Untitled - Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

wuj.pl

Untitled - Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Seria: Prace Amerykanistyczne Uniwersytetu JagiellońskiegoRedaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej ManiaRECENZENTdr hab. Jolanta Alina Daszyńska, prof. UŁPROJEKT SERIIMaciej KwiatkowskiOPRACOWANIE GRAFICZNE OKŁADKIMarcin BruchnalskiNa okładce: Massachusetts Hall, najstarszy budynek Harvard University,obecnie siedziba prezydenta uczelni. Zdjęcie wykonał autor.Książka dofinansowana przez Wydział Studiów Międzynarodowych i PolitycznychUniwersytetu Jagiellońskiego ze środków na działalność upowszechniającą naukęoraz Instytut Amerykanistyki i Studiów Polonijnych© Copyright by Radosław Rybkowski & Wydawnictwo Uniwersytetu JagiellońskiegoKraków 2012Preprint, egzemplarz przed korektami wydawniczymi, nieprzeznaczony do sprzedażyNiniejszy utwór ani żaden jego fragment nie może być reprodukowany, przetwarzanyi rozpowszechniany w jakikolwiek sposób za pomocą urządzeń elektronicznych,mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innychoraz nie może być przechowywany w żadnym systemie informatycznym bez uprzedniejpisemnej zgody Wydawcy.ISBN 978-83-233-3362-3www.wuj.plWydawnictwo Uniwersytetu JagiellońskiegoRedakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Krakówtel. 12-631-18-81, tel./fax 12-631-18-83Dystrybucja: tel. 12-631-01-97, tel./fax 12-631-01-98tel. kom. 0506-006-674, e-mail: sprzedaz@wuj.plKonto: PEKAO SA, nr 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325


Spis treściWstęp .............................................................................................................................. 7Omawiane zagadnienia ............................................................................................ 12Przegląd dotychczasowych badań ............................................................................ 17Podziękowania .......................................................................................................... 24Rozdział I. Polityka a uczelnie – w stronę teorii ........................................................... 271. Wyższe wykształcenie jako dobro prywatne i dobro publiczne .......................... 292. Polityka wobec szkolnictwa wyższego a polityka publiczna ............................... 362.1. Modele kształtowania polityki publicznej Charlesa E. Lindblomai Davida Eastona ........................................................................................... 373. W stronę teorii i metody badania polityki wobec szkolnictwa wyższego? .......... 424. Polityka publiczna a administracja – koncepcja Woodrowa Wilsona ................ 485. Inwestycje w szkolnictwo wyższe a rozwój gospodarczy .................................... 516. Pytanie o metodę .................................................................................................. 53Rozdział II. Czasy kolonialne – powstanie pierwszych uczelni i ich relacje z władzami 551. Harvard College ................................................................................................... 582. College of William and Mary ............................................................................... 643. Yale College ......................................................................................................... 694. King’s College (Columbia University) ................................................................. 745. Dartmouth College ............................................................................................... 786. Podsumowanie ..................................................................................................... 83Rozdział III. Narodowy Uniwersytet Stanów Zjednoczonych – niezrealizowana idea .. 871. Uniwersytet Narodowy – początek idei ............................................................... 892. George Washington i Uniwersytet Narodowy ...................................................... 923. Niezrealizowany plan Washingtona ..................................................................... 1004. Bez planów, bez działań ...................................................................................... 1015. James Madison i powrót idei narodowego uniwersytetu ..................................... 1076. Zmierzch Narodowego Uniwersytetu Stanów Zjednoczonych ............................ 113Rozdział IV. Ziemia dla szkół ........................................................................................ 1151. Ziemia dla szkół – początki .................................................................................. 1172. Pierwsze propozycje wyzyskania ziemi na potrzeby uczelni ............................... 1273. Justin Smith Morrill i Land Grant Act ................................................................. 1334. Pierwsza próba przyjęcia ustawy – dyskusje w Senacie i prezydenckie weto ..... 1445. Land Grant Act of 1862 ........................................................................................ 1526. Land Grant Act a polityka .................................................................................... 156


6Ziemią i pieniędzmiRozdział V. Nie tylko ziemia ......................................................................................... 1611. Pierwsze starania o federalne wspieranie badań naukowych w rolnictwie .......... 1652. Hatch Act i jego znaczenie dla szkolnictwa ........................................................ 1733. Pieniądze dla uczelni – druga ustawa Morrilla ................................................... 1794. Stany, koledże i korzyści ..................................................................................... 189Zakończenie .................................................................................................................. 191Wpływ dziewiętnastowiecznych rozstrzygnięć na współczesne szkolnictwo wyższe 192Tworzenie instytucjonalnego wsparcia dla szkolnictwa wyższego ......................... 195Miejsce federacji i stanów w dziewiętnastowiecznej polityce publicznej .............. 199Cykle wprowadzenia zmian w federalnej polityce wobec szkolnictwa wyższego 203Bibliografia ................................................................................................................... 205Dokumenty i zbiory dokumentów ............................................................................ 205Akty prawne ........................................................................................................ 205Projekty ustaw, raporty, memoriały przedstawione w Kongresie ....................... 206Zbiory dokumentów ............................................................................................ 211Inne materiały źródłowe (pamflety, pamiętniki, artykuły, wystąpienia) ............. 212Opracowania ........................................................................................................ 213Artykuły ............................................................................................................... 222Źródła internetowe .............................................................................................. 228Aneksy ........................................................................................................................ 229James Buchanan, Informacja przesłana do Kongresu, uzasadnienie prezydenckiegoweta Do Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych ...................................... 229Ustawa przekazująca grunty publiczne niektórym Stanom,które mogą utworzyć koledże służące pożytkowi rolnictwa i mechanikitak zwana pierwsza ustawa Morrilla] .................................................................. 235Ustawa o utworzeniu rolniczych stacji eksperymentalnych,we współpracy z koledżami utworzonymi w niektórych stanach na podstawieprzepisów ustawy przyjętej 2 lipca 1862 roku[tak zwana ustawa Hatcha] .................................................................................. 237Ustawa o przekazaniu części zysków ze sprzedaży gruntów publicznych w celupełniejszego uposażenia oraz wsparcia koledżów działających na rzecz rolnictwai mechaniki, utworzonych na podstawie aktu Kongresu przyjętego 2 lipca 1862 roku[druga ustawa Morrilla] ........................................................................................ 239


WstępW 2007 roku Bank Światowy opublikował książkę zatytułowaną How UniversitiesPromote Economic Growth „Jak uniwersytety wspierają rozwój gospodarczy”.Publikacja sama w sobie nie jest szczególną nowością, bo od wielu lat Bank Światowyw ramach swojej działalności prowadzi badania nad systemami edukacyjnymi,pokazując, jak istotny dla dobrobytu obywateli jest dostęp do nauki, w tym na poziomieszkół wyższych. Jamil Salmi, odpowiedzialny przez wiele lat za programydotyczące szkolnictwa wyższego, bez cienia wątpliwości dowodzi w swoich publikacjach,że przyszłość należy do gospodarki opartej na wiedzy. Podstawą jej istnieniasą zaś „właściwe regulacje gospodarcze i instytucjonalne; silnie rozbudowany kapitałludzki, dynamiczna infrastruktura informatyczna oraz wydajny system wspierającyinnowacyjność”. Żaden z tych elementów nie może z kolei powstać i dalej się rozwijaćbez sprawnego szkolnictwa wyższego 1 .Książka Banku Światowego z 2007 roku, choć sama stara się wybiegać w przyszłość,odwołuje się także do historycznych doświadczeń. Mają one przekonać o tym,że powiązanie gospodarki, rozwoju, działań politycznych i szkolnictwa wyższegonie jest odkryciem końca XX i początku XXI wieku. Wśród licznych przykładówtakiej zależności wymienione są także trzy amerykańskie ustawy: ustawy Morrillao nadaniach ziemi z roku 1862 i 1890 oraz ustawa Hatcha z 1887 roku 2 , które „miaływspomóc rolnicze społeczności w rozwoju sposobów uprawy ziemi”, jak głosi1J. Salmi, The Challenge of Establishing World-Class Universities, The International Bank forReconstruction and Development/The World Bank, Washington 2009, s. 2; J. Salmi i in., ConstructingKnowledge Societies. New Challenges for Tertiary Education, The International Bank for Reconstructionand Development/The World Bank, Washington 2002, s. 7–13 i 22.2Pierwsza ustawa Morrilla z dnia 2 lipca 1862 r., An Act Donating Public Lands to the Several Statesand Territories which May Provide Colleges for the Benefi t of Agriculture and Mechanic Arts (Ustawaprzekazująca grunty publiczne niektórym Stanom i Terytoriom, które mogą utworzyć Koledże na użytekRolnictwa i Mechaniki), ch. 130,12 Stat. 503, 7 U.S.C. 301 et seq.;Ustawa Hatcha z 2 marca 1887 r., AnAct to Establish Agricultural Experiment Stations in Connection with the Colleges Established in SeveralStates under the Provisions of an Act Approved July Second, Eighteen Hundred and Sixty-Two, and of theActs Supplementary Thereto (Ustawa o utworzeniu rolniczych stacji eksperymentalnych, we współpracyz koledżami utworzonymi w niektórych stanach na podstawie przepisów ustawy przyjętej 2 lipca 1862 r.),ch. 314, 24 Stat. 440, 7 U.S.C. 361a et seq.; druga ustawa Morrilla z dnia 30 sierpnia 1890 r., An Actto Apply a Portion of the Proceeds of the Public Lands to the More Complete Endowment and Supportof the Colleges for the Benefi t of Agriculture and the Mechanic Arts Established under the Provisionsof an act of Congress Approved July Second, Eighteen Hundred and Sixty-Two (Ustawao przekazaniuczęści zysków ze sprzedaży gruntów publicznych w celu pełniejszego uposażenia oraz wsparcia koledżówdziałających na rzecz rolnictwa i mechaniki, utworzonych na podstawie aktu Kongresu przyjętego 2 lipca1862 r.), ch.841, 26 Stat.417, 7 U.S.C. 322 et seq.


8Ziemią i pieniędzmiksiążka. Współczesne odwołanie się do dziewiętnastowiecznych rozwiązań dowodziz jednej strony trwałości tamtych osiągnięć, skoro mogą być przywoływane w XXIwieku przez Bank Światowy jako przykład do naśladowania. Niestety dowodzą rónieżpobieżnej znajomości zagadnienia. Autorzy bowiem ograniczają zakres ustawydo rolnictwa, podczas gdy miała ona w równej mierze służyć i technologii (ukrywanejwtedy pod nazwą mechanic arts) oraz podają zupełnie nieprawdziwe informacje,jakoby zgodnie z ustawą Morrilla każdy koledż otrzymał 90 000 akrów ziemi; w rzeczywistościbyła to minimalna ilość ziemi, jaką mógłby otrzymać pojedynczy stan 3 .Taka prezentowana przez Bank Światowy dwoistość ujęcia – uznanie i ignorancjaw jednym – nie jest niczym zaskakującym. Jeden z najwybitniejszych współczesnychhistoryków amerykańskiego szkolnictwa wyższego, John R. Thelin, profesor badańedukacyjnych Uniwersytetu Kentucky, wielokrotnie podkreślał, że nawet w samychStanach Zjednoczonych panuje ogromny szacunek dla historycznych osiągnięć tamtejszychkoledżów i uniwersytetów przy jednoczesnej słabej znajomości rzeczywistychrozmiarów tych sukcesów. W przypadku instytucji tak bardzo pielęgnującychtradycje jak właśnie uniwersytety nie można pomijać historycznych doświadczeń:one nadal wpływają na sposoby ich działania oraz na prowadzoną w Stanach Zjednoczonychpolitykę wobec szkolnictwa wyższego 4 .Nie ulega wątpliwości, że sytuacja amerykańskich uczelni w XXI wieku jest zupełnieinna niż 150 lat temu. Wynika to nie tylko z przemian, jakich doświadczałysame koledże i uniwersytety. W nie mniejszym stopniu przyczyniły się do tegookoliczności zewnętrzne – wszystko to, co dzisiaj można określić mianem politykiwobec szkolnictwa wyższego. W przypadku państwa federacyjnego, jakim są StanyZjednoczone Ameryki, ten zewnętrzny ład akademicki stanowi wypadkową działańwładzy federalnej, stanowej oraz lokalnej 5 .Jedną z największych zmian zachodzących od końca ubiegłego wieku jest rosnąceznaczenie finansowego wsparcia oraz uprawnień kontrolnych władzy federalnej.W roku akademickim 2005/2006 uczelnie publiczne otrzymały od strony federacji3Sh. Yusuf, K. Nabeshima (red.), How Universities Promote Economic Growth, The InternationalBank for Reconstruction and Development/The World Bank, Washington 2007, s. 3.4J.R. Thelin,Higher Education and the Public Trough. A Historical Perspective [w:] E.P. St. John,M.D. Parson (red.), Public Funding of Higher Education. Changing Contexts and New Rationales, JohnsHopkins University Press, Baltimore 2004, s. 21–25; idem, A History of American Higher Education,Johns Hopkins University Press, Baltimore 2004, s. viii–xi; idem, Rudolph Rediscovered. An IntroductoryEssay [w:] F. Rudolph, The American College & University. A History, The University of GeorgiaPress, Athens 1990, s. ix–xxiii.5Zob. R. Rybkowski, Upadek stopni – stopnie upadku. Problemy amerykańskiego szkolnictwa wyższego,Wydawnictwo WAM, Kraków 2011, s. 86–104. W dostępnej w języku polskim publikacji wydanejprzez Dyrekcję Generalną ds. Edukacji i Kultury Komisji Europejskiej Zarządzanie szkolnictwemwyższym w Europie przetłumaczono angielski termin governance jako zarządzanie. W polskiej tradycjinaukowej zarządzanie jest jednak terminem o odmiennym odcieniu znaczeniowym niż governance. Dlatego,tak jak przyjmuje to Jerzy K. Thieme, w niniejszej publikacji będzie używany termin „ład”. Zob.Zarządzanie szkolnictwem wyższym w Europie. Strategie, struktury, fi nansowanie i kadra akademicka,Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji, Warszawa 2009; Higher Education Governance in Europe. Policies,Structures, Funding and Academic Staff, Eurydice, Brussels 2008; J.K. Thieme, Szkolnictwo wyższe.Wyzwania XXI wieku. Polska, Europa, USA, Difin SA, Warszawa 2009, s. 45–46.


