tautothta#3_WEB_single_page

JOPA.NEWS

ΤΕΎΧΟΣ 3 ο - ΑΝΟΙΞΗ 2016

~

Διανέμεται ΔΩΡΕΑΝ στη Νότια Γερμανία

Η Ελλάδα γεννά Πολιτισμό και Ανθρωπιά

...λογοτεχνία {σελ.4}

Άλκη Ζέη

Το καπλάνι της Βιτρίνας

κι άλλες ιστορίες

...γλώσσα {σελ.10}

Γεώργιος

Μπαμπινιώτης

Διαχρονική εξέλιξη και

οικουμενικότητα της

ελληνικής γλώσσας

...λαογραφία {σελ.16}

Καλλιρρόη Παρρέν

Η Ελληνίδα που τάραξε

τα ήρεμα νερά της

πουριτανικής κοινωνίας

...ορθοδοξία {σελ.19}

κ.κ. Αρχιεπίσκοπος

Ιερώνυμος

Ο Μακαριώτατος

στο πλευρό των

αδυνάτων

Alkinoos Ioannidis Vasilis Papakonstantinou

22.Mai 2016 um 20:30

AMPERE / MUFFATWERK

www.muffatwerk.de

KriKri Productions

Wann? 11. Mai 2016 um 20:00

Wo?

TECHNIKUM / Werksviertel

www.tonhalle-muenchen.de

Wer?

10 Jahre GENIMA-Band (Vorband)

15 Jahre Musikinstitut GENIMA (Promoter)

alkinoostickets.krikri-productions.com Tickets: München Ticket, T: 089 55 07 95 59


~

σελίδα

2

Αγαπητές αναγνώστριες,

αγαπητοί αναγνώστες,

editorial

σας παρουσιάζουμε το τρίτο τεύχος της «ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ»,

που φιλοδοξεί να βάλει ένα λιθαράκι στην ανάδειξη του

ελληνικού πολιτισμού με αναφορά στο τρίπτυχο γλώσσα,

λαογραφία, λογοτεχνία.

© Tanja Bruch

Και η παρούσα έκδοση

τυπώθηκε σε κρίσιμες

ώρες για την Ελλάδα, η

οποία συνεχίζει να αγωνίζεται

και να αγωνιά

για την αξιοπρέπεια και

τη βιωσιμότητά της. Στην

προσπάθειά της αντλεί

δύναμη από τον μακραίωνο

πολιτισμό της, που

είναι ταυτόσημος με την

ελληνική γλώσσα, σύμφωνα

με τον Γιώργο

Μπαμπινιώτη.

Σας μεταφέρουμε όσα μοιραστήκαμε μαζί του, όπως

και με τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.

κ. Ιερώνυμο, καθώς και με τη διεθνώς αναγνωρισμένη

συγγραφέα παιδικών βιβλίων Άλκη Ζέη. Αναφορά γίνεται

και σε εξέχουσες προσωπικότητες των ελληνικών

Γραμμάτων και Τεχνών που δεν είναι εν ζωή: Καλλιρόη

Παρρέν, Γιώργος Σουρής και Κώστας Βίρβος.

Αναπόσπαστο κομμάτι του Ελληνικού Πολιτισμού είναι

βέβαια και η κεντρικότητα του ανθρωπιστικού ιδεώδους.

Αυτό απεδείχθη περίτρανα στα νησιά μας, από

όπου στείλαμε παγκοσμίως ένα ηχηρό μήνυμα: όποια πολιτική

και να χαράσσεται θα αποτύχει, αν δεν έχει ως

επίκεντρό της τον πολίτη, τον Άνθρωπο, την οντότητα

που ύμνησαν και ανέδειξαν όσο λίγοι λαοί οι Έλληνες. Και

αυτή η παράδοση συνεχίζεται.

Γιατί Ελλάδα, για εμάς που ζούμε μακριά

της, είναι η γιαγιά και ο παππούς που άνοιξαν

απλόχερα το σπίτι τους στην Ειδομένη, για να

ξαποστάσουν οι ξεριζωμένοι Σύριοι. Παραδίδοντας

μαθήματα αξιοπρέπειας, συμπόνιας,

ανθρωπιάς και φιλότιμου, μας έφεραν στο

νου συγκινητικές εικόνες από την παιδική

μας ηλικία, σαν αυτή που φιλοτέχνησε ο ζωγράφος

Στέφανος Στοΐλας στο εξώφυλλο.

Με την περηφάνια που μας γεμίζει η ενασχόληση

με τα τιμαλφή της παράδοσής μας,

σας προσκαλούμε να συν-αναζητήσετε τις

ομορφιές της χώρας μας, που ξεδιπλώνονται

στις σελίδες αυτού του περιοδικού.

Η νοερή μεταφορά στην Ελλάδα που αγαπήσαμε

έχει ως ενδιάμεσους σταθμούς την

Ίμβρο και την Κέρκυρα.

Καλό Ταξίδι!

Με εκτίμηση

Ιωάννα Παναγιώτου Μάμαλη

Εκδότρια & Αρχισυντάκτρια

DRACHME & TAYTOTHTA

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Ιδιοκτησία: JOPA Communications, Publications & Arts

Εκδότρια & Αρχισυντάκτρια: Ιωάννα Παναγιώτου Μάμαλη

Δημιουργικός & γραφιστικός σχεδιασμός: Λίζα Παντελιάδου

Σύμβουλοι Έκδοσης: Θεμιστοκλής Μουτσίσης & Δημήτρης

Βλαχοπάνος

Συντακτική ομάδα: Ελένη Καραγιαννίδου, Βούλη Ζώγου,

Λάμπρος Σταύρου, Όλγα Λαντούκχοβα

Υποδοχή Διαφήμισης: Julia Bretschneider

Διανομή: Domenico Loseto

Έδρα: Trimburgstr. 2, 81249 München

Sirius Business Park Neuaubing

Εικόνα εξωφύλλου:

Στέφανος Στοΐλας

«Θαλπωρή

στο χωριό», 2014

Publications

T: +49 89 54 78 79 62 & -66

M: +49 163 795 24 19

jp@jopa-drachme.com

www.jopa-drachme.com

www.jopa-news.com


~

σελίδα

4

...λογοτεχνία

«Στη Γαλλία άκουσα ότι στην Ελλάδα υπάρχει μία

συγγραφέας παιδικών βιβλίων που αξίζει να τη δω. Τη

λένε «Άλκα Σέλσερ» (Άλκη Ζέη)». «Εγώ είμαι!» του λέω.

«Από τα μικρά μου χρόνια ως σήμερα, ας μην πω με ακρίβεια πόσα είναι γιατί θα

τρομάξω κι εγώ η ίδια, έζησα έναν πόλεμο, δύο εμφύλιους πολέμους, δύο δικτατορίες

και δύο προσφυγιές. Δεν τα έζησα σαν απλός παρατηρητής, αλλά παίρνοντας ενεργό

μέρος κάθε φορά κι έτσι και να ήθελα δεν θα μπορούσε το συγγραφικό μου έργο να

μην επηρεαστεί από τα γεγονότα αυτά που συγκλόνισαν τον τόπο μας. Άθελά μου η

ζωή μου μπλέχτηκε μέσα στην ιστορία κι έγινα κι εγώ ένα κομμάτι της. Το συγγραφικό

μου λοιπόν έργο, θέλω δεν θέλω, είναι γεμάτο ιστορία... Αν πέτυχα να κάνω τα

παιδιά να την ακούσουν τουλάχιστον, το μέλλον θα δείξει».

Συνέντευξη στην

Ιωάννα Παναγιώτου Μάμαλη

Το καπλάνι της Βιτρίνας, η Αρραβωνιαστικιά του

Αχιλλέα, ο περίπατος του Πέτρου, ο Ψεύτης Παππούς

(…) ο κατάλογος πλούσιος όσο και η ζωή

της. Τη συναντήσαμε το Φθινόπωρο στο σπίτι της,

στο κέντρο της Αθήνας. Φορούσε ένα πανέμορφο

φόρεμα στο χρώμα των ματιών της. Ήταν ήρεμη,

σκεπτική και φανερά προβληματισμένη με την

κατάσταση στην πατρίδα μας, αλλά και τη δραματική

εξέλιξη στο προσφυγικό. Κυρίες και κύριοι,

σας παρουσιάζουμε τον άνθρωπο που γέμισε με

τις πιο όμορφες εικόνες τα παιδικά μας χρόνια.

Άλκη Ζέη εφ΄ όλης της ύλης.

Το 2013 κυκλοφόρησε το «Με μολύβι φάμπερ

νούμερο δύο». Τι πανέμορφος τίτλος… Ικανός,

θαρρώ, να εσωκλείσει όλες σας τις αναμνήσεις.

Ποιες ήταν οι αντιδράσεις του κόσμου;

Πάρα πολύ καλές. Έχει, μάλιστα, μεταφραστεί στα

αγγλικά και διατίθεται στο Amazon.

Το διαβάζουν όλες οι ηλικίες;

Ναι. Αυτό μου έκανε εντύπωση. Το διάβασαν παιδιά

του Γυμνασίου και του Λυκείου. Στον Ωρωπό

γνώρισα κι ένα μικρό παιδάκι του Δημοτικού που

το είχε διαβάσει, αλλά ήταν λαμπρή εξαίρεση.

Αυτό είναι πολύ ευχάριστο. Αλήθεια, η νέα γενιά,

τα παιδιά που μεγαλώνουν με τα iPhone

και τα iPad, διαβάζουν;

Δε διαβάζουν, όχι. Τα παιδιά που συναντώ στα σχολεία

βέβαια διαβάζουν, γιατί υπάρχουν οι δάσκαλοι

που έχουν έντονο ενδιαφέρον και τα «ξεσηκώνουν»,

τα ωθούν στο διάβασμα. Είναι λίγα τα παιδιά που

είναι κοντά στο βιβλίο από προσωπικό ενδιαφέρον.


~

σελίδα

5

...λογοτεχνία

Πιστεύετε ότι έχουν κίνητρα οι δάσκαλοι;

Όχι, δεν έχουν. Ευτυχώς υπάρχουν αυτοί που από

μόνοι τους θέλουν να κάνουν κάτι.

Υπάρχει παρακίνηση από τους γονείς;

Υπάρχει ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων. Ευτυχώς

κάποιοι γονείς ασχολούνται εντατικά.

Εσείς που παρακολουθείτε τη νέα γενιά, τι απασχολεί

τα νέα παιδιά; Τι σας λένε όταν πηγαίνετε;

Τους απασχολεί έντονα η σημερινή κατάσταση, οι

σπουδές, το Πανεπιστήμιο, το αν βρουν δουλειά...

Τους λέω να κάνουν υπομονή και να αφιερώνονται

σε κάτι που τους αρέσει και να έχουν όραμα.

Σας ανησυχεί ο τρόπος που μεγαλώνουν;

Δεν θέλω να είμαι απόλυτη. Μπορεί σε άλλα

πράγματα να βγουν πιο έξυπνα από εμάς. Αυτό

που έχω διαπιστώσει είναι ότι οι έφηβοι διαβάζουν

πολύ περισσότερο. Αυτό συμβαίνει, γιατί στο

σχολείο τους κάνουν ελληνική Λογοτεχνία. Εκεί

διαβάζουν του κόσμου τα βιβλία. Εμένα τα παιδιά

μου που είναι στις Βρυξέλλες, δε διαβάσανε τη

γαλλική Λογοτεχνία παρά μόνο στις δύο τελευταίες

τάξεις του Λυκείου.

Δώσατε έναν τόσο δύσκολο αγώνα σε μία τόσο

έντονη περίοδο, τι τους προτείνετε να κάνουν;

Εγώ δεν παρομοιάζω τη σημερινή κατάσταση με

την Κατοχή και τον Εμφύλιο. Είναι εποχές που δεν

τις έχετε ζήσει. Η εποχή που ζούμε τώρα μπορεί

να είναι δύσκολη, αλλά η κατάσταση τότε ήταν

πολύ χειρότερη.

Ήσασταν καλή μαθήτρια;

Ναι. Αλλά κυρίως στα φιλολογικά μαθήματα. Στα

μαθηματικά ήμουν πολύ κακή. Αυτό το βρήκα

μπροστά μου αργότερα, όταν ήμουν εξόριστη στη

Χίο και έπρεπε να μοιράσω το φαγητό. Θυμάμαι…

Ήταν μακαρόνια σκέτα και έβαζες λίγο λάδι από

πάνω. Λοιπόν, εγώ βρήκα ότι έχουμε να πάρουμε

από εκατό δράμια λάδι ο καθένας. Κι εκεί ήταν

μία κουταλιά λάδι. Στη διαίρεση, υποδιαίρεση, τα

μπέρδεψα και το λάδι τελείωσε γρήγορα. Φανταστείτε…

Στην τρίτη γυναίκα, σταμάτησε το λάδι.

Πώς μπορεί κάποιος να έχει αντιστάσεις στη

σημερινή κατάσταση;

Οι άνθρωποι της ηλικίας μου πρέπει να δουν τι

έχουν μέσα τους. Το θέμα είναι οι νέοι τι κάνουν...

Οι νέοι! Βλέπεις όμως ότι δημιουργούνται μικρές

ομάδες. Διοργανώνουν μία παράσταση άνθρωποι

που δεν πληρώνονται, απλά το κάνουν για την ευχαρίστησή

τους. Βλέπεις μία ιδιαίτερη κινητοποίηση.

Ειδικά στην επαρχία. Όχι μόνο στα πολιτιστικά,

αλλά και στα ανθρωπιστικά. Υπάρχουν πλέον

οργανωμένα Κοινωνικά Παντοπωλεία, Κοινωνικά

Ιατρεία και Φαρμακεία, στα οποία πηγαίνουν ανασφάλιστοι

ή κάποιοι που δεν έχουν να φάνε. Παίρνουν

τρόφιμα, ρούχα. Και αυτό είναι προϊόν της

προσπάθειας των απλών πολιτών. Δηλαδή πρόκειται

για μία κοινωνία που πάει παράλληλα και η

οποία υποκαθιστά το κράτος. Που δε θα έπρεπε!

Το κράτος θα έπρεπε να λάβει μέτρα για να αντιμετωπιστεί

αυτή η κρίση. Αλλά, παρ’ όλα αυτά,

βλέπεις ότι έχει κινητοποιηθεί ο κόσμος. Έχει βγει

από το σαλόνι πια και κάνει πράγματα για το διπλανό

του. Την ίδια ώρα, βέβαια, που οι Έλληνες

ζητάνε από τους μετανάστες πέντε ευρώ για να

φορτίσουν το κινητό τους. Ή που τους πουλάνε

το μπουκαλάκι το νερό τρία ευρώ. Ή με αυτό το

τεράστιο κομβόι που ερχόταν από τη Θεσσαλονίκη

και από τα Βαλκάνια με τα πόδια, πουλάνε ένα

σαράβαλο ποδήλατο πεντακόσια ευρώ.


