔ˘Ó ÛÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒappleÔ˘˜ ÙË ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ıÂÚ·apple›·Ë ÔappleÔ›·, fiappleˆ˜ Ë È·ÙÚÈ΋, ·appleÂÏ¢ıÂÚÒÓÂÈ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ ·applefi ÙÔ˘˜ Êfi‚Ô˘˜ ÙÔ˘. ∞Ó·‰ÂÈÎÓ‡Ô˘Ó ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ˆ˜ «Ù¤¯ÓË ÙÔ˘‚›Ô˘», ÂappleÈÛËÌ·›ÓÔÓÙ·˜ ÙËÓ ·Í›· Ù˘ ·˘ÙÔÁÓˆÛ›·˜ Î·È Ù˘ ÂÛˆÙÂÚÈ΋˜ ÂÏ¢ıÂÚ›·˜. ÙËÓ ‡ÛÙÂÚË ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·, Ì ÙÔÓ ÏˆÙ›ÓÔ,˘appleÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÙ·È ˆ˜ ÛÎÔapplefi˜ Ù˘ ˙ˆ‹˜ Ë ·appleÔÌ¿ÎÚ˘ÓÛË ·applefi ÙÔÓ ·ÈÛıËÙfi ÎfiÛÌÔ Î·È Ë ÌÂÙ¿‚·ÛË ÛÙÔÓ ˘appleÂÚ‚·Ùfi ÎfiÛÌÔ, Ë ÔÌÔ›-ˆÛË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘ appleÚÔ˜ ÙÔÓ ıÂfi appleÔ˘ ÂappleÈÙ˘Á¯¿ÓÂÙ·È Ì¤Ûˆ ÙˆÓ ·ÚÂÙÒÓ.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


141Ã√¡√§√°π∫√ π¡∞∫∞ *ºÈÏfiÛÔÊÔÈ6Ô˜ ·È. apple.Ã. (600 - 501 apple.Ã.)- £·Ï‹˜ (624 - 546 apple.Ã.), ·applefi ÙË ª›ÏËÙÔ Ù˘ ª. ∞Û›·˜, ηٿ ÙËÓ apple·Ú¿‰ÔÛË Ô appleÚÒÙÔ˜appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜.- ∞ӷ̷͛ӉÚÔ˜ (612/10 - 545 apple.Ã.), appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ·applefi ÙËÓ πˆÓ›·, Ô appleÚÒÙÔ˜ appleÔ˘ Û˘Ó¤-ÁÚ·„ ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ appleÚ·ÁÌ·Ù›·.- ∞Ó·ÍÈ̤Ó˘ (585/84 - 528/25 apple.Ã.), appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ·applefi ÙËÓ πˆÓ›·, appleÈı·ÓÒ˜ Ì·ıËÙ‹˜ÙÔ˘ ∞ӷ̷͛ӉÚÔ˘.- •ÂÓÔÊ¿Ó˘ (570 - 475 apple.Ã.), appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, appleÔÈËÙ‹˜, appleÚfi‰ÚÔÌÔ˜ Ù˘∂Ï·ÙÈ΋˜ Û¯ÔÏ‹˜.- ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˜ (544/40 - 484/80 apple.Ã.), appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ ÙËÓ ·¤Ó·Ë·ÏÏ·Á‹.- ˘ı·ÁfiÚ·˜ (580 - 490 apple.Ã.), ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜-Ì·ıËÌ·ÙÈÎfi˜, ¤‰Ú·Û ÛÙËÓ ¡fiÙÈ· πÙ·Ï›·.- £Â·ÓÒ (6Ô˜ ·È. apple.Ã.), Á˘Ó·›Î· ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, Ì·ı‹ÙÚÈ· Î·È Î·ÙfiappleÈÓ Û‡˙˘ÁÔ˜ ÙÔ˘ ˘ı·-ÁfiÚ·.5Ô˜ ·È. apple.Ã. (500 - 401 apple.Ã.)- ·ÚÌÂÓ›‰Ë˜ (540/15 - 470/50 apple.Ã.), ∂Ï¿Ù˘, appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Ù˘ ‡apple·Ú͢.- ∞Ó·Í·ÁfiÚ·˜ (500 - 428 apple.Ã.), appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜, Ô appleÚÒÙÔ˜ ·applefi ÙÔ˘˜ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎÔ‡˜ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ appleÔ˘ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì fiÙÈ ¤¯ÂÈ ˙‹ÛÂÈ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·.- ¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô ∞appleÔÏψÓÈ¿Ù˘ (5Ô˜ ·È. apple.Ã.), appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ·applefi ÙËÓ πˆÓ›·.- ∂Ìapple‰ÔÎÏ‹˜ (495 - 430 apple.Ã.), appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È ÎÔÛÌÔÏfiÁÔ˜.- ∑‹ÓˆÓ Ô ∂Ï¿Ù˘ (5Ô˜ ·È. apple.Ã.), ∂Ï¿Ù˘ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ‰È¿ÛËÌÔ˜ ·applefi Ù· apple·Ú¿‰ÔÍ· Ù˘ΛÓËÛ˘, ·Ó·appleÙ‡ÛÛÂÈ ÙȘ ȉ¤Â˜ ÙÔ˘ ·ÚÌÂÓ›‰Ë.- §Â‡ÎÈappleappleÔ˜ (5Ô˜ ·È. apple.Ã.), appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ıÂÌÂÏȈً˜ Ù˘ ·ÙÔÌÈ΋˜ ıˆڛ·˜.- ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ (490/80 - 420/11 apple.Ã.), ÛÔÊÈÛÙ‹˜ ‰È¿ÛËÌÔ˜ ÁÈ· ÙÔÓ Û¯ÂÙÈÎÈÛÌfi ÙÔ˘.- πappleapple›·˜ (485 - 415 apple.Ã.), ÛÔÊÈÛÙ‹˜.- °ÔÚÁ›·˜ (483 - 376 apple.Ã.), ÛÔÊÈÛÙ‹˜ Î·È ‰¿ÛηÏÔ˜ Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜.- ∞ÓÙÈÊÒÓ (480 - 411 apple.Ã.), Ú‹ÙÔÚ·˜ Î·È ÛÔÊÈÛÙ‹˜, ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù· ·applefi ÙËÓ appleÚ·ÁÌ·Ù›·ÙÔ˘ ÂÚ› ∞ÏËı›·˜ ·Ó·Î·Ï‡ÊıËÎ·Ó ÛÙËÓ √͇ڢÁ¯Ô (∞›Á˘appleÙÔ˜).- ∞Ûapple·Û›· (5Ô˜ ·È .apple.Ã.), Á˘Ó·›Î· ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È Ú‹ÙˆÚ, Û‡ÓÙÚÔÊÔ˜ ÙÔ˘ ÂÚÈÎÏ‹.- ˆÎÚ¿Ù˘ (469 - 399 apple.Ã.), ∞ıËÓ·›Ô˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Ì ÙÔÓ ÔappleÔ›ÔÓ Û˘ÓÙÂÏÂ›Ù·È Ë ÛÙÚÔÊ‹Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ·applefi ÙËÓ ÎÔÛÌÔÏÔÁ›· Î·È ÙËÓ Ê˘ÛÈ΋ ÛÙËÓ ·ÓıÚˆappleÔÏÔÁ›· Î·È ÙËÓ ËıÈ΋.- Úfi‰ÈÎÔ˜ (5Ô˜ ·È. apple.Ã.), ÛÔÊÈÛÙ‹˜, Û‡Á¯ÚÔÓÔ˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË.- ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ (460 - 370 apple.Ã.), appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜, ·ÙÔÌÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜.- ∂˘ÎÏ›‰Ë˜ Ô ªÂÁ·Ú‡˜ (450 - 380 apple.Ã.), Û˘ÓÂÚÁ¿Ù˘ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Î·È È‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ªÂÁ·ÚÈ΋˜ Û¯ÔÏ‹˜, appleÔ˘ ·Ó‹ÎÂÈ ÛÙȘ ÌÈÎÚfiÙÂÚ˜ ÛˆÎÚ·ÙÈΤ˜ Û¯ÔϤ˜.4Ô˜ ·È. apple.Ã. (400 - 301 apple.Ã.)-√ ı¿Ó·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË ÙÔ 399 ›¯Â ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ ÂappleȉڿÛÂȘ ÛÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ· Î·È Û¿ÏÏ· appleÚfiÛˆapple· Ù˘ ÂappleÔ¯‹˜. ÿ‰Ú˘ÛË ÙˆÓ ÏÂÁfiÌÂÓˆÓ ÛˆÎÚ·ÙÈÎÒÓ Û¯ÔÏÒÓ (ªÂÁ·ÚÈ΋,∫˘ÓÈ΋, ∫˘ÚËÓ·˚΋).- ∞ÓÙÈÛı¤Ó˘ (445 - 360 apple.Ã.), Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË, Û˘¯Ó¿ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙËÓ ‡ÛÙÂÚË∫˘ÓÈ΋ Û¯ÔÏ‹.- ∞Ú›ÛÙÈappleappleÔ˜ (435 - 356 apple.Ã.), Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË, È‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ ∫˘ÚËÓ·˚΋˜ Û¯ÔÏ‹˜appleÔ˘ appleÚfiÛÎÂÈÙ·È ÛÙÔÓ Ë‰ÔÓÈÛÌfi.- Ï¿ÙˆÓ (427 - 347 apple.Ã.), ÓÂfiÙÂÚÔ˜ Û˘ÓÂÚÁ¿Ù˘ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË, È‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜(387), ‰¿ÛηÏÔ˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË. °Ú¿ÊÂÈ ÙËÓ ÔÏÈÙ›· (appleÂÚ. 380-370).- •ÂÓÔÊÒÓ (427 - 355 apple.Ã.), ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ Î·È ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ÁÓˆÛÙfi˜ ·applefi ÙËÓ «∞appleÔÏÔÁ›·» ÙÔ˘ˆÎÚ¿ÙË.- apple‡ÛÈappleappleÔ˜ (407 - 399 apple.Ã.), Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, appleÔ˘ ÙÔÓ ‰È·‰¤¯ÙËΠˆ˜ ÂappleÈÎÂ-Ê·Ï‹˜ ÛÙËÓ ∞η‰ËÌ›· (347)- ¢ÈÔÁ¤Ó˘ ·applefi ÙË ÈÓÒappleË (400/390 - 328/323 apple.Ã.), ηْ ÂÍÔ¯‹Ó ΢ÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜.- •ÂÓÔÎÚ¿Ù˘ (396 - 314 apple.Ã.), Ôapple·‰fi˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÚ›ÙÔ˜ ‰È¢ı˘ÓÙ‹˜ Ù˘ ∞η-‰ËÌ›·˜.πÛÙÔÚÈο - appleÔÏÈÙÈÛÌÈο ÁÂÁÔÓfiÙ·∞Ú¯·˚΋ appleÂÚ›Ô‰Ô˜- 594 apple.Ã.: ªÂÙ·ÚÚ‡ıÌÈÛË ÙÔ˘ fiψӷ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·.- 585 apple.Ã.: √ £·Ï‹˜ appleÚԂϤappleÂÈ ÙËÓ ¤ÎÏÂÈ„Ë ÙÔ˘ËÏ›Ô˘.∞Ú¯‹ ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÎÒÓ Ì·ıËÌ·ÙÈÎÒÓ appleÔ˘ ·appleÔ‰›‰Â-Ù·È ÛÙÔÓ £·Ï‹.- 561 - 527 apple.Ã.: √ ÂÈÛ›ÛÙÚ·ÙÔ˜ Ù‡Ú·ÓÓÔ˜ ÙˆÓ∞ıËÓÒÓ.∏ appleÚÒÙË Û˘ÛÙËÌ·ÙÈ΋ ¤Î‰ÔÛË Ù˘ πÏÈ¿‰·˜ ηÈÙ˘ √‰‡ÛÛÂÈ·˜.- √ ∫ÏÂÈÛı¤Ó˘ ÂΉÈÒÎÂÈ ÙÔ˘˜ Ù˘Ú¿ÓÓÔ˘˜ ·applefi ÙËÓ∞ı‹Ó· (510 apple.Ã.) Î·È ÂÈÛ¿ÁÂÈ ÙÔ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎfiappleÔÏ›ÙÂ˘Ì· (508 apple.Ã.).∫Ï·ÛÈ΋ appleÂÚ›Ô‰Ô˜- 499 - 494 apple.Ã.: ∏ πˆÓ›· ÂÍÂÁ›ÚÂÙ·È ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ Ù˘ÂÚÛ›·˜.- 490 - 479 apple.Ã.: √È ÂÚÛÈÎÔ› applefiÏÂÌÔÈ ÂÓÒÓÔ˘Ó appleÚfi-ÛηÈÚ· ÙÔ˘˜ ŒÏÏËÓ˜. ◊ÙÙ· ÂÚÛ›·˜ ÙÔ 479 apple.Ã.- 472 apple.Ã.: √ ∞ÈÛ¯‡ÏÔ˜ ·Ó·‰ÂÈÎÓ‡ÂÙ·È Ô appleÚÒÙÔ˜∂˘Úˆapple·›Ô˜ ‰Ú·Ì·ÙÔ˘ÚÁfi˜ (¤ÚÛ˜).ÿ‰Ú˘ÛË Ù˘ ˘ÌÌ·¯›·˜ Ù˘ ¢‹ÏÔ˘.- ÂÚ. 460 - 429 apple.Ã.: ∏ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘ ÂÚÈÎÏ‹.£¿Ó·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ÂÚÈÎÏ‹ ·applefi ÏÔÈÌfi.·›˙ÔÓÙ·È ÔÈ ÙÚ·Áˆ‰›Â˜ ÙÔ˘ ÔÊÔÎÏ‹ (468 - 406 apple.Ã.)- 423 apple.Ã.: √ ∞ÚÈÛÙÔÊ¿Ó˘ ÁÚ¿ÊÂÈ ÙȘ ¡ÂʤϘ ηȉȷΈ̈‰Â› ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË.√È ÙÚ·Áˆ‰›Â˜ ÙÔ˘ ∂˘ÚÈapple›‰Ë Ê·ÓÂÚÒÓÔ˘Ó Âapple›‰Ú·-ÛË ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ. √ ∏Úfi‰ÔÙÔ˜ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ÛÙȘπÛÙÔڛ˜ ÙÔ˘ ¤Ó· apple·ÓfiÚ·Ì· ÁÈ· ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ.431 - 404 apple.Ã.: ÂÏÔappleÔÓÓËÛÈ·Îfi˜ applefiÏÂÌÔ˜ ÌÂٷ͇apple¿ÚÙ˘ Î·È ∞ı‹Ó·˜. ◊ÙÙ· Ù˘ ∞ı‹Ó·˜.- 404 apple.Ã.: √ÏÈÁ·Ú¯›· ÙˆÓ ÙÚÈ¿ÎÔÓÙ· Ù˘Ú¿ÓÓˆÓ.- 403 apple.Ã.: ∞appleÔηٿÛÙ·ÛË Ù˘ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜.√ £Ô˘Î˘‰›‰Ë˜ ÂÚÂ˘Ó¿ ÙËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿Î·È Ù· ΛÓËÙÚ¿ Ù˘ ÛÙËÓ πÛÙÔÚ›· ÙÔ˘.π·ÙÚÈο Û˘ÁÁÚ¿ÌÌ·Ù· ·appleÔ‰›‰ÔÓÙ·È ÛÙÔÓ πappleappleÔÎÚ¿ÙË.∫Ï·ÛÈ΋ appleÂÚ›Ô‰Ô˜∏ ÂÏÏËÓÈ΋ ÚËÙÔÚÈ΋ ·Óı› (∞ÈÛ¯›Ó˘, πÛÔÎÚ¿Ù˘,¢ËÌÔÛı¤Ó˘).ÕÓıÈÛË ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÎÒÓ Ì·ıËÌ·ÙÈÎÒÓ (£Âfi‰ˆÚÔ˜£Â·›ÙËÙÔ˜).- 399 apple.Ã.: ∫·Ù·‰›ÎË Î·È ı¿Ó·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË.- 387 apple.Ã.: π‰Ú˘ÛË Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·.- 336 apple.Ã.: √ ∞ϤͷӉÚÔ˜ ‰È·‰¤¯ÂÙ·È ÙÔÓ º›ÏÈappleappleÔÙ˘ ª·Î‰ÔÓ›·˜.- 335 apple.Ã.: ÿ‰Ú˘ÛË ÙÔ˘ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈÎÔ‡ §˘Î›Ԣ.- 327 apple.Ã: √ ‡ÚÚˆÓ apple·›ÚÓÂÈ Ì¤ÚÔ˜ ÛÙËÓ ÂÎÛÙÚ·-Ù›· ÙÔ˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘ ÛÙËÓ πÓ‰›·, ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÙËÓÈÓ‰È΋ ÛÔÊ›·.- 323 apple.Ã.: £¿Ó·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘ Î·È ¤Ó·ÚÍËÙ˘ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋˜ appleÂÚÈfi‰Ô˘. ÿ‰Ú˘ÛË ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎÒÓ‚·ÛÈÏ›ˆÓ.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


