Slowa z usmiechem

Nauka o języku i ortografia. Podręcznik 

Literatura 

Język 

i kultura. Podręcznik 

polski 

Język polski 

szkoła podstawowa 

4 

4 

szkoła podstawowa




Egzemplarz testowy 

Nowa podstawa programowa 














 


 

Słowa z uśmiechem 

Zapoznaj się z nowym 

cyklem i dokonaj 

najlepszego wyboru! 

U konsultanta 

edukacyjnego 

WSiP 

NA DOBRY START 

PORADNIK 

NAUCZYCIELA 

 

4 

Poradnik 

nauczyciela 

NA DOBRY 

START 

Publikacje 

dydaktyczne 

dla ucznia 

Literatura i kultura. Podręcznik 

Język polski 

4 

Plansze 

interaktywne – 

wersja 

demonstracyjna 


Język polski 

4 


Gramatyka i ortografia. Zeszyt ćwiczeń 

Język polski 

4 

Język polski 

4 


Język polski 

4 

Podręczniki 

z numerem 

dopuszczenia 

do użyku 

szkolnego 

i zeszyt 

ćwiczeń 


PORADNIK 

NAUCZYCIELA 

 

Język polski 

4 

4 

Egzemplarze 

testowe 

podręczników 

i zeszytu 

ćwiczeń 

Poradnik 

nauczyciela. 

Scenariusze 

lekcji ze 

wskazówkami 

metodycznymi, 

odpowiedzi 

do zadań 

Na 

konferencjach 

i spotkaniach 


PORADNIK 

NAUCZYCIELA 

 

4 

Poradnik 

nauczyciela 

NA DOBRY 

START 


Język polski 

4 


Język polski 

4 


Język polski 

4 

Egzemplarze 

testowe 


i zeszytu 

ćwiczeń 

W internecie 

Dokumentacja 

i plany 

wynikowe 

w Klubie 

Nauczyciela 

na 

Materiały 

w dzienniku 

elektronicznym 

Librus 


Język polski 

4 


Język polski 

4 

Fragmenty 


na wsip.pl 

E-podręcznik 

i elektroniczne 

ćwiczenia na 

Spis treści 

Opis cyklu Słowa z uśmiechem. Klasa 4 

………….............….................…………….……………………………………… 2 

Materiały dla nauczyciela …………………………................…...............................…….……...……………….………… 6 

Materiały dla ucznia ……………..….………..…................……….............…..................……………………………….… 7 

Wybrane fragmenty podręcznika Słowa z uśmiechem. Klasa 4 

..............…………………………………….…….....…… 9 

Analiza projektu nowej podstawy programowej …..........................................………………......………………..…...…43 

Materiał został przygotowany na podstawie projektów podstaw programowych kształcenia ogólnego według stanu na dzień 20.01.2017 r.




Przyjaźń z literaturą 

gwarantowana 

Zamieszczenie w osobnych podręcznikach 

zagadnień o literaturze i kulturze oraz treści 

językowych zapewnia uporządkowanie i swobodę 

realizacji materiału. 

Treść ułożona według kręgów tematycznych 

umożliwia łagodne przejście do kolejnego etapu 

nauczania oraz stopniowo rozbudza zainteresowanie 

uczniów przedmiotem. 

Przemyślany dobór tekstów z literatury 

młodzieżowej dopełniony literacką klasyką 

uaktywnia uczniów i mobilizuje do czytania, 

pisania, dyskutowania. 


Język polski 

4 



Język polski 

4 


Język polski 

4 

Polecenia do lektur zamieszczonych 

w nowej podstawie 

programowej umożliwiają 

omówienie i sprawdzenie ich 

znajomości. 

Liczne ćwiczenia 

utrwalające i interesujące 

polecenia 

pomagają w uporządkowaniu 

i przyswojeniu 

wiedzy. 

Zgodnie z nowym ramowym 

planem nauczania podręcznik 

jest dostosowany do 5 godzin 

lekcyjnych tygodniowo. 

Drodzy Nauczyciele, 

nowy rok szkolny to wiele pytań o nową podstawę programową, 

nowe wymagania, o to, czego uczyć, jak i na ilu 

lekcjach. WSiP pomoże Państwu znaleźć odpowiedzi na 

te pytania. Zachęcamy do rozpoczęcia pracy z cyklem 

Słowa z uśmiechem. Zapraszamy do zapoznania się 

z fragmentem podręcznika oraz z analizą projektu nowej 

podstawy programowej. Życzymy powodzenia w nowym 

roku szkolnym! 

Robert Wyszomierski 

redaktor cyklu 


1


Skuteczność i swoboda 

nauczania 


Język polski 



Język polski 

Rozdzielenie nauczania literacko-kulturowego 

od zagadnień językowych zapewnia skuteczność pracy 

i ułatwia skupienie uwagi uczniów, zwłaszcza czwartoklasistów, 

na jednym obszarze nauczania. 

Budowa cyklu zapewnia swobodę nauczania, 

daje możliwość pracy zgodnie z własnymi preferencjami. 