~

σελίδα

6

...λογοτεχνία

Εσείς είχατε αλληλεγγύη εκείνα τα δύσκολα

χρόνια;

Ναι, υπήρχαν οργανωμένοι πυρήνες.

Βλέπετε να έχει ένα τέλος το δράμα των προσφύγων;

Είναι πάρα πολύ τραγικό και δεν βλέπω να βρίσκουν

γρήγορα μία λύση.

Πιστεύετε πως αυτό συμβαίνει επειδή δεν υπάρχει

συγκρότηση, δηλαδή η Ευρωπαϊκή Ένωση

είναι ένα πράμα που ο καθένας κάνει κάτι δικό

του και δεν υπάρχει…;

Αυτά είναι πάνω απ’ τις δυνάμεις μας. Στα νησιά

ιδίως, μου λένε, όπου έχω και φίλους, στην Κω,

στη Μυτιλήνη, στη Σάμο, πως είναι η κατάσταση

τραγική. Δεν προφταίνουνε. Που κι αυτοί βοηθάνε.

Έχουμε φίλους. Τους φιλεύουν, τους πλένουν, τους

ταΐζουν, γιατί αυτοί δεν μπορούνε.

Διότι ό,τι γίνεται είναι σε ατομικό επίπεδο, έτσι;

Ναι. Μαζεύουν φαγητά, μαζεύουν νερά… Για μένα

Ευρώπη είναι ο φούρναρης στην Κω που μοίραζε

ψωμιά στον κόσμο.

Αναρωτιέμαι μήπως αυτή η αλληλεγγύη που

υπάρχει ανάμεσά μας θα μπορούσε να μεταφερθεί

σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι Γερμανοί

επέδειξαν τεράστια αλληλεγγύη! Ήταν φοβερό.

Σε μία χώρα που κατακλύζεται από απίστευτη

προπαγάνδα, ο λαός δεν πτοήθηκε, έχει δική του

γνώμη για όλα αυτά.

Αυτό έγινε, ναι!

Κα Ζέη, πιστεύετε ότι μπορεί να αλλάξει η νοοτροπία

ενός λαού;

Όχι, δεν μπορεί! Εξαρτάται! Επί χούντας μας είχανε

πολύ ψηλά στις ξένες χώρες. Και περιέθαλψαν

όλους όσοι πήγαμε και ανοίξανε τα σπίτια τους,

βρήκαν δουλειές, ήταν άλλο πνεύμα τότε.

Δηλαδή οι Γάλλοι, για παράδειγμα, εκεί στις

χώρες που ζήσατε εσείς.

Ναι, και στη Γερμανία και στη Γαλλία, πάρα πολύ

βοήθησαν.

Τα νέα παιδιά που φεύγουν τώρα, κερδίζουν

βέβαια σε προσωπικό επίπεδο, αλλά χάνει η

χώρα…

Χάνει βέβαια! Και βρίσκουν δουλειές και μένουν εκεί.

Αν τους δινόταν μία ευκαιρία, πιστεύετε θα ερχόντουσαν

πίσω; Αν ήταν καλύτερα τα πράγματα;

Έχω ένα φίλο, είναι στη Φινλανδία. Λέει ότι τον

έχει τρελάνει ο καιρός εκεί. Αυτός ασχολείται με

την Πληροφορική, έκανε διδακτορικό εκεί, του

προσφέρθηκαν τα πάντα, υποτροφία. Τα πανεπιστήμια

εκεί είναι εξαιρετικά, και μετά αμέσως

δουλειά. Ε, τι να έρθει εδώ να κάνει;

Εκεί ζούμε και δουλεύουμε, δεν κάνουμε τίποτα

άλλο. Ούσα άρτι αφιχθείσα εκ Κρήτης, τους το

έλεγα και δεν το πίστευαν, ότι για να βγούμε

εμείς στη Γερμανία, στέλνουμε email, απαντάει

ο άλλος προτείνοντας δύο ημερομηνίες, κοιτάμε

την ατζέντα μας αν μας βολεύει. Εσείς, όταν

ζούσατε στο εξωτερικό, τι σας έλειπε έντονα

από την Ελλάδα;

Η Ελλάδα! Οι φίλοι, οι συγγενείς, ο κύκλος μου.

Εγώ ήμουν για δεύτερη φορά πολιτική πρόσφυγας,

τους έλεγα ότι έχω κάνει διδακτορικό στους πολιτικούς

πρόσφυγες και τα έπαιρνα όλα πιο ελαφριά,

όπως ήταν στο Παρίσι. Το να αφήνω το σπίτι

μου ήταν το λιγότερο, γιατί είχα συνηθίσει. Η πρώτη

φορά ήταν πολύ πιο δύσκολη. Στην αρχή δεν

είχαμε επαφή. Αργότερα είχαμε τα τηλέφωνα, με

επισκεπτόταν η αδερφή μου. Στη Ρωσία ήταν πολύ

δύσκολα. Δεν μπορούσα να έχω επαφή με τους δικούς

μου. Η αλληλογραφία, σχεδόν αδύνατη. Όταν

πήγαμε αργότερα στη Μόσχα, άρχισαν να έρχονται

γράμματα, βουλευτές, καλλιτέχνες...

Τί αποκομίσατε από την Τασκένδη, από τη Μόσχα;

Τι θυμάστε έντονα; Τι ήταν αυτό που κερδίσατε;

Γιατί φαντάζομαι από εμπειρίες είστε

πάμπλουτη. Τι ήταν καθοριστικό για τη ζωή σας;

Ιδίως στην Τασκένδη ένιωθα ότι ήμουν κάπου χαμένη

στα βάθη της Ασίας. Δεν μπορούσες να έρθεις

σε επαφή με κανένα.

Ήσασταν θυμωμένη με την πατρίδα με όλα

αυτά που γινόντουσαν;

Όχι. Ήταν κι άλλοι που είχαν έρθει από το βουνό,

που είχαν ταλαιπωρηθεί, που είχαν πληγωθεί. Δεν

ήμουν θυμωμένη με την Ελλάδα, με την τότε κυβέρνηση,

ναι, ήμουν!

Τώρα τι είναι αυτό που σας ενοχλεί στην Ελλάδα;

Τι θα θέλατε να αλλάξετε;

Είναι τόσα πολλά. Κυρίως τα σχολεία. Γιατί βλέπω

τα παιδιά μου που πήγαν σχολείο στη Γαλλία, τα

εγγόνια μου στο Βέλγιο και συνειδητοποιώ πόσο

μεγάλη διαφορά υπάρχει μεταξύ τους.


~

σελίδα

7

...λογοτεχνία

Πιστεύετε ότι πρέπει να γίνουν ριζικές αλλαγές;

Σαφώς. Κάθε υπουργός που έρχεται, αλλάζει το

σύστημα από την αρχή, αλλά όχι προς το καλύτερο,

συνήθως προς το χειρότερο. Η Παιδεία μας, μαζί

με την Υγεία, είναι σε πάρα πολύ άσχημο επίπεδο.

Πλέον στα νοσοκομεία δεν υπάρχει προσωπικό,

δεν υπάρχουν μηχανήματα, δεν υπάρχουν υλικά.

Για να κάνεις ένα χειρουργείο μπορεί να είσαι πέντε

μήνες στην αναμονή. Μιλάμε για τα δημόσια,

έτσι; Αν έχεις χρήματα, είσαι εντάξει. Υπάρχει πολύς

κόσμος ανασφάλιστος λόγω των απολύσεων.

Είδα τις προάλλες στα Κοινωνικά Δίκτυα κάτι

που με προβλημάτισε πολύ. Έγραφαν: «Αν η γενιά

που μεγάλωσε με Σεφέρη, τα κατάφερε έτσι,

η γενιά που μεγάλωσε με Σεφερλή, τι θα κάνει;»

Ωραίο! (Δυνατά γέλια)

Μιλήστε μου για το «Καπλάνι της Βιτρίνας» που

παίζεται τον Οκτώβριο στο θέατρο.

Πριν από δύο χρόνια επί δύο χρόνια είχε ανέβει

στο ελληνικό θέατρο «Ο περίπατος του Πέτρου».

Ήταν πολύ μεγάλη επιτυχία. Και τώρα είναι το

«Καπλάνι».

Εσείς έχετε συμβάλει σε αυτό σε συμβουλευτικό

επίπεδο;

Δεν έχω κάνει τίποτα. Αφού συμφωνώ με τα κείμενα,

δίνω ελευθερία στους συντελεστές να το κάνουν

όπως θέλουν.

Υπέροχα! Μέχρι πότε θα παίζεται;

Όλη τη σεζόν. Ακόμη και τα Σαββατοκύριακα.

Μέχρι τον Ιούνιο σίγουρα. Έχει γίνει μάλιστα και

πολύ ωραίο σίριαλ με γαλλικούς υπότιτλους, σε περίπτωση

που ενδιαφερθεί κάποιο γαλλικό κανάλι.

Ας αλλάξουμε θέμα. Γνώρισα προσφάτως την

Πρόεδρο Εβραίων Μονάχου. Επέζησε, αφού

πρώτα έζησε τη φρίκη όλων σχεδόν των στρατοπέδων.

Μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση… Όταν

μιλάει για τις εμπειρίες της, εκπνέει μια ηρεμία.

Μάλιστα, ψιθυρίζει – μετά από πολλά χρόνια

προσπαθειών – σε δημόσιες εμφανίσεις το Γερμανικό

Εθνικό Ύμνο· κι ας έχει αλλάξει.

Σαν τον Ύμνο στη Ρωσία. Είναι ο ίδιος ο Σοβιετικός

Ύμνος. Ο ίδιος συγγραφέας έχει γράψει τα

λόγια «Ζήτω ο Λένιν, ζήτω ο Στάλιν, ζήτω ο Κόκκινος

Στρατός». Μετά τα αλλάζει όταν έπεσε ο Κομμουνισμός,

με την ίδια μουσική όμως και λέει «Η

μεγάλη μας η χώρα». Μετά αλλάζει ξανά τα λόγια

και γράφει για τα λιβάδια. Είναι ο πατέρας του

Ιταλκώφ, του σκηνοθέτη. Τον είχα γνωρίσει. Είχα

πάει σε ένα συνέδριο του ΠΑΜΕ κι άκουγα πίσω

μου κάποιοι μιλούσαν ρώσικα… Και δεν κατάλαβαν

κάτι και γυρίζω πίσω και του το εξηγώ εγώ.

Και μου λέει: «Α, πείτε μου, στη Γαλλία άκουσα

ότι στην Ελλάδα υπάρχει μία συγγραφέας παιδικών

βιβλίων που αξίζει να τη δω. Τη λένε «Άλκα

Σέλσερ» (Άλκη Ζέη)». «Εγώ είμαι!» του λέω.

Εσείς που έχετε περάσει δια πυρός και σιδήρου,

προφανώς τα έχετε επεξεργαστεί τόσο πολύ


~

σελίδα

8

...λογοτεχνία

μέσα σας. Αποπνέετε μια φοβερή πραότητα, μία

ηπιότητα, μία ηρεμία, δεν έχετε καθόλου θυμό.

Είναι θέμα ιδιοσυγκρασίας. Ωστόσο, υπάρχουν

και κάποια τραύματα που δεν έχουν επουλωθεί

πλήρως. Φανταστείτε ότι ακόμη και σήμερα δεν

βγαίνω ποτέ από το σπίτι μου χωρίς ταυτότητα.

Μου έχει μείνει από τότε... Αν με πλησιάζει αστυνομικός,

τρέμω, αναστατώνομαι.

Έχουν αλλάξει όμως οι εποχές…

Σαφώς. Και θα σας φέρω ένα παράδειγμα. Τον

Περικλή τον Κοροβέση τον γνωρίζετε. Έχει γράψει

πολλά βιβλία. Ένα από αυτά είναι ένα βιβλίο

εξαιρετικό τους «Ανθρωποφύλακες» για τη Χούντα

και τα τρομερά βασανιστήρια που υπέστη,

ήταν και πολύ νεαρός τότε, 25 χρονών. Σήμερα

είναι γενικά πολύ ανήσυχο πνεύμα. Τον καλούν,

λοιπόν, από μία λέσχη ανάγνωσης που έχουν φτιάξει

αστυνομικοί στη Θεσσαλονίκη να μιλήσει για

τους «Ανθρωποφύλακες». Και πάει ο Περικλής.

Και του επιτίθεται αδίκως όλη η Αριστερά και η

Άκρα Αριστερά και η Αναρχία ότι έχει ξεπουληθεί

εντελώς, και είναι ο Περικλής πολύ πικραμένος

γιατί προσπαθεί να τους δώσει να καταλάβουν

ότι πηγαίνει στο «Άνδρο» του εχθρού για να τους

εξηγήσει τι έχει γίνει συμβεί ώστε να μην ξανασυμβεί

κάτι αντίστοιχο στο μέλλον. Το βρίσκω

πολύ σωστό. Ο Κοροβέσης πήγε στην Αστυνομία

για να μιλήσει για τα βασανιστήρια που έκανε η

Αστυνομία στη Χούντα. Αλλά είναι και προς τιμήν

των αστυνομικών που τον κάλεσαν. Γιατί μόνο με

τέτοιους τρόπους αλλάζει η κοινωνία.

*Η συνέντευξη έλαβε χώρα στην οικία της κας

Ζέη στις 15.09.15 στο πλαίσιο μιας βιβλιοπαρουσίασης

που έμελλε, με πρωτοβουλία του

Λογοτεχνικού Καφενείου, να γίνει στο Μόναχο.

Ακυρώθηκε για λόγους υγείας. Ελπίζουμε

να πραγματοποιηθεί στο μέλλον.

Η Άλκη Ζέη γεννήθηκε στην Αθήνα και πέρασε τα

πρώτα παιδικά της χρόνια στη Σάμο, απ’ όπου καταγόταν

η μητέρα της. Όταν άρχισε το σχολείο, η οικογένειά

της εγκαταστάθηκε στο Μαρούσι και στη

συνέχεια στην Αθήνα.

Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου

Αθηνών, στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών

και στο Κινηματογραφικό Ινστιτούτο της Μόσχας.