142Ã√¡√§√°π∫√ π¡∞∫∞- ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ (384 - 322 apple.Ã.), Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, È‰Ú˘Ù‹˜ ÙÔ˘ §˘Î›Ԣ (395) ηÈÙ˘ appleÂÚÈapple·ÙËÙÈ΋˜ Û¯ÔÏ‹˜.- ∞Ú‹ÙË Ë ∫˘ÚËÓ·›· (4Ô˜ ·È apple.Ã.), ÎfiÚË ÙÔ˘ ∞Ú›ÛÙÈappleappleÔ˘ Î·È Û˘ÓÂÚÁ¿Ù˘ ÙÔ˘ ˆ˜ ÂappleÈÎÂ-Ê·Ï‹˜ Ù˘ ∫˘ÚËÓ·˚΋˜ Û¯ÔÏ‹˜.- Ù›ÏappleˆÓ (380 - 300 apple.Ã.), ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ·applefi Ù· ª¤Á·Ú·, ¤¯ÂÈ ‰Â¯Ù› ÂappleȉڿÛÂȘ ·applefi ÙÔÓ∫˘ÓÈÛÌfi Î·È ¤¯ÂÈ ÂappleȉڿÛÂÈ ÛÙÔÓ ÙˆÈÎÈÛÌfi.- £ÂfiÊÚ·ÛÙÔ˜ (370 - 287 apple.Ã.), Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, Û˘ÓÂÚÁ¿Ù˘ Î·È ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·ÂappleÈÎÂÊ·Ï‹˜ ÙÔ˘ §˘Î›Ԣ.- ‡ÚÚˆÓ (360 - 270 apple.Ã.), È‰Ú˘Ù‹˜ ÙÔ˘ ÎÂappleÙÈÎÈÛÌÔ‡ Î·È Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ appleÔ˘ apple‹Ú ÙÔÔÓÔÌ¿ Ù˘ ·applefi ·˘ÙfiÓ (˘ÚÚˆÓÈÛÌfi˜).3Ô˜ ·È. apple.Ã. (300 - 201 apple.Ã.)- ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ (341 - 270 apple.Ã.), È‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ Û¯ÔÏ‹˜ ÙˆÓ ∂appleÈÎÔ˘Ú›ˆÓ appleÔ˘ ÔÓÔÌ¿ÛÙËηapplefi ·˘ÙfiÓ.- ∑‹ÓˆÓ Ô ∫ÈÙȇ˜ (336/5 - 262 apple.Ã.), È‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ ÛÙˆÈ΋˜ Û¯ÔÏ‹˜.- ∫Ï¿Óı˘ (331 - 232 apple.Ã.), ‰Â‡ÙÂÚÔ˜ ÂappleÈÎÂÊ·Ï‹˜ Ù˘ ÛÙˆÈ΋˜ Û¯ÔÏ‹˜.- ∞Ú›ÛÙˆÓ (3Ô˜ ·È. apple.Ã.), ÛÙˆÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∑‹ÓˆÓ·, ÂappleÈÎÂÓÙڈ̤ÓԘηٿ ·ÚÈÔ ÏfiÁÔ ÛÙËÓ ËıÈ΋.- ∆›ÌˆÓ (320 - 230 apple.Ã.), ÛÎÂappleÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ‡ÚÚˆÓ·.- ∞ÚÎÂۛϷԘ (316 - 242 apple.Ã.), È‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ «ª¤Û˘ ∞η‰ËÌ›·˜», appleÈı·ÓÒ˜ ˘apple‡ı˘ÓÔ˜ ÁÈ·ÙË ÛÙÚÔÊ‹ Ù˘ appleÚÔ˜ ÙÔÓ ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi.- ª¤ÓÈappleappleÔ˜ (250 apple.Ã.), ΢ÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È ‰È¿ÛËÌÔ˜ Û·ÙÈÚÈÎfi˜ appleÔÈËÙ‹˜.- ÃÚ‡ÛÈappleappleÔ˜ (281 - 208 apple.Ã.), ÙÚ›ÙÔ˜, ›Ûˆ˜ Ô appleÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi˜, ÂappleÈÎÂÊ·Ï‹˜ Ù˘ ÛÙˆÈ΋˜Û¯ÔÏ‹˜.2Ô˜ ·È. apple.Ã. (200 - 101 apple.Ã.)- ¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô µ·‚˘ÏÒÓÈÔ˜ (240 - 152 apple.Ã.), ÛÙˆÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ̤ÏÔ˜ Ù˘ appleÂÚ›ÊËÌ˘appleÚÂۂ›·˜ ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ ÛÙË ƒÒÌË (155 apple.Ã.).- ∫·ÚÓ¿‰Ë˜ (214 - 129 apple.Ã.), ÂappleÈÎÂÊ·Ï‹˜ Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜ Î·È È‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ «¡¤·˜ ∞η-‰ËÌ›·˜», ̤ÏÔ˜ Ù˘ appleÂÚ›ÊËÌ˘ appleÚÂۂ›·˜ ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ ÛÙË ƒÒÌË.- ·Ó·›ÙÈÔ˜ (185 - 109 apple.Ã.), ÛÙˆÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Ì ÂÎÏÂÎÙÈΤ˜ Ù¿ÛÂȘ, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ¢ÈÔ-Á¤ÓË ·applefi ÙË µ·‚˘ÏÒÓ· Î·È ÙÔ˘ ∞ÓÙ›apple·ÙÚÔ˘, ÂappleËÚ¤·Û ÙÔÓ ∫ÈΤڈӷ.- º›ÏˆÓ Ô §·ÚÈÛ·›Ô˜ (160 - 80 apple.Ã.), ÂappleÈÎÂÊ·Ï‹˜ Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜, ‰¿ÛηÏÔ˜ ÙÔ˘ ∫ÈΤڈӷ.- ∑‹ÓˆÓ Ô È‰ÒÓÈÔ˜ (150 - 70 apple.Ã.), ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈÔ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜.1Ô˜ ·È. apple.Ã. (100 - 1 Ì.Ã.)- ÔÛÂȉÒÓÈÔ˜ (135 - 51 apple.Ã.), ÛÙˆÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È ÈÛÙÔÚÈÎfi˜, Û˘¯Ó¿ ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙Â-Ù·È ˆ˜ ÂÎÏÂÎÙÈÎfi˜, ÂÎappleÚÔÛˆapple› ÙË «ª¤ÛË ÙÔ¿».- ∞ÓÙ›Ô¯Ô˜ Ô ∞ÛηψӛÙ˘ (130 - 68 apple.Ã.), Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ º›ÏˆÓ· ÙÔ˘ §·ÚÈÛ·›Ô˘, ÂappleÈÎÂ-Ê·Ï‹˜ Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜ appleÔ˘ ·appleÔÌ·ÎÚ‡ÓÂÙ·È ·applefi ÙÔÓ ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi Ù˘ «¡¤·˜ ∞η‰ËÌ›·˜»Î·È ÂappleÈÛÙÚ¤ÊÂÈ ÛÙËÓ apple·ÏÈ¿ ∞η‰ËÌ›·. ÕÛÎËÛ ÛËÌ·ÓÙÈ΋ Âapple›‰Ú·ÛË ÛÙÔÓ ∫ÈΤڈӷ.- ºÈÏfi‰ËÌÔ˜ (110 - 40 apple.Ã.), ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈÔ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ÙÔ˘ ÔappleÔ›Ô˘ appleÔÏÏ¿ ·applefi Ù· Û˘ÁÁÚ¿Ì-Ì·Ù· ı¿ÊÙËÎ·Ó ÛÙÔ Herculaneum (∏Ú¿ÎÏÂÈ·) ÛÙËÓ ¤ÎÚËÍË ÙÔ˘ µÂ˙Ô‡‚ÈÔ˘ (79 Ì.Ã.).- ∫ÈÎ¤ÚˆÓ (106 - 43 apple.Ã.), ƒˆÌ·›Ô˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È Û˘ÁÁڷʤ·˜.- ∞ÈÓËÛ›‰ËÌÔ˜ (1Ô˜ ·È. apple.Ã.), ÛÎÂappleÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ appleÔ˘ appleÚÔÛapple¿ıËÛ ӷ ·Ó·‚ÈÒÛÂÈ ÙÔÓ˘ÚÚˆÓÈÛÌfi.- §Ô˘ÎÚ‹ÙÈÔ˜ (97 - appleÂÚ. 55 apple.X.), ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈÔ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, appleÔÈËÙ‹˜.1Ô˜ ·È. Ì.X.- º›ÏˆÓ Ô ∞ÏÂÍ·Ó‰Ú‡˜ (30 apple.Ã. - 40 Ì.Ã.), ∂‚Ú·›Ô˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È ÁfiÓÈÌÔ˜ Û˘ÁÁڷʤ-·˜ appleÔ˘ ¤˙ËÛ ÛÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· ÛÙÔ˘˜ ÂÏÏËÓÈÛÙÈÎÔ‡˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜.- ÂӤη˜ (4 apple.Ã. - 65 Ì.Ã.), ƒˆÌ·›Ô˜ ÛÙˆÈÎfi˜ Û˘ÁÁڷʤ·˜, ȉȈÙÈÎfi˜ ‰¿ÛηÏÔ˜ ÙÔ˘·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ¡¤ÚˆÓ·.- ªÔ˘ÛÒÓÈÔ˜ ƒÔ‡ÊÔ˜ (30 - 100 Ì.Ã.), ÛÙˆÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜.- ÏÔ‡Ù·Ú¯Ô˜ (45 - 125 Ì.Ã.), ‚ÈÔÁÚ¿ÊÔ˜ Î·È Û˘ÁÁڷʤ·˜ Ù˘ appleÔχ ÛËÌ·ÓÙÈ΋˜ Û˘Ï-ÏÔÁ‹˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ ‰ÔÎÈÌ›ˆÓ Ì ٛÙÏÔ ∆· ∏ıÈο.- ∂apple›ÎÙËÙÔ˜ (50 - 135 Ì.Ã.), ÛÙˆÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ªÔ˘ÛÒÓÈÔ˘ ƒÔ‡ÊÔ˘ ηÈÈ‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ Û¯ÔÏ‹˜ Ù˘ ¡ÈÎfiappleÔÏ˘.2Ô˜ ·È Ì.Ã.- ¢ËÌÒÓ·Í (2Ô˜ ·È. Ì.Ã.), ΢ÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∂apple›ÎÙËÙÔ˘.- ¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô √ÈÓԷӉ‡˜ (2Ô˜ ·È. Ì.Ã.), Û˘ÁÁڷʤ·˜ Ù˘ ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈ·˜ ÂappleÈÁÚ·Ê‹˜ appleÔ˘‚Ú¤ıËΠÛÙ· √ÈÓÔ¿Ó‰· Ù˘ §˘Î›·˜.- 305 apple.Ã.: √ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ ȉڇÂÈ ÙÔÓ ∫‹appleÔ, ÊÈÏÔÛÔ-ÊÈ΋ Û¯ÔÏ‹ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·.- 302 apple.Ã.: √ ∑‹ÓˆÓ ·Ú¯›˙ÂÈ Ó· ‰È‰¿ÛÎÂÈ ÛÙËÓ ÔÈ-ΛÏË ÙÔ¿.- ∞ÎÌ‹ ÙÔ˘ Áˆ̤ÙÚË ∂˘ÎÏ›‰Ë.- √ ∞Ú›ÛÙ·Ú¯Ô˜ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ÙËÓ ËÏÈÔÎÂÓÙÚÈ΋ ˘applefiıÂÛË.∂ÏÏËÓÈÛÙÈ΋ appleÂÚ›Ô‰Ô˜- √ ∞Ú¯ÈÌ‹‰Ë˜ ÊÔÓ‡ÂÙ·È Î·Ù¿ ÙËÓ Î·Ù¿ÏË„Ë ÙˆÓ˘Ú·ÎÔ˘ÛÒÓ ·applefi ÙÔ˘˜ ƒˆÌ·›Ô˘˜ (appleÂÚ. 287 apple.Ã. -212 apple.Ã.).- Ù· ¯ÚfiÓÈ· ÙÔ˘ ÙÔÏÂÌ·›Ô˘ ÙÔ˘ ºÈÏ¿‰ÂÏÊÔ˘(285 apple.Ã. - 247 apple.Ã.) ÛÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· Ù˘ ∞ÈÁ‡-appleÙÔ˘ ÌÂÙ·ÊÚ¿˙ÂÙ·È ÛÙ· ÂÏÏËÓÈο Ë ·Ï·È¿ ¢È·-ı‹ÎË (ªÂÙ¿ÊÚ·ÛË ÙˆÓ ∂‚‰ÔÌ‹ÎÔÓÙ·, √’).∂ÏÏËÓÈÛÙÈ΋ - ƒˆÌ·˚΋ appleÂÚ›Ô‰Ô˜- 146 apple.Ã.: ∫·Ù·ÛÙÚÔÊ‹ Ù˘ ∫ÔÚ›ÓıÔ˘ ·applefi Ù˃ÒÌË. ∏ ∂ÏÏ¿‰· ¯¿ÓÂÈ ÙËÓ ·ÓÂÍ·ÚÙËÛ›· Ù˘.- ∆Ô ÌÂÙ·ÚÚ˘ıÌÈÛÙÈÎfi ¤ÚÁÔ ÙˆÓ ·‰ÂÏÊÒÓ °Ú¿Î¯ˆÓÛÙË ƒÒÌË.⁄ÛÙÂÚË ƒˆÌ·˚΋ appleÂÚ›Ô‰Ô˜.∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎÔ› ÃÚfiÓÔÈ (1Ô˜ ·È. apple.Ã. - 3Ô˜ ·È. Ì.Ã.)- 84 apple.Ã.: ∆· ¤ÚÁ· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ÌÂٷʤÚÔÓÙ·È·applefi ÙÔÓ ‡ÏÏ· ÛÙË ƒÒÌË Î·È ÂΉ›‰ÔÓÙ·È ·applefi ÙÔÓ∞Ó‰ÚfiÓÈÎÔ ÙÔÓ ƒfi‰ÈÔ.- 47 apple.Ã.: ∏ ‚È‚ÏÈÔı‹ÎË Ù˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·˜ ηٷ-ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È.- 31 apple.Ã.: ∏ Ì¿¯Ë ÙÔ˘ ∞ÎÙ›Ô˘. ∆¤ÏÔ˜ Ù˘ ڈ̷˚΋˜‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜ Î·È Ù˘ ·ÓÂÍ·ÚÙËÛ›·˜ Ù˘ ∞ÈÁ‡appleÙÔ˘.∆¤ÏÔ˜ Ù˘ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋˜ ‹ ·ÏÂÍ·Ó‰ÚÈÓ‹˜ ÂappleÔ¯‹˜.⁄ÛÙÂÚË ƒˆÌ·˚΋ Î·È ÚˆÙÔ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋ ∂appleÔ¯‹- 74 Ì.Ã.: √ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ µÂÛapple·ÛÈ·Ófi˜ ÂΉÈÒÎÂÈÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜ ·applefi ÙË ƒÒÌË.- 94 Ì.Ã.: √ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ¢ÔÌÈÙÈ·Ófi˜ ÂΉÈÒÎÂÈÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜ ·applefi ÙË ƒÒÌË.¢È¿ÏÔÁÔ˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡ Î·È ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


Ã√¡√§√°π∫√ π¡∞∫∞143- ∞ÏΛÓÔÔ˜ (2Ô˜ ·È. Ì.Ã.), appleÏ·ÙˆÓÈÛÙ‹˜ Î·È Û˘ÁÁڷʤ·˜ ÙÔ˘ ∂Á¯ÂÈÚȉ›Ô˘ ÙÔ˘ Ï·ÙˆÓÈ-ÛÌÔ‡.- ª¿ÚÎÔ˜ ∞˘Ú‹ÏÈÔ˜ (121 - 180 Ì.Ã.), ƒˆÌ·›Ô˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ Î·È ÛÙˆÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜.- °·ÏËÓfi˜ Ô ÂÚÁ·ÌËÓfi˜ (129 - 199 Ì.Ã.), ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜-ÁÈ·ÙÚfi˜ ÂappleËÚ·Ṳ̂ÓÔ˜ ·applefi ÙÔÓÏ·ÙˆÓÈÛÌfi, ÁÈ·ÙÚfi˜ ÙÔ˘ ª¿ÚÎÔ˘ ∞˘ÚËÏ›Ô˘ Î·È ÁfiÓÈÌÔ˜ Û˘ÁÁڷʤ·˜.- ¤ÍÙÔ˜ ∂ÌappleÂÈÚÈÎfi˜ (2Ô˜ - 3Ô˜ ·È. Ì.Ã.), ÛÎÂappleÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È Û˘ÁÁڷʤ·˜.- ∞ϤͷӉÚÔ˜ Ô ∞ÊÚÔ‰ÈÛȇ˜ (·ÎÌ‹ 200 Ì.Ã.), ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈÎfi˜ ˘appleÔÌÓËÌ·ÙÈÛÙ‹˜, ‰È‰¿ÛÎÂÈÛÙËÓ ∞ı‹Ó·.- πÔ˘Ï›· ¢fiÌÓ· (170 - 217 Ì.Ã.), ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, Û‡˙˘ÁÔ˜ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÂappleÙÈÌ›Ô˘ ‚‹-ÚÔ˘, Û˘ÌappleÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÙÔÓ °·ÏËÓfi Î·È ÙÔÓ ºÈÏfiÛÙÚ·ÙÔ ÛÙÔÓ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi Ù˘ ·ÎÏÔ.3Ô˜ ·È. Ì.Ã.- ¢ÈÔÁ¤Ó˘ §·¤ÚÙÈÔ˜ (3Ô˜ ·È. Ì.Ã.), ‰È¿ÛËÌÔ˜ ‚ÈÔÁÚ¿ÊÔ˜ ÙˆÓ ·Ú¯·›ˆÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓ.- ψٛÓÔ˜ (205 - 270 Ì.Ã.), appleÏ·ÙˆÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È È‰Ú˘Ù‹˜ ÙÔ˘ ¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌÔ‡.- ÔÚʇÚÈÔ˜ (233 - 309 Ì.Ã.), ¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎfi˜, Ì·ıËÙ‹˜ Î·È ‚ÈÔÁÚ¿ÊÔ˜ ÙÔ˘ ψٛÓÔ˘.- π¿Ì‚ÏȯԘ (242 - 327 Ì.Ã.), ÛËÌ·ÓÙÈÎfi˜ ÓÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜.4Ô˜ ·È. Ì.Ã.- ÷ÏΛ‰ÈÔ˜ (4Ô˜ ·È. Ì.Ã.), appleÏ·ÙˆÓÈÛÙ‹˜ Î·È Û˘ÁÁڷʤ·˜ Ï·ÙÈÓÈ΋˜ ÌÂÙ¿ÊÚ·Û˘ Î·È ˘appleÔ-ÌÓ‹Ì·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ∆ÈÌ·›Ô˘.- £ÂÌ›ÛÙÈÔ˜ (317 - 388 Ì.Ã.), ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈÎfi˜ ˘appleÔÌÓËÌ·ÙÈÛÙ‹˜, ¤˙ËÛ ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈ-ÓÔ‡appleÔÏË.- ∞˘ÁÔ˘ÛÙ›ÓÔ˜ (354 - 430 Ì.Ã.), ¯ÚÈÛÙÈ·Ófi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È ·Ù¤Ú·˜ Ù˘ ÂÎÎÏËÛ›·˜ ÂappleË-Ú·Ṳ̂ÓÔ˜ ·applefi ÙÔÓ ¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌfi.- Àapple·Ù›· (370 - 415 Ì.Ã.), ‰È¿ÛËÌË ÓÂÔappleÏ·ÙˆÓÈ΋ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ¤˙ËÛ ÛÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·Î·È ‰ÔÏÔÊÔÓ‹ıËΠ·applefi ÙÔÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎfi fi¯ÏÔ.5Ô˜ - 6Ô˜ ·È. Ì.Ã.- ÚfiÎÏÔ˜ (410 - 485 Ì.Ã.), ∞ıËÓ·›Ô˜ ÓÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È ÂappleÈÎÂÊ·Ï‹˜ Ù˘∞η‰ËÌ›·˜.- ∞ÌÌÒÓÈÔ˜ (440 - 521 Ì.Ã.), ∞ÏÂÍ·Ó‰ÚÈÓfi˜ ÓÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎfi˜, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ÚfiÎÏÔ˘ ηȉ¿ÛηÏÔ˜ ÙÔ˘ ¢·Ì¿ÛÎÈÔ˘ Î·È ÙÔ˘ ÈÌappleÏ›ÎÈÔ˘.- ¢·Ì¿ÛÎÈÔ˜ (462 - 540 Ì.Ã.), ÓÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎfi˜ Î·È ÂappleÈÎÂÊ·Ï‹˜ Ù˘ ·ıËÓ·˚΋˜ Û¯ÔÏ‹˜.- µÔ‹ıÈÔ˜ (480 - 525 Ì.Ã.), §·Ù›ÓÔ˜ ÓÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎfi˜ Î·È ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË.- ÈÌappleÏ›ÎÈÔ˜ (490 - 560 Ì.Ã.), ˘appleÔÌÓËÌ·ÙÈÛÙ‹˜ ¤ÚÁˆÓ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘¢·Ì¿ÛÎÈÔ˘.- πˆ¿ÓÓ˘ ºÈÏfiappleÔÓÔ˜ (490 - 570 Ì.