Dizajnimi dhe aplikimi i mjeteve të planifikimit për planet sektoriale ...

eu.eduswap.ks.org

Dizajnimi dhe aplikimi i mjeteve të planifikimit për planet sektoriale ...

www.eu.eduswap‐ks.org

Dizajnimi dhe aplikimi i mjeteve planifikimit

për planet sektoriale vjetore dhe shumëvjeçare

Raport i vlerësimit nevojave

Dukagjin Pupovci dhe Arben Shala

Nëntor 2010

Prishtinë

1


www.eu.eduswap‐ks.org

Përmbajtja

Akronimet ......................................................................................................................3

Përmbledhje ekzekutive ................................................................................................4

Historiku ........................................................................................................................5

Qëllimi dhe metodologjia e Vlerësimit Nevojave .....................................................6

Hulumtimi në zyre ............................................................................................................7

Rezultatet e studimit në terren ...................................................................................10

Studimi i softuarit ........................................................................................................13

Përfundim......................................................................................................................15

Aneksi 1: Lista e intervistuarve................................................................................17

Aneksi 2: Pyetjet e intervistave ...................................................................................18

Aneksi 3: Vështrim i përgjithshëm i përdorimit mjeteve planifikimit

kontekstin e Kosovës ...................................................................................................19

2


Akronimet

www.eu.eduswap‐ks.org

PMN Platforma e Menaxhimit Ndihmës

CBERP Projekti për Ngritjen e Kapaciteteve dhe Reformave Arsimit

EduSWAp Projekti qasja sektoriale në arsim

ZNKE Zyra Ndërlidhëse e Komisionit Evropian

EFA Arsim për gjithë

SMIA Sistemi për Menaxhimin e Informatave Arsimit

EPSSim Simulimi i Strategjisë dhe Politikave Arsimit

BE Bashkimi Evropian

DKA Drejtoria Komunale e Arsimit

MEF Ministria e Ekonomisë dhe Financave

MAShT Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë

MIE Ministria e Integrimit Evropian

KASH Korniza Afatmesme e Shpenzimeve

OECD/DAC Organizata për Zhvillim dhe Bashkëpunim Ekonomik, Komiteti për

Asistencë Zhvillimore

PEST Analiza politike, ekonomike, sociale dhe teknologjike

SIDA Agjencia Suedeze për Zhvillim Ndërkombëtar

SËOT Analiza e përparësive‐mangësive‐mundësive ‐kërcënimeve

UNDP Programi i OKB‐së për Zhvillim

UNESCO Organizata e Kombeve Bashkuara për Arsim, Shkencë dhe Kulturë

3


Përmbledhje ekzekutive

www.eu.eduswap‐ks.org

Qëllimi i këtij vlerësimi nevojave ësh identifikojë metodat dhe mjetet më

përshtatshme planifikimit që do përdoren në planifikimin e arsimit në Kosovë, në nivel

qendror dhe komunal, si dhe strategji për zbatimin e tyre në praktikë. Përveç hulumtimeve

në zyre dhe ankes softuerike, në rrjedhën e procesit mbledhjes së dhënave, janë

kryer intervista gjysmë strukturuara me nën drejtorë komunale arsimit nga 10

komunat prioritare.

Analiza jonë tregon se nevoja për dizajnimin dhe futjen e mjeteve planifikimit

përshtatshme për vendimmarrësit e Sektorit Arsimit në Kosovë ësh e menjëhershme.

Ndërsa, ndonëse ka njohuri dhe përvojë mëparshme lidhur me mjetet e tilla në MAShT,

ato janë pothuajse panjohura për zyrtarët e arsimit në nivel komunal.

Plani ësh hartohet një Doracak për Mjetet e Planifikimit Arsimit që do

përmbante:

• Përshkrimin e hollësishëm mjeteve planifikuese dobishme për autoritetet e nivelit

qendror dhe lokal në Kosovë.

• Udhëzime për shfryzimin e tyre.

• CD me formular përshtatshëm elektronik dhe softuer lirë në/për planifikimin e

arsimit.

Në mënyrë që t’i shërbejë qëllimit tij, Doracaku duhet je i shkruar në a mënyrë që

mund gjithashtu përdoret për trajnim dhe mentorim, si dhe kapitujt e tij mund

lexohen dhe kuptohen pavarur nga kapitujt e tjerë.

Pasi që Doracaku je zhvilluar dhe përkthyer në gjuhën shqipe dhe serbe, duhet

organizohen punëtori trajnimi për personelin kyç në nivelin qendror dhe komunal për

aplikuar mjetet e planifikimit. Shërbimet e udhëzimit dhe mentorimit do ofrohen për

MAShT‐in dhe komunat prioritare për lehsuar përdorimin e mjeteve planifikimit dhe

monitorimit në aktivitetet e tyre përditshme.

4


www.eu.eduswap‐ks.org

Historiku

Projekti “Qasja sektoriale në arsim" i financuar nga Komisioni Evropian ësh lansuar në

vjesh vitit 2009, me një raport fillestar zhvilluar dhe miratuar në muajin shkurt 2010,

duke shënuar fillimin e implementimit projektit.

Projekti ka tri komponen. Komponenti i parë synon forcimin e kapaciteteve Ministrisë së

Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë (MAShT), si dhe Drejtorive Komunale Arsimit, në

menaxhimin e sistemit arsimit, duke përfshirë planifikimin, zhvillimin dhe monitorimin e

detyrave që përfshin kjo.

Komponenti i dy i projektit ësh ofrimi i mbështetjes për rishikimin e Kornizës së

Kurrikulumit Kosovës duke çuar drejt kurrikulave rishikuara lëndëve mësimore në

shkolla që do zbatohet nëpërmjet një qasjeje në faza. Ndërsa, komponenti i tre i këtij

projekti ësh mbështetja për zhvillimin e kornizës, standardeve dhe politikave ngritjes

profesionale lidhur me licencimin e mësimdhënësve.

Të tre komponen janë ndërlidhura me qëllim zbatimit Qasjes sektoriale

Arsimit dhe si i tillë Komponenti i Ngritjes së Kapaciteteve (Komponenti 1) ësh parashikuar

kontribuojë në zbatimin e aspekteve Komponentit 2 dhe 3.