Η σχέση της με το γράψιμο ξεκίνησε από τα γυμνασιακά

της χρόνια, γράφοντας έργα για το κουκλοθέατρο,

διηγήματα και νουβέλες, που δημοσιεύονταν σε διάφορα

λογοτεχνικά περιοδικά. Παράλληλα με το γράψιμο,

αγωνίστηκε ενεργά για την ελευθερία, την κοινωνική

δικαιοσύνη και τη δημοκρατία, συμμετέχοντας στο

αριστερό κίνημα από τα χρόνια της γερμανικής κατοχής

στην Ελλάδα. Η συμμετοχή της σ’ αυτό τον αγώνα

καθόρισε την προσωπική ζωή της. Από το 1952 μέχρι

το 1964 έζησαν μαζί με τον άντρα της, το θεατρικό

συγγραφέα Γιώργο Σεβαστίκογλου, σαν πολιτικοί πρόσφυγες

στη Σοβιετική Ένωση, αρχικά στην Τασκένδη

και ύστερα στη Μόσχα, όπου γεννήθηκαν και τα δυο

παιδιά τους. Επέστρεψαν στην Ελλάδα το ’64 για να

ξαναφύγουν το ’67 στο Παρίσι, όπου παρέμειναν μέχρι

τα μέσα της δεκαετίας του ‘70 λόγω της δικτατορίας.

Ο καθαρός τρόπος γραφής της, η γλωσσική αρτιότητα,

η κριτική στάση απέναντι σε πρόσωπα και καταστάσεις,

το χιούμορ και η διεισδυτική ματιά στα

γεγονότα, είναι τα χαρακτηριστικά των έργων της

Άλκης Ζέη που το έχουν κάνει να αγαπηθεί από το

ελληνικό και το ξένο αναγνωστικό κοινό. Η αρραβωνιαστικιά

του Αχιλλέα , Το καπλάνι της βιτρίνας και

Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου, συμπεριλαμβάνονται

στα διαχρονικά ευπώλητα βιβλία (μπεστ σέλλερ)

της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας.

Εκτός από την Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα, τα βιβλία

της απευθύνονται κυρίως στα παιδιά και τους

εφήβους, πάντα όμως διαβάζονται με μεγάλη ευχαρίστηση

και από τους ενήλικες. Εμπνέονται από προσωπικές

της εμπειρίες υφαίνοντας την υπόθεσή τους

παράλληλα με ιστορικά γεγονότα. Τα θέματα που

πραγματεύονται είναι καθημερινά και πανανθρώπινα.

Το Καπλάνι της βιτρίνας, το πρώτο της μυθιστόρημα,

υπήρξε έργο - σταθμός για την ελληνική παιδική

λογοτεχνία και θεωρείται πλέον ένα κλασικό έργο της

παγκόσμιας λογοτεχνίας για παιδιά, με συνεχείς επανεκδόσεις

από το 1963 που πρωτοκυκλοφόρησε στην

Ελλάδα και πολλές μεταφράσεις και διακρίσεις στο

εξωτερικό. Η Άλκη Ζέη αποτελεί πρέσβειρα της σύγχρονης

ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό, καθώς

το σύνολο του έργου της είναι μεταφρασμένο και κυκλοφορεί

σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο. Η ίδια έχει

επίσης μεταφράσει από τα γαλλικά, τα ιταλικά και τα

ρωσικά αρκετά βιβλία, ανάμεσα στα οποία έργα των

Τζιάννι Ροντάρι και Βέρα Πανόβα.


~

σελίδα

10

...γλώσσα

«Δεν υπάρχει μεγαλύτερη εγκατάλειψη

από το να νιώθεις ξένος

μέσα στην ίδια σου τη γλώσσα»

Διαχρονική εξέλιξη και οικουμενικότητα

της ελληνικής γλώσσας

Επιμέλεια:

Θεμιστοκλής Μουτσίσης

Μέρος Β´

(συνέχεια από το προηγούμενο)

[…] Όποιος έχει σωστή επαφή με τη νέα,

αλλά και την αρχαία ελληνική γλώσσα,

κι ακούσει τη λέξη ανένδοτος

(ο ανένδοτος αγώνας) ή το ενδοτικός,

γνωρίζει ότι προέρχεται

από το ρήμα ενδίδω. Αν

κάποιος δεν έχει επαφή και

δεν γνωρίζει τις έννοιες ενδίδω,

ανένδοτος, ενδοτικός,

νιώθει «ξένος». Δεν υπάρχει

μεγαλύτερη εγκατάλειψη

από το να νιώθεις

ξένος μέσα στην ίδια σου

τη γλώσσα. Το σημαντικό,

στην περίπτωση αυτή, είναι

η ύπαρξη ενός εκπαιδευτικού

συστήματος που να δίνει

ευκαιρίες επαφής και «γνωριμίας»

με αυτές τις έννοιες. Κάποιοι

θα επιμείνουν περισσότερο

στο να τις μάθουν, κάποιοι άλλοι ίσως

όχι. Αλλά το σημαντικότερο είναι ότι πρέπει

να δίνονται οι ευκαιρίες αυτές.

Διαχρονία ή αλλιώς

διαχρονικότητα της γλώσσας

(αναφορά και ως συνοχή)

[…] Πολλές από τις λέξεις που χρησιμοποιούμε ακόμα

και σήμερα προέρχονται από την ομηρική εποχή,

έχοντας ίσως διαφορετική κατάληξη και σημασία.

Στην Ευρώπη ο έντεχνος λόγος, ή αλλιώς η «τέχνη

του λόγου», ξεκινάει με τα ομηρικά έπη, περίπου

τον 8 ο αιώνα. Στην ουσία, εκείνη η ελληνική γλώσσα

είναι αυτή που υπάρχει έως και σήμερα.

Βέβαια, αναφερόμαστε σε ένα

ποιητικό είδος και είναι δύσκολο

να κατανοηθούν όλα εξαρχής,

όπως γίνεται π.χ. με τον πεζό

λόγο. Η αναφορά στα παραδείγματα

αυτά γίνεται

για να καταστεί σαφές

ότι υπάρχει μια διαχρονικότητα

στη γλώσσα

και κατά συνέπεια στην

εμφάνιση, αλλά και τη

χρήση των λέξεων.

Σημαντικό θα ήταν να

αναφερθεί και ένα άλλο

χαρακτηριστικό της ελληνικής

γλώσσας, που είναι η

συνοχή της. Με τον όρο αυτό

αναφερόμαστε σε ένα δέσιμο

και μια συνέχεια της γλώσσας,

αλλά και στη δομή και το λεξιλόγιό

της. Ένας από τους μεγαλύτερους εραστές

της γλώσσας, ο Robert Browning, έχει γράψει το

εξής: «από τότε [7 ο π.χ. αιώνα] η ελληνική γλώσσα

αποκτά μια συνεχή παράδοση που φτάνει ως την εποχή

μας. Υπήρχαν, βέβαια, αλλαγές αλλά δεν δημιουργήθηκε

κάποιο ρήγμα στη συνέχεια, όπως έγινε ανάμεσα

στα Λατινικά και τις ρομανικές γλώσσες (γαλλικά,

ισπανικά). Υποστήριζε, λοιπόν, πως τα αρχαία ελληνικά

δεν αποτελούν ξένη γλώσσα για τον σημερινό Έλληνα,

όπως συμβαίνει με τα αγγλοσαξονικά για τον σύγχρονο

Άγγλο. Και παρά το γεγονός ότι με το πέρασμα των

αιώνων υπήρξαν πολλές ανακατατάξεις των μορφολογικών

σχημάτων, υπήρξε πάντα μια μεγάλη συνοχή.


~

σελίδα

11

...γλώσσα

Αδιάκοπη γλωσσική συνέχεια

και πλούτος 4.000 χρόνων

[…] Σημαντικό είναι να παρατεθεί και μια ιστορική πληροφορία.

Όταν έγινε η γλωσσική μεταρρύθμιση και άρχισε η γλώσσα να παίρνει

διάφορες μορφές και χρήσεις, υπήρξε μια ομάδα ανθρώπων που

υποστήριξε πως πρέπει να σταματήσει η κακοποίηση της δημοτικής.

Λέγαμε, λοιπόν, ότι για εμάς δεν υπάρχει δίλημμα δημοτική ή καθαρεύουσα,

αλλά υπάρχει μία ενιαία και πολυδιάστατη ελληνική

γλώσσα. Θα αποτελούσε καταστροφή μια ενδεχόμενη αποκοπή από

τις ρίζες της γλώσσας μας, την αρχαία και λόγια παράδοση, που μαζί

με τη δημώδη κληρονομιά μας, συνθέτουν μια αδιάκοπη γλωσσική

συνέχεια και πλούτο περίπου 4.000 χρόνων.

Στο λεξιλόγιο αυτή η συνέχεια εκδηλώνεται με δυο τρόπους: με την

επιβίωση, όπως αναφέραμε με το παράδειγμα του Ομήρου, αλλά και

με την αναβίωση. Γύρω στο 1800 δημιουργείται ένα κίνημα από τους

λόγιους της εποχής, όπως ο Αδαμάντιος Κοραής, ο Άνθιμος Γαζής και

ο Ευγένιος Βούλγαρης, οι οποίοι επιδιώκουν ένα ξεκαθάρισμα της

γλώσσας. Αυτή είναι η καθαρεύουσα, δηλαδή ένας καθαρισμός της

γλώσσας από τις ξένες λέξεις εκείνης της εποχής (τούρκικες, βενετσιάνικες,

ιταλικές). Γιατί τα κείμενα ήταν μια ανάμειξη από πολλές

τούρκικες λέξεις. Και δεν μας είναι εύκολο ακόμα και σήμερα να κατανοήσουμε

πόσο σημαντική ήταν η προσφορά αυτών των ανθρώπων,

που κατάφεραν με εύστοχο τρόπο να διώξουν έναν τεράστιο αριθμό

τέτοιων λέξεων, αποδίδοντάς τες με ελληνικές λέξεις.

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση –που αξίζει να θυμάται κανείς–

είναι η λέξη πολιτισμός. Μέχρι τον Κοραή, η λέξη αυτή δεν υπήρχε.

Δημιουργείται, λοιπόν, η λέξη civilization στα γαλλικά και την παίρνει

ο Κοραής και αποδίδει το civilization που είναι το civilis, civilisare,

civilization κλπ. Και αποδίδει την έννοια αυτή με τη λέξη πολιτισμός,

η οποία είναι αρχαία, αλλά με άλλη σημασία. Εύκολα μπορεί να αναρωτηθεί

κανείς αν οι αρχαίοι, που κατεξοχήν παρήγαγαν πολιτισμό,

είχαν κάποια λέξη για αυτόν ή όχι. Και η απάντηση είναι πως είχαν

την ωραιότερη και βαθύτερη λέξη, τη λέξη παιδεία, που στους αρχαίους

είναι ό,τι και ο πολιτισμός. Είναι η καλλιέργεια, τα γράμματα, η

φιλοσοφία, η μουσική, τα μαθηματικά, η τέχνη και τα επιτεύγματα της

επιστήμης. Και επειδή η παιδεία στη συνέχεια παίρνει μια εξειδικευμένη

έννοια, έρχεται ο Κοραής και δημιουργεί τη λέξη πολιτισμός, για

να αποδώσει το civilisation.

Θα ήθελα να αναφερθώ και σε μια δεύτερη έννοια της διαχρονίας.

Ακούμε συχνά για έναν Όμηρο που υπήρξε, για έναν Πλάτωνα ή για

έναν Αριστοτέλη, για έναν Αισχύλο και για έναν Θουκυδίδη. Όλους

αυτούς τους ξέρουμε από τα κείμενά τους, που η δημιουργία, η δι-

© Katerina Metallinou-Kiess

άδοση και η διατήρησή τους έγινε με

τη γραφή και, πιο συγκεκριμένα, με

το ελληνικό αλφάβητο. Εάν δεν είχαμε

ανακαλύψει και εξελίξει τη γραφή,

όλη αυτή η γραπτή παράδοση θα

είχε χαθεί και θα γνωρίζαμε κάποια

ονόματα μόνο. Γνωρίζουμε από τον

μεγαλύτερο φιλόλογο, τον Γερμανό

Ulrichvon Wilamowitz, ότι τα κείμενα

που μας έχουν σωθεί είναι μόλις

το ένα πέμπτο από τα κείμενα που

υπήρξαν. Συνολικά έχουν σωθεί γύρω

στα 4.000 κείμενα, τα οποία έχουν

αποθηκευτεί στον ηλεκτρονικό θησαυρό

“ThesaurusLinguaeGraecae (TLG)”,

που έχει δημιουργηθεί στην Καλιφόρνια

της Αμερικής. Εκεί έχουν καταχωρηθεί

ηλεκτρονικά όλα τα κείμενα, από

τον Όμηρο μέχρι τους Βυζαντινούς και

τους ιστορικούς της Άλωσης. Λείπουν,

ωστόσο, ορισμένες επιγραφές, γιατί, αν

ένα κείμενο δεν είχε κύρος και απήχηση,

δε σωζόταν, δεν αντιγραφόταν και

στη συνέχεια χανόταν.

Το πρώτο μας αλφάβητο (πρώτος τρόπος

γραφής) και οι πρώτες επιγραφές

που έχουμε είναι του 2000 μέχρι το

1750 π.Χ. , τα ιερογλυφικά. Δεν έχουν

διαβαστεί, αλλά έχουν βρεθεί στην

Κρήτη και σε άλλες περιοχές. Φαίνεται

πως χρησιμοποιήθηκε μια τέτοια


~

σελίδα

12

...γλώσσα

γραφή αρχικά και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε, καθώς

έγινε στροφή σε μία άλλη γραφή: τη γραμμική

γραφή Α΄, 1750 – 1450 (π. Χ.). Αυτή δεν έχει διαβαστεί,

αν και έχουμε ένα πλήθος από πινακίδες. Ένας

φιλέλληνας Άγγλος μελετητής προσπάθησε να δείξει

ότι μπορούμε να διαβάσουμε τη γραμμική γραφή Α΄,

αλλά τελικά δεν κατάφερε να αποδείξει ότι πράγματι

είναι αναγνώσιμη αυτή η γραφή. Όμως, είχε κάνει μία

σημαντική πρόοδο κι είχε ερμηνεύσει ορισμένες λέξεις

και σημεία.

Τη γραμμική Β’ μέχρι το 1950 δεν τη γνωρίζαμε. Το

1953 ο Michael Ventris, ένας αρχιτέκτονας που είχε

σπάσει όλους τους κώδικες των Γερμανών, κατά το

δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, διάβασε τη γραμμική

γραφή Β’. Και έτσι γνωρίσαμε τα πρώτα μας κείμενα

που χρονολογούνται τον 15 ο αιώνα. Κείμενα από την

Πύλο, την Κνωσό, τη Φαιστό και τη Θήβα, τα οποία

ήταν γραμμένα πάνω σε πηλό. Πρέπει, ωστόσο, να επισημανθεί

πως αυτή η γραφή ήταν μία ατελής γραφή,

γιατί σημείωνε συλλαβές και όχι γράμματα.

Αργότερα, γύρω στον 11 ο αιώνα, οι Έλληνες μαθαίνουν

το φοινικικό-σημιτικό αλφάβητο. Το αλφάβητο αυτό

είναι σαν το δικό μας, καθώς δηλώνει μόνο σύμφωνα.

