11 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ - Urenio

urenio.org

11 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ - Urenio

πνευματικό και το ηθικό δικαίωμα από όλες τις εικονογραφήσεις που δημιουργεί,καταρχήν ανήκουν σ' αυτόν. Μεταβιβάζονται ωστόσο αυτοδίκαια στον εργοδότη τουεκδοτικό οίκο, η εξουσία της αναπαραγωγής των εικονογραφήσεων, η εξουσία της θέσηςτων αντιτύπων σε κυκλοφορία και η εξουσία της πώλησης αυτών, καθώς οι εξουσίεςαυτές είναι αναγκαίες για την εκπλήρωση του σκοπού της προκειμένης σύμβασηςεικονογράφησης παιδικών βιβλίων. Χωρίς την αυτοδίκαιη μεταβίβαση των εξουσιώναυτών στον εργοδότη εκδοτικό οίκο, η σύμβαση που σύναψε με τον μισθωτόεικονογράφο θα ήταν άνευ αντικειμένου. Επιτρέπεται αντίθετη συμφωνία μεταξύεργαζομένου / εργοδότη.Έργα απασχολούμενων με οποιαδήποτε σχέση εργασίας στο Δημόσιο ή σε Ν.Π.Δ.Δ.. Τοπεριουσιακό δικαίωμα επί των έργων που δημιουργήθηκαν από τα πρόσωπα αυτά, σεεκτέλεση του υπηρεσιακού τους καθήκοντος, μεταβιβάζεται αυτοδικαίως στον εργοδότη.Επιτρέπεται αντίθετη συμφωνία.Έργα συνεργασίας. Πρόκειται για τα έργα τα οποία δημιουργήθηκαν με τη σύμπραξη δύοή περισσότερων δημιουργών, που δημιούργησαν από κοινού. Επί παραδείγματι μιαομάδα από αρχιτέκτονες συνεργάζονται και σχεδιάζουν όλοι μαζί ένα συγκρότημαεξοχικών κατοικιών, μία ομάδα από συγγραφείς γράφουν από κοινού το σενάριο μιαςτηλεοπτικής σειράς. Στις περιπτώσεις αυτές, τόσο το περιουσιακό όσο και το ηθικόδικαίωμα, ανήκει στους συνδημιουργούς κατά ίσα μέρη. Επιτρέπεται αντίθετη συμφωνία.Έργα σύνθετα. Σύνθετα είναι τα έργα τα οποία αποτελούνται από περισσότερα αυτοτελήέργα τα οποία έχουν δημιουργηθεί χωριστά. Επί παραδείγματι, για τη δημιουργία μίαςθεατρικής παράστασης, έχουν συμβάλει με τα αυτοτελή έργα τους, ο συγγραφέας τουθεατρικού έργου, ο σκηνογράφος, ο χορογράφος, ο ενδυματολόγος, ο συνθέτης, οστιχουργός, κλπ. Στις περιπτώσεις αυτές, όλοι αυτοί οι δημιουργοί, είναι αποκλειστικοίαρχικοί δικαιούχοι ο κάθε ένας της δικής του δημιουργίας, και επιτρέπεται ναεκμεταλλεύεται ο κάθε ένας χωριστά το τμήμα του σύνθετου έργου, που είναι δική τουδημιουργία, όπως επί παραδείγματι, επιτρέπεται στον συνθέτη της μουσικής να συνάψειμε δισκογραφική εταιρία σύμβαση εκμετάλλευσης του έργου του με την αναπαραγωγήκαι την κυκλοφορία του σε CD. Παράλληλα, όλοι μαζί είναι συνδικαιούχοι του σύνθετουέργου, με ίση συμμετοχή στην κοινή εκμετάλλευσή του. Επιτρέπεται αντίθετη συμφωνία.Η ανεξαρτησία που έχει ο δημιουργός κάθε ενός ανεξάρτητου έργου σε ένα συνολικόσύνθετο έργο, να αποφασίζει κάθε φορά αυτόνομα για την εκμετάλλευση ή μη τουτμήματος του σύνθετου έργου που του ανήκει, οδηγεί συνήθως σε δικαστικές διαμάχες,όταν τίθεται ζήτημα εκμετάλλευσης ολόκληρου του έργου. Είναι πρόσφατες οιδικαστικές αντιδικίες που διεξήχθησαν μεταξύ του κληρονόμου/ δικαιούχου τωνπνευματικών δικαιωμάτων των τραγουδιών του Μάνου Χατζηδάκι και της κληρονόμου/δικαιούχου των πνευματικών δικαιωμάτων των στίχων που έγραψε για τα τραγούδιααυτά ο Αλέκος Σακελλάριος, στις περιπτώσεις που θεατρικός επιχειρηματίας θέλησε ναπαρουσιάσει στο κοινό τα συλλογικά έργα "Λατέρνα φτώχια και φιλότιμο" και"Γαρύφαλλο στ΄ αυτί", καθώς ο ένας κληρονόμος απαγόρευε την παρουσίαση τωντραγουδιών στο κοινό και τη δημόσια εκτέλεσή τους, ενώ η άλλη κληρονόμος τηνεπέτρεπε.Έργα συλλογικά. Πρόκειται για τα έργα τα οποία δημιουργούνται με τις αυτοτελείςσυμβολές περισσότερων δημιουργών, κάτω από την πνευματική διεύθυνση και τονσυντονισμό ενός φυσικού προσώπου. Τα πρόσωπο αυτό είναι ο αρχικός δικαιούχος τουπεριουσιακού και του ηθικού δικαιώματος επί του συλλογικού έργου, ενώ οι δημιουργοίτων επί μέρους συμβολών, είναι ο καθένας ο δικαιούχος του περιουσιακού και τουηθικού δικαιώματος της συμβολής του, εφόσον αυτή είναι δεκτική χωριστήςεκμετάλλευσης. Κλασσική περίπτωση συλλογικού έργου θεωρείται η εφημερίδα. Κάθε6


δημοσιογράφος που αρθρογραφεί στην εφημερίδα, έχει τα πνευματικά δικαιώματα επίτων άρθρων του, ενώ το πρόσωπο που διευθύνει τη συλλογική αυτή εργασία (συνήθως οεκδότης ακόμη κι αν είναι νομικό πρόσωπο) έχει τα πνευματικά δικαιώματα επί τουσυνολικού συλλογικού έργου.Προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών. Τα πνευματικά δικαιώματα σε πρόγραμμαΗ/Υ, που δημιουργήθηκε από μισθωτό σε εκτέλεση σύμβασης εργασίας ή σύμφωνα μετις οδηγίες του εργοδότη του, μεταβιβάζεται αυτοδίκαια στον εργοδότη (ακόμη κι αν οεργοδότης είναι νομικό πρόσωπο). Επιτρέπεται αντίθετη συμφωνία μεταξύ εργαζομένου /εργοδότη.Οπτικοακουστικά έργα. Για τη δημιουργία ενός οπτικοακουστικού έργου (γιαπαράδειγμα μιας κινηματογραφικής ή μιας τηλεοπτικής ταινίας), συμβάλουν με τηδημιουργία τους πολλά πρόσωπα. Ο σκηνοθέτης, ο σεναριογράφος, ο σκηνογράφος, οχορογράφος, ο ενδυματολόγος, ο συνθέτης, ο στιχουργός, οι κάμεραμεν, το συνεργείο γιατο μοντάζ, το μιξάζ, κλπ. Από όλα αυτά τα πρόσωπα που συνεργάζονται για τηδημιουργία ενός οπτικοακουστικού έργου, ο νομοθέτης θεωρεί δημιουργό του, κατάτεκμήριο, τον σκηνοθέτη. Περαιτέρω, ο σεναριογράφος, ο συγγραφέας διαλόγων, οσυνθέτης, ο διευθυντής φωτογραφίας, ο σκηνογράφος, ο ενδυματολόγος, ο ηχολήπτηςκαι ο μοντέρ, θεωρούνται επίσης δημιουργοί, αλλά ο καθένας μόνον για την επί μέρουςσυμβολή του στη δημιουργία του συνολικού έργου. Συνεπώς, προκειμένου να γίνει τοοπτικοακουστικό έργο αντικείμενο εκμετάλλευσης από έναν παραγωγό, όλα μαζί ταπαραπάνω πρόσωπα, δηλαδή τόσο ο σκηνοθέτης όσο και οι επιμέρους δημιουργοί,μεταβιβάζουν από κοινού στον παραγωγό τις εξουσίες που είναι απαραίτητες για τηνεκμετάλλευση του έργου.1.5 Τρόποι απόκτησης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίαςΠρακτικά, δεν υφίστανται διαδικαστικές προϋποθέσεις για απόκτηση δικαιωμάτωνπνευματικής ιδιοκτησίας. Ο δημιουργός αποκτά όλα τα δικαιώματα που του αναγνωρίζειο νόμος (δηλαδή τόσο το περιουσιακό, όσο και το ηθικό δικαίωμα) χωρίς την τήρησηκαμίας τυπικής διατύπωσης (όπως αντίθετα συμβαίνει με τις ευρεσιτεχνίες, τα ΠΥΧ καιτα σχέδια και υποδείγματα, βλ. παρακάτω), από τη στιγμή της δημιουργίας του έργου καισυγκεκριμένα ακόμη και από τη στιγμή της δημιουργίας των σχεδίων ή προσχεδίωναυτού. Επί παραδείγματι, ο Πικάσο (τώρα πλέον οι δικαιούχοι του) δεν έχει μόνον ταπνευματικά δικαιώματα επί του τελικού έργου της Γκουέρνικα, αλλά και επί όλων τωνσχεδίων και προσχεδίων αυτής, τα οποία είναι σε αριθμό ικανά και αποτελούν από μόνατους το περιεχόμενο ενός ολόκληρου μουσείου.Η έλλειψη τήρησης τυπικών διατυπώσεων για την απόκτηση της πατρότητας του έργου,όσο κι αν διευκολύνει στην απόκτηση των δικαιωμάτων, ωστόσο δημιουργεί πρακτικέςδυσχέρειες στην απόδειξη πατρότητας του έργου. Εφόσον δεν υπάρχει κάποια δημόσιααρχή που να αναγνωρίζει επισήμως την πατρότητα στον δημιουργό κάθε έργου, και ναδημιουργεί έτσι (έστω μαχητό) τεκμήριο πατρότητας, ο δημιουργός θα πρέπει μόνος τουνα φροντίζει να αποδεικνύει την πατρότητά του στηριζόμενος σε κάθε είδος απόδειξης,ακόμη και σε μάρτυρες. Στοιχεία τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τηναπόδειξη της πατρότητας ενός δημιουργού, είναι επί παραδείγματι: για ένα μυθιστόρημαοι αποδείξεις της καταβολής του τυπογραφικού κόστους, για μια φωτογραφία ηημερομηνία δημοσίευσής της σε επίσημο έντυπο, για ένα θεατρικό έργο η ημερομηνίαπου μοιράστηκαν τα κείμενα των ρόλων στους ηθοποιούς και άρχισαν οι πρόβες, για τοπεριεχόμενο μίας δισκέτας Η/Υ ή για έντυπα αρχιτεκτονικά σχέδια η ημερομηνίακαταχώρησης στα βιβλία συμβολαιογράφου της κατάθεσης ενός φακέλου που εμπεριείχεαντίγραφο των αρχιτεκτονικών σχεδίων ή της δισκέτας ή του εκτυπωμένου περιεχομένου7