4 

4 

10 Przygody dnia codziennego 

 

 

Zapamiętaj! 

Rodzaje wypowiedzeń 

Zdania zawierają osobową formę czasownika, np. Damy odwiedziły królową. 

131 

* czytaj: rene gosini. 

* czytaj: żą żak sempe. 

René Goscinny*, Jean-Jacques Sempé* 

Nowe przygody Mikołajka (fragment) 

ama powiedziała, że niedługo zaczyna się szkoła, więc jutro pój- 

kupić rzeczy. Mdziemy 

– Jakie rzeczy? – zapytał tata. 

– Dużo rzeczy – odpowiedziała mama. – Między innymi nowy tornister, 

piórnik, no i buty. 

– Znowu buty? – wykrzyknął tata. – To nie do wiary! Zjada je czy co? 

Wypowiedzenia bez osobowej formy czasownika, 

np. Damy u królowej. Odwiedzić królową. 

Jeżeli do takiego wypowiedzenia można wprowadzić czasownik w formie osobowej 

(bez istotnej zmiany treści), mówimy o równoważniku zdania, 

np. Damy u królowej. (Damy były u królowej). Odwiedzić królową. (Chcę odwiedzić królową). 

4. Zamień bezokoliczniki na osobowe formy czasowników, tak aby było wiadomo, 

że wszystkie plany chłopca zostały zrealizowane, a marzenia dziewczynki spełnią się 

w przyszłości. 

Wzór: Wykonać zadanie. Wykonałem zadanie. 

Osiągnąć sukces. Osiągnę sukces. 

● Z pamiętnika Wojtka 

Opracować scenariusz gry. 

Przygotować projekt. 

Przeprowadzić testy. 

● Z dziennika Natalki 

Napisać książkę. 

Wydać powieść. 

Zdobyć sławę. 

W 2009 roku 

na podstawie serii 

książek o Mikołajku 

powstał film. 

dama dworu 

Samboja 

a 

Czy aktor 

grający 

tytułową rolę 

(drugi od lewej) 

odpowiada twoim 

wyobrażeniom 

o bohaterze 

opowiadania? 

5. Przekształć równoważniki zdań w zdania przez dodanie do nich poniższych czasowników. 

● chcę ● jest ● muszę ● okazał się ● pozostanie ● stała się ● odbędzie się 

● Sławna Natalia. ● Wojtek świetnym programistą. 

● Jaka ona zarozumiała! ● Czy on skromny? ● Poznać ich lepiej. 

● Przeprowadzić wywiad. ● Za kilka lat spotkanie autorskie. 

Ciekawe i oryginalne sposoby prezentowania 

treści literackich zainteresują 

uczniów i zachęcą do nauki. 

Wyraźne wyodrębnienie reguł gramatycznych 

i ortograficznych ułatwia 

ich zapamiętywanie. 

Bogactwo różnorodnych poleceń dotyczących 

zagadnień literackich i językowych zapewnia skuteczną 

naukę – np. zadania do realizacji metodą projektu 

czy gry wyobraźni. 

Rozdzielenie literatury od gramatyki sprawia, 

że materiał z obu dziedzin jest przejrzysty i uporządkowany, 

dzięki czemu łatwiej odnaleźć niezbędne 

treści. 

2



Znakomity 

dobór tekstów 


Język polski 


Język polski 

Przemyślany dobór tekstów ze współczesnej literatury 

młodzieżowej dopełniony literacką klasyką pomaga 


w zainteresowaniu przedmiotem. 

Teksty z klasyki literackiej rozbudowują wrażliwość, 

natomiast treści współczesne sprawiają, że język polski staje się bliższy uczniom. 

Atrakcyjna forma prezentowania obowiązkowych tekstów literackich zachęca 

i mobilizuje do czytania, pisania, dyskutowania i poznawania nowych treści. 

4 

4 

28 Przygody dnia codziennego 

29 

* kobaltowy – 

szaroniebieski. 

* anemiczny – słaby, 

niepozorny, wątły. 

* amoniak – substancja 

o ostrym zapachu, 

dawniej używana 

do cucenia kogoś 

zemdlonego. 

iocia Wiesia – siosa 

ani aoe 

– Mojego mysza! Mojego mysza! – wypłakiwał się Bobcio, nie dostrzegając 

nic prócz swego zmartwienia. – Zobaczcie! Zobaczcie! – powiedział, 

kładąc na stole bezwładne, miękkie ciałko z bezwłosym ogonkiem. 

– Na pewno umarł! Na pewno umarł! 

Julia zupełnie nagle zrobiła się zielona. 

– Weź to ze stołu – wyjęczała. 

– Wujku, zrób sztuczne oddychanie! Wujku, zrób sztuczne oddychanie! 

– zawodził Bobcio. 

Mysz leżała bez drgnienia wśród pięknej porcelany i apetycznych 

kawałków tortu orzechowego, a żonkile w kobaltowym * wazonie skłaniały 

nad nią żałobnie swe anemiczne * główki. Żaczek poważnie się przejął. 