Άρα, για να διαβάσει κανείς μια λέξη, πρέπει να γνωρίζει

ότι αυτή έχει τέσσερις - πέντε αναγνώσεις. Οι

Έλληνες, ωστόσο, δε στάθηκαν εκεί και δημιουργούν

για πρώτη φορά τα φωνήεντα και, κατ’ επέκταση, το

ελληνικό αλφάβητο που είναι η βάση για τις ανθρώπινες

γλώσσες. Δεν έχει σημασία ότι πήραν το βήτα, το b

με άλλη αξία στα ελληνικά, σημασία έχει ότι, αν χρησιμοποιούσαμε

το αλφάβητο το σημιτικό, θα γράφαμε

χωρίς φωνήεντα. Του αποδίδουμε, τέλος, την ονομασία

ελληνικό, γιατί αυτή η εξέλιξη ήταν καθοριστική, ενώ

οι Άραβες έμειναν σε αυτό το αλφάβητο που δηλώνει

μόνο σύμφωνα. Βέβαια τη γλώσσα τους με τις ρίζες

που έχει είναι πιο εύκολο να τη διαβάσεις, γιατί είναι

λιγότερες οι δυνατότητες.

Με το ελληνικό αλφάβητο μπόρεσαν οι άνθρωποι και

έμαθαν τη γραφή, γιατί ήταν πιο εύκολη. Το αλφάβητο

ήταν ένας μικρός αριθμός γραμμάτων, που ο καθένας

© JOPA

μπορούσε να μάθει. Και βεβαίως μέσα από την παιδεία

και το σχολείο, κατάφερε ένας μεγάλος αριθμός

ανθρώπων να γνωρίζει γραφή και ανάγνωση. Κι όταν

αργότερα έφυγαν οι Χαλκιδείς και οι Ερετριείς, για να

πάνε στην Κάτω Ιταλία, πήραν μαζί τους το αλφάβητο,

το οποίο έχει κάποιες μικρές αλλαγές στη μορφή.

Αυτό το αλφάβητο είναι το λεγόμενο λατινικό αλφάβητο,

το αλφάβητο, δηλαδή, της Χαλκίδας που διαφέρει

στο ρ που είναι το π το δικό μας και σε 4-5 γράμματα

ακόμα. Όπως και το κυριλλικό αλφάβητο, που είναι το

ελληνικό προσαρμοσμένο στη σλαβική γλώσσα, αλλά

και το γοτθικό αντίστοιχα.

Ορθογραφία των λέξεων

Σημαντικό είναι να αναφερθούμε και στην ορθογραφία

των λέξεων, που είναι η παράσταση των λέξεων

στην ιστορική τους μορφή. Δηλαδή, όταν ο Έλληνας

έλεγε «οἶκος» το έγραφε με οι. Από αυτό το οἶκος και

τη φράση «νέμω τον οίκον» προέρχεται η λέξη οικονομία.

Και το σπίτι που φτιάχνω δεν είναι οίκος πια,

δεν είναι home, είναι house, είναι οικία, δηλαδή είναι

χώρος που ζεις. Και από εκεί και έπειτα δημιουργήθηκαν

και άλλες έννοιες, όπως οικολογία κτλ. Το οίκος,

δηλαδή, δεν μπορεί κανένας να προτείνει ότι πρέπει

να γράφεται με ι, γιατί έτσι είναι σαν να σβήνεις μια

ιστορία 35 αιώνων. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να

διαγράψει την ιστορία των λέξεων, που είναι μαζί και

η ετυμολογία και οι οικογένειες των λέξεων, αλλά και

η σημασία τους.

Οικουμενικότητα της γλώσσας

Άλλο ένα κεφάλαιο στο οποίο θα ήθελα να αναφερθώ

είναι αυτό της οικουμενικότητας. Είναι ευρέως γνωστό

πως η ελληνική γλώσσα έχει επηρεάσει τις ευρωπαϊκές

γλώσσες και όχι μόνο. Χαρακτηριστική είναι η φράση

που χρησιμοποιούν οι Άγγλοι όταν ψάχνουν μία λέξη ή

θέλουν να τη δημιουργήσουν και υπάρχει στα αγγλικά

λεξικά: “The Greeks must have a word for it”: oι Έλληνες

κάποια λέξη θα έχουν για αυτό. Και η πεποίθηση

αυτή βγαίνει από το ότι οι Έλληνες, έχοντας μελετήσει

και εκφράσει τον κόσμο στο επίπεδο της επιστήμης,

της λογοτεχνίας, της φιλοσοφίας κλπ, έφτασαν να δη-


~

σελίδα

13

...γλώσσα

εκφραστική (γλώσσα), που να μπορεί

να εκφράζει δογματικές έννοιες και να

έχει κύρος έναντι των ανθρώπων που

δεν πίστευαν, των ειδωλολατρών.

λώσουν τις οντότητες σε μεγάλη έκταση, βάθος και διάρκεια. Και έτσι,

η ελληνική έχει έναν οικουμενικό χαρακτήρα, ο οποίος προήλθε από

την αλεξανδρινή κοινή, τα χρόνια του Αλεξάνδρου. Μία κοινή γλώσσα,

δηλαδή, για όλους τους Έλληνες και για όλο τον κόσμο που έφτανε

μέχρι την Ασία. Αυτοί έπρεπε να μιλάνε ελληνικά, όπως εμείς σήμερα

αγγλικά για δουλειές, για να συνεννοηθούμε κτλ.

H Παλαιά Διαθήκη γράφτηκε και μεταφράστηκε στα ελληνικά, ώστε

οι Ελληνίζοντες (οι Εβραίοι που μιλούσαν ελληνικά) να μπορούν να

τη διαβάζουν, είναι δηλαδή η γλώσσα του Ευαγγελίου, η οποία, όμως,

δεν επιβίωσε, γιατί υπήρξε ένα κίνημα, ο αττικισμός, που ήθελε την

επιστροφή στον 5 ο αιώνα και τους κλασικούς. Επίσης, οι μεγάλοι

πατέρες της εκκλησίας, όπως ο Μέγας Βασίλειος, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος

και ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός, έχοντας αφενός ν’ αντιμετωπίσουν

τους αιρετικούς και αφετέρου να διαδώσουν δογματικά τη

νέα θρησκεία, υιοθέτησαν την αττικιστική, δηλαδή την καθαρεύουσα,

και άφησαν τη γλώσσα του Ευαγγελίου. Ήθελαν, δηλαδή, μια πιο

Η ουσιαστική στροφή στα ελληνικά

γράμματα θα γίνει από τον 14 ο ως

τον 16 ο αιώνα, όταν θα εισέλθουν χιλιάδες

ελληνικές λέξεις στις ευρωπαϊκές

γλώσσες. Τότε, λοιπόν, σε αυτούς

τους τρεις αιώνες, με τη στροφή στα

ανθρωπιστικά γράμματα, όλοι διαβάζουν,

γράφουν, μαθαίνουν ελληνικά,

όπως και λατινικά, για να διαβάσουν

τα κείμενα. Και τότε μαζί με τις έννοιες

του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη

και μαζί με όλους τους φιλοσόφους

και τους επιστήμονες, περνάνε οι λέξεις

στις ευρωπαϊκές γλώσσες: ιταλική,

γερμανική, αγγλική, ολλανδική.

Ακολούθως, όταν περνάμε στον αιώνα

της επιστήμης και το διαφωτισμό,

17 ο – 18 ο αιώνα, οι επιστήμονες ζητάνε

να εκφράσουν τις επιστημονικές τους

ανακαλύψεις και την ορολογία με μία

γλώσσα που να μπορεί να τις εκφράσει,

δηλαδή την ελληνική. Άρα, με την

αναγέννηση και το διαφωτισμό λίγο

αργότερα, εισέρχονται μαζί με έννοιες

χιλιάδες ελληνικές λέξεις μέσα στις

ευρωπαϊκές γλώσσες.

ΤΕΓ Μονάχου - Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας

Ο φορέας των Τμημάτων Ελληνικής Γλώσσας Μονάχου είναι το κοινωφελές,

μη κερδοσκοπικό σωματείο «Trägerverein des TEG-MUC e.V.» .

Στόχος είναι η καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας, η διατήρηση

της ταυτότητας των απόδημων Ελλήνων, αλλά και η προβολή του ελληνικού πολιτισμού.

Τα «Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας» (ΤΕΓ), με διδακτικό προσωπικό

που διαθέτει πολυετή εμπειρία, λειτουργούν

κάθε Σάββατο από 09:00 έως 12:30 στους χώρους του δημοτικού σχολείου «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ»

στην οδό Edmund-Rumpler-Str. 9, 80939 München | U6, Freimann

KONTAKT

Trägerverein des TEG-MUC e.V. | c/o Eleni Voulgari

Barbarossastr. 14, 81677 München | M: 0172-8505887 | Δευτέρα-Παρασκευή: 17:00-19:00, Σάββατο: 09:00-12:30

www.teg-muc.de


~

σελίδα

14

...λαογραφία

Παραδοσιακός γάμος

με άρωμα Κέρκυρας

μαγευτικός γάμος της Αλεξάνδρας Ράντου

O την περσινή άνοιξη είχε μια ιδιαίτερα νοσταλγική

νότα. Η Αλεξάνδρα, ενεργό μέλος και δασκάλα

χορού του Συλλόγου Ιονίων Νήσων, μεταφέρθηκε

υπό τους νησιώτικους ήχους του βιολιού

στους Αγ. Πάντες του Μονάχου, όπου συνάντησε

τον εκλεκτό της καρδιάς της, Βαγγέλη Μάστορα.

Τους ευχόμαστε να είναι πάντα στρωμένος ο δρόμος

τους με ροδοπέταλα - σαν αυτά με τα οποία

τους ράντιζαν τα παιδιά του Συλλόγου - και να

τους ζήσει ο καρπός του έρωτά τους.

Επ’ αφορμή αυτού, ας θυμηθούμε πώς συνήθιζαν οι

παλιοί να εορτάζουν την ιδιαίτερη αυτή στιγμή.

Ως ημέρα του γάμου καθοριζόταν πάντα η Κυριακή.

Οι προετοιμασίες εντείνονταν κατά τη διάρκεια ολόκληρης

της προηγούμενης εβδομάδας. Η οικογένεια

της νύφης έπλενε το αποθηκευμένο μαλλί από την

σοδιά της και με αυτό έφτιαχνε τα στρώματα και τα

μαξιλάρια. Για τη διαδικασία του πλυσίματος και

του «ξασίματος» του μαλλιού, καλούνταν κοπέλες

συγχωριανές.

Από τη Δευτέρα έως την Τετάρτη, συγγενείς και φίλοι

συγκέντρωναν όλα τα απαραίτητα αγαθά στα

σπίτια των μελλονύμφων για την κάλυψη αναγκών

των καλεσμένων στο τραπέζι του γάμου.

Την Πέμπτη και την Παρασκευή γινόταν η ζύμωση

του ψωμιού. Το Σάββατο γίνονταν τα καλέσματα

από τους «καλεστάδες», ενώ την ίδια μέρα πραγματοποιούνταν

η μεταφορά της προίκας της νύφης στο

πατρικό του γαμπρού με τη μορφή πομπής μέσα σε

καλάθια που έφεραν στα κεφάλια τους οι συμμετέχοντες

σε αυτήν.

Όταν τα προικιά έφταναν στο πατρικό του γαμπρού,

νεαρές ανύπαντρες κοπέλες αναλάμβαναν το στρώσιμο

του κρεβατιού και πάνω σε αυτό έριχναν ένα

αγοράκι για την τεκνοποίηση υιού.

Το πρωί της Κυριακής, νεαρές κοπέλες στόλιζαν τη

νύφη τραγουδώντας παραδοσιακά νυφιάτικα τραγούδια.

Ο γαμπρός περίμενε στην εκκλησία και η

νύφη κατέφθανε με τη συνοδεία συγγενών φίλων και

οργάνων.

Μετά την τέλεση της λειτουργίας, οι νεόνυμφοι και

όλοι οι προσκεκλημένοι χόρευαν στο προαύλιο της

εκκλησίας τον πρώτο χορό, τον οποίο σέρνει πάντα ο

πατέρας της νύφης.

Στο σπίτι του γαμπρού προσφερόταν το μεσημεριανό

φαγητό σε συγγενείς και καλεσμένους. Το γλέντι

και ο χορός συνεχίζονταν πάλι στο προαύλιο της εκκλησίας.

©corfuhistory.eu

Πηγή: Ναταλία Κακάτση,

15/11/2011, www.gamos-guide.gr


ZAHNARZTPRAXIS

München

Schienentherapie

Implantologie

Orale Hygiene

SCHWANTHALER

STRASSE 10. 80336

MÜNCHEN ZENTRUM

TEL: 089 - 54 50 52 90

www.kalotasdental.de

info@kalotasdental.de


~

σελίδα

16

...λαογραφία

Λύκειο Ελληνίδων Μονάχου

Στον αγώνα για την ισότητα των δύο φύλων

Του Δημήτρη Βλαχοπάνου

& της Ιωάννας Παναγιώτου Μάμαλη

«Eκ γυναικός ερρύη τα φαύλα»

Θεόφιλος, Αυτοκράτορας

Ελένη και η Λυσιστράτη της Σπάρτης, η Ιφιγένεια

Η του Άργους, η Αντιγόνη της Θήβας, η Εκάβη και η

Ανδρομάχη της Τροίας, η Ασπασία των Αθηνών, η Κλυταιμνήστρα,

η Ηλέκτρα, η Μήδεια, η Άλκηστη, η Δήμητρα,

η Περσεφόνη, η Χρυσηίδα, η Βρισηίδα, η Αθηνά, η

Ήρα, η Άρτεμη, η Πηνελόπη, η Καλυψώ, η Κλεοπάτρα,

οι Μούσες, οι Νηρηίδες, οι αμαζόνες… Εταίρες, παλλακίδες,

αυλητρίδες, χορεύτριες, ηθοποιοί… Τι χρώμα

και ποια ομορφιά θα ’χε, αλήθεια, η μυθολογία και η

ιστορία, χωρίς τις γυναικείες αυτές μορφές;

Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι οι γυναίκες

αυτές ήταν απλά σκεύη ηδονής ή μηχανές που τεκνοποιούσαν

ή ένα απλό συμπλήρωμα του άντρα; Ποιος

είναι τελικά ο ρόλος της; Η γυναίκα αναζητούσε τον

ισότιμο ρόλο της από καταβολής κόσμου. Και σταδιακά

τον έβρισκε. Υπήρξαν, βέβαια, εποχές όπου οι

κήρυκες της ηθικής ανέσυραν το προπατορικό αμάρτημα,

την Εύα και τις ενοχές της. Έτσι, η γυναίκα

τοποθετήθηκε στο περιθώριο κουβαλώντας το σταυρό

του μαρτυρίου, ευθυνόμενη για όλα τα κακά της

ανθρωπότητας.