της, για μία ανέκδοτη διδακτορική διατριβή η ημερομηνία αποστολής ενός αντιτύπου τηςστην Εθνική Βιβλιοθήκη κλπ.Η προστασία του έργου αρχίζει από τη στιγμή που δημιουργείται το έργο καισυγκεκριμένα από τη στιγμή που αποκτά μια μορφή αντιληπτή στις αισθήσεις, επίπαραδείγματι ενσωμάτωση σε έγγραφο, σε μαγνητοταινία, σε δισκέτα υπολογιστή, σεφωτογραφικό φιλμ, σε πηλό ή μάρμαρο, σε μουσαμά ή καναβάτσο κλπ. Ωστόσο, ειδικάστις συνεντεύξεις, διαλέξεις κλπ. υλικός φορέας θεωρείται η φωνή του ομιλούντος καιστις χορογραφίες και στις παντομίμες η κίνηση και για τον λόγο αυτόν, δενπροστατεύεται μόνον μια, επί παραδείγματι, καταγεγραμμένη χορογραφία, αλλά και μιαχορογραφία που εκτελείται για πρώτη φορά μπροστά στο κοινό, αυθόρμητα. Ηπροστασία διαρκεί για όλη τη διάρκεια της ζωής του δημιουργού και για εβδομήντα (70)χρόνια μετά το θάνατό του. Με την παρέλευση των 70 χρόνων από το θάνατο τουδημιουργού, το έργο καθίσταται κοινό κτήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς τηςανθρωπότητας. Η προστασία των έργων συνεργασίας (π.χ. ομάδα αρχιτεκτόνων πουσχεδιάζουν από κοινού τα σχέδια ενός κτιριακού συγκροτήματος, βλ. παραπάνω)τελειώνει όταν παρέλθουν 70 χρόνια από τον θάνατο του τελευταίου επιζώντοςσυνδημιουργού.1.6 Περιεχόμενο των πνευματικών δικαιωμάτωνΤα πνευματικά δικαιώματα του δημιουργού είναι δύο:(1) Το περιουσιακό δικαίωμα, από το οποίο απορρέουν εξουσίες που αφορούν τηνπεριουσιακή εκμετάλλευση του έργου.(2) Το ηθικό δικαίωμα, από το οποίο απορρέουν εξουσίες που αφορούν την προστασίατου δεσμού που συνδέει τον δημιουργό με το έργο του.Από το περιουσιακό δικαίωμα απορρέουν για τον δημιουργό, κυρίως οι ακόλουθεςεξουσίες:√ Η εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει την εγγραφή και αναπαραγωγή του έργου, μεκάθε μέσο, όπως μηχανικά, φωτοχημικά ή ηλεκτρονικά μέσα. Η εγγραφή θα πρέπει ναγίνεται σε υλικό φορέα ικανό να χρησιμεύσει για την αναπαραγωγή του έργου, όπως επίπαραδείγματι η εγγραφή μουσικής σε “μήτρα” για την αναπαραγωγή σε CD, η εγγραφήμιας διάλεξης σε μαγνητοταινία για τον μετέπειτα πολλαπλασιασμό του περιεχομένουτης, η εγγραφή οπτικοακουστικού έργου σε βιντεοταινία “μήτρα” και κατόπιν ηαναπαραγωγή της σε πολλαπλά αντίτυπα, κλπ. Έχουν μείνει ιστορικές οι αντιδικίες πουδιεξήχθησαν στις δικαστικές αίθουσες των Η.Π.Α. και του Ηνωμένου Βασιλείου, ότανπρωτοκυκλοφόρησαν στο εμπόριο τα πρώτα κασετόφωνα με διπλή υποδοχή κασέτας,καθώς οι ενώσεις διαχείρισης των πνευματικών δικαιωμάτων των δημιουργών,ισχυρίσθηκαν ότι οι συσκευές αυτές που είχαν τη δυνατότητα της αντιγραφής κασέταςκαι της παραγωγής αντιτύπου, ήταν εξ ορισμού προορισμένες να παραβιάζουν ταδικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και συνεπώς η κυκλοφορία τους θα έπρεπε νααπαγορευθεί. Ωστόσο, το δικαστήριο έκρινε νόμιμη την κατασκευή και εμπορία τωνανωτέρω συσκευών, με το αιτιολογικό ότι, ο δημιουργός δεν δικαιούται να απαγορεύειτην εγγραφή και αναπαραγωγή του έργου του όταν προορίζεται για ιδιωτική χρήση, ηοποία είναι ελεύθερη. (βλ. και παρακάτω: περιπτώσεις νόμιμης χρήσης έργων, την άδειατου δημιουργού και χωρίς την καταβολή αμοιβής).√ Η εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει τη μετάφραση του έργου του σε άλλη γλώσσα.Το δικαίωμα του δημιουργού από την ξενόγλωσση έκδοση του έργου του, δενεξαντλείται στην μετάφρασή του. Ο δημιουργός εξακολουθεί να έχει και για τομεταφρασμένο έργο του όλες τις εξουσίες που απορρέουν από το περιουσιακό του8


δικαίωμα, όπως επί παραδείγματι για τη δημιουργία κινηματογραφικού σεναρίου από τομεταφρασμένο έργο του, για την μεταφορά του μεταφρασμένου έργου του στην οθόνη,κλπ. Η εξουσία του δημιουργού να απαγορεύει τη μετάφραση του έργου του, αναφέρεταιστη μετάφραση που γίνεται για δημόσια και όχι για ιδιωτική χρήση, η οποία είναιελεύθερη.√ Η εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει τη διασκευή, την προσαρμογή ή άλλεςμετατροπές του έργου του, εφόσον πρόκειται για δημόσια χρήση και οικονομικήεκμετάλλευση του διασκευασμένου έργου, όπως επί παραδείγματι η μεταφορά ενόςμυθιστορήματος στον κινηματογράφο, ή στην τηλεόραση. Έτσι, οποιοσδήποτεδικαιούται, χωρίς να λάβει την άδεια του δημιουργού, να διασκευάσει μόνος του έναγνωστό τραγούδι και να το τραγουδήσει στη συγκέντρωση που θα έχει το βράδυ στοσπίτι του με την οικογένειά του και τους φίλους του, δηλαδή το άμεσο κοινωνικό τουπεριβάλλον. Δεν δικαιούται όμως χωρίς την άδεια του δημιουργού, να προβεί περαιτέρωκαι στην οικονομική εκμετάλλευση του διασκευασμένου αυτού τραγουδιού, δηλαδή νατο παρουσιάσει σε δισκογραφική εταιρία για εγγραφή, αναπαραγωγή και κυκλοφορία, ήνα το ερμηνεύσει το βράδυ στο κέντρο όπου εμφανίζεται κλπ.√ Η εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει τη θέση του έργου του σε κυκλοφορία, είτετου πρωτοτύπου είτε των αντιτύπων του. Η εξουσία αυτή αναφέρεται στα έργα που έχουνενσώματο υλικό φορέα, δηλαδή πίνακες ζωγραφικής, χαρακτικά, γλυπτά, βιβλία,βιντεοταινίες, κασέτες και cd μουσικής, CD-ROM κλπ. Η κυκλοφορία μπορεί να γίνεταιμε πώληση του έργου (επί παραδείγματι του πίνακα), με εκμίσθωση των αντιτύπων(όπως επί παραδείγματι με την εκμίσθωση βιντεοταινιών), είτε με δημόσιο δανεισμό τωναντιτύπων (όπως επί παραδείγματι με τον δανεισμό βιβλίων από μια δανειστικήβιβλιοθήκη). Θα πρέπει να σημειωθεί εδώ, ότι η μεταβίβαση της κυριότητας του υλικούφορέα του έργου, δεν μεταβιβάζει στον κτήτορα και δικαιώματα πνευματικήςιδιοκτησίας. Έτσι, όταν κάποιος αγοράζει για το σπίτι του έναν πίνακα του Andy Warhol,δεν αποκτά αυτόματα και κάποιο δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας επί του έργου, όπωςεπί παραδείγματι, το δικαίωμα να φωτογραφίσει το έργο και να το αναπαραγάγει σεπόστερς, ή γενικά οποιοδήποτε δικαίωμα να εκμεταλλευτεί οικονομικά ή εμπορικά τοέργο.√ Η εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει την παρουσίαση του έργου στο κοινό, δηλαδήνα κοινοποιεί το έργο του στο κοινό, με οποιονδήποτε τρόπο (εκτός από τηναναπαραγωγή του έργου, που αναπτύχθηκε παραπάνω). Η παρουσίαση του έργου στοκοινό μπορεί να γίνει με οποιοδήποτε τρόπο, δηλαδή ζωντανά, με μια συναυλία, μιαθεατρική παράσταση, μια έκθεση έργων σε γκαλερί κλπ., ή να γίνει με μηχανικά ήηλεκτρονικά μέσα, όπως με την προβολή μιας ταινίας στον κινηματογράφο, ή μιαςχορευτικής παράστασης από γιγαντοοθόνες, ή ενός μουσικού κομματιού από τοραδιόφωνο, την τηλεόραση ή το CD που παίζει σε ένα νυχτερινό κέντρο κλπ.√ Η εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει τη δημόσια εκτέλεση του έργου. Η εκτέλεσηθεωρείται δημόσια, όταν το έργο γίνεται προσιτό σε κύκλο προσώπων ευρύτερο από τοστενό κύκλο της οικογένειας και το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον. Επιπλέον, η εκτέλεσηθεωρείται δημόσια όταν γίνεται σε δημόσιους χώρους, δηλαδή σε χώρους στους οποίουςη πρόσβαση στον καθένα είναι δυνατή, όπως επί παραδείγματι στις πλατείες, στα θέατρα,στα γήπεδα, στα εστιατόρια, στα αεροπλάνα κλπ.√ Η εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει τη μετάδοση ή αναμετάδοση του έργου στοκοινό, με την ραδιοφωνία και την τηλεόραση, με ηλεκτρομαγνητικά κύματα ή μεκαλώδια, ή με άλλους υλικούς αγωγούς, ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, παραλλήλωςπρος την επιφάνεια της γης ή μέσω δορυφόρων.9