Wstęp9wsparcie przekraczające 30 333 miliony dolarów, a prywatne – 19 683 miliony 6 . Przyczym sumy te nie uwzględniają pomocy przekazanej studentom za pośrednictwemprogramu stypendialnego Pell Grants, a która przekroczyła 13 miliardów dolarów 7 .W tym samym roku uczelnie zostały wsparte przez władze stanowe sumą 67 104 milionówdolarów, a przez władze lokalne – bez mała 16 miliardów 8 . Wysokość zaangażowaniafederacji była już tylko nieznacznie mniejsza od wsparcia przekazanegoprzez władze stanowe. Z tego powodu już w latach 90. XX wieku powszechne stałosię wśród prezydentów 9 stanowych uczelni publicznych narzekanie: „Kiedyś byliśmyutrzymywani przez stan. Potem byliśmy wspierani przez stan. A teraz po prostuznajdujemy się na terenie stanu” 10 .To zaangażowanie władz federalnych nie pojawiło się znienacka. Na dzisiejszykształt federalnej polityki wpłynęły przełomowe ustawy Kongresu: G.I. Bill czyliServicemen Readjustment Act z 1944 roku, National Defense Education Act z roku1958 czy Higher Education Act z 1965 roku (z późniejszymi nowelizacjami) 11 . Teosiągnięcia XX wieku nie mogłyby jednak zaistnieć, gdyby nie rozstrzygnięcia przywoływanew cytowanej publikacji Banku Światowego. Dlatego należy prześledzićproces powstawania federalnej polityki wobec szkolnictwa wyższego, bo historiawpływa na teraźniejszość. Tym bardziej że pierwsza ustawa Morrilla nadal pozostajew mocy i na jej podstawie działają stanowe uczelnie agrotechniczne, nawet na Hawajachi Alasce, które w 1862 roku jeszcze nie były częścią Stanów Zjednoczonych.6W amerykańskim systemie edukacyjnym można rozróżnić dwa zasadnicze typy uczelni ze względuna sposób jej utworzenia i późniejszego zarządzania: prywatne oraz publiczne. Uczelnie prywatnepowstały jako rezultat działania prywatnych osób bądź instytucji (na przykład takich, jak związkiwyznaniowe czy fundacje). Uczelnie publiczne zostały powołane do życia w wyniku działania władzpublicznych: federalnych (np. US Military Academy w West Point, ale też i Howard University w stolicykraju, Waszyngtonie), stanowych (np. State University of New York) czy lokalnych (np. City Universityof New York). Należy zauważyć, że niezależnie od reprezentowanego typu uczelnie mogą współcześniekorzystać z prywatnego i publicznego wsparcia. Zgodnie z obowiązującą ustawą Higher Education Act– wszystkie uczelnie muszą być zaaprobowane przez władze odpowiedniego stanu. Jedynie jednak szkołypubliczne muszą w dużo większym zakresie podlegać amerykańskiemu prawu (w tym na przykład:wolności wypowiedzi czy prawa do procesu). Zob. R.Rybkowski, Upadek…, s. 151–152; T.J. Zieliński,Państwo wobec religii w szkole publicznej według orzecznictwa Sądu Najwyższego USA, WydawnictwoAdam Marszałek, Toruń 2008, s. 59–67.7Th.D. Snyder, S.A. Dillow, Ch.M. Hoffman, Digest of Education 2008, National Center forEducation Statistics, Institute of Education Sciences, U.S. Department of Education, Washington 2009,s. 500 i 502; 2006–2007 Federal Pell Grant Program End-of-Year Report, Office of Postsecondary Education,Washington2007, http://www.ed.gov/finaid/prof/resources/data/pell-2006-07/pell-eoy-06-07.pdf(dostęp: 20.04.2010).8T.D. Snyder, s.A. Dillow, Ch.M. Hoffman, op. cit., s. 496–497.9Amerykańskie określenie najważniejszego urzędnika uczelni – president – trudno przetłumaczyćinaczej niż prezydent właśnie. Funkcje polskiego rektora nie pokrywają się z zakresem uprawnień amerykańskiegoprezydenta, dlatego w pracy będzie używany ten termin.10J. Thelin,Higher Education and the Public Trough, dz. cyt., s. 36.11G.I. Bill, ustawa z dnia 22 czerwca 1944 r., The Servicemen’s Readjustment Act (Ustawa o ponownymprzystosowaniu wojskowych), P.L. 78–346, 58 Stat. 284m; NDEA, ustawa z dnia 2 września 1958 r.,The National Defense Education Act (Ustawa o edukacji na rzecz obrony narodowej), P.L. 85–864;72 Stat. 1580; HEA, ustawa z dnia 8 listopada 1965 r., Higher Education Act (Ustawa o szkolnictwiewyższym), P.L. No. 89–329.


10Ziemią i pieniędzmiJest jeszcze jeden powód, dla którego warto się zająć problematyką początkówfederalnej polityki wobec szkolnictwa wyższego – w lipcu 2012 roku mija dokładnie150 lat od przyjęcia Ustawy przekazującej grunty publiczne niektórym Stanom i Terytoriom,które mogą utworzyć Koledże służące pożytkowi Rolnictwa i Mechaniki,czyli pierwszej ustawy Morrilla. W Stanach Zjednoczonych jest planowanych wielekonferencji i publikacji z tej okazji. Przeglądając jednak konferencyjne zaproszeniai zapowiedzi, widać, że skupiają się one na tej jednej ustawie i na płynących z niejkorzyściach. Czasem tylko w uzupełnieniu przywoływana jest ustawa Hatcha i drugaustawa Morrilla. Nawet więc w USA, jak na to wskazuje od wielu lat John Thelin,brakuje próby spojrzenia na ustawę z 1862 roku w szerszym kontekście: wcześniejszychprób stworzenia federalnej uczelni, relacji pomiędzy władzami stanowymii federalnymi a uczelniami czy rosnącej świadomości związków pomiędzy wykształceniema rozwojem ekonomicznym. To, czego najbardziej brakuje, to spojrzenie nawspieranie szkolnictwa wyższego jako na element polityki właśnie, gdzie ścieraćsię mogą różne koncepcje i pomysły. Po 150 latach wszyscy, nawet autorzy z BankuŚwiatowego, dostrzegają sukcesy federalnego zaangażowania. Powszechne uznaniezasług stworzonego na podstawie tych ustaw systemu publicznego szkolnictwa wyższegosprawia, że niewiele osób dzisiaj poważnie traktuje głosy krytyki, jakie pojawiłysię w toku dyskusji nad tymi ustawami.Zbycie milczeniem weta prezydenta Jamesa Buchanana, który w 1859 roku odrzuciłpierwszą wersję ustawy Morrilla; pomijanie w dzisiejszych opracowaniachi dyskusjach obszernego uzasadnienia prezydenckiego weta prowadzi do zafałszowaniaobrazu sytuacji z połowy XIX wieku i nie pozwala na rzetelne docenienieosiągnięć ustawy. Tym bardziej że, jak to zostanie pokazane, wypowiedź Buchananapowróci po bez mała trzydziestu latach w toku dalszych dyskusji nad zmianą federalnejpolityki wobec szkolnictwa wyższego. To odwołanie się do wcześniejszej decyzjiprezydenta dowodzi, że proces formowania tej polityki był długotrwały i trudnouznawać, że zainteresowanie sprawami szkół wyższych pojawia się dopiero w czasachdrugiej wojny światowej i później, jako odpowiedź na zewnętrzne wyzwania.Federalna polityka wobec szkolnictwa wyższego powstała w toku długotrwałejewolucji. Sukcesy, ale i niepowodzenia, doprowadziły do powszechnego przekonania,że konstytucyjne zobowiązanie Kongresu do działań na rzecz dobrobytu obywateliobejmować musi także dbanie o dostęp do nauki w uczelniach wyższych. Celem niniejszejpracy jest pokazanie, że już pod koniec XIX wieku władza federalna zobowiązałasię do zapewniania stałego wsparcia szkolnictwa wyższego. Kolejne ustawyi programy XX wieku służyły doprecyzowaniu celów i sposobów realizowania tegowsparcia. Federalna polityka wobec szkolnictwa wyższego w Stanach Zjednoczonychpowstała nie w wyniku jednorazowej decyzji administracji Franklina Delano Roosevelta,któremu zależało na przyjęciu ustawy G.I. Bill, ale była rezultatem wieloletniegoprocesu. W tym czasie, przez kolejne serie przybliżeń, jak by to ujął amerykańskipolitolog Charles Lindblom 12 , władza federalna wypracowała najskuteczniejszy12Ch.E. Lindblom, Policy Analysis, „The American Economic Review” 1958, vol. 48, nr 3, s. 300––301. Zob. także podrozdział 2.1. Modele kształtowania polityki publicznej Charlesa E. Lindblomai Davida Eastona, s. 37.


Wstęp11i najbardziej akceptowalny model wspierania szkolnictwa wyższego: od pojedynczejinstytucji, która miała kształcić elitę, po system niekoniecznie publicznych uczelni,administrowanych przez poszczególne stany i terytoria, oferujących dostępną edukację.Tak postawiona teza wymaga odpowiedzi na trzy podstawowe pytania:Jaki był powód, dla którego władza federalna w ogóle zdecydowała się na wspieranieszkolnictwa wyższego, chociaż konstytucja w ogóle nie wspomina edukacji?Kwestia ta jest nierozerwalnie związana z dylematem ujmowania wyższego wykształceniajako dobra prywatnego oraz dobra publicznego. Pod koniec XVIII wieku,a przede wszystkim w XIX wieku zaobserwowano powolne odchodzenie od traktowaniaedukacji jako prywatnej sprawy obywateli na rzecz poglądu, że jest to jedenz istotnych czynników warunkujących ekspansję terytorialną, a następnie rozwój gospodarczyi polityczny kraju.Za pomocą jakich środków władza federalna pragnęła wspierać szkolnictwowyższe? Podobnie jak przesunął się akcent w traktowaniu wyższego wykształceniaz prywatnego na publiczne, tak widoczne staje się systematyczne dostrzeganie koniecznościwprowadzenia rozwiązań systemowych, a nie tylko doraźnych. Kongresw 1890 roku zdecyduje się ostatecznie na zapewnienie stałego wsparcia finansowegodla wyższych uczelni (choć wówczas tylko jednego, specyficznego typu).Jak kształtowały się relacje między władzą federalną a stanami w odniesieniu doszkolnictwa wyższego? 10. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych przekazujewładzy federalnej te uprawnienia, które są w niej zapisane. W czasie prac nadprzyjęciem ustaw Morrilla oraz ustawy Hatcha wzajemna zależność stanów i władzyfederalnej stanie się jednym z najistotniejszych elementów dyskusji. Przyjęta w XIXwieku odpowiedź, że Waszyngton ma prawo wspierać instytucje publiczne niejako ponadstanami, stała się podstawą federalnej polityki publicznej USA w XX wieku. A dotyczyto także takich ważnych w rozwoju programów, jak Nowy Ład F.D. Roosevelta.Bez odpowiedzi na tak postawione pytania nie można w pełni zrozumieć i ocenićprzemiany, jaka dokonała się w XIX wieku w zakresie federalnej polityki wobecszkolnictwa wyższego. A jednocześnie, jak wyraźnie wskazują na to dwaj amerykańcybadacze: Michael D. Parsons oraz Edward P. St. John, dla pełnego zrozumieniafunkcjonowania szkolnictwa wyższego niezbędne jest odwołanie się do osiągniećpolitologii. Edukacja akademicka jest częścią życia społecznego, zależną nie tylkoi wyłącznie od wykładowców i studentów. Jeśli na zmieniającą się sytuację amerykańskiegoszkolnictwa wyższego patrzy się jedynie z perspektywy historii edukacji(co jest najczęstszym sposobem), to tym samym pomija się jedne z najważniejszychczynników wpływających na jego kształt. Politologia, przez pokazanie mechanizmówdziałania władz, daje metody i konstatacje niezbędne dla rzeczywistego zrozumieniapowodów powstania publicznego szkolnictwa wyższego w takim, a nieinnym, kształcie. Prześledzenie początków federalnego zaangażowania w sprawyedukacji akademickiej stwarza też niepowtarzalną okazję dla lepszego uchwyceniasposobów działania Kongresu i Prezydenta na rzecz powszechnego dobrobytu 13 .13E.P. St. John, M.D. Parsons, Introduction [w:] E.P. St. John, M.D. Parsons, op. cit., s. 5 i 13.O znaczeniu politologii dla badań szkolnictwa wyższego szerzej w rozdziale I Polityka a uczelnie– w stronę teorii, s. 27.


12Ziemią i pieniędzmiNiniejsza książka dotyczy polityki wobec szkolnictwa wyższego, dlatego pozaobrębem zainteresowania pozostaną tak ważne kwestie, jak miejsce uczelni w systemieedukacyjnym Ameryki czy rozwój nowych programów oraz metod nauczania,które ostatecznie doprowadzą do międzynarodowego sukcesu Stanów Zjednoczonychna tym polu. Pominięta zostanie także historia powoływania uczelni wojskowych,chociaż od samego początku bezsprzecznie podlegały one władzy federalnej.Brak tych uczelni wynika z dwóch podstawowych przyczyn. Po pierwsze – kształceniekorpusu oficerskiego traktowano jako oczywisty warunek tworzenia sprawnejarmii, dlatego powszechnie godzono się na powołanie uczelni wojskowej (pytaniempozostawało, w jakim kształcie). Po drugie – między innymi ze względu na pracewojskowych – historyków – federalne wspieranie tego typu uczelni jest już dobrzeopracowane i nie wymaga kolejnych, pogłębionych badań 14 .W opracowaniu pominięto także problematykę kształtowania polityki badawczo--naukowej, rozumianej jako rozwiązania mające na celu wspieranie badań naukowychsensu stricto. Powstanie i działanie Smithsonian Institution, będącej instytucjąfederalną z siedzibą w Waszyngtonie, jest najlepszą ilustracją tego, że badania naukowenie musiały ograniczać się tylko do wyższych uczelni i że od XIX wieku finansowaniebadań i szkolnictwa wyższego traktowano oddzielnie. Nie ulega wątpliwości,że prześledzenie polityki naukowej Stanów Zjednoczonych (federalnej i stanowej)zasługuje na zbadanie. Jest to jednak tematyka na tyle obszerna, obejmująca powoływaniei funkcjonowanie narodowych oraz stanowych instytutów badawczych, że nawetpobieżne ich zaprezentowanie musiałoby przybrać formę oddzielnej monografii.OMAWIANE ZAGADNIENIAPrzyjęty zakres czasowy: 1787–1890 pozwala na pokazanie zmiany stosunku władzyfederalnej do całego systemu szkolnictwa wyższego od początków istnienia federacjido przyjęcia drugiej ustawy Morrilla, czyli Ustawy o przekazaniu części zysków zesprzedaży gruntów publicznych w celu pełniejszego uposażenia oraz wsparcia koledżówdziałających na rzecz rolnictwa i mechaniki, utworzonych na podstawie aktuKongresu przyjętego 2 lipca 1862 roku. Dzięki temu można zobaczyć, w jakim kontekściepo raz pierwszy poruszono sprawy szkolnictwa wyższego i jak rozumianojego potrzeby i możliwości wspierania. Druga ustawa Morrilla oznacza także zamknięcieetapu formowania federalnej polityki wobec szkolnictwa wyższego, bo tymaktem Kongres nie tylko dopuszcza, ale i zobowiązuje się do zapewnienia corocz-14Zob. W.P. Leeman, The Long Road to Annapolis. The Founding of the Naval Academy and theEmerging American Republic, University of North Carolina Press, Chapel Hill 2010; S.E. Ambrose, Duty,Honor, Country. A History of West Point, Johns Hopkins University Press, Baltimore 1999; J.L. Morrison,„The Best School in the World”. West Point, the Pre-Civil War Years, 1833–1866, Kent State UniversityPress, Kent 1986; Th.J. Crackel, West Point. A Bicentennial History, University Press of Kansas, Lawrence2002; E.C. Boynton, West Point and Its Military Importance during the American Revolution, andthe Origin and Progress of the United States Military Academy, D. Van Nostrand, New York 1864.


