"lična karta" katedre za biologiju - Fakultet veterinarske medicine ...

UNIVERZITET U BEOGRADU
FAKULTET VETERINARSKE MEDICINE
Katedra za BIOLOGIJU
11000 Beograd, Bulevar oslobođenja 18
Tel: +381(11)265 88 94;
+381(11)36 15 436 / 347
e-mail: biolog@vet.bg.ac.rs
KATEDRA ZA BIOLOGIJU
FAKULTETA VETERINARSKE MEDICINE
UNIVERZITETA U BEOGRADU
UNIVERSITY OF BELGRADE
FACULTY OF VETERINARY MEDICINE
Department of BIOLOGY
11000 Belgrade, Bul. oslobodjenja 18
Tel: +381(11)265 88 94;
+381(11)36 15 436 / 347
e-mail: biolog@vet.bg.ac.rs
Katedra za biologiju, kao fundamantalna jedinica Fakulteta veterinarske medicine u
Beogradu, obeležava ove godine punih 75 godina svog postojanja i rada. Fakultetska jedinica za
obavljanje nastave iz biologije postoji od samog osnivanja Veterinarskog fakulteta (1936. godine),
pod različitim nazivima. Današnja Katedra za biologiju, nastala je iz istoimenog fakultetskog
Instituta, ranijeg Zavoda za biologiju, koji se u početnoj organizaciji Fakulteta nalazio u okviru
Instituta za prirodne i osnovne nauke, čiji je prvi upravnik bio dr Stevan Jakovljević, redovni
profesor Univerziteta.
Na predlog prvog Dekana novoosnovanog Veterinarskog fakulteta, eminentnog biologa i
prvog Doctor Honoris Causa Veterinarskog fakulteta, akademika, prof. dr Živojina Đorđevića
(1872-1957) fakultetski savet je na svojoj I Sednici, 21.08.1936. za prvog nastavnika za predmet
„Biologija“ u honorarnom statusu, izabrao dr Borivoja Milojevića (1890-1968), vanrednog
profesora Filozofskog fakulteta, koji je od tada pa do 1941. godine bio i Upravnik istoimene
fakultetske jedinice. Tri godine kasnije (1939) za honorarnog nastavnika za predmet „Biologija i
patologija riba, rakova i školjki“, izabran je dr Siniša Stanković (1892-1974), profesor Filozofskog
fakulteta Univereziteta. Nastava se u početku održavala u prostorijama Medicinskog i Filozofskog
fakuteta da bi kasnije, sa izgradnjom centralne zgrade Veterinarskog faklteta, bila polako prenošena
u nju. U periodu do II svetskog rata nastavna materija je bila uobličena kao klasična „Opšta
biologija“ sa segmentima biologije pčele i sviloprelje i biologije, riba, rakova i školjki.
Prvih godina po osnivanju pomoć u nastavi pružali su honorarni asistenti, biolozi Vera
Živković i Kiril Martino, sve do 1940. godine kada je biolog Vasilija Moskovljević (1913),
dotadašnji asistent za predmet „Histologija“ na Veterinarskom fakultetu, formalno izabrana za
prvog stalnog asistenta za biologiju na istom fakultetu.

Za vreme rata u Institutu za Biologiju nije izvođena nastava. Odmah po oslobođenju (1945)
za honorarne nastavnike za predmet „Biologija“ izabrani su biolog dr Simeun Grozdanić (1896-
1972) profesor Filozofskog fakulteta Univereziteta, a nešto kasnije i biolog dr Nedeljko Divac
(1883-1964), dok je za asistenta reizabrana dotadašnja asistenkinja Vasilija Moskovljević. Već
1946. godine biran je novi honorarni nastavnik za predmet „Biologija“ i to dotadašnji profesor
gimnazije u Beogradu, biolog Milenko Branković (1905-1978) koji je godinu dana kasnije (1947)
izabran i za stalnog nastavnika u zvanju predavača, posle čega mu je poverena i nastava predmeta
„Biologija riba, rakova i školjki“, da bi od tada, pa sve do odlaska u penziju (1974) obavljao
dužnost upravnika Instituta. Iste godine, Institut za biologiju dobija još jednog asistenta, dipl.
biologa Dušana Živanovića, koji je na toj dužnosti ostao sve do odlaska sa Fakulteta 1963. godine.
Po sticanju naučnog stepena doktora biloških nauka (1954), dr Vasilija Moskovljević-
Filipović postaje docent (1957), a godinu dana kasnije (1958), pošto je prethodno odbranio
doktorsku disertaciju (1957) u isto zvanje izabran je i dr Milenko Branković.
Godine 1959., za novog asistenta za predmet „Biologija“, izabran je dotadašnji asistent za
isti predmet na Medicinskom fakultetu Univerziteta, dipl. biolog Dragutin Popesković. Institut
dobija 1963. godine još jedno asistentsko mesto na koje je izabrana Miroslava Milićević, koja tu
dužnost obavlja do 1972. godine, kada odlazi sa Fakulteta, posle čega se u zvanje asistenta za
predmet „Biologija“ bira dipl. veterinar, dr Bogosav Soldatović dotadašnji naučni saradnik Instituta
za biološka istraživanja „Dr Siniša Stanković“ u Beogradu.
