TAYTOTHTA_1st issue

JOPA.NEWS

Τεύχος 1 ο - Χριστούγεννα 2013 - Τιμή γνωριμίας 2 €

~

Τα έσοδα διατίθενται στην υλοποίηση ενός οράματος:

Την ανάδειξη και προώθηση του ελληνικού πολιτισμού,

των γραμμάτων και των τεχνών

...γλώσσα {σελ.3}

«Η πατρίδα μου

είναι η γλώσσα μου»

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

του Καθηγητή

Γεώργιου Μπαμπινιώτη

...λογοτεχνικό

καφενείο {σελ.6}

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Η τελευταία εξίσωση

του Κωνσταντίνου

Καραθεοδωρή

Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης

...διηγήματα {σελ.12}

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Το Χριστόψωμο

...λαογραφία {σελ.14}

σαρμανίτσα


~

σελίδα

2

Αγαπητές αναγνώστριες,

αγαπητοί αναγνώστες,

σας παρουσιάζουμε τη νέα μας εκδοτική πρωτοβουλία με

τον τίτλο ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ που φιλοδοξεί να βάλει ένα λιθαράκι

στον αγώνα ανάδειξης του ελληνικού πολιτισμού

έχοντας ως σημείο αναφοράς το τρίπτυχο: γλώσσα, λαογραφία,

λογοτεχνία.

editorial

Κεντρική θέση στο έντυπο κατέχει η λογοτεχνία, αφού

εκεί βρίσκονται όλες οι απαντήσεις σε όσα μας απασχολούν.

© Tanja Bruch

Η λογοτεχνία, εξάλλου, μπορεί να αποτελέσει το «όπλο»

μας για να «εξουδετερώσουμε τη φθορά» κατά τον Ελύτη.

Αξίζει εδώ να αναφερθεί το παράδειγμα του μεταφραστή διακεκριμένων Ελλήνων ποιητών

Αστέρη Κούτουλα, ο οποίος θέλοντας να απαντήσει στα «πυρά» που δεχτήκαμε από τα

γερμανικά ΜΜΕ σε όλο το διάστημα της κρίσης, έπεισε τον εκδότη του έγκριτου λογοτεχνικού

περιοδικού «die horen»* να επιμεληθεί ο ίδιος ένα τεύχος αποκλειστικά αφιερωμένο

στους θησαυρούς του ελληνικού πολιτισμού. Το εγχείρημα πέτυχε, το τεύχος εξαντλήθηκε!

Απώτερος στόχος του περιοδικού μας είναι να συμβάλλει, έστω και ελάχιστα, σε μια προσπάθεια

να αναζητήσουμε την ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ μας· μόνο έτσι θα επανακτήσουμε την αυτοπεποίθησή

μας και θα επανατοποθετηθούμε απέναντι στους άλλους λαούς διεκδικώντας

το σεβασμό τους. Σε αυτό το συναρπαστικό ταξίδι πνευματικής αναζήτησης, σας θέλουμε

συνοδοιπόρους.

Με εκτίμηση

Ιωάννα Παναγιώτου-Μάμαλη

Εκδότρια-Αρχισυντάκτρια

* Tο λογοτεχνικό περιοδικό «die horen» πήρε το όνομά του από το έντυπο που εξέδιδε ο Friedrich

Schiller με συνεργάτες τους Goethe και von Humboldt.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Ιδιοκτησία: JOPA Communications agency & Magazin Drachme

Εκδότρια & αρχισυντάκτρια: Ιωάννα Παναγιώτου-Μάμαλη

Δημιουργικός & γραφιστικός σχεδιασμός εντύπου:

Λίζα Παντελιάδου

Σύμβουλος Έκδοσης: Θεμιστοκλής Μουτσίσης

Νομικός Σύμβουλος: Θεανώ Βασιλικού

Συντακτική ομάδα: Ελένη Καραγιαννίδου, Βούλη Ζώγου, Διαμάντη

Κριτσωτάκη, Λάμπρος Σταύρου, Όλγα Λάντουκχοβα, Χρήστος Κρεμαλής,

Σταυρούλα Λιάπη

Υποδοχή Διαφήμισης: Άννα Μαρία Οικονόμου

Φωτογραφία: Tanja Bruch

Έδρα: Trimburgstr. 2, 81249 München / Sirius Business Park Neuaubing

Αντίτυπα: 2.500

Η εικόνα του εξωφύλλου είναι έργο της

καλλιτέχνιδας Ελένης Σαρρή από τη

συλλογή «Χαμένη Ατλαντίδα» που αγόρασε η

Νέα Πινακοθήκη του Μονάχου το 2011.

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ πωλείται σε κομβικά σημεία της Ομογένειας και

σε επιλεγμένα σημεία διανομής που καλύπτουν όλο το κρατίδιο

της Βαυαρίας. Τα έσοδα διατίθενται στην υλοποίηση ενός οράματος: Την

ανάδειξη και προώθηση του ελληνικού πολιτισμού, των γραμμάτων και

των τεχνών εκτός της ελληνικής επικράτειας.

Trimburgstr. 2, 81249 München

Sirius Business Park Neuaubing

T: +49 89 54 78 79 62 & -66, F: -69

M: +49 163 795 24 19

jp@jopa-drachme.com

www.jopa-drachme.com

www.drachme.com


~

σελίδα

3

...γλώσσα

Οι Γάλλοι λένε «η γλώσσα μου είναι η πατρίδα μου».

Ισχύει όμως και το αντίθετο.

Η πατρίδα μου είναι η γλώσσα μου.

Γιώργος Μπαμπινιώτης

Γλωσσολόγος

Συνέντευξη στην Ιωάννα Παναγιώτου-Μάμαλη

και τον Θεμιστοκλή Μουτσίση

Κύριε καθηγητά, Έλληνες διανοούμενοι από τα παλιά

χρόνια (χαρακτηριστική περίπτωση ο Ίωνας Δραγούμης)

μέχρι τη σημερινή εποχή (Ράμφος, Γιανναράς)

θίγουν το ζήτημα της ταυτότητας. Πώς ερμηνεύετε

εσείς αυτόν τον όρο;

Σε πολυπολιτισμικές κοινότητες όπως η Αυστραλία,

ο Καναδάς, η Γερμανία και η Ελλάδα (μετά την έλευση

μεταναστών) εγείρεται πάντα ένα θέμα ταυτότητας, χαρακτηριστικό

γνώρισμα της οποίας είναι η γλώσσα. Δηλαδή,

όταν περπατάς στο δρόμο και ακούς κάποιον να μιλάει

γαλλικά, λες «αυτός είναι Γάλλος». Υπάρχει, όμως,

και η σπάνια περίπτωση - ενώ μιλάει γαλλικά - να μην

είναι Γάλλος. Αν ακούσεις κάποιον να μιλάει ελληνικά,

πιθανότατα να είναι Έλληνας. Δηλαδή, η γλώσσα είναι

άρρηκτα συνδεδεμένη με την ταυτότητα και αναγνωρίζεται

από όλους. Αυτό εμπεριέχει μια βαθύτερη σημασία,

που μας οδηγεί στην ίδια την έννοια της γλώσσας, η

οποία δεν συναντάται ποτέ μόνη της παρά μόνο με πολύ

αφαίρεση. Υπάρχει πάντα μέσα στο τρίπτυχο: κόσμος,

νους και γλώσσα.

Και τι ορίζουμε ως «γλώσσα»;

Οτιδήποτε μας περιβάλλει, υπάρχει μέσα από τις αισθήσεις

μας ως έννοια. Τα όντα, λοιπόν, είναι έννοιες (εν

νοώ) μέσα στο μυαλό μας, τις οποίες ο άνθρωπος κωδικοποιεί,

τις κάνει σημασίες και στη συνέχεια λέξεις.

© JOPA & DRACHME

Ανέφερα την έννοια «κόσμος». Ποια λέξη χρησιμοποιούν

οι Ινδοί; «Ύπαιθρο». Οι Άγγλοι; „World“ που σημαίνει

«ηλικία του ανθρώπου» και από το οποίο προέρχεται

και το γερμανικό „Welt“. Βλέπουν, δηλαδή, τον κόσμο ως

την ηλικία του ανθρώπου και κατ’ επέκταση ως την ίδια

τους τη ζωή. Οι Έλληνες το είπαν «κόσμος» που σημαίνει

«τάξις». Και αυτό επειδή η ελληνική σκέψη ήθελε να δει

τον κόσμο γύρω μας ως μια μορφή τάξης που αντιστρατεύεται

το χάος. Να λοιπόν που η προσέγγιση αυτού του

κόσμου έχει δοθεί αλλιώς από τους Έλληνες, διαφορετικά

από τους Ινδούς και αλλιώς από τα γερμανικά φύλα.

Άρα, μια άλλη γλώσσα δεν αποτελεί απλώς ένα διαφορετικό

σύνολο λέξεων για τα ίδια πράγματα. Άλλωστε,

τότε θα ήταν πολύ απλό να μάθουμε μια άλλη γλώσσα.

Πρόκειται για μια άλλη ταξινόμηση, σύλληψη και έκφραση

του κόσμου. Αν η γλώσσα είναι όντως αυτό που

περιέγραψα, καταλαβαίνουμε ότι είναι πρωτίστως ταυτότητα.

Δηλαδή, μέσω της γλώσσας βλέπουμε πώς ένας

λαός αντιλαμβάνεται και εκφράζει τον κόσμο μέσα από

ένα σύνολο εννοιών. Εδώ εντάσσεται και ο πολιτισμός,

ο οποίος είναι ένα σύστημα αξιών που αποτελεί κατεξοχήν

στοιχείο ταυτότητας. Η γλώσσα δεν είναι απλώς

κάποιες λέξεις, γι’ αυτό και είναι δύσκολο να μάθεις μια

ξένη γλώσσα που έχει άλλη οργάνωση, άλλη σύνταξη

και άλλη γραμματική.

Είναι σημαντικό να διατηρούμε τη μητρική μας

γλώσσα ζώντας σε μια ξένη χώρα;

Έχει σημασία, αν πιστεύεις ότι πρέπει να διατηρήσεις

την αίσθηση της ιθαγένειας, δηλαδή της ταυτότητας.

Και αυτό δεν σημαίνει ότι θα απαρνηθείς τα χαρακτηριστικά

και τον πολιτισμό της χώρας που ζεις, αλλά ότι


~

σελίδα

4

...γλώσσα

αποκτάς ένα προνόμιο, εφόσον έχεις διπλή θέαση του

κόσμου. Γιατί είναι σημαντικό να υιοθετήσεις μια γλωσσική,

πολιτισμική και συνειδησιακή ταυτότητα ζώντας σε

μια ξένη χώρα και όντας συγχρόνως ενταγμένος σε έναν

άλλον πολιτισμό. Ας πάρουμε για παράδειγμα το γερμανικό

πολιτισμό που είναι πολύ σημαντικός. Για εσάς

που έχετε μία πολύ καλή επαφή με αυτόν και τον καλλιεργείτε

παράλληλα με την ελληνική σας ταυτότητα -

διότι κατάγεστε και από την Ελλάδα και γνωρίζετε την

ελληνική γλώσσα και ιστορία - αποτελεί ένα σημαντικό

πλεονέκτημα.