– Przynieś amoniaku * – powiedział. – Spróbujemy ją ocucić. – Dotknął 

myszy palcem. – Jeszcze ciepła – rzekł w zadumie. 

– Tato!!! – powiedziała Julia zduszonym głosem. […] 

Danusia 

– oeana esi 

esia – osa ca 

asa a 

uia – siosa esi 

Mysz poruszyła się na stole, a trochę żółtego piasku osypało się 

z jej futerka. Matka Tola siedziała jak zahipnotyzowana * , wpatrując się 

w gmerające łapkami stworzonko takim wzrokiem, jak gdyby widziała 

bombę z opóźnionym zapłonem. 

– Żyje! Żyje! – wrzasnął Bobcio. – Dajcie mu tortu, dajcie mu tortu! 

– rozpromieniony wpakował się przyjacielsko na kolana matki Tola i pokręciwszy 

tyłeczkiem, ulokował się tam wygodniej. 

Wytworna dama siedziała sztywno, zaskoczona, lecz zawsze poprawna. 

– Cóż za miły chłopczyna – zauważyła zza rozczochranej główki Bobka, 

starając się nie dotykać jego zakurzonej kurteczki. 

– Zabierz-cie-tę-mysz – wyszeptała z trudem Julia, bliska omdlenia. 

– A, rzeczywiście – zreflektowała się nagle mama Żakowa i pomagając 

sobie łyżeczką, nabrała mysz na talerzyk. – Żaczku, wynieś to biedne 

stworzonko. Serdecznie państwa przepraszam. Bobcio miewa takie niesmaczne 

pomysły. 

oo – naecony uii 

aa oa 

aa oa 

aa a 

* zahipnotyzowany – 

nieruchomy, odrętwiały. 

aa aoa 

Bobcio – syn 

cioci Wiesi 

iae a 

Dodatkowe informacje dotyczące 

tekstu literackiego zainteresują 

uczniów i przybliżą dany utwór. 

Humorystyczne elementy graficzne 

przy tekstach literackich mają na celu 

uatrakcyjnić pracę na lekcji. 

Współczesne teksty literackie mówiące o sprawach 

bliskich uczniom sprawiają, że lekcje języka 

polskiego są ciekawe i zajmujące. 

Przyjazne i łatwe w odbiorze teksty o długości 

dostosowanej do wieku uczniów zachęcają do 

czytania. 

3


Aktywna nauka 

gramatyki 


Język polski 



Język polski 

Podręcznik do nauki języka zawiera wymagane reguły 

gramatyczne napisane prostym i zrozumiałym językiem, 

dzięki czemu uczniowie lepiej zrozumieją nowy materiał. 


Najważniejsze zagadnienia podane w sposób 

obrazowy – za pomocą schematów, tabelek, wyróżników 

zapewniają lepsze ich zapamiętanie. 

Rozbudowane bloki powtórzeniowe po każdym dziale: wiadomości w pigułce, 

ćwiczenia powtórzeniowe oraz sprawdzian wiedzy i umiejętności, umożliwiają 

uporządkowanie wiadomości. 

4 

4 

68 Części mowy 

69 

 

Liczba i rodzaj przymiotnika 

1. Wypisz z wiersza do zeszytu przymiotniki i rzeczowniki, które są przez nie określane. 

Poprowadź strzałki od wyrazu określającego do określanego. 

Zapamiętaj! 

Przymiotnik jest najczęściej określeniem rzeczownika i dopasowuje do niego swoją formę, 

np. w jesienny czas, jesienną porą, w jesiennym słońcu, podczas jesiennych dni. 

Danuta Gellner Jesień u fryzjera 

Przyszła jesień do fryzjera: 

– Proszę mną się zająć teraz! 

Lato miało włosy złote, 

ja na rude mam ochotę. 

No, bo niech pan 

spojrzy sam, 

rudo tu i rudo tam... 

Mówi fryzjer: 

– Rzeczywiście! 

Dookoła rude liście, 

ruda trawa, rude krzaki, 

chyba modny kolor taki. 

Szczotka, 

grzebień, 

farby fura, 

już gotowa jest fryzura. 

Woła jesień: – W samą porę! 

Płacę panu muchomorem! 

Przymiotniki odmieniają się przez liczby. Występują w formie: 

liczby pojedynczej, 

liczby mnogiej, 

np. porywisty wiatr, gęsta mgła. 

np. porywiste wiatry, gęste mgły. 

2. Określ wybrane elementy obrazu. Do każdego z podanych rzeczowników dobierz 

odpowiedni przymiotnik w liczbie pojedynczej i mnogiej. 

Przymiotniki odmieniają się przez rodzaje. Ich forma zależy od rodzaju określanego rzeczownika. 

W liczbie pojedynczej występują: 

● w rodzaju męskim, 

gdy określają rzeczowniki rodzaju męskiego, np. wysoki pan, wysoki dąb; 

● w rodzaju żeńskim, 

gdy określają rzeczowniki rodzaju żeńskiego, np. wysoka pani, wysoka trawa; 

● w rodzaju nijakim, 

gdy określają rzeczowniki rodzaju nijakiego, np. wysokie drzewo, wysokie czoło. 