Ã.), ¯ÚÈÛÙÈ·Ófi˜ ˘appleÔÌÓËÌ·ÙÈÛÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË,¤˙ËÛ ÛÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ÌÌˆÓ›Ô˘.- √ øÚÈÁ¤Ó˘ (185 - 254 Ì.Ã.) appleÚÔÛapple·ı› Ó· Û˘ÌÊÈ-ÏÈÒÛÂÈ ÙÔÓ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌfi Ì ÙËÓ appleÏ·ÙˆÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔ-Ê›· ÂÚÌËÓ‡ÔÓÙ·˜ ÙË µ›‚ÏÔ.- ∞appleÔÛÙÔÏÈÎÔ› ·Ù¤Ú˜ Î·È ÃÚÈÛÙÈ·ÓÔ› ∞appleÔÏÔÁËÙ¤˜- ˘ÁÁÚ·Ê‹ ·applefiÎÚ˘ÊˆÓ Î·È ÁÓˆÛÙÈÎÒÓ Â˘·ÁÁÂ-Ï›ˆÓ- ∂ÌÊ¿ÓÈÛË ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔ‡ °ÓˆÛÙÈÎÈÛÌÔ‡.⁄ÛÙÂÚË ∞Ú¯·ÈfiÙËÙ·- 285 Ì.Ã.: ∏ ڈ̷˚΋ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ‰È·ÈÚÂ›Ù·È Û·ӷÙÔÏÈ΋ Î·È ‰˘ÙÈ΋ ·applefi ÙÔÓ ¢ÈÔÎÏËÙÈ·Ófi.ªÂ۷ȈÓÈ΋ - µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ appleÂÚ›Ô‰Ô˜.¢È¿Ûapple·ÛË Ù˘ ڈ̷˚΋˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜- 313 Ì.Ã. ¢È¿Ù·ÁÌ· ªÂ‰ÈÔÏ¿ÓˆÓ appleÂÚ› ∞ÓÂÍÈıÚË-ÛΛ·˜.- 330 Ì.Ã. ÿ‰Ú˘ÛË Ù˘ ∫ˆÓ/appleÔÏ˘ appleÔ˘ Á›ÓÂÙ·È ¤‰Ú·Ù˘ ڈ̷˚΋˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜.- 325 Ì.Ã. ∏ ∞’ √ÈÎÔ˘ÌÂÓÈ΋ ‡ÓÔ‰Ô˜ Ù˘ ¡Èη›·˜Î·Ù·‰Èο˙ÂÈ ÙËÓ ·›ÚÂÛË ÙÔ˘ ∞Ú›Ԣ.- 395 Ì.Ã. √ÚÈÛÙÈ΋ ‰È·›ÚÂÛË Ù˘ ڈ̷˚΋˜ ·˘ÙÔ-ÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ·applefi ÙÔÓ £ÂÔ‰fiÛÈÔ.- 476 Ì.Ã. ∆¤ÏÔ˜ Ù˘ ڈ̷˚΋˜ ΢ÚÈ·Ú¯›·˜ ÛÙË¢‡ÛË.- 529 Ì.Ã. √ πÔ˘ÛÙÈÓÈ·Ófi˜ ÎÏ›ÓÂÈ ÙȘ ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜Û¯ÔϤ˜ ÙˆÓ ∞ıËÓÒÓ. ÚÔÂÙÔÈÌ¿˙ÂÙ·È Ô πÔ˘ÛÙÈÓÈ¿-ÓÂÈÔ˜ ÓÔÌÈÎfi˜ ÎÒ‰Èη˜.* √ apple·ÚÒÓ ¯ÚÔÓÔÏÔÁÈÎfi˜ apple›Ó·Î·˜ ·appleÔÙÂÏ› ÂappleÂÍÂÚÁ·Ṳ̂ÓË ÌÔÚÊ‹ ÙÔ˘ ·ÓÙ›ÛÙÔÈ¯Ô˘ apple›Ó·Î· ·applefi ÙÔ ‚È‚Ï›Ô The Oxford Companion toPhilosophy, ¤Î‰. Ted Honderich, Oxford University Press, 1995, ÛÂÏ. 945 Î.ÂÍ., Ì ‚¿ÛË Ù· ÏÂÍÈο Î·È Ù· ‚ÔËı‹Ì·Ù· appleÔ˘ apple·Ú·Ù›ıÂÓÙ·È ÛÙË‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ µÈ‚Ï›Ô˘ ÙÔ˘ ÂÎapple·È‰Â˘ÙÈÎÔ‡, ¤ÙÛÈ ÒÛÙ ӷ ˘apple¿Ú¯ÂÈ ÂÓ‰ÂÈÎÙÈο ÌÈ· ÂÓÈ·›· ¯ÚÔÓÔÏfiÁËÛË ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ ÛÙÔ µÈ‚Ï›Ô ÙÔ˘ Ì·ıË-Ù‹ Î·È ÙÔ˘ ÂÎapple·È‰Â˘ÙÈÎÔ‡.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


144Ã∞ƒ∆∏ ª∂ °∂¡∂£§π√À ∆√√À ◊ ∆√√À ¢ƒ∞∏ ∞ƒÃ∞πø¡ ºπ§√√ºø¡Πόλεις στις οποίες αναπτύχθηκαν οι φιλοσοφικές σχολές, γενέθλιοι τόποι ή τόποι δράσης των ανθολογούµενων φιλοσόφων.(Από το βιβλίο: Β. Κάλφας, Γ. Ζωγραφίδης, Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Ίδρυµα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 2006).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


145°§ø∞ƒπ√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ √ƒø¡(·Ú·Ù›ıÂÓÙ·È Û˘ÓÔappleÙÈο ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ ·applefi ÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÔ‡˜ Î·È ¿ÏÏÔ˘˜ fiÚÔ˘˜ appleÔ˘ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÔ‡ÓÙ·È ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô)∞ÁÓˆÛÙÈÎÈÛÌfi˜ (·-+ÁÓÒÛË=agnosticismus): ºÈÏÔÛÔÊÈ΋ ·ÓÙ›ÏË„Ë ËÔappleÔ›· ·ÚÓÂ›Ù·È ÙËÓ ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈ΋ ÁÓÒÛË ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘, ÙÔ˘ ıÂÔ‡ Î·È Ù˘ ·ÏËıÈÓ‹˜Ô˘Û›·˜ ÙˆÓ fiÓÙˆÓ.∞Ó·ÁˆÁ‹ (reductio): ª¤ıÔ‰Ô˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ appleÔ˘ ÂappleȯÂÈÚ› Ó· ·Ó·Ï‡ÛÂÈ Û‡ÓıÂÙ·Ê·ÈÓfiÌÂÓ· ÛÙ· ·appleÏ¿ Î·È ıÂÌÂÏÈÒ‰Ë ÛÙÔȯ›· ÙÔ˘˜. §¤ÁÂÙ·È fiÙÈ Ë ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›· Î·È Ë ÂappleÈÛÙ‹ÌË ¤¯Ô˘Ó ˆ˜ ·ÊÂÙËÚ›· ÙÔ˘˜ ÌÈ· ·Ó·ÁˆÁÈ΋ ÛÙÈÁÌ‹ (·Ó·-ÁˆÁÈÛÌfi˜), ÙÔÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi ÙÔ˘ £·Ï‹ fiÙÈ «Ù· apple¿ÓÙ· ‡‰ˆÚ», Ì ÙÔÓ ÔappleÔ›Ô ·Ó¿-ÁÂÈ ÙËÓ ·¯·Ó‹ appleÔÏÏ·appleÏfiÙËÙ· ÙˆÓ Ê˘ÛÈÎÒÓ Ê·ÈÓÔÌ¤ÓˆÓ (ʇÏÏ·, ˙Ò·,fiÛÙڷη, ʈÙÈ¿, Ì·ÏÏÈ¿ ÎÙÏ.) Û ÌÈ· ÂÓÈ΋ ·Ú¯‹ (Ù· appleÔÏÏ¿ Î·È ÙÔ ¤Ó·).∞Ó·ÏÔÁ›· ‹ ·Ó·ÏÔÁÈÎfi˜ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌfi˜: ∂›‰Ô˜ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌÔ‡ ηٿ ÙÔÓ ÔappleÔ›Ô·applefi ÂappleÈ̤ÚÔ˘˜ ÎÚ›ÛÂȘ ‹ appleÚÔÙ¿ÛÂȘ Û˘ÌappleÂÚ·›ÓÔ˘Ì ÌÈ· ¿ÏÏË ÂappleÈ̤ÚÔ˘˜ÎÚ›ÛË ‹ appleÚfiÙ·ÛË Ì ‚¿ÛË Î¿appleÔÈ· ÔÌÔÈfiÙËÙ·. √È ·Ó·ÏÔÁ›Â˜ Â›Ó·È ¯Ú‹ÛÈÌ·ÊÈÏÔÛÔÊÈο ÂÚÁ·Ï›· ÁÈ· Ó· Û˘ÏÏ¿‚Ô˘Ì ·ÊËÚË̤Ó˜ ¤ÓÓÔȘ, Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·˜·˘Ù¤˜ Ì ‰È¿ÊÔÚ· ·ÓÙÈΛÌÂÓ· Ù˘ ÂÌappleÂÈÚ›·˜, fiappleˆ˜ applefiÏÂȘ, appleÏÔ›·, Ô˘Ú¿ÓÈ·ÛÒÌ·Ù·. ∏ ‰È·Ù‡appleˆÛË Û˘ÏÏÔÁÈÛÌÔ‡ ̤ۈ ·Ó·ÏÔÁÈÒÓ ·appleÔÙÂÏ› ›‰Ô˜ Âapple·-ÁˆÁ‹˜, ¤ÛÙˆ Î·È ·Ó ‰ÂÓ ·ÊÔÚ¿ ÌÂÙ¿‚·ÛË ·applefi ÙÔ ÂȉÈÎfi appleÚÔ˜ ÙÔ ÁÂÓÈÎfi, ÙÔÛ˘Ìapple¤Ú·ÛÌ· ηْ ·Ó·ÏÔÁ›·Ó ‰ÂÓ Â›Ó·È fï˜ ·ÛʷϤ˜ ·ÏÏ¿ appleÈı·Ófi.∞ÓıÚˆappleÈÛÌfi˜ (Ô˘Ì·ÓÈÛÌfi˜): ºÈÏÔÛÔÊÈ΋ ·ÓÙ›ÏË„Ë appleÔ˘ ı¤ÙÂÈ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔÎ·È ÙȘ ·ÓıÚÒappleÈÓ˜ ·Í›Â˜ apple¿Óˆ ·applefi ÔappleÔÈ·‰‹appleÔÙ ¿ÏÏË ·Í›·. ÓÂ˘Ì·ÙÈ-Îfi ΛÓËÌ· Ù˘ ∞Ó·Á¤ÓÓËÛ˘ appleÔ˘ ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÙ·È ·applefi ÙË ÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ ÂӉȷ-ʤÚÔÓÙÔ˜ ÙˆÓ ÏÔÁ›ˆÓ appleÚÔ˜ Ù· ΛÌÂÓ· ÙˆÓ ÎÏ·ÛÈÎÒÓ Û˘ÁÁڷʤˆÓ Ù˘·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ Î·È ÙËÓ ·Ó·˙‹ÙËÛË Û ·˘Ù¿ appleÚÔÙ‡appleˆÓ ˙ˆ‹˜, ÛΤ„˘ Î·È Î·Ï-ÏÈÙ¯ÓÈ΋˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜.∞ÓıÚˆappleÔÌÔÚÊÈÛÌfi˜: ·Ú¿ÛÙ·ÛË Î·È ÂÚÌËÓ›· ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Î·È ÙÔ˘ ıÂԇηْ ·Ó·ÏÔÁ›·Ó appleÚÔ˜ ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË Ê‡ÛË (Ô ıÂfi˜, Ô ÎfiÛÌÔ˜, Ù· ˙Ò· apple·›Ú-ÓÔ˘Ó ·ÓıÚÒappleÈÓË ÌÔÚÊ‹).∞Í›·: £ÂÙÈ΋ ȉÈfiÙËÙ· appleÔ˘ ·appleÔ‰›‰Ô˘Ì Û appleÚfiÛˆapple·, appleÚ¿ÁÌ·Ù· Î·È Î·Ù·-ÛÙ¿ÛÂȘ.∞ÚÂÙ‹: ∂Ù˘ÌÔÏÔÁÈο Û˘ÁÁÂÓ‹˜ Ì ÙÔ ˘appleÂÚıÂÙÈÎfi ¿ÚÈÛÙÔ˜, Û‹Ì·ÈÓ ·Ú¯Èο˘appleÂÚÔ¯‹ Î·È Ù¤ÏÂÈ· ÂΉ‹ÏˆÛË ÌÈ·˜ ·ÚÈ·˜ ȉÈfiÙËÙ·˜ appleÚÔÛÒappleÔ˘, ˙ÒÔ˘ ‹appleÚ¿ÁÌ·ÙÔ˜ (apple.¯. Ë ·ÚÂÙ‹ ÂÓfi˜ Ì·¯·ÈÚÈÔ‡ Â›Ó·È fiÙÈ Îfi‚ÂÈ Î·Ï¿). ÙË ÊÈÏÔÛÔ-Ê›· Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙËÓ ËıÈ΋ ·Í›·, ÂÓÒ Î·Ù¿ ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË Ë ËıÈ΋ ·ÚÂÙ‹ÔÚ›˙ÂÙ·È ˆ˜ «ÌÂÛfiÙËÙ·» ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙËÓ ¤ÏÏÂÈ„Ë Î·È ÙËÓ ˘appleÂÚ‚ÔÏ‹.°›ÁÓÂÛı·È: ∏ ·ÏÏ·Á‹, Ë ÌÂÙ¿‚·ÛË ·applefi ÌÈ· ηٿÛÙ·ÛË Û ÌÈ· ¿ÏÏË°ÓˆÛÈÔıˆڛ·/ÁÓˆÛÈÔÏÔÁ›·: £ÂˆÚ›· Ù˘ ÁÓÒÛ˘, ÎÏ¿‰Ô˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜appleÔ˘ ÂÚÂ˘Ó¿ ÙȘ appleËÁ¤˜, ÙȘ ÌÔÚʤ˜ Î·È Ù· fiÚÈ· ÙË ÁÓÒÛ˘.¢È·ÏÂÎÙÈ΋: ÔÊÈÛÙÈ΋ ̤ıÔ‰Ô˜ Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· Á›ÓÂÙ·È ·ÓÙÈapple·Ú¿ıÂÛËÂÓfi˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡ ÂÓ¿ÓÙÈ· Û οappleÔÈÔÓ ¿ÏÏÔ. ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ˆÎÚ¿ÙË Î·È ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· ̤ıÔ‰Ô˜ ‡ÚÂÛ˘ Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜ appleÔ˘ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·ÈÛÙÔÓ ÏfiÁÔ Î·È ÙÔÓ ·ÓÙ›ÏÔÁÔ, ÛÙË Û˘˙‹ÙËÛË Î·È ÙÔÓ ‰È¿ÏÔÁÔ.¢ÔÁÌ·ÙÈÛÌfi˜: ∆¿ÛË ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Ó· ·appleÔ‰¤¯ÔÓÙ·È ¯ˆÚ›˜ Û˘˙‹ÙËÛË ÙËÁÓÒÛË, ÙËÓ ÔappleÔ›· ıˆÚÔ‡Ó ‰˘Ó·Ù‹. ÔÏÂÌ‹ıËΠ·applefi ÙÔ˘˜ ÛÎÂappleÙÈÎÔ‡˜ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜.¢ÔÍÔÁÚ·Ê›· (‰fiÍ·È): ∞appleÏ‹ ηٷÁÚ·Ê‹ ÁÓˆÌÒÓ ÙˆÓ ‰È·ÊfiÚˆÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓapple¿Óˆ Û appleÔÈΛϷ ı¤Ì·Ù·.∂Ï·ÙÈ΋ Û¯ÔÏ‹: ºÈÏÔÛÔÊÈ΋ Û¯ÔÏ‹ ÙÔ˘ 6Ô˘ Î·È ÙÔ˘ 5Ô˘ ·ÈÒÓ· (∂Ϥ· ∫¿ÙˆÈÎÂÏ›·˜). ∫‡ÚÈÔÈ ÂÎappleÚfiÛˆappleÔÈ: •ÂÓÔÊ¿Ó˘, ∑‹ÓˆÓ, ·ÚÌÂÓ›‰Ë˜, ª¤ÏÈÛÛÔ˜).∂ÌappleÂÈÚÈÛÌfi˜: ∏ ¿appleÔ„Ë fiÙÈ fiÏË Ë ÁÓÒÛË ÙÔ˘ Â͈ÙÂÚÈÎÔ‡ ÎfiÛÌÔ˘ ÛÙËÚ›-˙ÂÙ·È ÛÙËÓ ÂÌappleÂÈÚ›·.∂apple·ÁˆÁ‹: ª¤ıÔ‰Ô˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· Ô‰ËÁԇ̷ÛÙ ·applefi ÙÔ ÌÂÚÈÎfiÛÙÔ ÁÂÓÈÎfi, ·applefi ÙÔ ÁÓˆÛÙfi ÛÙÔ ¿ÁÓˆÛÙÔ. ∏ Âapple·ÁˆÁ‹ Â›Ó·È Û˘ÏÏÔÁÈÛÌfi˜ appleÔ˘ÌÂÙ·‚·›ÓÂÈ ·applefi ¤Ó·Ó appleÂÚÈÔÚÈṲ̂ÓÔ ·ÚÈıÌfi apple·Ú·ÙËÚ‹ÛÂˆÓ Û ¢ڇÙÂÚ˜ appleÈı·-Ó¤˜ ÁÂÓÈ·ÛÂȘ. ∏ «Âapple·ÁˆÁÈ΋ ÁÂӛ΢ÛË» Â›Ó·È Â›‰Ô˜ ÂÍ·ÁˆÁ‹˜ Û˘ÌappleÂÚ¿-ÛÌ·ÙÔ˜ appleÔ˘ ‚·Û›˙ÂÙ·È ÛÂ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌfi ·applefi Ù·ÎÙÈΤ˜ ‰È·appleÈÛÙÒÛÂȘ ÙÔ˘ apple·ÚÂÏıfiÓÙÔ˜Û ٷÎÙÈΤ˜ ‰È·appleÈÛÙÒÛÂȘ ÁÈ· ÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ Î·È appleÚÔ¸appleÔı¤ÙÂÈ appleˆ˜ Ë Ê‡Û˯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÙ·È ·applefi ÔÌÔÈÔÌÔÚÊ›· (ÎÏ·ÛÈÎfi apple·Ú¿‰ÂÈÁÌ· Ë ·Ó·ÙÔÏ‹ ÙÔ˘ ‹ÏÈÔ˘).∂appleÈÎÔ˘ÚÈÛÌfi˜: ºÈÏÔÛÔÊÈ΋ ıˆڛ· appleÔ˘ ·Ó·appleÙ‡¯ıËΠ·applefi ÙÔÓ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔÎ·È ı¤ÙÂÈ ˆ˜ ÛÎÔapplefi Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙËÓ Ë‰ÔÓ‹ (ˉÔÓÈÛÌfi˜), ·ÏÏ¿ Î·È ÙÚfiappleÔ˜ ˙ˆ‹˜appleÔ˘ appleÚÔÙÚ¤appleÂÈ ÛÙÔÓ Û‚·ÛÌfi Î·È ÙËÓ Î·Ù·ÓfiËÛË.∂appleȯ›ÚËÌ·: ŒÓ· Û‡ÓÔÏÔ appleÚÔÙ¿ÛÂˆÓ (appleÚÔΛÌÂÓ˜) appleÔ˘ ÂappleÈÙÚ¤appleÔ˘Ó Ó·Ô‰ËÁËıԇ̠ÏÔÁÈο Û ÌÈ· ¿ÏÏË appleÚfiÙ·ÛË (ÙÔ Û˘Ìapple¤Ú·ÛÌ·).∂appleÔ¯‹: ∆¯ÓÈÎfi˜ fiÚÔ˜ Ù˘ ÛÎÂappleÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, «ÛÙ¿ÛË Ù˘ ‰È¿ÓÔÈ·˜¯¿ÚË ÛÙËÓ ÔappleÔ›· Ô‡Ù ·ÚÓԇ̷ÛÙ οÙÈ Ô‡Ù ÙÔ ‚‚·ÈÒÓÔ˘Ì», ·Ó·ÛÙÔÏ‹Ù˘ ÎÚ›Û˘ ‹ οappleÔÈ·˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·˜.∂ÚÈÛÙÈ΋: ª¤ıÔ‰Ô˜ Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜ appleÔ˘ ηÏÏÈÂÚÁ‹ıËΠ·applefi ÙÔ˘˜ ÛÔÊÈÛÙ¤˜.˘Ó›ÛÙ·Ù·È ÛÙË ‰È·Ù‡appleˆÛË appleÂÈÛÙÈÎÒÓ, ÂÎ appleÚÒÙ˘ fi„ˆ˜, ·ÏÏ¿ ÂÛÊ·Ï̤ӈӋ „¢‰ÒÓ ÂappleȯÂÈÚËÌ¿ÙˆÓ.∏ıÈ΋: ∫Ï¿‰Ô˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ Ô ÔappleÔ›Ô˜ ÌÂÏÂÙ¿ ÔÚÈṲ̂Ó˜ ·Í›Â˜ appleÔ˘ ·ÊÔ-ÚÔ‡Ó ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ Î·È ÙÔ˘˜ ηÓfiÓ˜ appleÔ˘ appleÚ¤appleÂÈ Ó· ÙË ‰È¤appleÔ˘Ó.∂appleȯÂÈÚ›, Âapple›Û˘, Ó· ÂappleÈχÛÂÈ ÔÚÈṲ̂ӷ appleÚ·ÎÙÈο appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·.π‰Â·ÏÈÛÌfi˜: ºÈÏÔÛÔÊÈ΋ ıˆڛ· Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· Ë È‰¤·, Ë Û˘Ó›‰Ë-ÛË, ÙÔ appleÓ‡̷, Â›Ó·È Ë ·ÏËıÈÓ‹ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·.∫˘ÓÈÛÌfi˜ ‹ ΢ÓÈ΋ Û¯ÔÏ‹: ªÈ· ·applefi ÙȘ ÔÓÔÌ·˙fiÌÂÓ˜ ÛˆÎÚ·ÙÈΤ˜ Û¯ÔϤ˜appleÔ˘ ›‰Ú˘Û ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Ô ∞ÓÙÈÛı¤Ó˘ (455 - 360 apple.Ã.) ÛÙÔÁ˘ÌÓ¿ÛÈÔ ∫˘ÓfiÛ·ÚÁ˜ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·, ·applefi fiappleÔ˘ apple‹ÚÂ Ë Û¯ÔÏ‹ Î·È ÙÔ fiÓÔÌ¿ Ù˘.ƒÈ˙ÔÛapple·ÛÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ¿ÚÓËÛ˘ Î·È ‰È·Ì·ÚÙ˘Ú›·˜ Û ηıÈÂڈ̤Ó˜ ·Í›Â˜,appleÂappleÔÈı‹ÛÂȘ Î·È ÊÈÏÔÛÔÊÈΤ˜ ıˆڛ˜ appleÔ˘ ·ÊÔÚÔ‡Û ΢ڛˆ˜ ÙËÓ ËıÈ΋. ÙËÛ‡Á¯ÚÔÓË ¯Ú‹ÛË Ë Ï¤ÍË ÛËÌ·›ÓÂÈ ¤ÏÏÂÈ„Ë ÓÙÚÔapple‹˜ Î·È ˆÌ‹ Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿.∫˘ÚËÓ·˚΋ Û¯ÔÏ‹: ªÈ· ·applefi ÙȘ ÛˆÎÚ·ÙÈΤ˜ Û¯ÔϤ˜ appleÔ˘ ›‰Ú˘ÛÂ Ô ∞Ú›ÛÙÈappleappleÔ˜·applefi ÙËÓ ∫˘Ú‹ÓË (Á‡Úˆ ÛÙ· 435- 356 apple.