Odlazak u penziju redovnih profesora, dr Milenka Brankovića i dr Vasilije Moskovljević-
Filipović (1974) dovodi na Katedri za biologiju do znatnih kadrovskih promena. U zvanje docenta
izabrani su dotadašnji naučni saradnik dr Dragutin Popesković, koji postaje i novi šef Katedre, i
dotadašnji asistent dr Bogosav Soldatović. Istovremeno su izabrana i dva nova asistenta i to dipl.
biolozi Dražen Zimonjić i Zlatko Prolić. Godinu dana kasnije (1975), Katedri je priznato još jedno
asistentsko mesto na koje je izabrana dipl. biolog mr Mirjana Đorđević-Debevec.
Godine 1987., dipl. biolog Zoran Stanimirović je na Katedri za biologiju zasnovao radni
odnos na određeno vreme, da bi u februaru 1989. bio izabran u zvanje asistenta pripravnika. Na
Katedri je 1989. zasnovala je radni odnos mr Svetlana Lazić Fišter, kao stručni saradnik, dok
asistenti dr Zlatko Prolić i mr Mirjana Debevec iste godine odlaze sa Veterinarskog fakulteta. Mr
Svetlana Lazić-Fišter je napredovala do zvanja višeg naučnog saradnika, da bi 2005. god. otišla sa
fakulteta. Katedra za biologiju 1991. god. dobija još jednog asistenta pripravnika, dipl. biologa
Ninoslava Đelića, a sledeće godine vanredni prof. dr Dražen Zimonjić odlazi sa Fakulteta i nastavlja
karijeru u Labortoriji za biologiju Nacionalnog Instituta za rak u Betezdi, SAD. Sa odlaskom u
penziju prof. dr Dragutina Popeskovića (1994) i prof. dr Bogosava Soldatovića (1999), na Katedri

se ukazuje potreba za novim radnim mestima, tako da su 1998. godine zaposlene dipl. biol.
Jevrosima Stevanović kao asistent pripravnik i mr Biljana Marković-Nikolić kao asistent.
Nakon zaposlenja, Zoran Stanimirović i Ninoslav Đelić napredovali su bez reizbora tako da
2007. godine dr Zoran Stanimirović postaje redovni profesor, dok je dr Ninoslav Đelić izabran u
zvanje redovnog profesora 2009. godine. Dr Biljana Marković-Nikolić je 2007. godine izabrana u
zvanje docenta, da bi 2008. god. napustila Fakultet. Dr Jevrosima Stevanović je 2009. godine stekla
zvanja naučni saradnik i docent.
U periodu od 1995. do 2007. godine na Katedri za biologiju bilo je zaposleno više
saradnika: asistent dr Jovan Bojkovski (1995-1998), mr Dejan Pejović (1998-1999), Biljana Đurić i
Snežana Đurković (1999-2000), Petar Sikimić (1999-2005), Nevena Raičević (2000-2001), Dajana
Todorović (2000-2003) i Ivana Pejin (2006-2007).
Osim nastavnog osoblja, na Institutu odnosno Katedri za biologiju radili su laboranti
Darinka Zlatar (1946-1967), Nevenka Pinjo-Dujin (od 1967-2001) odnosno pomoćno osoblje, Mira
Kneževević (1947-1960), Dragica Bacetić (1960-1980), Zlata Milovanović (od 1981- 2003) i
Milica Modrinić (od 2003).
Katedra za biologiju smeštena je danas na prvom spratu centralne zgrade Fakulteta
veterinarske medicine, gde raspolaže skromnim prostorom ukupne površine od 120 m 2 . Ta površina
je serijom pregrađivanja izdeljena u ukupno 11 prostorija tako da danas Katedra ima, osim kabineta
nastavnog osoblja, dve laboratorije za naučnu aktivnost, predkomoru za analitička merenja,
savremenu laboratoriju za citogenetička i molekularno genetička istraživanja, i konačno, svoj
pčelinjak u krugu Fakulteta sa 30 košnica. Katedra raspolaže bibliotečkim fondom od preko 1900
knjiga.
Na Katedri za biologiju danas rade: dr Zoran Stanimirović, redovni profesor i šef Katedre;
dr Ninoslav Đelić, redovni profesor; dr Jevrosima Stevanović, docent; dipl. biolog Milena
Radaković, doktor veterinarske medicine Miloš Vučićević - saradnici na naučno-istraživačkom
projektu u periodu 2011-2014 i Milica Modrinić, pomoćni službenik-higijeničar.