Άρα, η διγλωσσία ορίζεται ως «διπλή θέαση των

πραγμάτων και του κόσμου»;

Σαφώς. Δεν μαθαίνεις την ελληνική γλώσσα για να

επισκεφτείς την Ελλάδα και να μιλήσεις με κάποιους

Έλληνες. Μέσα από το άκουσμα, παράδειγμα, της λέξης

δημοκρατία, εσύ ως Έλληνας αυτομάτως ανάγεσαι στο

Δήμο, δηλαδή στο λαό, στην κοινότητα και στο κράτος,

στην εξουσία του Δήμου. Και αισθάνεσαι, αμέσως, ότι η

δημοκρατία είναι μια πολύ βαθιά έννοια. Αυτό που πρέπει

να καταλάβει κανείς, είναι ότι ο ελληνικός πολιτισμός,

δεν παράγει απλώς λέξεις. Δίνει λέξεις, οι οποίες

καθορίζουν τη ζωή σου, τον τρόπο σκέψης σου και τον

πολιτισμό σου. Δημοκρατία, μοναρχία, αναρχία... αυτές

είναι θεσμικές έννοιες!

Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης ήταν πρώτα, και πάνω

από όλα, μεγάλοι διανοητές που συνέλαβαν έννοιες.

Έπειτα, κατά τη μεγάλη πολιτισμική έκρηξη που πραγματοποιήθηκε

στην Αναγέννηση (14 ος - 15 ος - 16 ος αιώνας)

ο κόσμος, η Ευρώπη ανακαλύπτει την ελληνική και τη

ρωμαϊκή διανόηση. Και τι κάνουν; Διαβάζουν αρχαία

κείμενα και «χαλάει» ο κόσμος. Τις δε έννοιες που διαβάζουν

τις περνάνε στις ευρωπαϊκές γλώσσες. Άρα,

όταν εμείς ισχυριζόμαστε ότι δίνουμε λέξεις σε κάποιες

γλώσσες, στην ουσία δίνουμε έννοιες εκφρασμένες με

λέξεις.

Γιατί φοβόμαστε να ασχοληθούμε με τέτοια θέματα,

αισθανόμενοι ότι θα μας χαρακτηρίσουν «εθνικιστές»;

Καλή ερώτηση. Προφανώς υπάρχει ένας φαύλος κύκλος

γύρω απ’ αυτό το ζήτημα που αποτρέπει, για δύο

κυρίως λόγους, μερικούς ανθρώπους να ασχοληθούν

με αυτό. Πρώτον, δεν γνωρίζουν το βάθος αυτών των

θεμάτων (είναι σημαντικό αυτό) και δεύτερον, το γνωρίζουν

στρεβλωτικά, λανθασμένα, και μάλιστα το θεωρούν

γνώρισμα εθνικισμού. Ωστόσο, όταν αναφέρεσαι

σε ένα συγκεκριμένο έθνος, που έχει σχέση με ένα συγκεκριμένο

πολιτισμό και μια συγκεκριμένη πατρίδα,

δεν καθίστασαι απαρέγκλιτα εθνικιστής. Και αυτό που

λέμε δεν ισχύει μόνο για την Ελλάδα και για την ελληνική

γλώσσα, αλλά για κάθε ανθρώπινη γλώσσα. Είτε

μιλάμε για το Γερμανό, για το Γάλλο, είτε για οποιοδήποτε

άλλον, η γλώσσα του είναι οι ίδιες του οι σκέψεις.


~

σελίδα

5

...γλώσσα

Αυτό εντάσσεται στο τρίπτυχο που σας ανέφερα στην αρχή:

κόσμος, σκέψη, γλώσσα. Εθνικισμός θα ήταν, αν σας έλεγα

«κοιτάξτε, αυτά ισχύουν μόνο για τους Έλληνες, την Ελλάδα

και την ελληνική γλώσσα, τα άλλα ξεχάστε τα». Δεν είναι

όμως έτσι τα πράγματα, γιατί εγώ μιλάω για τη γλώσσα γενικά.

Τώρα από κει και πέρα, κάθε πολιτισμός έχει μια ιστορία

και μια προσφορά. Και αν ο ελληνικός πολιτισμός είναι γνωστός

για κάτι, είναι αφενός επειδή από εκεί πέρασαν μεγάλοι

διανοητές και αφετέρου επειδή ευτύχησε να έχει γραφή. Και η

μεγαλύτερη σημασία της γραφής και του αλφαβήτου, έγκειται

στο γεγονός ότι δεν θα μας είχε διασωθεί τίποτα, ούτε και τα

κείμενά μας. Κατάφερε, έτσι, ο ελληνικός πολιτισμός να παράγει

κείμενα από πολύ νωρίς (5ος αιώνας) και το διατήρησε

και στις μεταγενέστερες περιόδους (ελληνιστική εποχή, Aναγέννηση,

Διαφωτισμός).

Δεν είναι κατώτερος, όμως, ο γερμανικός, αγγλοσαξονικός

ή γαλλικός πολιτισμός…

Σε καμία περίπτωση! Και από εκεί πέρασαν μεγάλα μυαλά,

μεγάλοι διανοητές, οι οποίοι δούλεψαν στο χώρο της φιλοσοφίας,

της κοινωνιολογίας, της επιστήμης, των μαθηματικών

κτλ. Κάθε πολιτισμός έχει τα δικά του χαρακτηριστικά. Αν

πάμε δε στον κινεζικό πολιτισμό, που για πολλούς από εμάς

είναι άγνωστος, θα αντιληφθούμε πως είναι ένας τεράστιος

πολιτισμός. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τους λεγόμενους

«άγριους ιθαγενείς», που κατά τον Κλοντ Λεβί-Στρος,

είναι και αυτοί πολιτισμοί· μάλιστα τους χαρακτηρίζει ως

«πολιτισμούς του συγκεκριμένου». Δηλαδή, αυτοί στη γλώσσα

τους και στη σκέψη τους, έχουν έννοιες που εμείς δεν τις

έχουμε, γιατί ο δικός μας είναι «πολιτισμός του αφηρημένου».

Τι σημαίνει αυτό; Όταν αυτοί περιγράφουν ένα δέντρο έχουν

ειδικές λέξεις για να χαρακτηρίσουν το χρώμα, το μήκος ενός

φρούτου κτλ. Εμείς λέμε, απλώς, φρούτα και καρπός. Αλλά

όταν θα αναφερθώ σε λέξεις όπως το έννοια, διάνοια, σύννοια,

υπόνοια, εκεί θα εισέλθω σε πολλαπλά επίπεδα του νου.

Γιατί αυτό με ενδιαφέρει περισσότερο, ως αφηρημένη σκέψη.

Ο άλλος, όμως, είναι πολύ μπροστά στη συγκεκριμένη σκέψη

και γι’ αυτό πρέπει κανείς να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός όταν

μιλάει για τόσο μεγάλα θέματα.

Κάθε πολιτισμός έχει την δική του οντότητα, κύρος και αξία

και δεν πρέπει να υποτιμάμε κανέναν. Τι είναι άλλωστε ο πολιτισμός;

Ένα σύστημα αξιών. Οι Έλληνες πιστεύουμε σε συγκεκριμένες

αξίες, οι Γερμανοί σε άλλες, που μπορεί βέβαια να

συμπίπτουν σε πολλά σημεία, μπορεί όμως και να διαφέρουν.

Ο Άγγλος έχει κάποιες άλλες αξίες, ο Αμερικανός έχει κατεξοχήν

τις δικές του. Για τον Αμερικανό, η οικονομική ευμάρεια

π.χ. είναι μεγάλη αξία, διότι θεωρεί ότι αυτό του δίνει πολλές

δυνατότητες. Για τον Έλληνα, όμως, η οικονομική ευρωστία δεν

αποτελούσε ποτέ πρώτιστο μέλημα.

Αυτό έχει ιστορική βάση;

Βεβαίως. Και όταν αρχίσαμε λίγο να «αλληθωρίζουμε» και

να στρεφόμαστε στον καταναλωτισμό, αρχίσαμε να χάνουμε

τον κόσμο. Δηλαδή, όλη η κρίση που περνάμε, όπως έχω αναφέρει

και στο «Βήμα», όπου αρθρογραφώ, είναι κυρίως, κρίση

πολιτισμού και παιδείας. Και με ικανοποίησε που το διάβασα

και στο δικό σας το έντυπο, καθώς δείχνει ότι το πιστεύετε και

μπράβο σας.

συνεχίζεται στη σελίδα 8

Βιογραφικό - Συνοπτικό

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ

Ομότιμος και Επίτιμος Καθηγητής τής Γλωσσολογίας

τής Φιλοσοφικής Σχολής τού Πανεπιστημίου

Αθηνών (1973-2006), Πρόεδρος

τού Εθνικού Συμβουλίου Πρωτοβάθμιας και

Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης τού Εθνικού

Συμβουλίου Παιδείας, Πρόεδρος τού Ελληνικού

Ιδρύματος Πολιτισμού (2006), Πρύτανης

τού Πανεπιστημίου Αθηνών (2000-2006) και

Πρόεδρος (από το 1987) τής Φιλεκπαιδευτικής

Εταιρείας (Αρσακείων – Τοσιτσείων Σχολείων),

Μέλος του Δ.Σ. Ωνασείου.

Τακτικό μέλος τής “European Academy of

Sciences and Arts”(Salzburg), Τακτικό μέλος

τής Μόνιμης Διεθνούς Επιτροπής Γλωσσολόγων

(CIPL), Πρόεδρος τής Γλωσσικής Εταιρείας

των Αθηνών, τακτικό μέλος τής Societas

Linguistica Europaea, τακτικός συνεργάτης τής

εφημερίδας «Το Βήμα» (επιστημονικές επιφυλλίδες).

Διετέλεσε Πρόεδρος τού Παιδαγωγικού

Ινστιτούτου τής Ελλάδος, μέλος τής

Επιτροπής Εκδόσεως τής Εγκυκλοπαίδειας

«Πάπυρος-Λαρούς-Μπριτάνικα» και τής θεματικής

Εγκυκλοπαίδειας τής Εκδοτικής Αθηνών

(Γλωσσολογία).

Ανήκει στους εισηγητές τής Σύγχρονης

(Μοντέρνας) Γλωσσολογίας στην Ελλάδα.

Από τους πρώτους δίδαξε τις σύγχρονες μεθόδους

αναλύσεως τής γλώσσας, τις οποίες

και εφήρμοσε σε αναλύσεις τής δομής τής αρχαίας

και τής νέας ελληνικής γλώσσας. Επέμεινε

στον τρόπο διδασκαλίας τής μητρικής

γλώσσας βάσει τής επικοινωνιακής μεθόδου

συνδυασμένης με τη γραμματική και τη σύνταξη

(δομολειτουργική προσέγγιση). Ασχολήθηκε

συστηματικά με τη λεξικογραφία. Καρπός

τής ενασχόλησής του με τα αντικείμενα

αυτά είναι το «Λεξικό τής Νέας Ελληνικής»

(1998, γ΄ εκδ. 2008), «Λεξικό για το Σχολείο

και το Γραφείο» (2004), «Μικρό Λεξικό

τής Νέας Ελληνικής Γλώσσας» (2006, β΄ έκδοση

2009), «Ορθογραφικό Λεξικό τής Νέας

Ελληνικής Γλώσσας» (2008) και (από κοινού

με τον Χρ. Κλαίρη) η «Γραμματική τής Νέας

Ελληνικής. Δομολειτουργική–Επικοινωνιακή»

(2005), «Συνοπτική Γραμματική τής Νέας

Ελληνικής. Δομολειτουργική-Επικοινωνιακή»

(2007). Εκδότης τού περιοδικού «Γλωσσολογία»,

Διευθυντής τής σειράς «Γλώσσα-Κείμενο-Επικοινωνία».