Wstęp13nego finansowego wsparcia publicznych uczelni kształcących przyszłych farmerówi obsługę techniczną niezbędną dla rozwoju amerykańskiego przemysłu.Niniejsza monografia składa się z pięciu rozdziałów oraz zakończenia stanowiącegopodsumowanie dokonanych ustaleń. Pierwszy rozdział jest poświęconyprzeglądowi teorii możliwych do wykorzystania przy wyjaśnianiu zasad tworzeniai prowadzenia polityki wobec szkolnictwa wyższego. Jednym z najważniejszychproblemów związanych z tym zagadnieniem jest fundamentalne pytanie, na któredo dzisiaj nie ma jednoznacznej odpowiedzi: dlaczego państwo i reprezentujące jelegalne władze w ogóle powinny zajmować się sprawami szkolnictwa wyższego.Potraktowanie dostępu do studiów oraz prowadzenia badań jako elementu politykipublicznej jest tylko częściowym wytłumaczeniem. Bo dalej pytaniem pozostaje, naile zdobywanie wykształcenia i poszerzanie wiedzy jest dobrem publicznym (a więci zasługującym na publiczne wsparcie), a na ile dobrem prywatnym (przede wszystkimprzynoszącym korzyści poszczególnym absolwentom). Analiza dylematów traktowaniawykształcenia jako dobra publicznego albo prywatnego rozpoczyna rozdziałPolityka a uczelnie – w stronę teorii, odwołując się przede wszystkim do wynikówbadań dwóch ekonomistów: Howarda R. Bowena oraz Waltera McMahona.Ujęcie polityki wobec szkolnictwa wyższego jako elementu polityki publicznejpozwala na wykorzystanie teorii Brunona Freya, który analizował determinantycyklu rozwoju dobra prywatno-publicznego, z wyraźnym wskazaniem miejsca dlainterwencji władzy publicznej. Podobne zainteresowania wykazywali dwaj politolodzy:Charles Lindblom oraz David Easton, którzy próbowali wyjaśnić procespodejmowania decyzji politycznych oraz wskazać czynniki, które sprawiają, że sąpodejmowane takie a nie inne decyzje. Publikacje Malcolma Tighta oraz RichardaRichardsona dotyczą wprost metod prowadzenia badań nad systemem szkolnictwawyższego, w tym i w zakresie polityki wobec szkolnictwa. W ich pracach możnaodnaleźć przegląd najważniejszych teorii, metod oraz metodologii możliwych do zastosowaniatakże i w odniesieniu do formowania federalnej polityki w tym zakresie.Ciekawym punktem wyjścia dla zrozumienia istoty polityki publicznej w ogólnościjest koncepcja sformułowana przez Woodrowa Wilsona. Co jeszcze ważniejsze– założenia jego teorii zostały opublikowane w 1887 roku, a więc w czasie kiedynadal tworzono podwaliny pod federalną politykę wobec szkolnictwa wyższego.Esej Wilsona, The Study of Administration, jest nowatorską jak na owe czasu próbąpokazania, że działania na rzecz dobra publicznego powinny zostać oddzielone odbieżącej polityki i dlatego powinny stać się domeną niezależnej administracji.Spośród prac odnoszących się bezpośrednio do polityki wobec szkolnictwa wyższego,mogących w największym stopniu przyczynić się do lepszego zrozumieniaformowania federalnego modelu wspierania uczelni i badań naukowych, najważniejszesą dzieła autorstwa Howarda R. Bowena, Edwarda P. St. Johna, Michaela D. Parsona,Richarda Richardsona oraz Malcolma Tighta. Dzięki prowadzonym przez nichbadaniom można kompleksowo spojrzeć na sprawy wzajemnej zależności politykii szkolnictwa wyższego i dzięki temu łatwiej jest odpowiedzieć na pytanie, dlaczegowładza federalna zdecydowała się na wykorzystanie edukacji jako narzędzia wspieraniarozwoju kraju, oraz dlaczego wykorzystano takie, a nie inne, rozwiązania.


14Ziemią i pieniędzmiRozdział drugi, Czasy kolonialne – powstanie pierwszych uczelni i ich relacjez władzami, stanowi syntetyczne ujęcie formowania się uczelni oraz zmiany ich miejscaw porządku prawnym, politycznym i społecznym od powstania pierwszego koledżuw 1636 roku do lat 20. XIX wieku. Na przykładzie pięciu szkół: Harvard, Yale,College of William and Mary, King’s College in New York (dzisiejszy ColumbiaUniversity in the City of New York) oraz Dartmouth College jest pokazany proceskształtowania się zewnętrznego ładu akademickiego w USA. Każda z tych uczelnipowstała jako instytucja publiczna mająca za zadanie służyć dobrobytowi kolonii,nawet jeśli ten cel był rozumiany przede wszystkim w kontekście religijnym – jakokształcenie duchownych. Sposób sprawowania nadzoru nad uczelniami oraz finansowaniaich działalności nie pozostawia wątpliwości, że używając dzisiejszych kategoriinależałoby je określić jako publiczne. Spośród uczelni powołanych w czasachkolonialnych zostały pominięte University of Pennsylvania (powołany w 1740 rokujako Academy of Philadelphia), Princeton University (1746, College of New Jersey),Brown University (1764, Rhode Island College) oraz Rutgers University (1766,Queen’s College). Podstawowym powodem ich pominięcia jest to, że drogi ich rozwojuzasadniczo powieliły dzieje omawianych pięciu szkół. Dodatkowo Universityof Pennsylvania rozpoczął działalność jako akademia, co ówcześnie sytuowało goponiżej szkół wyższych, Rutgers w swoich początkach miał ogromne trudności finansowei pozostawał w stanie marazmu do momentu przejęcia szkoły przez władzestanu New Jersey. Zaś Princeton i Brown, ze swoimi religijnymi afiliacjami bliskiebyły modelowi Harvardu i Yale.Spośród omawianych szkół szczególnie ciekawe są dwa przypadki królewskichkoledżów: powstałych decyzją króla, mających za zadanie wspierać angielską administracjęw brytyjskich koloniach w Ameryce Północnej. College of William and Marypozostał jednak do dzisiaj uczelnią stanową, kulisy oddzielenia King’s College in NewYork od władzy stanowej stanowią natomiast doskonałą ilustrację procesu typowegodla większości uczelni mających swoje początki jeszcze w czasach kolonialnych.Taki rodzaj historycznego wstępu jest niezbędny dla zrozumienia kontekstu tworzeniafederalnej polityki, choćby z tego względu, że w późniejszych dyskusjachkongresmeni wielokrotnie będą odwoływać się do działających z sukcesem szkół.Poza tym, jak podkreślają to badacze we wszystkich krajach, uczelnie bardzo mocnosą zakorzenione w tradycji i na ich dzisiejsze decyzji często wpływają rozwiązaniaprzyjęte ponad sto lat temu.Narodowy Uniwersytet Stanów Zjednoczonych to rozdział poświęcony przedstawieniupierwszego przejawu federalnego zainteresowania sprawami szkolnictwawyższego. Już w czasie debaty nad kształtem konstytucji padła propozycja, by zawierałaona także szczegółowe uprawnienie Kongresu do „utworzenia uniwersytetu,do którego kandydaci byliby przyjmowani bez względu na wyznawaną religię”. Propozycjazostała odrzucona, bo panowało przekonanie, że stworzeniem takiej szkoływ przyszłej stolicy kraju powinna się zająć jej legalna władza, czyli właśnie Kongres.Propozycja utworzenia centralnej, federalnej instytucji szkolnictwa wyższego,która miała służyć kształceniu przygotowanych do życia w demokratycznym państwieobywateli, powróciła za sprawą pierwszego prezydenta – George’a Washingtona.


Wstęp15Wielokrotnie w swoich wystąpieniach przed Kongresem wskazywał na koniecznośćutworzenia narodowego uniwersytetu oraz uczelni wojskowych. W swoim zaangażowaniuposunął się na tyle daleko, że przekazał posiadane udziały w Potomac RiverCompany na rzecz utworzenia przyszłej szkoły. Dopiero po odejściu Washingtonaz urzędu Kongres podjął dyskusję nad utworzeniem National University in the FederalDistrict, dyskusję, która nie doprowadziła do żadnego rozstrzygnięcia.Za czasów prezydenta Jamesa Madisona idea utworzenia federalnego uniwersytetupowróciła, ponownie to władza wykonawcza była inicjatorem starań o powstanietakiej uczelni. Propozycje Madisona doczekały się konkretniejszych konsekwencji.W toku dyskusji w 1821 roku zgłoszono projekt ustawy o utworzeniu narodowegouniwersytetu, który jednak ostatecznie upadł. Idea stworzenia specjalnej uczelninastawionej na kształcenie obywateli federacji powróciła po zakończeniu wojny secesyjnej,ale spotkała się ze zdecydowanym sprzeciwem władz wielu uczelni prywatnych.Co więcej, powstały system stanowych koledżów agrotechnicznych był jużwtedy traktowany jako realizacja pierwotnego pomysłu stworzenia federalnej instytucjizapewniającej naukę na poziomie szkół wyższych.W kolejnym rozdziale, Ziemia dla szkół, omówiono proces powstawania pierwszegouwieńczonego sukcesem rozwiązania o przekazywaniu federalnego wsparciadla szkolnictwa wyższego. Wywodząca się jeszcze z czasów Konfederacji i WieczystejUnii koncepcja wykorzystania ziemi dla tworzenia podwalin dla dobrobytuprzyszłych stanów została rozwinięta w projekcie stworzonym przez JonathanaB. Turnera. Ten profesor z Illinois zaproponował stworzenie systemu „uniwersytetówprzemysłowych”, które w poszczególnych stanach miały zapewnić przygotowaniekompetentnych pracowników dla rozwijającego się rolnictwa i przemysłu.Pomysł Turnera stał się następnie podstawą projektu ustawy zgłoszonej przez JustinaSmitha Morrilla. Ten zasiadający w Izbie Reprezentantów przedstawiciel z Vermontuwielokrotnie zwracał się z prośbą, by rozpocząć dyskusje nad projektem. Ostateczniedo takiej dyskusji doszło w 1859 roku. Pokazała ona, jakie wątpliwości budziłowykorzystanie federalnych zasobów dla wsparcia publicznych, w tym wypadkustanowych, instytucji. Argumenty dotyczyły konstytucyjności takiego działania, stosownościużywania federalnych zasobów wobec innych potrzeb oraz ewentualnychkorzyści, jakie miało przynieść państwu i społeczeństwu szkolnictwo agrotechniczne.Projekt został przyjęty w Kongresie, ale potem zawetował go prezydent JamesBuchanan. Prezydenckie weto zostało oparte na bardzo szczegółowej argumentacji,a podstawowy zarzut dotyczył uzurpowania przez władzę federalną nadmiernychuprawnień, które wprost nie zostały zapisane w Konstytucji.W czasie trwania wojny secesyjnej Justin Morrill po raz kolejny zgłosił projektustawy. Pomimo jednak nieobecności niechętnego ustawie Południa, Izba Reprezentantóww ogóle nie chciała rozpocząć prac na projektem. Dlatego Morrill poprosiłsenatora Benjamina Wade’a, by przedstawił niemal identyczny projekt w Senaciew 1861 roku. To tam doszło do dyskusji, choć już nie tak burzliwej jak w roku1859, i ustawa została przyjęta. Izba Reprezentantów zaaprobowała projekt Wade’ai 2 lipca 1862 roku prezydent Abraham Lincoln podpisał ustawę. Tym samym po razpierwszy w historii mogło dojść do skutku wykorzystanie federalnego wsparcia narzecz funkcjonowania wyższych uczelni.


16Ziemią i pieniędzmiUstawa Wade’a, znana jednak jako pierwsza ustawa Morrilla, była dopiero początkiemfederalnej polityki wobec szkolnictwa wyższego. W 1862 wykorzystanoleżącą odłogiem ziemię jako zasoby, które posłużyły do utrzymywania założonychprzez stany i terytoria uczelnie agrotechniczne. Wkrótce przykłady krajów europejskichwykazały, że uczelnie bez odpowiednio wyposażonych rolniczych stacji badawczych(albo inaczej – farm eksperymentalnych) oraz bez stałego finansowegowsparcia nie mogą w wystarczającym stopniu przyczyniać się do rozwoju rolnictwa.Kolejny rozdział, Nie tylko ziemia, omawia losy dwóch inicjatyw: ustawy Hatchaz 1887 roku oraz drugiej ustawy Morrilla z roku 1890 (Morrill zasiadał już wówczasw Senacie). Najważniejszą nowością obydwu ustaw była zgoda na coroczne finansowewsparcie publicznych uczelni. O ile ustawa z 1862 roku wiązała się z jednorazowymuposażeniem uczelni i zabezpieczeniem ich w ten sposób na przyszłość, o tyleod 1887 roku akceptowano ideę ciągłego zaangażowania.Jeszcze wyraźniej uwidoczniło się to w drugiej ustawie Morrilla, której zasadniczymcelem było zapewnienie dostępu do wyższego wykształcenia potomkomdawnych niewolników, czyli Afroamerykanom. W czasie senackich dyskusji nadustawą dowodzono, że dzięki jej wprowadzeniu będzie możliwe otwarcie nowychmiejsc na studiach, rozszerzenie oferty badawczej i dydaktycznej oraz zapewnienieszerszego dostępu za pomocą stypendiów. Co ciekawe – także w XXI wiekuwładza federalna nadal podejmuje działania na tych czterech polach. I podobniejak w 1890 roku dokonuje tego za pomocą corocznie akceptowanego finansowegowspierania szkolnictwa wyższego. Z tego powodu należy uznać, że trzy przyjętew XIX wieku ustawy otworzyły drogę do dzisiejszej federalnej polityki wobec szkolnictwawyższego.Zamykające niniejszą publikację Zakończenie stanowi podsumowanie przeprowadzonychbadań. Szczególnie istotne jest ukazanie tworzenia federalnej politykiwobec szkolnictwa wyższego w Stanach Zjednoczonych jako procesu, w którymwiele mniej i bardziej udanych pomysłów i zabiegów doprowadziło do trwałego zaangażowaniaWaszyngtonu w sprawy studiów i badań naukowych. Najważniejszaprzemiana polega na odejściu od wizji jednostkowej uczelni, która miała się staćrodzajem centralnego uniwersytetu, na rzecz systemu wspieranych publicznychinstytucji. Drugim najważniejszym osiągnięciem XIX wieku jest zaakceptowanieciągłego finansowego zaangażowania, które uczelniom pozwoliło na spokojnefunkcjonowanie nie tylko w XIX wieku, ale aż po dzisiejsze czasy. Ostatnim, najważniejszymosiągnięciem etapu tworzenia federalnej polityki jest zdefiniowanie zasadwspółpracy władzy federalnej i stanowej w tym zakresie. Uznanie konstytucyjnościustaw Morrilla i Hatcha umożliwiło późniejsze działania na rzecz wsparcia innychinstytucji publicznych, nie tylko szkół wyższych.Integralną część pracy stanowią cztery załączniki. Są to przetłumaczone tekstytrzech przyjętych ustaw oraz uzasadnienie weta prezydenta Jamesa Buchanana. Dotej pory nie zostały one przetłumaczone na język polski, a bez zapoznania się z niminie sposób należycie ocenić wagi przyjętych rozstrzygnięć oraz zrozumieć istotyprowadzonych w XIX wieku dyskusji nad słusznością federalnego zaangażowaniaw sprawy szkolnictwa wyższego.