Rzeczowniki 

Rzeczowniki 

Rodzaj 

w liczbie pojedynczej 

w liczbie mnogiej 

pan, ptak, liść, kamyk r. męski panowie, ptaki, liście, kamyki 

wróżka, trawa, suknia r. żeński wróżki, trawy, suknie 

skrzydło, drzewo r. nijaki skrzydła, drzewa 

W liczbie mnogiej przymiotniki występują: 

● w rodzaju męskoosobowym, 

gdy określają osoby rodzaju męskiego, np. wysocy panowie; 

● w rodzaju niemęskoosobowym, 

gdy określają pozostałe rzeczowniki, np. wysokie dęby, wysokie panie, wysokie trawy, wysokie drzewa, 

wysokie stoły. 

Zróżnicowane ćwiczenia, przedstawione 

w interesujący dla ucznia 

sposób, sprawiają, że uczeń chętniej 

pracuje nad doskonaleniem wymaganych 

umiejętności gramatycznych. 

Najważniejsze informacje zostały 

czytelnie wyróżnione w tekście. 

Mnóstwo ćwiczeń gramatycznych, doskonalących 

takie umiejętności jak: rozpoznawanie części 

mowy, form przypadków, lub uczących poprawnego 

stosowania form gramatycznych. 

Połączenie nauki gramatyki i zabawy z zachowaniem 

wyważonych proporcji poleceń analityczno-interpretacyjnych 

z działaniami o charakterze 

zabawowym inspiruje dzieci do podejmowania 

twórczych zadań. 

4

ohater 

literacki 



Rozwijanie i doskonalenie 

umiejętności 


Język polski 

Zbiór pomysłowych zadań ortograficznych i interpunkcyjnych o różnym 

poziomie trudności. 

W nowym wydaniu zwiększona liczba ćwiczeń gramatycznych pozwala na 

opanowanie wszystkich wymaganych umiejętności. 

Zadania, rysunki i diagramy tworzą atmosferę dobrej zabawy, a równocześnie 

przynoszą uczniom satysfakcję z samodzielnej pracy. 

Odpowiednia formuła ćwiczeń pozwala dzieciom samodzielnie odkrywać 

interesujące zjawiska językowe i reguły ortograficzne, a atrakcyjna forma zadań zachęca 

je do pracy i utrwalania umiejętności poprawnego pisania. 

4 

78 

Ortografia i interpunkcja 

79 

2. Wyjaśnij Andrzejowi, który mieszka na osiedlu Podwawelskim, w jaki sposób 

najszybciej dojść do teatru znajdującego się przy Rynku Głównym w Krakowie. Wykorzystaj 

jak najwięcej informacji podanych na szkicu sytuacyjnym. 

3. Andrzej przygotowuje się do sprawdzianu. Musi znaleźć odpowiedzi na podane 

poniżej pytania. Ty też wykonaj to zadanie, korzystając z dostępnych źródeł encyklopedycznych. 

LEGENDA 

1 Stary Teatr im. Heleny 

Modrzejewskiej 

2 kościół Mariacki 

3 Sukiennice 

4 wieża ratuszowa 

i Scena Pod Ratuszem 

5 Uniwersytet 

Jagielloński 

6 Wawel 

7 kościół Na Skałce 

Straszewskiego 

Planty 

2 

3 

1 

4 

Planty 

Rynek Główny 

Planty 

5 

Franciszkańska 

Dominikańska 

Świętej Gertrudy 

W których regionach mieszkają wymienione osoby? 

● wrocławianie – 

● suwałczanie – 

● rzeszowianie – 

Jakie większe miasta znajdują się w podanych województwach? 

● województwo małopolskie – 

● województwo śląskie – 

● województwo lubuskie – 

Na terenie których województw znajdują się te elementy krajobrazu? 

Zwierzyniecka 

Grodzka 

Stradomska 

Wisła 

6 

● pasma górskie Karpat ● jeziora mazurskie 

– 

– 

● plaże nadmorskie 

– 

most Dębnicki 

osiedle 

Podwawelskie 

most Grunwaldzki 

7 

Które województwa mają taki herb? 

W których regionach Polski znajdują się wymienione województwa? Jak 

nazywają się mieszkańcy tych regionów? 

● województwo małopolskie – , 

● województwo mazowieckie – , 

● województwo dolnośląskie – , 

Atrakcyjne i zróżnicowane ćwiczenia, 

przedstawione w ciekawy dla ucznia 

sposób, motywują do pracy i sprawiają, 

że nauka z zeszytem ćwiczeń nie jest 

monotonna. 

Treść ćwiczeń wzbogacona kolorowymi 

elementami graficznymi zachęca 

do pracy z zeszytem. 