√ Η εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει την εισαγωγή αντιτύπων του έργου του, ταοποία παρήχθησαν μεν σε χώρα της ΕΕ, αλλά χωρίς τη συναίνεσή του, δηλαδή αντίτυπα“πειρατικά”, ή αντιτύπων τα οποία παρήχθησαν μεν νόμιμα σε χώρα μη μέλος της ΕΕ,αλλά το δικαίωμα εισαγωγής τους στην Ελλάδα είχε διατηρηθεί συμβατικά από τονδημιουργό.Όλες οι πράξεις που αναφέρθηκαν στο σημείο αυτό και οι οποίες συνιστούν τιςκυριότερες εξουσίες που απορρέουν από το περιουσιακό δικαίωμα του δημιουργού επίτου έργου του, απαγορεύεται να διενεργηθούν από τρίτον, χωρίς την έγγραφη άδεια τουδημιουργού ή του δικαιούχου του.Από το ηθικό δικαίωμα απορρέουν ιδίως οι ακόλουθες εξουσίες για τον δημιουργό:√ Η εξουσία δημοσίευσης του έργου, δηλαδή η εξουσία να αποφασίζει για τον χρόνο, τοντόπο και τον τρόπο κατά τους οποίους το έργο θα γίνει προσιτό στο κοινό.√ Η εξουσία αναγνώρισης της πατρότητας του έργου και ειδικότερα, η εξουσία νααπαιτεί τη μνεία του ονόματός του σε όλα τα αντίτυπα του έργου του και σε κάθεδημόσια χρήση του έργου του, ή αντίθετα να απαιτεί τη διατήρηση της ανωνυμίας του ήτη χρήση ψευδωνύμου. Η εξουσία αναγνώρισης της πατρότητας του έργου τουδημιουργού δεν παύει ούτε μετά το πέρας 70 χρόνων από τον θάνατό του, αλλά ασκείταιπλέον από το Δημόσιο, εκπροσωπούμενο από το Υπουργείο Πολιτισμού.√ Η εξουσία διατήρησης της ακεραιότητας του έργου και συγκεκριμένα η εξουσία τηςαπαγόρευσης κάθε παραμόρφωσης, περικοπής ή άλλης τροποποίησης του έργου, καθώςκαι κάθε προσβολής του δημιουργού, οφειλόμενης στις συνθήκες παρουσίασης τουέργου στο κοινό. Η παραμόρφωση μπορεί να συνίσταται επί παραδείγματι στονχρωματισμό ενός πίνακα που ο δημιουργός τον έκανε ασπρόμαυρο, η περικοπή μπορείνα συνίσταται στον τεμαχισμό ενός πίνακα και την κυκλοφορία των τεμαχίων σε μικρούςπίνακες, στην παράλειψη ενός κεφαλαίου του μυθιστορήματός του, κλπ. Η προσβολή τουδημιουργού οφειλόμενη στις συνθήκες παρουσίασης του έργου στο κοινό, μπορεί νασυνίσταται επί παραδείγματι στην κυκλοφορία μυθιστορήματος από τον εκδοτικό οίκοόχι στην πολυτελή έκδοση που συμφωνήθηκε με τον δημιουργό αλλά σε ευτελή έκδοση,ενώ παρόμοια, ο Φράνκο Τζεφιρέλλι κέρδισε την αγωγή που άσκησε κατά της RAI, ότανισχυρίσθηκε ότι η συχνή διακοπή της προβολής της ταινίας του από τις αλλεπάλληλεςδιαφημίσεις, διέκοπτε τη ροή και τη συνοχή του έργου του σε τέτοιο βαθμό, πουκατέληγε στην παραμόρφωσή του. Όπως και η εξουσία αναγνώρισης της πατρότητας τουέργου, έτσι και η εξουσία διατήρησης της ακεραιότητάς του, δεν παύει ούτε μετά τοπέρας 70 χρόνων από τον θάνατο του δημιουργού, αλλά ασκείται πλέον από το Δημόσιο,εκπροσωπούμενο από το Υπουργείο Πολιτισμού.√ Η εξουσία προσπέλασης στο έργο, δηλαδή επικοινωνίας του δημιουργού με το έργοτου, κατά τρόπο που προκαλεί τη μικρότερη δυνατή ενόχληση σε αυτόν που είναιδικαιούχος των πνευματικών δικαιωμάτων επί του έργου ή σε αυτόν που είναι πλέονκύριος του έργου. Επί παραδείγματι, επίσκεψη του ζωγράφου και του φωτογραφικούσυνεργείου στις κατοικίες των αγοραστών των έργων του ζωγράφου, προκειμένου νακαταστεί δυνατή η φωτογράφηση των έργων και η έντυπη έκδοση λευκώματος με ταέργα του.√ Η εξουσία μετάνοιας και υπαναχώρησης από συμβάσεις μεταβίβασης ή εκμετάλλευσηςτου περιουσιακού δικαιώματος ή άδειες εκμετάλλευσης αυτού, που αφορούν έργα λόγουή επιστήμης (όχι τέχνης), εφόσον κάτι τέτοιο είναι αναγκαίο για την προστασία τηςπροσωπικότητας του δημιουργού, εξαιτίας μεταβολής στις πεποιθήσεις του ή στις10


περιστάσεις. Στις περιπτώσεις μετάνοιας και υπαναχώρησης ο δημιουργός υποχρεούταινα αποζημιώσει τον αντισυμβαλλόμενό του.Το ηθικό δικαίωμα του δημιουργού, από το οποίο απορρέουν κυρίως οι παραπάνωεξουσίες, είναι αμεταβίβαστο. Συνεπώς, ένας δημιουργός δεν μπορεί επί παραδείγματι ναεκποιήσει ή να εκμισθώσει την πατρότητα του έργου του, ή να συνάψει μια σύμβαση μετην οποία θα παραιτείται από την εξουσία διατήρησης της ακεραιότητας του έργου τουκαι θα επιτρέπει τον τεμαχισμό του κλπ. Έτσι, οι τρόποι οικονομικής και εμπορικήςεκμετάλλευσης του έργου, που αναπτύσσονται αμέσως παρακάτω, αφορούν μόνον τιςεξουσίες που απορρέουν από το περιουσιακό δικαίωμα του δημιουργού και όχι τιςεξουσίες που απορρέουν από το ηθικό δικαίωμά του.1.7 Οικονομική και εμπορική εκμετάλλευση του έργουΤο περιουσιακό δικαίωμα και συγκεκριμένα μία ή όλες οι εξουσίες που απορρέουν απόαυτό, μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο οικονομικής εκμετάλλευσης, όπως επίσηςμπορούν να κληρονομηθούν από τους κληρονόμους του δημιουργού. Αντίθετα, το ηθικόδικαίωμα του δημιουργού μπορεί μόνον να κληρονομηθεί από τους κληρονόμους του.Το περιουσιακό δικαίωμα και οι εξουσίες που απορρέουν από το περιουσιακό δικαίωμαμπορούν να γίνουν αντικείμενο οικονομικής εκμετάλλευσης με τους ακόλουθουςτρόπους:• Με μεταβίβαση ολόκληρου του περιουσιακού δικαιώματος.• Με τη σύμβαση εκμετάλλευσης, στην οποία ο δημιουργός αναθέτει σε τρίτον καιαυτός αναλαμβάνει την υποχρέωση, να ασκήσει εξουσίες που απορρέουν απο τοπεριουσιακό δικαίωμα. Επί παραδείγματι, συνθέτης συμφωνικού έργου συνάπτειμε εταιρία παραγωγής φωνογραφημάτων σύμβαση με την οποία η εταιρίααναλαμβάνει την υποχρέωση να προβεί στην εγγραφή και αναπαραγωγή τουέργου και στη θέση σε κυκλοφορία των αντιτύπων. Στην περίπτωση αυτή, τηςσύμβασης εκμετάλλευσης, η εταιρία είναι υποχρεωμένη να ασκήσει τιςσυγκεκριμένες εξουσίες της αναπαραγωγής του έργου και της θέσης τωναντιτύπων σε κυκλοφορία.• Με την άδεια εκμετάλλευσης, στην οποία ο δημιουργός επιτρέπει σε τρίτον ναασκήσει εξουσίες που απορρέουν από το περιουσιακό δικαίωμα. Επίπαραδείγματι, νεαρός καλλιτέχνης πωλεί σε βιομηχανία παραγωγής υφασμάτωνεπίπλων, μία μακέτα που έχει δημιουργήσει για ένα σχέδιο υφάσματος. Ηβιομηχανία δεν υποχρεούται, αλλά απλά δικαιούται, εφόσον το επιθυμήσει, ναπροβεί κάποια στιγμή σε αναπαραγωγή του σχεδίου της μακέτας σε ύφασμα πουθα παραγάγει.Η διαφορά δηλαδή στους δύο τρόπους οικονομικής εκμετάλλευσης του περιουσιακούδικαιώματος, έγκειται στο ότι η μεν σύμβαση εκμετάλλευσης υποχρεώνει τοναντισυμβαλλόμενο να ασκήσει τις συγκεκριμένες εξουσίες του περιουσιακούδικαιώματος, ενώ η άδεια εκμετάλλευσης απλά του επιτρέπει να ασκήσει τιςσυγκεκριμένες εξουσίες του δικαιώματος αυτού.Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, η μεταβίβαση του υλικού υποστρώματος του έργου(δηλαδή του ίδιου του πίνακα, του βιβλίου, της κασέτας κλπ.), είτε σε πρωτότυπο, είτε σεαντίγραφο ή αντίτυπο, δεν συνιστά ούτε μεταβίβαση του περιουσιακού δικαιώματος,ούτε σύμβαση ή άδεια εκμετάλλευσης. Συνεπώς δεν παρέχει στον νέο κτήτορα εξουσίεςεκμετάλλευσης του έργου. Έτσι, η αγορά του νέου προγράμματος Windows 2000, δεν11


δίνει στον αγοραστή και την εξουσία της αντιγραφής και αναπαραγωγής του και η αγοράενός γλυπτού του Henry Moore δεν δίνει στον αγοραστή το δικαίωμα παραγωγήςαντιγράφων. Πέραν όμως από την εξουσία εκμετάλλευσης του έργου, εμφανίζεταινομοθετικό κενό όσον αφορά το δικαίωμα του αγοραστή να καταστρέψει το έργο πουαγόρασε, εφόσον η κυριότητά του, ως πράγματος, του ανήκει. Και ναι μεν δενδημιουργείται κανένα πρόβλημα στις περιπτώσεις που η αγορά αφορά μία κασέταμουσικής που αγόρασε κάποιος από ένα δισκοπωλείο και την πετάει επειδή δεν τουάρεσε το περιεχόμενό της. Δημιουργείται ωστόσο πρόβλημα σε περιπτώσεις έργωνμοναδικής ενσωμάτωσης, που κυκλοφορούν δηλαδή μόνο στο πρωτότυπό τους, όπως ηπερίπτωση που απασχόλησε προ δύο ετών τα μέσα μαζικής ενημέρωσης παγκοσμίως, καιαφορούσε ιάπωνα δισεκατομμυριούχο, ο οποίος έχει αγοράσει σε δημοπρασία ταχρυσάνθεμα του Βαν Γκογκ και σύμφωνα με το περιεχόμενο της διαθήκης του, ο πίνακαςθα καεί μαζί του την ημέρα του θανάτου του.Οι δικαιοπραξίες που αφορούν τη μεταβίβαση του περιουσιακού δικαιώματος, οισυμβάσεις και οι άδειες εκμετάλλευσης, αφενός είναι άκυρες εάν δεν καταρτισθούνεγγράφως αφετέρου το περιεχόμενό τους θα πρέπει να ορίζει:• Τη διάρκεια ισχύος τους. Εάν οι συμβαλλόμενοι δεν προέβλεψαν σχετικά, ισχύειγια πέντε χρόνια.• Την τοπική ισχύ της σύμβασης. Εάν οι συμβαλλόμενοι δεν προέβλεψαν σχετικά,ισχύει για τη χώρα στην οποία καταρτίστηκαν.• Ποιες εξουσίες μεταβιβάζονται από το περιουσιακό δικαίωμα και τα μέσαεκμετάλλευσης.• Την αμοιβή του δημιουργού, η οποία κατά κανόνα είναι ποσοστιαία. Κατ’εξαίρεση, είναι δυνατό η αμοιβή του δημιουργού να ορισθεί σε συγκεκριμένοποσό και όχι σε ποσοστά, για τα έργα που δημιουργήθηκαν από μισθωτούς σεεκτέλεση σύμβασης εργασίας, για τις διαφημίσεις, για τα προγράμματα Η/Υ, καιγια όσες άλλες περιπτώσεις ορίζει ο νόμος.Επιπλέον, οι συμβάσεις και οι άδειες εκμετάλλευσης μπορεί να είναι:α) Aποκλειστικές, δηλαδή, να αποκλείουν από την εκμετάλλευση του έργου ακόμη καιτον δημιουργό του. Επί παραδείγματι συγγραφέας συνάπτει με εκδότη σύμβασηαναπαραγωγής και θέσης σε κυκλοφορία του μυθιστορήματός του, συμφωνώντας, να μηνσυνάψει ο συγγραφέας ταυτόχρονα για το ίδιο έργο καμία άλλη παρόμοια σύμβαση, ούτενα το εκδώσει ταυτόχρονα και ο ίδιος ο συγγραφέας μόνος του (αναπαραγωγή και θέσησε κυκλοφορία).β)Μη αποκλειστικές, οπότε ο δημιουργός να δικαιούται να συνάψει παράλληλα και άλληπαρόμοια σύμβαση με τρίτο, επί παραδείγματι θεατρικός συγγραφέας εκχωρεί άδειαπαρουσίασης του θεατρικού του έργου στο κοινό, σε τρεις θεατρικούς επιχειρηματίεςταυτόχρονα, για ένα θέατρο της Αθήνας, ένα της Θεσσαλονίκης και ένα του Ηρακλείου.Ο νόμος προβλέπει ότι σε περίπτωση που οι συμβαλλόμενοι παρέλειψαν να προβλέψουνσχετικά, η σύμβαση ή η άδεια εκμετάλλευσης θεωρείται μη αποκλειστική, δίνοντας έτσιστον δημιουργό τη δυνατότητα να προχωρήσει σε παράλληλη εκμετάλλευση του έργουτου και με άλλο ενδιαφερόμενο μέρος.Οι συμβάσεις και άδειες εκμετάλλευσης δεν μπορούν να περιλαμβάνουν ποτέ το σύνολοτων μελλοντικών έργων ενός δημιουργού. Επί παραδείγματι, έμπειρος έργων τέχνηςανακαλύπτει νεαρό και άσημο ζωγράφο με πηγαίο ταλέντο. Κατά την κρίση τουεμπόρου, αφενός τα έργα του άσημου, σήμερα, ζωγράφου στο μέλλον θα αποκτήσουνμεγάλη αξία, αφετέρου ο ζωγράφος είναι ένα μη αναγνωρισμένο ακόμη ταλέντο και όλα12