~

σελίδα

6

Η τελευταία εξίσωση

© Tanja Bruch

O συντάκτης

Θεμιστοκλής

Μουτσίσης

O συγγραφέας

Ελπιδοφόρος

Ιντζέμπελης

του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή

Συνέντευξη του συγγραφέα Ελπιδοφόρου Ιντζέμπελη

στον Θεμιστοκλή Μουτσίση

Τι σας έκανε να ασχοληθείτε με τον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή;

Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή ήταν μια προσωπικότητα διεθνούς

εμβέλειας. Αφιερώθηκε στη μαθηματική επιστήμη και δίδαξε

στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, αλλά και στα διασημότερα

πανεπιστήμια της Αμερικής. Για να τα πετύχει όλα αυτά εργαζόταν

πάρα πολύ, ζούσε συντηρητικά και είχε μια μετρημένη ζωή.

Γοητευμένος από την προσωπικότητά του, προσπάθησα να τον

προσεγγίσω, αρχικά, μέσα από τη βιβλιογραφία. Στη συνέχεια,

ήθελα να πλάσω μυθιστορηματικά «τη μορφή» του. Προσπάθησα,

λοιπόν, να φωτίσω την ανθρώπινη πλευρά αυτού του «μύθου».

Αυτό που με χαροποιεί ιδιαίτερα είναι ότι, εντέλει, κατάφερα

να γράψω ένα μυθιστόρημα που εντάσσεται στην κατηγορία

της πεζογραφίας και όχι της μαθηματικής λογοτεχνίας ή της βιογραφίας,

που σε αυτές τις περιπτώσεις είναι και το σύνηθες.

Ποια ήταν η σχέση του Καραθεοδωρή με τον Αλβέρτο Αϊνστάιν;

Οι δύο άντρες γνωρίστηκαν μέσω του κοινού τους φίλου, Μαξ

Πλανκ. Ο Αϊνστάιν αντιλήφθηκε αμέσως ότι ο Καραθεοδωρή

ήταν μια σπουδαία μαθηματική ιδιοφυία. Έπειτα έγιναν συνεργάτες

στο περιοδικό «Μαθηματικά Χρονικά». Μέσα από την αλληλογραφία

τους διαφαίνεται η φιλική σχέση που είχαν αναπτύξει.

Επίσης, διακρίνεται η εμπιστοσύνη που είχε ο Αϊνστάιν στον

Καραθεοδωρή, καθώς του ζητούσε τη γνώμη του. Γύρω από τη

σχέση αυτή έχει δημιουργηθεί, μάλιστα, ένας μύθος σχετικά με

τη συμβολή του Καραθεοδωρή στη διατύπωση της θεωρίας της

σχετικότητας. Η θέση μου - που βασίζεται σε συζήτηση με την

κόρη του Δέσποινα Καραθεοδωρή-Ροδοπούλου, τον βιογράφο του

Ευάγγελο Σπανδάγο, αλλά και σε προσωπική έρευνα - είναι ότι η

παραπάνω θεωρία ανήκει αποκλειστικά και μόνο στον Αλβέρτο

Αϊνστάιν. Ωστόσο, ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή βοήθησε τον

μεγάλο φυσικό συμβουλεύοντάς στη μαθηματική διατύπωση.

Είναι αλήθεια ότι αγαπούσε πολύ την Ελλάδα;

Αν και έζησε πολλά χρόνια μακριά από την πατρίδα, κάθε φορά

που αυτή τον καλούσε, εκείνος έσπευσε να βοηθήσει. Συγκεκριμένα,

κλήθηκε δύο φορές να συνεισφέρει στον τομέα της παιδείας.

Το 1920, με πρόσκληση του Ελευθερίου Βενιζέλου, ανέλαβε

να οργανώσει το Ιώνιο Πανεπιστήμιο στη Σμύρνη. Για να υπηρετήσει

αυτόν τον σκοπό παραιτήθηκε από τη θέση που κατείχε

ως καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Ωστόσο, η μικρασιατική

καταστροφή δεν επέτρεψε να ευοδωθούν τα σχέδιά

του. Τη δεύτερη φορά (1930-1932) οργάνωσε ως κυβερνητικός επίτροπος

το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. Μετά την εκλογική

ήττα του Ελευθερίου Βενιζέλου απολύθηκε από τη θέση αυτή.

Παρά την απογοήτευση που εισέπραξε, προσπάθησε το 1946

να επιστρέψει στην Αθήνα. Τελικά, πέθανε το 1950 (δυο μήνες

μετά την τελευταία του διάλεξη) στο Μόναχο. Θεωρώ ότι αποτελεί

αδιαμφισβήτητη ένδειξη της αγάπης του για την πατρίδα, το

γεγονός ότι - οσάκις η Ελλάδα τον χρειάστηκε - εκείνος έδινε το

«παρών» και, μάλιστα, ενόσω μεσουρανούσε στη Γερμανία.

Ποια ήταν η σχέση του με το Μόναχο;

Μετά την επιστροφή του από την Ελλάδα το 1924 ανακηρύχθηκε

καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, όπου εργάστηκε

έως το 1938, όταν και συνταξιοδοτήθηκε. Εκεί έμεινε μέχρι το

θάνατό του. Είχε μια σχέση αγάπης με την πόλη του Μονάχου.

Πήγαινε στην εκκλησία, παρακολουθούσε όπερα και του άρεσε

να βαδίζει στους Αγγλικούς Κήπους. Το σπίτι του βρίσκεται στην

περιοχή του Bogenhausen (Rauchstraße 8), ενώ η σορός του είναι

ενταφιασμένη στο κοιμητήριο Waldfriedhof.

Τι σας συνδέει με αυτήν την πόλη;

Στο Μόναχο εργάστηκα για μια πενταετία από το 1997 μέχρι το

2002 ως δάσκαλος στο Ευρωπαϊκό Σχολείο. Η διαμονή μου, αλλά

και η γνωριμία με το Μόναχο με έκαναν να ευλογώ το Θεό που

μου δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσω και να ζήσω σε αυτήν την

όμορφη πόλη.

Τι υπονοεί ο τίτλος του μυθιστορήματος «Η τελευταία εξίσωση

του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή»;

Αναφέρεται στην τελευταία εργασία που ετοίμαζε ο Κωνσταντίνος

Καραθεοδωρή για να την παρουσιάσει σε συνέδριο Μαθηματικών.

Δυστυχώς, όμως, δεν πρόλαβε γιατί απεβίωσε.

Ποια είναι η ανταπόκριση του μυθιστορήματός σας από το

αναγνωστικό κοινό;

Το βιβλίο μου βρίσκεται ήδη στη δεύτερη έκδοση. Είναι αλήθεια

ότι αγκαλιάστηκε από τους αναγνώστες αλλά και από τους κριτικούς.

Το έχω παρουσιάσει ήδη σε έξι πόλεις της Ελλάδας, ενώ

δέχομαι συνεχώς νέες προτάσεις.


~

σελίδα

7

...λογοτεχνικό

καφενείο

Γιατί επιλέξατε το περιοδικό Δραχμή

για να επικοινωνήσετε το μυθιστόρημά

σας στο εξωτερικό;

Το περιοδικό Δραχμή είναι ιδιαίτερο

γιατί συνεισφέρει στον πολιτισμό και

στα γράμματα. Tο διακρίνει η ποικιλία

των θεμάτων, το μοντέρνο στήσιμο

αλλά και μια ιδιαίτερη ευαισθησία που

δείχνει για τη λογοτεχνία. Γίνεται, επίσης,

αναφορά σε κοινωνικά θέματα.

Σημαντικά χαρακτηριστικά είναι η φρεσκάδα

και η νεανικότητα που εκπέμπει

και που σε κερδίζουν αμέσως ως αναγνώστη.

Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε,

επίσης, ότι το περιοδικό είναι δίγλωσσο,

γεγονός που δίνει τη δυνατότητα στους

Γερμανούς να γνωρίσουν στοιχεία της

ελληνικής κουλτούρας. Από την επαφή

μου με αυτό, ταξίδεψα πολλές φορές νοερά

στο Μόναχο.

Πώς μας γνωρίσατε;

Η επαφή μου με το έντυπο έγινε μέσω

της καθηγήτριας της γερμανικής λογοτεχνίας

Βούλης Ζώγου που ζει στο Μόναχο

και με την οποία έχετε αναλάβει

απο κοινού τη μεταφορά της ελληνικής

ποίησης στη γερμανική γλώσσα, με μεταφράσεις που επιμελείται

η ίδια. Με δική της προτροπή διάβασα κάποια ψηφιακά

τεύχη, τα οποία έχω - ευτυχώς - και

σε έντυπη μορφή.

Πώς δεχτήκατε την πρόταση της

διεύθυνσης να αφιερώσει στο έργο

σας το 5ο Λογοτεχνικό Καφενείο;

Ευχαριστώ θερμά την υπεύθυνη του

περιοδικού Ιωάννα Παναγιώτου-Μάμαλη,

που μόλις έμαθε ότι εκδόθηκε

το βιβλίο μου, με προσκάλεσε για μια

παρουσίαση στη βαυαρική πρωτεύουσα.

Η πρόταση αυτή είχε για μένα ιδιαίτερη

σημασία, γιατί ο Κωνσταντίνος

Καραθεοδωρή έζησε εκεί 26 χρόνια.

Τι εύχεστε στην ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ που

σας παρουσιάζει στο πρώτο της

τεύχος;

Για το νέο εγχείρημα της εταιρείας

Jopa Communications που φέρει τον

τίτλο ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ και έχω την τιμή

να με φιλοξενεί, δεν μπορώ να τοποθετηθώ,

μιας και είναι ακόμα στα

«σπάργανα». Πιστεύω, όμως, πως θα

έχει την ανταπόκριση που αξίζει σε

ένα σοβαρό έντυπο και πως μέσω αυτού

θα ξεκινήσει μια άλλη πορεία για

το μυθιστόρημά μου. Μια πορεία γνωριμίας με τους αναγνώστες

του εξωτερικού, μια ονειρεμένη πορεία.

Drachme / Δραχμή

Δίγλωσσο περιοδικό με άποψη και πλούσιο ρεπορτάζ

Διανέμεται δωρεάν τέσσερις φορές ετησίως

στην ευρύτερη περιοχή της Βαυαρίας και σε 20.000 αντίτυπα

Το περιοδικό που αναζητά την αλήθεια και μόνο!

www.drachme.com

Περιοδικό για Έλληνες και Φιλέλληνες

Με παρότρυνση του Οικονομικού Τμήματος του Δήμου του Μονάχου

(Referat für Arbeit und Wirtschaft), με πρωτοβουλία της JOPA &

DRACHME και με την υποστήριξη του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών

Υποθέσεων του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στο Μόναχο

προβάλλει δυναμικά το «άτυπο δίκτυο» ΚΙΝΗΤΡΑ.