Wstęp17PRZEGLĄD DOTYCHCZASOWYCH BADAŃTrzej amerykańscy autorzy – John Thelin, Edward P. St. John oraz Michael D. Parsonsdowodzą, że w amerykańskich publikacjach dotyczących rozwoju szkolnictwawyższego w tym kraju łatwo można dostrzec lekceważący stosunek do osiągnięćwyników badań nauk społecznych. Thelin, w artykule Higher Education and thePublic Trough: A Historical Perspective, wykazał, że nadal brakuje kompleksowychopracowań, które pomogłyby zrozumieć proces przemiany amerykańskiej (nie tylkofederalnej) polityki wobec szkolnictwa wyższego. A tylko biorąc pod uwagę zarównorozwój samych uczelni, jak i działania władz, można wyjaśnić tajemnicę sukcesuamerykańskich szkół 15 . St. John i Parsons podkreślali zaś, że badania i teorie wyjaśniająceprzemiany polityki wobec szkolnictwa wyższego są w dalszym ciągu nawetw samych Stanach Zjednoczonych bardzo słabo opracowane. W gronie badaczy dominujesposób ujecia polegający na skupieniu się na zagadnieniach ściśle związanychz edukacją (programy nauczania, pedagogika, losy absolwentów), pomija sięzaś możliwe do wykorzystania ustalenia politologii 16 .Problematyka związków pomiędzy polityką federalną a amerykańskim szkolnictwemwyższym, szczególnie ich historyczny rozwój, nie jest należycie zbadanai opisana. Dzieło History of Higher Education pod redakcją Harolda S. Wechsleraoraz Lestera F. Goodchilda, stanowiące podstawę każdego kursu historii amerykańskiejedukacji akademickiej, sprawom polityki poświęca niewiele miejsca. Z tychwydarzeń, które miały związek z polityką i zostały dokładniej omówione, można tamprzeczytać jedynie o Sprawie Dartmouth, która rozstrzygnęła zasady interpretowaniaautonomii prywatnych (choć nie tylko) uczelni 17 .Dla zrozumienia kontekstu powstania pierwszej ustawy Morrilla bardzo cennąpomocą jest praca Edmunda Jamesa z 1910 roku: The Origin of the Land Grant Actof 1862 (The So-called Morrill Act) and Some Account of its Author: Jonathan B.Turner. Autor, sam związany ze stanem Illinois, wykazywał, że w dyskusjach nadzasługami Justina Smitha Morrilla niemal całkowicie pomija się osobę JonathanaTurnera. Ten działający w Illinois profesor wykazał się w latach 50. XIX wiekuogromnym zaangażowaniem we wspieraniu idei powołania „uniwersytetu przemysłowego”.Początkowo pomysł ten miał się ograniczać tylko do tego jednego stanu,ale wkrótce uznano, że takie „uniwersytety przemysłowe” powinny powstać w każdymze stanów. Przy dbałości o szczegółowe zaprezentowanie zasług Turnera autorniepotrzebnie dyskredytuje działania Morrilla. Wynika to między innymi z tego,15J.R. Thelin, Higher Education…, s. 23.16E.P. St. John, M.D. Parson, Introduction, s. 5.17H.S. Wechsler, L.F. Goodchild (red.), The History of Higher Education. Second Edition, Simon& Schuster Custom Publishing, Boston 2007. W pracy korzystano z drugiego wydania tej publikacjiz serii ASHE Reader Series. Nowsze, trzecie wydanie, z 2008 roku zawiera pewne zmiany, ale znajdująsię one w części dotyczącej XX wieku. ASHE (Association for the Studies of Higher Education) to najważniejszeamerykańskie towarzystwo naukowe zajmujące się badaniami nad szkolnictwem wyższym.


18Ziemią i pieniędzmiże James nie dostrzegał znaczenia politycznego zaangażowania dla powodzenia federalnegowspierania edukacji agrotechnicznej 18 .George N. Rainsford opublikował w 1972 roku książkę teoretycznie w znacznymstopniu odpowiadającą tematyce niniejszej pracy – Congress and Higher Educationin the Nineteenth Century. Rainsford na zaledwie 130 stronach tekstu w sposób bardzopobieżny pokazał działania Kongresu na rzecz szkolnictwa wyższego. W odniesieniudo pierwszej ustawy Morrilla więcej miejsca poświęcił omówieniu uczelni,które dzięki niej powstały, niż procesowi tworzenia ustawy. Dyskusje nad przyjęciemtego aktu w 1862 roku zostały podsumowane w jednym akapicie, co nie oddaje rzeczywistegoprzebiegu obrad Kongresu 19 .Wobec znaczenia Justina Smitha Morrilla dla rozwoju amerykańskiego szkolnictwawyższego wprost zadziwiające jest, że powstało tak mało publikacji poświęconychjego osobie. W 1971 roku opublikowano książkę Williama Parkera, Life andPublic Services of Justin Smith Morrill, ale po pierwsze jest to wznowienie książkiz 1924 roku, a po drugie – Parker zajmuje się całą działalnością polityczną Morrillai siłą rzeczy nie mógł sprawom szkolnictwa wyższego poświęcić wystarczającodużo miejsca 20 . W 1999 roku Coy F. Cross wydał książkę Justin Smith Morrill.Father of the Land-Grant Colleges. Ta publikacja zdecydowanie pełniej pokazujedokonania Morrilla w sprawach związanych z przygotowaniem i przegłosowaniemustaw z 1862 i 1890 roku. Autor jednak skupia się na życiu prywatnym kongresmenaz Vermontu, zapominając o tym, że o powodzeniu inicjatyw ustawodawczych zadecydowałapolityczna współpraca. To dzięki takiej współpracy z senatorem BenjaminemWade’em pierwsza ustawa została przyjęta jako projekt senacki, a nie w wersjizłożonej przez samego Morrilla. Książka Crossa jest więc portretem sprawnegoczłonka Izby Reprezentantów, a potem Senatu, ale nie staje się analizą federalnejpolityki wobec uczelni 21 .W porównaniu z wcześniej omówionymi pracami, książka Rogera Williamsa TheOrigins of Federal Support for Higher Education. George W. Atherton and the Land-Grant College Movement jawi się jako dzieło zdecydowanie bardziej kompetentnei kompletne. Autor stara się pokazać, jak George Atherton, pierwszy prezydentPennsylvania State University, zaangażował się w działania o charakterze politycznym,by zapewnić dalsze wsparcie dla uczelni agrotechnicznych. Autor opisuje kulisyspotkań z kongresmanemi, z politykami stanowymi i w końcu z prezydentamiinnych uczelni, które miały doprowadzić do kolejnych ustaw, w tym ustawy Hatcha.Używając amerykańskiej terminologii, Williams analizuje zaangażowanie Athertonaw policy-making, czyli proces tworzenia polityki przez zaangażowanych w jej kształ-18E.J. James, The Origin of the Land Grant Act of 1862 (The So-called Morrill Act) and SomeAccount of its Author: Jonathan B. Turner, University of Illinois Press, Urbana–Champaign 1910.19G.N. Rainsford, Congress and Higher Education in the Nineteenth Century, University of TennesseePress, Knoxville1972.20W.B. Parker, The Life and Public Services of Justin Smith Morrill, Houghton Mifflin Company,Boston 1924; idem, The Life and Public Services of Justin Smith Morrill, Da Capo Press, New York 1971.21C.F. Cross, Justin Smith Morrill. Father of the Land-Grant Colleges, Michigan State UniversityPress, East Lansing1999.


Wstęp19towanie ludzi. Jednocześnie skupia się na zasługach Athertona, co sprawia, że całościowespojrzenie na federalną politykę wobec szkolnictwa wyższego jest w znacznejczęści pominięte 22 .Zdecydowanie mniej publikacji poświęconych zostało idei stworzenia federalnego,uniwersytetu, który miał się stać centralną instytucją kształcącą absolwentów napotrzeby młodego państwa amerykańskiego. Istnieje tylko jedno całościowe opracowanieautorstwa Davida Madsena – The National University: Enduring Dream of theUSA opublikowane w 1966 roku. Ta niezbyt obszerna (178 stron) książka stara sięprzybliżyć kontekst dyskusji w Kongresie na temat ewentualnego utworzenia takiejszkoły. Autor skupia się jednak przede wszystkim na zaprezentowaniu samej ideinarodowego uniwersytetu, a w dużo mniejszym stopniu na wyjaśnieniu politycznegoznaczenia dyskusji i podjętych lub niepodjętych decyzji. Jak w zauważał w swojej recenzjiLaurence Veysey, książka nie przyczynia się do poszerzenia wiedzy o politycepublicznej Stanów Zjednoczonych w ciągu pierwszego wieku istnienia tego kraju 23 .Oprócz tej jednej pozycji książkowej powstały artykuły analizujące przyczynyniepowodzenia idei utworzenia narodowego, federalnego uniwersytetu. Prace tejednak stają się często przykładem pobieżnego traktowania tej tematyki. Autorzyniejednokrotnie popełniają błędy w chronologii wydarzeń, bywa nawet, że zmieniająpisownię dokumentów, by wyglądały na starsze, niż były w rzeczywistości.A co najważniejsze – pomimo zawartych w tytułach zapowiedzi – autorzy niemalnie zauważają, że prowadzone w Kongresie dyskusje, wysuwane przez prezydentówpropozycje zawsze znajdują oparcie w szerszym kontekście politycznym: ideologiireprezentowanych przez dyskutantów oraz wydarzeń rozgrywających się w młodejrepublice 24 .Spośród opracowań historii amerykańskiego szkolnictwa wyższego dla badańnad powstawaniem federalnej polityki szczególnie istotnych jest zaledwie kilka prac.John S. Whitehead opublikował książkę omawiającą kształtowanie relacji pomiędzyuczelniami a władzami stanowymi – The Separation of College and State; Columbia,Dartmouth, Harvard, and Yale, 1776–1876. Na przykładzie tytułowych koledżówWhitehead przeanalizował, w jaki sposób uczelnie te przestały pełnić funkcje uczelnipublicznych (a takimi były w czasach kolonialnych) i stały się szkołami prywatnymi.Przywołany Dartmouth College jest też szczególnie ważny dla pokazania kształtowaniazasady autonomii amerykańskich prywatnych uczelni, bo rozstrzygnięcie w procesieDartmourth przeciwko Woodwordowi z 1819 roku do dzisiaj jest podstawą in-22R.L. Williams, The Origins of Federal Support for Higher Education. George W. Atherton and theLand-Grant College Movement, Pennsylvania State University Press, University Park 1991.23D. Madsen, The National University. Enduring Dream of the USA, Wayne State University Press,Detroit 1966; L.R. Veysey, The National University. Enduring Dream of the USA. By David Madsen,„The Journal of American History”, 1967, vol. 54, nr 2, s. 395–396.24E. B. Wesley, Proposed: the University of the United States, University of Minnesota Press, Minneapolis1936; M. Trow, In Praise of Weakness. Chartering, the University of the United States, andDartmouth College, „Higher Education Policy” 2003, vol. 16, s. 9–26; The Fate of Washington Bequestto a National University, George Washington University, Office of the University Historians, Washington1966; A. Castel, The Founding Fathers and the Vision of a National University„History of EducationQuarterly” 1964, vol. 4, nr 4, s. 280–302.


20Ziemią i pieniędzmiterpretowania niezależności szkół wyższych. Praca Whiteheada pomimo ogromnegowysiłku włożonego przez autora w przeszukiwanie licznych archiwów ma jednakistotne wady, wynikające przede wszystkim z tego, że nie jest on zainteresowany pokazaniemdziałań wobec uczelni jako elementu stanowej polityki. Dlatego wielokrotniew teście książki padają stwierdzenia typu: „stan podjął decyzję”, a bez wyjaśnienia,czy chodzi o decyzję legislatury czy gubernatora, czy wspólną decyzję władzywykonawczej i ustawodawczej, trudno zrozumieć wagę przyjętych rozstrzygnięć.Toczone w stanowych parlamentach dyskusje niejednokrotnie są streszczane w jednymzdaniu – dowodzi to rozpowszechnionego zwłaszcza w latach 70. minionegowieku podejścia amerykańskich historyków, dla których ważniejsze były rezultatyprowadzonych polityk przez stany, niż sam sposób kształtowania polityki 25 .Drugim bardzo ważnym autorem, który opisywał początki istnienia amerykańskichuczelni w kontekście zmieniających się regulacji prawnych oraz kolonialnej,a potem stanowej polityki, jest Jurgen Herbst. Ten urodzony w Niemczech historykpo wyemigrowaniu do Stanów Zjednoczonych stał się jedną z najważniejszych postaciw gronie badaczy dziejów amerykańskiej edukacji. Jego The History of AmericanEducation z 1973 roku do dzisiaj jest jednym z najbardziej kompetentnychi kompletnych opracowań. Z zakresu szkolnictwa wyższego książka From Crisisto Crisis: American College Government, 1636–1819 w bardzo precyzyjny sposóbopisuje zmiany funkcjonowania amerykańskich uczelni aż do momentu wydaniawyroku w procesie Dartmouth przeciwko Woodwardowi. Okres omówiony przezHerbsta pokazał kształtowanie szkół wyższych jako samodzielnych instytucji młodejamerykańskiej republiki przy uwzględnieniu ich kolonialnych korzeni 26 . Takżejego mniejsze pod względem objętości prace nadal są wzorem dokładności badańi dlatego opracowanie dotyczące początków powstawania koledżów na podstawieo Northwest Ordinance staje się bardzo ważnym źródłem przy omawianiu początkówwykorzystania nadań ziemi jako sposobu wspierania i przymuszania do tworzeniasystemu publicznej edukacji akademickiej 27 .Dzieła z zakresu teorii i praktyki amerykańskiej polityki wobec szkolnictwa wyższegosą szerzej omówione w rozdziale Polityka a uczelnie – w stronę teorii. Należyjednak pamiętać, że powstające w XX i XXI wieku prace skupiają się przedewszystkim na współczesnych problemach, bo starają się doprowadzić do opracowanianajskuteczniejszych sposobów działania władz federalnych, stanowych i lokalnych.Dlatego publikacje z ostatnich dekad często podejmują takie tematy, jak akcjaafirmatywna, powszechna dostępność do edukacji, edukacja nielegalnych imigrantów,sposoby finansowania nauki czy metody kontrolowania jakości wykształcenia.Większość z tych publikacji odwołuje się do historycznego doświadczenia Stanów25J.S. Whitehead,The Separation of College and State, Columbia, Dartmouth, Harvard, and Yale,1776–1876, Yale University Press, New Haven 1973; J.S. Whitehead, J. Herbst,How to Think about theDartmouth College Case [w:] H.S. Wechsler, L.F. Goodchild, op.cit., s. 162–172.26J. Herbst, From Crisis to Crisis. American College Government, 1636–1819, Harvard UniversityPress, Cambridge1982; idem, The History of American Education, AHM Pub. Corp.,Northbrook 1973.27J. Herbst, The Development of Public Universities in the Old Northwest[w:] F.D. Williams (red.),The Northwest Ordinance. Essays on Its Formulation, Provisions, and Legacy, Michigan State UniversityPress, East Lansing 1988, s. 97–127.


Wstęp21Zjednoczonych, ale jest to dokonywane w sposób na tyle pobieżny, że nie może przyczyniaćsię do pogłębienia znajomości etapów tworzenia federalnej polityki wobecszkolnictwa wyższego.W książkach z zakresu historii Stanów Zjednoczonych opublikowanych zaoceanem łatwo zauważyć, że problematyka federalnego zaangażowania w sprawyszkolnictwa wyższego jest traktowana w sposób pobieżny. Dobrą tego ilustracją jestpraca Page’a Smitha The Rise of Industrial America: A People’s History of the Post-Reconstruction Era, w której w ogóle nie ma odniesienia do ustaw Morrilla czyHatcha. George Brown Tindall razem z Davidem E. Shi w America. A NarrativeHistory stwierdzają jedynie, że pierwsza ustawa Morrilla przyczyniła się do szybszegorozwoju gospodarczego Północy. John Garranty w swojej książce podsumowujeuczelnie agrotechniczne stwierdzeniem, że wszystkie one oferowały pełen wybórprzedmiotów i wszystkie otrzymały dodatkowe wsparcie ze strony stanów. Inne instytucjestanowe także na tym skorzystały, gdyż opinia publiczna wyrażała rosnącąchęć wspierania ich działalności 28 .Joseph Chamberlain Furnas w swoim dziele The Americans. A Social History ofthe United States 1587–1914, poświęcił uczelniom, które powstały, opierając się naustawie Morrilla, nieco więcej miejsca. Dowodził, że oferowały one stosunkowo wysokipoziom nauczania przy zdecydowanie niższych kosztach studiów. Pozwalało tonawet mniej majętnym, ambitnym rodzicom na posłanie ich dziecka na studia. A poczasy współczesne Land Grant Colleges zachowały swoją odrębność 29 .W książce Seana Dennisa Cashmana America in the Gilded Age nazwisko Morrillapojawia się przede wszystkim w kontekście jego ustawy o cłach z 1861 roku 30 .Do pierwszej i drugiej ustawy Morrilla oraz ustawy Hatcha autor odnosi się jako donarzędzi wykorzystanych przez władzę federalną do wspierania badań naukowychw zakresie rolnictwa (tym samym całkowicie pomija działania uczelni w zakresietechniki). Zagadnieniu temu poświęca jedynie siedem linijek tekstu 31 . W pięciotomowejpracy pod redakcją Andrzeja Bartnickiego oraz Donalda T. Critchlowa, JustinMorrill jest wymieniony w III tomie jedynie jako autor ustawy o cłach, które miałychronić amerykańskich producentów 32 .Krzysztof Michałek w swoje książce Na drodze ku potędze poświęcił pierwszejustawie Morrilla więcej miejsca. Zwracał uwagę na korzyści, jakie przyniosła ustawa,podkreślając rozwój instytucji tego typu. Dla wsparcia ambicji poszczególnychstanów następowało „przekształcenie owych instytucji oświatowych w uniwersytetu28Por. P. Smith, The Rise of Industrial America. A People’s History of the Post-Reconstruction Era,Penguin, New York 1990; G.B. Tindall, D.E. Shi, America. A Narrative History, W.W. Norton Company,New York 1992, s. 694; J.A. Garranty, The Amerian Nation. A History of the United States Since 1865.Second Edition, Harper & Row Publishers, New York 1971, s. 169–170.29J.C. Furnas, The Americans. A Social History of the United States, 1587–1914, G.P. Putnam’sSons, New York 1969, s. 746–747.30S.D. Cashman, America in the Gilded Age. From the Death of Lincoln to the Rise of TheodoreRoosevelt, New York University Press, New York 1993, s. 246 i 264.31Ibidem, s. 290.32A. Bartnicki, D.T. Critchlow (red.), Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki. Tom III, WydawnictwoNaukowe PWN, Warszawa 1995, s. 50.