τα έργα που θα δημιουργήσει στο μέλλον θα αποκτήσουν εξαιρετικά μεγάλη αξία.Ωστόσο, η σύμβαση που θα συναφθεί μεταξύ τους, μπορεί να περιλαμβάνει μόνον ταέργα που έχει ήδη δημιουργήσει ο ζωγράφος και δεν μπορεί ποτέ να περιλαμβάνει τοσύνολο των έργων που θα δημιουργήσει στο μέλλον ο ζωγράφος.Επίσης, δεν μπορούν να αναφέρονται σε τρόπους εκμετάλλευσης άγνωστους κατά τονχρόνο της κατάρτισης της δικαιοπραξίας. Έτσι, στο προηγούμενο παράδειγμα του νεαρούάσημου ζωγράφου, η δικαιοπραξία μπορεί να αναφέρεται σε όλους τους τρόπουςεκμετάλλευσης με τις τεχνικές που είναι σήμερα γνωστές και δεν μπορεί να αναφέρειγενικές δεσμεύσεις για μελλοντικούς άγνωστους σήμερα τρόπους εκμετάλλευσης, όπωςεπί παραδείγματι ρήτρες τύπου “επιτρέπεται η αναπαραγωγή του έργου με κάθε μηχανικόή ηλεκτρονικό μέσο που είναι σήμερα γνωστό και με όσα άλλα τεχνολογικά μέσα γίνουνστο μέλλον γνωστά ή εφευρεθούν ή ανακαλυφθούν στο μέλλον”.1.8 Νόμιμη χρήση έργωνΟι περιπτώσεις νόμιμης χρήσης έργων, χωρίς την άδεια του δημιουργού και χωρίς τηνκαταβολή αμοιβής είναι οι εξής:1) Αναπαραγωγή για ιδιωτική χρήση. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή έργου που έχει νόμιμαδημοσιευτεί και δεν είναι αδημοσίευτο, χωρίς την άδεια του δημιουργού και χωρίς τηνκαταβολή αμοιβής, εφόσον προορίζεται για την ιδιωτική χρήση εκείνου που την κάνει.Εάν η αναπαραγωγή γίνεται με τεχνικά μέσα, οφείλεται αμοιβή στον δικαιούχο (μέσωτων οργανισμών συλλογικής διαχείρισης), την οποία καταβάλλουν οι παραγωγοί ή οιέμποροι εισαγωγής των μέσων αναπαραγωγής.2) Για λόγους ενημέρωσης του κοινού, επιτρέπεται η αναπαραγωγή και διάδοση στοκοινό για λόγους περιγραφής επικαίρων γεγονότων, των έργων που βλέπονται ήακούγονται κατά τη διάρκεια αυτών των γεγονότων, όπως μουσική, πολιτικοί λόγοι,διαλέξεις κλπ., με ένδειξη της πηγής και του ονόματος του δημιουργού.3) Ειδικά για τα σχολικά βιβλία και τις ανθολογίες, επιτρέπεται η αναπαραγωγήτμημάτων έργων συγγραφέων, με ένδειξη της πηγής και των ονομάτων του δημιουργούκαι του εκδότη.4) Ειδικά για διδασκαλία ή για εξετάσεις σε εκπαιδευτικό ίδρυμα, επιτρέπεται ηαναπαραγωγή δημοσιευμένων άρθρων, αποσπασμάτων, ή έργου εικαστικών τεχνών, μεένδειξη της πηγής και των ονομάτων του δημιουργού και του εκδότη.5) Εφόσον δεν είναι δυνατή η προμήθεια αντιτύπου από την αγορά, επιτρέπεται ηαναπαραγωγή ενός αντιτύπου από μη κερδοσκοπικές βιβλιοθήκες ή αρχεία που έχουνήδη ένα αντίτυπο του έργου στη συλλογή τους, προκειμένου να το διατηρήσουν στηνκατοχή τους ή να το μεταβιβάσουν σε άλλη μη κερδοσκοπική βιβλιοθήκη ή αρχείο.6) Ο Υπ. Πολιτισμού, μπορεί με απόφασή του να επιτρέψει την αναπαραγωγήκινηματογραφικής ταινίας με σκοπό τη διατήρησή της στο Εθνικό ΚινηματογραφικόΑρχείο, όταν ο δικαιούχος της αρνείται να χορηγήσει σχετική άδεια.7) Επιτρέπεται η αναπαραγωγή έργου προκειμένου να χρησιμοποιηθεί σε δικαστική ήδιοικητική διαδικασία.13


8) Επιτρέπεται η περιστασιακή αναπαραγωγή και διάδοση από τα ΜΜΕ, εικόνων πουεμπεριέχουν έργα αρχιτεκτονικής, εικαστικών τεχνών, φωτογραφίας, ή εφαρμοσμένωντεχνών, που βρίσκονται μονίμως σε δημόσιο χώρο.9) Επιτρέπεται η δημόσια παράσταση ή εκτέλεση έργου σε σχολικές παραστάσεις και σεεπίσημες τελετές, στο μέτρο που δικαιολογείται από τη φύση των τελετών.10) Επιτρέπεται η έκθεση στο κοινό, έργων εικαστικών τεχνών, από τα μουσεία πουέχουν την κυριότητα του υλικού υποστρώματος των έργων.11) Επιτρέπεται η αναπαραγωγή έργου σε καταλόγους έργων εικαστικών τεχνών, στομέτρο που είναι αναγκαίο για τη διευκόλυνση της πώλησης του έργου.12) Επιτρέπεται η παράθεση σύντομων αποσπασμάτων από έργο άλλου, νομίμωςδημοσιευμένου, για την κριτική του ή για την υποστήριξη της γνώμης αυτού που τοδημοσιεύει, με ένδειξη της πηγής και των ονομάτων του δημιουργού και του εκδότη.1.9 Κυρώσεις για παράνομη εκμετάλλευση πνευματικών δικαιωμάτων1) Ασφαλιστικά μέτρα. Σε επείγουσες περιπτώσεις, μπορεί να διαταχθεί η συντηρητικήκατάσχεση των αντικειμένων που κατέχει ο παραβάτης, η απογραφή και η φωτογράφησήτους.2) Αστικές κυρώσεις. Ο δημιουργός δικαιούται να αξιώσει από το δικαστήριο:α) να αναγνωριστεί η πατρότητά τουβ) να παύσει η προσβολή των δικαιωμάτων του και να μην επαναληφθεί στο μέλλονγ) αποζημίωση και ικανοποίηση της ηθικής βλάβης. Η αποζημίωση είναιτουλάχιστον το διπλάσιο της αμοιβής που καταβάλλεται συνήθως για το είδος τηςεκμετάλλευσης που έγινε.δ) εναλλακτικά, το κέρδος που αποκόμισε ο παραβάτης από την παράνομηεκμετάλλευση του έργου.3) Ποινικές κυρώσεις. Ο παραβάτης μπορεί να καταδικαστεί:α) σε ποινή στερητική της ελευθερίας που κατά περίπτωση μπορεί να είναι από 1έτος φυλάκιση έως 10 χρόνια κάθειρξη καιβ) σε χρηματική ποινή έως 20.000.000 δρχ.γ) Σε κάθε περίπτωση μπορεί να διαταχθεί η δημοσίευση της καταδικαστικήςαπόφασης με δαπάνη του καταδικασθέντος. Οι συνέπειες της δημοσίευσης αυτήςμπορεί να έχουν μόνο κοινωνικές επιπτώσεις όταν ο καταδικασθείς είναι άσημος,αλλά όταν ο παραβάτης είναι γνωστή εταιρία, η δημοσίευση της καταδικαστικήςαπόφασης μπορεί να της επιφέρει ανεπανόρθωτη οικονομική βλάβη ή και νακαταστρέψει ολοκληρωτικά τη φήμη της, με όσες συνέπειες μπορεί να επιφέρει κάτιτέτοιο στη μελλοντική πορεία των εργασιών της επιχείρησης.2 ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ2.1 Διπλώματα ευρεσιτεχνίας2.1.1 ΕφευρέσειςΔιπλώματα ευρεσιτεχνίας χορηγούνται μόνον για τις εφευρέσεις που πληρούν ορισμένεςουσιαστικές προϋποθέσεις. Εφεύρεση θεωρείται ένα επινόημα το οποίο είναι νέο, έχει14