Ã.) appleÔ˘ appleÚfiÙÂÈÓ appleˆ˜ Ë Â˘Ù˘¯›·Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È ÛÙËÓ Ë‰ÔÓ‹.§fiÁÔ˜: ∂ӉȿıÂÙË ÛÙÔÓ ¿ÓıÚˆappleÔ ÈηÓfiÙËÙ· ¤ÎÊÚ·Û˘ ÙÔ˘ appleÂÚȯÔ̤ÓÔ˘Ù˘ ‰È¿ÓÔÈ¿˜ ÙÔ˘ ̤ۈ Ù˘ ÁÏÒÛÛ·˜Ø Ë ÔÌÈÏ›·, ÙÔ ÏÔÁÈÎfi Âappleȯ›ÚËÌ·.ªÂÙ·Ê˘ÛÈ΋ (‹ ÔÓÙÔÏÔÁ›·): ∫Ï¿‰Ô˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ appleÔ˘ ÂÚÂ˘Ó¿ ÙË ‚·ı‡-ÙÂÚË ˘Ê‹ Ù˘ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜ Î·È appleÚÔÛapple·ı› Ó· Ô‰ËÁ‹ÛÂÈ Û ÌÈ· ÁÂÓÈ΋ıÂÒÚËÛË ÙÔ˘ ÙÈ ˘apple¿Ú¯ÂÈ appleÚ·ÁÌ·ÙÈο.ª˘ÛÙÈÎÈÛÌfi˜: ∆¿ÛË ÁÈ· ¿ÌÂÛË ¤ÓˆÛË Ì ÙÔÓ ıÂfi (ψٛÓÔ˜)Ø Ë ¿ÌÂÛËÌ˘ÛÙÈ΋ ÂappleÔappleÙ›· ÙÔ˘ ·appleÚfiÛÈÙÔ˘ ÛÙȘ ·ÈÛı‹ÛÂȘ Î·È ÛÙË ‰È¿ÓÔÈ· ÙÔ˘·ÓıÚÒappleÔ˘ ·apple›ÚÔ˘ fiÓÙÔ˜.√Ó: ·) ·˘Ùfi appleÔ˘ ¤¯ÂÈ ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈ΋ ‡apple·ÚÍË, ‚) fiÏ· fiÛ· ˘apple¿Ú¯Ô˘Ó ÁÂÓÈο, Ë·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈ΋ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Û˘ÓÔÏÈο, Á) ·˘Ùfi appleÔ˘ ˘apple¿Ú¯ÂÈ appleÚ·ÁÌ·ÙÈÎ¿Î·È Ì¿ÏÈÛÙ· ‰È·ÊÔÚÔappleÔÈÂ›Ù·È ·applefi Ù· Ê·ÈÓfiÌÂÓ·.√ÓÙÔÏÔÁ›·: ∏ ÂappleÈÛÙ‹ÌË ÙÔ˘ fiÓÙÔ˜, ÎÏ¿‰Ô˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ appleÔ˘ ÌÂÏÂÙ¿ ÙÔÔÓ Î·È ÙËÓ Ô˘Û›· ÙˆÓ appleÚ·ÁÌ¿ÙˆÓ.√˘Û›·: ∏ Ô˘Û›· ÂÓfi˜ appleÚ¿ÁÌ·ÙÔ˜ Â›Ó·È ‚·ÛÈ΋ ȉÈfiÙËÙ· appleÔ˘ ÙÔ Î·ıÈÛÙ¿ ·˘ÙfiappleÔ˘ ›ӷÈ. ∆Ô Ó· ‰È·Ù˘appleÒÛÔ˘Ì ÙËÓ Ô˘Û›· ÂÓfi˜ appleÚ¿ÁÌ·ÙÔ˜ ÛËÌ·›ÓÂÈ Ó· ÙÔÔÚ›ÛÔ˘ÌÂ. √ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ıˆÚ› ÙËÓ Ô˘Û›· ÂÓfi˜ appleÚ¿ÁÌ·ÙÔ˜ appleÚÒÙË Î·ÙË-ÁÔÚ›· (Ï.¯. ¿ÓıÚˆappleÔ˜, ›appleappleÔ˜ Î.Ïapple.). √È ¿ÏϘ ηÙËÁÔڛ˜ (appleÔÛfiÙËÙ·, appleÔÈfi-ÙËÙ·, Î.Ïapple.) Â›Ó·È ·appleÏ¿ Û˘Ì‚Â‚ËÎfiÙ· appleÔ˘ appleÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙Ô˘Ó ¤Ó· appleÚ¿ÁÌ· ˆ˜ÁÓˆÚ›ÛÌ·Ù· ‹ ȉÈfiÙËÙ˜.ƒËÙÔÚÈ΋: ª¤ıÔ‰Ô˜ ‹ Ù¤¯ÓË Ù˘ Û‡ÓıÂÛ˘ ÏfiÁˆÓ (‰ÈηÓÈÎÒÓ, appleÚÔÙÚÂappleÙÈ-ÎÒÓ, ÂÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎÒÓ Î.Ïapple.)ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi˜: ŸÚÔ˜ appleÔ˘ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙȘ ÔÌfiÚÚÈ˙˜ ϤÍÂȘ «ÛΤ„Ș» ηȫÛÎÂappleÙÈÎfi˜», ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ıˆڛ· appleÔ˘ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ Ë ÁÓÒÛË ‰ÂÓ Â›Ó·È‰˘Ó·Ù‹. √ ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi˜ Â›Ó·È ·ÓÙ›ıÂÙÔ˜ appleÚÔ˜ ÙÔÓ ‰ÔÁÌ·ÙÈÛÌfi, appleÔ˘ ıˆÚ›ÙË ÁÓÒÛË ‰˘Ó·Ù‹, Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì appleÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· appleÔ˘ ·ÊÔÚÔ‡Ó ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ·Î·È ÙÔ Î‡ÚÔ˜ Ù˘ ÁÓÒÛ˘. √ÚÈṲ̂ÓÔÈ ¯ÚËÛÈÌÔappleÔÈÔ‡Ó Ì ÙËÓ ›‰È· ÛËÌ·Û›· ÙËϤÍË «apple˘ÚÚˆÓÈÛÌfi˜» appleÔ˘ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ ‡ÚÚˆÓ· ÙÔ˘∏Ï›Ԣ, È‰Ú˘Ù‹ Ù˘ ÛÎÂappleÙÈÎÈÛÙÈ΋˜ Û¯ÔÏ‹˜, Ô ÔappleÔ›Ô˜ ˘apple·ÁfiÚ¢ ÙËÓ ·ÌÊÈ-‚ÔÏ›· ÁÈ· ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Ó· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÔÙȉ‹appleÔÙÂ.¯ÂÙÈÎÈÛÌfi˜/Û¯ÂÙÈÎÔÎÚ·Ù›·: ºÈÏÔÛÔÊÈ΋ ıˆڛ· appleÔ˘ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙËÓ¤ÓÓÔÈ· Ù˘ Û¯ÂÙÈÎfiÙËÙ·˜. ¢ËÏÒÓÂÈ ÂΛÓÔ appleÔ˘ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È ‹ ÂÍ·ÚÙ¿Ù·È ·applefiοÙÈ ¿ÏÏÔ, ηٿ Û˘Ó¤appleÂÈ· ηıÂÙ› appleÔ˘ ˘apple¿Ú¯ÂÈ ÛÙÔÓ «¯ÒÚÔ» Î·È ÛÙÔÓ«¯ÚfiÓÔ» Â›Ó·È Û¯ÂÙÈÎfi.  ۯ¤ÛË Ì ÙË ÁÓÒÛË Ô Û¯ÂÙÈÎÈÛÌfi˜ ‰¤¯ÂÙ·È fiÙÈ ·˘Ù‹Â›Ó·È ˘appleÔÎÂÈÌÂÓÈ΋.∆ÂÏÂÔÏÔÁ›·: ¢È‰·Ûηϛ· Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· fiÏ· Ù· appleÚ¿ÁÌ·Ù· Ù›ÓÔ˘ÓappleÚÔ˜ οappleÔÈÔ ÛÎÔapplefi. ∫‡ÚÈÔ˜ ÂÎappleÚfiÛˆappleÔ˜ Ù˘ ÙÂÏÂÔÏÔÁÈ΋˜ ıÂÒÚËÛ˘ ÙÔ˘ÎfiÛÌÔ˘ Â›Ó·È Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘.ÀÏÈÛÌfi˜: µ·ÛÈÎfi Ú‡̷ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ·ÓÙ›ıÂÙÔ appleÚÔ˜ ÙÔÓ È‰Â·ÏÈÛÌfi,ηٿ ÙÔ ÔappleÔ›Ô appleÚˆÙ·Ú¯ÈÎfi˜ apple·Ú¿ÁÔÓÙ·˜ Î·È Î‡ÚÈÔ ÛÙÔÈ¯Â›Ô ÙÔ˘ Û‡Ìapple·-ÓÙÔ˜ Â›Ó·È Ë ‡ÏË.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


146À¡∆√ª∞ ∂ƒ°√µπ√°ƒ∞ºπ∫∞ ∆√πÃ∂π∞ ºπ§√√ºø¡ ∫∞π ∞§§ø¡ ∞ƒÃ∞πø¡ À°°ƒ∞º∂ø¡∞‚ÂÚÚfi˘ πÌappleÓ ƒÔ˘ÛÓÙ (Averroes, 1126 – 1198)°ÂÓÓ‹ıËΠÛÙËÓ ∫fiÚÓÙÔ‚· Ù˘ πÛapple·Ó›·˜, ÛappleÔ‡‰·Û ÈÛÏ·ÌÈÎfi ‰›Î·ÈÔÎ·È ¤ÁÈÓ ‰ÈηÛÙ‹˜ ÛÙË Â‚›ÏÏË (1169) Î·È ·Ú¯È‰ÈηÛÙ‹˜ ÛÙËÓ ∫fiÚ-ÓÙÔ‚· (1170).  ÌÂ۷ȈÓÈο Û˘ÁÁÚ¿ÌÌ·Ù· ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ˆ˜ «Ô ˘appleÔ-ÌÓËÌ·ÙÈÛÙ‹˜», ·ÊÔ‡ ¤ÁÚ·„ 38 ˘appleÔÌÓ‹Ì·Ù· Û ¤ÚÁ· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤-ÏË, Ù· ÔappleÔ›· ¤¯Ô˘Ó ‰È·Ûˆı› ÛÙ· ·Ú·‚Èο, Ï·ÙÈÓÈο Î·È Â‚Ú·˚ο.∞‚ÈΤÓÓ· πÌappleÓ ›Ó· (Avicenna, 980 – 1037)°ÂÓÓ‹ıËΠÛÙËÓ ÂÚÛ›· Î·È ÛappleÔ‡‰·Û ÊÈÏÔÛÔÊ›·, ÏÔÁÈ΋, Ì·ıËÌ·-ÙÈο Î·È Ê˘ÛÈΤ˜ ÂappleÈÛً̘ ¤ˆ˜ ÙËÓ ËÏÈΛ· ÙˆÓ 18 ÂÙÒÓ, ıˆÚ›ٷȷ˘ÙÔ‰›‰·ÎÙÔ˜. ∆Ô ÌÂÙ·Ê˘ÛÈÎfi Û‡ÛÙËÌ· ÙÔ˘ ∞‚ÈΤÓÓ· ·appleÔÙÂÏ› Û‡ÓıÂÛËÙ˘ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋˜, Ù˘ ÓÂÔappleÏ·ÙˆÓÈ΋˜ Î·È Ù˘ ·Ú·‚È΋˜ ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›·˜. ÕÛÎËÛ ÙÂÚ¿ÛÙÈ· Âapple›‰Ú·ÛË ÛÙË ÌÂ۷ȈÓÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·.∞¤ÙÈÔ˜ Ô ∞ÓÙÈԯ‡˜ (1Ô˜ ·È. Ì.Ã.)ŒÁÚ·„Â Û˘ÓÔappleÙÈ΋ ¤ÎıÂÛË, ‰ËÏ. ‰ÔÍÔÁÚ·Ê›·, Ì ٛÙÏÔ ˘Ó·ÁˆÁ‹ÙˆÓ ·ÚÂÛÎfiÓÙˆÓ, Ë ÔappleÔ›· appleÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÙȘ ÁÓÒ̘ ‰È·ÊfiÚˆÓ ÊÈÏÔ-ÛfiÊˆÓ ÁÈ· ı¤Ì·Ù· Û¯ÂÙÈο Ì ÙË Ê˘ÛÈ΋ Î·È ÙË ÌÂÙ·Ê˘ÛÈ΋ appleÔ˘ ¤¯ÂÈ·appleÔÏÂÛı›, ·appleÔÙ¤ÏÂÛ fï˜ ÙËÓ appleËÁ‹ ‰‡Ô ¿ÏÏˆÓ ‰ÔÍÔÁÚ·ÊÈÎÒÓ¤ÚÁˆÓ. ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· Ù· Û˘ÁÁÚ¿ÌÌ·Ù· ÙÔ˘ ÏÔ˘Ù¿Ú¯Ô˘ ÂÚd ÙáÓàÚÂÛÎfiÓÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊÔȘ Ê˘ÛÈÎáÓ ‰ÔÁÌ¿ÙˆÓ (2Ô˜ ·È. Ì.Ã.) Î·È ÙÔ˘πˆ¿ÓÓÔ˘ ÙÔ‚·›Ô˘ ∞ÓıÔÏfiÁÈÔÓ (5Ô˜ ·È. Ì.Ã.).∞ÈÏÈ·Ófi˜ (Claudius Aelianus,170 – 235 Ì.Ã.)ƒˆÌ·›Ô˜ ÛÔÊÈÛÙ‹˜, ÁÓÒÚÈ˙ ¿ÚÈÛÙ· ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ÁÏÒÛÛ·, ÒÛÙÂ,fiappleˆ˜ Ô ›‰ÈÔ˜ ÈÛ¯˘ÚÈ˙fiÙ·Ó, ‰ÂÓ Í¯ÒÚÈ˙ ·applefi ¤Ó· ÁÓ‹ÛÈÔ ∞ıËÓ·›Ô. ∆·¤ÚÁ· ÙÔ˘ Ù· ¤ÁÚ·„ ÛÙ· ÂÏÏËÓÈο.∞ÈÓËÛ›‰ËÌÔ˜ Ô ∫ÓÒÛÈÔ˜ (1Ô˜ ·È. apple.Ã.)ÎÂappleÙÈÎÈÛÙ‹˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ÂÎappleÚfiÛˆappleÔ˜ ÙÔ˘ ˘ÚÚÒÓÂÈÔ˘ ÛÎÂappleÙÈÎÈ-ÛÌÔ‡ Ù˘ ¡¤·˜ ∞η‰ËÌ›·˜. ¢›‰·Í ÛÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· Î·È ¤ÁÚ·„ ÙÔ¤ÚÁÔ ˘ÚÚÒÓÂÈÔÈ ÏfiÁÔÈ Î·ıÒ˜ Î·È ÙÔ ÀappleÔÙ‡appleˆÛȘ ÂȘ ‡ÚÚˆÓ·. ÀappleÔ-ÛÙ‹ÚÈÍ ÙËÓ ·Ú¯‹ Ù˘ «ÂappleÔ¯‹˜» Î·È ‰È·Ù‡appleˆÛ ‰¤Î· ÙÚfiappleÔ˘˜, ‰ËÏ.ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·Ù·, Ì ٷ ÔappleÔ›· ·ÌÊÈÛ‚ËÙÔ‡Û ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Ù˘ ÁÓÒ-Û˘ Î·È ÙËÓ ÂÁ΢ÚfiÙËÙ· Ù˘ ·Ú¯‹˜ Ù˘ ·ÈÙÈfiÙËÙ·˜.∞ÎÈÓ¿Ù˘ £ˆÌ¿˜ (Thomaso d’ Aquino, 1225 – 1274)°ÂÓÓ‹ıËÎÂ Î·È ÛappleÔ‡‰·Û ÛÙË ¡¿appleÔÏË. °fiÓÔ˜ ·ÚÈÛÙÔÎÚ·ÙÈ΋˜ ÔÈÎÔ-Á¤ÓÂÈ·˜ ¤Î·Ó ÙȘ appleÚÒÙ˜ ÛappleÔ˘‰¤˜ ÛÙÔ ·‚·Â›Ô ÙˆÓ µÂÓ‰ÈÎÙ›ÓˆÓ ÙÔ˘ªfiÓÙ ∫·Û›ÓÔ Î·È ÌÂÙ¿ ÛÙÔ ·ÓÂappleÈÛÙ‹ÌÈÔ Ù˘ ¡¿appleÔÏ˘ (1239-1243).∆Ô ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi Û‡ÛÙËÌ· ÙÔ˘ ∞ÎÈÓ¿ÙË ·appleÔÙÂÏ› Û‡ÓıÂÛË Ù˘ ¯ÚÈ-ÛÙÈ·ÓÈ΋˜ ıÂÔÏÔÁ›·˜ Î·È Ù˘ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ Ì Âappleȉڿ-ÛÂȘ ·applefi ÙÔÓ ÙˆÈÎÈÛÌfi Î·È ÙÔÓ ¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌfi ÙÔ˘ ∞˘ÁÔ˘ÛÙ›ÓÔ˘Î·È ÙÔ˘ µÔ‹ıÈÔ˘.∞ÏÎȉ¿Ì·˜ Ô ∂Ï¿Ù˘ (4Ô˜ ·È. apple.Ã.)ÔÊÈÛÙ‹˜ Î·È Ú‹ÙÔÚ·˜, ˘apple‹ÚÍ ̷ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ °ÔÚÁ›·.∞Ï ∫›ÓÙÈ ∞Ìapple¿-°ÈÔ˘ÛÔ‡Ê °È·ÎÔ‡Ìapple πÌappleÓ πÛ¿Î (Al Kindi, Abu-YsufYaqub ibh Ishaq, 800 – 870 Ì.Ã.)ÕÚ·‚·˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, Ô appleÚÒÙÔ˜ ÂÈÛËÁËÙ‹˜ Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÛÙÔ πÛÏ¿ÌÎ·È Û˘ÁÁڷʤ·˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÒÓ ¤ÚÁˆÓ ÛÙËÓ ·Ú·‚È΋ ÁÏÒÛÛ·. √ÓÔ-Ì¿ÛÙËÎÂ Ô «ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ÙˆÓ ∞Ú¿‚ˆÓ» Î·È ÂappleËÚ¿ÛÙËΠ·applefi ÙË ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›· ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË Î·È ÙÔ˘ ¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌÔ‡.∞Ï º·Ú¿ÌappleÈ ∞ÌappleÔ‡ ¡·ÛÚ ªÔ˘¯¿Ì·ÓÙ (Al Farabi, 870 – 950 Ì.Ã.)ºÈÏfiÛÔÊÔ˜ ÙÔ˘ πÛÏ¿Ì, ÁÂÓÓ‹ıËΠÛÙÔ ∆Ô˘ÚÎÂÛÙ¿Ó, ÛappleÔ‡‰·Û Ì¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ‡˜ ‰·ÛοÏÔ˘˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·, Ê˘ÛÈ΋, Ì·ıËÌ·ÙÈο, ·ÛÙÚÔÓÔ-Ì›· Î·È ÌÔ˘ÛÈ΋ ÛÙË µ·Á‰¿ÙË ÛÙËÓ ÔappleÔ›· Î·È apple¤ı·ÓÂ. √ ∞Ï º·Ú¿ÌappleȤÁÚ·„ ÛÙËÓ ·Ú·‚È΋ ÁÏÒÛÛ· Î·È Âappleȯ›ÚËÛ ӷ Û˘ÁÎÂÚ¿ÛÂÈ ÙËÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË. √ÓÔÌ¿ÛÙËΠ«‰Â‡ÙÂ-ÚÔ˜ ‰¿ÛηÏÔ˜» ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË.∞Ó·Í·ÁfiÚ·˜ Ô ∫Ï·˙Ô̤ÓÈÔ˜ (appleÂÚ. 500 – 428/7 apple.Ã.)√ ∞Ó·Í·ÁfiÚ·˜ ˘apple‹ÚÍÂ Ô appleÚÒÙÔ˜ appleÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ appleÔ˘‰›‰·Í ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· ÙÔ 432 apple.Ã., fiappleÔ˘ ¤˙ËÛ ÙÚÈ¿ÓÙ· appleÂÚ›appleÔ˘ ¯ÚfiÓÈ·.∂appleËÚ¤·Û Ì ÙȘ ȉ¤Â˜ ÙÔ˘ ÙÔÓ ∂˘ÚÈapple›‰Ë Î·È Û˘Ó‰ÂfiÙ·Ó ÊÈÏÈο Ì ÙÔÓÂÚÈÎÏ‹. ∫·ÙËÁÔÚ‹ıËΠÁÈ· ·Û¤‚ÂÈ· Î·È ÁÈ· Ó· ·appleÔʇÁÂÈ ÙËÓ appleÔÈÓ‹ ÙÔ˘ı·Ó¿ÙÔ˘ Ì ÙË ‚Ô‹ıÂÈ· ÙÔ˘ ÂÚÈÎÏ‹ Î·Ù¤Ê˘Á ÛÙË §¿Ì„·ÎÔ Ù˘ ÚÔappleÔÓÙ›‰·˜,fiappleÔ˘ ›‰Ú˘Û ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ Û¯ÔÏ‹ Î·È ¤ÌÂÈÓ ÂΛ ¤ˆ˜ ÙÔÓ ı¿Ó·-Ùfi ÙÔ˘. √ ∞Ó·Í·ÁfiÚ·˜ ıÂÒÚËÛ ˆ˜ ·ÈÙ›· Ù˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ÙÔÓ ÓÔ˘ appleÔ˘ Â›Ó·È ÙÔ «ÏÂappleÙfiÙ·ÙÔÓ» Î·È «Î·ı·ÚÒÙ·ÙÔÓ» ÔÓ. √ ÓÔ˘˜ ÙÔ˘∞Ó·Í·ÁfiÚ· ·appleÔÙÂÏ› ÙËÓ ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘, Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· Ú˘ıÌ›˙ÔÓÙ·ÈfiϘ ÔÈ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›Â˜ ·applefi ÙÔÓ ÌÂÁ¿ÎÔÛÌÔ ˆ˜ ÙÔÓ ÌÈÎÚfiÎÔÛÌÔ.∞ӷ̷͛ӉÚÔ˜ Ô ªÈÏ‹ÛÈÔ˜ (appleÂÚ. 612/10 – 545 apple.Ã.)ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ˘apple‹ÚÍ ̷ıËÙ‹˜ Î·È ‰È¿‰Ô¯fi˜ ÙÔ˘£·Ï‹ ÛÙË ÏÂÁfiÌÂÓË Û¯ÔÏ‹ Ù˘ ªÈÏ‹ÙÔ˘. ¢È·ÎÚ›ıËΠÛÙ· Ì·ıËÌ·ÙÈ-ο, ÙËÓ ·ÛÙÚÔÓÔÌ›· Î·È ÙË ÁˆÁÚ·Ê›·.∞Ó·ÍÈ̤Ó˘ Ô ªÈÏ‹ÛÈÔ˜ (appleÂÚ. 585/84 – 528/25 apple.Ã.)ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ӷ̷͛ӉÚÔ˘, ıÂÒÚËÛˆ˜ appleÚÒÙË ·Ú¯‹ ÙˆÓ fiÓÙˆÓ ÙÔÓ ·¤Ú· (·‹Ú), Ô ÔappleÔ›Ô˜ ·appleÏÒÓÂÙ·Èapple¤Ú· ·applefi οı fiÚÈÔ Î·È ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Û ·¤Ó·Ë ΛÓËÛË Î·È ·ÏÏ·Á‹.∞ÓÙÈÊÒÓ Ô ÛÔÊÈÛÙ‹˜ (5Ô˜ ·È. apple.Ã.)∏ ‰Ú¿ÛË ÙÔ˘ ¯ÚÔÓÔÏÔÁÂ›Ù·È ÛÙȘ ÙÂÏÂ˘Ù·›Â˜ ‰ÂηÂٛ˜ ÙÔ˘ 5Ô˘ ·È.apple.