Zeszyt 

lekturowy 

 

Alegoria 

epika 

ZESZYT LEKTUROWY 

Gotowe karty pracy do wszystkich obowiązkowych i uzupełniających lektur 

w klasie 4 to oszczędność czasu i niezbędna pomoc przy omawianiu lektur. 

swiat przedstawiony 

dramat 

liryka 

4 

5


Najwyższej jakości 

materiały WSiP pomogą 

w nauczaniu 

Dla nauczyciela 

Poradnik nauczyciela 

Na dobry start to 

praktyczna pomoc na 

pierwszy miesiąc nauki. 

Zawsze pod ręką 

niezbędna do pracy 

dokumentacja: rozkład 

materiału, plan wynikowy. 

Ponadto gotowe do wykorzystania: 

sprawdziany, 

wskazówki metodyczne 

do pierwszego działu 

podręcznika. 


PORADNIK 

NAUCZYCIELA 

 

 

 

4 

Poradnik nauczyciela. 

Scenariusze lekcji 

ze wskazówkami metodycznymi, 

odpowiedzi 

do zadań – to warsztat 

pracy nauczyciela, pomoc 

w codziennej pracy na 

lekcji. Potrzebne materiały 

pomocnicze w jednym 

miejscu: scenariusze lekcji, 

gotowe do wykorzystania 

sprawdziany i testy. 

PORADNIK 

NAUCZYCIELA 

 

 

 

4 

* * 

dostęp do wszystkich e-podręczników 

do języka polskiego dla klas 4–8 

elektroniczne ćwiczenia uporządkowane tematycznie 

35 gotowych zestawów testów do zadawania 

uczniom – z możliwością modyfikacji 

raporty z wynikami uczniów – z możliwością zapisywania 

i drukowania 

komunikacja z uczniami – przekazywanie 

bieżących informacji 

1300 materiałów z języka polskiego gotowych 

do pobrania 

dokumenty niezbędne w codziennej pracy 

pomoce dydaktyczne przydatne w prowadzeniu 

lekcji 

kartkówki, sprawdziany i testy, gotowe do wydruku 

profesjonalne diagnozy do sprawdzania poziomu 

wiedzy uczniów 

* Dostęp oraz korzystanie z serwisów WSiP wymaga rejestracji oraz akceptacji regulaminu danego serwisu. 

 

 

 

PLANSZE INTERAKTYWNE 

Zbiór 120 interaktywnych plansz do języka polskiego dla klas 4–8. 

Do dyspozycji plansze dotyczące zasad ortograficznych, nauki o języku, 

komunikacji językowej, form wypowiedzi, teorii literatury… i wiele innych! 

40 tematów zebranych w 6 działach 

120 interaktywnych ćwiczeń 

40 filmów i animacji 

200 zdjęć 

6

ohater 

literacki 

h 


Publikacje dla ucznia – 

przypominają, porządkują 

i uzupełniają wiedzę 

Dla ucznia 

Zeszyt 

lekturowy 

swiat przedstawiony 

 

Alegoria 

dramat 

epika 

liryka 

4 

Doskonała pomoc w omawianiu obowiązkowych i uzupełniających lektur w klasie 4. Gotowe 

do wykorzystania karty pracy gwarantują oszczędność czasu. 

Liczne i zróżnicowane ćwiczenia, które zachęcają uczniów do czytania i poszerzania wiadomości 

na tematy związane z omawianymi tekstami i uczą podstawowych zasad ich interpretacji . 

Skuteczna nauka tworzenia 

i redagowania różnorodnych 

form wypowiedzi 

pisemnych – od najprostszych 

do bardziej złożonych 

o większym stopniu 

zaawansowania. 

Czytanie 

nie jest trudne! 

Testy dla klasy 

szkoły podstawowej 

Testy doskonalące umiejętność czytania 

ze zrozumieniem na dwóch poziomach: 

podstawowym (uczeń szuka w tekście 

informacji podanych wprost) i ponadpodstawowym 

(uczeń musi się wykazać 

umiejętnościami wykraczającymi poza 

literalne odczytanie tekstu). 

Gramatyka 

i ortografia 

Cwiczenia, gry i zabawy jezykowe 

dla klasy 4 szkoly podstawowej 

Ćwiczenia, gry i zabawy 

językowe pasujące do 

każdego zestawu podręczników. 

Wiedza z zakresu: 

komunikacji językowej, 

słownictwa, ortografii, 

części mowy i składni. 

SŁOWNIK t fi dl kl 4 6 

BARBARA PĘDZICH 

DLA KLAS 4–6 

ch 

ó 

sz 

dź 

u 

 

rz 

Zawiera obszerny wstęp z najważniejszymi 

zasadami polskiej ortografii, trudne wyrazy 

zilustrowane przykładami w postaci wyrażeń 

lub krótkich zdań. 

• dostęp do wszystkich e-podręczników z języka polskiego dla klas 4–8 

• 2500 elektronicznych ćwiczeń do samodzielnego rozwiązywania, 

uporządkowanych według podstawy programowej 

• komunikacja z nauczycielem – przekazywanie bieżących informacji oraz 

wygodne odsyłanie prac domowych 

• testy zadawane przez nauczyciela z wyznaczonym czasem na ich rozwiązanie 

i wynikiem wysyłanym automatycznie do nauczyciela 

7

Weź na lekcje 

multimedia! 