U celom posleratnom periodu, u prvom semestru izvodila se nastava iz predmeta „Opšta
biologija“ dok se u drugom semestru obavljala nastava iz delova „Sistematika životinja sa
osnovama stočarstva“, „Biologija riba, rakova i školjki“ i „Biologija pčela i sviloprelja“. Počev od
školske 1960/1961 godine, u II semestru se izvodi, istina sa minimalnim brojem časova, i segment
„Biologija divljači“. Nakon toga ispoljena je tendencija sažimanja programa bioloških nauka i
redukcije fonda časova, tako da je postojećim sadržajima predmeta „Biologija“ pridodat i manji deo
kolokvijalne nastavne materije iz stočarstva, zbog čega je naziv predmeta izmenjen u „Biologija sa
biološkim osnovama stočarstva“ dok je ukupni fond časova ostao nepromenjen – osim što je
kondezovan u okviru samo jednog semestra, tako da se predavao u zimskom semestru prve godine

studija sa fondom časova 4+4, da bi taj fond bio kasnije smanjen na 4+3 i vraćen naziv predmeta
„Biologija“. Dalje transformacije nastavnih planova i programa na Fakultetu veterinarske medicine
do kojih dolazi u XXI veku, dovele su do transformacije nastavnog predmeta „Biologija“ u predmet
„Zoologija“ sa fondom časova 3+2. Istovremeno je formirano i osam novih fakultativnih nastavnih
predmeta sa fondom časova 1+0 („Biologija egzotičnih životinja“, „Biologija riba rakova i školjki“,
„Biologija pčela i sviloprelja“, „Pčelarstvo“, „Životinjske vrste Balkana“, „Ornitologija“, „Uzgoj i
nega laboratorijskih životinja“ i „Biologija i gajenje puževa“). Predmeti „Uzgoj i nega
laboratorijskih životinja“ i „Biologija i gajenje puževa“ pohađali su se u drugoj godini studija, a svi
ostali fakultativni predmeti u prvoj godini. Na taj način zadovoljene su potrebe u skladu sa
Bolonjskom deklaracijom kojom je predviđeno da izvestan procenat nastavnih aktivnosti obuhvati
fakultativne i izborne nastavne predmete. Dosadašnja iskustva govore da je postojao veliki broj
studenata prijavljenih na većini gore navedenih fakultativnih predmeta, pri čemu je najveće
interesovanje bilo za predmetima: „Biologija egzotičnih životinja“ (preko 100 prijavljenih studenata
po generaciji), „Biologija pčela i sviloprelja“ (preko 80 prijavljenih studenata po generaciji),
„Pčelarstvo“ (preko 80 prijavljenih studenata po generaciji), „Uzgoj i nega laboratorijskih životinja“
(preko 100 prijavljenih studenata po generaciji), „Biologija i gajenje puževa“ (preko 100
prijavljenih studenata po generaciji). Konačno, školske 2009/2010 godine, dolazi do smanjenja
broja časova predmeta „Zoologija“ na 2+2 (sa nastavnim modulima: Morfologija i sistematika
životinja, Principi genetike, Ekologija i Evolucija), a umesto gore navedenih osam fakultativnih
nastavnih predmeta uvode se tri izborna predmeta: „Uzgoj i nega pčela“ i „Uzgoj i nega lovne
divljači“ u drugom semestru prve godine studija, kao i predmet „Uzgoj i nega životinja u ZOO
vrtovima“, koji se pohađa u četvrtom semestru na drugoj godini studija. Na sva tri izborna predmeta
prijavljuje se oko 60-80 studenata po generaciji. Teorijska nastava u okviru nastavnih predmeta
„Biologija“, zatim „Zoologija“, kao i u okviru svih gore navedenih fakultativnih i izbornih
predmeta od sredine 90-ih godina prošlog veka organizovana je uz primenu savremene
kompjuterske nastavne tehnologije, pri čemu je celokupno gradivo pristupačno na internet stranici
Katedre za biologiju (http://www.vet.bg.ac.rs/~biolog). Pored prezentacija, na ovom sajtu studenti
mogu da pronađu sve relevantne informacije kao što su plan nastave, raspored ispita, ispitna pitanja,
rezultate kolokvijuma i praktičnih ispita kao i lične prezentacije zaposlenih nastavnika i saradnika.
Praktična nastava u okviru predmeta „Biologija“ od 1997. godine, odnosno predmeta „Zoologija“
od 2004. godine, organizovana je u tri segmenta: praktične vežbe u BEO-ZOO vrtu, praktične vežbe
mikroskopiranja i vežbe rešavanja genetičkih problema.
Pored nastave na osnovnim integrisanim diplomskim i akademskim studijama veterinarske
medicine, Katedra za biologiju učestvovala je i u realizaciji više segmenata poslediplomske nastave,
na primer u vidu redovnih predavanja i vežbi najpre iz predmeta „Genetika“, „Molekularna

iologija“, „Zaštita životne sredine“ i „Biostatistika“. Takođe, tradicionalno se na Katedri održava
individualna nastava sa specijalizantima, magistrantima i doktorantima u okviru domena: genetika
(sa usmerenjima na citogenetiku domaćih životinja, riba, divljači, genetiku i ponašanje medonosne
pčele, evolucionu citogenetiku, mutagenezu sa kancerogenezom, molekularnu genetiku i sl.),
biologija pčela, biologija riba, biologija lovne divljači, zaštita životne sredine i
ekogenotoksikologija i dr. Nakon promena u skladu sa Bolonjskom deklaracijom, nastavnici
Katedre za biologiju uključeni su u izvođenje nastave na specijalističkim studijama na predmetu
„Biotehnologija u stočarstvu“ i na doktorskim studijama iz predmeta „Molekularna biologija
ćelije“, „Molekularni markeri u analizi i detekciji rasne pripadnosti i pedigrea“, „Ponašanje i
molekularna ekologija pčela“, „Ponašanje i molekularna biologija divljih životinja“,
„Ekogenotoksikologija“, „Genotoksikologija u veterinarskoj medicini i „Genotoksikologija u
veterinarskoj medicini“.