Ã. ¢¤¯ıËΠÂappleȉڿÛÂȘ ·applefi ÙÔÓ ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ Î·È ÙÔÓ ∞Ó·Í·ÁfiÚ·. √•ÂÓÔÊÒÓ Î·È Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ·Ó·Ê¤ÚÔ˘Ó ÙÔÓ ∞ÓÙÈÊÒÓÙ· ˆ˜ ÊÈÏÔÛÔ-ÊÈÎfi ·ÓÙ›apple·ÏÔ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË. ¢ÂÓ Â›Ó·È ‚¤‚·ÈÔ ·Ó appleÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙÔ›‰ÈÔ ‹ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎfi appleÚfiÛˆappleÔ ·applefi ÙÔÓ ·ÙÙÈÎfi Ú‹ÙÔÚ· ∞ÓÙÈÊÒÓÙ· ÙÔÓƒ·ÌÓÔ‡ÛÈÔ.∞ÓÙÈÛı¤Ó˘ Ô ∫˘ÓÈÎfi˜ (455 – 360 apple.Ã.)ª·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Î·È ‰¿ÛηÏÔ˜ ÙÔ˘ ¢ÈÔÁ¤ÓË ·applefi ÙË ÈÓÒappleË, Ô∞ÓÙÈÛı¤Ó˘ ¤ÁÚ·„ appleÔÏÏ¿ ¤ÚÁ·, ·applefi Ù· ÔappleÔ›· ÛÒ˙ÔÓÙ·È ÂÏ¿¯ÈÛÙ··appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù·. £ÂˆÚÂ›Ù·È ˆ˜ Ô ıÂÌÂÏȈً˜ Ù˘ ΢ÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔ-Ê›·˜.∞appleÔÏÏfi‰ˆÚÔ˜ Ô ÙˆÈÎfi˜ (180 – 109 apple.Ã.)ÃÚÔÓÈÎÔÁÚ¿ÊÔ˜ Î·È Ì˘ıÔÁÚ¿ÊÔ˜, ¤ÁÚ·„ ٷ ÃÚÔÓÈο ÛÂ È¿Ì‚Ô˘˜,fiappleÔ˘ appleÂÚȤ¯ÔÓÙ·È ‚ÈÔÁڷʛ˜ ÂappleÈÊ·ÓÒÓ appleÚÔÛÒappleˆÓ ¤ˆ˜ ÙÔ 110 apple.Ã.∞ÚÈÛÙfiÍÂÓÔ˜ Ô ∆·Ú·ÓÙ›ÓÔ˜ (4Ô˜ ·È. apple.Ã.)˘ı·ÁfiÚÂÈÔ˜, ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË. ÚÔÛapple¿ıËÛÂÓ· Û˘Ó‰˘¿ÛÂÈ ÙËÓ apple˘ı·ÁfiÚÂÈ· Î·È ÙËÓ ·ÚÈÛÙÔÙÂÏÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·. √ ∞ÚÈ-ÛÙfiÍÂÓÔ˜ ıˆÚÂ›Ù·È ˆ˜ Ô ıÂÌÂÏȈً˜ ÙÔ˘ ÏÔÁÔÙ¯ÓÈÎÔ‡ ›‰Ô˘˜ ÙË˜Û˘ÁÁÚ·Ê‹˜ ‚ÈÔÁÚ·ÊÈÒÓ. ∞applefi ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ µ›ÔÈ ‰È·ÛÒıËÎ·Ó ·appleÔÛapple¿-ÛÌ·Ù· ÁÈ· ÙÔÓ ˘ı·ÁfiÚ·, ÙÔÓ ∞Ú¯‡Ù·, ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË, ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ·.∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ (Ù¿ÁÈÚ· 384 – ÷ÏΛ‰· 322 apple.Ã.)°È· ÙË ˙ˆ‹ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, ‚Ï. ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹ 4Ô˘ ÎÂÊ·Ï·›-Ô˘, ÛÂÏ. 83 – 85 Î·È πÛÙÔÚ›· ∞Ú¯·›·˜ ∂ÏÏËÓÈ΋˜ °Ú·ÌÌ·Ù›·˜, ÛÂÏ.143 – 149.∞ÚÈÛÙÔÊ¿Ó˘ (445 – 385 apple.Ã.)°ÂÓÓ‹ıËΠÛÙËÓ ∞ı‹Ó·, ÛÙÔÓ ‰‹ÌÔ ∫˘‰·ıËÓ·›ˆÓ. ŒÁÚ·„ apple¿Óˆ·applefi 40 Έ̈‰›Â˜ (46 Ù›ÙÏÔÈ) ·applefi ÙȘ Ôappleԛ˜ ÛÒ˙ÔÓÙ·È ÌfiÓÔ 11 ηÈappleÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ·applefi 900 ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù·. (°È· ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘, ‚Ï. πÛÙÔÚ›·∞Ú¯·›·˜ ∂ÏÏËÓÈ΋˜ °Ú·ÌÌ·Ù›·˜, ÛÂÏ. 103 – 109).∞ÚÎÂۛϷԘ (ÈÙ¿ÓË Á‡Úˆ ÛÙÔ 316 – 242/1 apple.Ã.)∞Ó‹ÎÂÈ ÛÙË ª¤ÛË appleÂÚ›Ô‰Ô Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜, ·apple¤ÎÏÈÓ ·applefi ÙÔÓ Ï¿ÙˆÓ·Î·È ˘applefi ÙËÓ Âapple›‰Ú·ÛË ÙÔ˘ ‡ÚÚˆÓÔ˜ appleÚÔÛ¯ÒÚËÛ ÛÙÔÓ ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi.£ÂˆÚÂ›Ù·È ÂÈÛËÁËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞η‰ËÌÂÈÎÔ‡ ÛÎÂappleÙÈÎÈÛÌÔ‡, Û‡Ìʈӷ ÌÂÙÔÓ ÔappleÔ›ÔÓ ‰ÂÓ ÌappleÔÚԇ̠ӷ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ٛappleÔÙ· (ÚÈ˙È΋ ·ÌÊÈ‚ÔÏ›·),ÁÈ· ÙÔÓ ÏfiÁÔ ·˘Ùfi appleÂÚÈÔÚ›ÛÙËΠÛÙËÓ appleÚÔÊÔÚÈ΋ ‰È‰·Ûηϛ·.A˘ÁÔ˘ÛÙ›ÓÔ˜ ∞˘Ú‹ÏÈÔ˜ (354 – 430 Ì.Ã.)°ÂÓÓ‹ıËΠÛÙË £·Á¿ÛÙË Ù˘ µ. ∞ÊÚÈ΋˜ Î·È ÛappleÔ‡‰·Û ÛÙËÓ ∫·Ú-¯Ë‰fiÓ· Î·È ÙË ƒÒÌË.  Ó·ڋ ËÏÈΛ· ·ÎÔÏÔ‡ıËÛ ÙËÓ ·›ÚÂÛË ÙÔ˘Ì·Óȯ·˚ÛÌÔ‡, ÂÓÒ ÛÙÔ ªÂ‰ÈfiÏ·ÓÔ (ªÈÏ¿ÓÔ) ÁÓÒÚÈÛ ÙÔÓ Âapple›ÛÎÔappleÔ∞Ì‚ÚfiÛÈÔ Î·È ¤ÁÈÓ ¯ÚÈÛÙÈ·Ófi˜ (387). ∆Ô 395 ÂÎϤ¯ıËΠÂapple›ÛÎÔappleÔ˜πappleappleÒÓÔ˜.∞˘Ú‹ÏÈÔ˜ ª¿ÚÎÔ˜ (121 – 180 Ì.Ã.)ƒˆÌ·›Ô˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ Î·È ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ appleÔ˘ ·ÎÔÏÔ˘ı› ÙË ‰È·‰Èηۛ·Ù˘ apple·Ï·È¿˜ ÙÔ¿˜. ŒÁÚ·„ ∆· ÂȘ ·˘ÙfiÓ.µÔ‹ıÈÔ˜ (Boethius Ancius Manlius Severinus, 480 – 525 Ì.Ã.)°ÂÓÓ‹ıËΠÛÙË ƒÒÌË ·applefi ÂappleÈÊ·Ó‹ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ·. ◊Ù·Ó apple·ÙÚ›ÎÈÔ˜ ηȤÊÙ·Û ˆ˜ Ù· ·ÍÈÒÌ·Ù· ÙÔ˘ ‡apple·ÙÔ˘. ∞Û¯ÔÏ‹ıËΠ̠ÙËÓ appleÔÏÈÙÈÎ‹Î·È ÙË ÌÂϤÙË Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, ȉȷ›ÙÂÚ· Ì ÙË ÌÂÙ¿ÊÚ·ÛË ¤ÚÁˆÓ∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


147ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ· Î·È ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË ÛÙ· Ï·ÙÈÓÈο. £ÂˆÚÂ›Ù·È ˆ˜ ËÁ¤Ê˘Ú· ÌÂٷ͇ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ Î·È ÌÂÛ·›ˆÓ·. µ·ÛÈÎfi ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ Â›Ó·È Ë·Ú·Ì˘ı›· Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ (De consolatione philosophiae), ÙËÓ ÔappleÔ›·Û˘Ó¤ıÂÛ Û appleÂ˙fi Î·È ¤ÌÌÂÙÚÔ ÏfiÁÔ Ì¤Û· ÛÙË Ê˘Ï·Î‹, fiappleÔ˘ ›¯ÂÊ˘Ï·ÎÈÛı› ηÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔ˜ ÁÈ· Û˘ÓˆÌÔÛ›·, fiappleÔ˘ ÂÍËÁ› ÙÔÓ apple·ÚË-ÁÔÚËÙÈÎfi ÚfiÏÔ appleÔ˘ appleÚÔÛʤÚÂÈ Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÛÙË ˙ˆ‹ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘.°·ÏËÓfi˜ ∫Ï·‡‰ÈÔ˜ Ô ÂÚÁ·ÌËÓfi˜ (2Ô˜ / 3Ô˜ ·È. Ì.X., ı¿Ó·ÙÔ˜appleÂÚ. 200 Ì.Ã.) appleÔ‡‰·Û ÊÈÏÔÛÔÊ›·, Ì·ıËÌ·ÙÈο Î·È È·ÙÚÈ΋ ÛÙËÓ¤ÚÁ·ÌÔ Î·È ÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·. ¢È·ÎÚ›ıËΠȉȷ›ÙÂÚ· ÁÈ· Ù· È·ÙÚÈοÙÔ˘ ¤ÚÁ· (∆¤¯ÓË È·ÙÚÈ΋ Î.¿.), ·ÏÏ¿ Î·È ÁÈ· Ù· ˘appleÔÌÓ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘ Û¤ÚÁ· ÙÔ˘ πappleappleÔÎÚ¿ÙË, ÙÔ˘ Ï¿ÙˆÓ·, ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË Î·È ÙÔ˘ £Âfi-ÊÚ·ÛÙÔ˘.°ÔÚÁ›·˜ Ô §ÂÔÓÙ›ÓÔ˜ (483/80 – 376/5 apple.Ã.)ÔÊÈÛÙ‹˜ Î·È ‰¿ÛηÏÔ˜ Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∂Ìapple‰ÔÎÏ‹ ηȉ¿ÛηÏÔ˜ ÙÔ˘ πÛÔÎÚ¿ÙË. ◊Úı ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· ÙÔ 427 apple.Ã. ˆ˜ appleÚÂ-Û‚Â˘Ù‹˜ ÙˆÓ §ÂÔÓÙ›ÓˆÓ Ù˘ ÈÎÂÏ›·˜ Î·È ÁÔ‹Ù¢Û ÙÔ˘˜ ∞ıËÓ·›Ô˘˜Ì ÙË ÚËÙÔÚÈ΋ ÙÔ˘ Ù¤¯ÓË. £ÂˆÚÂ›Ù·È Ô ‰¿ÛηÏÔ˜ Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜.¢·Ì¿ÛÎÈÔ˜ ·applefi ÙË ¢·Ì·ÛÎfi (5Ô˜ ·È. Ì.Ã.)∞Ó‹ÎÂÈ ÛÙËÓ apple·Ú¿‰ÔÛË ÙÔ˘ ·ıËÓ·˚ÎÔ‡ ¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌÔ‡ Î·È Â›Ó·È ÔÙÂÏÂ˘Ù·›Ô˜ ‰È¿‰Ô¯Ô˜ Î·È Û¯ÔϿگ˘ Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜ ∞ıËÓÒÓ appleÚÈÓ·˘Ù‹ ÎÏ›ÛÂÈ (529 Ì.Ã.). ªÂ ÙËÓ apple·‡ÛË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·˜ Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜ÌÂÙ¤‚Ë Ì·˙› Ì ¤ÍÈ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜ ÛÙËÓ ÂÚÛ›· ÌÂÙ¿ ·applefi appleÚfiÛÎÏËÛËÙÔ˘ ‚·ÛÈÏÈ¿ ÃÔÛÚfiË.¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ Ô ∞‚‰ËÚ›Ù˘ (460 – 370 apple.Ã.)ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ appleÔ˘ Û˘Ó¤¯ÈÛ ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ §Â‡ÎÈappleappleÔ˘Î·È ·Ó¤appleÙ˘Í ÙËÓ ·ÙÔÌÈ΋ ıˆڛ·. ø˜ ÙfiappleÔ˜ ηٷÁˆÁ‹˜ ÙÔ˘ ·Ó·Ê¤-ÚÔÓÙ·È Ë ª›ÏËÙÔ˜, Ù· Õ‚‰ËÚ· Î·È Ë ∂Ϥ·. ∆Ô appleÈı·ÓfiÙÂÚÔ Â›Ó·È Ù·Õ‚‰ËÚ·, fiappleÔ˘ ¤˙ËÛÂ Î·È ‰›‰·ÍÂ. ∆·Í›‰Â„ ÛÙËÓ ∞›Á˘appleÙÔ, µ·‚˘ÏÒ-Ó·, ÂÚÛ›· Î·È ∞ı‹Ó·. °È· ÙË Ê˘ÛÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ ‹Ù·Ó ÂappleÈÎÚÈÙÈÎÔ›Ô Ï¿ÙˆÓ, Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ Î·È Ô £ÂfiÊÚ·ÛÙÔ˜, Û ·ÓÙ›ıÂÛË Ì ÙÔÓ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ appleÔ˘ ·appleÔ‰¤¯ıËΠÙËÓ ·ÙÔÌÈ΋ ıˆڛ· ÙÔ˘. ∫·Ù¿ ÙËÓ ÂappleÈ-ÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ ÛÙ· Õ‚‰ËÚ· ·applefi ÙËÓ ∞ı‹Ó·, ·Ó¤appleÙ˘Í ‰È‰·ÎÙÈ΋ ‰Ú·ÛÙË-ÚÈfiÙËÙ· Î·È ¤ÁÈÓ ‰È¿ÛËÌÔ˜ ÁÈ· ÙËÓ ÂÍ‹ÁËÛË ÙˆÓ Ê˘ÛÈÎÒÓ Ê·ÈÓÔ̤ӈÓ.∞applefi ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ÛÒ˙ÔÓÙ·È 230 appleÂÚ›appleÔ˘ ËıÈο ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù· (Û‡ÓÙÔÌ·ËıÈο ·ÍÈÒÌ·Ù·). ÀappleÔÛÙËÚ›¯ıËΠfiÙÈ ¤apple·Û¯Â ·applefi ÌÂÏ·Á¯ÔÏ›·.¢ËÌÔÛı¤Ó˘ (384 – 322 apple.Ã.)°ÂÓÓ‹ıËΠÛÙÔÓ ‰‹ÌÔ Ù˘ ·È·Ó›·˜ Î·È ‹Ù·Ó Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ πÛ·›Ô˘.¢È·ÎÚ›ıËΠˆ˜ Ú‹ÙÔÚ·˜. ŒÁÚ·„Â Û˘Ì‚Ô˘Ï¢ÙÈÎÔ‡˜, ‰ÈηÓÈÎÔ‡˜ ηÈappleÔÏÈÙÈÎÔ‡˜ ÏfiÁÔ˘˜.¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô µ·‚˘ÏÒÓÈÔ˜ (2Ô˜ ·È. apple.Ã.)∫·Ù·ÁfiÙ·Ó ·applefi ÙË ÂχÎÂÈ·, ˘apple‹ÚÍ ̷ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ÃÚ‡ÛÈappleappleÔ˘ ηȉȷ‰¤¯ıËΠÙÔÓ ∑‹ÓˆÓ· ∆·ÚÛ¤· ÛÙË ‰È‡ı˘ÓÛË Ù˘ ÙÔ¿˜.¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô ∫˘ÓÈÎfi˜ (400/390 – 328/323 apple.Ã.)√ ¢ÈÔÁ¤Ó˘ ·applefi ÙË ÈÓÒappleË, Ô ÂappleÔÓÔÌ·˙fiÌÂÓÔ˜ ∫‡ˆÓ, ‹Ïı ÛÙËÓ∞ı‹Ó· ηٿ Ù· ̤۷ ÙÔ˘ 4Ô˘ ·È., ÂÍfiÚÈÛÙÔ˜ ·applefi ÙËÓ apple·ÙÚ›‰· ÙÔ˘,ÁÈ·Ù› Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ apple·Ú¿‰ÔÛË (¢ÈÔÁ¤Ó˘ §·¤ÚÙ˘ VI 20-21) Ì·˙›Ì ÙÔÓ apple·Ù¤Ú· ÙÔ˘ πÎÂÛ›· ›¯·Ó apple·Ú·¯·Ú¿ÍÂÈ ÙÔ ÓfiÌÈÛÌ· Ù˘ applefiÏ˘.ÙËÓ ∞ı‹Ó· appleÈı·ÓfiÓ ÁÓˆÚ›ÛÙËΠ̠ÙÔÓ ∞ÓÙÈÛı¤ÓË Î·È ÂappleËÚ¿ÛÙËηapplefi ÙËÓ ËıÈ΋ ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘. £ÂˆÚÂ›Ù·È Ô ·˘ıÂÓÙÈÎfiÙÂÚÔ˜ ÂÎappleÚfi-ÛˆappleÔ˜ Ù˘ ΢ÓÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, ·ÊÔ‡ ÂÊ¿ÚÌÔÛ ÛÙËÓ appleÚ¿ÍË ÌÈ·ÂχıÂÚË, Ê˘ÛÈ΋ Î·È appleÚˆÙfiÁÔÓË ÌÔÚÊ‹ ˙ˆ‹˜ Î·È appleÂÚÈÊÚfiÓËÛ ٷappleÏÔ‡ÙË, ÙȘ ÙÈ̤˜ Î·È ÙÔÓ appleÔÏÈÙÈÛÌfi.¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô §·¤ÚÙÈÔ˜ (3Ô˜ ·È. Ì.Ã.)ËÌ·ÓÙÈÎfi˜ ‰ÔÍÔÁÚ¿ÊÔ˜ Î·È ‚ÈÔÁÚ¿ÊÔ˜ Ù˘ ·Ú¯·›·˜ ÂÏÏËÓÈ΋˜ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹ ÙÔ˘ ÔappleÔ›Ô˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È Ù›appleÔÙ ÁÓˆÛÙfi. √ ¢ÈÔ-Á¤Ó˘ ηٷÁfiÙ·Ó ·applefi ÙË §·¤ÚÙË Ù˘ ∫ÈÏÈΛ·˜. ∆Ô Û‡ÁÁÚ·ÌÌ¿ ÙÔ˘µ›ÔÈ Î·È ÁÓÒÌ·È ÙˆÓ ÂÓ ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ¢‰ÔÎÈÌËÛ¿ÓÙˆÓ Î·È ÙˆÓ ÂÓ Âο-ÛÙË ·ÈÚ¤ÛÂÈ ·ÚÂÛÎfiÓÙˆÓ ÂÓ ÂappleÈÙfï Û˘Ó·ÁˆÁ‹ (10 ‚È‚Ï›·) appleÂÚȤ¯ÂÈappleÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙˆÓ ÊÈÏÔÛfiÊˆÓ ·applefi ÙËÓ appleÚÔ-ÛˆÎÚ·ÙÈ΋ ¤ˆ˜ Î·È ÙËÓ ÂÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÂappleÔ¯‹.∂Ìapple‰ÔÎÏ‹˜ Ô ∞ÎÚ·Á·ÓÙ›ÓÔ˜ (495 – 430 apple.Ã.)°ÂÓÓ‹ıËΠÛÙÔÓ ∞ÎÚ¿Á·ÓÙ· Ù˘ ÈÎÂÏ›·˜ Î·È Ë apple·Ú¿‰ÔÛË ·Ó·Ê¤ÚÂÈfiÙÈ Î·Ù¿ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘ ·Ó·Ï‹ÊıËΠ‹ ·˘ÙÔÎÙfiÓËÛ appleˉÒ-ÓÙ·˜ ÛÙÔÓ ÎÚ·Ù‹Ú· ÙÔ˘ ËÊ·ÈÛÙ›Ԣ Ù˘ ∞›ÙÓ·˜ ÁÈ· Ó· ÂÍ·Ê·Ó›ÛÂÈ ÙÔÛÒÌ· ÙÔ˘ Î·È Ó· ıˆÚËı› ıÂfi˜. √ ∂Ìapple‰ÔÎÏ‹˜ ·Ó¤appleÙ˘Í ÙË ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›· ÙÔ˘ Û ‰‡Ô appleÔÈ‹Ì·Ù· appleÂÚ›appleÔ˘ 5.000 ÛÙ›¯ˆÓ, ·applefi ÙÔ˘˜ ÔappleÔ›-Ô˘˜ ¤¯Ô˘Ó ‰È·Ûˆı› ÌÂÚÈο ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù·. ŒÚÁ· ÙÔ˘: ·) ÂÚ› ʇÛÂ-ˆ˜ (350 ÛÙ›¯ÔÈ) Î·È ‚) ∫·ı·ÚÌÔ› (100 ÛÙ›¯ÔÈ).∂apple›ÎÙËÙÔ˜ (50/55 – 130/135 Ì.Ã.)°ÂÓÓ‹ıËΠÛÙËÓ πÂÚ¿appleÔÏË Ù˘ ºÚ˘Á›·˜, ¤˙ËÛ ÛÙË ƒÒÌË ˆ˜ ‰Ô‡ÏÔ˜Î·È ·appleÂχıÂÚÔ˜ ¤ˆ˜ ÙËÓ ÂappleÔ¯‹ ÙÔ˘ ¢ÔÌÈÙÈ·ÓÔ‡. ∞Ó·ÁοÛÙËΠӷÌÂÙ·‚› ÛÙË ¡ÈÎfiappleÔÏË Ù˘ ∏apple›ÚÔ˘, fiappleÔ˘ ›‰Ú˘Û ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ Û¯ÔÏ‹Î·È Â›¯Â appleÔÏÏÔ‡˜ Ì·ıËÙ¤˜, ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÔappleÔ›ˆÓ Ô ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ ∞ÚÚÈ·Ófi˜,Ô ÔappleÔ›Ô˜ η٤ÁÚ·„ ÙȘ ‰È‰·Ûηϛ˜ ÙÔ˘ ∂apple›ÎÙËÙÔ˘ ÛÙ· ¤ÚÁ· ¢È·ÙÚÈ-‚·› (8 ‚È‚Ï›·, ‰È·ÛÒıËÎ·Ó 4 ‚È‚Ï›·) Î·È ∂Á¯ÂÈÚ›‰ÈÔÓ (∂appleÈÙÔÌ‹ ÙÔ˘ ¢È·-ÙÚÈ‚ÒÓ).∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ (341 – 270 apple.Ã.)°ÂÓÓ‹ıËΠÛÙË ¿ÌÔ ·applefi ∞ıËÓ·›Ô apple·Ù¤Ú· Î·È apple·Ú·ÎÔÏÔ‡ıËÛÂÌ·ı‹Ì·Ù· ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔÓ ¿ÌÊÈÏÔ ¡·˘ÛÈÊ¿ÓË (Ì·ıËÙ‹ ÙÔ˘¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˘).  ËÏÈΛ· 18 ÂÙÒÓ ¤Ú¯ÂÙ·È ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· ÁÈ· Ó· ˘appleËÚÂ-Ù‹ÛÂÈ ÙË ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ ıËÙ›· ÙÔ˘. ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· ÂÁηı›ÛÙ·Ù·È ÛÙËÓ∫ÔÏÔÊÒÓ·, ÛÙË ª˘ÙÈÏ‹ÓË Î·È ÙË §¿Ì„·ÎÔ, fiappleÔ˘ ÌÂÏÂÙ¿ ÊÈÏÔÛÔÊ›·.∫·Ù¿ ÙËÓ ÂappleÈÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· ·ÁÔÚ¿˙ÂÈ ¤Ó· ÎÙ‹Ì·, ÂÓÙfi˜ ÙÔ˘ÔappleÔ›Ô˘ ȉڇÂÈ ÙËÓ ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈ· Û¯ÔÏ‹ ÙÔ˘ (ÙÔÓ ÔÓÔÌ·˙fiÌÂÓÔ ∫‹appleÔ),fiappleÔ˘ ηÏÏȤÚÁËÛ ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ ˉÔÓÈÛÌÔ‡.∂˘ÎÏ›‰Ë˜ Ô ªÂÁ·Ú‡˜ (450 – 380/370 apple.Ã.)ª·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË, ›‰Ú˘Û ÛÙ· ª¤Á·Ú· ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ Û¯ÔÏ‹ ηÈÛ˘Ó‰‡·Û ÙËÓ ËıÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Ì ÙËÓ ÔÓÙÔÏÔÁ›· Ù˘ÂÏ·ÙÈ΋˜ Û¯ÔÏ‹˜ Ù˘ ∫¿Ùˆ πÙ·Ï›·˜.∂˘ÚÈapple›‰Ë˜ (·Ï·Ì›Ó· 485 – ¤ÏÏ· ª·Î‰ÔÓ›·˜ 406 apple.Ã.)∆Ú·ÁÈÎfi˜ appleÔÈËÙ‹˜, ›¯Â appleÚÔÛˆappleÈΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ Ì ÙÔÓ ÚˆÙ·ÁfiÚ·, ÙÔÓ∞Ó·Í·ÁfiÚ· Î·È ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË. ÙÔÓ ∂˘ÚÈapple›‰Ë ·appleÔ‰›‰ÔÓÙ·È 92 ¤ÚÁ·.Ò˙ÔÓÙ·È 18 ÙÚ·Áˆ‰›Â˜, 1 Û·Ù˘ÚÈÎfi ‰Ú¿Ì· Î·È 117 ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù·¤ÚÁˆÓ. (°È· ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ‚Ï. πÛÙÔÚ›· ∞Ú¯·›·˜ ∂ÏÏËÓÈ΋˜ °Ú·ÌÌ·Ù›-·˜, ÛÂÏ. 88 – 96).∑‹ÓˆÓ Ô ∂Ï¿Ù˘ (490 – 415 apple.Ã.)ª·ıËÙ‹˜ Î·È Ê›ÏÔ˜ ÙÔ˘ ·ÚÌÂÓ›‰Ë, ˘apple‹ÚÍ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎfi˜ Î·È ÂÎÙÂ-ϤÛÙËΠ·applefi ÙÔÓ Ù‡Ú·ÓÓÔ Ù˘ ∂Ϥ·˜ ¡¤·Ú¯Ô. ÚÔÛapple¿ıËÛ Ì ÙË̤ıÔ‰Ô Ù˘ ÂȘ ¿ÙÔappleÔÓ ·apple·ÁˆÁ‹˜ Î·È ÙË ‰È·ÏÂÎÙÈ΋ Ó· ·appleԉ›ÍÂÈ ÙËÓ·Ó˘apple·ÚÍ›· Ù˘ appleÔÏÏ·appleÏfiÙËÙ·˜ Î·È Ù˘ ΛÓËÛ˘. π‰È·›ÙÂÚË ·Í›· ÁÈ· ÙËÓÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ·appleÔÙÂÏÔ‡Ó ÔÈ Ù¤ÛÛÂÚȘ ·appleԉ›ÍÂȘ, Ù· ÏÂÁfi-ÌÂÓ· apple·Ú¿‰ÔÍ· (˙ËÓÒÓÂÈ·) ÂappleȯÂÈÚ‹Ì·Ù·, fiappleÔ˘ ÔÈ ÓfiÌÔÈ Ù˘ ΛÓËÛ˘‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Û ·ÓٛʷÛË Ì ٷ appleÚ¿ÁÌ·Ù·. °È’ ·˘ÙfiÓ Ë ·ÏÏ·Á‹ Î·È ËΛÓËÛË fiÛÔ Î·È Ô ¯ˆÚÔ¯ÚfiÓÔ˜ Â›Ó·È ÛÙÔ Ì˘·Ïfi ÙÔ˘ ·ÓıÚÒappleÔ˘.∑‹ÓˆÓ Ô ∫ÈÙȇ˜ (∫›ÙÈÔ ∫‡appleÚÔ˘ 336/5 – 262 apple.Ã.)π‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ ÙÔ¿˜ (ÛÙˆÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜). ¢›‰·ÛΠÛÙËÓ ÔÈΛÏË(˙ˆÁÚ·ÊÈṲ̂ÓË) ÙÔ¿ Ù˘ ·ÁÔÚ¿˜ ÙˆÓ ∞ıËÓÒÓ. √ ∑‹ÓˆÓ ¤ıÂÛ ˆ˜·Ú¯‹ Ù˘ ËıÈ΋˜ ÙÔ˘ ÙÔ «ÔÌÔÏÔÁÔ˘Ì¤Óˆ˜ ÙË Ê‡ÛÂÈ ˙ËÓ». ∞applefi Ù· Û˘Á-ÁÚ¿ÌÌ·Ù¿ ÙÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ‰È·Ûˆı› ÔÚÈṲ̂ӷ ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù·. ªÂÙ¿ ·applefi·Ù‡¯ËÌ· ÙÚ·˘Ì·Ù›ÛÙËÎÂ Î·È ·˘ÙÔÎÙfiÓËÛÂ, ÂÓÒ ÔÈ ∞ıËÓ·›ÔÈ ÙÔÓ Ù›ÌËÛ·ÓÌ ¯Ú˘Ûfi Û٤ʷÓÔ Î·È Ù·Ê‹ ÛÙÔÓ ∫ÂÚ·ÌÂÈÎfi Ì ‰ËÌfiÛÈ· ‰·apple¿ÓË.∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˜ Ô ∂ʤÛÈÔ˜ (544/40 – 484/80 apple.Ã.)∞applefi ÈÂÚ·ÙÈ΋ Î·È ·ÚÈÛÙÔÎÚ·ÙÈ΋ ηٷÁˆÁ‹ apple·Ú·ÈÙ‹ıËΠ·applefi Ù·ÔÈÎÔÁÂÓÂȷο ·ÍÈÒÌ·Ù· Î·È ·ÊÈÂÚÒıËΠÛÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ·appleÔÚÚ›appleÙÔ-ÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ appleÚÔÁÂÓ¤ÛÙÂÚÔ˘˜ ÌÂÁ¿ÏÔ˘˜ appleÔÈËÙ¤˜ Î·È ÛÙÔ¯·ÛÙ¤˜. ∆Șȉ¤Â˜ ÙÔ˘ η٤ÁÚ·„ ÛÙÔ ¤ÚÁÔ ÂÚ› ʇÛˆ˜ ·applefi ÙÔ ÔappleÔ›Ô ÛÒıËηÓ129 ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù·. ∂Í·ÈÙ›·˜ Ù˘ ‰˘ÛÓfiËÙ˘ ‰È·Ù‡appleˆÛ˘ ÙˆÓ ‰È·-ÓÔËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ ¤Ï·‚ ÙËÓ appleÚÔÛˆÓ˘Ì›· «ÛÎÔÙÂÈÓfi˜». √ ∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˜Û˘Ó¤Ï·‚ ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ˆ˜ Û˘Ó¯‹ ·ÎÏÔ ·ÏÏ·Á‹˜ Î·È ·ÈÒÓÈ·˜ ÌÂÙ·-‚ÔÏ‹˜ (Á›ÁÓÂÛı·È).∏Úfi‰ÔÙÔ˜ (485 – 425 apple.Ã.)πÛÙÔÚÈÎfi˜ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ (‚Ï. πÛÙÔÚ›· ∞Ú¯·›·˜ ∂ÏÏËÓÈ΋˜ °Ú·ÌÌ·-Ù›·˜, ÛÂÏ. 111 – 115).∏Û›Ô‰Ô˜ (appleÂÚ. Ù¤ÏË 8Ô˘ ·È. apple.Ã.)√ appleÚÒÙÔ˜ appleÔÈËÙ‹˜ appleÔ˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ ÙÔ fiÓÔÌ¿ ÙÔ˘ Î·È appleÚÔÛˆappleÈο ı¤Ì·-Ù· ÛÙ· appleÔÈ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘. ŒÚÁ· ÙÔ˘: ·) £ÂÔÁÔÓ›· (1.022 ÂÍ¿ÌÂÙÚÔÈ ÛÙ›-¯ÔÈ), ‚) ŒÚÁ· Î·È ∏Ì¤Ú·È (828 ÂÍ¿ÌÂÙÚÔÈ ÛÙ›¯ÔÈ). (°È· ÙË ˙ˆ‹ Î·È ÙÔ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ‚Ï. πÛÙÔÚ›· ∞Ú¯·›·˜ ∂ÏÏËÓÈ΋˜ °Ú·ÌÌ·Ù›·˜, ÛÂÏ. 34-36).∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


148£·Ï‹˜ Ô ªÈÏ‹ÛÈÔ˜ (6Ô˜ ·È. apple.Ã., 624 – 546 apple.Ã. appleÂÚ.)ŒÓ·˜ ·applefi ÙÔ˘˜ ∂appleÙ¿ ÔÊÔ‡˜ Ù˘ ∞Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜, ÁÂÓÓ‹ıËΠÛÙ˪›ÏËÙÔ, Û‡Á¯ÚÔÓÔ˜ ÙÔ˘ fiψӷ Î·È ÙÔ˘ ‚·ÛÈÏÈ¿ Ù˘ §˘‰›·˜ ∫ÚÔ›-ÛÔ˘. ∆·Í›‰Â„ Û ‰È¿ÊÔÚ˜ ¯ÒÚ˜ Î·È ÛÙËÓ ∞›Á˘appleÙÔ, fiappleÔ˘ ̤ÙÚËÛÂÙÔ ‡„Ô˜ ÙˆÓ apple˘Ú·Ì›‰ˆÓ ·applefi ÙË ÛÎÈ¿ ÙÔ˘˜. Úfi‚Ï„ ÙËÓ ¤ÎÏÂÈ„ËËÏ›Ô˘ Ù˘ 28˘ ª·˝Ô˘ (πÔ˘ÏÈ·Ófi ËÌÂÚÔÏfiÁÈÔ) ÙÔ˘ 585 apple.Ã. (∏Úfi‰. π74). ∂ÈÛËÁËÙ‹˜ Ù˘ ÂappleÈÛÙ‹Ì˘ Ù˘ ÁˆÌÂÙÚ›·˜ ÛÙËÓ ∂ÏÏ¿‰· Î·È ÔappleÚÒÙÔ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ appleÔ˘ ˘appleÔÛÙ‹ÚÈÍ fiÙÈ ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ ‰ÂÓ Â›Ó·ÈοappleÔÈ· ıÂfiÙËÙ· ·ÏÏ¿ ÙÔ ‡‰ˆÚ, ¤Ó· ·applefi Ù· Ù¤ÛÛÂÚ· ıÂÌÂÏÈÒ‰ËÛÙÔȯ›· Ù˘ ʇÛ˘ (ÁË, ÓÂÚfi, apple˘Ú, ·‹Ú).£ÂfiÊÚ·ÛÙÔ˜ Ô ∂ʤÛÈÔ˜ (371/0 – 287 apple.Ã.)ºÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ ÔappleÔ›-Ô˘ ¤ÁÈÓ ‰È¢ı˘ÓÙ‹˜ ÙÔ˘ «§˘Î›Ԣ», fiappleÔ˘ Î·È apple·Ú¤ÌÂÈÓ ˆ˜ ÙÔ ı¿Ó·-Ùfi ÙÔ˘. ∂›¯Â ÌÂÁ¿ÏÔ Î‡ÚÔ˜ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· Î·È ·ÛÎÔ‡Û ÌÂÁ¿ÏË ÂappleÈÚÚÔ‹ÛÙÔ˘˜ ‰‡Ô ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ Ì·ıËÙ¤˜ appleÔ˘ ·ÚÈıÌÔ‡ÛÂ Ë ÂÚÈapple·ÙËÙÈ΋ Û¯ÔÏ‹.£Ú·Û‡Ì·¯Ô˜ (‚’ ÌÈÛfi 5Ô˘ ·È. apple.Ã.)˘ÁÁڷʤ·˜, apple·È‰·ÁˆÁfi˜, ÎÚÈÙÈÎfi˜ ÙÔ˘ appleÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ Î·È ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜.∏ ˙ˆ‹ ÙÔ˘ ¯ÚÔÓÔÏÔÁÂ›Ù·È ÛÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘ 5Ô˘ ·È. apple.Ã. °ÓˆÚ›˙Ô˘Ì ÌfiÓÔfiÙÈ Î·Ù·ÁfiÙ·Ó ·applefi ÙË Ã·ÏÎˉfiÓ· Ù˘ µÈı˘Ó›·˜ Î·È ‹Ù·Ó ‰¿ÛηÏÔ˜Ù˘ ÚËÙÔÚÈ΋˜. √ Ï¿ÙˆÓ, ÛÙËÓ ÔÏÈÙ›· (336 Î.¤.) ÙÔÓ apple·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ˘apple¤ÚÌ·¯Ô Ù˘ ıˆڛ·˜ ÙÔ˘ ‰Èη›Ô˘ ÙÔ˘ ÈÛ¯˘ÚfiÙÂÚÔ˘, Û‡Ìʈӷ ÌÂÙËÓ ÔappleÔ›· ˆ˜ ‰›Î·ÈÔ ÏÔÁ›˙ÂÙ·È ÙÔ «Û˘ÌʤÚÔÓ ÙÔ˘ ÈÛ¯˘ÚÔÙ¤ÚÔ˘».π¿Ì‚ÏȯԘ (appleÂÚ. 250 – 326 Ì.Ã.)¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ÔÚʇÚÈÔ˘, ˘apple‹ÚÍ ÙÔappleÚfiÙ˘appleÔ ÁÈ· ÙÔÓ ÚfiÎÏÔ Î·È ÙÔÓ πÔ˘ÏÈ·Ófi, ÂappleËÚ¤·Û ÙË ‰È·ÌfiÚʈ-ÛË ÙÔ˘ ÏÂÁfiÌÂÓÔ˘ ·Ó·ÙÔÏÈÎÔ‡ ¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌÔ‡.πÔ˘ÏÈ·Ófi˜ (∫ˆÓ/appleÔÏË 332 – ∆·ÚÛfi˜ ∫ÈÏÈΛ·˜ 363 Ì.Ã.)∞˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ Ù˘ ·Ó·ÙÔÏÈ΋˜ ڈ̷˚΋˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ (361-363)ÁÓˆÛÙfi˜ Ì ٷ apple·ÚˆÓ‡ÌÈ· ·Ú·‚¿Ù˘ ‹ ∞appleÔÛÙ¿Ù˘, ÂappleÂȉ‹ ·appleÂ-ÛÙÚ¿ÊË ÙÔÓ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌfi Î·È ¤‰ÂÈÍ ı·˘Ì·ÛÌfi ÁÈ· ÙËÓ ·Ú¯·›· ÂıÓÈ-΋ ıÚËÛΛ·. ¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ¤ÁÚ·„Â, ÂÁÎÒÌÈ·, 78 ÂappleÈ-ÛÙÔϤ˜ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÔappleÔ›ˆÓ appleÚÔ˜ §È‚¿ÓÈÔ, π¿Ì‚ÏȯÔ, £ÂÌ›ÛÙÈÔ. ÕÏÏ·¤ÚÁ· ÙÔ˘: ªÈÛÔappleÒÁˆÓ, ∂Ș ÙÔ˘˜ ·apple·È‰Â‡ÙÔ˘˜ ·ӷ˜, ÚÔ˜ ∏Ú¿ÎÏÂÈ-ÔÓ Î˘ÓÈÎfiÓ, Î.¿.πappleapple›·˜ Ô ∏Ï›Ԙ (‚’ ÌÈÛfi 5Ô˘ ·È. apple.Ã.)ÔÊÈÛÙ‹˜, ÓÂfiÙÂÚÔ˜ ÙÔ˘ ÚˆÙ·ÁfiÚ· Î·È Û˘ÓÔÌ‹ÏÈÎÔ˜ Ì ÙÔÓ ˆÎÚ¿ÙË.πÛÔÎÚ¿Ù˘ (436 – 338 apple.Ã.)§ÔÁÔÁÚ¿ÊÔ˜ Î·È Ú‹ÙÔÚ·˜, ÁÂÓÓ‹ıËΠÛÙÔÓ ‰‹ÌÔ Ù˘ ∂گ›·˜,˘apple‹ÚÍ ̷ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ Úfi‰ÈÎÔ˘, ÙÔ˘ °ÔÚÁ›·, ÙÔ˘ ÚˆÙ·ÁfiÚ· ηÈÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË. (µÏ. πÛÙÔÚ›· ∞Ú¯·›·˜ ∂ÏÏËÓÈ΋˜ °Ú·ÌÌ·Ù›·˜, ÛÂÏ.156 – 157).∫·ÚÓ¿‰Ë˜ (Á‡Úˆ ÛÙÔ 214 – 129 apple.Ã.)ÎÂappleÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ËÁ¤Ù˘ Ù˘ «¡¤·˜ ∞η‰ËÌ›·˜».∫ÈÎ¤ÚˆÓ (Cicero Marcus Tullius, 106 – 43 apple.Ã.)ƒˆÌ·›Ô˜ Ú‹ÙÔÚ·˜, ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È appleÔÏÈÙÈÎfi˜, ÛappleÔ‡‰·Û ÛÙË ƒÒÌËÎ·È ÂappleËÚ¿ÛÙËΠ·applefi ÙÔÓ ·Ó·›ÙÈÔ ÙÔÓ ÔÛÂȉÒÓÈÔ. ∞Ó‹ÎÂÈ ÛÙÔÓÛÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi Ù˘ ¡¤·˜ ∞η‰ËÌ›·˜ Î·È ‹Ù·Ó ÂÎÏÂÎÙÈÎfi˜, ÂÓÒ ·apple¤ÚÚÈ-„ ÙȘ ‰Ôͷۛ˜ ÙÔ˘ ∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˘.∫Ï¿Óı˘ Ô ÕÛÛÈÔ˜ (4Ô˜ /3Ô˜ ·È. apple.Ã. – appleÂÚ. 260 apple.Ã.)Àapple‹ÚÍ ̷ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∑‹ÓˆÓ· ÙÔ˘ ÙˆÈÎÔ‡ ÁÈ· 19 ¯ÚfiÓÈ· Î·È ‰È¿‰Ô-¯Ô˜ ·˘ÙÔ‡ ÛÙË ÙÔ¿.∫Ú¿Ù˘ Ô £Ë‚·›Ô˜ (365 – 285 apple.Ã.)∫˘ÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ˘apple‹ÚÍ ̷ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ¢ÈÔÁ¤ÓË ÙÔ˘ ∫˘ÓÈÎÔ‡(Ô‡‰·), ¤˙ËÛ Ì ÌÂÁ¿ÏË ÏÈÙfiÙËÙ· Î·È appleÏ‹ÚË ·‰È·ÊÔÚ›· ÁÈ· ÙȘ ÎÔÈ-ÓˆÓÈΤ˜ Û˘Ì‚¿ÛÂȘ.∫ÚÈÙ›·˜ (ı¿Ó·ÙÔ˜ 403 apple.Ã.)√ÏÈÁ·Ú¯ÈÎfi˜ ∞ıËÓ·›Ô˜ appleÔÏÈÙÈÎfi˜, ¤Ó·˜ ·applefi ÙÔ˘˜ ∆ÚÈ¿ÎÔÓÙ· Ù˘Ú¿Ó-ÓÔ˘˜, ηٷÁfiÙ·Ó ·applefi ·ÚÈÛÙÔÎÚ·ÙÈ΋ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ· Î·È ‹Ù·Ó ı›Ԙ ÙÔ˘Ï¿ÙˆÓ·. ∞ÎÚÔ·Ù‹˜ ÙÔ˘ ˆÎÚ¿ÙË Î·È ÙˆÓ ÔÊÈÛÙÒÓ ¤ÁÚ·„ ÙÔÛ·Ù˘ÚÈÎfi ‰Ú¿Ì· ›Û˘ÊÔ˜.§Â‡ÎÈappleappleÔ˜ (5Ô˜ ·È. apple.Ã.)Èı·Ó‹ ηٷÁˆÁ‹ ÙÔ˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È Ë ª›ÏËÙÔ˜, Ù·Í›‰Â„ ÛÙËÓ ∂Ϥ·Ù˘ ∫¿Ùˆ πÙ·Ï›·˜ Î·È ¤ÁÈÓ ̷ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∑‹ÓˆÓ· ÙÔ˘ ∂Ï¿ÙË. ∫·Ù¿ÙÔ 450 apple.Ã. ÌÂÙ·‚·›ÓÂÈ ÛÙ· Õ‚‰ËÚ·, fiappleÔ˘ ›‰Ú˘Û ۯÔÏ‹, ÛÙËÓ ÔappleÔ›·Ì·ı‹Ù¢ÛÂ Ô ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜. ËÌ·ÓÙÈ΋ Û˘Ì‚ÔÏ‹ ÙÔ˘ §Â‡ÎÈappleappleÔ˘ ÛÙËÓÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ Â›Ó·È Ë ‰È·Ù‡appleˆÛË Ù˘ ·ÙÔÌÈ΋˜ ıˆڛ·˜,Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· Ô ÎfiÛÌÔ˜ Î·È Ë ‡ÏË Û˘ÁÎÚÔÙÔ‡ÓÙ·È ·applefi ‰‡ÔıÂÌÂÏÈÒ‰ÂȘ ·Ú¯¤˜, Ù· ¿ÙÔÌ· Î·È ÙÔ ÎÂÓfi.§ÔÎ ∆˙ÔÓ (John Locke, 1632 – 1704)ÕÁÁÏÔ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È appleÔÏÈÙÈÎfi˜, ·ÚÈÔ˜ ÂÎappleÚfiÛˆappleÔ˜ ÙÔ˘ ·ÁÁÏÈ-ÎÔ‡ ÂÌappleÂÈÚÈÛÌÔ‡.§Ô˘ÎÚ‹ÙÈÔ˜ ∆›ÙÔ˜ ∫¿ÚÔ˜ (Lucretius Titus Carus, 97 – 55 apple.Ã.)ƒˆÌ·›Ô˜ appleÔÈËÙ‹˜ Î·È Û˘ÁÁڷʤ·˜, ÂappleËÚ¿ÛÙËΠ·applefi ÙËÓ ÂappleÈÎÔ‡-ÚÂÈ· ÊÈÏÔÛÔÊ›·, fiappleˆ˜ Ê·›ÓÂÙ·È ÛÙÔ appleÔ›ËÌ· De Rerum natura (ÂÚ›Ù˘ ʇÛˆ˜).§˘ÎfiÊÚˆÓ (5Ô˜ ·È. apple.