Η γυναίκα πίσω απ’ την κουρτίνα, πίσω απ’ τα κάγκελα,

πίσω απ’ τον άντρα. Η γυναίκα μάγισσα. Η

γυναίκα στο παρασκήνιο. Η γυναίκα σε δευτερεύοντες

κοινωνικούς ρόλους. Αλλά η καταπίεση δεν ήταν

μόνο «προνόμιο» της γυναίκας. Μέσα σ’ ένα περιβάλλον

αντίδρασης και βίας δεν γλιτώνει κανένας.

Ούτε καν αυτοί που την εκφράζουν και την ενσαρκώνουν.

Είναι ένας φαύλος κύκλος που ακυρώνει όλους

τους αγώνες που ξεκίνησαν εξέχουσες προσωπικότητες

όπως η Ελληνίδα Καλλιρρόη Παρρέν και συνεχίζονται

έως σήμερα. Ακόμα και στη μακρινή Αφρική

ή την Ασία, όπου εκατομμύρια γυναίκες υφίστανται

γενετήσιο ακρωτηριασμό.

«αλλ’ ως εκ γυναικός πηγάζει

τα κρείττω»

Κασσιανή, Ηγούμενη,

ποιήτρια, υμνογράφος

Η δε απελευθέρωση της γυναίκας από κάθε μηχανισμό

βίας δεν είναι παρά η απελευθέρωση ολόκληρης

της κοινωνίας, που δεν μπορεί να ευημερεί, όταν ο

μισός της πληθυσμός βιώνει την εξάρτηση και την

απόρριψη. Η ισότητα των δύο φύλων δεν είναι παρά

μέρος της ισότητας και της δικαιοσύνης, τα θεμέλια

όλων των κοινωνιών. Άρα, κι ο αγώνας για την

ανατροπή όλων των στερεότυπων που καταδικάζουν

την κοινωνία σε μια μόνιμη μιζέρια και κλείνουν το

δρόμο για την αρμονική συνύπαρξη και την κοινή

ελπίδα είναι κοινός. Των αντρών, των γυναικών κι

όλου του κόσμου.

Διεθνής Ημέρα των Δικαιωμάτων των Γυναικών

Η θεσμοθετήθηκε το 1977 από τον ΟΗΕ και έχει

τις ρίζες της στις διαμαρτυρίες στις αρχές του 20ου

αιώνα, όταν το «ασθενές φύλο» ζητούσε ίσα δικαιώματα,

καλύτερες συνθήκες εργασίας, καθώς και δικαίωμα

ψήφου.

Τη βαρυσήμαντη αυτή ημέρα τίμησε στις 8.3.16 το

Λύκειο των Ελληνίδων Μονάχου με πρωτοβουλία της

Προέδρου Ελένης Βούλγαρη και τη υποστήριξη του

Κρητικού Συλλόγου. Μια ημέρα που, όπως τόνισε η

κα Βούλγαρη, «έχει χάσει το πολιτικό της νόημα,

εφόσον αποτελεί πλέον μια ευκαιρία για να εκφράσουν

οι άνδρες την αγάπη τους για τις γυναίκες,

όπως συμβαίνει και με τη γιορτή της μητέρας ή την

ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου». Πολύ εύστοχη παρατήρηση,

αν σκεφτεί κανείς ότι, δύο μέρες πριν, στη

γείτονα χώρα δυνάμεις καταστολής διέλυσαν σχετική

εκδήλωση με πλαστικές σφαίρες, θέτοντας υπό κράτηση

μία γυναίκα. Ανήμερα της εορτής, ο Πρόεδρος

της Τουρκίας ευχήθηκε στις γυναίκες. Με στίχους

από το Κοράνι φρόντισε να εξάρει την αξία της μητρότητας,

υπενθυμίζοντας τον πραγματικό τους ρόλο.


~

σελίδα

17

...λαογραφία

± ± Πότε εορτάστηκε για πρώτη φορά;

Η πρώτη Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας γιορτάστηκε

το 1909 με πρωτοβουλία του Σοσιαλιστικού Κόμματος

των ΗΠΑ και υιοθετήθηκε δύο χρόνια αργότερα

από τη Σοσιαλιστική Διεθνή. Το 1911, η «Ημέρα της

Γυναίκας» διοργανώθηκε στη Γερμανία με πρωτοπόρο

την Κλάρα Τσέτκιν μαζί με 100 εκπροσώπους

από 17 χώρες.

Στη Ρωσία, μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, ο Λένιν

πείστηκε από τη φεμινίστρια Αλεξάνδρα Κολοντάι

και καθιέρωσε την 8η Μαρτίου ως επίσημη αργία

στη χώρα. Η 8η Μαρτίου καθιερώθηκε ως μέρα

της γυναίκας σε ανάμνηση μιας μεγάλης εκδήλωσης

διαμαρτυρίας που έγινε στις 8.3.1857 από τις εργάτριες

κλωστοϋφαντουργίας στη Νέα Υόρκη, οι οποίες

διαδήλωναν ζητώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας.

Ήταν μία από τις πρώτες κινήσεις διεκδίκησης δικαιωμάτων

από γυναίκες.

Όταν θεσμοθετήθηκε η ημέρα αυτή, γυναίκες από

διάφορα κράτη απαίτησαν να έχουν δικαίωμα ψήφου,

το οποίο απέκτησαν πρώτες οι Βρετανίδες το 1918.

Παρ’ όλα αυτά, χρειάστηκε περίπου ένας αιώνας για

να αποκτήσουν το δικαίωμα αυτό οι γυναίκες στη

Σαουδική Αραβία, καθώς μόλις πέρυσι τους δόθηκαν

δημόσια αξιώματα και ίσα εργασιακά δικαιώματα με

τους άντρες. Ακόμη και η αεροπορική εταιρία British

Airways επιτρέπει μόλις εδώ και ένα μήνα στις αεροσυνοδούς

να φοράνε παντελόνια στην πτήση.

Σήμερα, γίνεται αντιληπτό πως μπορούν να αλλάξουν

ακόμη πολλά πράγματα, καθώς μόνο το 1/5 των

κοινοβουλευτικών εδρών καταλαμβάνονται από γυναίκες

και υπάρχουν μόνο 19 αρχηγοί κρατών γένους

θηλυκού (από τις περίπου 196 υποψηφιότητες). Να

σημειωθεί πως ο αριθμός των γυναικών που αποτελούν

μέλη του υπουργικού συμβουλίου έχει τριπλασιαστεί

μεταξύ του 1994 και του 2014, αλλά παραμένει

σε χαμηλά επίπεδα εν συγκρίσει με το ανδρικό φύλο.

Σύμφωνα με έρευνα της εφημερίδας Independent, σε

περίπου 118 χρόνια θα λυθεί εντελώς το μισθολογικό

χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών, ενώ σήμερα

από τους 500 πιο πλούσιους ανθρώπους του κόσμου

μόνο οι 55 είναι γυναίκες.

± ± Ποιο είναι το επίκεντρο της Παγκόσμιας

Ημέρας της Γυναίκας φέτος - Φλέγοντα

ζητήματα

Οι τωρινοί στόχοι, οι οποίοι πρόκειται να έχουν την

ίδια θεματολογία μέχρι το 2030, στρέφονται γύρω

από τα εξής: τη διείσδυση των γυναικών, ως ενός

πυρήνα, στην παγκόσμια οικονομία και την καταπολέμηση

της φτώχειας σε όλο τον κόσμο. Επίσης

υπενθυμίζονται τα επιτεύγματα των γυναικών τον

τελευταίο αιώνα, ενώ σε ορισμένες χώρες η σημερινή

μέρα είναι εθνική αργία για το γυναικείο φύλο.

Εκτός από το μισθολογικό χάσμα που απασχολεί

κρατικούς και μη φορείς, η προσπάθεια ευαισθητοποίησης

όσον αφορά τη γυναικεία κακοποίηση είναι

ακόμη ένα φλέγον ζήτημα. Εκτιμάται ότι 120

εκ. γυναίκες κάτω των 20 ετών έχουν πέσει θύμα

σεξουαλικής κακοποίησης. Περισσότερο από το 1/3

των γυναικών σε όλο τον κόσμο έχουν υποστεί σωματική

ή σεξουαλική βία σε κάποια φάση της ζωής

τους και κυρίως στην εφηβεία ή την περίοδο της

εμμηνόπαυσης.

± ± Τι λέει ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών

για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας;

Ο Ban Ki-moon, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ,

είπε πως ξεκίνησε ο ίδιος μία προσωπική εκστρατεία

για τη δημοκρατική εκπροσώπηση των γυναικών σε

κοινοβούλια σε όλο τον κόσμο.

Ιδιαιτέρως σημαντική ήταν και η εισήγηση της καλεσμένης,

Μαρίας Βαγιωνάκη, από το Ηράκλειο Κρήτης,

η οποία έδωσε την προστιθέμενη αξία σε μία

καλαίσθητη και καλά οργανωμένη βραδιά. Η κα Βαγιωνάκη

είναι Φιλόλογος και Φεμινίστρια με πολυετή

δράση και στα εκπαιδευτικά και στον ακτιβισμό.

Παρουσιάζοντάς την, η κα Βούλγαρη υπογράμμισε:

«Σήμερα, εμείς εκ του ασφαλούς σε μια αναπτυγμένη

χώρα, θα ρίξουμε με την εισήγηση της Μαρίας

Βαγιωνάκη μια αναδρομική ματιά στη ζωή μιας

πρωτοπόρου αγωνίστριας για τη γυναίκα, σε μια

Ελλάδα που ξυπνούσε σιγά-σιγά από το λήθαργο

400 ετών υποδούλωσης στις αρχές του 20ού αιώνα.

Θα γνωρίσουμε την Καλλιρρόη Σιγανού Παρρέν, την


~

σελίδα

18

...λαογραφία

ιδρύτρια του Λυκείου των Ελληνίδων, χωρίς βέβαια

να ξεχνάμε ότι αυτή τη στιγμή κάπου στον κόσμο

κάποια γυναίκα, κάποιο κορίτσι δεν έχει πρόσβαση

στην παιδεία, στην εργασία, στην ελεύθερη γνώμη,

ούτε καν σε φαγητό ή καθαρό νερό, όπως μας δείχνει

μπροστά στην «αυλή μας», σε απόσταση 1.500 χλμ.,

ο προσφυγικός καταυλισμός στην Ειδομένη».

Ακολουθεί σύντομη παρουσίαση της μεγάλης αυτής

φυσιογνωμίας.

Καλλιρρόη Σιγανού-Παρρέν

Ιδρύτρια του Λυκείου των Ελληνίδων

H κρητικής καταγωγής Καλλιρρόη Σιγανού,

συγγραφέας που διεκδικεί παράλληλα και τον

τίτλο της πρώτης Ελληνίδας δημοσιογράφου

και εκδότριας, ήταν η πρωτοπόρος του ελληνικού

φεμινιστικού κινήματος. Με τη μαχητική

της αρθρογραφία στην «Εφημερίδα των

Kυριών», που ίδρυσε το 1887 χάραξε καινούργιους

δρόμους για τις γυναίκες, μιλώντας

πρώτη για το δικαίωμα στη μόρφωση και την

εργασία, αλλά και το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια.

Από την πρώτη στιγμή είχε την εμψύχωση

και τη στήριξη του Κωνσταντινουπολίτη

συζύγου της Ιωάννη Παρρέν.

Το έτος 1911 μετέφερε το θεσμό των Lyceum

Clubs στην Ελλάδα, είχε ένα ξεκάθαρο όραμα:

την ενσάρκωση μιας καινούργιας Ελληνίδας,

μορφωμένης, γεμάτης αυτοπεποίθηση και

επαγγελματικά καταρτισμένης. Μεγάλη ήταν

η αγάπη της για την ελληνική λαογραφία, την

οποία ανέδειξε αξιοπρεπώς και σε ύψιστο

βαθμό. Το όραμα ενσαρκώθηκε επιτυχώς σε

πράξη, εφόσον σήμερα, το Λύκειο Ελληνίδων

με δυναμική παρουσία εντός και εκτός ελληνικής

επικράτειας διαθέτει συνολικά 69 παραρτήματα.

Το 1918 εξορίστηκε στην Ύδρα για

τα πολιτικά της φρονήματα.

Το 1992, μισό αιώνα μετά το θάνατό της, τιμήθηκε

από την Ελληνική Δημοκρατία με τα

αποκαλυπτήρια της προτομής της στο Α’ Νεκροταφείο

Αθηνών.

SO TANZT GRIECHENLAND

GRIECHISCH TANZEN LERNEN MIT THEA KESSISSI UND TAKOS PARTSKAS

griechischetaenze.wordpress.com T: 089/3084253 M: 0172/8242282


~

σελίδα

19

...ορθοδοξία

Ο Μακαριώτατος

στο πλευρό των

αδυνάτων

καρδιά της Ορθοδοξίας χτυπούσε πολύ δυνατά στη βαυαρική

Η πρωτεύουσα τον περασμένο Νοέμβρη. Μέσα σε τούτον το

μήνα σημειώθηκαν δύο πολύ σημαντικές εκδηλώσεις: Αφενός η

πανηγυρική στις 23.11.’15 στον ιερό Ναό των Αγίων Πάντων,

όπου ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος

κ.κ. Ιερώνυμος παρασημοφόρησε τον Δούκα της Βαυαρίας

κ. Φραγκίσκο με το Μετάλλιο του Αγίου Διονυσίου του Αεροπαγίτη·

αφετέρου η εορταστική εκδήλωση στις 4.11.’15 στη Μεγάλη

Αίθουσα Τελετών του Πανεπιστημίου του Μονάχου, όπου ο

Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου κ. Ιωάννης Ζηζιούλας

αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ. Και στα δύο γεγονότα

έδωσαν το «παρών» εξέχουσες προσωπικότητες της τοπικής

κοινωνίας, καθώς και πλήθος κόσμου.

Με την τιμητική διάκριση του Δούκα της Βαυαρίας, ο Μακαριώτατος

εξέφρασε τις ευχαριστίες του για την αμέριστη

συμπαράσταση του κ. Φραγκίσκου στο πρόγραμμα της ΑΠΟΣ-

ΤΟΛΗΣ της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών, που αποβλέπει στη

σίτιση απόρων πολύτεκνων οικογενειών. Η δε αναγόρευση του

Μητροπολίτη Γέροντος Περγάμου σε επίτιμο διδάκτορα του Τμήμα

Ορθόδοξης Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, έλαβε

χώρα στο πλαίσιο των εορτασμών, εφόσον πέρασαν ήδη 30 χρόνια

από την ίδρυσή του ως Ινστιτούτου και τα 20 από τη μετεξέλιξή

του σε Τμήμα. Σημειωτέον, το περιώνυμο Πανεπιστήμιο της

πρωτεύουσας της Βαυαρίας είναι το μοναδικό κρατικό ακαδημαϊκό

ίδρυμα όχι μόνο στη Γερμανία, αλλά σε ολόκληρη τη δυτική

Ευρώπη, το οποίο παρέχει ολοκληρωμένο πρόγραμμα σπουδών

με δυνατότητα απόκτησης Διπλώματος Ορθόδοξης Θεολογίας.