Qëllimi i kësaj konsulence ësh dizajnimi dhe prezantimi i mjeteve planifikimit

nevojshme për planifikimin efikas dhe efektiv planeve sektoriale vjetore dhe

shumëvjeçare, si: teknikat e projektimit, parashikimit, zhvillimi i modelit simulimit dhe

përdorimi, analizën e rrjedhës, analiza e përparësive‐dobësive‐ mundësive‐ kërcënimeve

(SWOT) dhe analiza e mjedisit jashm.

Projekti i Ngritjes së Kapaciteteve dhe Reformës së Arsimit (CBERP), i financuar nga SIDA, ka

ndërmarrë një studim për identifikuar nevojat e ndërtimit kapaciteteve MAShT‐it, si

dhe për identifikuar mekanizmat mbështes dhe për përcaktuar prioritete dhe

radhitur aktivitetet e tilla. Raporti përfundimtar nuk ësh publikuar ende, por një nga gjetjet

preliminare këtij studimi ësh nevoja për zhvilluar proceset, rutinat dhe funksionet për

planifikimin e brendshëm dhe menaxhimit financiar MAShT‐it, si dhe kapacitetin e

MAShT‐it për planifikuar dhe buxhetuar për sektorin e Arsimit .

Projekti i BE‐së QTS në Arsim ësh duke përfunduar vlerësimin e nevojave ngritjes së

kapaciteteve drejtorive komunale arsimit dhe së shpejti do ofrojë asistencë teknike

në zhvillimin dhe zbatimin e mjeteve planifikimit financiar përshtatshme për

planifikimin e buxhetit në Sektorin e Arsimit.

Një tjer projekt i rëndësishëm i financuar nga BE që mbështet zhvillimin e metodave

planifikimit ësh Platforma e Menaxhimit Ndihmës (PMN), e krijuar nga Development

Gateway në partneritet me Drejtorinë për Bashkëpunim dhe Zhvillimit OECD‐së, Bankën

Borore dhe UNDP‐në.

AMP ësh një projekt i Ministrisë për Integrim Evropian Qeverisë së Kosovës, i financuar

nga Zyra Ndërlidhëse e Komisionit Evropian në Kosovë (ZNKE) dhe i implementuar nga

Development Gateway International. Objektivi i projektit AMP ësh forcojë kapacitetet e

MIE‐së (Ministria e Integrimit Evropian) që menaxhojë, ndjek dhe raportojë mbi

rrjedhat e ndihmës nëpërmjet zbatimit një sistemi bazuar në rrjet, i cili shërben për

menaxhimit ndihmës. AMP ësh aplikacion (program kompjuterik) i bazuar në rrjet për

5


www.eu.eduswap‐ks.org

përcjelljen e angazhimeve donatorëve dhe donacioneve në Kosovë, lidhë aktivitetet me

sektorët e OECD/DAC, prioritetet e Kornizës Afatmesme Shpenzimeve dhe Planit

Veprimit Partneritetit Evropian. Të dhënat e mbledhura përdoren nga qeveria, si dhe për

menaxhimin dhe koordinimin e përditshëm projektit, për aktivitetet e financuar nga

donacionet. Si një mjet i bazuar në rrjet, AMP iu mundëson qeverive dhe donatorëve

ndjekin rrjedhat e ndihmës (donacioneve), krijojnë raporte përshtatura dhe

koordinojnë aktivitetet. Informatat në AMP vijnë direkt nga burimi: donatorët që janë duke

punuar në Kosovë. Faza e ardhshme e AMP‐së pritet vazhdojë në pranverën e ardhshme,

dhe ka bëjë me qasjen që komunat do ta kenë në kë platformë. Në kë mënyrë

komunat mund paraqesin projektet e tyre, si dhe raportojnë për investimet e tyre.

Banka Borore ësh duke vazhduar me mbështetjen e zhvillimit mëtejshëm Sistemit

për Menaxhimin e Informatave Arsimit (SMIA), i cili ishte vënë në veprim më 2002, por

ende i mungojnë shumë karakteristika për mbështetur në mënyrë efektshme

Planifikimin në fushën e Arsimit. Mbështetja e tanishme e Bankës Borore përqendrohet në

dizajnimin e SMIA‐së në mënyrë që sigurojë një bazë duhur dhe informuar për

planifikimin dhe menaxhimin e shërbimeve arsimit, për krijuar një grup indikatorëve

përkas për mbledhjen e dhënave dhe shfryzimin, si dhe për krijuar ose

kontribuar për një sistem kombëtar për mbledhjen, përpunimin dhe shfryzimin e

dhënave në arsim. Pas që ende ësh në fazën e planifikimit, qasja në SMIA ësh planifikuar

tani për gjitha nivelet e institucioneve arsimit, duke përfshirë edhe shkollat. Ndërtimi i

SMIA pritet je i bazuar në rrjet në mënyrë që lehsojë qasjen për gjitha

institucionet e arsimit. Shkollat që nuk kanë qasje në internet do marrin nga DKA dhe do

instalojnë një aplikacion pavarur në lokacionet e tyre. Ndonëse dhënat janë

përpunuar dhe analizuar duke ndihmuar prodhimin e raporteve ndryshme sipas nevojës,

SMIA ësh duke planifikuar delegojë nivelin e qasjes në DKA dhe në shkolla. Kjo do t’i

mundësojë DKA‐së dhe shkollave përpunojnë ve dhënat, kryejnë hulumtime

ndryshme, analizojnë dhe ndjekin situan në lidhje me suksesin, regjistrimin, etj. në

mënyrë që ndërmarrin veprime mëtejshme për përmirësimin e trendëve negativë në

shkollat e tyre dhe / ose komunat në lidhje me arsimin.

Aktualisht njësia e SMIA‐së ka përfunduar procesin e prokurimit, ka zgjedhur një kompani

për dizajn softuerik dhe ësh në pritje miratimit nga Banka Borore para kontraktimit.

Pas kontraktimit pritet fillohet me seminaret pjesëmarrëse me udhëheqësit e

institucioneve arsimore dhe punëtorëve arsimit, duke synuar strukturimin e sistemit

SMIA në funksion institucioneve arsimit. Vlerësimi i e i kornizës së procesit zhvillimor

sistemit SMIA ësh paraparë kah mesi i vitit 2012, duke filluar me instalimin dhe trajnimin e

përdoruesve në fillim vitit shkollor 2011.

Qëllimi dhe metodologjia e Vlerësimit Nevojave

Qëllimi i këtij vlerësimi nevojave ësh identifikojë metodat dhe mjetet më

përshtatshme planifikimit që do përdoren në planifikimin e arsimit në Kosovë, në nivel

qendror dhe komunal, si dhe strategji për zbatimin e tyre në praktikë.