εφευρετική δραστηριότητα και είναι επιδεκτικό βιομηχανικής εφαρμογής. Η εφεύρεσημπορεί να αναφέρεται είτε σε προϊόν, είτε σε μέθοδο, είτε σε βιομηχανική εφαρμογή, είτεσε συνδυασμό αυτών.Το νέοΝέα θεωρείται μια εφεύρεση η οποία δεν ανήκει στη στάθμη της τεχνικής, δηλαδή σεαυτά που είναι ήδη γνωστά οπουδήποτε στον κόσμο, από γραπτή ή προφορική περιγραφήή με οποιοδήποτε άλλο τρόπο. Επί παραδείγματι δεν είναι νέα μια εφεύρεση για τηνοποία έχει ήδη απονεμηθεί δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου, ήγια την οποία έχει ήδη κατατεθεί αίτηση απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίας σεοποιοδήποτε μέρος του κόσμου. Για τον ίδιο λόγο δεν είναι νέα μια εφεύρεση, τοπεριεχόμενο της οποίας δημοσιοποιήθηκε με οποιοδήποτε τρόπο πριν κατατεθεί γι’αυτήν σχετική αίτηση απονομής διπλώματος, όπως επί παραδείγματι η εφεύρεση η οποίααποκαλύφθηκε κατά τη διάρκεια μιας διάλεξης (που δόθηκε είτε από τον εφευρέτη είτεαπό οποιονδήποτε τρίτον), ή η οποία παρουσιάστηκε στο κοινό, ή κυκλοφόρησε στοεμπόριο, ή αποκαλύφθηκε σε ένα δημοσιογραφικό άρθρο μιας οποιασδήποτε εφημερίδαςσε κάποια χώρα του κόσμου, ή ήταν το αντικείμενο διδακτορικής διατριβής η οποίακυκλοφόρησε και δημοσιοποιήθηκε, κλπ.Η εφευρετική δραστηριότηταΜια εφεύρεση θεωρείται ότι εμπεριέχει εφευρετική δραστηριότητα, εάν κατά την κρίσητου ειδικού του συγκεκριμένου πεδίου στο οποίο ανήκει, το περιεχόμενό της δενπροκύπτει με προφανή τρόπο από την ήδη υπάρχουσα στάθμη της τεχνικής. Δηλαδή, γιανα θεωρηθεί ένα επινόημα εφεύρεση και να του απονεμηθεί δίπλωμα ευρεσιτεχνίας,εκτός του ότι θα πρέπει να είναι νέο, θα πρέπει επιπλέον το περιεχόμενό του να επιλύειένα τεχνικό πρόβλημα, με τρόπο τέτοιο που να εμπεριέχει ένα εφευρετικό βήμα, δηλαδήμία εξέλιξη πέραν εκείνων που είναι ήδη γνωστά στον ειδικό. Αυτή η εξέλιξη θα πρέπεινα μην είναι προφανής στον ειδικό και να μην προκύπτει αβίαστα από την ήδηυπάρχουσα στάθμη τεχνικής. Έτσι, επί παραδείγματι, δεν είναι εφεύρεση μία ρόδαποδηλάτου η οποία απλά έχει περισσότερες ακτίνες από ότι έχουν συνήθως οι ρόδεςποδηλάτου, εφόσον η πρόσθεση των επιπλέον ακτινών, αφενός δεν επιλύει κανέναυπάρχον τεχνικό πρόβλημα και αφετέρου είναι μία επινόηση η οποία θα μπορούσε ναγίνει με ευκολία από οποιονδήποτε τεχνικό. Συνεπώς ένα τέτοιο επινόημα, ακόμη και ανείναι νέο γιατί δεν έχει δημιουργηθεί ποτέ πριν κατά το παρελθόν ρόδα ποδηλάτου μετόσες πολλές ακτίνες, ωστόσο δεν είναι εφεύρεση διότι δεν εμπεριέχει εφευρετικήδραστηριότητα. Αντιθέτως, είναι εφεύρεση διότι εμπεριέχει εφευρετική δραστηριότητα,το σπαστό καλαμάκι διότι η πρόσθεση της “φισούνας” σε ένα τμήμα του στελέχους του,του προσέδωσε ευλυγισία και κατέστησε δυνατή την κατανάλωση του υγρού σε όποιαγωνία κι αν βρίσκεται ο χρήστης σε σχέση με το υγρό. Η προσθήκη αυτή, η οποίαεπέλυσε το παραπάνω τεχνικό πρόβλημα, ήταν μία δημιουργική επινόηση μη προφανήςστον ειδικό και για τον λόγο αυτόν, στο σπαστό καλαμάκι απονεμήθηκε δίπλωμαευρεσιτεχνίας.Η βιομηχανική εφαρμογήΜια εφεύρεση θεωρείται επιδεκτική βιομηχανικής εφαρμογής, εάν το αντικείμενό τηςμπορεί να παραχθεί ή να χρησιμοποιηθεί σε οποιονδήποτε τομέα παραγωγικήςδραστηριότητας, επί παραδείγματι προϊόν εκχύμωσης φρούτων, ή μέθοδος παραγωγήςφυσικού χυμού φρούτων.Ωστόσο, κατά τον νόμο δεν θεωρούνται εφευρέσεις που επιδέχονται βιομηχανικήεφαρμογή και συνεπώς δεν μπορούν να λάβουν δίπλωμα ευρεσιτεχνίας:α) Οι μέθοδοι χειρουργικής και θεραπευτικής αγωγής για το σώμα ανθρώπου ή ζώου.β) Οι διαγνωστικές μέθοδοι που εφαρμόζονται στο σώμα ανθρώπου ή ζώου.15


Όμως και σε αυτές τις δύο περιπτώσεις, θεωρούνται ως εφευρέσεις που επιδέχονταιβιομηχανική εφαρμογή και συνεπώς που μπορούν να λάβουν δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ταπροϊόντα ή οι ουσίες ή οι συνθέσεις που χρησιμοποιούνται κατά την εφαρμογή τωνπαραπάνω μεθόδων. Έτσι, επί παραδείγματι, δεν θεωρείται εφεύρεση επιδεκτικήβιομηχανικής εφαρμογής η διαγνωστική μέθοδος της αξονικής ή της μαγνητικήςτομογραφίας, θεωρείται όμως εφεύρεση επιδεκτική βιομηχανικής εφαρμογής για τηνοποία χορηγείται δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, η συσκευή η οποία χρησιμοποιείται για τηνεφαρμογή αυτής της διαγνωστικής μεθόδου, δηλαδή ο αξονικός ή ο μαγνητικόςτομογράφος, ή οι φαρμακευτικές συνθέσεις που χρησιμοποιούνται για τη θεραπευτικήαγωγής σε έναν ασθενή.2.1.2 Μη εφευρέσειςΔεν θεωρείται εφεύρεση:α) Οι ανακαλύψεις, οι επιστημονικές θεωρίες και οι μαθηματικές μέθοδοι. Ανακάλυψηείναι η γνωστοποίηση κάποιου υλικού ή κάποιας μεθόδου που υπήρχαν στη φύση καικάποια στιγμή έγιναν γνωστά. Η ανακάλυψη δεν είναι εφεύρεση διότι δεν προϋποθέτεικαμία δημιουργική συμβολή εκ μέρους του ανθρώπου. Ωστόσο, η αξιοποίηση και ηχρήση της ανακάλυψης σε ένα προϊόν ή μία μέθοδο ή μια βιομηχανική εφαρμογή, μπορείνα συνιστά εφεύρεση. Επί παραδείγματι, η ανακάλυψη του ηλεκτρικού ρεύματος δενσυνιστούσε εφεύρεση, όμως η χρήση του ρεύματος με τη διοχέτευσή του μέσω τουηλεκτρικού λαμπτήρα που κατασκεύασε ο Έντισον, ήταν εφεύρεση.β) Οι αισθητικές δημιουργίες, οι οποίες, εφόσον είναι πρωτότυπες, προστατεύονται ωςπνευματικά έργα.γ) Τα σχέδια, οι κανόνες και οι μέθοδοι για την άσκηση πνευματικών δραστηριοτήτων,για παιχνίδια και για την άσκηση οικονομικών δραστηριοτήτων καθώς και ταπρογράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών. Ωστόσο, σύμφωνα με την πρόσφατητροποποίηση της Σύμβασης για τα Ευρωπαϊκά Διπλώματα Ευρεσιτεχνίας, τώρα πλέον ταπρογράμματα Η/Υ (εκτός από την προστασία που ούτως ή άλλως έχουν ως πνευματικάδημιουργήματα, βλ. παραπάνω) μπορούν να προστατευθούν και ως τμήμα μιαςεφεύρεσης και ιδίως ως μέθοδος.δ) Η παρουσίαση πληροφοριών.Οι περιπτώσεις στις οποίες δεν χορηγείται δίπλωμα ευρεσιτεχνίας είναι:α) Στις εφευρέσεις που αντίκεινται στη δημόσια τάξη ή στα χρηστά ήθη.β) Στις περιπτώσεις που πρόκειται για ποικιλίες φυτών ή ζώων ή βιολογικών μεθόδωνπαραγωγής τους. Χορηγείται ωστόσο δίπλωμα για μικροβιολογικές μεθόδους καιπροϊόντα που παράγονται με αυτές τις μεθόδους.2.1.3 Δικαίωμα απόκτησης διπλώματος ευρεσιτεχνίαςΑυτοί που δικαιούνται να αποκτήσουν δίπλωμα ευρεσιτεχνίας είναι:Ο ανεξάρτητος εφευρέτης. Ο ίδιος ο εφευρέτης είναι πάντοτε φυσικό πρόσωπο. Ένανομικό πρόσωπο μπορεί να είναι ο δικαιούχος της εφεύρεσης, αλλά δεν μπορεί να είναιποτέ ο ίδιος ο εφευρέτης. Ο εφευρέτης μπορεί να είναι περισσότερα από ένα πρόσωπα,οπότε το δικαίωμα ανήκει σε όλους εξ αδιαιρέτου, και ο κάθε ένας έχει δικαίωμα ναμεταβιβάζει τη μερίδα του ελεύθερα από τους υπόλοιπους.16


Ο εργαζόμενος εφευρέτης. Όταν ο εφευρέτης είναι εργαζόμενος, η εφεύρεση καταρχήντου ανήκει. Υπάρχουν ωστόσο δύο ειδικότερες περιπτώσεις:α) Οι υπηρεσιακές εφευρέσεις, δηλαδή οι περιπτώσεις που η πραγματοποίηση τηςεφεύρεσης υπήρξε το αντικείμενο σύμβασης μεταξύ εργαζομένου και εργοδότη. Στιςπεριπτώσεις αυτές, η εφεύρεση ανήκει εξ ολοκλήρου στον εργοδότη, ωστόσο, τοόνομα του φυσικού προσώπου εφευρέτη, αναφέρεται πάντοτε στο δίπλωμαευρεσιτεχνίας. Εάν η εφεύρεση είναι ιδιαίτερα επωφελής για τον εργοδότη, οεργαζόμενος δικαιούται πρόσθετη εύλογη αμοιβή. Επί παραδείγματι,αυτοκινητοβιομηχανία προσλαμβάνει χημικούς, προκειμένου να δημιουργήσουν γιαλογαριασμό της μια νέα καινοτόμο ανοξείδωτη βαφή αυτοκινήτου. Στην περίπτωσηαυτή, η πραγματοποίηση της εφεύρεσης αποτελεί αυτό καθαυτό το αντικείμενο τηςσύμβασης και η εφεύρεση, εφόσον πραγματοποιηθεί, θα ανήκει εξ ολοκλήρου στονεργοδότη.β) Οι εξαρτημένες εφευρέσεις, δηλαδή οι περιπτώσεις στις οποίες πραγματοποιήθηκε μιαεφεύρεση από έναν εργαζόμενο, με τη χρήση των υλικών και των μέσων τηςεπιχείρησης στην οποία εργάζεται. Στις εξαρτημένες εφευρέσεις, η εφεύρεση ανήκεικατά 40% στον εργοδότη και κατά 60% στον ή στους εφευρέτες. Επί παραδείγματι,χημικοί που εργάζονται στο τμήμα βαφών αυτοκινητοβιομηχανίας, και οι οποίοιχρησιμοποιούν τα εργαστήρια και τις εγκαταστάσεις της, τυχαίνει κατά τη διάρκειατης καθημερινής εργασίας τους, να εφεύρουν μία ανοξείδωτη βαφή. Στην περίπτωσηαυτή η εφεύρεση ανήκει κατά 60% στους χημικούς που την πραγματοποίησαν, στη δεαυτοκινητοβιομηχανία, με τα μέσα και τα εργαστήρια της οποίας πραγματοποιήθηκεη εφεύρεση, ανήκει το 40%. Στις εξαρτημένες εφευρέσεις, ο εργοδότης έχειπροτεραιότητα εκμετάλλευσης της εφεύρεσης, εφόσον απευθύνει σχετική δήλωσηστον εφευρέτη εντός διαστήματος 4 μηνών. Στην αντίθετη περίπτωση, η εφεύρεσηανήκει εξ ολοκλήρου στον εφευρέτη. Επίσης η εφεύρεση ανήκει εξ ολοκλήρου στονεφευρέτη, εάν δεν έχει καμία σχέση με τη χρήση υλικών, μέσων ή πληροφοριών τηςεπιχείρησης που εργάζεται ο εργαζόμενος.2.1.4 Χωρική έκταση προστασίας της εφεύρεσης και είδη των διπλωμάτωνΌσο αφορά τη χωρική έκταση προστασίας της εφεύρεσης, αυτή ρυθμίζεται από την Αρχήτης εδαφικότητας. Σύμφωνα με την Αρχή αυτή, μία εφεύρεση προστατεύεται μόνον στοέδαφος του κράτους, τα αρμόδια όργανα του οποίου εξέδωσαν το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.Η εφαρμογή της Αρχής αυτής στην πράξη, σημαίνει ότι μία εφεύρεση για την οποίακατατέθηκε σχετική αίτηση απονομής μόνον ελληνικού διπλώματος και για την οποίαδόθηκε ελληνικό δίπλωμα, προστατεύεται μόνον στην Ελλάδα και σε καμία άλλη χώρα.Για να προστατευτεί μια εφεύρεση και σε μία άλλη χώρα, θα πρέπει ο εφευρέτης να έχειφροντίσει να καταθέσει σχετική αίτηση για την ίδια εφεύρεση, στο αρμόδιο εθνικόγραφείο κάθε άλλης χώρας στην οποία επιθυμεί να προστατευθεί η εφεύρεσή του.Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας δίνει στον δικαιούχο του, το απόλυτο και αποκλειστικόδικαίωμα εκμετάλλευσης της εφεύρεσης για 20 χρόνια από τη στιγμή κατάθεσης τηςαίτησής του. Αυτό σημαίνει ότι το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας δημιουργεί για τον δικαιούχοτου μια μονοπωλιακή αγορά, διάρκειας 20 ετών, απαλλάσσοντάς τον από οποιονδήποτεανταγωνισμό τρίτου. Ωστόσο, όπως προαναφέρθηκε, η προστασία της εφεύρεσης καισυνεπώς και το μονοπώλιο του δικαιούχου, περιορίζεται μόνον στην εδαφική επικράτειατου κράτους εκείνου ή των κρατών εκείνων, τα οποία εξέδωσαν δίπλωμα ευρεσιτεχνίαςγια τη συγκεκριμένη εφεύρεση. Αυτό σημαίνει ότι, χωρίς την άδεια του δικαιούχου καιπαρά την αντίθετη θέλησή του, οποιοσδήποτε τρίτος μπορεί να αντιγράψει και ναεκμεταλλευτεί την εφεύρεση, σε μία χώρα στην οποία ο δικαιούχος της εφεύρεσης δενκατέθεσε έγκαιρα αίτηση απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Επί παραδείγματι, για μίακαινοτόμο συσκευή κινητής τηλεφωνίας, ζητείται να απονεμηθεί δίπλωμα ευρεσιτεχνίας,μόνον στην Ελλάδα και στην Ιταλία. Η εφεύρεση αυτή δεν προστατεύεται στις Η.Π.Α.17