22Ziemią i pieniędzmidorównujące poziomem kształcenia, jak i przyjętymi rozwiązaniami organizacyjnyminajlepszym uczelniom prywatnym” 33 .Spośród książek polskich autorów, którzy odcisnęli największe piętno na niniejszejpracy, za najważniejsze uważam Stany wobec polityki rządu federalnego StanówZjednoczonych Ameryki lat 1798–1830 Jolanty Aliny Daszyńskiej. Ustalenia autorkipokazujące zmianę w sposobie rozumienia uprawnień stanów wchodzących w składfederacji miały istotne znaczenie i dla mojej pracy. Wprawdzie najważniejsze dyskusjew odniesieniu do szkolnictwa wyższego odbyły się w latach 50. i 60. XIX wieku,ale bazowały one na wcześniejszych debatach. A w czasie debaty na ustawą Morrillaniezwykle ważne było ustalenie uprawnienie władzy federalnej do działań na rzeczogólnego dobrobytu (general welfare), o czym dyskutowano już i wcześniej. Dziękipracy J.A. Daszyńskiej nie potrzeba przeprowadzać po raz kolejny analizy historiirelacji pomiędzy federacją a stanami 34 .Opublikowane w polskich czasopismach naukowych opracowania rzadko kiedydotyczą historycznego rozwoju amerykańskich szkół wyższych. A już prawie wcalenie ma w nich odniesień do politycznego kontekstu ich działania. Jeśli bowiem autorzyopisują uczelnie zza oceanu, to raczej w kontekście współczesności, szukająctam wzoru do wprowadzania ewentualnych zmian w Polsce i reformowania szkolnictwawyższego. Nawet jeśli przytaczane przykłady nie zawsze znajdują potwierdzeniew amerykańskiej rzeczywistości. A jeśli publikacje powstające za oceanemmają wiele wskazanych niedostatków, trudno się dziwić, że w polskiej literaturzeprzedmiotu nie odnajdziemy prac odnoszących się bezpośrednio do procesu tworzeniafederalnej polityki wobec szkolnictwa wyższego.Należy przy tym podkreślić, że dostępne w Polsce publikacje z zakresu historiiStanów Zjednoczonych Ameryki pozwalają na rzetelne zapoznanie się z procesemtworzenia, umacniania i rozwoju tego państwa. Dzięki istnieniu tych publikacji niniejszaksiążka skupia się tylko na tym, co jest jej zasadniczym celem – na pokazaniuprocesu kształtowania federalnej polityki wobec szkolnictwa wyższego. Jednocześnieautor wierzy głęboko, że osoby zainteresowane poszerzaniem swej wiedzy beztrudu odnajdą odpowiednie źródła 35 . Tym bardziej że w bibliotekach instytutów zajmującychsię badaniami nad USA bez trudu można odnaleźć liczne pozycje w języku33K. Michałek, Na drodze ku potędze. Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki 1861–1945, Książkai Wiedza, Łódź 1999, s. 122–125.34J.A. Daszyńska, Stany wobec polityki rządu federalnego Stanów Zjednoczonych Ameryki lat1798–1830, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2004.35Jako przykłady takich publikacji można podać: J.A. Daszyńska (red.), Konstytucja Stanów ZjednoczonychAmeryki. Reminescencje w 220. rocznicę uchwalenia, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego,Łódź 2009; M. Gołębiowski, Dzieje kultury Stanów Zjednoczonych, Wydawnictwo Naukowe PWN,Warszawa 2006;R. Kłosowicz, U.S. Marines jako narzędzie polityki zagranicznej Stanów ZjednoczonychAmeryki, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008; R. Kłosowicz, Wojna amerykańsko-brytyjska 1812–1814, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2003; Z. Lewicki, Historiacywilizacji amerykańskiej. Era tworzenia 1607–1789, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa2009;Z. Lewicki, Historia cywilizacji amerykańskiej. Era sprzeczności 1787–1865, Wydawnictwo NaukoweScholar, Warszawa 2010;Z. Libiszowska, Tomasz Jefferson, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław1984; A. Mania, Department of State 1789–1939. Pierwsze 150 lat udziału w polityce zagranicznejUSA, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011; S.B. Oates, Lincoln, przeł. M. Ronikier,


Wstęp23angielskim prezentujące poszczególne okresy amerykańskiej historii czy też skupiającesię dogłębnym przedstawieniu dokonań najważniejszych osób w historii USA,czego dobrym przykładem są biografie prezydentów.Z wymienionego powyżej powodu w dalszej części pracy będą podawane informacjebiograficzne tylko o tych osobach, które nie są powszechnie znane. A i to– przy szczególnym uwzględnieniu tych wątków, które przyczyniły się do zwiększonejaktywności opisywanych postaci w działaniach na rzecz szkolnictwa wyższegobądź rozwoju amerykańskiego rolnictwa. W przygotowaniu biogramów niezwyklepomocny w przypadku osób zasiadających w Kongresie okazał się dostępny w internecieBiographical Dictionary of the United States Congress, prowadzony przezBibliotekę Kongresu 36 .Oczywiście, niniejsza praca nie mogłaby powstać bez badań prowadzonych w bibliotekachi archiwach, zapewniających dostęp do historycznych dokumentów i publikacji.Ze względu na otrzymane stypendia najważniejszym źródłem informacji byładla mnie Bobst Library Uniwersytetu Nowojorskiego oraz Biblioteka Prawa tegożuniwersytetu z posiadanymi przez nie zasobami dokumentów rządowych oraz materiałówdotyczących władz stanu Nowy Jork. Jeśli w którejś z tych dwóch biblioteknie było potrzebnych materiałów, zawsze mogłem skorzystać z Biblioteki i ArchiwumNew York Historical Society, które było bezcennym źródłem informacji o historiiprzemian w stanie Nowy Jork.W moje pracy bezcenne były wydawnictwa periodyczne dokumentujące działaniaKongresu Stanów Zjednoczonych. Wśród nich najważniejsze okazały się: Annalsof Congress. House of Representatives, Congressional Record, Journals of theContinental Congress, 1774–1789, Journal of the House of Representatives of theUnited Statesoraz Journal of the Senate of the United States of America, 1789–1873.Dostępne w bibliotekach NYU raporty Kongresu stanowiły uzupełnienie niezbędnedla zrozumienia dyskusji nad sposobami wspierania szkolnictwa wyższego. Należyprzy tym zauważyć, że część z tych materiałów jest dostępna w wersji elektronicznej,przygotowanej w ramach Memory Project Biblioteki Kongresu Stanów Zjednoczonych.Witryna A Century of Lawmaking 37 może być dla każdego cennym źródłemdla prowadzenia samodzielnych badań. Podobnie cenne są strony internetowe władzstanowych, gdyż umożliwiają zapoznanie się ze stanowymi dokumentami (w tymz tekstami konstytucji i ustaw dotyczących szkół wyższych).Przy cytowaniu dokumentów została przyjęta zasada, że w wypadku najistotniejszychstwierdzeń w przypisie jest podawany tekst w języku angielskim, by łatwiejmożna było prześledzić podejmowane w dyskusjach wątki.Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1991; I. Rusinowa, Jefferson a początki amerykańskiegosystemu partyjnego (lata 1790–1800), Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1984.36Biographical Dictionary of the United States Congress, Office of Art and Archives, Office ofthe Historian, US Congress, Washington, http://bioguide.congress.gov/biosearch/biosearch.asp (dostęp:20.07.2011).37A Century of Lawmaking for a New Nation, Library of Congress, Washington, http://memory.loc.gov/ammem/amlaw/ (dostęp: 20.07.2011).


24Ziemią i pieniędzmiPODZIĘKOWANIADo powstania tej książki przyczyniło się tak wiele osób, że na pewno nie jestemw stanie wymienić ich tutaj wszystkich. Dlatego z góry przepraszam tych, którzypowinni się tu znaleźć, a którzy zostali pominięci.Chcę ogromnie podziękować Panu Profesorowi Andrzejowi Mani, który w 1995roku zdecydował się przyjąć mnie na program studiów doktoranckich ówczesnegoMiędzywydziałowego Zakładu Studiów Amerykańskich. Wielokrotnie wspierałmnie swoją radą, akceptował moje czasem dziwaczne pomysły badawcze. Zawszemogłem liczyć na jego pomoc – zarówno w sprawach akademickich, jak i prywatnych.Ta bezinteresowność pomocy jest tym, co na zawsze pozostanie w mojej pamięci,bardziej niż cokolwiek innego.Chcę wyrazić swoją ogromną wdzięczność dwóm Profesorom ze Stanów Zjednoczonych:Philowi Hosayowi oraz Haroldowi Wechslerowi z Uniwersytetu Nowojorskiego.Phila Hosaya poznałem w 2004 roku, kiedy uczestniczyłem w FulbrightInstitute on the Study of the Civilization of the United States. Dzięki jego ogromnejosobistej pomocy miałem dostęp do zasobów Bobst Library, bez czego nie byłbymw stanie napisać ani tej książki, ani żadnego z artykułów dotyczących szkolnictwawyższego. Harold Wechsler, który sam specjalizuje się w historii amerykańskiej edukacji,był dla mnie nieocenionym źródłem inspiracji. I zawsze wskazywał kolejneksiążki, które warto było jeszcze przeczytać, by przygotowywana przeze mnie pracabyła jeszcze lepsza.Pragnę także podziękować Profesorowi Paulowi Axelrodowi z York Universityw Kanadzie. Jako naukowiec rozpoczynał on swoją pracę jako ekonomista, by potemzainteresować się kanadyjską polityką wobec szkolnictwa wyższego. Jego otwartość,dzielenie się przemyśleniami i wynikami badań pozwoliła mi lepiej zrozumiećmiejsce uczelni w polityce publicznej. Chcę też podziękować Profesorowi EdowiSt. Johnowi z University of Michigan w Ann Arbor. Jego entuzjazm dla badań nadpolityką wobec szkolnictwa wyższego rozumianego jako podejmowanie działańprzez władze federalne i stanowe na rzecz zwiększania dostępu do nauki był zaraźliwy.A jego przenikliwe oceny roli historycznych rozstrzygnięć dla współczesnościbyły były dla mnie dodatkową zachętą do prowadzenia badań.Ogromną pomocą stały się też dla mnie sugestie Pani Recenzent niniejszej książki– Profesor Jolanty Aliny Daszyńskiej z Uniwersytetu Łódzkiego. Jej życzliwe,ale jednocześnie krytyczne, uwagi pozwoliły mi na uniknięcie wielu błędów, a takżena staranniejsze dopracowanie strony edycyjnej książki. Jestem też niezmierniewdzięczny za to, że Pani Profesor pomimo natłoku obowiązków bez oporów podjęłasię tego zawsze żmudnego obowiązku wnikliwej lektury.Chcę także złożyć wyraz szacunku i uznania dla świętej pamięci ProfesoraKrzysztofa Michałka. Miałem nadzieję, że będzie mógł krytycznie przeczytać tęksiążkę. Jego słowa zachęty przekonały mnie, że tematyka, którą chciałem się zająć,jest naprawdę wartościowa. W chwilach zwątpienia nieraz przypominałem sobie


Wstęp25jego zdanie i dalej poszukiwałem odpowiedzi na pytanie, dlaczego władze federalnezechciały zająć się szkolnictwem wyższym.Jestem wdzięczny Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta za otrzymanyw 2009 grant, dzięki któremu mogłem spędzić wiosenny semestr w SteinhardtSchool of Culture, Education and Human Development Uniwersytetu Nowojorskiego.Spotkania z tamtejszymi profesorami różnych dyscyplin, z doktorantami pozwoliłymi na lepsze sformułowanie pytań i skuteczniejsze poszukiwanie odpowiedzi.Pragnę także podziękować Skalny Center for Polish and Central European StudiesUniwersytetu Rochester, rodzinie Skalnych, Profesorowi Randy’emu Stone’owi orazPaństwu Bożenie i Romanowi Sobolewskim za ich nieocenioną pomoc i wsparcie.Będąc w Skalny Center, dwukrotnie prowadziłem zajęcia i miałem wtedy okazję doswobodnego prowadzenia badań, korzystając z przepastnych zasobów Rush RheesLibrary. To w czasie pierwszego pobytu w 2005 roku, po dokładniejszym rozpoznaniudostępnych źródeł i istniejących publikacji, zrozumiałem, że etap formowaniafederalnej polityki wobec szkolnictwa wyższego jest ciągle mało zbadany. A w 2008roku miałem czas na to, by dokładnie obmyślić koncepcję badań będących podstawąniniejszej pracy.Chcę także podziękować wszystkim studentom, którzy uczestniczyli w zajęciachdotyczących szkolnictwa wyższego prowadzonych przeze mnie w Instytucie Amerykanistykii Studiów Polonijnych. Wasze pytania, dociekliwość, cierpliwość stanowiładla mnie dodatkową zachętę, by zajmować się tą tematyką. A Wasza obecność nazajęciach była dla mnie dowodem, że jest to dziedzina, o której warto dyskutowaći którą warto zgłębiać.Chcę wreszcie podziękować wszystkim moim Przyjaciołom, z którymi dyskutowałemnie tylko o polityce i Ameryce. Wspierali mnie w moich pracach i moichstaraniach. Bez ich pomocy nie wystarczyłoby mi sił do tego, by doprowadzić dokońca moje badania nad federalną polityką wobec szkolnictwa wyższego. A ponieważmam nadzieję, że są to prawdziwi Przyjaciele, to nie obrażą się, jeśli użyję tylkoimion. Dziękuję więc: Adze, Asi, Ewie, Januszowi, Justynie, Łukaszowi, Magdzie,Marcinowi, Pawłowi, Robertowi, Tomkowi.Raz jeszcze wszystkim tu wymienionym oraz jeszcze bardziej tym, których pominąłem,bardzo dziękuję.