Katedra je u proteklom periodu bila angažovana i radom na udžbeničkoj literaturi. U tom
smislu izdato je sledeće: Milenko Branković „Biologija“, Milenko Branković, Đorđe Sofrenović,
Marko Radojčević i Zlatibor Petrović: „Biologija i patologija riba, rakova i školjki“, Dragutin
Popesković, Bogosav Soldatović, Božidar Ćurčić: „Biologija“ (1980), Bogosav Soldatović i Dražen
Zimonjić: „Ribarstvo sa praktikumom“ (1981), Bogosav Soldatović i Dražen Zimonjić: „Biologija i
gajenje riba“ (1988), Dražen Zimonjić, Nadežda Savković i Marko Anđelković: „Genotoksični
agensi – efekti, principi i metodologija detekcije“ (1990), Marijana Vučinić, Bogosav Soldatović i
Zoran Stanimirović: „Robertsonova translokacija T1/29 u kariotipu goveda“ (1996), Zoran
Stanimirović, Bogosav Soldatović i Marijana Vučinić: „Medonosna pčela – biologija pčele“ (2000),
Zoran Stanimirović i Ninoslav Đelić „ Praktikum iz biologije“ (2003), Ninoslav Đelić i Zoran
Stanimirović: „Principi genetike“ (2004), Milan Kulić, Zoran Stanimirović, Ninoslav Đelić, Mitar
Novaković: „Humana genetika“ (2010).
U Institutu, Zavodu, odnosno današnjoj Katedri za biologiju, od osnivanja je bila živo
prisutna svest o neophodnosti naučno-istraživačkog rada. Stoga su u početku (a posle drugog
svetskog rata mnogo više) preduzeta eksperimentalna istraživanja u domenima fundamentalne
biologije medonosne pčele (socijalna organizacija života, egzo- i endogeni faktori u procesima
razvića, biološka uloga feromona i matičnog mleča), biologije riba (biometrijske i morfološke
karakteristike nekih vrsta, ekofiziološki aspekti indukovane asfiksije i sniženog metabolizma),
procesa regeneracije kod Amphibia, dejstva ultrazvuka na organizam Protozoa, kao i dejstva
ultrazvuka na pirogenost ozračivanih materija.
U periodu od 1960. do 1980. godine u Katedri se odvijaju obimna istraživanja u domenu
hibernacije i indukovane hipotermije sisara u čemu su posebno mesto imala proučavanja značaja i
uloge mrkog masnog tkiva u termogenezi novorođenih sisara kao i ekofiziološka, neurobiološka i

hronobiološka karakterizacija hibernacije i indukovane hipotermije. U međuvremenu, počev od
1972. godine značajno raste udeo fundamentalnih i primenjenih istraživanja iz oblasti citogenetike
životinja – naročito u segmentima citogenetičkog pristupa problemima reprodukcije domaćih
životinja, riba i divljači, evolucione citogenetike, kao i eksperimentalne mutageneze i
kancerogeneze sa posebnim interesom za vezu između prirode primarnih oštećenja DNK i
manifestacije različitih tipova hromozomskih alteracija uključujući i razmenu sestrinskih hromatida
(SCE).
Na Katedri su takođe obavljana i istraživanja delovanja različitih magnetskih,
elektromagnetskih i dielektričnih polja na pojedine biološke objekte (bakterije, insekti, kičmenjaci),
kao i širi pristup problemima zaštite životne sredine
Sačuvan je i kontinuitet poluvekovne orjentacije na fundamentalna istraživanja u domenu
biologije medonosne pčele. Naime, nakon dugogodišnjih istraživanja na ekofiziološkom,
biohemijskom i biofizičkom nivou, koja su obuhvatala u izučavanje bioaktivne vrednosti i biološke
uloge pojedinih pčelinjih proizvoda i njihovih frakcija (posebno iz propolisa i meda), u poslednjoj
deceniji istraživanja na pčelama su proširena u smislu izučavanja njihovog diverziteta, biogeografije
i ponašanja uz primenu metoda molekularne biologije. Poslednjih godina, intenzivno se obavljaju i
molekularne analize patogena pčela (Nosema apis/ceranae, Paenibacillus larvae, Varroa
destructor).
U poslednjih par decenija naučno-istraživački projekti obuhvatili su veoma kompleksna i
heterogena istraživanja u kojima dominira primena citogenetičkih i drugih metoda savremene
genetike. Intenzivniji razvoj naučnih istraživanja beleži se posebno od perioda 90-ih godina prošlog
veka od kada je uspešno realizovano 12 domaćih i 3 međunarodna projekta. Ovde su navedeni
naslovi projekata kojima su rukovodili i na kojima su učestvovali istraživači sa Katedre za
biologiju:
- “Genetički i regulacioni faktori u reprodukciji i zdravstvenoj zaštiti domaćih životinja”, Ev.
br. 1209, u periodu 1990-1995, finansiran od strane Ministarstva za nauku i tehnologiju
Republike Srbije., rukovodilac prof. Dr Bogosav Soldatović.