Duke pasur parasysh numrin e kufizuar planifikuesve arsimit në Kosovë, ky vlerësim

mbështetet në hulumtimet në zyre, duke përfshirë vlerësimin dhe ekzaminimin e

donatorëve ekzistues dhe mëparshëm, si dhe mbështetja e projektit në kë fushë, në

6


www.eu.eduswap‐ks.org

dhënat e mbledhura nga intervistat me zyrtarë MAShT‐it dhe ata komunal, si dhe

kuptuarit e shëndoshë situas nga autorët e saj. Një protokoll i intervistave ësh

dizajnuar për qëllim (Shtojca 2) për analizuar kapacitetet ekzistuese për gjash fazat

planifikimit:

1. Diagnoza e gjendjes në arsim ‐ e cila përfshin mbledhje sistematike ose ad‐hoc së

dhënave dhe analizën për siguruar që veprimet e ndërmarra janë një përgjigje për

problemet dhe rrethanat ekzistuese.

2. Caktimi i synimeve si një proces i formësimit pritjeve dhe krijimin e kushteve në

cilat hisedarët kryesor kanë besim në gjetjen e zgjidhjeve problemeve

përbashkëta.

3. Strategji e intervenimit dhe aktivitetet që përshkruajnë mënyrat e arritjes së

synimeve nëpërmjet mobilizimit burimeve nevojshme dhe sigurimit

sinergjive me iniciativa tjera.

4. Caktimi i kostos dhe përgatitja e buxhetit që duhet shoqërojnë çdo planifikim për

siguruar që burime mjaftueshme janë ndarë për një intervenim planifikuar.

5. Zbatimi dhe mekanizmi i monitorimit ‐ derisa plani i zbatimit duhet japë një afat

kohor dhe ndarjen e resurseve për aktivitetet e synuara, ai gjithashtu duhet

shërbejë si një bazë e mirë për monitorimin e zbatimit. Mekanizmat e monitorimit

mund fokusohen në proceset, por gjithashtu mund bazohen edhe në rezultate.

6. Negociatat, vlerësimin dhe miratimi – Konkurrimi për burimet e kufizuara kërkon

një dialog mbi mundësinë dhe realizueshmërinë e intervenimeve planifikuara para

miratimit formal ndryshimit një plani.

Protokolli ësh i përshtatshëm për lehsuar intervistat e gja njëorëshe gjysmë

strukturuara. Intervistat ballë për ballë janë bërë me 4 zyrtarë MAShT‐it dhe 9 drejtorët

komunal arsimit nga 10 komunat prioritare projektit (Shtojca 1). Të gjithë palët

homologe janë njoftuar paraprakisht në lidhje me temën e interviss dhe janë pyetur për

shkëmbyer çfarëdo mjeti planifikimit që ata përdorin.

Gjithashtu, një studim softuerik u krye për përcaktuar mjetet më përshtatshme

cilat mund përdoren në planifikim.

Hulumtimi në zyre

Edhe pse planifikimi ësh ende i dobët në sistemin arsimor Kosovës, metodologji e

planifikimit modern cilat sigurojnë pjesëmarrjen e palëve interesuara në kë proces,

dhe mjetet e planifikimit nuk janë panjohura për vendimmarrësit. Nga viti 2002 kur

Qeveria e parë e Kosovës e zgjedhur në mënyrë demokratike u betua, krijuesit e politikave

arsimore dhe palët e interesuara kanë qenë përfshirë në zhvillimin e dokumenteve

strategjike kombëtare, duke përmendur ato si më rëndësishme:

• Strategjia për Zhvillimin e Arsimit Lar në Kosovë 2005‐2015,

• Strategjia për Arsimimin e Rriturve në Kosovë 2005‐2015

• Strategjia për Zhvillimin e Arsimit Para‐Universitar në Kosovë 2007‐2017,

7


www.eu.eduswap‐ks.org

• Strategjia për integrimin e komuniteteve Romë, Ashkali dhe Egjiptas në Kosovë 2007‐

2017 ‐ Komponenti i Edukimit,

• Planit Zhvillimit Sektorit Arsimit 2010‐2015 (puna ësh në vazhdim), etj.

Gjithashtu, mjetet moderne planifikimit janë përdorur për zhvilluar Planet Komunale

Zhvillimit Arsimit për 10 komunat me financim nga Banka Borore. Të gjitha ato

dokumente janë zhvilluar në mënyrë pjesëmarrëse, me kontribut nga gjitha palët e

interesuara dhe kryesisht kanë ndjekur gjash hapat e përshkruara më lar. Më posh

ësh dhënë një përmbledhje e metodave planifikimit nga gjash fazat e planifikimit

përdorura zakonisht për qëllime planifikimit arsimit në Kosovë:

1. Diagnoza e gjendjes në arsim

• studimet e historikut, mbledhja dhe analizimi i dhënave ekzistuese dhe

informatave relevante për procesin e planifikimit;

• Analiza SWOT;

• Analiza e marrëdhënies shkak‐pasojë;

2. Caktimi i synimeve

• Qasja e kornizës logjike;

• Caktimi i piketave dhe indikatorëve;

3. Strategji e intervenimit dhe aktivitetet

• Qasja e kornizës logjike;

• Përshkrimi i aktiviteteve;

4. Caktimi i kostos dhe përgatitja e buxhetit

• Mjetet e ndryshme planifikimit financiar;

• Mjetet për prioritizimin e intervenimeve;

• Identifikimi i donatorëve;

5. Zbatimi dhe mekanizmi i monitorimit

• Përcaktimi i inputeve dhe kostos për cdo aktivitet;

• Mjetet për planin e zbatimit (Diagramet Gantt, Diagramet e rrugës kritike, etj.)

• Kornizat e monitorimit;

6. Negociatat, vlerësimi dhe miratimi

• Diskutimet publike

• Konsultimi me eksper

Në kontekstin e Kosovës, ësh e zakonshme që studimet kryhen nga partnerët zhvillimorë

deri te ekipet e eksperve përbërë nga eksper ndërkombëtarë dhe vendorë. Ato

8


www.eu.eduswap‐ks.org

studime ose informojnë planifikimin e kryer nga autoritetet qendrore ose lokale, ose

planifikimin lidhur me programimin e ndihmës së donatorëve. Mjetet e tjera zakonisht

përdorura në seminare janë analiza SWOT dhe analiza e marrëdhënies shkak‐pasojë, duke u

zhytur më thellë në shkaqet e problemeve caktuara dhe duke u përpjekur për gjetur

zgjidhjet më mira.