BibliografiaDOKUMENTY I ZBIORY DOKUMENTÓWAkty prawnePierwsza ustawa Morrilla z dnia 2 lipca 1862 r., An Act Donating Public Lands to the SeveralStates and Territories which May Provide Colleges for the Benefi t of Agriculture and MechanicArts (Ustawa przekazująca grunty publiczne niektórym stanom i terytoriom, któremogą utworzyć koledże na użytek rolnictwa i mechaniki), ch. 130,12 Stat.503,7 U.S.C.301et seq.UstawaHatcha z dnia2 marca 1887 r., An Act to Establish Agricultural Experiment Stationsin Connection with the Colleges Established in Several States under the Provisions of anAct Approved July Second, Eighteen Hundred and Sixty-Two, and of the Acts SupplementaryThereto (Ustawa o utworzeniu rolniczych stacji eksperymentalnych we współpracyz koledżami utworzonymi w niektórych stanach na podstawie przepisów ustawy przyjętej2 lipca 1862 r.), ch. 314,24 Stat.440,7 U.S.C.361a et seq.Drugaustawa Morrilla z dnia 30 sierpnia 1890 r., An Act to Apply a Portion of the Proceedsof the Public Lands to the More Complete Endowment and Support of the Colleges for theBenefi t of Agriculture and the Mechanic Arts Established under the Provisions of an Actof Congress Approved July Second, Eighteen Hundred and Sixty-Two (Ustawa o przekazaniuczęści zysków ze sprzedaży gruntów publicznych w celu pełniejszego uposażenia orazwsparcia koledżów działających na rzecz rolnictwa i mechaniki, utworzonych na podstawieaktu Kongresu przyjętego 2 lipca 1862 r.), ch. 841, 26 Stat.417, 7 U.S.C. 322 et seq.G.I. Bill, ustawa z dnia 22 czerwca 1944 r., The Servicemen’s Readjustment Act (Ustawa o ponownymprzystosowaniu wojskowych), P.L. 78–346, 58 Stat. 284m.NDEA, ustawa z dnia 2 września 1958 r., The National Defense Education Act (Ustawa o edukacjina rzecz obrony narodowej), P.L. 85–864; 72 Stat. 1580.HEA, ustawa z dnia 8 listopada 1965 r., Higher Education Act (Ustawa o szkolnictwie wyższym),P.L. 89–329.FERPA, ustawa z dnia 21 sierpnia 1974 r., Elementary and Secondary Education Actof 1974(Ustawa o nauczaniu w szkołach podstawowych i średnich), 34 C.F.R., sec. 99, 2.Ustawa z dnia 23 września 1973 r., Americans with Disabilities and Rehabilitation Actof 1973(Ustawa o osobach niepełnosprawnych oraz rehabilitacji), 42 U.S.C., ch. 126 [obecnieAmericans with DisabilitiesAct of 1990 stanowi odrębną ustawę, która została podpisana26 lipca 1990 r.].


206Ziemią i pieniędzmiProjekty ustaw, raporty, memoriały przedstawione w KongresieAn Act to Establish Agricultural Experiment Stationsin Connection with the Colleges Establishedin The Several States under the Provisions of an Act Approved July 2, 1862, and of theActs Supplementary Thereto (49 S. 372), Government Printing Office, Washington 1885.Additional Township of Land for Seminary of Learning, Resolution of the Legislature of theState of Missouri, 35 th Congress, 1 st Session, House of Representatives, Mis. Doc. No. 83,Washington 1858.Adverse to Granting a Township of Land to Kenyon College in Ohio, Report No. 677, 20 thCongress, 1 st Session, ASP, s. 525.Agricultural Experiment Station in the District of Columbia. Communication from the Commissionerof Agriculture, Relative to the Establishment of an „Experiment Station” inthe District of Columbia, 47 th Congress, 1 st Session, House of Representatives, Mis. Doc.No. 30, Government Printing Office, Washington 1882.Agricultural Experiment Stations &c., House of Representatives, Report No. 2034, 48 th Congress,1 st Session, Government Printing Office, Washington 1884.Agricultural Experiment Stations. House of Representatives, Report No. 848, 49 th Congress,1 st Session, Government Printing Office, Washington 1886.Agricultural Experiment Stations. House of Representatives, Report No. 3909, 49 th Congress,1 st Session, Government Printing Office, Washington 1887.Annual Report of the Secretary of the Treasury on the State of the Finance, 24 th Congress,1 st Session, House of Representatives Treasure Department, Doc. No. 3, Washington 1835.A Bill for the Establishment of a National University, H.R. 88 (Bills and Resolutions of Congress)B & R, 14 th Congress, 1 st Session, Washington 1816.Endowment of Colleges of Agricultures and Mechanic Arts, House of Representatives, ReportNo. 2697, 51 st Congress, 1 st Session, Government Printing Office, Washington 1890.Indiana State Seminary of Learning. to Accompany the Bill H.R. No. 295, Report No. 335, 31 stCongress, 1 st Session, H.R., Washington 1850.Kentucky–Transylvania University. Asking Donation of Land, 25 th Congress, 2 nd Session,H.R., Mis. Doc. No. 103, Washington 1838.Lands for Agricultural Colleges & C., Report No. 261, 35 th Congress, 1 st Session, H.R., GovernmentPrinting Office, Washington 1884.Lands for Educational Purposes & C. Resolution of the Legislature of Nebraska Territory,Praying for a Grant of Land for Educational Purposes, and Money for the Building ofa University at Fontenelle in Said Territory, 34 th Congress, 1 st Session, H.R., Mis. Doc.No. 104, Washington 1856.Lands to Endow Female Colleges. Joint Resolutions of the State of Michigan, Asking for Donationof Public Land to Endow Female Colleges, 38 th Congress, 1 st Session, H.R., Mis.Doc. No. 19, Government Printing Office, Washington 1864.Letter of the Secretary of the Smithsonian Institution, Communicating the Ninth AnnualReport of the Board of Regents of that Institution, 33 rd Congress, 2 nd Session, Senate (S.),Mis. Doc. No. 24, Washington 1855.Memorial of the Corporation of South Hanover College, Indiana, Praying for a Donationof a Township of Land, 23 rd Congress, 2 nd Session, H.R., Mis. Doc. No. 111, Washington1835.Memorial of the Corporation of South Hanover College, Indiana, Praying for a Donationof a Township of Land, 23 rd Congress, 2 nd Session, S., No. 28, Washington 1837.


Bibliografi a 207Memorial of the General Assembly of the State of Tennessee, Asking a Cession and Relinquishmentof the Land South and West of the Congressional Reservation Line, and anAppropriation in Behalf of West Tennessee College, Jackson, 29 th Congress, 1 st Session,H.R., Doc. No. 36, Washington 1845.Memorial of the Indiana Conference of the Methodist Episcopal Church, Praying for a Donationof Land for the „Asbury University”, a Literary Institution Located in Greencastle,Indiana, with the Act of Incorporation Providing for Gratuitous Education and Freedomfrom Sectarian Bias, 25 th Congress, 2 nd Session, H.R., Doc. No. 262, Washington 1838.Memorial of the Legislative Assembly of the Territory of Iowa, Praying a Donation of Landfor the Establishment of a College in That Territory, 26 th Congress, 1 st Session, S., Doc.No. 51, Washington 1840.Memorial of the Legislature of the State of Iowa, Asking Congress to Divert the Grant ofLands to Said State, for Public Buildings, to an Agricultural College, 35 th Congress,1 st Session, S.,Mis. Doc. No. 233, Washington 1858.Memorial of the Legislature of the State of Iowa, Praying a Donation of Land for the Purposeof Establishing Agricultural Schools in That State, 35 th Congress, 1 st Session, S.,Mis. Doc.No. 202, Washington 1858.Memorial of the Legislature of the State of Wisconsin, Praying a Grant of Land for the Purposeof Establishing an Agricultural College, 35 th Congress, 2 nd Session, S., Mis. Doc.No. 46, Washington 1859.Memorial of Members of the Board of Education of the State of Michigan and of the Facultyof Agricultural College of that State, Praying a Donation of Land for the AgriculturalCollege, 35 th Congress, 1 st Session, S.,Mis. Doc. No. 7,Washington 1857.Memorial of the Trustees of Cumberland College, in the State of Tennessee, 19 th Congress,1 st Session, H.R., Mis. Doc. No. 160, Gales&Seaton,Washington 1826.Memorial of the Trustees of Dickinson College, Penn, for a Donation of Land to Said Institution,23 rd Congress, 1 st Session, H.R., Mis. Doc. No. 125,Washington 1834.Memorial of the Trustees of the University of Pennsylvania, Praying a Grant of the PublicLand in Aid of That Institution, 25 th Congress, 2 nd Session, S.,Mis. Doc. No. 430, Washington1838.Message of the President of the United States, Communicating Joint Resolutions of the LegislativeAssembly of the Territory of New Mexico, Accepting Lands Donated for the Benefi tof Colleges for Agriculture and the Mechanic Arts, 37 th Congress, 3 rd Session, S., Ex. Doc.No. 48, Government Printing Office, Washington 1863.Military Education. Student and Faculty Perception of Student Life at the Military Academies.Report to the Subcommittee on Defense, H.R., Washington 2003.National University, Report No. 91, 4 th Congress, 2 nd Session [w:] „American State Papers”,H.R.,vol. 1.National University, Report No. 414, 14 th Congress, 2 nd Session [w:] „American State Papers”,H.R., vol. 1.National University, Report No. 293, B&R, H.R., 11 th Congress, 3 rd , H.R. 293, s. 151–152.On an Application of Registers and Receivers of Land Offi ces for Increase of Compensation,Report No. 838, 21 st Congress, 1 st Session [w:] „American State Papers”, H.R., vol. 1.On the Location of Land for a Seminary of Learning in Louisiana. Report No. 1450, 24 th Congress,1 st Session [w:] „American State Papers”, H.R., vol. 8.Petition of Philander Chase, President of Kenyon College, Ohio, Praying for a Donation ofLand for the Benefit of That Institution, 20 th Congress, 1 st Session, Mis. Doc. No. 91, DuffGreen, Washington 1828.


208Ziemią i pieniędzmiPublic Lands: Quantity Surveyed, Sold and Unsold-Grants for Colleges, Internal Improvements,and Other Purposes-Expenses of Survey and Sale, and Receipts Therefrom, Report.No. 1520, 24 th Congress, 1 st Session [w:] „American State Papers”, H.R., vol. 8.Public Lands for School Purposes. Preamble and Resolution of the Kentucky AgriculturalSociety, in Relation to the Appropriating of a Portion of the Public Domain for SchoolPurposes, 35 th Congress, 1 st Session, H.R., Mis. Doc. No. 82, Washington 1858.Proposition to Grant 100,000 Acres of Land to Each State for the Endowment of a University,Report No. 299, 15 th Congress, 2 nd Session, „American State Papers”, H.R., vol. 8.Protestant University of the United States, Report No. 16, 30 th Congress, 1 st Session,H.R., Government Printing Office,Washington 1847.Quantity of Public Lands Sold, and Amount Paid therefor, from 1787 to 1835. Special SalesPrior to Opening Land Offi ces, Report No. 1338, 24 th Congress, 1 st Session, „AmericanState Papers”, H.R., vol. 8.Report No. 1028, 51 st Congress, 1 st Session, S., Government Printing Office, Washington 1890.Report [to Accompany Bill S. No. 228], 31 st Congress, 1 st Session, S, Rep. Com. No. 127,Washington 1850.Report from the Secretary of the Treasury, on the Finances, 24 th Congress, 1 st Session,Washington 1835.Report of the Commissioner of Agriculture for the year 1862, Government Printing Office,Washington 1863.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1864, Government PrintingOffice,Washington 1865.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1865, Government PrintingOffice,Washington 1866.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1866, Government PrintingOffice,Washington 1867.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1867, Government PrintingOffice,Washington 1868.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1868, Government PrintingOffice,Washington 1869.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1869, Government PrintingOffice,Washington 1870.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1870, Government PrintingOffice,Washington 1871.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1871, Government PrintingOffice,Washington 1872.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1874, Government PrintingOffice,Washington 1875.Report of the Commissioner of Agriculture for the Years 1881 and 1882, Government PrintingOffice,Washington 1882.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1883, Government PrintingOffice,Washington 1883.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1884, Government PrintingOffice,Washington 1884.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1885, Government PrintingOffice,Washington 1885.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1886, Government PrintingOffice,Washington 1886.


Bibliografi a 209Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1887, Government PrintingOffice,Washington 1887.Report of the Commissioner of Agriculture for the Year 1888, Government PrintingOffice,Washington 1888.Report of the Commissioner of the General Land Offi ce, Government Printing Office,Washington 1863.Report of the Commissioner of the General Land Offi ce, Government Printing Office,Washington 1864.Report of the Committee on the Public Lands, upon the Subject of Granting to Each State OneHundred Thousand Acres of Land, for the Endowment of a University Therein, ReportNo. 97, 15 th Congress, 2 nd Session, H.R., Washington 1819.Report of the Committee on the Public Lands, upon the Subject of Granting a Right ofPre-Emption to Settlers on the Public Lands, Report No. 115, 18 th Congress, 2 nd Session,H.R., Washington 1824.Resolution of the Legislature of Arkansas, in Favor of the Passage of a Law to Appropriatethe Lands heretofore Granted for a Seminary of Learning to the Purposes of CommonSchools, Report No. 29, 29 th Congress, 1 st Session, S., Washington 1845.Resolution of the Legislature of Indiana, Asking for a Grant of Lands for the Use of IndianaUniversity, in Lieu of Lands of which It Has Heretofore Been Deprived, by the Action ofCongress, 31 st Congress, 1 st Session, S., Mis. Doc. No. 40, Washington 1850.Resolution of the Legislature of Indiana, in Favor of a Grant of Land to Indemnify the Statefor Loss Sustained by the Failure of the Title to a Portion of the Lands Granted to the Statefor a Seminary of Learning, 32 nd Congress, 2 nd Session, S., Mis. Doc. No. 41, Washington1853.Resolution of the Legislature of Indiana, in Favor of a Grant of Land for the Indiana NormalUniversity for the Education of Females, 32 nd Congress, 1 st Session, S., Mis. Doc. No. 100,Washington 1852.Resolution of the Legislature of Louisiana, in Favor of a Donation of the Military Reserveat Fort Jesup to the State, for the Purpose of Establishing a Seminary of Learningthereon,32 nd Congress, 1 st Session, S., Mis. Doc. No. 38, Washington 1852.Resolution of the Legislature of Massachusetts, in Favor of an Appropriation of Public Landto Establish and Endow a National Normal Agricultural College, 32 nd Congress, 1 st Session,S., Mis. Doc. No. 80, Washington 1852.Resolution of the Legislature of Michigan, in Favor of an Appropriation of Lands to EndowFemale College in the Several States, 38 th Congress, 1 st Session, S., Mis. Doc. No. 12,Government Printing Office, Washington 1863.Resolution of the Legislature of Michigan, in Favor of an Additional Donation of Public Landto the University of Michigan, 32 nd Congress, 2 nd Session, S., Mis. Doc. No. 27, Washington1853.Resolution of the Legislature of Minnesota, Accepting the Donation of Lands by Congress forthe Endowment of an Agricultural and Mechanical College, 37 th Congress, 3 rd Session,S., Mis. Doc. No. 25, Washington 1858.Resolution of the Legislature of the State of California in Favor of a Donation of Land to Eachof the States and Territories of the Union for the Endowment and Maintenance of Collegesfor Instruction in Such Branches of Education as Pertain to Agriculture, Mechanic Arts,and Natural History, 35 th Congress, 1 st Session, S., Mis. Doc. No. 259, Government PrintingOffice, Washington 1864.