- “Izučavanje etiopatogeneze, genetskih i ekoloških faktora u cilju unapređenja zaštite
zdravlja, povećanja proizvodno-reproduktivnih karakteristika životinja i zdravstvene
ispravnosti namirnica animalnog porekla“, Ev. br.12M18, u periodu 1995-2000, finansiran
od strane Ministarstva za nauku i tehnologiju Republike Srbije, rukovodilac prof. dr
Momčilo Mihajlović, a rukovodilac istoimenog podprojekta prof. dr Bogosav Soldatović.
- “Biomonitoring u funkciji očuvanja autentičnog genofonda animalnih vrsta, zdravstvenoj
zaštiti domaćih životinja i zaštiti ekosistema”, Ev. br. TSI-358, u periodu 1994-2000,
finansiran od strane Saveznog ministarstva za razvoj, nauku i životnu sredinu, rukovodilac
prof. dr Bogosav Soldatović.

- “Genetička i ekološka istraživanja pčela u funkciji otpornosti na bolesti i proizvodnje
ekološki ispravne hrane” Ev. br. 1870, u periodu 2002-2005, finansiran od strane
Ministarstva za nauku, tehnologije i razvoj Republike Srbije iz programa osnovnih
istraživanja, rukovodilac prof. dr Zoran Stanimirović.
- „Evaluacija citogenetičkih efekata nekih hormona, citostatika i antibiotika“ Ev. br. 10-1873,
u periodu 2002-2005, finansiran od strane Ministarstva za nauku, tehnologije i razvoj
Republike Srbije iz programa osnovnih istraživanja, rukovodilac prof. dr Ninoslav Đelić.
- “Razvoj tehnologija i novi proizvodi nekonvencionalne animalne proizvodnje”, Ev. br 0541,
u periodu 2002-2005, finansiran od strane Ministarstva za nauku, tehnologije i razvoj
Republike Srbije iz programa tehnološkog razvoja, rukovodilac prof. dr Milan Baltić.
- „Unapređenje pčelarstva na bazi selekcije novih domaćih linija matica i selekcije pčelinjih
društava na povećanu otpornost na bolesti odraslih pčela i pčelinjeg legla“, u periodu 2003-
2004, finansiran od strane Ministarstva za poljoprivredu, vodoprivredu i šumarstvo
Republike Srbije u okviru Programa razvoja i unapređenje stočarstva, rukovodilac prof. dr
Zoran Stanimirović.
- „Safe Varroa control method for both conventional and organic beekeeping”, u periodu
2004-2006, projekat bilateralne saradnje Finske i Srbije, koordinatori dr Kamran
Fakhimzadeh i prof. dr Zoran Stanimirović.
- „Istraživanja ponašanja pčela u funkciji otpornosti na bolesti, organskog pčelarenja i
proizvodnje lekova i pomoćnih lekovitih sredstava na bazi pčelinjih proizvoda i lekovitog
bilja“, u periodu 2005-2006, projekat bilateralne saradnje Makedonije i Srbije, koordinatori
prof. dr Zoran Stanimirović i prof. dr Mišo Hristovski.
- „Uticaj istovremenog dejstva mikrocistina, estrogena i tireoidnih hormona na citogenetičke
promene i oštećenja DNK u kulturama humanih limfocita i HepG2 ćelija“, u periodu 2005-
2006, projekat bilateralne saradnje Slovenije i Srbije.
- “Ekofiziološka i genetička istraživanja domaćih životinja i pčela u funkciji povećanja
reproduktivnih svojstava i otpornosti na bolesti" Ev. br. 143022, u periodu 2006-2010,
finansiran od strane Ministarstva za nauku i tehnološki razvoj Republike Srbije iz programa
osnovnih istraživanja, rukovodilac prof. dr Zoran Stanimirović.
- „Evaluacija dejstva hormona i citostatika primenom citogenetičkih analiza i Komet testa“,
Ev. br. 143018, u periodu 2006-2010, finansiran od strane Ministarstva za nauku i
tehnološki razvoj Republike Srbije iz programa osnovnih istraživanja, rukovodilac prof. dr
Ninoslav Đelić.
- “Uvođenje molekularno-genetičkih markera za utvrđivanje roditeljstva i proizvodnih
osobina u funkciji selekcije i oplemenjivanja goveda”, Ev. br. 20011, u periodu 2008-2009,
finansiran od strane Ministarstva za nauku i tehnološki razvoj Republike Srbije iz programa
tehnološkog razvoja, rukovodilac prof. dr Zoran Stanimirović.
- „Molekularno-genetička i ekofiziološka istraživanja u zaštiti autohtonih animalnih
genetičkih resursa, očuvanja dobrobiti, zdravlja i reprodukcije gajenih životinja i proizvodnji

ezbedne hrane“, Ev. br. III46002, u periodu 2011-2014, finansiran od strane Ministarstva
za nauku i tehnološki razvoj Republike Srbije iz programa integralnih i interdisciplinarnih
istraživanja, rukovodilac prof. dr Zoran Stanimirović.