INTERAKTYWNE PLANSZE do języka polskiego to doskonały sposób na 

zainteresowanie uczniów tematem lekcji. Idealne narzędzie do wprowadzania 

nowego materiału i wyjaśniania trudniejszych treści, a także 

znakomite wsparcie podczas powtórek. Do wykorzystania na tablicy 

interaktywnej lub rzutniku. 

 

 

 

Materiały audio i wideo, ilustracje, tabele, tekst w interaktywnej formie sprawią, że praca w klasie stanie się 

znacznie bardziej angażująca i ciekawa. 

Plansze rozszerzają i pogłębiają zagadnienia prezentowane w podręczniku, a także wprowadzają nowe, 

atrakcyjne treści. 

Każdy temat kończą ćwiczenia interaktywne, które pomogą sprawdzić wiedzę uczniów i zmotywują ich do pracy. 

WSiP wspiera szkolne konkursy! 

Czy szkoła, w której uczysz, posiada Kartę szkoły WSiP*? 

Karta zapewnia: 

rabat na zakupy w sklep.wsip.pl dla szkół, nauczycieli 

i uczniów 

szkolenia ORKE na specjalnych warunkach 

atrakcyjne oferty rabatowe 

Od nowego roku szkolnego NOWOŚĆ – WSiP wspiera 

szkolne konkursy! 

Od października 2017 r. placówka posiadająca Kartę szkoły WSiP 

może otrzymać pomoce szkolne do wykorzystania jako nagrody 

dla laureatów konkursów przedmiotowych organizowanych 

przez szkoły. 

*Szkoła może otrzymać Kartę szkoły WSiP po przystąpieniu do programu Karta szkoły na zasadach określonych w regulaminie tego programu. O zasady uczestnictwa w programie Karta szkoły zapytaj 

konsultanta edukacyjnego WSiP. 

8

Ewa Horwath ◆ Anita Żegleń 

 

 

Literatura i kultura 

4 

JĘZYK POLSKI ♦ KLASA

10 

Spis treści 1 

Rozdział 1 Przygody dnia codziennego 

René Goscinny, Jean-Jacques Sempé Nowe przygody Mikołajka (fragment) 

Bohaterowie twoich lektur przedstawiają się – rady dla mówiących 

Joanna Kulmowa Marzenia 

List tradycyjny i list elektroniczny (e-mail) – rady dla piszących; Grzegorz Kasdepke List 

Małgorzata Musierowicz Szósta klepka (fragment) 

Plan ramowy – rady dla piszących; Astrid Lindgren Pippi Pończoszanka (fragment) 

Maciej Wojtyszko Bolek i Lolek. Straszne skutki oglądania telewizji (fragment) 

Stanisław Grochowiak Telewizor 

Liliana Bardijewska Dom ośmiu tajemnic (fragment) 

Anna Onichimowska Duch starej kamienicy (fragment) 

Janusz Christa Kajko i Kokosz. Szkoła latania (fragment) 

Opowiadanie – rady dla piszących 

ZADANIA DO LEKTURY René Goscinny, Jean Jacques Sempé Mikołajek 

A może to cię zainteresuje? Ida Pierelotkin Ala Betka (fragment) 

Wszyscy to czytali Hanna Ożogowska Tajemnica zielonej pieczęci (fragment) 

To już znamy, powtarzamy: Między stronicami książek 

Wiem, umiem, rozumiem: Barbara Stenka Masło przygodowe (fragment) – sprawdzian 

Rozdział 2 Świąteczne nastroje 

Jan Twardowski Nowe patyki i patyczki (fragment) 

Adam Mickiewicz Pan Tadeusz (fragment – opis dworku) 

Opis przedmiotu – rady dla piszących 

Czesław Janczarski Kamienna płyta; Helena Bechlerowa Święto Zmarłych 

Władysław Bełza Katechizm polskiego dziecka (Kto ty jesteś?…) 

Józef Wybicki Mazurek Dąbrowskiego 

1 

Spis treści podręcznika może ulec zmianie w związku z ewentualnymi zmianami 

w podstawie programowej.

11 

Kazimierz Szymeczko A to historia! Opowiadania z dziejów Polski (fragment) 

Grzegorz Kasdepke Rózga (fragment) 

Teofil Lenartowicz Mizerna, cicha (fragment) 

Ludwik Jerzy Kern Bajka o Starym i Nowym Roku 

Życzenia – rady dla piszących 

ZADANIA DO LEKTURY Małgorzata Musierowicz Opium w rosole 

A może to cię zainteresuje? Aneta Górnicka-Boratyńska Zielone pomarańcze, 

czyli PRL dla dzieci (fragment) 

Wszyscy to czytali Janusz Korczak Król Maciuś Pierwszy (fragment) 

To już znamy, powtarzamy: Z książką na co dzień i od święta 

Wiem, umiem, rozumiem: John Ronald Reuel Tolkien Władca Pierścieni. 