210Ziemią i pieniędzmiResolution of the Legislature of the State of Maine in Favor of the Distribution of a Portionof the Public Lands among Several States for Educational Purposes, 35 th Congress,1 st Session, S.,Mis. Doc. No. 184,Washington 1858.Resolution of the Legislature of Vermont, in Favor of Granting a Tract of Land to Each of theColleges in that State, 25 th Congress, 3 rd Session, S., Mis. Doc. No. 60, Washington 1839.Resolution of the Legislative Assembly of New Mexico, Accepting the Grant of Lands forAgricultural and Mechanical Colleges, 37 th Congress, 3 rd Session, S.,Mis. Doc. No. 32,Government Printing Office, Washington 1863.Resolutions of the General Assembly of Florida, Relative to Changing the Lands Reserved forSeminaries of Learning, Public Schools, Seats of Government, and Internal Improvements,Report No. 64, 29 th Congress, 1 st Session, S., Washington 1846.Resolutions of the General Assembly of Illinois, Relative to the Establishment of IndustrialUniversities, and for the Encouragement of Practical and General Education among thePeople, 33 rd Congress, 1 st Session, H.R., Mis. Doc. No. 31, Washington 1854.Resolutions of the Legislature of Kansas, in Favor of a Grant of Land for the Endowment ofOlathe College, in that State, 38 th Congress, 1 st Session, S., Mis. Doc. No. 25, GovernmentPrinting Office, Washington 1864.Resolutions of the Legislature of Michigan, in Favor of a Grant of Land for the Endowmentof the Michigan Agricultural College, 35 th Congress, 1 st Session, S.,Mis. Doc.No. 157,Washington 1858.Resolutions of the Legislature of Michigan, in Reference to the Endowment of the MichiganAgricultural College, 35 th Congress, 1 st Session, H.R., Mis. Doc. No. 57, Washington 1858.Resolutions of the Legislature of New Jersey, in Favor of a Donation of Public Lands to thatState, in Common with the Other States of the Union, for the Founding and Maintaining ofAgricultural Colleges therein, 35 th Congress, 1 st Session, S.,Mis. Doc. No. 224, Washington1858.Resolution of the Legislature of the State of Maine, Asking for a Distribution of a Portion ofthe Public Lands among the States for Educational Purposes, 35 th Congress, 1 st Session,H.R., Mis. Doc. No. 79, Washington 1858.Resolutions of the Legislature of the State of Michigan, Relative to Grants of Land to theAgricultural Colleges of that State, 35 th Congress, 2 nd Session, H.R., Mis. Doc. No. 45,Washington 1859.Resolutions of the Legislature of the State of New Jersey, Asking for a Donation of PublicLands for Agricultural Colleges, 35 th Congress, 1 st Session, H.R., Mis. Doc. No. 118,Washington 1858.Resolutions of the State Agricultural Society of New York, for the Distribution of a Portionof the Public Land to the States and Territories, for the Benefi t of Agricultural CollegesTherein, 35 th Congress, 1 st Session, H.R., Mis. Doc. No. 99, Washington 1858.State of Tennessee– Public Lands, Report No. 134, 29 th Congress, 1 st Session, H.R.,Washington1846.University of Pennsylvania – Grant of Land. Memorial from the Trustees of the Universityof Pennsylvania, Asking for the Appropriation of a Portion of the Public Lands in Aid ofEducation, 25 th Congress, 2 nd Session, H.R., Mis. Doc. No. 394, Washington 1838.University of Vincennes, Report No. 235, 10 th Congress, 1 st Session [w:] „American StatePapers”, H.R., vol. 1.


Bibliografi a 211Zbiory dokumentówAmerican State Papers, House of Representatives (ASP–HR), Gales and Seaton, Washington1832–1861.Annals of Congress, House of Representatives (AC), Gales and Seaton, Washington 1834––1856.Aikin J.G. (red.), Digest of the Laws of the State of Alabama, Containing All the Statutes ofa Public and General Nature, Alexander Towar, Philadelphia 1833.Boyd J.P. (red.), The Papers of Thomas Jefferson, vol. II, Princeton University Press, Princeton1950.Collections of the Massachusetts Historical Society, Second Series, vol. I, MassachusettsHistorical Society and John H. Easton, Printer, Boston1836.The Colonial Laws of Massachusetts, Rockwell & Churchill, City Printers, Boston1889.Congressional Record(CR), wydawnictwo ciągłe, publikowane od 1873 r., Government PrintingOffice,Washington.Elliot J. (red.), The Debates in the Several State Conventions, on the Adoption of the FederalConstitution, as Recommended by the General Convention at Philadelphia in 1787(DSSC), Published under the Sanctions of Congress, Washington 1836Farrand M. (red.), The Records of the Federal Convention of 1787 (RFC), 3 vols., Yale UniversityPress, New Haven 1911.Federal Laws, Regulations, and Rulings Affecting the Land-Grant Colleges of Agriculture andMechanic Arts, Government Printing Office,Washington 1911.Fitzpatrick J.C. (red.), The Writings of George Washington from the Original Manuscript Sources(WGW), Government Printing Office,Washington, s. 1931–1944.Ford P.L. (red.), The Works of Thomas Jefferson, New York and London 1905.Jefferson Th., The Thomas Jefferson Papers, Series 1, General Correspondence, 1651–1827,Library of Congress Manuscript Division, teczka numer 16799.Jefferson Th., Writings: Autobiography/Notes on the State of Virginia/Public and PrivatePapers/Addresses/Letters, Library of America, Washington 1984.Jefferson Th., The Writings of Thomas Jefferson, Memorial Edition, Issued under the auspicesof the Thomas Jefferson Memorial Association of the United States, Washington 1907.Journals of the Continental Congress, 1774–1789 (JCC), Government Printing Office,Washington 1904–1937.Journal of the House of Representatives of the United States (JHR), Gales and Seaton, potem:Government Printing Office, Washington 1826–1873.Journal of the Senate of the United States of America, 1789–1873 (JS), Gales and Seaton,potem: Government Printing Office, Washington 1820–1874.Hening W.W., The Statutes at Large, vol. II,: R. & W. & G. Bartow, New York 1823.Lincoln Ch.Z. (red.), Messages from the Governor of New York, J.B. Lyon Company, Albany1909.Laws of the State of New York. Published by Authority, Charles and George Webster, Albany1802.Osiatyński W., Wizje Stanów Zjednoczonych w pismach Ojców Założycieli, Państwowe WydawnictwoNaukowe, Warszawa 1978.Richardson J.D. (red.) A Compilation of the Messages and Papers of the Presidents (CMPP),Bureau of National Literature, New York 1897–1914.Shurtleff N.B. (red.), Records of the Governor and Company of the Massachusetts Bay in NewEngland, vol. II, William White, Boston 1853.


212Ziemią i pieniędzmiThe Smithsonian Institution. Documents Relative to Its Origin and History, SmithsonianInstitution, Washington 1879.Statutes of Columbia College, Revised and Passed by the Board of Trustees, July, 1843,Columbia College, New York 1843The Yale Corporation Charter and Legislation, Yale University, New Haven 1976.Inne materiały źródłowe (pamfl ety, pamiętniki, artykuły, wystąpienia)Baldwin E., Annals of Yale College, in New Haven., Connecticut, from its Foundation, to theYear 1831, Hezekiah Howe, New Haven 1831.Barlow J., Prospectus of a National Institution to Be Established in the United States, J. Smith,Washington 1806.De Witt S., Consideration on the Necessity of Establishing an Agricultural College, and havingMore of the Children of Wealthy Citizens Educated for the Profession of Farming,Websters and Skinners, Albany 1819.Eliot Ch.W., Inaugural Address as President of Harvard [w:] Addresses at the Inaugurationof Charles William Eliot as President of Harvard College, Sever and Francis, Booksellersto the University, Cambridge 1869.Eliot Ch.W., Liberty in Education [w:] H.S. Wechsler, L.F. Goodchild (red.), The Historyof Higher Education. Second Edition, Simon & Schuster Custom Publishing, Boston 2007.[Halliday S.D.], History of the Agricultural College Land Grant of July 2, 1862,together witha Statement of the Condition of the Fund, Derived the reform as It Now Exists in EachState in the Union, Journal Book and Commercial Printing House, Ithaca 1890.Hoyt J.W., Memorial in Regard to a National University, Government Printing Office,Washington 1892.Memorial of the Legislative Council of the Territory of Florida, Gales & Seaton, Washington1825.Morrill J.S., Self-Consciousness of Noted Persons. Compiled in Leisure Hours, Ticknor andCompany, Boston1887.The Old Deluder Act [w:] N.B. Shurtleff (red.), Records of the Governor and Company of theMassachusetts Bay in New England, vol. II, William White, Boston 1853.Proceedings at the Unveiling of the Portrait of the Honorable Justin S. Morrill, Senator of theUnited States from Vermont, at the Annual Commencement of Cornell University, June 20,1883, [Ithaca 1884].Proceedings of the 2nd Annual Convention of the Association of American Agricultural Collegesand Experiment Stations Held at Knoxville, Tennessee, January 1–3, 1889, UnitedStates Department of Agriculture, Office of Experiment Stations, Government PrintingOffice, Washington 1889.The Reports on the Course of Instruction in Yale College; by a Committee of the Corporationand the Academical Faculty, Hezekiah Howe, New Haven 1828.Rush B., Address to the People of the United States, „The American Museum; or, Repositoryof Ancient and Modern Fugitive Pieces &C. Prose and Poetical” 1787, vol. 1, nr 1.Rush B., Plan of a Federal University, „Pennsylvania Gazette” 1788, nr 29.Rush B., Plan of a Federal University, „The American Museum; or, Repository of Ancient andModern Fugitive Pieces &Co. Prose and Poetical” 1788, vol. 4, nr 5.


228Ziemią i pieniędzmiŹródła internetowe2006–2007 Federal Pell Grant Program End-of-Year Report, Office of Postsecondary Education,Washington 2007, http://www.ed.gov/finaid/prof/resources/data/pell-2006-07/pelleoy-06-07.pdf(dostęp: 20.04.2010).Academic Ranking of World Universities, Institute of Higher Education, Shanghai Jiao TongUniversity, http://www.arwu.org/ARWU2010.jsp (dostęp21.07.2011).Biographical Dictionary of the United States Congress, Office of Art and Archives, Office ofthe Historian, U.S. Congress, Washington, http://bioguide.congress.gov/biosearch/biosearch.asp(dostęp: 20.07.2011).A Century of Lawmaking for a New Nation, Library of Congress, Washington, http://memory.loc.gov/ammem/amlaw/ (dostęp: 20.07.2011).Charter of Dartmouth College, December 13, 1769, Dartmouth College Government Documents,http://www.dartmo.com/charter/charter.html (dostęp5.05.2011).Charter of Massachusetts Bay, 1629, Avalon Project, Yale Law School, http://avalon.law.yale.edu/17th_century/mass03.asp (dostęp: 10.05.2011).Constitution of 1777, Office of Vermont Secretary of State, http://vermont-archives.org/govhistory/constitut/con77.htm(dostęp10.05.2011).Constitution of 1786, Office of Vermont Secretary of State, http://vermont-archives.org/govhistory/constitut/con86.htm(dostęp: 25.03.2009).Constitution of the Commonwealth of Massachusetts, http://www.mass.gov/legis/const.htm(dostęp: 20.05.2011).Constitution of Michigan of 1850, Michigan Legislature, http://www.legislature.mi.gov/documents/historical/miconstitution1850.htm(dostęp: 20.01.2010).Frusciano Th.J., From „Seminary of Learning” to Public Research University. A HistoricalSketch of Rutgers University, Rutgers University, University Archives, http://www.libraries.rutgers.edu/rul/libs/scua/university_archives/ru_historical_sketch.shtml (dostęp:10.05.2011).Harvard Charter of 1650, http://ids.lib.harvard.edu/ids/view/6597921 (dostęp: 10.05.2011).History, Trenton College of New Jersey, http://tcnj.pages.tcnj.edu/about/history/ (dostęp:10.05.2011).History of the University of the District of Columbia, University of the District of Columbia,http://www.udc.edu/welcome/history.htm (dostęp20.07.2011).Land-Grant Colleges and Universities (1862, 1890, and 1994), United States Department ofAgriculture, Cooperative State Research, Education, and Extension Service, http://www.csrees.usda.gov/qlinks/partners/partners_list.pdf (dostęp: 27.04.2009).Madison J., The State of the Union Address [w:] The Project Gutenberg EBook of the State ofthe Union Address by James Madison, http://infomotions.com/etexts/gutenberg/dirs/etext04/sumad11.htm(dostęp: 10.07.2011).MSU Facts – Michigan State University, Michigan State University Board of Trustees, 2010(dostęp: 19.12.2009)Ohio University [w:] Ohio History Central. An Online Encyclopedia of Ohio History,Ohio Historical Society, http://www.ohiohistorycentral.org/entry.php?rec=786 (dostęp:20.07.2011).Population. 1790–1990, U.S. Census Bureau, http://www.census.gov/population/www/censusdata/files/table-16.pdf(dostęp: 9.07.2011).


Aneksy 237Ustawa o utworzeniu rolniczych stacji eksperymentalnych,we współpracy z koledżami utworzonymi w niektórych stanachna podstawie przepisów ustawy przyjętej 2 lipca 1862 roku[tak zwana ustawa Hatcha]Senat i Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych zgromadzone w Kongresie postanawiają,że w celu wsparcia, poszerzania i propagowania wśród ludu Stanów Zjednoczonych użyteczneji praktycznej wiedzy z zakresu rolnictwa, a także promowania badań naukowych oraz eksperymentówdotyczących podstaw i zastosowania wiedzy rolniczej, zostaną utworzone w każdymstanie i terytorium, pod kierunkiem koledżu lub koledżów albo wydziałów rolniczychkoledżów utworzonych zgodnie z ustawą przyjętą 2 lipca 1862 roku, zatytułowaną „Ustawaprzekazująca grunty publiczne niektórym Stanom, które mogą utworzyć koledże służące pożytkowirolnictwa i mechaniki”, albo innych uzupełnień do tej ustawy, działy mające nosić nazwęi spełniać wymagania „eksperymentalnych farm badawczych”. Postanawia się, że w stanielub terytorium, gdzie znajdują się dwa takie koledże albo gdzie mogą zostać utworzone, środkiprzekazane takiemu stanowi lub terytorium będą w równych proporcjach podzielone pomiędzyte koledże, o ile legislatura tego stanu lub terytorium nie postanowi inaczej.Sekcja 2. Celem działań i obowiązkiem rzeczonych eksperymentalnych farm badawczychbędzie prowadzenie nowatorskich badań albo przeprowadzanie eksperymentów z zakresu fizjologiiroślin i zwierząt; chorób, których niszczącemu działaniu podlegają i remediów na nie;chemicznego składu roślin użytkowych w różnych stadiach ich rozwoju, porównania korzyścipłodozmianu przy wykorzystaniu różnych upraw; możliwości aklimatyzacji nowych roślini drzew; analizy gleby i wody; chemicznego składu środków nawożenia, naturalnych i sztucznych,wraz z eksperymentami mającymi na celu określenie względnego ich oddziaływaniana różnego rodzaju rośliny; wykorzystania i wartości traw i pasz; składu i możliwości wykorzystaniaróżnego rodzaju pokarmów przez zwierzęta domowe; naukowych i ekonomicznychkwestii związanych z produkcją masła i sera; oraz wszelkich innych badań i eksperymentów,jakie tylko wydadzą się właściwe, a służących bezpośrednio produkcji rolniczejw Stanach Zjednoczonych, mając na uwadze różne warunki i potrzeby poszczególnych stanówi terytoriów.Sekcja 3. W celu zapewnienia, tak dalece jak będzie to praktyczne, jednolitych metod i rezultatówpracy wymienionych stacji obowiązkiem Komisarza Rolnictwa Stanów Zjednoczonychbędzie wprowadzenie formularzy, jak najbardziej praktycznych, dla obliczeń rezultatówbadań i eksperymentów; wskazywanie od czasu do czasu kierunku badań, jaki wyda mu sięnajważniejszy, oraz, w ogólności, udzielanie takich rad i pomocy, która w najlepszy sposóbwspierać będzie cele tej ustawy. Obowiązkiem każdej wspomnianej stacji będzie coroczne,w dniu 1 lutego albo wcześniej, przedstawianie gubernatorowi danego stanu lub terytoriumpełnego i szczegółowego raportu ze swych działań, włączywszy w to sprawozdanie z wpływówi wydatków, kopia tego raportu będzie wysłana do każdej stacji, do Komisarza Rolnictwaoraz do Sekretarza Skarbu Stanów Zjednoczonych.Sekcja 4. Biuletyny albo raporty o postępie prac będą publikowane przez wymienionestacje przynajmniej raz na trzy miesiące, jedna kopia będzie wysłana do każdej gazety w tymstanie lub terytorium, w którym jest położona, oraz do tych osób, które się zajmują uprawąroli, jeśli poproszą o to samo, o ile środki finansowe farmy na to pozwolą. Takie biuletynyalbo raporty oraz raporty roczne wymienionych stacji będą przekazywane za pomocą pocztyStanów Zjednoczonych i zostaną zwolnione z opłat, zgodnie z przepisami, które PoczmistrzGeneralny od czasu do czasu będzie ustalał.