Qasja e Kornizës Logjike dhe teknikat e përcaktimit synimit janë përdorur gjerësisht për

zhvillimin e dokumenteve kryesore strategjisë së arsimit, por edhe për hartimin e planeve

zhvillimit shkollave dhe planeve komunale për zhvillimin e arsimit. Ndonëse,

pjesëmarrja në seminaret e planifikimit ka qenë mjaft e gjerë vazhdon ke mungesë

afsive lehsimit, si në aspektin e numrit fasilitatorëve kualifikuar dhe cilësinë e

lehsimit. Përshkrimet e shkurtra aktiviteteve matricës së kornizës logjike kanë për

qëllim shërbejnë si bazë për elaborim mëtejshëm gja fazës së implementimit.

Një numër i metodave planifikimit financiar janë dizajnuar për caktuar koston e

strategjive kryesore arsimit, ku një mjet prioritet ësh përdorur për herë parë gja

procesit zhvillimit Planit Strategjisë për Arsimin në Kosovë (PSAK) 2011‐2016. Një

mjet i identifikimit donatorëve ësh zhvilluar edhe për lehsuar procesin e

planifikimit PSAK 2011‐2016, ndërsa Gateway ësh një shembull i shëndoshë i një mjeti

më gjithëpërfshirës për adresuar kë çështje për një periudhë afatgja.

Mekanizmat e zbatimit si përcaktimi i inputeve dhe caktimi i kostos së tyre, si dhe listat e

ndryshme për caktimin e aktiviteteve, janë përdorur shpesh në 10 vitet e fundit, jo vem

për qëllime planifikimit strategjik, por edhe për planifikimin vjetor dhe afatshkurr.

Kornizat e monitorimi janë zhvilluar plosisht për dy dokumente strategjike – Strategjia e

Arsimit Parauniversitar 2007‐2017 dhe Strategjia e Arsimit komuniteteve RAE 2007‐2017.

Diskutimet publike dhe konsultimet me eksper janë përdorur në procesin e zhvillimit

dokumenteve më rëndësishme strategjisë së arsimit.

Në Shtojcën 3 ësh paraqitur një pasqyrë e përdorimit mjeteve veçanta planifikimit

arsimor në zhvillimin dokumentet më rëndësishme strategjike, dhe llojeve më

rëndësishme dokumentet planifikimit në nivel komune dhe shkollës.

Edhe nëse planifikimi dhe hartimi i dokumenteve strategjike ësh kryer pak a shumë në një

mënyrë duhur, ndjekja u dëshmua je shumë sfiduese me vështirësi

konsiderueshme në zbërthimin e dokumenteve strategjike në plane vjetore zbatimit dhe

në dështimin që përfshihen shpenzimet në planet një vjeçare dhe shumëvjeçare

qeverisë. Në praktikë, mjetet kryesore nevojshme për planifikimin sektorial kombëtar,

tilla si teknikat e projektimit, parashikimit, ndërtimit modelit simulimit dhe përdorimit,

krijimin dhe shqyrtimin e skenarëve, kornizës logjike, korniza e monitorimit, analiza e

rrjedhës së procesit, analiza SWOT dhe analiza Politike, Ekonomike, Sociale dhe Teknologjike

(PEST) analiza, nuk janë shfryzuar. Në vend kësaj, ësh kryer vem një ushtrim shumë

modest në cilin nga departamentet u kërkua japin informacion në lidhje me kërkesat e

tyre, cilat, nga ana tjer, janë sistemuar dhe përcjell në Ministrinë e Ekonomisë dhe

Financave (MEF). Mekanizmat për prioritizim ose nuk ekzistojnë, ose janë paqar.

9


Rezultatet e ankes në terren

www.eu.eduswap‐ks.org

Vizitat në terren dhe intervistat me zyrtarë MAShT dhe DKA kryesisht kanë konfirmuar

kuptuarit nga autorët e këtij raporti në lidhje me kapacitetin e planifikimit në Arsim në

Kosovë, e fituar nga përvoja e tyre e mëparshme dhe hulumtimet në zyre. Këto përfundime

janë përmbledhur më posh:

1. Diagnoza e gjendjes në arsim

• Nuk ka vlerësim strukturuar

situas dhe problemeve në

fushën e Arsimit as në nivelin

qendror e as në nivel lokal. Si

rregull, informatat janë

mbledhur përmes takimeve dhe

vizitave në terren, ndërsa

analizimi i dhënat e analizave

bënë përjashtim. Takimet tipike

në nivel komunal janë ato me drejtorët e shkollave, ndërsa në takimet e MAShT‐

it zhvillohen në nivele ndryshme në varësi njësive organizative.

• Analiza e informatave në dispozicion ësh realizuar kryesisht në qarqet e

ngushta përmes takimeve formale dhe joformale pa përdorimin e ndonjë

metodologjie veçan dhe me shumë pak konsultime, mos themi fare, me

palët e tjera interesuara.

• Vem në raste shumë rralla, analizat e gjendjes janë përmbledhur në formë

shkruar. Kryesisht analiza tilla kontribuojnë në ndërtimin e kuptuarit

përbashkët i cili i komunikohet me gojë palëve interesuara.

2. Caktimi i synimeve

• Në MAShT procesi i planifikimit vjetor kërkon një seminar konsultimi 2‐3 ditor,

ku diskutohen prioritetet në bazë dokumenteve ekzistuese strategjike dhe

politikave Qeverisë. Ësh raportuar se shumë departamente nuk kanë buxhet

rezervuar për aktivitete veçanta dhe kjo duket je një pengesë serioze

për çfarëdo përcaktimi

prioriteteve në nivel

departamenteve.

• Ka mospërputhje shpeshta në

mes dokumenteve strategjike

afatgjata dhe KASh‐it, si dhe

ndërmjet KASh dhe buxheteve

vjetore. Ësh e qar se një nga

prioritetet kryesore MAShT‐it

dhe komunave ësh përmirësimi i

“Nuk ësh përdorur asnjë instrument

për diagnoza në mënyrë strukturuar,

përveç për takimet e zakonshme.