και συνεπώς, οποιοσδήποτε το επιθυμήσει, μπορεί να την αντιγράψει και να παραγάγεικαι να εμπορευθεί παρόμοιες συσκευές, τόσο στις Η.Π.Α. όσο και σε όποιες άλλες χώρεςτο επιθυμήσει, εκτός της Ελλάδας και της Ιταλίας, για τις οποίες έχουν χορηγηθείδιπλώματα.Ο δικαιούχος του ελληνικού και του ιταλικού διπλώματος, δεν δικαιούται να στραφείκατά του αντιγραφέα, εφόσον ο τελευταίος εμπορεύεται τα αντίγραφα της εφεύρεσηςεκτός της προστατευόμενης χωρικής περιοχής, δηλαδή της Ελλάδας και της Ιταλίας.Μπορεί ωστόσο να στραφεί εναντίον του αντιγραφέα εάν αυτός προσπαθήσει ναπαραγάγει αντίγραφα στην Ελλάδα ή στην Ιταλία και να σταματήσει την παραγωγή καιεμπορία των αντιγράφων, ή εάν ο αντιγραφέας προσπαθήσει να εισαγάγει τις συσκευές/αντίγραφα στην επικράτεια αυτών των δύο χωρών, ο δικαιούχος του διπλώματος μπορείνα στραφεί εναντίον του και να σταματήσει την εισαγωγή και την εμπορία τους.Βεβαίως, ο δικαιούχος του ελληνικού διπλώματος μπορεί επίσης να εμπορεύεται τησυσκευή του και σε όσες άλλες χώρες του κόσμου το επιθυμήσει, έστω κι αν δεν έχειδίπλωμα ευρεσιτεχνίας γι’ αυτές, ταυτόχρονα με όσους τυχόν αντιγραφείς υπάρχουν.Δηλαδή για τις χώρες για τις οποίες δεν ζητήθηκε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ο δικαιούχοςτης εφεύρεσης δεν έχει μονοπώλιο. Για τον λόγο αυτόν, ο εφευρέτης ή ο δικαιούχος πουθέλει να υποβάλει αίτηση απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίας και εφόσον δεν τονενδιαφέρει να αποκτήσει προστασία μόνον στην Ελλάδα, θα πρέπει να κάνει μια έρευνααγοράς η οποία θα αφορά το συγκεκριμένο προϊόν το οποίο αποτελεί το αντικείμενο τηςεφεύρεσής του και η οποία θα του καταδείξει τα κράτη εκείνα στα οποία υπάρχειεμπορικό όφελος για να κατοχυρώσει την εφεύρεσή του. Επί παραδείγματι, μία εφεύρεσηπου αφορά το ουίσκι, θα ήταν σκόπιμο να κατοχυρωθεί κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειοκαι όχι στη Γαλλία, ενώ ισχύει ακριβώς το αντίθετο για μία εφεύρεση που αφορά τοκρασί. Ακολούθως, και αφού σκιαγραφηθεί η έκταση της χωρικής προστασίας που θέλεινα προσδώσει ο δικαιούχος στην εφεύρεσή του, θα επιλέξει το είδος του διπλώματος τοοποίο θα διεκδικήσει, όπως εκτίθεται στην αμέσως ακόλουθη ενότητα.Διακρίνονται τα εξής είδη Διπλωμάτων:-Εθνικό δίπλωμα μέσω του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ), δηλαδήδίπλωμα ευρεσιτεχνίας για εφεύρεση που θα προστατεύεται μόνον στην ελληνικήεπικράτεια.-Ευρωπαϊκό δίπλωμα από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών, δηλαδή δίπλωμαευρεσιτεχνίας για εφεύρεση που θα προστατεύεται σε ένα ή περισσότερα από ταευρωπαϊκά κράτη που έχουν κυρώσει την European Patent Convention (EPC) (1973Munich). Το ευρωπαϊκό δίπλωμα δεν πρέπει να συγχέεται με το δίπλωμα που θααπονέμεται για όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο ακόμη δεν έχειθεσπιστεί από τα Κράτη Μέλη.-Διεθνές δίπλωμα μέσω του Ευρωπαϊκού Γραφείου Ευρεσιτεχνιών, δηλαδή δίπλωμαευρεσιτεχνίας για εφεύρεση που θα προστατεύεται σε ένα ή περισσότερα κράτη,ευρωπαϊκά ή μη, τα οποία έχουν κυρώσει την Patent Cooperation Treaty (PCT) (1970Washington).-Εθνικό δίπλωμα κατευθείαν από όποιο κράτος επιθυμεί, εφόσον το κράτος αυτό έχεικυρώσει την Paris Convention for the Protection of Industrial Property (PIP) (1883 Paris).Σύμφωνα με την Αρχή της Διεθνούς Προτεραιότητας, ο καταθέτης μιας αίτησης σε μίαχώρα του εξωτερικού, έχει δικαίωμα προτεραιότητας για την εφεύρεσή του και στηνΕλλάδα, εφόσον μέσα σε 12 μήνες από την αρχική κατάθεση, καταθέσει αίτηση για την18


ίδια εφεύρεση στην Ελλάδα. Η εφαρμογή της Αρχής αυτής στην πράξη, εμφανίζεται ωςεξής:Ο καταθέτης μιας αίτησης για την απονομή διπλώματος, βρίσκεται αντιμέτωπος με μιαχρονοβόρα και αρκετά δαπανηρή διαδικασία. Για τον λόγο αυτόν, σπεύδει και καταθέτειαίτηση για δίπλωμα καταρχήν μόνον στη χώρα του και κατόπιν προσπαθεί ναδιερευνήσει εάν η εφεύρεσή του θα βρει εμπορικό ενδιαφέρον και ανταπόκριση,προκειμένου να τολμήσει να επωμιστεί τα έξοδα που απαιτούνται και να προχωρήσειστην κατοχύρωσή της και σε άλλες χώρες. Εφόσον αποφασίσει ότι πράγματι επιθυμεί νακατοχυρώσει την εφεύρεσή του και σε άλλες χώρες, πλην της αρχικής, η κατάθεση τηςδεύτερης αυτής αίτησής του θα πρέπει να γίνει εντός 12 μηνών από την πρώτη αρχικήκατάθεση που έκανε. Εφόσον τηρήσει αυτήν την προθεσμία των 12 μηνών, η δεύτερηαίτηση που θα κάνει θα πάρει την ημερομηνία που πήρε η πρώτη αίτησή του. Καιδεδομένου ότι τεκμαίρεται ως εφευρέτης αυτός που κατέθεσε πρώτος αίτησηκατοχύρωσης για μία εφεύρεση, οποιαδήποτε αίτηση κατατεθεί σε αυτό το δωδεκάμηνογια την ίδια εφεύρεση, δεν αφορά πλέον μια νέα εφεύρεση και συνεπώς δεν θα γίνειδεκτή.Επί παραδείγματι, αμερικανός εφευρέτης συστήματος εξοικονόμησης νερού, καταθέτειτην 1 η /1/2000 αίτηση απονομής διπλώματος για την εφεύρεσή του στις Η.Π.Α. Έντεκαμήνες αργότερα, καταφέρνει και βρίσκει μία αμερικανική εταιρία η οποία ενδιαφέρεταινα εκμεταλλευτεί εμπορικά την εφεύρεσή του και η οποία αναλαμβάνει να επιβαρυνθείμε όλα τα έξοδα και τέλη που απαιτούνται, προκειμένου να κατατεθεί αίτηση για την ίδιαακριβώς εφεύρεση, στον Καναδά, στην Ελλάδα, στην Αυστραλία, στην Ιαπωνία και στοΙσραήλ. Εάν η εταιρία καταθέσει αιτήσεις απονομής διπλώματος σε αυτά τα κράτη, μέχριτις 31/12/2000, παίρνει και για αυτά τα κράτη, αναδρομικά, ημερομηνία κατάθεσης1 η /1/2000. Συνεπώς, εάν κάποιος Έλληνας εντωμεταξύ αντιγράψει την εφεύρεση καισπεύσει να την καταθέσει στην Ελλάδα στο ενδιάμεσο διάστημα, π.χ. στις 30/6/2000, έξιμήνες μετά, στις 31/12/2000 που θα κατατεθεί η αίτηση του αμερικανού εφευρέτη και ηοποία θα πάρει αναδρομικά ημερομηνία κατάθεσης 1 η /1/2000, η αίτησή του Έλληνα δενθα γίνει δεκτή διότι η εφεύρεσή του δεν θα είναι «νέα».Για να ισχύσει η Αρχή της διεθνούς προτεραιότητας, θα πρέπει επιπλέον να ισχύειμεταξύ των κρατών και ο όρος της αμοιβαιότητας, δηλαδή οι υπήκοοι του ενός ΚράτουςΜέλους να έχουν την ίδια μεταχείριση με τους υπηκόους του άλλου Κράτους Μέλους,δηλαδή, στο παραπάνω παράδειγμα, ο αμερικανός εφευρέτης θα πρέπει ναπροστατεύεται στην Ελλάδα όπως ένας έλληνας εφευρέτης και ταυτόχρονα ένας έλληναςεφευρέτης να προστατεύεται στις Η.Π.Α. όπως ένας αμερικανός εφευρέτης.2.1.5 Διαδικασία απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίαςΗ διαδικασία η οποία ακολουθείται για την απονομή του διπλώματος, είναι, πολύσυνοπτικά, η ακόλουθη:(1) Ο καταθέτης συμπληρώνει τα ειδικά έγγραφα της έντυπης αίτησης του ΟΒΙ.Αντίστοιχα έντυπα διαθέτει το Ευρωπαϊκό Γραφείο για αιτήσεις ευρωπαϊκού ήδιεθνούς διπλώματος.(2) Μαζί με την έντυπη αίτηση, υποβάλει και όλα τα απαιτούμενα έγγραφα πουαφορούν την εφεύρεσή του. Συγκεκριμένα, υποβάλει την περιγραφή τηςεφεύρεσής του με την οποία αποκαλύπτει το περιεχόμενό της, τις αξιώσεις τουμε τις οποίες περιχαρακώνει και προσδιορίζει επακριβώς τα σημεία τηςεφεύρεσής του τα οποία θέλει να κατοχυρώσει, την περίληψη στην οποία κάνειμια σύντομη και συνοπτική περιγραφή της εφεύρεσής του και τα σχέδια σταοποία απεικονίζεται η εφεύρεση.19