Όραμά μας η δικτύωση όλων των Ελλήνων επιχειρηματιών και

ελεύθερων επαγγελματιών με στόχο τη δημιουργική συνύπαρξη και

την αλληλοενημέρωση. Απώτερος σκοπός μας η ανάπτυξη διακρατικών

επαγγελματικών συνεργασιών.

Η επίσημη παρουσίαση θα πραγματοποιηθεί στο πρώτο τρίμηνο του

2014 στο Μόναχο (Herzog-Wilhelm-Str. 15, PLZ 80331). Οι ενδιαφερόμενοι

θα λάβουν σχετική αίτηση συμμετοχής, εφόσον απευθυνθούν

στην παρακάτω διεύθυνση:

JOPA & DRACHME

Communications • Publications • Marketing • Events

Trimburgstr. 2, 81249 München

Sirius Business Park Neuaubing

T: +49 89 54 78 79 62 & -66, F: -69, M: +49 163 795 24 19

www.jopa-drachme.com | jp@jopa-drachme.com


~

σελίδα

8

...γλώσσα

συνέχεια από τη σελίδα 5

© JOPA & DRACHME

Παιδεία… δεν πρόκειται για μια ευρύτατη έννοια;

Ναι, οπωσδήποτε. Αλλά, παρένθεση, οι αρχαίοι Έλληνες

ήταν κατεξοχήν άνθρωποι που παρήγαγαν πολιτισμό

και προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι δεν χρησιμοποιούσαν

την έννοια «πολιτισμός», αλλά τη λέξη

«παιδεία». Σε αυτήν βέβαια ενυπήρχε ο πολιτισμός και η

καλλιέργεια.

Δεν υπήρχε ως λέξη;

Υφίστατο η λέξη πολιτισμός και σήμαινε τη δημόσια

διοίκηση, τον πολίτη και την πολιτική που ασκεί. Πολύ

αργότερα, το 1802, έρχεται ο Αδαμάντιος Κοραής για να

αποδώσει το γαλλικό civilization.

Εσείς δε που γνωρίζετε τα αρχαία ελληνικά, εξ απαλών

ονύχων, αντιλαμβάνεστε αμέσως τη σημασία.

Είμαι σε θέση να αντιληφθώ το βάθος που έδιναν σε

αυτήν την έννοια! Παιδεία ήταν η λογοτεχνία, τα γράμματα,

η επιστήμη, η φιλοσοφία, η μουσική, η ρητορική

γλώσσα, η καλλιέργεια του ανθρώπου…

Η σημερινή κρίση, είναι κρίση παιδείας, πολιτισμού;

Παιδεία και πολιτισμός πάνε μαζί. Διότι αν το σχολείο

δεν παράγει υπεύθυνους πολίτες, κοινωνικά ευαίσθητους,

καλλιεργημένους και μορφωμένους, τότε η πολιτεία

χωλαίνει. Και αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι πολίτες να μην

αναλαμβάνουν τις υποχρεώσεις τους και συνάμα να μην

απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους. Καταλήγουν, έτσι,

χωρίς αξίες και απομονωμένοι από τα κοινά.

Είναι, όμως, καθαρά ελληνικό θέμα αυτό;

Όχι, είναι γενικότερο το θέμα, μόνο που στην Ελλάδα είναι

πολύ έντονο, γιατί συνέβη το εξής: Μέσα από μια κοινωνική

στρέβλωση, όλοι οι Έλληνες θέλουν να σπουδάσουν

τα παιδιά τους στο πανεπιστήμιο, γι’ αυτό ασχολούνται, κυρίως,

με το πώς θα περάσουν αυτά σε ανώτατες σχολές.

Και αυτό γίνεται αυτοσκοπός.

Σαφώς. Και μετατρέπεται το σχολείο σε φροντιστήριο,

όπου δίδονται όγκοι πληροφοριών, χωρίς να αφομοιώνονται

ουσιαστικές γνώσεις από τα παιδιά.

Ellindex - Theodoros Aggos

Grohmannstraße 44

D-80933 München

Tel.: +49 (0) 89 43712626

E-Mail: info@ellindex.de

Inhaber: BISM Theodoros Aggos


~

σελίδα

9

...γλώσσα

Γιατί, αλήθεια, οι συνομήλικοί σας θυμούνται τόσο

καλά τα αρχαία ελληνικά;

Γιατί εμείς περάσαμε από ένα Σχολείο...

Τι το διαφορετικό γινόταν τότε;

Μάθαμε την αρχαία γλώσσα, τον αρχαίο λόγο.

Προσφάτως αναζωπυρώθηκε η παραφιλολογία περί

«νεκρής γλώσσας»...

Ναι. Μάλιστα ορισμένοι άνθρωποι που έμαθαν τα αρχαία

ελληνικά διατείνονται επιχειρηματολογώντας «βλακωδώς»:

«Και τι μας έμεινε που τα μάθαμε;». Δεν αντιλαμβάνονται

πως, αν μη τι άλλο, είναι σε μια άμεση επαφή με

ένα γλωσσικό υλικό που είναι απρόσιτο για τους άλλους.

Δηλαδή, ακούν το «ανένδοτος» και το «ενδοτικός» και

καταλαβαίνουν ότι προέρχεται από το ρήμα ενδίδω και

είναι σε θέση να κατανοήσουν, εντέλει, τη φράση «ανένδοτος

αγώνας» που είχε πει ο Γεώργιος Παπανδρέου.

Ήταν θέμα καθηγητού η σωστή μεταλαμπάδευση

αυτών των γνώσεων;

Κυρίως ήταν θέμα εκπαιδευτικού συστήματος. Υπήρχαν,

όμως, και δάσκαλοι που εμπνέονταν από μεγάλες

ιδέες, όπως ήταν ο δικός μου ο δάσκαλος… σε ένα

δημόσιο σχολείο στην πλατεία Κουμουνδούρου, σε

μια παλιά μικροαστική γειτονιά κοντά στην Ομόνοια.

Οι παλιοί εκπαιδευτικοί φορούσαν το ίδιο κοστούμι,

όσα χρόνια τους γνωρίζαμε. Το ίδιο κοστούμι... Ο ένας

ήταν, μάλιστα, ανάπηρος πολέμου, με κομμένα και τα

δύο του πόδια. Μάλιστα μας δίδασκε αρχαία συνδέοντάς

τα με τα νέα ελληνικά, με Καβάφη και Κάλβο.

Θυμάμαι το κουδούνι να χτυπάει στις δύο και τον ίδιο

να μας ρωτάει: «Παιδιά να καθίσουμε λίγο ακόμα; Βιάζεστε;»

Και μέναμε μέχρι τις τέσσερις για να μάθουμε

γράμματα.

Δεν είναι ωραίο πράγμα να μιλάς για τον τόπο που

μεγάλωσες;

Αλίμονο αν δεν πονάς την πατρίδα που έχεις ζήσει και

δεν μιλάς για τον τόπο που έχει θυσιαστεί ο πατέρας σου.

Οι Γάλλοι λένε «η γλώσσα μου είναι η πατρίδα μου». Αλλά

ισχύει και το αντίθετο. Η πατρίδα μου είναι η γλώσσα μου.

Είναι άλλο, όμως, το να μιλάς για την πατρίδα σου και

άλλο να πεις «ξέρετε δεν υπάρχει τίποτε άλλο, μόνο η δική

μας η πατρίδα. Οι άλλοι είναι βάρβαροι». Στο μεγάλο μου

λεξικό έχω ένα εκτενές σχόλιο περί εθνικισμού, εθνισμού

και πατριωτισμού. Ο πατριωτισμός έχει θετική έννοια και

η φιλοπατρία είναι να αγαπάς τη πατρίδα σου. Εθνικισμός,

αντιθέτως, είναι να εκθειάζεις τη δική σου πατρίδα

σε βάρος των άλλων και να πιστεύεις πως οι άλλοι είναι

κατώτεροι, ενώ εσύ ανώτερος. Αντίληψη που καταλήγει

πολλές φορές και σε βλέψεις εδαφικής επέκτασης.

Εδώ να σημειώσω ότι η διαστρέβλωση της έννοιας

της ταυτότητας και της λανθασμένης σύνδεσής της με

τον εθνικισμό, πέρασε κάποτε και στους διδάσκοντες,

οι οποίοι απέφευγαν συνειδητά να αναφέρονται σε

ανώτερες αξίες, όπως η πατρίδα. Υπενθυμίζω ότι είχε

περάσει η χούντα με το σύνθημα «πατρίς, θρησκεία,

οικογένεια», το οποίο συνδέθηκε με έννοιες που οι περισσότεροι

φοβόντουσαν να χρησιμοποιήσουν για να

μην τους χαρακτηρίσουν συντηρητικούς, χουντικούς,

εθνικιστές κλπ. Αυτό όμως δημιούργησε πρόβλημα,

γιατί κάποιοι νέοι θεώρησαν μετέπειτα ότι όλα αυτά είναι

και λίγο ύποπτα, μην μπορώντας να αναγνωρίσουν

πώς είναι το να εκτιμάς τη γλώσσα σου, ως αξία, και όχι

μόνο ως ένα μέσο.

Πώς εξηγείτε το ότι πολλές φορές δυσκολευόμαστε να

γράψουμε ορθά σε μια άλλη γλώσσα, πέραν της μητρικής;

Σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό υπάρχει πάντοτε

παρέμβαση της μητρικής, όσον αφορά την έκφραση σου,

Τώρα, πολλοί καθηγητές - επηρεασμένοι από το υπερκαταναλωτικό

πνεύμα της εποχής - ανυπομονούν να

τελειώσει η διδασκαλία στο σχολείο για να πάνε σε ένα

ιδιαίτερο μάθημα, καθώς οι ανάγκες τρέχουν...

Τον θυμάστε τόσο έντονα το φιλόλογό σας;

Τον θυμάμαι και μάλιστα είχα και την ευτυχία, όταν

έγινα καθηγητής στο πανεπιστήμιο, να έρθει και να με

δει στο εναρκτήριο μάθημα, στη μεγάλη αίθουσα τελετών.

Μεγάλη συγκίνηση.

Τι θαυμάζατε σε εκείνον;

Όλα όσα έλεγε, τα πίστευε. Ό, τι δίδασκε, μας το μετέφερε

με πάθος. Δεν έμπαινε μέσα για να κάνει ένα

«κρύο» μάθημα. Και ήμασταν περίπου εβδομήντα μαθητές.

Τα περισσότερα φτωχόπαιδα, μεσαίας τάξεως.

Εντάξει, εγώ ήμουν παιδί γιατρού, αλλά τι γιατρού;

Γιατρός οικογενειακός, που πήγαινε σε ανθρώπους

που δεν είχαν λεφτά και τους άφηνε και τα φάρμακα.

Πολλοί τον πλήρωναν δίνοντάς του ό, τι είχαν σε τρόφιμα.

ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ

θα πραγματοποιηθεί την ημέρα του Αγ. Βαλεντίνου

Παρασκευή, 14.02.2014, 6:30 μ.μ.

στο εστιατόριο MYTHOS (Münchner Str. 41, Unterhaching)

Τίτλος της εκδήλωσης: Verliebt in... Griechenland!