Diagnozat e dhëna në kë mënyrë nuk

janë transferuar në veprime kuptimplo,

prandaj shpesh aktivitetet tona nuk

përputhen me nevojat e përfituesve

finalë” (Një zyrtar i MAShT)

"Buxheti ynë ësh shumë i kufizuar,

kështu që ne duhet t’iu japim prioritet

aktiviteteve nevojshme për siguruar

parakushtet për qasje në arsim. Për

shembull, sigurimi i transportit për

nxënësit ësh trajtuar gjithmonë si

prioritet, pa marrë parasysh se çfarë

janë nevojat e tjera. "(DKA)

infrastrukturës shkollore, dhe gjithashtu ofrimi i burimeve cilat sigurojnë

përmbushjen e drejtave themelore, siç ësh e drejta për arsimim (shërbimet

1


www.eu.eduswap‐ks.org

e transportit për nxënësit, etj). Megjitha, prioritetet e tilla nuk janë pasqyruar

si duhet në KASh dhe planet buxhetore vjetore, ashtu që qeveri lokale shpesh

janë detyruara bëjnë rialokime buxhetore për adresimin e tyre duke lënë

neglizhuar prioritetet e tjera rëndësishme.

• Kurrfarë mjetesh nuk janë përdorur për përcaktimin e prioriteteve. Procesi

zakonisht mbështetet në perceptimin dhe gjykimin e vendimmarrësve.

3. Strategji e intervenimit dhe aktivitetet

• Planifikimi vjetor në MAShT mbështetet, deri në një masë caktuar, në

dokumentet kryesore strategjike arsimit. Megjitha, nuk ka procedura

qarta dhe/ose nuk ka afate për përkthimin e dokumenteve kryesore strategjike

planet vjetore punës. Të gjithë homologët e pranojnë se nevojiten

përmirësime në kë fushë.

• Situata në komuna ësh edhe më e errët. Shumica e DKA ose nuk janë në dijeni

për dokumentet strategjike

kombëtare për zhvillimin e

arsimit, ose e konsiderojnë se ata

nuk kanë përgjegjësi për zbatimin

e tyre. Vem 2 nga 10 komuna

me prioritet kanë planet e

zhvillimit shumëvjeçar arsimit,

hartuara me mbështetjen e

Bankës Borore, por nuk ka

dëshmi se planet vjetore zbatimit janë hartuar.

• Në shumicën e rasteve kapacitetet njerëzore janë theksuar si pengesa kryesore

për një qasje më qëndrueshme në planifikim. DKA‐ pranojnë se ato ose nuk

kanë personel mjaftueshëm ose personeli nuk ësh i kualifikuar sa duhet për

t'iu përgjigjur detyrave komplekse.

4. Caktimi i kostos dhe përgatitja e buxhetit

"Stafi i DKA ka nevojë për trajnim për

planifikim strategjik dhe për përdorimin e

mjeteve planifikimit, por trajnimit nuk

duhet kufizohet vem në stafin e DKAsë.

Gjithashtu, duhet trajnohen edhe

drejtorët e shkollave. "(DKA)

• Kategoria e vetme e mjeteve planifikimit e cilat ësh përdorur në gjitha

komunat, si dhe në MAShT, janë mjetet e planifikimit buxhetit. Pasi që cikli i

planifikimit buxhetit ësh mjaft mirë i definuar dhe paraqet një aspekt

rëndësishëm funksionimit çdo njësie administrative, shumica e

homologëve tanë duket jenë familjarizuar mirë me kë proces.

• Zyrtarët Financiar në DKA duket kenë njohuri mira për përdorimin e

mjeteve tilla planifikimit për shkak trajnimeve rregullta dhe kërkesës

për përdorur mjetet në punën e tyre përditshme. Me bartjen e

vazhdueshme përgjegjësive nga komunat tek shkollat, ekziston nevoja për

trajnimin e drejtorëve shkollave dhe stafit përkas administrativ.

• Përkundër afsive dukshme shumë zyrtarëve komunal arsimit komunal

për përdorur mjetet e planifikimit financiar, ekziston rreziku që planifikimi

financiar je i vetmi lloj i strukturuar i planifikimit në vazhdim e sipër

drejtorit komunale arsimit.

1


5. Zbatimi dhe mekanizmi i monitorimit

www.eu.eduswap‐ks.org

• Delegimi paraqet një sfidë në shumë komuna dhe njësi organizative MAShT‐it

për shkak mungesës

evidente personelit

kualifikuar, si dhe ndarjes së

paqar përgjegjësive në

mes njësive organizative

dhe anëtarëve stafit. Nga

ana tjer, ka një tendencë

"Të dhënat e mangëta ose që mungojnë e

bëjnë monitorimin sistematik shumë

vështirë, kështu që ne monitorojmë

vem zbatimin e planeve afatshkurtra."

(Një zyrtar i MASHT)

qar vendimmarrjes së centralizuar në MAShT dhe në disa komuna.

• Monitorimi kryhet kryesisht me anë vizitave në terren dhe takimeve me palët

e interesuara, dhe ësh zakonisht i kufizuar në kontrollet e progresit zbatimit

aktivitetit. Nuk ka asnjë dëshmi planeve monitorimit, instrumenteve apo

metodologjive.

• MAShT‐i ka përdorur shumë pak kornizën e monitorimit zhvilluar për

ndjekur progresin e zbatimit dokumenteve caktuara strategjike, edhe pse

këto dokumente janë zhvilluar në një mënyrë pjesëmarrëse, duke reflektuar

mbledhjen e dakorduar dhënave dhe aranzhimeve raportuese

6. Negociatat, vlerësimi dhe miratimi

• MAShT‐i ka një sistem raportimit me raporte tremujore që dorëzohen te

Sekretari i Përhershëm. Gjithashtu, komunat kanë sistemet e tyre raportimit.

Megjitha, ësh vështirë pritet ndonjë përmirësim, si rezultat i raportimit që

pothuajse nuk ka asnjë koment (feedback) për raportet nga nivelet e larta

hierarkisë.

• Procesi i vendimmarrjes në MAShT ësh mjaft i centralizuar dhe zakonisht

ndodhë në Kabinetin e Ministrit. Nga ana tjer, transferimi i vazhdueshëm i

përgjegjësive financiare tek shkollat në disa komuna ka prirje për kontribuar

drejt një vendimmarrjeje më decentralizuar, edhe pse DKA‐ ende e bëjnë

miratimin për çdo shpenzim shkollave.