Drużyna Pierścienia (fragment) 

Rozdział 3 Marzenia zwykłe i niezwykłe 

Wilhelm Grimm, Jacob Grimm Królowa pszczół 

Charles Perrault Kopciuszek 

Kazimierz Władysław Wójcicki O Waligórze i Wyrwidębie 

Aleksander Puszkin Bajka o rybaku i rybce 

Grzegorz Ptak Oto moja baśń 

Hans Christian Andersen Dzielny ołowiany żołnierz 

Baśniowy bal – zaproszenie – rady dla piszących 

Bohdan Butenko Jaś i Małgosia (fragment) 

Andrzej Maleszka Magiczne drzewo (fragment) 

Ogłoszenie – rady dla piszących 

ZADANIA DO LEKTURY Jan Brzechwa Akademia pana Kleksa 

A może to cię zainteresuje? Michael Ende Nie kończąca się historia (fragment) 

Wszyscy to czytali Bolesław Leśmian Przygody Sindbada Żeglarza (fragment) 

To już znamy, powtarzamy: Pamiątki z baśniowych krain 

Wiem, umiem, rozumiem: Jacek Inglot Eri i smok (fragment) – sprawdzian

12 

Rozdział 4 Karuzela z uczuciami 

Joanna Kulmowa Moje próżnowanie 

Stanisław Grochowiak Wyliczanka 

Julian Kornhauser Wyciągnięta ręka 

Małgorzata Strzałkowska Kosze pełne snów 

Józef Ratajczak Obłoki 

Wincenty Faber Pogoda 

Konstanty Ildefons Gałczyński W leśniczówce 

Adam Mickiewicz Pan Tadeusz (fragment – zachód słońca) 

Jan Brzechwa Ptasie plotki 

Opis miejsca – rady dla piszących; Roald Dahl Charlie i fabryka czekolady 

(fragment) 

ZADANIA DO LEKTURY Frances Hodgson Burnett Tajemniczy ogród 

A może to cię zainteresuje? Mikołaj Łoziński Bajki dla Idy (fragment) 

Wszyscy to czytali Julian Tuwim Dwa wiatry 

To już znamy, powtarzamy: Świat wierszy 

Wiem, umiem, rozumiem: Zbigniew Jerzyna Buk; Brzoza 

Rozdział 5 Historie nie z tej ziemi 

Notatka – rady dla piszących; Jacek Cygan Cała Polska czyta dzieciom 

(fragment) 

Małgorzata Strękowska-Zaremba Detektyw Kefirek (fragment) 

Mark Twain Przygody Tomka Sawyera (fragment) 

Alfred Szklarski Tomek na wojennej ścieżce (fragment) 

Kartka z pozdrowieniami – rady dla piszących 

Witold Bobiński Idę do kina (fragment) 

Konstanty Ildefons Gałczyński Małe kina (fragment) 

ZADANIA DO LEKTURY Kornel Makuszyński Panna z mokrą głową 

A może to cię zainteresuje? Beata Ostrowicka Eliksir przygód (fragment) 

Wszyscy to czytali Karol May Winnetou (fragment) 

To już znamy, powtarzamy: Rok starsi zmykamy na wakacje 

Wiem, umiem, rozumiem: Cornelia Funke Atramentowe serce (fragment)

13 

 

 

Janusz Christa 

Szkoła latania (fragment) 

Poznaj autora 

Janusz Christa 

(1934–2008) – 

rysownik, autor 

komiksów. Jego 

najbardziej znanym 

dziełem jest 

seria komiksów 

o Kajku i Kokoszu. 

Początkowo 

rysunkowe historie 

o słowiańskich 

wojach ukazywały 

się w czasopismach, 

potem w formie 

książkowej. 

Scenariusze tych 

opowieści stały się 

podstawą wielu 

gier planszowych 

i komputerowych.

14 

Słowa z uśmiechem

15

16 


Wiem więcej 

Komiks powstał pod koniec XIX wieku w Stanach Zjednoczonych, chociaż 

niektórzy uważają, że tę formę znali już autorzy jaskiniowych obrazków 

i Egipcjanie rzeźbiący na ścianach świątyń historie z życia faraonów. 

Współczesna nazwa wiąże się z humorystycznym charakterem historyjek 

zamieszczanych początkowo w gazetach. Historię polskiego komiksu 

rozpoczyna Koziołek Matołek – bohater książeczek autorstwa Kornela 

Makuszyńskiego i Mariana Walentynowicza. 

Rozumiem! Myślę! Działam! 

1 Podaj imiona bohaterów, o których mowa. 

● Wysoki, łysy wojownik, amator dobrego jedzenia, zachowuje się lekkomyślnie. 

● Słowiański woj, nieco złośliwy, ale rozsądny rycerz, ulega namowom przyjaciela. 

2 Przedstaw nowego ucznia w szkole na Łysej Górze. Odpowiedz na pytania. 

● Jak się nazywa? 

● Kim jest? 

● Jak wygląda? 