- „Aberacije ćelijskog ciklusa i uticaj oksidativnog stresa na neurodegenetrativne procese i
malignu transformaciju ćelije“ Ev. br. OI173034, u periodu 2011-2014, finansiran od strane
Ministarstva za nauku i tehnološki razvoj Republike Srbije iz programa osnovnoh
istraživanja, rukovodilac prof. dr Biljana Spremo-Potparević.
Zahvaljujući uspehu naučnoistraživačkih projekata pod rukovodstvom prof. dr Zorana
Stanimirovića i prof. dr Ninoslava Đelića, tokom 2006. godine inovirana je postojeća laboratorija na
Katedri za biologiju kupovinom najsavremenije opreme za molekularno-genetičke analize koje
podrazumevaju amplifikaciju željenih fragmenata putem reakcije lančane polimerizacije
(konvencionalni, dupleks, multipleks i rep-PCR) i analizu polimorfizama u dužini fragmenata
dobijenih nakon obrade restrikcionim enzimima (RFLP) ili nakon sekvencioniranja DNK.
Najvažnije molekularno-genetičke analize koje se danas obavljaju u Laboratoriji za genetiku
životinja su sledeće:
- specijska identifikacija mikrosporidija Nosema apis/N. ceranae putem metoda dupleks PCR
i PCR-RFLP,
- identifikacija ERIC genotipova Paenibacillus larvae korišćenjem rep-PCR fingerprint
tehnike,
- determinacija pola ptica analizom polimorfnog polno vezanog CHD gena,
- određivanje DNK profila, provera roditeljstva i pedigrea kod goveda i pasa putem
mikrosatelitskih markera,
- dijagnostika frimartinizma kod goveda putem polimorfnog polno specifičnog genskog
markera AMX/Y,
- Polimorfizam laktoferin i β4-defenzin gena kod goveda u cilju ispitivanja genetske osnove
rezistencije na mastitis.
Metode genotipizacije, PCR i RFLP, uvedene su nakon povratka doc. dr Jevrosime Stevanović iz
Švedske, gde je kao stipendista Švedskog instituta provela 9 meseci na Švedskom univerzitetu
poljoprivrednih nauka, Odeljenju za Entomologiju u Upsali.
Pored molekularno-genetičkih analiza u ovoj laboratoriji se intenzivno ostvaruju istraživanja
iz oblasti mehanizama mutageneze i genetičke toksikologije. Od testova na genotoksičnost u
laboratoriji se rutinski rade:

- in vitro citogenetički test
- in vivo citogenetički test
- in vitro mikronukleus test
- in vivo mikronukleus test
- test razmene sestrinskih hromatida in vitro
- test razmene sestrinskih hromatida in vivo
- elektroforeza DNK iz pojedinačnih ćelija (engl. “single cell gel electrophoresis“), tzv.
Komet test (engl. the Comet assay) in vitro
Kao sastavni deo mikronukleus testa i testa razmene sestrinskih hromatida in vitro, prati se i
kinetika proliferacije ćelija praćenjem indeksa proliferacije, čime se dobija detaljniji uvid u
modulaciju mitotske aktivnosti. Svi gore navedeni testovi na genotoksičnost izvode se na sisarskim
ćelijama, najčešće na limfocitima. Posebno je interesantno da je po prvi put u našoj zemlji
početkom 2003. godine uveden Komet test, kojeg je doc. dr Ninoslav Đelić naučio u Odeljenju za
biomedicinske nauke Univerziteta u Bredfordu, Velika Britanija. Pored toga, vanr. prof. dr Ninoslav
Đelić je 2006. godine na studijskom boravku u Nacionalnom institutu za biologiju (Ljubljana) radio
Komet test na HepG2 ćelijskoj liniji. Komet test se, teoretski, može da radi na bilo kom tipu
eukariotskih ćelija, tako da se planira dalji razvoj ove metodologije u našoj laboratoriji kao i
uvođenje in vivo Komet testa na različitim organima laboratorijskih životinja.
Nastavnici i saradnici Katedre za biologiju, publikovali su u proteklom 75-togodišnjem
periodu oko 700 naučnih i stručnih radova, od toga preko 70 u međunarodnim časopisima sa SCI
liste. Osim toga, do sada je na Katedri za biologiju odbranjeno ili je u završnoj fazi izrade, 35
doktorskih disertacija i 40 magistarskih teza i 15 specijalističkih radova. Članovi nastavnog
Kolegijuma Katedre su takođe u više navrata bili imenovani za članove komisija za odbranu
specijalističkih i magistarskih teza i doktorskih disertacija prijavljenih na drugim fakultetima
Univerziteta u Beogradu.