Ιδιαίτερη εντύπωση μας έκανε η πραότητα και η σεμνή παρουσία

των δύο ανδρών, οι οποίοι κατέχουν υψηλή θέση στην

εκκλησιαστική ιεραρχία, αλλά και στις καρδιές του ποιμνίου. Κι

αυτό δικαίως.

Ειδικά, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος - με τον

οποίο μας δόθηκε η ευκαιρία να συνομιλήσουμε - μας εντυπωσίασε

πολύ με την ταπεινότητα και την ανθρωπιά του. Είναι

ιδιαίτερα σοβαρός, σεμνός και πλήρως συνειδητοποιημένος με

την επικρατούσα κατάσταση και τη γενικότερη ανθρωπιστική

κρίση που πλήττει τη χώρα μας τα τελευταία χρόνια.

λόγος του ήταν ζεστός, αληθινός και ιδιαίτερα ανατρεπτικός,

Ο εφόσον δεν δίστασε να επικρίνει τη στάση της Ευρώπης, η

οποία εγκατέλειψε την Ελλάδα στην πιο δύσκολη εποχή, αφήνοντάς

την να αντιμετωπίσει μόνη της το προσφυγικό ζήτημα, που

υπερβαίνει τις δυνάμεις της. Δεν παρέλειψε, μάλιστα, να τονίσει

ότι η βοήθεια και η συμπαράσταση στον συνάνθρωπό μας

που υποφέρει, δεν νοείται να γίνεται με οποιοδήποτε κριτήριο,

εφόσον δικαίωμα στην αγάπη και την αλληλεγγύη έχουν όλοι οι

άνθρωποι, ανεξαρτήτως χρώματος, φυλής και πεποιθήσεων.

© JOPA

Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών

και Πάσης Ελλάδος κ. κ.

Ιερώνυμος (κατά κόσμον

Ιωάννης Λιάπης) γεννήθηκε

στα Οινόφυτα Βοιωτίας

το 1938. Είναι απόφοιτος

της Φιλοσοφικής (τμήμα Αρχαιολογίας)

και της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου

Αθηνών. Πραγματοποίησε μεταπτυχιακές

σπουδές στην Αυστρία (Graz)

και τη Γερμανία (Regensburg, München).

Με την επιστροφή του, εργάσθηκε ως πανεπιστημιακός

βοηθός στην Αρχαιολογική

Εταιρεία Αθηνών και ως φιλόλογος σε σχολεία

της Ελλάδας και της Σμύρνης.

Υπηρέτησε από διάφορες θέσεις τον εκκλησιαστικό

χώρο, επιδεικνύοντας ιδιαίτερο

ζήλο και φροντίδα για την αναπαλαίωση

και λειτουργία ιστορικών Μονών. Ιδιαίτερα

σημαντικό είναι και το συγγραφικό του

έργο, στο οποίο συγκαταλέγονται πολλά

άρθρα, μελέτες και βιβλία θεολογικού,

κοινωνικού και ιστορικού περιεχομένου.

Τα «Μεσαιωνικά Μνημεία της Ευβοίας»

βραβεύτηκαν το 1970 με πρώτο βραβείο

από την Ακαδημία Αθηνών.

Στο κοινωνικό του έργο συγκαταλέγεται

η δημιουργία Οικοτροφείων, Ορφανοτροφείου

με μορφή ανάδοχης οικογένειας

(Θήβα), Στέγες Ηλικιωμένων (Θήβα, Λιβαδειά),

του Εκπαιδευτηρίου Δημιουργικής

Απασχόλησης Παίδων με Ειδικές

Ανάγκες (Λιβαδειά).

Για την συμβολή του στο φιλανθρωπικό

έργο της Μητρόπολης που σχετίζεται με

την υγεία τιμήθηκε από την Ιατρική Σχολή

του Πανεπιστημίου της Κραϊόβας στη

Ρουμανία με την απονομή του τίτλου του

επιτίμου Διδάκτορα.

Είναι Πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος

Καρδιολογίας (ΕΛΙΚΑΡ).

Ως Αρχιεπίσκοπος Αθηνών έχει προσφέρει

πολυσχιδές έργο, με έμφαση στην ποιμαντική

διακονία του ανθρώπου.


~

σελίδα

20

...απανταχού

ελληνισμός

ΙΜΒΡΟΣ

Οδοιπορικό στο νησί του μικρού Ουρανού

του Αθανασίου Τσακμάκη

Μεγάλη κοσμοσυρροή στο Otogar, τον τεράστιο σταθμό υπεραστικών

λεωφορείων της Κωνσταντινούπολης. Έφτασα πολύ πριν την αναχώρηση

για να πάρω το εισιτήριο για την Ίμβρο, το νησί που ήθελα να

επισκεφτώ εδώ και χρόνια. Αφού βρήκα το γραφείο της εταιρείας και

πλήρωσα το σχετικό αντίτιμο (πενήντα πέντε λίρες για 7,5 ώρες ταξίδι)

άφησα τις αποσκευές μου και περιπλανήθηκα στα γύρω μαγαζιά.

Το λεωφορείο ξεκίνησε στην ώρα του, αλλά καθυστέρησε να βγει από

το σταθμό, μιας και η «κίνηση» ήταν ασφυκτική. Μετά από δυο ώρες

ταξίδι, το τοπίο άρχισε να ξεκαθαρίζει, καθώς αφήναμε το μεγάλο αυτοκινητόδρομο

στην περιοχή Kesan και κατεβαίναμε προς τα Δαρδανέλια.

Το μέρος θύμιζε έντονα Ελλάδα.

Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού ρυθμίζω τις τελευταίες λεπτομέρειες της

άφιξης στο νησί. Σιγά-σιγά φτάνουμε στην Καλλίπολη. Ξακουστή πόλη

από τις μάχες του Α’ παγκοσμίου πολέμου. Κατά μήκος της διαδρομής,

συναντάμε πολλά ενδιαφέροντα τοπία, ενώ όσο περνάει η ώρα όλο και

περισσότερο μεγαλώνει η αγωνία μου για το τι με περιμένει…

Η συνεννόηση τόσο στην Πόλη όσο και καθοδόν ήταν δύσκολη, αφού ελάχιστοι

μιλούν ξένες γλώσσες. Τα φώτα στο βάθος δυναμώνουν και η ακτή

της Ίμβρου, η Gökceada, όπως μετονομάστηκε επισήμως από το τουρκικό

κράτος, φαίνεται όλο και πιο καθαρά.

Μετά από ογδόντα περίπου λεπτά δένουμε

στον Άγιο Κήρυκα. Πρώτος μας

προορισμός τα Αγρίδια, ένα από τα παλιά

ελληνικά χωριά του νησιού. Σκαρφαλωμένο

στο βουνό, μου θυμίζει κι αυτό

Ελλάδα, όπως και οι κάτοικοί του που

είναι σχεδόν όλοι Έλληνες.

Φτάνουμε στην πανσιόν Αγρίδια, το μοναδικό

ελληνικό ξενώνα του νησιού, ιδιοκτησία

της οικογένειας Ασανάκη. Το ηλικιωμένο

ζεύγος, με τη βοήθεια του γιου

τους Δημήτρη, νοικιάζει τα τρία δωμάτια

σε επισκέπτες του νησιού. Με καλωσορίζουν

και μου προσφέρουν φαγητό. Ένιωσα

τόσο όμορφα, τόσο οικεία. Παρ’ όλη

την κούραση, δέχτηκα να συνοδεύσω τον

Δημήτρη στην πλατεία στο κοινοτικό καφενείο.

Εκεί με σύστησε σε όλους τους

παρευρισκόμενους. Μεταξύ αυτών ήταν

και ο κυρ-Θανάσης. Διετέλεσε πρόεδρος

του χωριού επί δεκαετίες και, εκτός της

στρατιωτικής του θητείας στον τουρκικό

στρατό, δεν εγκατέλειψε ποτέ το νησί.

Μετά γνώρισα και τον πατέρα Σταύρο,

τον ιερέα του χωριού, που μου πρότεινε

να πάω την άλλη μέρα στον εσπερινό.

Ο μοναδικός ελληνικός ξενώνας του νησιού στα Αγρίδια. Photo: Robert P.

Ελληνικό καφέ στο χωριό Γλυκύ

με την καταπληκτική θέα και τα

χαρακτηριστικά καλντερίμια.

Σημειωτέον: Ακόμα και τα καφενεία

που βρίσκονται σε ελληνικά

χέρια υποχρεούνται να έχουν

κορνιζωμένη τη φωτογραφία

του Κεμάλ καθώς και την τουρκική

σημαία. Photo: Sakis T.

Η κεντρική πλατεία της Παναγίας, πρωτεύουσας

της Ίμβρου. Τα πάλαι ποτέ ελληνικά σπίτια

γκρεμίστηκαν και στη θέση τους υψώθηκαν,

σύμφωνα με τις τουρκικές προδιαγραφές, το

άγαλμα του Κεμάλ καθώς και δύο τουρκικές

σημαίες. Photo: Sakis T.


~

σελίδα

21

Επίσκεψη στο σχολείο.

Το όνειρο γίνεται πραγματικότητα…

Την Πέμπτη κατέβηκα για πρωινό στην κουζίνα της οικογένειας. Σε λίγο

έρχεται ο Βέλγος συγκάτοικος. Χαιρετά σε άπταιστα ελληνικά. Ήρθε από

την πατρίδα του με σκοπό να φωτογραφίσει τους Έλληνες που έμειναν

στην ΄Ιμβρο. Μεγάλος φιλέλληνας, πρώην καθηγητής Αρχαίων Ελληνικών

και Λατινικών, οργανωτής οδοιπορικών ταξιδιών σε νησιά του Αιγαίου.

Πρώτος μου προορισμός ήταν το ελληνικό Γυμνάσιο και Λύκειο, τα οποία

επανιδρύθηκαν μετά από 50 χρόνια, καθότι οι τουρκικές αρχές απαγόρευσαν

τα ελληνικά σχολεία από το 1964. Στο διάλειμμα με υποδέχτηκε

ο Γυμνασιάρχης κύριος Καμπουρόπουλος, Ίμβριος από τα Αγρίδια, με

μακροχρόνια δράση και προσφορά στην Ελλάδα. Επέστρεψε στα πάτρια

εδάφη, για να αναλάβει τη διεύθυνση του σχολείου.

Το κτίριο ανακαινίστηκε ολοκληρωτικά με προσωπική δουλειά των

κατοίκων και δωρεές της εκκλησίας. Ο Γυμνασιάρχης μου εξηγεί πώς

υλοποιήθηκε το δύσκολο αυτό έργο. Αξίζει ν’ αναφερθεί ότι την υψηλή

κυριότητα του κτιρίου την έχει το τουρκικό κράτος, το οποίο όμως το παραχωρεί

στο σύλλογο του ελληνικού σχολείου χωρίς τίμημα, με μοναδικό

όρο να παραμείνει σχολείο. Ο σύλλογος καλύπτει τα λειτουργικά έξοδα

με δωρεές, ενώ οι μισθοί των καθηγητών καλύπτονται από το ελληνικό

και τουρκικό κράτος.

Περιφέρομαι στις άδειες αίθουσες θαυμάζοντας αυτήν με τους υπολογιστές,

δωρεά του Πανεπιστημίου του Nisantasi. Οι χώροι είναι πεντακάθαροι

και προσεγμένοι, ενώ κρέμεται, όπως σε όλα τα σχολεία, η φωτογραφία

του Kemal, ο χάρτης της Τουρκίας και ανάλογο ενημερωτικό

κείμενο. Το σύνολο των μαθητών είναι έντεκα, και μου κάνει εντύπωση

πως δέκα από αυτά δε γνωρίζουν καν την τουρκική γλώσσα. Μόνο τα

πέντε από αυτά έχουν ελληνική υπηκοότητα και σχεδόν όλα είναι παιδιά

επαναπατριζόμενων γονέων ιμβριωτικής καταγωγής. Μες στην ελληνική

κρίση ήρθαν ν’ αναζητήσουν ένα καλύτερο μέλλον σε τούτον τον τόπο

που εγκατέλειψαν οι ίδιοι ή οι γονείς τους. Οι καθηγητές που διδάσκουν

είναι εννέα στο αριθμό, και από αυτούς οι τρεις Τούρκοι, που διδάσκουν

τουρκική γλώσσα και ιστορία.

Μετά από αυτήν την ομολογουμένως συγκινητική εμπειρία, συνάντησα

ένα ζευγάρι ομογενών που με πήγε ως την Παναγιά. Περπάτησα γύρωγύρω,

χωρίς κάποιο ιδιαίτερο πρόγραμμα. Άλλωστε το μόνο που έψαχνα

ήταν ίχνη του Ελληνισμού. Χωρίς δυσκολία διέκρινα τη μικρή Μητρόπολη

Κοιμήσεως της Θεοτόκου και δίπλα της τη Μεγάλη Σχολή από όπου αποφοίτησαν

χιλιάδες Ελληνόπουλα, έως το 1964 που μετατράπηκε σε τουρκικό

σχολείο. Στο καφέ, στον κεντρικό δρόμο, συνάντησα τον 86χρονο Δημήτρη

από την Παναγιά, που μου εξιστορεί συμβάντα από το παρελθόν.

Φαίνεται πως συμβιβάστηκε με την εξέλιξη της κατάστασης και δεν ήθελε

να φύγει ποτέ από το νησί. Η μικρή σύνταξη του έφτανε: «Η ζωή εδώ

είναι φτηνή, αν δεν έχεις απαιτήσεις», σχολίασε με περίσσια ειλικρίνεια.

Το καθήκον

του παπα - Σταύρου

Σε μια ώρα περίπου ακούω τον χαρμόσυνο ήχο της καμπάνας. Είναι ώρα

του εσπερινού και ο πατήρ Σταύρος δίνει κάθε μέρα το «παρών». Ο Ευαγγελισμός

βρίσκεται μέσα στο χωριό και έχει μεγάλο αυλόγυρο. Μετά τη

λειτουργία και με την ευγλωττία που τον διέκρινε μου περιέγραψε πως,

μετά τα αρνητικά γεγονότα των τελευταίων εξήντα χρόνων, μετακόμισε με

την οικογένεια του στη Θεσσαλονίκη. Τα χρόνια κυλούσαν, αλλά η νοσταλγία

να γυρίσει στα πάτρια εδάφη δε μειώθηκε, ώσπου πολλά χρόνια αργότερα

επέστρεψε και πάλι με τη σύζυγο του. Λίγο αργότερα χειροτονήθηκε

ιερέας. «Η πίστη με κρατάει ζωντανό», μου λέει. «Όσο μπορώ και στέ-

Θέα στη συμβολή των περιοχών Πλατάνια και

Πηγών. Στο βάθος διακρίνεται η Σαμοθράκη.