Θα παρουσιαστεί το βιβλίο του φιλέλληνα συγγραφέα Andreas Deffner

Filotimo! (Größenwahn Verlag)

www.abenteuer-griechenland.eu

Μουσική

κάλυψη: Sakis Bil

www.facebook.com/

sakisbil


~

σελίδα

10

...γλώσσα

© JOPA & DRACHME

Δρ. Ανδρέας Μοράκης, Πρόεδρος της Λέσχης Ελλήνων Επιστημόνων Μονάχου

Δρ. Κωνσταντίνος Νικολακόπουλος, Καθηγητής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου

στην ξένη γλώσσα. Και μάλιστα όταν η παρέμβαση αυτή

γίνεται σε γραμματικό και συντακτικό επίπεδο, τότε καταλήγει

σε λάθη. Γιατί πολλές φορές προσπαθείς να εκφραστείς

σε μία άλλη γλώσσα, όπως θα το έκανες στη

δική σου, χωρίς να είναι πάντοτε δυνατό αυτό. Η παρέμβαση

αυτή, βέβαια, εξαρτάται και από τη σχέση που έχεις

με τη μητρική γλώσσα, αλλά και με την ξένη. Εάν η γνώση

της δεύτερης γλώσσας δεν είναι βαθιά και δεν έχεις

άνεση, τότε η παρέμβαση θα είναι όλο και μεγαλύτερη,

εάν όμως έχεις αποκτήσει καλή γνώση αυτής, τότε καθίσταται

όλο και πιο μικρή. Είναι ένα «κλικ» του μυαλού.

Στη γλωσσολογία το λέμε ¨code switching¨. Αυτή η αλλαγή

κώδικα, λοιπόν, γίνεται αυτόματα.

Αυτό συμβαίνει και όταν μιλάμε τη μητρική;

Και βέβαια. Όταν απευθύνομαι σε ένα γέροντα ή σε ένα

πρόσωπο σεβάσμιο, είναι διαφορετικό από το να μιλάω

σε ένα φίλο μου. Μάλιστα υπάρχουν γλώσσες, όπως η ιαπωνική,

όπου αυτά είναι γραμματικοποιημένα. Δηλαδή,

χρησιμοποιούν άλλο τύπο ρήματος αν απευθύνονται σε

ίσο, άλλο τύπο αν μιλάνε σε ανώτερο και άλλο σε κατώτερο.

Αυτό το βλέπει κανείς μέσα στο ρήμα, γραμματικά

εκφρασμένο. Εμείς δεν έχουμε τέτοια διαφοροποίηση.

Εμείς, απλώς, χρησιμοποιούμε τον πληθυντικό ευγενείας.

Αν δεν ξέρουμε κάποιον θα του πούμε «Τι κάνετε;»,

«πώς είστε;». Δεν θα του πούμε «Πώς είσαι;». Αυτός ο

πληθυντικός ευγενείας αναπτύσσεται από το Βυζάντιο

και έπειτα, δηλαδή στο Μεσαίωνα. Στην αρχαιότητα δεν

υπήρχε. Όταν ο Πλάτωνας μιλούσε στους μαθητές του

και οι μαθητές του σε αυτόν, χρησιμοποιούσαν τον ενικό.

Αργότερα, όπου υφίστανται κάποιες ταξικές διαφορές,

εισέρχεται ο πληθυντικός οπότε και ο «υποταγμένος»

δεν μπορεί να μιλήσει στον κύριο σε ίσο επίπεδο. Αυτό,

όμως, στα ελληνικά δεν γραμματικοποιήθηκε ποτέ, ούτε

και πήρε άλλη κατάληξη. Στην ιαπωνική, όμως, όπου

υπάρχουν οι τάξεις και στα ινδικά οι κάστες, πέρασε στη

γλώσσα να είναι και ως γραμματικοποιημένο.

Είπαν για αυτόν...

«Λέγοντας γλωσσολογία εννοούμε

Μπαμπινιώτης. Λέγοντας Μπαμπινιώτης

εννοούμε γλώσσα, παιδεία, πολιτισμός»

Δρ. Κωνσταντίνος Κρεμαλής

Καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η συνέντευξη με τον κύριο Γιώργο Μπαμπινιώτη έλαβε χώρα στο

πλαίσιο της επίσκεψης του Καθηγητή Γλωσσολογίας στο Μόναχο,

η οποία πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της Λέσχης Ελλήνων

Επιστημόνων Μονάχου στις 10.10.2013.

Club Griechischer Akademiker e.V.

www.cga-m.de

Στο επόμενο τεύχος, που θα κυκλοφορήσει το Πάσχα του 2014, οι

αναγνώστες της ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ θα έχουν τη δυνατότητα να διαβάσουν

επιλεγμένα αποσπάσματα από τη διάλεξή του, στη διάρκεια

της οποίας πραγματεύτηκε το θέμα «διαχρονική εξέλιξη και οικουμενικότητα

της ελληνικής γλώσσας».

ΥΓ: Ο καθηγητής κύριος Μπαμπινιώτης έχει αποδεχθεί την

πρόταση του διοικητικού συμβουλίου να γίνει επίτιμο μέλος της

Λέσχης Ελλήνων Επιστημόνων Μονάχου.


~

σελίδα

11

...μαρτυρίες

Έλληνες κρατούμενοι σε γερμανικά στρατόπεδα

Όταν ήρθαν οι Γερμανοί στην Κόρινθο ήμουν

μόλις δεκαέξι χρόνων παιδί. Η γερμανική

στρατιωτική υπηρεσία Γκεστάπο τακτικά μας συλλάμβανε

και μας υποχρέωνε να δουλεύουμε όπου

μας χρειαζόταν.

Τις περισσότερες φορές μας πήγαινε στον Ισθμό

της Κορίνθου όπου σκάβαμε όλη μέρα.

Δεν μπορούσες να αρνηθείς, γιατί θα μας περίμενε

άλλη τύχη μετά.

Όταν ο γερμανικός στρατός κατοχής συμπλεκόταν

με τους αντάρτες σε μάχες, η Γκεστάπο έκανε

συλλήψεις. Άλλους τους έστελνε στις φυλακές και

άλλους, ως ομήρους, σε γερμανικά στρατόπεδα.

Μάθαμε ότι στη Σπάρτη, σε μια συμπλοκή ανάμεσα

σε αντάρτες και Γερμανούς, σκοτώθηκε ένας

Γερμανός στρατηγός. Τότε αγρίεψαν τα πράγματα

και για αντίποινα, οι Γερμανοί έκαναν μπλόκο σε

όλη την Πελοπόννησο και από κάθε πόλη έπιασαν

από ογδόντα εκατό άτομα και τα έστειλαν στη

Γερμανία σε καταναγκαστικά έργα.

Έτσι έγινε και με μένα. Ιδιαίτερος λόγος που διώχτηκα

δεν υπήρχε.

Ένα πρωινό του Ιουνίου το 1943, μόλις είχα κλείσει

τα δεκάξι, καθόμασταν σε ένα καφενείο με τα

αδέρφια μου και με άλλους. Ήρθαν πάλι οι Γερμανοί

Γκεσταπίτες, μας περικύκλωσαν. Εμείς νομίζαμε

ότι θα μας στείλουν πάλι για δουλειά αλλά δεν

ήταν έτσι. Ο ένας αδερφός μου το έσκασε. Μετά

που έγινε η επιλογή, τον άλλον αδερφό μου τον

στείλανε στις φυλακές Τριπόλεως και έμεινα εγώ

με τους άλλους ογδόντα. Μας φόρτωσαν σε κάτι

αυτοκίνητα και μας έστειλαν στην Αθήνα. Από τον

σταθμό Λαρίσης μας φόρτωσαν σε κάτι βαγόνια

που βάζανε τα ζώα και μας μεταφέρανε στην Αυστρία.

Όταν περνούσαμε από τη Γιουγκοσλαβία,

τότε βομβαρδίζονταν οι γέφυρες του Δούναβη και

καθυστέρησε το τρένο τέσσερις μέρες, εκεί κοιμόμασταν

όλοι έξω, δίπλα στο ποτάμι. Εκεί μας

επιτηρούσαν οι Γερμανοί κομάντος ενώ οι Γιουγκοσλάβες

μας έδιναν λίγο ψωμί και νερό.

Φθάσαμε στο Κάφεμπερκ της Αυστρίας και αμέσως

μας έστειλαν για απολύμανση και μετά μας

έκλεισαν σε στρατόπεδο αιχμαλώτων. Εκεί μέσα

ήταν και άλλοι πολλοί: Άγγλοι, Γάλλοι, Ιταλοί, Ρώσοι.

Μας βάλανε σε κάτι ξύλινες παράγκες που γύρωγύρω

ήταν περιφραγμένες με συρματόπλεγμα. Ο

κάθε θάλαμος είχε από δεκαέξι ξύλινα κρεβάτια και

ήμασταν ανακατεμένοι από όλες τις εθνικότητες.

Το πρωί μας μετέφεραν σε διάφορες δουλειές.

Το φαγητό που μας έδιναν ήταν άθλιο. Το πρωί

ένα μαύρο ζουμί για καφέ, και τίποτε άλλο. Το

βράδυ πατάτες με τις φλούδες και πολλές φορές

μόνο τις φλούδες που καθαρίζαμε εμείς, για να

φάνε οι μεγάλοι.

Καρότα βραστά, αγγούρια, 150 γραμμάρια ψωμί

και 20 γραμμάρια μαργαρίνη. Αυτά μας δίνανε

σχεδόν κάθε μέρα.

Το πρωί για να ξυπνήσουμε έμπαινε ο επιτελάρχης

με έναν βούρδουλα και μας κοπανούσε όπου

τύχαινε. Το ξύλο το πρωί ήταν το φαγητό μας. Δεν

περνούσε μέρα που να μην φάμε ξύλο. Με την παραμικρή

αφορμή ή και χωρίς λόγο, έτσι, γιατί ήθελε

να ξεσκάσει κάποιος δεσμοφύλακας, την πληρώναμε

εμείς. Μας είχαν κάνει σαν αρνιά, πέφταμε στα

χέρια τους σαν μαγνητισμένοι και ήμασταν πλέον

έρμαια στα άγρια ένστικτά τους.

Μας πήγαιναν κάθε μέρα στη δουλειά, σε εργοστάσια,

σε δρόμους, σε χωράφια, όπου μας χρειάζονταν.

Δεν έφθανε η πολλή δουλειά και το λιγοστό

φαγητό που μας έδιναν παρά, κατά διαστήματα,

μας έπαιρναν αίμα και το έστελναν στα μέτωπα

για τις ανάγκες του γερμανικού στρατού.

Με τους ντόπιους δεν υπήρχε επαφή ποτέ, δεν

μας άφηναν να κυκλοφορούμε μόνοι μας ούτε και

να μιλάμε με κανέναν.

Περίπου έναν χρόνο και τέσσερις μήνες έκανα

στο Κάφεμπερκ. Μετά μας φορτώνουν πάλι σε ένα

τρένο και μας πήγανε στη Λουμπιάνα της Γιουγκοσλαβίας.

Εκεί δεν ήμασταν σε στρατόπεδο, μας

έβαλαν μέσα σε κάτι στάβλους και κοιμόμασταν

στα παχνιά, πάνω στα άχυρα που έτρωγαν τα ζώα.