Značaj doprinosa Katedre izražen je kroz različite recenzije kao i druge oblike vrednovanja:
pojedini radovi štampani su kao posebna izdanja Srpske akademije nauka i umetnosti, kao
monografije u renomiranim časopisima, više radova citirano je u svetskoj literaturi dok su pojedini
nagrađivani specijalnim priznanjima (Oktobarska nagrada Beograda za 1985. godinu dodeljena je
prof. dr Bogosavu Soldatoviću za monografsku kariotipsku studiju rada Nanospalax Palmer;
Oktobarska nagrada Beograda 1991. godine dodeljena je prof. dr Draženu Zimonjiću, koautoru
monografije „Genotoksični agensi“, 2002. godine prof. dr Zoran Stanimirović, prof. dr Ninoslav

Đelić i asist. dr Biljana Marković-Nikolić dobili su nagradu Ministarstva za nauku tehnologije i
razvoj za uspešne mlade istraživače, 2004. god. prof. dr Zoran Stanimirović, prof. dr Ninoslav Đelić
i doc. dr Jevrosima Stevanović dobili nagrade Ministarstva za nauku i zaštitu životne sredine za
uspeh na projektima osnovnih istraživanja). Na temelju rezultata svoga naučnog rada, članovi
Katedre su birani u inostrana društva kao što su „New York Academy of Science“, „Deutsche
Geselschaft fur Saugetierkunde“, i „European Environmental Mutagen Society (EEMS)“,
„International Federation of Beekeepers Associations“. Pored toga, članovi Katedre aktivno
učestvuju u radu domaćih naučnih društava – Srpsko biološko društvo, Društvo genetičara Srbije,
Entomološko društvo Srbije, Savez pčelara Jugoslavije, Savez pčelarskih organizacija Srbije,
Beogradsko udruženje pčelara. Treba napomeuti i to da je prof. dr Dražen Zimonjić bio član
uređivačkog odbora časopisa Acta Veterinaria (Beograd). Dr Zoran Stanimirović bio predsednik
organizacionog odbora I i II Savetovanja o biologiji i zdravstvenoj zaštiti pčela, kao i član naučnog
odbora većeg broja naučnih skupova u zemlji. Prof. dr Ninoslav Đelić bio je član organizacionog i
programskog odbora III i IV Kongresa genetičara Srbije. Pored toga održao je predavanje po pozivu
na Kongresu genetičara Slovenije sa međunarodnim učešćem.
Članovi katedre za Biologiju bili su recenzenti naučnih radova za domaći časopis
Veterinarski glasnik, kao i za nekoliko međunarodnih časopisa: Acta Veterinaria (Beograd),
Natürwissenschaften, Food and Chemical Toxicology, Biological Journal of the Linnean Society,
Journal of Applied Biomedicine, Archives of Biological Sciences, Biology and Medicine i
Toxicology and Industrial Health. Pored toga, prof. dr Zoran Stanimirović bio je recenzent knjiga
„Bolesti pčela“ (autori Đorđe Dobrić, Danilo Vicković i Zoran Kulišić) i „Uzgajanje
visokokvalitetnih matica“ (autori Mića Mladenović i Gvozden Stevanović).
Naučni radovi saopštavani su na brojnim naučnim skupovima kao što su: kongresi
„International Federation of Apicultural Assotiations“ (u Austriji, Italiji, Španiji, Čehoslovačkoj,
Rumuniji, SR Nemačkoj, SSSR-u, Australiji, Grčkoj, Meksiku, Mađarskoj, Poljskoj, Japanu i
Jugoslaviji); „Deutsche Geselschaft fur Saugetierkunde“, (kongresi u SR Nemačkoj, Švajcarskoj,
Belgiji i Holandiji), „Chromosomal Conference“ (u Finskoj i SR Nemačkoj), „Terriological
Congress“ (u SSSR-u i Čehoslovačkoj), „European Environmental Mutagen Society“ (kongresi u
Grčkoj, Francuskoj, Italiji, Austriji, Mađarskoj i Norveškoj), Svetski kongres fiziologa (SR
Nemačka), Svetski i evropski kongresi anatoma (Holandija, Švajcarska, SR Nemačka, Meksiko,
Čehoslovačka), Internacionalni simpozijum morfoloških nauka (Grčka), Kongres udruženja instituta
o bolestima pčela (Nemačka), Evropska konferencija iz apidologije (Italija), Svetski kongres
genetičara (Nemačka). Osim učešća na međunarodnim skupovima, članovi katedre su održali i
izvestan broj predavanja po pozivu i to prof. dr Dragutin Popesković u SR Nemačkoj, Francuskoj i
SSSR-u, a prof. dr Bogosav Soldatović u SR Nemačkoj, Švajcarskoj, Grčkoj, Holandiji i SSSR-u.

Saradnici Katedre su takođe boravili na naučnom usavršavanju ili studijskim boravcima i to
prof. dr Dragutin Popesković u Kelnu (SR Nemačka) 12 meseci, i Kijevu i Moskvi (SSSR) 1.
mesec; prof. dr Bogosav Soldatović u Bonu, Kilu i Libeku (SR Nemačka) 24 meseca, Libeku (SR
Nemačka) 2 meseca, Pragu i Brnu (Čehoslovačka) 2 meseca; u Cirihu (Švajcarska) 1 mesec; doc. dr
Dražen Zimonjić u Edinburgu (Velika Britanija) 3 meseca, u Libeku (Nemačka) 4 meseca, Centru
za istraživanje raka u Skotsdejlu, Arizona, SAD 6 meseci, Betezdi, SAD 6 meseci, doc. dr Ninoslav
Đelić u Bredfordu (Velika Britanija) 1 mesec, asist. mr Jevrosima Stevanović u Upsali (Švedska) 9
meseci i asistent mr Mirjana Đorđević-Debevec u Avinjonu (Francuska) 3 meseca, dok je na
tehničkom usavršavanju u Avinjonu (Francuska) boravila i Nevenka Dujin, viši laborant Katedre.