Ã.)ÔÊÈÛÙ‹˜, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ °ÔÚÁ›·.•ÂÓÔÊ¿Ó˘ Ô ∫ÔÏÔÊÒÓÈÔ˜ (appleÂÚ. 570 – 475 apple.Ã.)π‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ ÂÏ·ÙÈ΋˜ Û¯ÔÏ‹˜ Î·È ‰¿ÛηÏÔ˜ ÙÔ˘ ·ÚÌÂÓ›‰Ë Û ËÏÈ-Λ· ›ÎÔÛÈ apple¤ÓÙ ÂÙÒÓ ÂÁηٷÏ›appleÂÈ ÙËÓ apple·ÙÚ›‰· ÙÔ˘ ∫ÔÏÔÊÒÓ· Ù˘πÙ·Ï›·˜, fiÙ·Ó ÂΛÓË ¤appleÂÛ ÛÙËÓ Î˘ÚÈ·Ú¯›· ÙˆÓ ÂÚÛÒÓ (564 apple.Ã.)Î·È ÌÂÙ¿ ·applefi ÂÍ‹ÓÙ· ÂappleÙ¿ ¯ÚfiÓÈ· appleÂÚÈappleÏ¿ÓËÛ˘ ˆ˜ Ú·„ˆ‰fi˜ ÂÁη-ı›ÛÙ·Ù·È ÛÙËÓ ∂Ϥ· Ù˘ ∫¿Ùˆ πÙ·Ï›·˜. ∆Ë ıÚËÛΛ· ηٷÓfiËÛ ˆ˜¤ÚÁÔ ÙˆÓ ·ÓıÚÒappleˆÓ Î·È ‰È·Ù‡appleˆÛ ÙËÓ È‰¤· appleˆ˜ «ÛÙÔ˘˜ ıÂÔ‡˜ Ô¿ÓıÚˆappleÔ˜ ÂÈÎÔÓ›˙ÂÈ ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘».ŸÌËÚÔ˜ (appleÂÚ. 8Ô˜ ·È. apple.Ã.)ƒ·„ˆ‰fi˜, Ù·Í›‰Â„ Û appleÔÏϤ˜ applefiÏÂȘ Ù˘ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·˜ ÔÈ Ôappleԛ˜‰ÈÂΉÈÎÔ‡Ó ÙËÓ Î·Ù·ÁˆÁ‹ ÙÔ˘ appleÔÈËÙ‹. √È appleÈÔ appleÈı·Ó¤˜ applefiÏÂȘ ηٷ-ÁˆÁ‹˜ Â›Ó·È Ë Ì‡ÚÓË Î·È Ë Ã›Ô˜. ∂›Ó·È Ô ‰ËÌÈÔ˘ÚÁfi˜ ÙˆÓ ÌÂÁ¿ÏˆÓÂappleÒÓ, Ù˘ πÏÈ¿‰·˜ Î·È Ù˘ √‰‡ÛÛÂÈ·˜. (µÏ. πÛÙÔÚ›· ∞Ú¯·›·˜ ∂ÏÏËÓÈ-΋˜ °Ú·ÌÌ·Ù›·˜, ÛÂÏ. 15-16).·ÚÌÂÓ›‰Ë˜ Ô ∂Ï¿Ù˘ (6Ô˜/5Ô˜ ·È. apple.Ã., 540/15 – 470/50 apple.Ã.)ÚÔÛˆÎÚ·ÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ÂͤıÂÛ ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ ÛÙÔ appleÔ›ËÌ·ÂÚ› ʇÛˆ˜, ÙÔ˘ ÔappleÔ›Ô˘ ÛÒ˙ÔÓÙ·È 163 ÂÍ¿ÌÂÙÚÔÈ ÛÙ›¯ÔÈ. ∞Û¯ÔÏ‹-ıËΠ̠ÙË ÌÂÙ·Ê˘ÛÈ΋ Î·È ÙËÓ ÂappleÈÛÙËÌÔÏÔÁ›·.Ï¿ÙˆÓ (427 – 347 apple.Ã.)°È· ÙË ˙ˆ‹ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ‚Ï. ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹, ÎÂÊ. 3.ÏÔ‡Ù·Ú¯Ô˜ Ô Ã·ÈÚˆÓ‡˜ (42 – 125 Ì.Ã.)ºÈÏfiÛÔÊÔ˜ ·applefi ÙË Ã·ÈÚÒÓÂÈ· Ù˘ µÔȈٛ·˜, ÛappleÔ‡‰·Û ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·ÛÙËÓ ÂÚÈapple·ÙËÙÈ΋ Û¯ÔÏ‹ ÊÈÏÔÛÔÊ›·, ÚËÙÔÚÈ΋ Î·È Ì·ıËÌ·ÙÈο.∆·Í›‰Â„ ÛÙË ª. ∞Û›·, ÛÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· Î·È ÛÙË ƒÒÌË, fiappleÔ˘ ÁÓÒ-ÚÈÛ ÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ∆Ú·˚·Ófi. ∞Ó‹ÎÂÈ ÛÙË Ì¤ÛË appleÏ·ÙˆÓÈ΋ ÊÈÏÔ-ÛÔÊ›· Î·È ¿ÛÎËÛ ÎÚÈÙÈ΋ ÛÙËÓ ÂappleÈÎÔ‡ÚÂÈ· Î·È ÛÙˆÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·(°È· ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ‚Ï. πÛÙÔÚ›· ∞Ú¯·›·˜ ∂ÏÏËÓÈ΋˜ °Ú·ÌÌ·Ù›·˜, ÛÂÏ.174-175).ψٛÓÔ˜ (204 – 270 Ì.X.)√ ıÂÌÂÏȈً˜ ÙÔ˘ ¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÛÌÔ‡. µÏ. ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹, ÎÂÊ. 5.fiappleappleÂÚ ÛÂÚ ∫·ÚÏ ƒ¿ÈÌÔÓÙ (Sir Karl Raimund Popper, 1902 – 1994)∫ÔÈÓˆÓÈÎfi˜ ÛÙÔ¯·ÛÙ‹˜ ·˘ÛÙÚȷ΋˜ ηٷÁˆÁ‹˜, ÂappleËÚ¤·Û ÙȘ ÎÔÈ-ÓˆÓÈΤ˜ ÂappleÈÛً̘. ÀappleÔÛÙ‹ÚÈÍ ÙËÓ ÂÓfiÙËÙ· Ù˘ ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ÌÂıfi‰Ô˘. ŒÚÁ· ÙÔ˘: ∏ ÏÔÁÈ΋ Ù˘ ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ¤Ú¢ӷ˜, 1934Ø ∏·ÓÔÈÎÙ‹ ÎÔÈÓˆÓ›· Î·È ÔÈ Â¯ıÚÔ› Ù˘, 1945.Úfi‰ÈÎÔ˜ Ô ∫›Ԙ (460 – 400 apple.Ã.)∞Ú¯Èο ·Û¯ÔÏ‹ıËΠ̠ÙË ‰Èappleψ̷ٛ· Ù˘ apple·ÙÚ›‰·˜ ÙÔ˘, Ù˘ πÔ˘Ï›-‰·˜ Ù˘ ∫¤·˜, ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· Ì ÙË ÛÔÊÈÛÙÈ΋ ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·.ÚfiÎÏÔ˜ ¢È¿‰Ô¯Ô˜ Ô §‡ÎÈÔ˜ (410 – 485 Ì.X.)¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, ÁÂÓÓ‹ıËΠÛÙËÓ ∫ˆÓ/appleÔÏË Î·È ÌÂÁ¿ÏˆÛÂÛÙËÓ •¿ÓıÔ Ù˘ §˘Î›·˜. appleÔ‡‰·Û ÛÙËÓ ∫ˆÓ/appleÔÏË, ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· ηÈ∞ı‹Ó·. ¢ÈÂÙ¤ÏÂÛ ‰È¢ı˘ÓÙ‹˜ ÛÙË ¡ÂÔappleÏ·ÙˆÓÈ΋ ¯ÔÏ‹ ÙˆÓ ∞ıËÓÒÓ.ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ (490/80 – 420/11 apple.Ã.)√ ·Ú¯ËÁ¤Ù˘ Ù˘ ÔÊÈÛÙÈ΋˜ ηٷÁfiÙ·Ó ·applefi Ù· Õ‚‰ËÚ· Ù˘ £Ú¿-΢, ¤˙ËÛ appleÂÚ›appleÔ˘ ‚‰ÔÌ‹ÓÙ· ¯ÚfiÓÈ· ·applefi Ù· ÔappleÔ›· Û·Ú¿ÓÙ· ¯Úfi-ÓÈ· ÛÙËÓ ∞ı‹Ó·, fiappleÔ˘ ÂÍ¿ÛÎËÛ ÙÔ Âapple¿ÁÁÂÏÌ· ÙÔ˘ ÛÔÊÈÛÙ‹ Î·È ÁÓÒ-ÚÈÛ ÙÔÓ ∂˘ÚÈapple›‰Ë Î·È ÙÔÓ ÂÚÈÎÏ‹. ÙÔÓ ÚˆÙ·ÁfiÚ· ·Ó·Ù¤ıËΠËÛ‡ÓÙ·ÍË Ù˘ ÓÔÌÔıÂÛ›·˜ Ù˘ ·appleÔÈΛ·˜ ÙˆÓ £Ô˘Ú›ˆÓ (444 apple.Ã.).¤ı·Ó Û ӷ˘¿ÁÈÔ Ù·Íȉ‡ÔÓÙ·˜ appleÚÔ˜ ÙË ÈÎÂÏ›·.˘ı·ÁfiÚ·˜ Ô ¿ÌÈÔ˜ (580 – 490 apple.Ã.) ËÏÈΛ· Û·Ú¿ÓÙ· ÂÙÒÓ ÌÂÙ¤‚Ë ÛÙÔÓ ∫ÚfiÙˆÓ· Ù˘ ∫¿Ùˆ πÙ·Ï›·˜ ηÈ∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


149›‰Ú˘Û ÌÈ· ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋, ıÚËÛ΢ÙÈ΋ Î·È appleÔÏÈÙÈ΋ Û¯ÔÏ‹ ‹ ÎÔÈÓfiÙË-Ù·. ∂appleÂȉ‹ Ô ˘ı·ÁfiÚ·˜ ‰ÂÓ ¿ÊËÛ ÁÚ·appleÙ¿ ¤ÚÁ· Â›Ó·È ‰‡ÛÎÔÏÔ Ó·ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì Ì ·ÎÚ›‚ÂÈ· ÙË ‰Ú¿ÛË Î·È ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘. °È· ÙËÓËıÈ΋ ‰È‰·Ûηϛ· Î·È ÙȘ ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ‰Ôͷۛ˜ ÙˆÓ ˘ı·ÁÔÚ›ˆÓ¤¯Ô˘Ì appleÏËÚÔÊÔڛ˜ ·applefi Ù· ¤ÚÁ· ÃÚ˘Û¿ ¤appleË, ˘ı·ÁÔÚÈο ˘appleÔÌÓ‹-Ì·Ù·, πÂÚfi˜ ÏfiÁÔ˜ Î.¿.‡ÚÚˆÓ Ô ∏Ï›Ԙ (360 – 270 apple.Ã.)ºÈÏfiÛÔÊÔ˜, ÂÈÛËÁËÙ‹˜ ÙÔ˘ ˘ÚÚˆÓÈÛÌÔ‡ (˘ÚÚÒÓÂÈÔÓ ‰fiÁÌ·) ηÈÙ˘ ·Ú¯·›·˜ ÛΤ„˘. ¢¤¯ıËΠÂappleȉڿÛÂȘ ·applefi ÙÔÓ ¢ËÌfiÎÚÈÙÔ, ÙÔ˘˜ÔÊÈÛÙ¤˜ Î·È ÙË ÁÓˆÛÈÔÏÔÁ›· Ù˘ ∫˘ÚËÓ·˚΋˜ Û¯ÔÏ‹˜. ∞ÎÔÏÔ‡ıËÛÂÙÔÓ ª. ∞ϤͷӉÚÔ ˆ˜ ÙȘ πÓ‰›Â˜ Î·È ÁÓÒÚÈÛ ÙÔ˘˜ Á˘ÌÓÔÛÔÊÈÛÙ¤˜(ÁÈfiÁÎÈ). ÿ‰Ú˘Û ۯÔÏ‹ ÛÙËÓ ∏Ï›·, ‰ÂÓ ¤ÁÚ·„ ٛappleÔÙ· Î·È ÙȘ ‰ÔÍ·-ۛ˜ ÙÔ˘ η٤ÁÚ·„Â Ô Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∆›ÌˆÓ, ·applefi ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ÔappleÔ›Ô˘¤¯Ô˘Ó ‰È·Ûˆı› ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù·.ƒÔ˘ÛÛÒ ∑·Ó-∑·Î (Rousseau Jean-Jacques, 1712 – 1778)°·ÏÏÔ-ÂÏ‚ÂÙfi˜ ÎÔÈÓˆÓÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È apple·È‰·ÁˆÁfi˜, ¿ÛÎËÛ ¤ÓÙÔÓËÎÚÈÙÈ΋ ÛÙÔÓ appleÔÏÈÙÈÛÌfi Î·È ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛË ÛÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ∞ÈÌ›-ÏÈÔ˜. √ ƒÔ˘ÛÛÒ ÛÙÔ ∫ÔÈÓˆÓÈÎfi ˘Ì‚fiÏ·ÈÔ ˘appleÔÛÙËÚ›˙ÂÈ ÙËÓ ‡apple·ÚÍË Ù˘ÎÔÈÓˆÓ›·˜ ˆ˜ ¤ÎÊÚ·ÛË Ù˘ ÎÔÈÓ‹˜ ı¤ÏËÛ˘ ÙˆÓ appleÔÏÈÙÒÓ, appleÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘Ó· Û˘Ì‚È‚·ÛıÔ‡Ó Ë ·ÙÔÌÈ΋ ÂÏ¢ıÂÚ›· Î·È Ë ·Ó·ÁηÈfiÙËÙ· ÙÔ˘ ÓfiÌÔ˘.ÂӤη˜ (Seneca Lusius Annaeus ·applefi ÙËÓ ∫fiÚÓÙÔ‚· Ù˘ πÛapple·Ó›·˜,4 apple.Ã. – 65 Ì.X.)ƒˆÌ·›Ô˜ ÛÙˆÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ‰¿ÛηÏÔ˜ ÙÔ˘ ¡¤ÚˆÓ· ·Û¯ÔÏ‹ıËÎÂȉȷ›ÙÂÚ· Ì ÙËÓ ËıÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›·.¤ÍÙÔ˜ Ô ∂ÌappleÂÈÚÈÎfi˜ (2Ô˜ ·È. Ì.Ã.)ÎÂappleÙÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Î·È È·ÙÚfi˜, ¤˙ËÛ ÛÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· Î·È ÙËÓ∞ı‹Ó·, fiappleÔ˘ ‰Èˇı˘Ó ÙË ÎÂappleÙÈ΋ Û¯ÔÏ‹. °È· ÙË ‰Ú¿ÛË ÙÔ˘ ‰ÂÓ˘apple¿Ú¯Ô˘Ó appleÏËÚÔÊÔڛ˜. ¢È·ÛÒ˙ÔÓÙ·È ‰‡Ô ¤ÚÁ· ÙÔ˘: ·) ÔÈ ˘ÚÚÒ-ÓÂÈ·È ˘appleÔÙ˘appleÒÛÂȘ (ÂÈÛ·ÁˆÁ‹ ÛÙȘ ·Ú¯¤˜, ÙȘ ıˆڛ˜ Î·È ÙȘ ÌÂıfi-‰Ô˘˜ ÙÔ˘ ˘ÚÚˆÓÈÛÌÔ‡) Î·È ‚) ÚÔ˜ Ì·ıËÌ·ÙÈÎÔ‡˜.ÔÊÔÎÏ‹˜ (496 – 406/5 apple.Ã.)∞ıËÓ·›Ô˜ ÙÚ·ÁÈÎfi˜ appleÔÈËÙ‹˜, ¤ÁÚ·„ 123 ÙÚ·Áˆ‰›Â˜ ·applefi ÙȘ Ôappleԛ˜ÛÒıËÎ·Ó ÌfiÓÔ 7 Î·È apple¿Óˆ ·applefi 1.000 ·appleÔÛapple¿ÛÌ·Ù· (°È· ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘‚Ï. πÛÙÔÚ›· ∞Ú¯·›·˜ ∂ÏÏËÓÈ΋˜ °Ú·ÌÌ·Ù›·˜, ÛÂÏ. 82-87).ÙÔ‚·›Ô˜ πˆ¿ÓÓ˘ (5Ô˜ ·È. apple.Ã.)˘ÁÁڷʤ·˜ ÙÔ˘ ∞ÓıÔÏÔÁ›Ô˘ appleÔ˘ appleÂÚȤ¯ÂÈ ‰Ôͷۛ˜ 500 ∂ÏÏ‹ÓˆÓappleÔÈËÙÒÓ Î·È ÊÈÏÔÛfiʈÓ.ˆÎÚ¿Ù˘ (470/69 – 399 apple.Ã.)∞ıËÓ·›Ô˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ (µÏ. Û¯ÂÙÈο ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹, ÎÂÊ. 3).ÃÔÌapple˜ ∆fiÌ·˜ (Hobbes Thomas, 1588 – 1679)ÕÁÁÏÔ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ÂÎappleÚfiÛˆappleÔ˜ Ù˘ ÔÓÔÌ·ÙÔÎÚ·ÙÈ΋˜ (ÓÔÌÈÓ·ÏÈ-ÛÙÈ΋˜) ıˆڛ·˜, Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ÔappleÔ›· ÙÔ Î·ıfiÏÔ˘ Â›Ó·È ¤Ó·˜ ÁÂÓÈ-Îfi˜ fiÚÔ˜ Ù˘ ÁÏÒÛÛ·˜ Î·È fi¯È ÌÈ· ηıÔÏÈ΋ ÔÓÙfiÙËÙ·. £ÂˆÚ›ٷÈappleÚfi‰ÚÔÌÔ˜ Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ·Ó·Ï˘ÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, ·ÊÔ‡ ·Û¯ÔÏ‹-ıËΠȉȷ›ÙÂÚ· Ì ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· Ù˘ ÁÏÒÛÛ·˜ Î·È ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Ù˘.∆ËÓ appleÔÏÈÙÈ΋ ıˆڛ· ÙÔ˘ appleÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ ÛÙÔ ¤ÚÁÔ §Â‚È¿ı·Ó, fiappleÔ˘ ÌÂÏÂ-Ù¿ ÙËÓ ·ÓıÚÒappleÈÓË Û˘ÌappleÂÚÈÊÔÚ¿ Ì ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ ÙÔ ¤ÓÛÙÈÎÙÔ Ù˘ ·˘ÙÔ-Û˘ÓÙ‹ÚËÛ˘ ÁÈ· ÙË Û˘ÁÎÚfiÙËÛË Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜.ÃÚ‡ÛÈappleappleÔ˜ Ô Ôχ˜ (281 – 208/4 apple.Ã.)√ Û˘ÛÙËÌ·ÙÈÎfiÙÂÚÔ˜ ÛÙˆÈÎfi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ·applefi ÙÔ˘˜ ÔÏÔ‡˜ Ù˘∫ÈÏÈΛ·˜ ‹Úı ÛÙËÓ ∞ı‹Ó· (ÙÔ 260) ÁÈ· Ó· ÛappleÔ˘‰¿ÛÂÈ ÛÙËÓ ∞η‰ËÌ›·.Àapple‹ÚÍ ̷ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞ÚÎÂÛ›Ï·Ô˘ Î·È ÙÔ˘ ∫Ï¿ÓıË, ÙÔÓ ÔappleÔ›Ô Î·È‰È·‰¤¯ıËΠÛÙË ‰È‡ı˘ÓÛË Ù˘ ÙÔ¿˜.∂Àƒ∂∆∏ƒπ√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ √ƒø¡(·Ú·Ù›ıÂÓÙ·È ÂÓ‰ÂÈÎÙÈο ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ ·applefi ÙÔ˘˜ fiÚÔ˘˜ appleÔ˘ ·apple·ÓÙÔ‡Ó ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô)∞Á·ıfi 86, 87, 88, 111, 132, 136∞ÁÓˆÛÙÈÎÈÛÌfi˜ 47, 145∞Ï‹ıÂÈ· 22, 24, 60∞Ó·ÁˆÁ‹ 17, 19, 145∞Ó·ÏÔÁ›· ‹ ·Ó·ÏÔÁÈÎfi˜ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌfi˜ 17, 19,145∞ÓıÚˆappleÈÛÌfi˜ (Ô˘Ì·ÓÈÛÌfi˜) 126, 127, 145∞ÓıÚˆappleÔÌÔÚÊÈÛÌfi˜ 145∞Í›· 145∞apple¿ıÂÈ· 111, 114, 122, 123, 130ÕappleÂÈÚÔ 20∞ÚÂÙ‹ 17, 26, 44, 78, 80, 90, 93, 96, 114, 140,145∞Ú¯‹ 8, 17, 18, 20∞Ù·Ú·Í›· 109, 110, 111, 118, 122, 123, 130,133µÔ‡ÏËÛË 123°›ÁÓÂÛı·È 145°ÓÒÛË 8, 22, 24, 140°ÓˆÛÈÔıˆڛ·/ÁÓˆÛÈÔÏÔÁ›· 9, 20, 145¢È·ÏÂÎÙÈ΋ 36, 39, 56, 140, 145¢ÈηÈÔÛ‡ÓË 17, 50, 64, 104, 140¢ÔÁÌ·ÙÈÛÌfi˜ 111, 131, 145¢ÔÍÔÁÚ·Ê›· 145∂ÎÏÂÎÙÈÎÈÛÌfi˜ 12, 108, 112∂Ó¤ÚÁÂÈ· 103∂ÓÙÂϤ¯ÂÈ· 103∂apple·ÁˆÁ‹ 17, 19, 85, 145∂appleÈÎÔ˘ÚÈÛÌfi˜ 11, 118-121, 145∂appleȯ›ÚËÌ· 145∂appleÔ¯‹ 111, 130-131, 145∂ÚÈÛÙÈ΋ 39, 140, 145∂˘‰·ÈÌÔÓ›· 28, 29, 84, 86, 87, 88, 109, 118,130, 139∏‰ÔÓ‹ 110, 111, 118, 119∏‰ÔÓÈÛÌfi˜ 119∏ıÈ΋ 10, 29, 110, 145π‰Â·ÏÈÛÌfi˜ 145∫ÔÈÓˆÓ›· 98, 104, 126∫ÔÛÌÔÏÔÁ›· 10, 20∫˘ÓÈÛÌfi˜ ‹ ΢ÓÈ΋ Û¯ÔÏ‹ 11, 108, 109, 114-117, 145∫˘ÚËÓ·˚΋ Û¯ÔÏ‹ 11, 145§fiÁÔ˜ 32, 42, 44, 139, 145ªÂÛfiÙËÙ· 90, 91, 92ªÂÙ·Ê˘ÛÈ΋ (‹ ÔÓÙÔÏÔÁ›·) 9, 145ª˘ÛÙÈÎÈÛÌfi˜ 109, 112, 145¡fiËÛË 24¡fiÌÔ˜ 17, 30, 32, 50, 51, 66, 126, 128, 140¡Ô˘˜ 20, 24√ÈΛˆÛË 127√Ó 10, 24, 145√ÓÙÔÏÔÁ›· 9, 24, 145√˘Û›· 8, 145√˘ÙÔapple›· 73, 74, 129¿ıÔ˜ 111fiÏË 30, 32, 98, 100, 101, 102ÔÏÈÙ›· 58, 65, 72, 76, 126ÔÏÈÙÈ΋ 72, 74, 75, 110ÔÏÈÙÈÎfi˜ 58, 74ÚÔ·›ÚÂÛË 92ƒËÙÔÚÈ΋ 36, 44, 45, 145ÎÂappleÙÈÎÈÛÌfi˜ 11, 108, 130-133, 145Τ„Ș 132ÔÊ›· 8, 17, 40, 60, 65, 120fiÊÈÛÌ· 39‡ÛÙËÌ· 136¯ÂÙÈÎÈÛÌfi˜/ Û¯ÂÙÈÎÔÎÚ·Ù›· 47, 145∆ÂÏÂÔÏÔÁ›· 89, 145∆¤ÏÔ˜ 86, 87, 132, 134ÀÏÈÛÌfi˜ 145ÀapplefiÛÙ·ÛȘ / -ÂȘ 112ºÈÏ›· 93, 94, 96, 97, 100, 120ºÈÏÔÛÔÊ›· 8-14, 39, 50, 56, 59, 64, 72, 85, 108-112, 122, 126, 139-140ºÚfiÓËÛȘ 97º‡ÛË 16, 19, 50, 51, 52, 110, 119, 128, 140æ˘¯‹ 61, 134, 135, 136∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