1


Anketa softuerike

www.eu.eduswap‐ks.org

Autorët e këtij raporti kanë shkarkuar dhe testuar disa pako softuerike përdorura për

planifikimin e avancuar, në mënyrë që përcaktojnë mjetet më përshtatshme për

përdorim në Sistemin e Arsimit Kosovës. Shumica e këtyre pakove janë shareware 1 , dhe

për versionet e tyre plota nevojitet një pagesë e vogël e licencimit. Megjitha, ka edhe

mjete freeware 2 planifikimit.

Brainstorming

1. Edraw Max ësh një softuer grafik i gjithanshëm, me karakteristika që e bëjnë a

përsosur, jo vem për pamje profesionale grafikoneve (flowcharts),

organogrameve organizative, diagrameve rrjetit dhe skemave biznesit, por

edhe për ndërtimit e planeve, hartat e ideve, ecurinë e punës, dhëna etj

(http://www.edrawsoft.com/)

2. BrainStorm ka thjeshsi dukshme dhe fsheh fuqi mëdha. Ajo pastron, rrit dhe

organizon ide dhe informatat e tjera në një strukturë gjithëpërfshirëse dhe

koherente. Ësh një mjet gjithëpërfshirës për hartimin, ruajtjen, dhe gjetjen e

tekstit, dhe organizimin e ideve. (http://www.brainstormsw.com/index.html)

Mjetet e analizës Swot

1. SWOT Ekspert ësh program softuerik për kryerjen e vlerësimit Përparësive,

Mangësive, Mundësive dhe Kërcënimeve organizas. Softueri si konsulent

udhëheq nëpërmjet një procesi strukturuar që bën pyetje provuese cilat iu

ndihmojnë zbuloni mundësi reja dhe t’iu shmangeni kërcënimeve.

(http://shareme.com/download/swot‐expert.html)

2. Softueri i MJETEVE TË ANALIZËS SWOT i përdorur për Modelin e Kornizës së

Zhvillimit Strategjik, Menaxhimit Strategjik, kornizave dhe modeleve MBA.

(http://www.popularshareëare.com/SWOT‐ANALYSIS‐TOOLS‐Software‐screenshot‐

134509.html)

3. SWOT Expert ësh mjet gjysmë i automatizuar, multimedial që iu ndihmon kryeni

vlerësimin e Përparësive, Mangësive, Mundësive dhe Kërcënimeve. Karakteristikat

kyçe janë: ndikimi i lar me lakoren e numrit mësimit, modulin Brainstorming,

modulin e analizës, Raportin e matricës SWOT.

(http://www.softpedia.com/get/Others/Miscellaneous/SWOT‐Expert.shtml)

1

Termi shareware i referohet softuerit patentuar që iu ofrohet përdoruesve pa pagesë në baza testimi

dhe shpesh kufizohet nga kombinimet e funksionueshmërisë, disponueshmërisë ose përshtatshmërisë.

2

Freeware ësh softuer kompjuterik që ësh në dispozicion për përdorim falas ose me një pagesë jo

detyrueshme.

1


www.eu.eduswap‐ks.org

Dizajnuesi Gantt

1. Dizajnuesi Gantt një mjet softuerik për diagrame, me funksione kontrollojë

integritetin e dhënave, manipulimin e leh detyrave dhe pajisjen e detyrave

me shënime. Rezultati ësh një verifikim imediat vizual nëse oraret dhe aktivitetet

kanë kuptim dhe nëse ato mund përmbushin afatet. (http://timios.net/gantt/)

Mjetet e tjera

1. SmartDraw zhvillon dhe komunikon një plan më plo dhe efektiv strategjik. Ai

përdor hartat e ideve, grafikët e projektit, dhe grafiket e ekipit për menaxhuar në

mënyrë efektive projektet. Optimizon efikasitetin, përdor Venn diagramet,

diagramet SWOT, afatet kohore, diagramet shkak‐pasojë, organogramet

organizative, etj. Secili nga hapat në procesin e planifikimit vizual kërkon komunikim

qar dhe konciz në mes gjitha palëve përfshira. Gjithashtu, duke marrë

informacionet dhe zhvillimin e kuptuarit tyre si strategji adekuate mund

zhvillohen dhe veprimet e ndërmarra kërkojnë qarsi skajshme ideve. Mënyra

më e mirë për sintetizuar dhënat në informata dhe informatat në strategji

ëshpërmjet menduarit dhe komunikimit vizual gja procesit

planifikimit. SmartDraw ndihmon në arritjen e rezultateve më mira në planifikim

përmes këtij procesi. (http://www.smartdraw.com/examples/#/examples/Cause‐‐

Effect‐Diagrams/Cause‐‐Effect‐Diagrams)

2. Modeli i projektit integruar dhe menaxhimit procesit, duke përfshirë një

numër metodave dhe mjeteve janë në dispozicion falas për përdorim. Modeli i

ofron një mundësi unike për zhvilluar një performancë lar organizas.

Mjetet janë lidhura me proceset e planifikimit, analizat e ndryshme dhe

optimizmin në zhvillim. Gjuha e përdorur ësh gjuha gjermane.

(http://www.hochleistungsorganisation.com/downloads.html)

3. Mindjet MindManager përdor teknologjinë e hartimit ideve, për kap,

organizuar dhe për komunikuar informatat duke përdorur një tablo intuitive

vizuale. MindManager përdoret në shumë aplikacione: menaxhimin e projekteve,

definimin e strategjive, adresimin e ideve, caktimin e qëllimeve, planifikimin e

ngjarjeve. (http://www.mindjet.com/products/mindmanager‐9‐win/overview)

4. EPSSim ësh shkurtesë për Simulimi i Strategjisë dhe Politikave Arsimit

(Education Policy and Strategy Simulation). Ai ësh një model i përgjithshëm

simulimi i zhvilluar nga UNESCO në vitin 2001 në mënyrë që kontribuojë në

planifikimin dhe programimin e veprimeve zhvillimit sistemeve kombëtare

arsimit. UNESCO e ka konceptuar kë mjet për simulim politikave me qëllim për

ofruar mbështetje teknike dhe metodologjike për administratat kombëtare dhe

specialist në ministri e arsimit në përpjekjet e tyre për formulimin e planeve

besueshme për zhvillimin e arsimit dhe programeve, në veçanti në kontekstin e

1


Përfundim

www.eu.eduswap‐ks.org

lëvizjes arsimi për gjithë (EFA. Duke qenë gjenerik, ky model, pra, nuk përkon me

një sistem veçan arsimit, por përbën një mjet gjenerik me disa elemente

ndërtuara, cilat mund lehsojnë përshtatjen e saj për një sistem veçan

kombëtar arsimit. Ajo ësh hartuar në mënyrë tillë që shërbejë si një mjet

për demonstrim dhe trajnime në hartimin e politikave dhe strategjive afatmesme

dhe afatgjata arsimit. Me një përshtatje vogël, ajo gjithashtu mund përdoret

për testimin e fizibilitetit politikave përgjithshme arsimit një vendi.