Εκεί να δείτε ψύλλους και ψείρες που κολλήσαμε

από τα άχυρα. Παρέλαση κάνανε οι ψείρες επάνω

μας. Αφού τινάζαμε το κεφάλι μας και έπεφταν

σωρός κάτω.

Η εργασία μας ήταν βαριά. Ανοίγαμε αντιαρματικές

τάφρους σε πεδιάδα της περιοχής, για να

παγιδεύονται τα εχθρικά γι’ αυτούς άρματα μάχης.

Αφού ανοίγαμε τους λάκκους, τους σκεπάζαμε

μετά με κορμούς δέντρων, ρίχναμε και πάνω

χώμα για να μην φαίνονται, ώστε αν περνούσαν τα

τανκς να έπεφταν μέσα. Ύστερα από δύο μήνες

καταναγκαστικής εργασίας στην πεδιάδα αρρώστησα

βαριά βρογχοπνευμονία, είχα πολύ πυρετό,

αλλά ιατρική περίθαλψη καθόλου. Όποιος ζούσε κι

όποιος πέθαινε γι’ αυτούς ήταν το ίδιο. Σε εγκατέλειπαν

στο έλεος του Θεού.

Στη Λουμπιάνα της Γιουγκοσλαβίας σχεδιάζαμε

να αποδράσουμε, αλλά η πρώτη αποστολή που

απέδρασε, συνελήφθη από τους Γερμανούς στρατιώτες.

Τους εκτέλεσαν όλους μπροστά στα μάτια

μας κι έτσι εμείς δεν τολμήσαμε να αποδράσουμε.

Από εκεί, τον Δεκέμβριο του 1944, μετά από δυο

μήνες παραμονής στη Λουμπιάνα, μας φόρτωσαν

πάλι σε ένα τρένο και μας πήγανε στο Κέλσεν-Κίρχεν

της Ρηνανίας αυτή τη φορά.

Εκεί μας έκλεισαν στο τρατόπεδο της πόλεως

Μπίσμαρκ-Άιν, μαζί με άλλους έξι-επτά χιλιάδες

αιχμαλώτους από διάφορες χώρες, ακόμη και με

Γερμανούς αντιφρονούντες. Εκεί μας βάλανε και

δουλεύαμε στην εταιρεία Χόφμαν ή Έγκεφολτ,

πώς λεγόταν δεν θυμάμαι ακριβώς. Από το πρωί ώς

αργά το βράδυ. Μας πήγαιναν οι στρατοπεδάρχες

να εργαστούμε εκεί που είχαν ανάγκες. Κλείναμε

τις λακκούβες στους βομβαρδισμένους δρόμους,

καθαρίζαμε τα βομβαρδισμένα εργοστάσια και κάναμε

διάφορες άλλες βαριές δουλειές.

Μας πήγαιναν να καθαρίσουμε τα βομβαρδισμένα

κτήματα κι εκεί βρίσκαμε πόδια, χέρια, κεφάλια

κομμένα. Στις αρχές σοκαριστήκαμε, αλλά μετά

δεν δίναμε σημασία, μας είχε γίνει πια ρουτίνα.

Ήταν σαν να δουλεύαμε στο εργοστάσιο και μαζεύαμε

τα υλικά.

Εκεί ήταν ένας στρατοπεδάρχης Τσεχοσλοβάκος,

πολύ κακός και βάρβαρος άνθρωπος. Χειρότερος

κι από τους Γερμανούς. Δεν μας άφηνε σε χλωρό

κλαρί. Ερχόταν το πρωί στις πέντε η ώρα με τον

βούρδουλα και τον κατέβαζε όπου ήθελε.

Τρώγαμε ξύλο χωρίς καμιά αιτία. Γιατί έτσι του

ερχόταν του στρατοπεδάρχη, του δεσμοφύλακα,

του επιτελάρχη, για να ξεσκάσει έπαιρνε τον βούρδουλα,

μας έσπαζε στο ξύλο, το ευχαριστιόταν και

γελούσε μετά όταν εμείς κλαίγαμε. Ακόμη έχω στη

σπονδυλική μου στήλη το σημάδι απ’ την κλοτσιά

που έφαγα.

Είχαμε γίνει πετσί και κόκαλο όλοι. Η διατροφή

μας κι εκεί ήταν ίδια. Το πρωί ένα μαυροζούμι χωρίς

ζάχαρη και χωρίς γάλα. Το βράδυ που γυρίζαμε

από την εξαντλητική δουλειά μας δίνανε καρότα

βραστά και φλούδες από τις πατάτες που πετούσαν

απ’ τα μαγειρεία.

Από τη μια χαιρόμασταν που γίνονταν οι βομβαρδισμοί

γιατί λέγαμε, επιτέλους θα τελειώσει ο

πόλεμος και από την άλλη τρέμαμε γιατί ανά πάσα

στιγμή κινδύνευε η ζωή μας. Δεν ξέραμε αν θα σωθούμε

αφού ήμασταν εκτεθειμένοι, δεν μας άφηναν

να μπούμε στα καταφύγια. Στα καταφύγια έμπαιναν

οι επικεφαλής κι εμείς μπαίναμε στις τρύπες

που είχαν ανοιχτεί από τους προηγούμενους βομβαρδισμούς.

Όταν γίνονταν βομβαρδισμοί και ήμασταν ελεύθεροι

να κρυφτούμε, εμείς τρέχαμε και ψάχναμε να

βρούμε κάτι φαγώσιμο ή καμιά γόπα από τσιγάρο.

Όταν βλέπαμε το χιόνι να κιτρινίζει σε κάποιο

μέρος ξέραμε πως εκεί υπάρχει κάποια γόπα απ’

αυτές που πετούσαν οι δεσμοφύλακες. Την παίρναμε

κρυφά, την ανάβαμε και τραβούσαμε από

μια ρουφηξιά.

Οι Γερμανίδες που μας έβλεπαν να ψάχνουμε στα

σκουπίδια, πήγαιναν κρυφά και έκρυβαν μερικά

τρόφιμα, κι εμείς, οι κρατούμενοι, πηγαίναμε, τα

βρίσκαμε, τα τρώγαμε και ξεγελούσαμε την πείνα

μας.

Όταν άρχισε να καταρρέει η Γερμανία, έριχναν

οι Ρώσοι και οι Αμερικάνοι προκηρύξεις που γράφανε,

«δεν θα αφήσουμε τίποτε όρθιο. Ακόμη και

ένα καρφί να μείνει θα ρίξουμε βόμβες, γι’ αυτό

να κρύβεστε μέσα σε λακκούβες για να σωθείτε».

Τρέχαμε κι εμείς μέσα στις λακκούβες.

Δεν κοιτούσαμε τα δικά μας τα χάλια παρά βλέπαμε

και άλλους σκελετωμένους κρατούμενους και

μας πιάνανε τα κλάματα από την κατάντια τους.

Είχαμε απελπιστεί τόσο που πολλές φορές λέγαμε

να αυτοκτονήσουμε και πάλι ο ένας έδινε κουράγιο

στον άλλον.

Δεν ξέρω τι τους κάνανε στα άλλα στρατόπεδα,

ίσως οι άνθρωποι αυτοί να ήξεραν από την αρχή ότι

ήταν καταδικασμένοι σε θάνατο, αλλά εμείς είχαμε

φθάσει σε απόγνωση από την κούραση, το ξύλο,

την αγωνία τι θα γίνει αύριο. Ζούσαμε σαν να ήμασταν

ήδη πεθαμένοι.

Μετά κατέρρευσε το μέτωπο από Ολλανδία και

Βέλγιο. Μας βομβάρδιζαν συνεχώς για αρκετές

ημέρες και οι Γερμανοί οπισθοχωρούσαν.

Η απελευθέρωση από τους Αμερικάνους μας

βρήκε στην πόλη Κέλσεν-Κίρχεν. Μας είχαν βγάλει

από το στρατόπεδο Μπίσμαρκ-Άιν. Μας βάλανε σε

δημόσια κτήρια γκρεμισμένα και μας τάιζαν. Από

τα βομβαρδισμένα κτήρια είχαμε μαζέψει μερικά

ρούχα μέσα από τα ερείπεια και τα πήραμε μαζί

μας στις Βρυξέλλες που μας πήγανε μετά. Εγώ

είχα πάρει δύο βαλίτσες πράγματα. Από εκεί θα

πετούσα με ένα μικρό πολεμικό αεροπλάνο μαζί με

άλλους τρεις Έλληνες ακόμη για την Ελλάδα. Στις

Βρυξέλλες μας κράτησαν τα πράγματα όλα. Μας

είπανε ότι το αεροπλάνο είναι μικρό και δεν χωράνε

οι βαλίτσες και έτσι γυρίσαμε, ευτυχώς ζωντανοί

και χωρίς τίποτε.

Προσγειωθήκαμε στο αεροδρόμιο Χασσάνι. Εκεί

μας δώσανε λίγα χρήματα για τα έξοδα ώσπου να

φθάσουμε μέχρι τα σπίτια μας.

Έλληνας πήγα και Έλληνας γύρισα, χωρίς βαρβαρότητες

και κακίες. Αγνός και καθαρός στην

ψυχή, μόνο που ταπεινώθηκα ως άνθρωπος, από

το ξύλο που έτρωγα, από τις κακουχίες και παιζόταν

κορόνα-γράμματα η ζωή μου στα χέρια τους

επί δύο χρόνια.

Το γράμμα που είχα στείλει στους δικούς μου

αμέσως μετά την απελευθέρωση, έφθασε μετά από

μένα και οι δικοί μου ξαφνιάστηκαν όταν με είδαν

ξαφνικά να μπαίνω από την πόρτα. Μέσα στα δύο

χρόνια της αιχμαλωσίας μου δεν είχαν μάθει τίποτε

για μένα, ούτε κι εγώ γι’ αυτούς. Ευτυχώς

ήμασταν όλοι ζωντανοί αν κι ο καθένας μας είχε

σηκώσει τον δικό του σταυρό.

Π.Γ.

© JOPA&DRACHME

Απόσπασμα από το βιβλίο της Ελένης Δεληδημητρίου

Τσακμάκη «ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ» που

παρουσιάστηκε την 1η Δεκεμβρίου 2013 στο Πνευματικό

Κέντρο του Μονάχου υπό την αιγίδα του Ελληνικού

Πολιτιστικού Ιδρύματος «Παλλάδιον»


~

σελίδα

12

...διηγήματα

Το Xριστόψωμο

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

(διατηρήθηκε η

γλωσσική ιδιοτυπία

του Αλ. Παπαδιαμάντη)

Μεταξύ των πολλών δημωδών τύπων, τους οποίους θα έχωσι να

εκμεταλλευθώσιν οι μέλλοντες διηγηματογράφοι μας, διαπρεπή

κατέχει θέσιν η κακή πενθερά, ως και η κακή μητρυιά. Περί μητρυιάς

άλλωστε θα αποπειραθώ να διαλάβω τινά, προς εποικοδόμησιν των αναγνωστών

μου. Περί μιας κακής πενθεράς σήμερον ο λόγος.