150∂Àƒ∂∆∏ƒπ√ ∫Àƒπø¡ √¡√ª∞∆ø¡∞‚ÂÚÚfi˘ πÌappleÓ ƒÔ˘ÛÓÙ (Averroes, 1126 – 1198) 85, 146∞‚ÈΤÓÓ· πÌappleÓ ›Ó· (Avicenna, 980 – 1037) 85, 146∞¤ÙÈÔ˜ Ô ∞ÓÙÈԯ‡˜ (1Ô˜ ·È. Ì.Ã.) 12, 17, 146∞ÈÏÈ·Ófi˜ (Claudius Aelianus, 170 – 235 Ì.Ã.) 146∞ÈÓËÛ›‰ËÌÔ˜ Ô ∫ÓÒÛÈÔ˜ (1Ô˜ ·È. apple.Ã.) 111, 142, 146∞ÎÈÓ¿Ù˘ £ˆÌ¿˜ (Thomaso d’ Aquino, 1225 – 1274) 85, 146∞ÏÎȉ¿Ì·˜ Ô ∂Ï¿Ù˘ (4Ô˜ ·È. apple.Ã.) 36, 146∞Ï ∫›ÓÙÈ ∞Ìapple¿-°ÈÔ˘ÛÔ‡Ê °È·ÎÔ‡Ìapple πÌappleÓ πÛ¿Î (Al Kindi, Abu-YsufYaqub ibh Ishaq, 800 – 870 Ì.Ã.) 85, 146∞Ï º·Ú¿ÌappleÈ ∞ÌappleÔ‡ ¡·ÛÚ ªÔ˘¯¿Ì·ÓÙ (Al Farabi, 870 – 950 Ì.Ã.)85, 146∞Ó·Í·ÁfiÚ·˜ Ô ∫Ï·˙Ô̤ÓÈÔ˜ (appleÂÚ. 500 – 428/7 apple.Ã.) 16, 141, 146∞ӷ̷͛ӉÚÔ˜ Ô ªÈÏ‹ÛÈÔ˜ (appleÂÚ. 612/10 – 545 apple.Ã.) 8, 16, 18, 141, 146∞Ó·ÍÈ̤Ó˘ Ô ªÈÏ‹ÛÈÔ˜ (appleÂÚ. 585/84 – 528/25 apple.Ã.) 8, 16, 18, 141, 146∞ÓÙÈÛı¤Ó˘ Ô ∫˘ÓÈÎfi˜ (455 – 360 apple.Ã.) 114-116, 141, 146∞ÓÙÈÊÒÓ Ô ÛÔÊÈÛÙ‹˜ (5Ô˜ ·È. apple.Ã.) 36, 50, 141, 146∞appleÔÏÏfi‰ˆÚÔ˜ Ô ÙˆÈÎfi˜ (180 – 109 apple.Ã.) 146∞ÚÈÛÙfiÍÂÓÔ˜ Ô ∆·Ú·ÓÙ›ÓÔ˜ (4Ô˜ ·È. apple.Ã.) 12, 146∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ (Ù¿ÁÈÚ· 384 – ÷ÏΛ‰· 322 apple.Ã.) 8, 10, 12-14, 17, 37,40, 82-106, 139, 140, 142, 146∞ÚÈÛÙÔÊ¿Ó˘ (445 – 385 apple.Ã.) 12, 57, 146∞ÚÎÂۛϷԘ (ÈÙ¿ÓË Á‡Úˆ ÛÙÔ 316 – 242/1 apple.Ã.) 11, 142, 146A˘ÁÔ˘ÛÙ›ÓÔ˜ ∞˘Ú‹ÏÈÔ˜ (354 – 430 Ì.Ã.) 143, 146∞˘Ú‹ÏÈÔ˜ ª¿ÚÎÔ˜ (121 – 180 Ì.Ã.) 111, 124, 126-129, 143, 146µÔ‹ıÈÔ˜ (Boethius, Ancius Manlius Severinus, 480 – 525) 143, 146°·ÏËÓfi˜ ∫Ï·‡‰ÈÔ˜ Ô ÂÚÁ·ÌËÓfi˜ (2Ô˜ / 3Ô˜ ·È. Ì.X.) 147°ÔÚÁ›·˜ Ô §ÂÔÓÙ›ÓÔ˜ (483/80 – 376/5 apple.Ã.) 11, 36, 42-45, 147¢·Ì¿ÛÎÈÔ˜ ·applefi ÙË ¢·Ì·ÛÎfi (5Ô˜ ·È. Ì.Ã.) 143, 147¢ËÌfiÎÚÈÙÔ˜ Ô ∞‚‰ËÚ›Ù˘ (460 – 370 apple.Ã.) 16, 20, 24, 26, 29, 30-33,141, 147¢ËÌÔÛı¤Ó˘ (384 – 322 apple.Ã.) 73, 83, 141, 147¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô µ·‚˘ÏÒÓÈÔ˜ (2Ô˜ ·È. apple.Ã.) 141, 147¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô ∫˘ÓÈÎfi˜ (400/390 – 328/323 apple.Ã.) 114-117, 141, 147¢ÈÔÁ¤Ó˘ Ô §·¤ÚÙÈÔ˜ (3Ô˜ ·È. Ì.Ã.) 12, 17, 143, 147∂Ìapple‰ÔÎÏ‹˜ Ô ∞ÎÚ·Á·ÓÙ›ÓÔ˜ (495 – 430 apple.Ã.) 16, 18, 24, 139, 141, 147∂apple›ÎÔ˘ÚÔ˜ (341 – 270 apple.Ã.) 110, 118-121, 142, 147∂apple›ÎÙËÙÔ˜ (50/55 – 130/135 Ì.Ã.) 111, 122-125, 142, 147∂˘ÎÏ›‰Ë˜ Ô ªÂÁ·Ú‡˜ (450 – 380/370 apple.Ã.) 141, 147∂˘ÚÈapple›‰Ë˜ (·Ï·Ì›Ó· 485 – ¤ÏÏ· ª·Î‰ÔÓ›·˜ 406 apple.Ã.) 66, 140, 141, 147∑‹ÓˆÓ Ô ∂Ï¿Ù˘ (490 – 415 apple.Ã.) 141, 147∑‹ÓˆÓ Ô ∫ÈÙȇ˜ (∫›ÙÈÔ ∫‡appleÚÔ˘ 336/5 – 262 apple.Ã.) 16, 110, 111, 114,122, 129, 142, 147∏Ú¿ÎÏÂÈÙÔ˜ Ô ∂ʤÛÈÔ˜ (544/40 – 484/80 apple.Ã.) 16, 18, 28, 30-33, 139,141, 147∏Úfi‰ÔÙÔ˜ (485 – 425 apple.Ã.) 8, 147∏Û›Ô‰Ô˜ (appleÂÚ. Ù¤ÏË 8Ô˘ ·È. apple.Ã.) 8, 147£·Ï‹˜ Ô ªÈÏ‹ÛÈÔ˜ (6Ô˜ ·È. apple.Ã., 624 – 546 apple.Ã. appleÂÚ.) 8, 10, 16, 18, 19,141, 148£ÂfiÊÚ·ÛÙÔ˜ Ô ∂ʤÛÈÔ˜ (371/0 – 287 apple.Ã.) 12, 17, 142, 148£Ú·Û‡Ì·¯Ô˜ (‚’ ÌÈÛfi 5Ô˘ ·È. apple.Ã.) 36, 148π¿Ì‚ÏȯԘ (appleÂÚ. 250 – 326 Ì.Ã.) 112, 117, 143, 148πÔ˘ÏÈ·Ófi˜ (332 – 363 Ì.Ã.) 148πappleapple›·˜ Ô ∏Ï›Ԙ (‚’ ÌÈÛfi 5Ô˘ ·È. apple.Ã.) 11, 36, 141, 148πÛÔÎÚ¿Ù˘ (436 – 338 apple.Ã.) 72, 141, 148∫·ÚÓ¿‰Ë˜ (Á‡Úˆ ÛÙÔ 214 – 129 apple.Ã.) 111, 131, 142, 148∫ÈÎ¤ÚˆÓ (Cicero, Marcus Tullius, 106 – 43 apple.Ã.) 111, 142, 148∫Ï¿Óı˘ Ô ÕÛÛÈÔ˜ (4Ô˜ /3Ô˜ ·È. apple.Ã., appleÂÚ. 260 apple.Ã.) 111, 125, 139,142, 148∫Ú¿Ù˘ Ô £Ë‚·›Ô˜ (365 – 285 apple.Ã.) 110, 114-117, 148∫ÚÈÙ›·˜ ( ı·Ó. 403 apple.Ã.) 36, 46, 148§Â‡ÎÈappleappleÔ˜ (5Ô˜ ·È. apple.Ã.) 16, 141, 148§ÔÎ ∆˙ÔÓ (John Locke, 1632 – 1704) 52, 148§Ô˘ÎÚ‹ÙÈÔ˜ ∆›ÙÔ˜ ∫¿ÚÔ˜ (Lucretius, Titus Carus, 97 – 55 apple.Ã.) 110,118, 141, 148§˘ÎfiÊÚˆÓ (5Ô˜ ·È.) 52, 148•ÂÓÔÊ¿Ó˘ Ô ∫ÔÏÔÊÒÓÈÔ˜ (appleÂÚ. 570 – 475 apple.Ã.) 16, 22, 24, 25, 139,141, 148ŸÌËÚÔ˜ (appleÂÚ. 8Ô˜ ·È. apple.Ã.) 8, 68, 69, 148·ÚÌÂÓ›‰Ë˜ Ô ∂Ï¿Ù˘ (6Ô˜/5Ô˜ ·È. apple.Ã., 540/15 – 470/50 apple.Ã.) 16, 22,139, 141, 148Ï¿ÙˆÓ (427 – 347 apple.Ã.) 8, 10, 12, 13, 14, 36-38, 40, 44, 46, 52, 55-81,83, 139, 141, 148ÏÔ‡Ù·Ú¯Ô˜ Ô Ã·ÈÚˆÓ‡˜ (45 – 125 Ì.Ã.) 17, 41, 79, 112, 142, 148ψٛÓÔ˜ (204 – 270 Ì.X.) 12, 112, 134-137, 143, 148fiappleappleÂÚ ÛÂÚ ∫·ÚÏ ƒ¤ÈÌÔÓÙ (1902 – 1994) 20, 148Úfi‰ÈÎÔ˜ Ô ∫›Ԙ (460 – 400 apple.Ã.) 11, 36, 45, 46, 141, 148ÚfiÎÏÔ˜ ¢È¿‰Ô¯Ô˜ Ô §‡ÎÈÔ˜ (410 – 485 Ì.X.) 112, 143, 148ÚˆÙ·ÁfiÚ·˜ (490/80 – 420/11 apple.Ã.) 11, 36, 45, 46, 141, 148˘ı·ÁfiÚ·˜ Ô ¿ÌÈÔ˜ (580 – 490 apple.Ã.) 8, 16, 18, 141, 148‡ÚÚˆÓ Ô ∏Ï›Ԙ (360 – 270 apple.Ã.) 141, 142, 149ƒÔ˘ÛÛÒ ∑·Ó-∑·Î (Rousseau Jean-Jacques, 1712 – 1778 Ì.Ã.) 53, 149ÂӤη˜ (Seneca Lusius Annaeus junior, 4 apple.Ã. – 65 Ì.X.) 101, 111,142, 149¤ÍÙÔ˜ Ô ∂ÌappleÂÈÚÈÎfi˜ (2Ô˜ – 3Ô˜ ·È. Ì.Ã. ‹ ± 200 Ì.Ã.) 17, 24, 48, 111,130-133, 143, 149ÔÊÔÎÏ‹˜ (496 – 406/5 apple.Ã.) 80, 140, 149ÙÔ‚·›Ô˜ πˆ¿ÓÓ˘ (5Ô˜ ·È. apple.Ã.) 12, 17, 117, 149ˆÎÚ¿Ù˘ (470/69 – 399 apple.Ã.) 10, 11, 12, 14, 17, 36, 55-81, 85, 108,109, 140, 141, 149ÃÔÌapple˜ ∆fiÌ·˜ (Hobbes Thomas, 1588 – 1679) 52, 104-105, 149ÃÚ‡ÛÈappleappleÔ˜ Ô Ôχ˜ (281 – 208/4 apple.Ã.) 111, 125, 128, 139, 142, 149∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


151∂π∫√¡√°ƒ∞ºπ∫√ À§π∫√ µπµ§π√À∞ÊȤڈ̷ ÛÙÔÓ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË, appleÂÚ. «πÛÙÔÚÈο», Ù‡¯. 264 & 265, ÂÊËÌ. ∂Ï¢ıÂÚÔÙ˘apple›·, 2004.µ∂§π∞ƒ√√À§√, ¢. ∫., ψٛÓÔ˜. µ›Ô˜ Î·È ∂ÓÓ¿‰ˆÓ, ÂÚ›appleÏÔ˘˜, ÂΉ. ∆Ô ÕÛÙ˘, ∞ı‹Ó· 2000.BOARDMAN, J., Î. ¿., ∞Ú¯·›· ∂ÏÏËÓÈ΋ ∆¤¯ÓË, Ù. 2, ÂΉ. ∆Ô ÕÛÙ˘, ∞ı‹Ó· 1967.°∫∞ª§, ., ª·ÁÎÚ›Ù, ÌÙÊÚ. ∞. ·appleapple¿˜, ÂΉ. ÀappleÔ‰ÔÌ‹, ∞ı‹Ó· 1996.DELIUS, C. & GATZEMEIER, M., Î.¿., πÛÙÔÚ›· Ù˘ ºÈÏÔÛÔÊ›·˜. ∞applefi ÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ· ¤ˆ˜ Û‹ÌÂÚ·, ÌÙÊÚ. ¢. ƒÈÛÛ¿ÎË, ÂΉ. Kunemann FC-∂Ï¢ıÂ-ÚÔ˘‰¿Î˘, ∞ı‹Ó· 2006.HURSTHOUSE, R., ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹ ÛÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›·, ÌÙÊÚ. . ∫Ô˘ÙÛÔ˘Ìapplefi˜, ÂΉ. The Open University, ∞ı‹Ó· 1991.πÛÙÔÚ›· Ù˘ ∞Ú¯·›·˜ ∂ÏÏ¿‰·˜, ∆· ¡¤·-·ÓÂappleÈÛÙ‹ÌÈÔ ÙÔ˘ ∫·›ÌappleÚÈÙ˙, ÂΉ. ∂ÏÏËÓÈο °Ú¿ÌÌ·Ù·, ÙfiÌ. 1-4, ∞ı‹Ó· 2005.πÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ∂ÏÏËÓÈÎÔ‡ ŒıÓÔ˘˜, ÙfiÌ. ∞’: ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· Î·È appleÚˆÙÔ˚ÛÙÔÚ›· (̤¯ÚÈ Ùo 1100 apple.X.) – ÙfiÌ. µ’: ∞Ú¯·˚Îfi˜ ∂ÏÏËÓÈÛÌfi˜ (1100 apple.X. – 479apple.X.) – ÙfiÌ. °1, °2: ∫Ï·ÛÛÈÎfi˜ ∂ÏÏËÓÈÛÌfi˜ (479 apple.X. – 336 apple.X.) – ÙfiÌ. ¢’: ∞ÏÂÍ·Ó‰ÚÈÓfi˜ ∂ÏÏËÓÈÛÌfi˜ (336 – 215 apple.Ã.) – ÙfiÌ. ∂’: ∂ÏÏËÓÈÛÙÈÎÔ›Î·È ƒˆÌ·˚ÎÔ› ¯ÚfiÓÔÈ (215 apple.Ã. – 324 Ì.Ã.), ∂ΉÔÙÈ΋ ∞ıËÓÒÓ, ∞ı‹Ó·È, 1972.πÛÙÔÚ›· Ù˘ ∂ÏÏËÓÈ΋˜ °ÏÒÛÛ·˜, ÂΉ. ∂ÏÏËÓÈÎfi §ÔÁÔÙ¯ÓÈÎfi Î·È πÛÙÔÚÈÎfi ∞گ›Ô, ∞ı‹Ó· 1999.πÛÙÔÚ›· ÙˆÓ ∂ÏÏ‹ÓˆÓ, ∫Ï·ÛÈÎÔ› ¯ÚfiÓÔÈ, ÙfiÌ. 3Ô˜, ÂΉ. ¢ÔÌ‹, ∞ı‹Ó· ¯.¯.πÛÙÔÚ›· Ù˘ ºÈÏÔÛÔÊ›·˜. ∞applefi ÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ· ¤ˆ˜ Û‹ÌÂÚ·, ÂΉ. Tandem Verlag-∂Ï¢ıÂÚÔ˘‰¿Î˘, ∞ı‹Ó· 2005.∫∞∫ƒπ¢∏, π. £., ∂ÏÏËÓÈ΋ ª˘ıÔÏÔÁ›·, 5 ÙfiÌ., ÂΉ. ∂ΉÔÙÈ΋ ∞ıËÓÒÓ, ∞ı‹Ó· 1986.∫∞§º∞, µ. Î·È ∑ø°ƒ∞ºπ¢∏, °., AÚ¯·›ÔÈ ¤ÏÏËÓ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ, πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ ¡ÂÔÂÏÏËÓÈÎÒÓ appleÔ˘‰ÒÓ, ÿ‰Ú˘Ì· ª·ÓfiÏË ∆ÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏ›‰Ë, £ÂÛÛ·ÏÔÓ›-ÎË 2006.KENNY, ∞. (ÂappleÈÌ.), IÛÙÔÚ›· Ù˘ ¢˘ÙÈ΋˜ ºÈÏÔÛÔÊ›·˜, ÌÙÊÚ. ¢. ƒÈÛÛ¿ÎË, ·ÓÂappleÈÛÙ‹ÌÈÔ Ù˘ √ÍÊfiډ˘, ÂΉ. ¡ÂʤÏË, ∞ı‹Ó· 2005.KING, P., 100 ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ: ∏ ˙ˆ‹ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙˆÓ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚˆÓ ÛÙÔ¯·ÛÙÒÓ, ÌÙÊÚ. ∞. ∫·ÙÛÈÎÂÚfi˜, ÂΉ. ·‚‚¿Ï·˜, ∞ı‹Ó· 2005.MAGEE, B., ∏ appleÂÚÈapple¤ÙÂÈ· Ù˘ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, ÌÙÊÚ. . ªappleÔ˘ÚÏ¿ÎȘ, ÂΉ. ·‚‚¿Ï·˜, ∞ı‹Ó· 2005.ª∞ƒ∞¡∆∏, ∞., √Ï˘Ìapple›· Î·È √Ï˘ÌappleÈ·ÎÔ› ∞ÁÒÓ˜, ÂΉ. Toubis, ∞ı‹Ó· 1999.ªÂÁ¿ÏÔÈ ∑ˆÁÚ¿ÊÔÈ, ÂΉ. ª¤ÏÈÛÛ·, ∞ı‹Ó·, ·.Â.•∞¡£∞∫∏, ∞. •., ·˘Û·Ó›· «∞ÙÙÈο». ∞ÙÙÈ΋˜ ÂÚÈ‹ÁËÛȘ, ŒÓ· ʈÙÔÁÚ·ÊÈÎfi Ô‰ÔÈappleÔÚÈÎfi ̤۷ ·applefi ÙË ‰È·‰ÚÔÌ‹ ÙÔ˘ ·˘Û·Ó›·, ÂΉ. ∫ԯϛ·˜,∞ı‹Ó· 2003.ƒ√µ∞∆∞∫∏, £. ª., ª·Î‰ÔÓ›·. ª¤Á·˜ ∞ϤͷӉÚÔ˜, ÂΉ. ∂ÏÏËÓÈ΋ ∂ıÓÈ΋ °Ú·ÌÌ‹ ∞. ∂., ∞ı‹Ó· ¯.¯.∞ƒª√¡√, ∑., ª∞ƒ∆∂¡, ., µπ°π∞ƒ, ºƒ., ∂ÏÏ¿‰·. ∞Ú¯·˚΋ ÂappleÔ¯‹, ∞applefi ÙÔÓ 7Ô ¤ˆ˜ ÙÔÓ 5Ô ·ÈÒÓ· apple.Ã., ÂΉ. ªÂÁ¿ÏÔÈ ÔÏÈÙÈÛÌÔ›, µÈ‚ÏÈÔı‹ÎË ∆¤¯Ó˘«∏ ∫·ıËÌÂÚÈÓ‹», ∞ı‹Ó· 2007.∞ƒª√¡√, ∑., ª∞ƒ∆∂¡, ., µπ°π∞ƒ, ºƒ., ∂ÏÏ¿‰·. ∫Ï·ÛÈ΋ ÂappleÔ¯‹, ∞applefi ÙÔÓ 5Ô ¤ˆ˜ ÙÔÓ 3Ô ·ÈÒÓ· apple.Ã., ÂΉ. ªÂÁ¿ÏÔÈ ÔÏÈÙÈÛÌÔ›, µÈ‚ÏÈÔı‹ÎË ∆¤¯Ó˘«∏ ∫·ıËÌÂÚÈÓ‹», ∞ı‹Ó· 2007.∞ƒª√¡√, ∑., ª∞ƒ∆∂¡, ., µπ°π∞ƒ, ºƒ., ∂ÏÏ¿‰·. ∂ÏÏËÓÈÛÙÈ΋ ÂappleÔ¯‹, ∞applefi ÙÔÓ 3Ô ¤ˆ˜ ÙÔÓ 1Ô ·ÈÒÓ· apple.Ã., ÂΉ. ªÂÁ¿ÏÔÈ ÔÏÈÙÈÛÌÔ›, µÈ‚ÏÈÔı‹ÎË ∆¤¯Ó˘«∏ ∫·ıËÌÂÚÈÓ‹», ∞ı‹Ó· 2007.∆∞π∫√, ∫. ., µÈ‚ÏÈÔı‹ÎË. ∞applefi ÙËÓ ∞Ú¯·ÈfiÙËÙ· ¤ˆ˜ ÙËÓ ∞Ó·Á¤ÓÓËÛË Î·È ËÌ·ÓÙÈΤ˜ √˘Ì·ÓÈÛÙÈΤ˜ Î·È ªÔÓ·ÛÙËÚȷΤ˜ µÈ‚ÏÈÔı‹Î˜, ∞ı‹Ó· 1996.∆∞π∫√, ∫. ., ∏ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ‚È‚ÏÈÔı‹Î˘ ÛÙÔÓ ¢˘ÙÈÎfi appleÔÏÈÙÈÛÌfi. ∞applefi ÙÔÓ ª¤Á· ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ ¤ˆ˜ Î·È ÙÔÓ ∫·Ú‰ÈÓ¿ÏÈÔ µËÛÛ·Ú›ˆÓ·, ÂΉ. ∫fiÙÈ-ÓÔ˜, ∞ı‹Ó· 2006.Ã∏∆√À, Ã., √ ̇ıÔ˜ ÙÔ˘ ÚÔÌËı¤· Î·È Ô ˙ˆÁÚ·ÊÈÎfi˜ ‰È¿ÎÔÛÌÔ˜ Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜ ∞ıËÓÒÓ, °Ú·ÊÂ›Ô ¢ËÌÔÛÈÂ˘Ì¿ÙˆÓ Ù˘ ∞η‰ËÌ›·˜ ∞ıËÓÒÓ,∞ı‹Ó· 2003.Ã∏∆√À, Ã., ∏ ∑ˆÔÊfiÚÔ˜ ÙˆÓ ÚÔapple˘Ï·›ˆÓ ÙÔ˘ ·ÓÂappleÈÛÙËÌ›Ô˘, ∞η‰ËÌ›· ∞ıËÓÒÓ, ∞ı‹Ó· 2006.∞¡£√§√°π√ ºπ§√√ºπ∫ø¡ ∫∂πª∂¡ø¡ ñ °’ °Àª¡∞π√À


ªÂ ·applefiÊ·ÛË Ù˘ ∂ÏÏËÓÈ΋˜ ∫˘‚¤ÚÓËÛ˘ Ù· ‰È‰·ÎÙÈο ‚È‚Ï›· ÙÔ˘ ¢ËÌÔÙÈÎÔ‡, ÙÔ˘°˘ÌÓ·Û›Ô˘ Î·È ÙÔ˘ §˘Î›Ԣ Ù˘appleÒÓÔÓÙ·È ·applefi ÙÔÓ √ÚÁ·ÓÈÛÌfi ∂ΉfiÛˆ˜ ¢È‰·ÎÙÈÎÒӵȂϛˆÓ Î·È ‰È·Ó¤ÌÔÓÙ·È ‰ˆÚÂ¿Ó ÛÙ· ¢ËÌfiÛÈ· ¯ÔÏ›·. ∆· ‚È‚Ï›· ÌappleÔÚ› Ó· ‰È·Ù›-ıÂÓÙ·È appleÚÔ˜ appleÒÏËÛË, fiÙ·Ó Ê¤ÚÔ˘Ó ‚È‚ÏÈfiÛËÌÔ appleÚÔ˜ ·applefi‰ÂÈÍË Ù˘ ÁÓËÛÈfiÙËÙ¿˜ÙÔ˘˜. ∫¿ı ·ÓÙ›Ù˘appleÔ appleÔ˘ ‰È·Ù›ıÂÙ·È appleÚÔ˜ appleÒÏËÛË Î·È ‰Â ʤÚÂÈ ‚È‚ÏÈfiÛËÌÔ ıˆ-ÚÂ›Ù·È ÎÏ„›Ù˘appleÔ Î·È Ô apple·Ú·‚¿Ù˘ ‰ÈÒÎÂÙ·È Û‡Ìʈӷ Ì ÙȘ ‰È·Ù¿ÍÂȘ ÙÔ˘ ¿ÚıÚÔ˘7 ÙÔ˘ ¡fiÌÔ˘ 1129 Ù˘ 15/21 ª·ÚÙ›Ô˘ 1946 (º∂∫ 1946, 108, ∞’).∞apple·ÁÔÚ‡ÂÙ·È Ë ·Ó·apple·Ú·ÁˆÁ‹ ÔappleÔÈÔ˘‰‹appleÔÙ ÙÌ‹Ì·ÙÔ˜ ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘,appleÔ˘ ηχappleÙÂÙ·È ·applefi ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (copyright), ‹ Ë ¯Ú‹ÛË ÙÔ˘ Û ÔappleÔÈ·‰‹appleÔÙÂÌÔÚÊ‹, ¯ˆÚ›˜ ÙË ÁÚ·appleÙ‹ ¿‰ÂÈ· ÙÔ˘ ·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘.

More magazines by this user
Similar magazines