Megjitha, ky model ka nevojë për ristrukturim kujdesshëm dhe përshtatjen e

nevojshme nëse dikush dëshiron ta përdor a si një mjet për hartimin e politikave

solide arsimit apo edhe një plan detajuar veprimi për zhvillime afatmesme dhe

afatgjata arsimit. Versioni EPSSim 1,0 ësh nxjerrë fillimisht në vitin 2001. EPSSim

2.1, i nxjerrë më 2005, ësh një version i zgjeruar, i cili ka ngjarë zhvillohet më

tej dhe përmirësohet në ardhmen.

(http://inesm.education.unesco.org/en/esm‐library/esm/epssim)

Analiza jonë tregon se nevoja për dizajnimin dhe futjen e mjeteve planifikimit

përshtatshme për vendimmarrësit e Sektorit Arsimit në Kosovë ësh e menjëhershme.

Ndërsa, ndonëse ka njohuri dhe përvojë mëparshme lidhur me mjetet e tilla në MAShT,

ato janë pothuajse panjohura për zyrtarët e arsimit në nivel komunal. Edhe në MAShT,

mjetet e planifikimit përdoren vem herë pas here për lehsuar detyrat e mëdha

planifikimit dhe, në raste tilla, përgjegjësia për lehsimin e planifikimit më së shumti

qëndron tek ekspert e jashm. Prandaj, mjetet e planifikimit duhet dizajnohen dhe

futen në aplikim në a mënyrë që do lehsonin përdorimin e tyre nga zyrtarët qeveritarë

në punët e përditshme njësive përkase organizative.

Përveç mjeteve planifikimit, duhet zhvillohen udhëzimet për shfryzimin e tyre për

shkak arsyeve mëposhtme:

• Për siguruar një standard përbashkët dhe qëndrueshëm analizës dhe

përmirësimit cilësisë së analizave.

• Për ndihmuar në përcaktimin real dhe informuar synimeve, dhepërcaktimin e

strategjive intervenimit dhe aktivitetet që çojnë në arritjen e objektivave.

• Për zhvilluar plane veprimi me kosto përcaktuar që rrjedhin nga dokumentet e

strategjike shumëvjeçare.

• Për rritjen e kapaciteteve MAShT‐it dhe komunave për nisur ndryshimet dhe pastaj

për monitoruar dhe vlerësuar efektet e tyre.

• Për përmirësuar cilësinë dhe qëndrueshmërinë e konsultimeve me grupet e interesit

dhe me publikun.

Plani ësh prodhohet një Doracak për Mjetet e Planifikimi Arsimit që do

përmbante:

1


www.eu.eduswap‐ks.org

• Përshkrimin e hollësishëm mjeteve planifikimit dobishme për autoritetet e nivelit

qendror dhe lokal në Kosovë.

• Udhëzime për shfryzimin e tyre.

• CD me formular përshtatshëm elektronik dhe softuer lirë në/për planifikimin e

arsimit.

Në mënyrë që t’i shërbejë qëllimit tij, Doracaku duhet je i shkruar në a mënyrë që

ai mund gjithashtu përdoret për trajnim dhe mentorim, si dhe kapitujt e tij mund

lexohen dhe kuptohen në mënyrë pavarur nga kapitujt e tjerë. Nga ana tjer, zgjedhja e

mjeteve duhet bazohet në përvojën e kaluar planifikuesve politikave dhe gjithashtu

marrë parasysh kufizimet e tjera, si: afsi për përdorimin e teknologjike, kufizimet pr

shkak gjuhës dhe kohës, etj. Mjetet e mëposhtme planifikimit do përfshihen në

Doracak:

1. Mjetet për vlerësimin e Gjendjes në Arsim

• Analiza e ideve (brainstorming)

• SWOT

• PEST

• Analiza shkak‐pasojë

2. Mjetet për caktimin e synimeve, strategji e intervenimit dhe aktivitetet

• Qasja e kornizës logjike

• Analizimi i skenarit dhe prioritizimi

3. Mjetet për zbatim dhe monitorim

• Diagramet Ganttt duke ilustruar afatet e zbatimit

• Kornizat e monitorimit

Duhet theksohet se mjetet financiare do zhvillohen brenda një tjer konsulence

projektit SWAP mbështetur nga KE për Arsim. Gjithashtu, mjeti si EPSSim ësh ngush i

lidhur me disponueshmërinë dhe besueshmërinë e dhënave nga SMIA dhe Statistikat

Kombëtare, kështu që futja e tij në përdorim në kë moment nuk do je shumë e

dobishme për vendimmarrësit në Kosovë, pasi që statistikat e besueshme nuk janë në

dispozicion.

Doracaku do zhvillohet në konsultim me MAShT, Komunat dhe përdoruesit e tjerë, si dhe

me partnerët përkas nga donatorët dhe palët e interesuara.

Pasi Doracaku je zhvilluar dhe përkthyer në gjuhën shqipe dhe serbe, seminare trajnimi

për personelin kyç në nivelin qendror dhe komunal duhet organizohen për prezantuar

mjetet e planifikimit. Shërbimet e mentorimit dhe udhëzimit do ofrohen për MAShT‐in

dhe komunat me prioritet për lehsuar përdorimin e mjeteve planifikimit dhe

monitorimit në aktivitetet e tyre përditshme.