Photo: Robert P.

κομαι στο ιερό, εκτελώ το καθήκον μου

απέναντι στον Θεό και στο ποίμνιο μου».

Ο γύρος του νησιού

με τα ξεχασμένα χωριά

Την Παρασκευή νωρίς το πρωί ανακάλυψα

την απερίγραπτη θέα από το μπαλκόνι

του δωματίου μου. Μπροστά στο

χωριό απλώνεται ο κάμπος και πιο κάτω

η τεχνητή λίμνη, ενώ ο ήλιος βγαίνει κάθε

πρωί δειλά πίσω από το βουνό. Ετοιμαστήκαμε

για την εκδρομή με τον Δημήτρη,

ο οποίος προθυμοποιήθηκε να μας

γυρίσει στο νησί. Πρώτος μας σταθμός οι

Άγιοι Θεόδωροι, ιδιαίτερη πατρίδα του

Παναγιότατου Βαρθολομαίου και του

Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ιακώβου. Σταματήσαμε

στην είσοδο του χωριού, μπροστά

στο ελληνικό δημοτικό σχολείο, το

οποίο από ερείπιο μετατράπηκε σε στολίδι

και πάλι με πρωτοβουλία του Πατριάρχη

και οικονομικά μέσα της εκκλησίας.

Η διευθύντρια κυρία Μπέμπελη μας

υποδέχτηκε θερμά. Μαζί με την Τουρκάλα

υπο-διευθύντρια κυρία Ciler και τον

απεσταλμένο δάσκαλο Γιώργο μας δείχνουν

τις αίθουσες διδασκαλίας. Οι εσωτερικοί

χώροι είναι σε άριστη κατάσταση.

Οι μαθητές είναι μόνο τρεις. Ένας

στην πρώτη και δυο στην τετάρτη τάξη.

Βγαίνουμε για να συνεχιστεί το μάθημα

και θαυμάζουμε το κτίριο απέξω.

Εκεί συναντάμε τυχαία τον κυρ-Στράτο,

τον πρόεδρο του χωριού που επέστρεψε

κι αυτός μετά από χρόνια παραμονής

στην Ελλάδα. Προθυμοποιήθηκε να μας

δείξει το χωριό του, ξεκινώντας από το

ναό του Αγίου Γεωργίου. Η εκκλησία

της Κοιμήσεως της Θεοτόκου λειτουργεί

μεν, αλλά και αυτή είναι κλειδωμένη.

Αφού περπατήσαμε αρκετά, καταλήξαμε

στο καφέ του Κώστα. Η παρέα σιγά–

σιγά μεγάλωνε και οι συζητήσεις έγιναν

πιο ένθερμες. Ο Πρόεδρος εξιστορούσε

τα νέα και τις εξελίξεις του χωριού και

ήταν πολύ αισιόδοξος για το μέλλον, παρόλο

που στο παρελθόν, εξαιτίας των

απαλλοτριώσεων, πολλοί Έλληνες αναγκάστηκαν

να ξεριζωθούν και να αναζητήσουν

άλλες πατρίδες.


...απανταχού

ελληνισμός

σχέδια δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ,

καθώς η γραφειοκρατία και η δυσπιστία

των δυο κρατών ήταν μεγάλη. Τώρα φιλοξενεί

καΐκια και βάρκες, με αποτέλεσμα

όλα γύρω να είναι μελαγχολικά.

Το ελληνικό δημοτικό σχολείο στους Αγ. Θεοδώρους που φιλοξενεί 3 μαθητές.

Photo: Sakis T.

Ερείπια των ελεύθερων αγροτικών φυλακών κοντά στο Σκινούδι, όπου εκτίουν την

ποινή τους Τούρκοι βαρυποινίτες από τα βάθη της Ανατολής. Στο Σκινούδι, στο

κεφαλοχώρι του νησιού, στο πολύ εύπορο αυτό μέρος, ζούσαν 2.500 Έλληνες.

Τα χωράφια τους είχαν απαλλοτριωθεί και σε αυτά εργάζονταν υποχρεωτικά την

ημέρα οι βαρυποινίτες. Το βράδυ δεν επέστρεψαν στα κελιά τους. Ως εκ τούτου,

γύριζαν ελεύθερα στην περιοχή βιαιοπραγώντας εις βάρος των Ελλήνων. Πολλοί

υποστηρίζουν ότι το παραπάνω χρησιμοποιήθηκε ως μέσο εκφοβισμού και εκδίωξης

των Ελλήνων. Σήμερα, ζουν στο Σκινούδι 80 Έλληνες κυρίως γέροντες.

Επόμενος σταθμός το Γλυκύ, σκαρφαλωμένο στο βουνό του Αγίου Αθανασίου.

Απέναντί του το παραθαλάσσιο κάστρο. Οι κάτοικοί του εδιώχθησαν

το 1974 και δεν επέστρεψε κανείς, ενώ τα σπίτια τους καταλήφθηκαν

από Τούρκους και Κούρδους. Μερικά στέκονται άδεια και

μισογκρεμισμένα. Στο Γλυκύ περπατήσαμε στα καλντερίμια. Η θέα από

πολλά σημεία είναι καταπληκτική! Στο βάθος διακρίνεται καθαρά η Σαμοθράκη.

Το επιβλητικό νησί μοιάζει με βράχο μέσα στη θάλασσα. Τόσο

κοντά είναι η Ελλάδα, λοιπόν… Η ελληνική καφετέρια, δυστυχώς, είναι

κλειστή κι έτσι αποφασίζουμε να κατευθυνθούμε προς την πρωτεύουσα

για φαγητό, μιας και ήταν ήδη δύο το απόγευμα.

Στη συνέχεια ακολουθεί το Σχινούδι, το άλλοτε Κεφαλοχώρι των 2.500

χιλιάδων Ελλήνων, που άρχισε και αυτό να αδειάζει μετά το 1964. Ζήτημα

να έχουν παραμείνει σήμερα 80 Έλληνες. Κούρδοι έποικοι κατέλαβαν

τα σπίτια των Ελλήνων και εγκαταστάθηκαν μόνιμα. Από τις δυο

εκκλησιές λειτουργεί μόνο η μια, που είναι όμως κλειστή για λόγους

ασφαλείας. Κάποια χιλιόμετρα παραπέρα συναντάμε τα κτίρια των άλλοτε

αγροτικών φυλακών, όπου οι βαρυποινίτες Τούρκοι, νεοφερμένοι

από την Ασία, εκτελούσαν εδώ την ποινή τους, προκαλώντας φόβο στους

κατοίκους. Οι περισσότεροι δεν είχαν άλλη λύση παρά να μαζέψουν την

οικογένειά τους και ν’ αναζητήσουν άλλα μέρη.

Διασχίζοντας τον κάμπο, φτάσαμε στο Ugurlu, το λιμάνι προς τη μεριά

της Λήμνου. Στα σχέδια ήταν να δημιουργηθεί ένα σύγχρονο λιμάνι

με Τελωνείο, ώστε να υπάρχει κατευθείαν σύνδεση με την Ελλάδα. Τα

Στην επιστροφή συναντάμε τυχαία τον

Γυμνασιάρχη με τους Έλληνες καθηγητές

Μάρκο και Θόδωρο. Τρεις Κούρδοι παραπέρα

ψήνουν κρέας και προσφέρουν

και σε μας. Τι εύκολη που μπορεί να

είναι η συμβίωση των ανθρώπων, σκέφτομαι,

όταν υπάρχει ειρήνη και ησυχία.

Επιστρέψαμε στο χωριό που ήταν ήδη

όλα σκοτεινά. Γεμάτοι με εμπειρίες προσπαθούμε

να βάλουμε σε μια σειρά τις

σκέψεις μας.

Η εικόνα ολοκληρώνεται

Μετά το πρωινό μας ανεβαίνουμε το μονοπάτι.

Εκεί συναντάμε τους παλιούς Νερόμυλους,

από τους οποίους ο ένας μόνο

είναι με σκεπή. Ανήκει στον κυρ Κώστα,

τον μοναδικό Έλληνα μελισσοκόμο. Ούτε

αυτός, ούτε οι αδελφές του εγκατέλειψαν

ποτέ το νησί. Κατηφορίζοντας από

το χωριό προς τον κεντρικό δρόμο, φτάνω

στην πλατεία, όπου περπάτησα προς

τη μητροπολιτική έδρα για να συναντήσω

τον Σεβασμιότατο Κύριλλο.

Μπαίνω στον κήπο δειλά και χτυπάω το

κουδούνι. Ανοίγει κάποιος βοηθός του

και μου δείχνει πού να περιμένω. Σε

λίγα λεπτά με δέχτηκε στο γραφείο του,

όπου μιλάει σχεδόν μόνο αυτός. Δεν προλαβαίνω

καν να του κάνω τις ερωτήσεις

που ετοίμασα. Έμαθα, παρ’ όλα αυτά,

ότι υπάγονται συνολικά επτά ιερείς στη

Μητρόπολη και καλύπτουν και τις ανάγκες

της Τενέδου. Με διαβεβαίωσε ότι

οι σχέσεις εκκλησίας και τοπικών αρχών

είναι άριστες. Κάνουν το παν ώστε

η συμβίωση να είναι αρμονική. Ωστόσο,

μου φάνηκαν λίγο υπερβολικά αυτά που

μου είπε, εν συγκρίσει με τα λεγόμενα

των Ομογενών.

Μου έλειπε να δω ακόμα το τελευταίο

ελληνικό χωριό: τον Άγιο Ευλάμπιο,

απόσταση που άνετα την περπατά κανείς.

Ο καιρός μαλάκωσε. Ο ήλιος άρχισε

να βγαίνει δειλά. Η Αγία Βαρβάρα, η

πρώτη εκκλησία που συναντώ, είναι κι

αυτή κλειδωμένη. Περπατώ μέσα στο

χωριό μήπως και ακούσω κάπου ελληνικά.

Ανακαλύπτω ότι περίπου δεκαπέντε

Έλληνες ζουν εκεί. Περπατώ από

την άλλη μεριά της πόλης. Δεν μου κάνει

κάτι ιδιαίτερη εντύπωση και κατευθύνθηκα

πάλι προς τα Αγρίδια.


~

σελίδα

23

...απανταχού

ελληνισμός

Το σχολείο είναι ανοιχτό, μια ομάδα ηλικιωμένων Τούρκων κάνουν περιήγηση

στο Rum -ελληνικό χωριό- όπως αποκαλείται και θαυμάζουν το

κτίριο. Κάτω από το δρόμο βρίσκεται το εστιατόριο του μπάρμπα-Γιώργη,

του μοναδικού Έλληνα οινοποιού, με καταγωγή από εδώ. Έζησε γύρω

στα σαράντα χρόνια στη Πόλη, όπου σπούδασε χημικός και εργάστηκε

στον κλάδο. Το μαγαζί του είναι μοναδικό στο είδος του, μαζεύει Έλληνες

και Τούρκους από παντού. Η σαιζόν είναι μικρή, αλλά τους λίγους

μήνες που λειτουργεί γίνεται το στέκι για πολλούς, με τη ζωντανή μουσική

να ακούγεται σε όλο το χωριό και το Αγιορείτικο να τρέχει άφθονο.

Τη νύχτα που ακολούθησε κοιμήθηκα ανήσυχα. Ίσως είδα σε λίγες μέρες

πολλά και πρόλαβα να τα αφομοιώσω ακόμη. Την επόμενη θα έπαιρνα

το μεσημεριανό πλοίο για Kabatepe και από εκεί, μέσω Eceabat, θα

επέστρεφα με λεωφορείο στην Κωνσταντινούπολη. Κι όλα αυτά χωρίς

λέξη τουρκικά…

Η μέρα του αποχαιρετισμού έφτασε

Την επόμενη μέρα, κι αφού ακολουθήθηκε το εθιμοτυπικό της Θείας Λειτουργίας,

ήρθε η ώρα για την αναχώρησή μου. Χαιρετώ τους Ομογενείς

και τους συγχαίρω για την αλληλεγγύη τους. Σίγουρα θα ήθελα να μείνω

για να μάθω περισσότερα για τη ζωή τους, αλλά δεν είχα άλλο χρόνο.

«Αναγκάστηκα» να φύγω βιαστικά, χωρίς καν να πω ένα «γεια» σε

όσους γνώρισα και συμπάθησα.

Ευτυχώς η στάση του λεωφορείου για τον Άγιο Κήρυκα ήταν πολύ κοντά

και άμεσα έφτασα στο λιμάνι, όπου επιβιβάστηκα στο πλοίο. Ήμουν

ακόμη αναστατωμένος από την απότομη αναχώρησή μου, όμως δεν υπήρχε

άλλη λύση. Άφησα ένα νησί πίσω μου, που το συμπάθησα πολύ, αν και

το γνώρισα μόνο για λίγες μέρες. Οι λιγοστοί Έλληνες που προσπαθούν

να επιβιώσουν σ’ αυτό τον τόπο αξίζουν συγχαρητήρια. Κάθε μέρα, κάθε

ώρα, κάθε στιγμή.

Νιώθω τυχερός κι ευγνώμων που γνώρισα

τόσο αξιόλογους ανθρώπους. Θα μου

μείνουν αξέχαστοι, όπως οι εντυπώσεις,

οι εμπειρίες κι ό,τι άλλο αποκόμισα από

ένα ταξίδι που θα συνιστούσα ανεπιφύλακτα

σε όλους τους αναγνώστες.

Πρόταση:

Stefan

Reisen

Seit 1983

Stefan Reisen

T: +49 89 5522510

W: www.stefanreisen.de

Τipp

Χρήσιμες πληροφορίες

Η Ίμβρος βρίσκεται μεταξύ της Ελλησπόντου, της Σαμοθράκης

και της Λήμνου. Έχει έκταση 280 τ. χμ. και απαριθμεί

γύρω στους 8.500 κατοίκους. Το ψηλότερο βουνό είναι

ο Προφήτης Ηλίας, με μόλις 670 μέτρα. Καλλιεργούνται σιτηρά

και ελαιόδεντρα στην περιοχή, ενώ υπάρχει εκτεταμένη

κτηνοτροφία και λίγη αλιεία. Ο τουρισμός βρίσκεται σε

ανάπτυξη, αν και η απουσία αεροπορικής σύνδεσης με την

Κων/πολη κάνει την πρόσβαση δύσκολη. Μοναδική μετάβαση

γίνεται με πλοίο από το Kabatebe προς Άγιο Κήρυκα

σε περίπου ογδόντα λεπτά. Πεζοπορίες είναι δυνατές όλο

τον χρόνο, ενώ τους καλοκαιρινούς μήνες προτιμούνται

από τους επισκέπτες θαλάσσια μπάνια και σπορ σε ήσυχες

παραλίες. Η συνεννόηση εκτός των ελληνικών χωριών είναι

δύσκολη, καθώς ελάχιστοι ομιλούν ξένες γλώσσες.