238Ziemią i pieniędzmiSekcja 5. W celu finansowania niezbędnych wydatków ponoszonych na prowadzone badaniai eksperymenty oraz drukowanie i rozpowszechnianie ich wyników zgodnie z niniejszymiprzepisami, suma 15 000 dolarów per annui będzie przekazywana każdemu stanowi,ze specjalnie przeznaczanego corocznie przez Kongres wsparcia na ten cel, oraz dla każdegoterytorium uprawnionego zgodnie z zapisami sekcji 8 tej ustawy; pieniądze z budżetu będąpochodzić ze sprzedaży gruntów publicznych, płatności mają być przekazywane coroczniew równych kwartalnych transzach pierwszego dnia stycznia, kwietnia, lipca i październikaskarbnikowi albo innemu urzędnikowi powołanemu przez rady zarządzające wymienionychkoledżów; pierwsza płatność ma być przekazana 1 października 1887 roku: Postanawia sięjednakże, że z pierwszej rocznej płatności w ten sposób otrzymanej przez eksperymentalnąfarmę nie więcej niż jedna piąta może być przeznaczona na utworzenie, powiększenie albonaprawę budynku czy budynków niezbędnych dla prowadzenia prac w tej farmie; a następnienie więcej niż pięć procent z rocznego wsparcia może być przeznaczane na takie cele.Sekcja 6. Jeśli kiedykolwiek Sekretarz Skarbu spostrzeże z lektury corocznych zestawieńwpływów i wydatków rzeczonych farm, że jakaś część corocznego wsparcia nie pozostaławykorzystana, o odpowiednią sumę zostanie zmniejszona najbliższe roczne wsparcie dla tejfarmy, a to z tego powodu, aby pieniądze przekazywane którejkolwiek z farm nie przekraczałyilości rzeczywiście potrzebnej i niezbędnej do jej utrzymania i wspierania.Sekcja 7. Nic z tej ustawy nie może być wykorzystane do osłabienia albo zmiany stosunkówprawnych pomiędzy którymkolwiek z rzeczonych koledżów oraz władz stanów i terytoriów,w których są ulokowane.Sekcja 8. W stanach posiadających koledże upoważnione do korzystania z przywilejówzgodnie z tą sekcją ustawy oraz posiadających jednocześnie odrębne od rzeczonych koledżóweksperymentalne farmy badawcze utworzone za sprawą regulacji prawnych, te stany będą mogływykorzystać asygnowaną kwotę na wsparcie tak utworzonych farm; w przypadku kiedystan utworzy zgodnie z przepisami ustawy z dnia 2 lipca wydział rolniczy albo eksperymentalnąfarmę w połączeniu z jakimkolwiek uniwersytetem, koledżem albo instytucją nie będącąwyłącznie koledżem albo szkolą agrotechniczną oraz kiedy utworzy albo będzie tworzyłw przyszłości oddzielny koledż albo szkołę agrotechniczną, którą będzie odtąd połączonaz eksperymentalną farmą albo stacją badawczą, legislatura takiego stanu może przeznaczyćcałość albo część wsparcia przekazanego zgodnie z tą ustawą, na taki oddzielny koledż agrotechniczny,albo szkołę, i żadna z legislatur ze względu na zawarte dotąd wprost lub domyślnieumowy nie powinna się powstrzymywać od takiego działania.Sekcja 9. Asygnowane zgodnie z tą ustawą pieniądze podlegają aprobacie przez legislaturystanów i terytoriów i zatwierdzeniu celów rzeczonego wsparcia; postanawia się, że płatnośćraty przekazana któremukolwiek ze stanów przed pierwszym zwyczajną sesją jego legislatury,a po przyjęciu tej ustawy ma podlegać aprobacie w sposób właściwy przez gubernatora wskazanegoprzez Sekretarza Skarbu.10. Nic z tej ustawy nie może być wykorzystane jako wiążące Stany Zjednoczone doprzekazywania jakichkolwiek płatności z budżetu któremukolwiek ze stanów albo instytucjiwymienionej w tej ustawie, lecz Kongres ma prawo w każdym momencie zmienić, zawiesićlub odwołać każdy z zapisów tej ustawy.Podpisano 2 marca 1887 (24 Stat. 440)


Aneksy 239Ustawa o przekazaniu części zysków ze sprzedaży gruntówpublicznych w celu pełniejszego uposażenia oraz wsparciakoledżów działających na rzecz rolnictwa i mechaniki,utworzonych na podstawie aktu Kongresu przyjętego2 lipca 1862 roku [druga ustawa Morrilla]Senat i Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych zgromadzone w Kongresie postanawiają,że będzie, i od tej pory jest, przeznaczane każdemu stanowi i terytorium coroczne wsparciez pieniędzy budżetu niezarezerwowanych do innych celów, na rzecz pełniejszego uposażeniai utrzymania koledżów utworzonych dla korzyści rolnictwa i mechaniki, albo takich które zostanądopiero utworzone, zgodnie z ustawą Kongresu przyjętą 2 lipca 1862 roku, suma 15 000dolarów w roku kończącym się 30 czerwca 1890, postanawia się coroczne zwiększanie sumytego wsparcia przez najbliższe dziesięć lat o dodatkowe 1 000 dolarów każdego roku, tak więccoroczna suma przekazywana każdemu stanowi i terytorium wynosić będzie 25 000 dolarówz przeznaczeniem na nauczanie rolnictwa, mechaniki, języka angielskiego oraz różnych dziedzinmatematyki, fizyki, nauk ścisłych i ekonomicznych, ze szczególnym uwzględnieniemich przydatności w życiu zawodowym oraz na wyposażenie niezbędne do takiego nauczania:Postanawia się, że żadna suma pieniędzy nie będzie przekazywana zgodnie z tą ustawą stanowialbo terytorium na wsparcie i utrzymanie koledżu, w którym czynione będzie rozróżnienieprzy przyjmowaniu studentów na studia ze względu na rasę lub kolor skóry, ale utworzeniei utrzymanie takich oddzielnych koledżów dla białych i kolorowych będzie uznane za wypełnieniewarunków tej ustawy, jeśli tylko fundusze otrzymane przez stanu lub terytoriumzostaną następnie równo podzielone.Postanawia się, że jeśli w jakimś stanie został utworzony koledż zgodnie z warunkamiustawy z 2 lipca 1862 roku oraz utworzono inną instytucje o podobnym charakterze, albotaka zostanie utworzona, oraz jest obecnie wspierana przez ten stan z jego własnych środków,przeznaczona do kształcenia studentów kolorowych w zakresie rolnictwa i mechaniki, niezależnieod noszonej nazwy, oraz niezależnie od tego czy otrzymywała dotychczas pieniądzezgodnie z ustawą, której ta ustawa jest uzupełnieniem, legislatura tego stanu może zaproponowaći przestawić Sekretarzowi Spraw Wewnętrznych sprawiedliwy i równy podział pomiędzyjednym koledżem dla studentów białych oraz jedną instytucją dla studentów kolorowychutworzoną tak, jak to zostało powiedziane, środków, które mają być otrzymywane w myśl tejustawy; środki mają być podzielone na dwie części i odpowiednio wypłacane, a tam gdzietaka instytucja dla studentów kolorowych będzie uprawniona do korzystania z zapisów tejustawy, o ile mogłaby być uznana za zgodną z ustawą z 1862 roku, wypełnienie poniższychzapisów będzie uznane za zgodne z przepisem dotyczącym oddzielnych koledżów dla studentówbiałych i kolorowych.Sumy odtąd przekazywane stanom i terytoriom dla dalszego uposażenia i wspierania koledżówmają być corocznie przekazywane z budżetu 31 lipca każdego roku przez SekretarzaSkarbu, po otrzymaniu potwierdzenia od Sekretarza Spraw Wewnętrznych, na rzecz skarbnikastanu lub terytorium albo innego urzędnika, który będzie wskazany przez prawo danego stanulub terytorium jako upoważniony do ich otrzymywania, który następnie będzie, po wyrażeniużyczenia przez nadzorców koledżu albo instytucji dla studentów kolorowych, natychmiastwypłacał rzeczoną sumę skarbnikom koledżów albo instytucji uprawnionych do jej otrzymania,ci skarbnicy będą zobowiązani do przekazywania Sekretarzowi Rolnictwa oraz SekretarzowiSpraw Wewnętrznych dnia 1 września (lub wcześniej) każdego roku szczegółowego


240Ziemią i pieniędzmisprawozdania o otrzymanej w ten sposób sumie oraz jej wykorzystaniu. Przekazane zgodniez tą ustawą pieniądze podlegają aprobacie legislatur stanów i terytoriów, z przeznaczeniem nacele zgodne z ustawą.Postanawia się, że płatność raty przekazana któremukolwiek ze stanów przed pierwszązwyczajną sesją jego legislatury, a po przyjęciu tej ustawy, ma podlegać aprobacie w sposóbwłaściwy przez gubernatora wskazanego przez Sekretarza Skarbu.A jeśli jakakolwiek część pieniędzy otrzymanych przez wyznaczonego urzędnika stanulub terytorium z przeznaczeniem na dalsze i pełniejsze uposażenie, wsparcie i utrzymaniekoledżu, albo instytucji dla studentów kolorowych, zgodnie z zapisami tej ustawy, za sprawądziałań lub zaniedbań ulegnie zmniejszeniu lub zostanie stracona, albo zostanie użyta niezgodniez przeznaczeniem, musi być uzupełniona przez ten stan lub terytorium, do któregoprzynależy, a dopóki nie nastąpi uzupełnienie, żadna kolejna transza nie będzie przekazanaani wypłacona temu stanowi lub terytorium; a także żadna część z otrzymanych w ten sposóbpieniędzy nie może być wykorzystana, pod żadnym pozorem, bezpośrednio lub pośrednio, dozakupu, wzniesienia, utrzymania lub naprawy jakiegokolwiek budynku lub budynków. Rocznyraport prezydenta każdego z rzeczonych koledżów będzie przekazywany SekretarzowiRolnictwa, jak również Sekretarzowi Spraw Wewnętrznych, dotyczący warunków oraz postępukażdego z koledżów, włączając w to informacje statystyczne dotyczące wpływów i wydatków,jego biblioteki, liczby studentów i profesorów, jak również wszelkich udogodnieńi eksperymentów dokonanych pod kierunkiem eksperymentalnej farmy badawczej powiązanejz rzeczonym koledżem, wraz z ich kosztami i wynikami; a także inne dane przemysłowei ekonomiczne, które mogą być uznane za użyteczne; a jedna kopia raportu ma być za darmoprzesłana pocztą do pozostałych koledżów dodatkowo uposażonych za sprawą tej ustawy.Dnia pierwszego lipca każdego roku od chwili przyjęcia tej ustawy Sekretarz Spraw Wewnętrznychupewni się i przekaże Sekretarzowi Skarbu poświadczenie odnośnie do każdegostanu i terytorium, czy jest uprawniony do otrzymania swej corocznej transzy na rzecz koledżówalbo instytucji dla studentów kolorowych, zgodnie z tą ustawą, oraz wskaże ilośćpieniędzy, do których są one odpowiednio uprawnione. Jeśli Sekretarz Spraw Wewnętrznychwycofa swoje poświadczenie wobec któregokolwiek ze stanów czy terytoriów prawa dowsparcia, przyczyny i powody tego działania zostaną przekazane Prezydentowi, a rzeczonakwota ma być trzymana oddzielnie w budżecie aż do końca kadencji następnego Kongresu,a to w tym celu, aby rzeczony stan lub terytorium mógł, jeśli zechce, wnieść apelację doKongresu wobec decyzji Sekretarza Spraw Wewnętrznych. Jeśli Kongres następnej kadencjinie uzna, że suma ta ma być wypłacona, powróci ostatecznie do budżetu. A Sekretarz SprawWewnętrznych jest niniejszym uczyniony odpowiedzialnym za należyte przestrzeganie tegoprawa.Sekretarz Spraw Wewnętrznych będzie corocznie przekazywał Kongresowi raport dotyczącyprzekazanych stanom i terytoriom środków oraz informację o tym, czy wsparcie dlaktóregoś ze stanów czy terytoriów nie zostało wstrzymane, w jeśli tak – to z podaniem przyczyntakiej decyzji.Kongres ma prawo w każdym momencie zmienić, zawiesić lub odwołać każdy z zapisówtej ustawy.Podpisano 30 sierpnia 1890 roku (26 Stat. 417)


W SERII PRAC AMERYKANISTYCZNYCHUNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO UKAZAŁY SIĘ:Kłosowicz Robert, Wojna amerykańsko-brytyjska 1812–1814, Kraków 2003.Mania Andrzej, Détente i polityka Stanów Zjednoczonych wobec Europy Wschodniej.Styczeń 1969 – styczeń 1981, Kraków 2003.Wordliczek Łukasz, Kształtowanie się uprawnień prezydenta USA w dziedzinie politykizagranicznej, Kraków 2003.Laidler Paweł, Urząd Prokuratora Generalnego Stanów Zjednoczonych. Konfl ikt kompetencji,Kraków 2004.Prostak Rafał, Rzecz o sprawiedliwości. Komunitarystyczna krytyka współczesnego liberalizmuamerykańskiego, Kraków 2004.Szymkowska-Bartyzel Jolanta, Amerykański mit – polski konsument, czyli reklamowe obliczaAmeryki, Kraków 2006.Kijewska-Trembecka Marta, Québec i Québécois. Ideologie dążeń niepodległościowych,Kraków 2007.Kłosowicz Robert, U.S. Marines jako narzędzie polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych,Kraków 2008.Kamieński Łukasz, Technologia i wojna przyszłości. Wokół nuklearnej i informacyjnejrewolucji w sprawach wojskowych, Kraków 2008.Derwich Karol, Instrumenty polityki zagranicznej USA wobec państw Ameryki Łacińskiej1945–2000, Kraków 2010.Zachara Małgorzata, Broń i dyplomacja. Eksport uzbrojenia w polityce zagranicznej StanówZjednoczonych, Kraków 2010.Modrzejewska Magdalena, Libertariańskie koncepcje jednostki i państwa we współczesnejamerykańskiej myśli politycznej, Kraków 2010.Mania Andrzej, Department of State 1789–1939. Pierwsze 150 lat udziału w politycezagranicznej USA, Kraków 2011.Gabryś Marcin, Stosunki kanadyjsko-amerykańskie w polityce premiera Pierre’aElliota Trudeau 1968–1984, Kraków 2011.Fatalski Marcin, Widmo rewolucji Polityka USA wobec Ameryki Południowej 1961––1968, Kraków 2011.Walaszek Adam, Życie na pograniczu i „życie pomiędzy” Polacy w zagłębiu antracytowymw Luzerne County, Pensylwania, z innymi grupani w tle (1753–1902), Kraków2011.


Stasiewicz-Bieńkowska Agnieszka, Kształtowanie tożsamości etnicznej dzieci imigrantówszwedzkich w USA według Augustana Book Concern (1889–1962), Kraków 2011.Laidler Paweł, Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych Ameryki: od prawa do polityki,Kraków 2011.W przygotowaniu:Grabowski Marcin, Wiek Pacyfi ku – polityka Stanów Zjednoczonych wobec regionu Azjii Pacyfi ku po roku 1989.


REDAKTOR PROWADZĄCYLucyna SadkoADIUSTACJA JĘZKOWO-STYLISTYCZNABarbara GórskaSKŁAD I ŁAMANIEBarbara KerschnerWydawnictwo Uniwersytetu JagiellońskiegoRedakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Krakówtel. 12-631-18-80, 12-631-18-81, fax 12-631-18-83

More magazines by this user
Similar magazines