(3) Ο φάκελός του εξετάζεται από έναν πρώτο εξεταστή, ο οποίος συντάσσει τηνΈκθεση Έρευνας (Search Report).(4) Ακολούθως, ο φάκελος εξετάζεται από έναν δεύτερο εξεταστή ο οποίοςσυντάσσει την Τελική Έκθεση Έρευνας, βάσει της οποίας αποφασίζεται εάν θαχορηγηθεί ή όχι το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.Η διαδικασία που περιγράφεται συνοπτικά στο σημείο αυτό, στην πράξη είναι εξαιρετικάχρονοβόρα και δαιδαλώδης. Η επικοινωνία του αρμόδιου γραφείου με τον καταθέτη ήτον πληρεξούσιο δικηγόρο του είναι εξαιρετικά συχνή. Μεταξύ των πράξεων πουπεριγράφονται εδώ και οι οποίες είναι οι κυριότερες, μπορούν να παρεμβληθούν πολλέςδιαδικαστικές παρεγκλήσεις. Οι προθεσμίες οι οποίες μεσολαβούν συνεχώς μεταξύ όλωναυτών των διαδικαστικών πράξεων και παρεγκλήσεων είναι εξαιρετικά σύντομες. Ησυνολική διαδικασία απονομής ή μη απονομής του διπλώματος, στην πράξη διαρκεί από18 μήνες έως και 7 χρόνια.Τέλος, επειδή ο τρόπος που θα πρέπει να συνταχθούν η περιγραφή, οι αξιώσεις και ηπερίληψη του καταθέτη, δεν είναι αόριστος, αλλά έχει συγκεκριμένη προδιαγεγραμμένηδομή σύνταξης, η οποία θα πρέπει να τηρηθεί από τον καταθέτη, όλα αυτά τα έγγραφα θαπρέπει να συντάσσονται από τον καταθέτη σε στενή συνεργασία με εξειδικευμένοδικηγόρο.To δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προσφέρει στον κάτοχό του το δικαίωμα να εκμεταλλεύεταιπαραγωγικά την εφεύρεσή του, κατ’ αποκλειστικότητα για 20 χρόνια από την επομένητης ημερομηνίας της αρχικής κατάθεσης και ιδίως:• Το δικαίωμα να παράγει, να προσφέρει και να διαθέτει στην αγορά, ή να κατέχεικαι να χρησιμοποιεί για τον ίδιο σκοπό, τα προϊόντα που προστατεύονται από τοδίπλωμά του.• Το δικαίωμα να εφαρμόζει να προσφέρει ή να διαθέτει στην αγορά τη μέθοδο πουπροστατεύεται από το δίπλωμά του.• Το δικαίωμα να παράγει, να προσφέρει και να διαθέτει στην αγορά, ή να κατέχεικαι να χρησιμοποιεί για τον ίδιο σκοπό, το προϊόν που έχει παραχθεί με τηνπροστατευόμενη μέθοδό του.• Το δικαίωμα να απαγορεύει σε κάθε τρίτο να εκμεταλλεύεται παραγωγικά τηνεφεύρεσή του, ή να εισάγει χωρίς τη συναίνεσή του τα προϊόντα πουπροστατεύονται από το δίπλωμά του.2.1.6 Τρόποι οικονομικής και εμπορικής εκμετάλλευσης της εφεύρεσηςΟ δικαιούχος της εφεύρεσης μπορεί να εκμεταλλευτεί την εφεύρεσή του με τουςακόλουθους τρόπους:(1) Όσο αναμένει να του απονεμηθεί το δίπλωμα, μπορεί να μεταβιβάσει συμβατικά τοδικαίωμά του για τη χορήγηση διπλώματος. Στην περίπτωση αυτήν, ο δικαιούχοςαποξενώνεται από τα δικαιώματά του επί του διπλώματος που αναμένει να τουχορηγηθεί. Το όνομα του εφευρέτη ωστόσο, δεν αλλάζει και θα αναφέρεται στο δίπλωμαευρεσιτεχνίας που θα απονεμηθεί στον νέο δικαιούχο.(2) Μετά τη χορήγηση του διπλώματος, μπορεί να μεταβιβάσει συμβατικά το δίπλωμαευρεσιτεχνίας που του απονεμήθηκε. Και σε αυτήν την περίπτωση, ο δικαιούχοςαποξενώνεται από τα δικαιώματά του επί του διπλώματος και το όνομα του εφευρέτηεξακολουθεί να μην αλλάζει. Οι περιπτώσεις αυτών των συμβάσεων, επειδή ακριβώς ονέος δικαιούχος αποκτά ένα δίπλωμα που έχει ήδη απονεμηθεί, κατ’ αποκλειστικότητα20


και με όλα τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτό, είναι οι συμβάσεις με το υψηλότεροσυγκριτικά τίμημα. Αντιθέτως, οι συμβάσεις μεταβίβασης του δικαιώματος για τηναπονομή του διπλώματος, που αναφέρθηκαν αμέσως παραπάνω υπό i, αν και είναι επίσηςαποκλειστικές, ωστόσο έχουν χαμηλότερο τίμημα, διότι αυτός που το αποκτά,αναλαμβάνει και τον κίνδυνο να μην του χορηγηθεί τελικά το δίπλωμα, τα δικαιώματαπροσδοκίας του οποίου αγόρασε.(3) Επίσης μετά τη χορήγηση του διπλώματος, μπορεί να εκχωρεί συμβατικά, άδειαεκμετάλλευσης του διπλώματός του, σε τρίτους. Στις περιπτώσεις αυτές, ο δικαιούχοςτου διπλώματος δεν αποξενώνεται από αυτό, απλώς επιτρέπει σε κάποιον τρίτο ναεκμεταλλεύεται το αντικείμενο του διπλώματός του. Οι άδειες αυτές μπορεί να είναιαποκλειστικές ή μη.Όλοι οι παραπάνω τρόποι εκμετάλλευσης του διπλώματος, μόλις συντελεσθούν, πρέπεινα καταχωρηθούν στο Μητρώο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας που τηρεί ο ΟΒΙ καιδημοσιεύεται στο ειδικό Δελτίο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας. Τόσο το δικαίωμα για τηχορήγηση διπλώματος, όσο και το δίπλωμα που απονεμήθηκε κληρονομούνται.(4) Τέλος, ο δικαιούχος διπλώματος, πριν του απονεμηθεί το δίπλωμα, δικαιούται νασυνάπτει συμβάσεις μεταφοράς τεχνολογίας /τεχνογνωσίας που να αφορούν τοαντικείμενο για το οποίο έχει καταθέσει αίτηση απονομής διπλώματος (βλ. παρακάτω).Τα ένδικα μέσα προστασίας που έχει ο κάτοχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας είναι τα εξής:Ασφαλιστικά μέτραΩς ασφαλιστικά μέτρα σε επείγουσες περιπτώσεις, μπορεί να διαταχθεί η συντηρητικήκατάσχεση των αντικειμένων που κατέχει ο παραβάτης, η αυτοψία, ηπραγματογνωμοσύνη, η απογραφή ή η φωτογράφησή τους, ή όποιο άλλο μέσο τοδικαστήριο κρίνει πρόσφορο.Αστικές κυρώσειςΟ κάτοχος του διπλώματος, ο καταθέτης που αναμένει να του απονεμηθεί δίπλωμα και οδικαιούχος αποκλειστικής άδειας εκμετάλλευσης της εφεύρεσης, δικαιούνται ναστραφούν κατά οποιουδήποτε προσβάλει ή απειλεί να προσβάλει το δίπλωμα ή τοαντικείμενό της, και να αξιώσουν από το δικαστήριο:α) να παύσει η προσβολή και να μην επαναληφθεί στο μέλλονβ) εφόσον η προσβολή ήταν υπαίτια, μπορούν να αξιώσουν αποκατάσταση της ζημίαςπου υπέστησαν, ή την ωφέλεια που αποκόμισε ο παραβάτης από την αθέμιτηεκμετάλλευση της ευρεσιτεχνίας, ή την πληρωμή ενός ποσού ανάλογου με το τίμημα πουθα είχε η νόμιμη άδεια εκμετάλλευσης της ευρεσιτεχνίαςγ) σε περίπτωση καταδίκης του εναγομένου, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει τηνκαταστροφή των αντικειμένων που κατασκευάστηκαν παράνομα, ή την απόδοσή τουςστον ενάγοντα για ολική ή μερική αποζημίωσή του.2.2 Πιστοποιητικό υποδείγματος χρησιμότηταςΤο Πιστοποιητικό Υποδείγματος Χρησιμότητας (στο εξής ΠΥΧ), έχει επικρατήσει ναθεωρείται ένα είδος διπλώματος ευρεσιτεχνίας για "μικρές" εφευρέσεις. Για τον λόγοαυτόν, όποιος ζητά να του απονεμηθεί δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, μπορεί να ζητήσει, μέχριτη χορήγηση του διπλώματός του, να μετατραπεί η αίτησή του σε αίτηση για χορήγησηΠΥΧ. Στην πράξη κάτι τέτοιο συμβαίνει, όταν ο καταθέτης αίτησης για την απονομήδιπλώματος ευρεσιτεχνίας, έχει αμφιβολίες εάν θα καταφέρει να του απονεμηθεί δίπλωμαευρεσιτεχνίας και για τον λόγο αυτόν, ζητά τη μετατροπή της αίτησής του σε αίτηση21