1


Shtojca 1: Lista e intervistuarve

www.eu.eduswap‐ks.org

Emri Pozita Institucioni Intervistuesi

Alush Istogu Drejtor i Departamentit

Arsimit Para‐

Universitar

MAShT D. Pupovci

Azem Azemi Shef i Njësisë për

Planifikim

MAShT D. Pupovci

Dëfrim Gashi Drejtor i Departamentit

për Inspektimin e

Arsimit

MAShT D. Pupovci

Kushtrim Bajrami u.d. i drejtorit

Departamentit për

Integrime Evropiane

MAShT D. Pupovci

A. Shala

Remzi Salihu Drejtor për Arsim Komuna e Prishtinës D. Pupovci

Ali Bejta Drejtor për Arsim Komuna e Mitrovicë D. Pupovci

Jashar Lushtaku Drejtor për Arsim Komuna e Skenderajt D. Pupovci

Maja Pešić Drejtor për Arsim Komuna e Graçanicës D. Pupovci

Hajri Ramadani Drejtor për Arsim Komuna e Dragashit A. Shala

Silvana Haxhikadrija Drejtor për Arsim Komuna e Gjakovës A. Shala

Ilir Kelmendi Drejtor për Arsim Komuna e Pejës A. Shala

Tasa Radić Drejtor për Arsim Komuna e Shrpcës A. Shala

Agim Haxhiu Drejtor për Arsim Komuna e Istogut A. Shala

1


Shtojca 2: Pyetjet e intervistave

www.eu.eduswap‐ks.org

1. Diagnoza e gjendjes në arsim

1) Në çfarë mënyrë e bëni diagnozën e gjendjes së përgjithshme arsimit në

fushën tuaj përgjegjësisë?

2) Si e bëni organizimin e kësaj diagnoze në një dokument vem kështu që ajo

mund kuptohet në njëjn mënyrë nga gjitha palët e interesuara?

2. Caktimi i synimeve

1) Ju keni identifikuar disa qëllime për t’i arritur ose disa dobësi që duhet

përmirësohen në sektorin tuaj. Në çfarë mënyrë ju do ta përcaktonit se cila

duhet trajtohet e para dhe cila duhet trajtohet si e fundit?

3. Strategji e intervenimit dhe aktivitetet

1) Ekziston një numër i caktuar i dokumenteve strategjike lidhura me arsimin

tilla si strategji që kanë planet dhe aktivitetet që duhet ndërmerren nga

komuna (sektori i juaj). Çfarë bën Komuna / DKA (sektori i juaj) për zbatuar

strategji e arsimit, në çfarë mënyre DKA zbërthen dokumentin përkas

strategjik, në mënyrë që ndërmerr aktivitetet e listuara në dokument?

4. Caktimi i kostos dhe përgatitja e buxhetit

1) Çdo ndryshim që duhet arrihet ka një kosto. Në çdo ndryshim që ju doni ta

arrimi në një fushë përkase arsimit, a e merreni parasysh koston e

ndryshimit? A e specifikoni burimin e financimit për ta arritur a ndryshim?

2) Gja planifikimit shpenzimeve a përdorni ndonjë formular veçan, ku

shkollat apo komunat i shprehin nevojat vjetore buxhetore tyre?

3) Në çfarë mënyre e bëni projektimin e buxhetit?

5. Zbatimi dhe mekanizmi i monitorimit

1) Cilat janë sfidat që shoqërohen me delegimin e detyrave?

2) Në çfarë mënyre e monitoroni zbatimin e një politike arsimit ose punës

përditshme në lidhje me menaxhimin?

3) Kush ësh i përfshirë në procesin e monitorimit?

4) A raportoni para publikut, komunës se organit përkas për progresin e zbatimit

politikave arsimore apo strategji saj dhe sa shpesh?

6. Negociatat, vlerësimi dhe miratimi

1) Cilat janë sfidat në marrjen e vendimeve në fushën e menaxhimit arsimit?

2) Në kuadër sektorit tuaj, nëse ka opinione ndryshme në lidhje me një

çështje caktuar në cilën duhet merret një vendim, si veproni në kë

rast?

3) Nëse raportet që vijnë iu tregojnë se çështje caktuara janë duke funksionuar

mirë, ndërsa tjerat nuk janë duke funksionuar fare, si do vazhdoni me këto

raporte dhe çfarë hapa do merrni?

1


www.eu.eduswap‐ks.org

Shtojca 3: Vështrim i përgjithshëm i përdorimit mjeteve planifikimit në kontekstin e Kosovës

Tabela e mëposhtme demonstron përdorimin e mjeteve planifikimit në zhvillimin e dokumenteve më rëndësishme strategjike për Arsimin e Kosovës, si

dhe ushtrimet e planifikimit kryera në kuadër Projektit për Përmirësimin e Arsimit (EPIP) i financuar nga Banka Borore.

Studimi i

historikut,

mbledhja dhe

analizimi i

dhënave

ekzistuese dhe

informatave

relevante për

procesin e

planifikimit;

Strategjia e

Arsimit Lar

2005‐2015

Strategjia për

Arsimin e

Rriturve 2005‐

2015

Strategjia për

Arsimin

Parauniveristar

2007‐2017

Strategjia për

Arsimin e

Komunitetit RAE

2007‐2017

SPAK 2011‐2016

1

Planet

Zhvillimore

Komunale dhe

Shkollore (BB)

Projekt

propozimet e

shkollave (BB)

Jo Po Jo Jo Po Jo Jo

Analiza SWOT Jo Jo Po Po Po Po Jo

Analiza e

marrëdhënies

shkak‐pasojë;

Po Po Po Po Po Po Po

Qasja e kornizës

logjike

Po Po Po Po Po Po Po

Caktimi i piketave

dhe indikatorëve

Po Po Po Po Po Po Po


Strategjia e

Arsimit Lar

2005‐2015

Strategjia për

Arsimin e

Rriturve 2005‐

2015

www.eu.eduswap‐ks.org

Strategjia për

Arsimin

Parauniveristar

2007‐2017

Strategjia për

Arsimin e

Komunitetit RAE

2007‐2017

SPAK 2011‐2016

2

Planet

Zhvillimore

Komunale dhe

Shkollore (BB)

Projekt

propozimet e

shkollave (BB)

Përshkrimi i

aktiviteteve

Mjetet e ndryshme

Po Po Po Po

Jo

Po Po

për planifikim

financiar

Mjetet për

Po Jo Po Po

Po

Po Po

intervenimet

prioritare

Jo Jo Jo Jo

Po

Po Jo

Identifikimi i

donatorëve

Përcaktimi i

Jo Jo Jo Jo

Po

Jo Jo

inputeve dhe

kostos për çdo

aktivitet

Mjetet për planin

e zbatimit

Po Jo

Po

Po

Po

Po Po

(Diagramet e

Gantt, Diagrami i

Rrugës Kritike, etj.)

Jo Jo

Po

Po Jo Po Po

Kornizat e

monitorimit

Jo Jo

Po Po

Jo Jo Jo

Diskutimet publike Jo Jo Po Po Jo Jo Jo

Konsultimet

eksper

me

Po Po

Po Po

Po Jo Jo


www.eu.eduswap‐ks.org

2

More magazines by this user
Similar magazines