Εις τι έπταιεν η ατυχής νέα Διαλεχτή, ούτως ωνομάζετο, θυγάτηρ του

Κασσανδρέως μπάρμπα Μανώλη, μεταναστεύσαντος κατά την Ελληνικήν

Επανάστασιν εις μίαν των νήσων του Αιγαίου. Εις τι έπταιεν αν ήτο στείρα

και άτεκνος; Είχε νυμφευθή προ επταετίας, έκτοτε δις μετέβη εις τα

λουτρά της Αιδηψού, πεντάκις τής έδωκαν να πίη διάφορα τελεσιουργά

βότανα, εις μάτην, η γη έμενεν άγονος. Δύο ή τρεις γύφτισσαι τής έδωκαν

να φορέση περίαπτα θαυματουργά περί τας μασχάλας, ειπούσαι αυτή, ότι

τούτο ήτο το μόνον μέσον, όπως γεννήση, και μάλιστα υιόν. Τέλος καλόγηρός

τις Σιναΐτης τη εδώρησεν ηγιασμένον κομβολόγιον, ειπών αυτή να

το βαπτίζη και να πίνη το ύδωρ. Τα πάντα μάταια.

Επί τέλους με την απελπισίαν ήλθε και η ανάπαυσις της συνειδήσεως,

και δεν ενόμιζεν εαυτήν ένοχον. Το αυτό όμως δεν εφρόνει και η γραία

Καντάκαινα, η πενθερά της, ήτις επέρριπτεν εις την νύμφην αυτής το

σφάλμα της μη αποκτήσεως εγγόνου διά το γήρας της.

Είναι αληθές, ότι ο σύζυγος της Διαλεχτής ήτο το μόνον τέκνον της

γραίας ταύτης, και ούτος δε συνεμερίζετο την πρόληψιν της μητρός του

εναντίον της συμβίας αυτού. Αν δεν τω εγέννα η σύζυγός του, η γενεά

εχάνετο. Περίεργον, δε, ότι πας Έλλην της εποχής μας ιερώτατον θεωρεί

χρέος και υπερτάτην ανάγκην την διαιώνισιν του γένους του.

Εκάστοτε, οσάκις ο υιός της επέστρεφεν εκ του ταξιδίου του, διότι είχε

βρατσέραν, και ήτο τολμηρότατος εις την ακτοπλοΐαν, η γραία Καντάκαινα

ήρχετο εις προϋπάντησιν αυτού, τον ωδήγει εις τον οικίσκον της, τον

εδιάβαζε, τον εκατήχει, του έβαζε μαναφούκια, και ούτω τον προέπεμπε

παρά τη γυναικί αυτού. Και δεν έλεγε τα ελαττώματά της, αλλά τα αυγάτιζε,

δεν ήτο μόνο «μαρμάρα», τουτέστι στείρα η νύμφη της, τούτο δεν

ήρκει, αλλ’ ήτο άπαστρη, απασσάλωτη, ξετσίπωτη κλπ. Ολα τα είχεν, «η

ποίσα, η δείξα, η άκληρη». Ο καπετάν Καντάκης, φλομωμένος, θαλασσοπνιγμένος,

τα ήκουεν όλα αυτά, η φαντασία του εφούσκωνεν, εξερχόμενος

είτα συνήντα τους συναδέλφους του ναυτικούς, ήρχιζαν τα καλώς ώρισες,

καλώς σας ηύρα, έπινεν επτά ή οκτώ ρώμια, και με τριπλήν σκοτοδίνην,

την εκ της θαλάσσης, την εκ της γυναικείας διαβολής και την εκ των

ποτών, εισήρχετο οίκαδε και βάρβαροι σκηναί συνέβαινον τότε μεταξύ

αυτού και της συζύγου του.

Ούτως είχον τα πράγματα μέχρι της παραμονής των Χριστουγέννων

του έτους 186... Ο καπετάν Καντάκης προ πέντε ημερών είχε πλεύσει με

την βρατσέραν του εις την απέναντι νήσον με φορτίον αμνών και ερίφων,

και ήλπιζεν, ότι θα εώρταζε τα Χριστούγεννα εις την οικίαν του. Αλλά τον

λογαριασμόν τον έκαμνεν άνευ του ξενοδόχου, δηλ. άνευ του Βορρά, όστις

εφύσησεν αιφνιδίως άγριος και έκλεισαν όλα τα πλοία εις τους όρμους,

όπου ευρέθησαν. Είπομεν όμως, ότι ο καπετάν Καντάκης ήτο τολμηρός

περί την ακτοπλοΐαν. Περί την εσπέραν της παραμονής των Χριστουγέννων

ο άνεμος εμετριάσθη ολίγον, αλλ’ ουχ ήττον εξηκολούθει να πνέη. Το

μεσονύκτιον πάλιν εδυνάμωσε.

Τινές ναυτικοί εν τη αγορά εστοιχημάτιζον, ότι, αφού κατέπεσεν ο Βορράς,

ο καπετάν Καντάκης θα έφθανε περί το μεσονύκτιον. Η σύζυγός του

όμως δεν ήτο εκεί να τους ακούση και δεν τον επερίμενεν. Αύτη εδέχθη

μόνο περί την εσπέραν την επίσκεψιν της πενθεράς της, ασυνήθως φιλόφρονος

και μηδιώσης, ήτις τη ευχήθη το απαραίτητον «καλό δέξιμο», και

διά χιλιοστήν φορά το στερεότυπον «μ’ έναν καλό γυιό».

Και ου μόνον, τούτο, αλλά τη προσέφερε και εν χριστόψωμο.

- Το ζύμωσα μοναχή μου, είπεν η θειά Καντάκαινα, με γεια να το φας.

- Θα το φυλάξω ως τα Φώτα, διά ν’ αγιασθή, παρετήρησεν η νύμφη.

- Όχι, όχι, είπε μετ’ αλλοκότου σπουδής η γραία, το δικό της φυλάει η

κάθε μια νοικοκυρά διά τα Φώτα, το πεσκέσι τρώγεται.

- Καλά, απήντησεν ηρέμα η Διαλεχτή, του λόγου σου ξέρεις καλλίτερα.

Η Διαλεχτή ήτο αγαθωτάτης ψυχής νέα, ουδέποτε ηδύνατο να φαντασθή

ή να υποπτεύση κακό τι.

«Πώς τώπαθε η πεθερά μου και μου έφερε χριστόψωμο», είπε μόνον

καθ’ εαυτήν, και αφού απήλθεν η γραία εκλείσθη εις την οικίαν της και

εκοιμήθη μετά τινος δεκαετούς παιδίσκης γειτονοπούλας, ήτις τη έκανε

συντροφίαν, οσάκις έλειπεν ο σύζυγός της. Η Διαλεχτή εκοιμήθη πολύ

ενωρίς, διότι σκοπόν είχε να υπάγη εις την εκκλησίαν περί το μεσονύκτιον.

Ο ναός δε του Αγίου Νικολάου μόλις απείχε πεντήκοντα βήματα από της

οικίας της.

Περί το μεσονύκτιον εσήμαναν παρατεταμένως οι κώδωνες. Η Διαλεχτή

ηγέρθη, ενεδύθη και απήλθεν εις την εκκλησίαν. Η παρακοιμωμένη αυτή

κόρη ήτο συμπεφωνημένον, ότι μόνον μέχρι ου σημάνη ο όρθρος θα έμενε

μετ’ αυτής, όθεν αφυπνίσασα αυτήν την ωδήγησε πλησίον των αδελφών

της. Αι δύο οικίαι εχωρίζοντο διά τοίχου κοινού.

Η Διαλεχτή ανήλθεν εις τον γυναικωνίτην του ναού, αλλά μόλις παρήλθεν

ημίσεια ώρα και γυνή τις πτωχή και χωλή δυστυχής, ήτις υπηρέτει ως

νεωκόρος της εκκλησίας, ελθούσα τη λέγει εις το ους.

- Δόσε μου το κλειδί, ήλθε ο άντρας σου.

- Ο άντρας μου! ανεφώνησεν η Διαλεχτή έκπληκτος.

Και αντί να δώση το κλειδί έσπευσε να καταβή η ιδία.

Ελθούσα εις την κλίμακα της οικίας, βλέπει τον σύζυγόν της κατάβρεκτον,

αποστάζοντα ύδωρ και αφρόν.

- Είναι μισοπνιγμένος, είπε μορμυρίζων ούτος, αλλά δεν είναι τίποτε.

Αντί να το ρίξωμε έξω, το καθίσαμε στα ρηχά.

- Πέσατε έξω; ανέκραξεν η Διαλεχτή.

- Όχι, δεν είναι σου λέω τίποτε. Η βρατσέρα είναι σίγουρη, με δυο

άγκουρες αραγμένη και καθισμένη.

- Θέλεις ν’ ανάψω φωτιά;

- Άναψε και δόσε μου ν’ αλλάξω.

Η Διαλεχτή εξήγαγε εκ του κιβωτίου ενδύματα διά τον σύζυγόν της και

ήναψε πυρ.

- Θέλεις κανένα ζεστό;

- Δεν μ’ ωφελεί εμένα το ζεστό, είπεν ο καπετάν Καντάκης. Κρασί να

βγάλης.

Η Διαλεχτή εξήγαγεν εκ του βαρελίου οίνον.

- Πώς δεν εφρόντισες να μαγειρεύσης τίποτε; είπε γογγύζων ο ναυτικός.

- Δεν σ’ επερίμενα απόψε, απήντησε μετά ταπεινότητος η Διαλεχτή.

Κρέας επήρα. Θέλεις να σου ψήσω πριζόλα;

- Βάλε, στα κάρβουνα, και πήγαινε συ στην εκκλησιά σου, είπεν ο καπετάν

Καντάκης. Θα έλθω κι εγώ σε λίγο.

Η Διαλεχτή έθεσε το κρέας επί της ανθρακιάς, ήτις εσχηματίσθη ήδη,

και ητοιμάζετο να υπακούση εις την διαταγήν του συζύγου της, ήτις ήτο

και ιδική της επιθυμία, διότι ήθελε να κοινωνήση.

Σημειωτέον ότι την φράσιν «πήγαινε συ στην εκκλησιά σου» έβαψεν ο

Καντάκης διά στρυφνής χροιάς.

- Η μάννα μου δε θα τώμαθε βέβαια ότι ήλθα, παρετήρησεν αύθις ο

Καντάκης.

- Εκείνη είναι στην ενορία της, απήντησεν η Διαλεχτή. Θέλεις να της

παραγγείλω;

- Παράγγειλέ της να έλθη το πρωί.

Η Διαλεχτή εξήλθεν. Ο Καντάκης την ανεκάλεσεν αίφνης.

- Μα τώρα είναι τρόπος να πας εσύ στην εκκλησιά, και να με αφήσεις

μόνον;

- Να μεταλάβω κι έρχομαι, απήντησεν η γυνή.

Ο Καντάκης δεν ετόλμησε ν’ αντείπη τι, διότι η απάντησις θα ήτο βλασφημία.

Ουχ ήττον όμως την

βλασφημίαν ενδιαθέτως την επρόφερεν.

Η Διαλεχτή εφρόντισε να στείλη αγγελιοφόρον προς την πενθεράν της,

ένα δωδεκαετή παίδα της αυτής εκείνης γειτονικής οικογενείας, ης η θυγάτηρ

εκοιμήθη αφ’ εσπέρας πλησίον της, και επέστρεψεν εις τον ναόν.

Ο Καντάκης, όστις επείνα τρομερά, ήρχισε να καταβροχθίζη την πριζόλαν.