Prof. dr Zoran Stanimirović bio je na jednomesečnom studijskom boravku u Naučno-
istraživačkom Institutu na pčelarstvo u Ribnoju (Rusija) u septembru 2001. godine na poziv
direktora instituta dr Nikolaja Ivanoviča Krivcova. U martu 2003. god. bio je na suudijskom
boravku u Institutu za pčelarstvo u Oberurselu kod Frankfurta na Majni (Nemačka), po pozivu dr
Nikolasa Kenigera. U junu 2004. god. boravio je na nemačkim institutima: „Hessisches
Dienstleistungszentrum für Landwirtschaft, Gartenbau und Naturschutz; Bieneninstitut“, Kirchhain
(po pozivu dr Ralfa Bihlera) i „Landesansalt für Bienenkunde“ Universität Hohenheim, Stuttgart,
po pozivu Klausa Valnera. Prof. dr Zoran Stanimirović ima intenzivnu saradnju sa kolegama iz
Ukrajine i Hrvatske gde više puta godišnje drži predavanja po pozivu.
Doc. dr Jevrosima Stevanović je u više navrata bila na usavršavanju u inostranstvu: u junu
2004. godine bila je u Nemačkoj na institutima: “Hessisches Dienstleistungszentrum für
Landwirtschaft, Gartenbau und Naturschutz; Bieneninstitut”, Kirchhain i “Landesansalt für
Bienenkunde” Universität Hohenheim, Stuttgart; u aprilu 2006. godine je boravila na
Poljoprivrednom institutu Slovenije u Ljubljani. Tokom školske godine 2006/2007, kao stipendista
Švedske vladine organizacije Swedish Institute, provela je 9 meseci (od 1. septembra 2006. do 1.
juna 2007. godine) na Švedskom univerzitetu poljoprivrednih nauka, Odeljenju za Entomologiju u
Upsali, pod rukovodstvom prof. dr Ingemara Frisa.
Nastavnici i saradnici Katedre održavaju i veoma plodnu saradnju sa više institucija i
organizacija u zemlji i okruženju: Stomatološkim, Defektološkim, Biološkim, Farmaceutskim i
Poljoprivrednim fakultetom Beogradskog univerziteta, Institutom za biološka istraživanja „Dr
Siniša Stanković“ u Beogradu, Institutom za nuklearne nauke „Boris Kidrič“ u Vinči, Prirodno-
matematičkim fakultetom u Kragujevcu, Agronomskim fakutetom u Čačku, Poslovnom zajednicom
za pčelarstvo Jugoslavije, Stočarskim veterinarskim centrom u Velikoj Plani, Krnjači i Temerinu
itd.
Prof. dr Bogosav Soldatović bio je dekan Veterinarskog fakulteta u periodu 1. oktobar 1987.
- 1. oktobar 1989. godine.

Prof. dr Zoran Stanimirović je u ratnim uslovima 1992. godine pokrenuo rad Katedre za
biologiju i humanu genetiku Medicinskog i Stomatološkog fakulteta Univerziteta u Sarajevu
dislociranom u Medicinskom centru u Foči. Predavanja i vežbe izvodio je sve do 2001. godine,
kada su birani nastavnici i saradnici iz Republike Srpske za ovaj predmet. Prof. dr Ninoslav Đelić
od 2001. godine izvodi nastavu na Farmaceutskom fakultetu Univerziteta u Beogradu u okviru
nastavnog predmeta „Biologija sa humanom genetikom“.
Osim navedenog, nastavnici Katedre su ostvarili i zvaničnu, dugoročnu ugovornu saradnju
sa više inostranih naučno-istraživačkih institucija i to: prof. dr Dragutin Popesković sa „Institute
National pour la Researches Agronomiques“ u Avinjonu (Francuska) na osnovu međudržavnog
ugovora o naučnoj i tehničkoj saradnji SFRJ i Republike Francuske; a prof. dr Bogosav Soldatović
sa „Institut der Patologi Medizinsche Hochschule Libek“ u Libeku (SR Nemačka), Institutom za
zoologiju Akademije nauka Čehoslovačke i „Faculty of Science of the University of Patrai“ u
Patrasu (Grčka). Pored ovoga, prof. dr Dragutin Popesković bio je uključen u program realizacije
zajedničkih istraživanja problema varoatoze između SAD i SFRJ.
Danas rukovodioci projekata koji se realizuju na Katedri za biologiju imaju intenzivnu
saradnju sa renomiranim istraživačima iz inostranstva: prof. dr Ingemarom Frisom (sa Švedskog
univerziteta poljoprivrednih nauka u Upsali), Pilar de la Rua (sa Veterinarskog fakulteta
Univerziteta u Mursiji, Španija), Dianom Anderson (Odeljenje za biomedicinske nauke Univerziteta
u Bredfordu) koji su uključeni kao istraživači na aktuelnim projektima koje finansira Ministarstva
za nauku i tehnološki razvoj.