Ιστορική αναδρομή

Η Ίμβρος πήρε την ονομασία της από τη θεότητα Ίμβραμος,

που λατρευόταν στο νησί. Υπήρξε αποικία της Αθήνας για

πολλούς αιώνες και οι κάτοικοι της ήταν Έλληνες. Τον Μεσαίωνα

υπαγόταν στο Βυζάντιο και αργότερα με την πτώση

της Πόλης περιήλθε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ανήκε

διοικητικά στην ανατολική Θράκη και απαριθμούσε περίπου

8.000 κάτοικους. Σχεδόν όλοι τους ήταν Έλληνες. Μετά

τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο και με την κατάρρευση της Αυτοκρατορίας

παραχωρήθηκε, σύμφωνα με τη Συνθήκη των

Σεβρών, μαζί με την Τένεδο, στην Ελλάδα. Μετά τα θλιβερά

γεγονότα της Μικρασιατικής καταστροφής, ακολούθησε η

συνθήκη της Λωζάννης, το 1923, σύμφωνα με την οποία

αποκόπηκαν τα νησιά από την Ελλάδα και παραχωρήθηκαν

-υπό όρους- στο νεοϊδρυθέν κράτος της Τουρκίας. Η συνθήκη

προέβλεπε να παραμείνουν οι Έλληνες κάτοικοι στα νησιά

τους, να υπάρχει αυτονομία με ανεξάρτητη διοίκηση και

τοπική αστυνομία, αλλά όλα αυτά υπό τουρκική κυριαρχία.

Μόλις τρία χρονιά αργότερα η νομοθεσία της Τουρκίας

άλλαξε ριζικά. Τα δικαιώματα των μειονοτήτων ανακαλέστηκαν

και ξεκίνησε ο εποικισμός από την ενδοχώρα,

ώστε να αλλάξει η πληθυσμιακή σύνθεση. Η Ίμβρος μετονομάστηκε

σε Gökceada, το νησί του μικρού ουρανού,

όπως μπορεί να μεταφραστεί ελεύθερα, με τα ελληνικά

χωριά να αποκτούν κι αυτά τουρκικά ονόματα. Η διδασκαλία

της ελληνικής γλώσσας περιορίστηκε αισθητά κι

αντικαταστάθηκε από την τουρκική.

Ακολούθησαν σχετικά ήσυχες δεκαετίες, με τις δυο κοινότητες

να συνυπάρχουν στο νησί. Στα μέσα της δεκαετίας

του 60’ η Τουρκία έλαβε δραστικότερα μέτρα για να

επιβληθεί επί των Ελλήνων. Τα ελληνικά σχολεία έκλεισαν

για πάντα, τέθηκαν σε λειτουργία οι αγροτικές φυλακές

με Τούρκους βαρυποινίτες, κατασχέθηκαν οι περιουσίες

των Ελλήνων και κάποια θλιβερά γεγονότα έσπρωξαν

πολλούς Έλληνες σε φυγή από τα πάτρια εδάφη. Πολλοί

μετανάστευσαν στο εξωτερικό και άλλοι προτίμησαν να

εγκατασταθούν στην Ελλάδα.

Τα τελευταία χρόνια, με την ομαλοποίηση των σχέσεων

Ελλάδας-Τουρκίας και την επανίδρυση μειονοτικών σχολείων

στο νησί, σταθεροποιήθηκε ο ελληνικός πληθυσμός,

ο οποίος απαριθμεί περίπου 200 άτομα.


~

σελίδα

24

...ποίηση

Πολιτική & Ποίηση

στήλη «Ποίηση» του παρόντος

τεύχους είναι αφι-

Η

ερωμένη στον πολιτικό στίχο.

Αφορμή αποτέλεσε ο θάνατος

του μεγάλου Τρικαλινού συνθέτη

και στιχουργού Κώστα Βίρβου

το περασμένο καλοκαίρι. Ο θάνατός

του αποτελεί μεγάλη απώλεια

για την Ελλάδα των γραμμάτων

και της Τέχνης· ο στίχος

του, αντίστοιχα, μεγάλη παρακαταθήκη.

Ακολουθούν οι γνωστοί

στίχοι «Της γερακίνας γιος» σε

μουσική Βασίλη Τσιτσάνη (Δίσκος:

Σκοπευτήριο, 1975). Στο

ευρύ κοινό έγιναν γνωστοί μέσα

από την ερμηνεία του Στέλιου

Καζαντζίδη. Οι συγκλονιστικοί

αυτοί στίχοι βασίζονται στις

εμπειρίες του Βίρβου από την

Κατοχή, όταν τον συνέλαβαν και

τον οδήγησαν στην απομόνωση

εξ’ αφορμής ενός συνθήματος

που έγραψε στον τοίχο για την

Κυβέρνηση του βουνού. Καλό

ταξίδι, συμπατριώτη!

Της γερακίνας γιος

Ούτε στρώμα να πλαγιάσω,

ούτε φως για να διαβάσω

το γλυκό σου γράμμα,

ωχ, μανούλα μου.

Καλοκαίρι κι είναι κρύο

ένα μέτρο επί δύο

είναι το κελί μου,

ωχ, μανούλα μου.

Μα εγώ δε ζω γονατιστός,

είμαι της γερακίνας γιος.

Τι κι αν μ’ ανοίγουνε πληγές

εγώ αντέχω τις φωτιές

Μάνα μη λυπάσαι,

μάνα μη με κλαις.

Ένα ρούχο ματωμένο

στρώνω για να ξαποσταίνω

στο υγρό τσιμέντο,

ωχ, μανούλα μου.

Στο κελί το διπλανό μου

φέραν κι άλλον αδελφό μου

πόσο θα τραβήξει,

ωχ, μανούλα μου.

Κώστας Βίρβος

Ακολουθεί ποίημα του Γεωργίου Σουρή (1853-1919), του σατιρικού ποιητὴ

από την Σύρο που εξέδιδε επὶ μακρὸν την καθόλα έμμετρη εφημερίδα

«ο Ρωμηός». Το ποίημα επελέγη από τη Βούλη Ζώγου.

Οι Ήρωες

Γεώργιος Σουρής

Μέσα σε βόλια κι ὀβίδων κρότους

ἔπεσαν νιάτα μὲς στὸν ἀνθό τους.

Πᾶνε λεβέντες, πᾶνε κορμιὰ

κι ἄγνωστα τά ῾θαψαν στὴν ἐρημιά.

Κανεὶς δὲ ξέρει ποὺ τά ῾χουν θάψει,

κανεὶς δὲ πῆγε γιὰ νὰ τὰ κλάψει,

κανεὶς δὲν ἔκαψε γι᾿ αὐτὰ λιβάνι,

κανεὶς δὲν ἔπλεξε γι᾿ αὐτὰ στεφάνι.

Ἀνώνυμ᾿ ἥρωες, ἄγνωστοι τάφοι,

κανένας ὄνομα σ᾿ αὐτοὺς δὲ γράφει,

μήτε τὸ χῶμα τοὺς φιλοῦνε χείλη,

σταυρὸ δὲν ἔχουνε μήτε καντῆλι.

Μόνο μιᾶς κόρης μαργαριτάρια

κυλοῦν σὲ τάφους ποὺ κάποια μέρα

θὰ γίνουν κόσμου προσκυνητάρια

καὶ φάροι Νίκης γιὰ μία μητέρα.


~

σελίδα

25

...ποίηση

Ακολουθεί προσπάθεια συγγραφής πολιτικού στίχου

από την ανερχόμενη ποιήτρια Βικτωρία Μάλη.

Αδίστακτο κι αχόρταγο

Δεν λογαριάζει τίποτα τούτο το θεριό.

Αδίστακτο, αχόρταγο, αδυσώπητο.

Ορθώνει τείχη και στρατόπεδα·

χτίζει σκάλες και κελιά.

Κλειδαμπαρώνει τον Ανδρέα,

βασανίζει τον Αντώνη,

σκοτώνει τον Σωτήρη.

Άκου τι λεν’ γι’ αυτό τα παραμύθια της γιαγιάς…

Γιαγιά, δεν τον αγγίζει το κλάμα μας το γοερά;

- Δεν τα θέλει τα παιδιά.

Δεν λυγίζει απ’ το θρήνο των γερόντων;

- Δεν τους αγαπάει τους υπερήλικες.

Δεν τον συγκινούν του ανήμπορου τ’ αναφιλητά;

- Τους ανθρώπους που δεν έχουν ισχύ,

τους αποστρέφεται.

Παιδιά μου, τούτο το θεριό

τρέφεται από δάκρυα, αίμα και ριπές όπλων.

Που και που έχει αισθήματα· επιλεκτικά.

Αγαπάει μόνο τους αφεντάδες.

Αυτούς, που στο διάβα του θα βρεθούν,

θα σκύψουν, θα υποταχθούν.

Χατίρι δεν θα του χαλάσουν.

Στο τέλος θα ερωτευθούν τυφλά.

Τόσο πολύ θα αγαπηθούν,

που δεν θα βλέπουν τίποτα,

δεν θα ακούνε τίποτα,

δεν θα σέβονται τίποτα.

Κι όμως…

Μια μέρα, θα μαζωχτούν μια χούφτα άνθρωποι.

Πεινασμένοι και διψασμένοι.

Τρελούς θα τους πούνε.

Άρρωστους θα τους πούνε.

Θα ξαμοληθούν στους δρόμους.

Τα χέρια τους θα τυλιχτούν,

θα πλέξουν αλυσίδες.

Οι σημαίες τους θ’ ανεμίζουν

στους οχυρωμένους δρόμους.

Οι φωνές τους

δεν θα βγαίνουν για δυο μέρες απ’ τα ουρλιαχτά.

Οι ερωτευμένοι κάποτε θα ενοχληθούν.

Καπνίζοντας ασάλευτοι τα πούρα τους,

θ’ ασχοληθούν με τις μοίρες των ανθρώπων.

Στη γλώσσα τους, τους αποκαλούν «νούμερα»…

Λίγο πριν στερέψει το σίβας, θ’ αποφανθούν.

Θα κοιταχτούν στα μάτια.

«Ν’ αφήσουμε το ζωνάρι λιγάκι να λασκάρει»,

θα σκεφτούν.

Στο τέλος, άλλωστε, δικιά τους και πάλι η παρτίδα.

Κι αυτή, σαν όλες τις άλλες, δεν έχει τέλος.

Είναι σαν το σκάκι του Μανόλη.

Βασιλιάδες, πύργοι, άλογα… όλα δικά τους.

Για τους άλλους, μόνο η στιγμή μένει.

Μονάχα αυτή τους ανήκει.

Έτσι, οι αγωνιστές θα θυμούνται καλά τη στιγμή

που κοίταξαν τους υπηρέτες του θεριού στα μάτια.

Δεν λύγισαν, δεν φοβήθηκαν, δεν υποτάχτηκαν.

Δεν σκιάχτηκαν να τους φτύσουν κατάμουτρα,

λίγο πριν την καταδίκη τους ακούσουν.

Τη στιγμή που θέλησαν δε ν’ αναστενάξουν,

τα λόγια του Τάσου θυμήθηκαν κι έπνιξαν τον καημό.

Ήταν τόσο μικροί οι αφεντοϋπηρέτες

για να χωρέσουν στον αναστεναγμό τους.

Όσο για τους πρωτομάστορες…

θα θυμούνται για πάντα εκείνη τη στιγμή

που πέταξε η ψυχή τους,

σαν τα χελιδόνια του Οδυσσέα.

Τόσο ελεύθερα, τόσο αγέρωχα!

Κι ας προσμένουν ακόμα την άνοιξη…

Αφιερωμένο στον συναγωνιστή Παύλο Δέλκο


«ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ», όπως και η «ΔΡΑΧΜΗ» (αμφότερες περιοδικά του εκδοτικού οίκου JOPA), αν και διανέμονται

- όπως προστάζουν οι καιροί - δωρεάν, φέρουν την υπογραφή επαγγελματιών. Το άκρως απαιτητικό

Η

εγχείρημα τούτων των εκδόσεων υλοποιείται χάρη στην ευαισθησία, την ηθική και υλική υποστήριξη ορισμένων

επιχειρηματιών. Ευχαριστούμε τον βασικό χορηγό Αλέξανδρο Καρόζα (Greece on Tour), όλους τους διαφημιζομένους

καθώς και τους κάτωθι ελεύθερους επαγγελματίες:

Dr. Eva Tsigkana M. A.

Buchwissenschaftlerin & Klassische Philologin

Eleni Paraliki

Sprachtherapeutin

Λογοθεραπεύτρια

_____________________________________

Brucknerstr. 21, 81677 München

T: (089) 41619788 | M: (+49) 174 3351139

E: eva.tsigkana@yahoo.de

Facharztpraxis

für Plastische & Ästhetische Chirurgie

Sofia Gonitianer (geb. Stergioula)

Palai an der Oper

_____________________________________

Hainbuchenstr. 2, 80935 München

T: 089/90540821 | M: 0176/43004286

E: paraliki@t-online.de

Restaurant

Elia

_____________________________________

Maximilianstrasse 2, 80539 München

T: +49 (0)89 20 500 83 20

M: praxis@pch-m.de | W: www.pch-m.de

__________________________________________________

Herzogstr. 90, 80796 München

T: 089/ 36035455 | W: www.elia-restaurant.de

Mittelmeer Feinkost

Friseursalon THRIX

Ntina Tsalouka

Friseurmeisterin

MITTELMEER FEINKOST

_____________________________________

Elsenheimerstr. 15, 80687 München

T: 089/ 57952769 & 91, F: 089/51739487

_____________________________________

Augsburgerstr.1

80337 München (Sendlinger Tor)

U-Bahn 1, 2, 3, 6, 7 / Tram 27, 28, 16, 17, 18

T: 08131/4309798 | H:0152/21988757

Τον ελληνογερμανικό ιστότοπο

Ellindex

Δικτύωση επαγγελματιών

_____________________________

www.jopa-news.com

_____________________________________

Grohmannstr.44, 80933 München

T: +49 89 12092682

W: www.ellindex.de | E: info@ ellindex.de

More magazines by this user
Similar magazines