Καθήμενος οκλαδόν παρά την εστίαν, εβαρύνετο να σηκωθή και ν’

ανοίξη το ερμάρι διά να λάβη άρτον, αλλ’ αριστερόθεν αυτού υπεράνω

της εστίας επί μικρού σανιδώματος ευρίσκετο το Χριστόψωμον εκείνο, το

δώρον της μητρός του προς την νύμφην αυτής. Το έφθασε και το έφαγεν

ολόκληρον σχεδόν μετά του οπτού κρέατος.

Περί την αυγήν, η Διαλεχτή επέστρεψεν εκ του ναού, αλλ’ εύρε την

πενθεράν της περιβάλλουσαν διά της ωλένης το μέτωπον του υιού αυτής

και γοερώς θρηνούσαν.

Ελθούσα αύτη προ ολίγων στιγμών τον εύρε κοκκαλωμένον και άπνουν.

Επάρασα τους οφθαλμούς, παρετήρησε την απουσίαν του Χριστοψώμου

από του σανιδώματος της εστίας, και αμέσως ενόησε τα πάντα. Ο Καντάκης

έφαγε το φαρμακωμένο χριστόψωμο, το οποίον η γραία στρίγλα είχε

παρασκευάσει διά την νύμφην της.

Ιατροί επιστήμονες δεν υπήρχον εν τη μικρά νήσω. ουδεμία νεκροψία

ενεργήθη. Ενομίσθη, ότι ο θάνατος προήλθεν εκ παγώματος συνεπεία

του ναυαγίου. Μόνη η γραία Καντάκαινα ήξευρε το αίτιον του θανάτου.

Σημειωτέον, ότι η γραία, συναισθανθείσα και αυτή το έγκλημά της, δεν

εμέμφθη την νύμφην της. Αλλά τουναντίον την υπερήσπισε κατά της κακολογίας

άλλων.

Εάν έζησε και άλλα κατόπιν Χριστούγεννα, η άστοργος πενθερά και

ακουσία παιδοκτόνος, δε θα ήτο πολύ ευτυχής εις το γήρας της.


~

σελίδα

13

...ποίηση

Η Βούλη Ζώγου προτείνει...

Γιώργος

Αλισάνογλου

(ποιητής - βιβλιοπώλης -

εκδότης)

[Love Museum]

Χτίζω

το Μουσείο του Έρωτα

στον ωκεανό

πρώτα οργώνω

μέρες τώρα

οργώνω

τον βυθό

τα θεμέλια

σαθρά

δεν υπάρχει σκεπή

παρά μόνον σιωπή

δεν υπάρχουν τοίχοι

ούτε διαφυγή

με λίγη όμως τύχη

η μνήμη

με ακρίβεια αντηχεί

στο κοχύλι cardita

όπου ανα/παράγεται εύγονα

στο κέντρο του ψηφιδωτού

βυθούυπό

τον ήχο

ορφικών ψαλμών και

ξόρκια monodontas

Εδώ ευωδιάζει μαύρα φύκια

και σαγήνη

Εδώ αγγελάσιο εσύπιο

πέρα ανθάκι

λιθίου

στα φωτονικά

κύτταρα του βολβού σου

σφηνωμένο-

Εδώ που όλα τα αρνήθηκα

τελικά αρχίζει να μυρίζει

όπως εσύ

Εδώ μόνον εγώ σε μυρίζωστην

κεντρική αίθουσα του

μουσείου

έκθεμα που μυρίζει ero/τα

Εσύ

μαργαρίτες θαλάσσηςκυπρινικός

πολτός στα χείλη

όπως όταν πλησιάζω την

σπηλιά

του στόματός σου

να αγγίξω με την γλώσσα

την φλόγα του κεριού

που καίει στο νερό

σου μέσα-

Ρόδινη τρεμόπαιζε η λάμψη

και απ’ την υπερώα

προσπάθησα να κρατηθώ-

Το απόγευμα

με βρήκε αναίσθητο

με σάλια

αγάπης και θέρος

στο στέρνοπλάι

σ’ ένα πλωτό ζωγραφιστό

ηφαίστειο

που έμοιαζει λίγο με φόβο

και λίγο με στοργή

κυρίως όμως

με

θα/να/το

[προσωρινό φωτοστέφανο

από πυροτέχνημα μνήμηςνυχτερινές

σπίθες στατικού

ηλεκτρισμού στα όνειρά μου

καθώς κάνεις μια ευχή σ’

ένα αστέρι που πέφτει στα

μαλλιά μου-

- αστέρι;

- ποια ευχή;

- ποτέ να μην αραιώσεις

την αγάπη στα νερά μου]

Γεννήθηκε στην Καβάλα το 1975. Σπούδασε κοινωνιολογία.

Από το Νοέμβριο του 2005 διατηρεί το βιβλιοπωλείο

και τις εκδόσεις «Σαιξπηρικόν» στη Θεσσαλονίκη.

Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές: «Άηχες

κραυγές», Κατσάνος, 2001, «Αφροδίτη», Κατσάνος,

2003, «Ακάνθινη πόλη», Κατσάνος, 2006, «Το παντζάρι και ο διάβολος»,

Τυπωθήτω (σειρά: «Λάλον ύδωρ»), 2008, «Jesu Christiana»,

Μαγικό Κουτί & Fata Morgana, 2011 και συμμετείχε με ποίησή του

στον τόμο «Συνέδριο αναισθησιολογίας», Σαιξπηρικόν, 2008, μαζί

με τον Νίκο Αργυρόπουλο και την Ασημίνα Χασάνδρα.

Το πρώτο σκαλί

Σκιές δραπέτες

Βαριές, αβάσταχτες σκιές

κάποιου ξεχασμένου χθες·

απ’ τα χρονοντούλαπα δραπετεύουν

και το μυαλό σαλεύουν.

Κάθε που γυρνάνε,

σε πονάνε, με πονάνε.

Βικτωρία Μάλη

Η παρούσα στήλη δίνει βήμα σε ανερχόμενους

ποιητές παροτρύνοντάς

τους να βγουν από το αδιέξοδο, στο

οποίο είχε βρεθεί κάποτε και ο νέος

ποιητής Ευμένης από το καβαφικό

ποίημα Το Πρώτο Σκαλί.

|

Θεατρικό Eργαστήρι

Μονοπάτι

ζωής

Στη θεατρική ομάδα το παιδί:

| Εξασκείται στην ελληνική

γλώσσα

| Κινείται στο μαγικό κόσμο της

φαντασίας και της δημιουργικότητας

| Κοινωνικοποιείται

| Αποκτά ελευθερία έκφρασης και

κίνησης

| Εξοικειώνεται με τη δυναμική

της ομάδας και αποκτά ομαδικό

πνεύμα

| Ασκείται μέσω του ρόλου στην

αυτοπειθαρχία χωρίς να καταπιέζεται

Τμήματα θεατρικού παιχνιδιού

(για προσχολική ηλικία)

Παιδική θεατρική ομάδα

(δημοτικό)

Εφηβική θεατρική ομάδα

(γυμνάσιο – λύκειο)

| Κερδίζει αποδοχή και επιβράβευση

| Έρχεται σε επαφή με το θέατρο,

το χορό, τη λογοτεχνία, τον πολιτισμό

και πάνω σε αυτά θεμελιώνει

την προσωπικότητά του.

Με την εμψύχωση της θεατρολόγου

Ηρώς Κωστράκη

Φροντιστήριο Έφη Κούρτη

Lexis-Schulungsinstitut

Arnulfstr. 10, 3 ος & 4 ος όροφος

80335 München | Τηλ.: (089) 59991939, 59991940

Διεύθυνση σπουδών

Έφη Κούρτη, Αλέξανδρος Σκανδάλης


~

σελίδα

14

...λαογραφία

Σαρμανίτσα

(κούνια) Ηπείρου

Κείμενο: Ελευθέριος Παναγιώτου

Φωτογραφίες: opyrros.wordpress.com

Η σαρμανίτσα αποτελούσε ένα είδος κούνιας που χρησιμοποιείτο

στην περιοχή της Ηπείρου. Ήταν φτιαγμένη από

μικρές σανίδες, οι οποίες στηρίζονταν σε δύο ημιστρόγγυλες

βάσεις και συνδέονταν μεταξύ τους με μια ξύλινη σκάφη στο

ύψος ενός μικρού παιδιού. Συνήθως ήταν διακοσμημένη με

διάφορα ξυλόγλυπτα στολίδια.

Αφού την έδεναν με μια χρωματιστή μάλλινη τριχιά, που την

περνούσαν στις τρύπες της σκάφης, τοποθετούσαν το βρέφος

ανάσκελα, φασκιωμένο και με τρόπο που μόνο το κεφάλι του

έμενε ελεύθερο. Έπειτα, το σκέπαζαν με μια βελέντζα.

Το μωρό ήταν τόσο σφιχτά δεμένο, που πολλές φορές η μητέρα

το θήλαζε στρέφοντας μόνο το σώμα της ελαφρώς προς το

μέρος του. Ένα ειδικό ξύλινο στεφάνι, τοποθετημένο εγκάρσια

πάνω από το κεφάλι του μωρού, το προστάτευε από τον

πνιγμό ή το «πλάκωμα» κατά τη διάρκεια του θηλασμού.

Το κούνημα της σαρμανίτσας γινόταν και με τα πόδια, όταν

η μάνα είχε απασχολημένα τα χέρια της με γνέσιμο, μπάλωμα

ή πλέξιμο. Χαρακτηριστικό ήταν πως μέχρι να περπατήσει

το βρέφος, περνούσε μέσα στην κούνια μεγάλο χρονικό διάστημα,

ενώ η μάνα το κουβαλούσε μαζί της στις αγροτικές

δουλειές, αλλά και σε διάφορες εκδηλώσεις, ακόμα και με

δυσμενείς καιρικές συνθήκες.

Γυναίκα της Ηπείρου με ξύλινη κούνια, 1913

Απόσπασμα από ένα ηπειρωτικό δημοτικό τραγούδι, όπου

γίνεται αναφορά στον όρο που αναλύσαμε παραπάνω:

Εγώ ο μαύρος γέρασα κι εσύ θέλεις παιχνίδια.

Θέλεις στην κούνια βάλε με, θέλεις στη σαρμανίτσα

και με τα πόδια κούνα με και με τα χέρια πλέξε

και με το στόμα Χάιδω μου γλυκά λογάκια λέγε.

Προτεινόμενη βιβλιογραφία: Στούπης, Σπύρος (2003): Πωγωνησιακά

και Βησσανιώτικα, Εκδόσεις Δωδώνη.

Ο λαϊκός μύθος θέλει τους Ηπειρώτες να έχουν «πλακουτσωτό»

κεφάλι, επειδή η σαρμανίτσα δεν διέθετε μαξιλάρι,

με αποτέλεσμα να πιέζεται το πίσω μέρος του κεφαλιού

τους, το οποίο και έπαιρνε «πεπλατυσμένο» σχήμα.

Σαρμανίτσα Ηπείρου (Λαογραφικό μουσείο ελληνικοί

χοροί “Παραδοσιακή Φλόγα”)

SO TANZT GRIECHENLAND

Griechisch Tanzen lernen mit Thea Kessissi und Takos Partskas

griechischetaenze.wordpress.com T: 089/3084253 M: 0172/8242282

Τάκος&Θεανώ

Χοροδιδάσκαλοι

More magazines by this user
Similar magazines