ΠΥΧ, προκειμένου να καταφέρει να αποκτήσει έστω τα δικαιώματα που απορρέουν απότην απονομή ενός ΠΥΧ.Το ΠΥΧ, χορηγείται, μετά από αίτηση του ενδιαφερομένου, για κάθε τρισδιάστατοαντικείμενο με καθορισμένο σχήμα και μορφή, το οποίο είναι νέο, βιομηχανικάεφαρμόσιμο και με δυνατότητα να δώσει λύση σε τεχνικό πρόβλημα, όπως εργαλείο,όργανο, συσκευή, σκεύος, εξάρτημά τους κλπ. Δεν χορηγείται ΠΥΧ για μέθοδο ή γιαβιομηχανική εφαρμογή. Η διάρκεια του ΠΥΧ είναι 7 χρόνια από την ημερομηνίακατάθεσης της σχετικής αίτησης.Στα ΠΥΧ εφαρμόζονται αναλογικά όσα ισχύουν για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας.Συνεπώς, τόσο τα δικαιώματα που αποκτά ο δικαιούχος του ΠΥΧ, όσο και οι τρόποιεμπορικής εκμετάλλευσής του και τα ένδικα μέσα προστασίας του, είναι τα ίδια με αυτάπου ισχύουν για τον δικαιούχο ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας (βλ. παραπάνω).2.3 Συμβάσεις μεταφοράς τεχνολογίαςΣτις συμβάσεις μεταφοράς τεχνολογίας, ο δότης τεχνολογίας παρέχει στον δέκτη τηντεχνολογία του που αποτελεί το αντικείμενο της σύμβασης και ο δέκτης καταβάλλει τοσυμφωνημένο τίμημα. Τέτοιες συμβάσεις είναι ιδίως:• Οι άδειες εκμετάλλευσης και οι μεταβιβάσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας καιΠΥΧ.• Η παροχή τεχνικών κατασκευαστικών οδηγιών, σχεδίων ή υπηρεσιών.• Η παροχή υπηρεσιών οργάνωσης, διοίκησης, παρακολούθησης, ελέγχου καιεξειδικευμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών.• Η ανακοίνωση βιομηχανικών απορρήτων, με σχέδια, διαγράμματα, οδηγίες,συνθήκες, διαδικασίες κλπ. και με τρόπους παραγωγής προϊόντων πουαναφέρονται στην παραγωγική εκμετάλλευση. Τα βιομηχανικά απόρρηταμπορούν να είναι τεχνικές πληροφορίες ή στοιχεία που αφορούν μεθόδους,εμπειρίες, δεξιοτεχνίες με πρακτική εφαρμογή κυρίως στην παραγωγή αγαθώνκαι στην παροχή υπηρεσιών εφόσον δεν έχουν γίνει ευρύτερα γνωστά κλπ.• Η από κοινού έρευνα ή ανάπτυξη νέας τεχνολογίας, επιδεικτικών ή πειραματικώνπρογραμμάτων ή έργων.• Η παροχή τεχνικής βοήθειας με τη μορφή ενημέρωσης, καθοδήγησης καικατάρτισης προσωπικού.Όλες οι συβάσεις μεταφοράς τεχνολογίας καταχωρούνται στο ειδικό Μητρώο πουτηρείται στον ΟΒΙ, μαζί με το απαιτούμενο παράβολο. Αγωγή ή αίτηση σε δικαστήριοπου αφορά οποιαδήποτε διαφορά μεταξύ των συμβαλλομένων μερών και η οποίααπορρέει από τη σύμβαση μεταφοράς τεχνολογίας, δεν συζητείται στο δικαστήριο, χωρίςβεβαίωση του ΟΒΙ ότι έχει καταχωρηθεί στο Μητρώο του, αντίγραφο της συγκεκριμένηςσυμφωνίας.2.4 Βιομηχανικά σχέδια και υποδείγματαΤο βιομηχανικό σχέδιο και υπόδειγμα, είναι τα εξωτερικά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τηςεικόνας ενός βιομηχανικού ή βιοτεχνικού προϊόντος, όπως, ενδεικτικά, η γραμμή, τοπερίγραμμα, το χρώμα, το σχήμα, η μορφή και τα υλικά του προϊόντος ή τηςδιακόσμησής του. Με τον όρο «προϊόν» νοείται και η συσκευασία, η παρουσίαση, ταγραφικά σύμβολα, τα τυπογραφικά στοιχεία, τα συστατικά που προορίζονται γιασυναρμολόγηση σε ένα σύνθετο προϊόν κλπ., όπως επί παραδείγματι ποτήρια φαγητού μεσχέδια του Δημήτρη Μυταρά, ένα mouse pud με απεικόνιση ενός πίνακα του Dali, οι22


τριπλές βέρες του Cartier, η πένα Mont Blanc, η κολόνια του Gaultier σε μπουκάλι μεσχήμα γυναικείου σώματος, τα μεταλλικά ρούχα του Paco Rabanne, το ταγιέρ της CocoChanel, η τσάντα Kelly του οίκου Hermes, κλπ. Δεν υπάρχει δικαίωμα σε βιομηχανικόσχέδιο ή υπόδειγμα, όταν τα χαρακτηριστικά που έχει η μορφή του προϊόντοςυπαγορεύονται αποκλειστικά από την τεχνική του λειτουργία.Η προστασία των βιομηχανικών σχεδίων και υποδειγμάτων είναι ένα κράμα προστασίαςβιομηχανικών και πνευματικών δικαιωμάτων. Επίσης, προστατεύονται και κατά τιςέννομες διατάξεις περί αθέμιτου ανταγωνισμού. Προϋπόθεση για την προστασία ενόςβιομηχανικού σχεδίου ή υποδείγματος, είναι αυτό να είναι νέο και να έχει ατομικόχαρακτήρα:Νέο είναι ένα βιομηχανικό σχέδιο ή υπόδειγμα, εάν μέχρι την ημερομηνία κατάθεσης τηςαίτησης για την καταχώρισή του, δεν έχει διατεθεί στο κοινό κανένα πανομοιότυπο μεαυτό, δηλαδή κανένα που να διαφέρει προς αυτό μόνον ως προς επουσιώδειςλεπτομέρειες.Ένα βιομηχανικό σχέδιο ή υπόδειγμα έχει ατομικό χαρακτήρα, εάν η όλη εντύπωση πουπροκαλεί στον ενημερωμένο χρήστη διαφέρει από εκείνη που προκαλείται στον ίδιοχρήστη από οποιοδήποτε άλλο βιομηχανικό σχέδιο ή υπόδειγμα που έγινε προσιτό στοκοινό πριν την ημερομηνία κατάθεσης της αίτησης για την καταχώρισή του. Θεωρείταιδε ότι έχει γίνει ένα σχέδιο ή υπόδειγμα προσιτό στο κοινό, εάν δημοσιεύτηκε μετά απόκαταχώριση, ή έχει εκτεθεί ή έχει κυκλοφορήσει στο εμπόριο, ή έχει γνωστοποιηθεί μεάλλο τρόποΕντός διαστήματος 4 μηνών από την κατάθεση της σχετικής αίτησης, ο ΟΒΙ εκδίδειπιστοποιητικό καταχώρησης του κατατεθέντος βιομηχανικού σχεδίου ή υποδείγματος. Ηευθύνη ότι πληρούνται οι δύο παραπάνω προϋποθέσεις, ανήκει στον καταθέτη.Η διάρκεια ισχύος του βιομηχανικού σχεδίου ή υποδείγματος είναι 5 έτη από τηνημερομηνία κατάθεσης της σχετικής αίτησης, με δυνατότητα ανανέωσης ανά πενταετία,μέχρι τη συμπλήρωση 25 ετών.Για όλο το παραπάνω χρονικό διάστημα και αμέσως μετά την καταχώρηση, ο δικαιούχοςέχει το αποκλειστικό δικαίωμα να χρησιμοποιεί το βιομηχανικό σχέδιο ή υπόδειγμα καινα απαγορεύει σε οποιονδήποτε τρίτο τη χρήση του. Ιδίως δικαιούται να κατασκευάζει,να προσφέρει, να διαθέτει στην αγορά, να εισάγει να εξάγει και να χρησιμοποιεί τοπροϊόν στο οποίο έχει ενσωματωθεί ή εφαρμοστεί το σχέδιο ή το υπόδειγμα, ή να τοαποθηκεύει.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΑντωνόπουλος, Β. (1993), Δίκαιο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας, Σάκκουλας.Bainbridge, D.I. (1992), Intellectual Property, Pitman, London.Cornish, W.R. (1989), Intellectual Property, Patents, Copyright, Trade Marks andAllied Rights, Sweet & Maxwell, London.Drexl, J. (1994), What Is Protected in a Computer Program? Max Planck Institute.Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (1999), Πώς να ΑποκτήσετεΕυρωπαϊκό Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας, Αθήνα.Καλλίνικου, Δ. (1986), Η Νομολογία για την Πνευματική Ιδιοκτησία, Σάκκουλας.23


Καλλίνικου, Δ. (1994), Τα Θεμελιώδη Θέματα του Ν. 2121/93 για την ΠνευματικήΙδιοκτησία και τα Συγγενικά Δικαιώματα, Σάκκουλας.Κουμάντος, Γ. (1995), Πνευματική Ιδιοκτησία, , Σάκκουλας.Κοτσίρης, Λ. (1999), Δίκαιο Πνευματικής Ιδιοκτησίας, ,Σάκκουλας.Λιακόπουλος, Θ. (1993), Βιομηχανική Ιδιοκτησία, Σάκκουλας.Μαρίνος, Μ.Θ. (2000), Πνευματική Ιδιοκτησία, Σάκκουλας.Μικρουλέα, Α. (1999), Υποδείγματα Χρησιμότητας, Νομική Βιβλιοθήκη.Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (1992), Οδηγίες για τη Απόκτηση ΔΕ, ΔΤ,ΠΥΧ, Αθήνα.Σελέκος, Π. (1999), Το δικαίωμα στο Βιομηχανικό Σχέδιο και Υπόδειγμα, Σάκκουλας.Σημίτης, Κ. (1967), Το δικαίωμα επί της Εφευρέσεως, Σάκκουλας.European Patent Office (1998), The New Dimension, - esp@cenet , Annual Report..Cabanellas, G. & Massaguer, J. (1991), Know-how Agreements and EECCompetition Law, IIC Studies, Max Planck Institute.Ullrich, H. (1981, Standards of Patentability for European Inventions, Max PlanckInstitute.ΣΧΕΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΔιεθνής Σύμβαση της Βέρνης 1886.Παγκόσμια Σύμβαση της Γενεύης 1952.Διεθνής Σύμβαση της Ρώμης 1961.Κοινοτική Οδηγία 91/250 για την προστασία των προγραμμάτων Η/Υ.Ν. 2121/93.TRIPS, από το 1995WIPO Copyright Treaty (WCT) 1996WIPO Performance and Phonograms Treaty (WPPT) 1996Κανονισμός 2349/84 σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85 παρ. 3 της ΣυνθΕΟΚ, σεκατηγορίες συμφωνιών που αφορούν την άδεια εκμετάλλευσης διπλωμάτωνευρεσιτεχνίας, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει σήμερα (ιδίως με τον Κανονισμό 151/93).Νόμος 1733/1987 «Μεταφορά τεχνολογίας, εφευρέσεις και τεχνολογική καινοτομία».Νόμος 1607/1986 "Κύρωση της σύμβασης για τη χορήγηση ευρωπαϊκών διπλωμάτωνευρεσιτεχνίας που υπογράφηκε στο Μόναχο στις 5 Οκτωβρίου 1973".ΠΔ 77/1988 «Διατάξεις εφαρμογής της σύμβασης για τη χορήγηση ευρωπαϊκώνδιπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που κυρώθηκε με τον νόμο 1607/1986».ΠΔ 54/94 "Τροποποίηση διάταξης νόμου 1733/1987 Μεταφορά τεχνολογίας, εφευρέσεις,τεχνολογική καινοτομία και σύσταση Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας σε συμμόρφωσηπρος τη Συνθήκη της ΕΟΚ".Νόμος 2417/1996 «Κύρωση του Διακανονισμού της Χάγης, για τη διεθνή κατάθεση τωνβιομηχανικών σχεδίων και υποδειγμάτων».ΠΔ 259/1997 «Διατάξεις εφαρμογής του Διακανονισμού της Χάγης, για τη διεθνήκατάθεση των βιομηχανικών σχεδίων και υποδειγμάτων που κυρώθηκε με τον νόμο2417/1996 και διατάξεις για τον εθνικό τίτλο προστασίας.24

More magazines by this user
Similar magazines