● Co robi, aby znaleźć szkołę latania? 

38 

● Jakie ma oczekiwania wobec tej instytucji? 

● Co może być problemem podczas przyjęcia go do szkoły? 

● Jakie trudności musi pokonać podczas nauki? 

● Co otrzymuje na dowód ukończenia kursu? 

3 Jakie były konsekwencje kolejnych zdarzeń? Dopasuj w miejsce znaków zapytania odpowiednie 

informacje z ramki 

● Kara za występek ● Panika w szkole ● Przebudzenie pani dyrektor 

● Przerwanie lotu Kajka i Kokosza ● Uruchomienie miotły 

● Włamanie wojów do garażu ● Wyrzucenie ze szkoły 

1. Namowy Kokosza 2. ? 

3. Użycie zaklęcia ciotki 4. ? 

5. Włączenie alarmu 6. ? 

7. Zawieszenie czarów 8. ? 

9. Upadek na dach 10. ? 

11. Osądzenie winowajców 12. ? 

13. Dowcip wojów 14. ?

17 

4 

Jakie były reakcje mieszkanek szkoły na niespodziewaną pobudkę? Przytocz słowa uczennic 

oraz instruktorek i oddaj za pomocą, postawy i gestów ich emocje. 

5 Komiksowe zdarzenia rozgrywają się w epoce dawnych Słowian. 

Które elementy świata przedstawionego nie pasują do tamtych czasów? 

Jak sądzisz, w jakim celu autor je wprowadził? 

6 Opisz wygląd sali lekcyjnej w szkole na Łysej Górze. Które pomoce dydaktyczne zwróciły twoją 

uwagę? 

7 Jakimi cechami odznaczała się dyrektor szkoły latania? Oceń, czy sprawdzała się w roli osoby 

zarządzającej tą instytucją. Uzasadnij swoje zdanie. 

8 Które fragmenty komiksu najbardziej cię rozbawiły? Rozstrzygnij, co jest zabawne: sytuacje, 

bohaterowie czy ich słowa. 

9 Przyjrzyj się uważnie rysunkom komiksu i powiedz: 

● jak zapisane są wypowiedzi bohaterów, 

● w jaki sposób zaznaczono ich myśli, 

● jak ukazano ich emocje, 

● gdzie umieszczone są słowa narratora, 

● dlaczego niektóre wyrazy zostały zapisane większymi literami, 

● w jaki sposób oddano ruch postaci. 

10 Uzupełnij zdanie na temat komiksu. 

Komiks to ? opowiedziana za pomocą następujących po sobie ? i krótkich ? bohaterów 

umieszczonych w ? oraz innych ? wyróżnionych specjalną czcionką. 

11 Poszukaj wiadomości na temat najpopularniejszych polskich komiksów. Zapisz tytuły trzech serii. 

12 Ułóżcie listę najpopularniejszych komiksowych bohaterów.

18 


Zabawy wyobraźni 

1. Jakiej rady udzielił kasztelanowi Kokosz przed kupnem pojazdu? Jak wyobrażasz sobie środek 

lokomocji, którym bohaterowie wracali do grodu? Sporządź kartę takiego pojazdu – rysunek 

wraz z opisem danych technicznych. 

2. Dokąd mogą udać się na wędrówkę wojowie wraz z kasztelanem, gdyby ten chciał zgłębić tajniki 

sztuki medycznej? Jakie postacie należałoby umieścić w takiej księdze komiksu? 

3. Samochody używane przez szkoły nauki jazdy są oznaczone znakiem L (od angielskiego słowa 

learner – uczeń). Zaprojektuj znaczek, którym dyrektorka mogłaby oznaczać treningowe miotły 

w szkole latania. 

Zadanie projektowe 

▶ Wybierzcie jedną z wcześniej poznanych lektur do opracowania w formie komiksu. 

▶ Przygotujcie uproszczone wydanie tej książki. Wytypujcie sceny do narysowania, zaplanujcie ich 

układ na stronie w taki sposób, żeby tworzyły spójną historię. 

▶ Zredagujcie krótkie wypowiedzi postaci i umieśćcie je w odpowiednich dymkach. 

▶ Dopiszcie informacje o emocjach bohaterów oraz otaczających ich dźwiękach. 

▶ Jeżeli to będzie konieczne, dodajcie słowa narratora. 

▶ Zastosujcie czcionki różnej wielkości i kształtu. 

▶ Zaprezentujcie swoją pracę kolegom i koleżankom z klasy.

Aleksander Puszkin 

Bajka o rybaku i rybce 

Mieszkał stary rybak ze swą starą 

Nad samym brzegiem morza. 

W starej, nędznej lepiance * mieszkali 

Równo lat trzydzieści i trzy lata. 

Stary łowił siecią ryby w morzu, 

A starucha przędła swoją przędzę. 

Kiedyś rybak sieć zarzucił w morze, 

Powróciła sieć z iłem * i szlamem. 

Po raz drugi sieć zarzucił w morze, 

Powróciła z samą morską trawą. 

Po raz trzeci sieć zarzucił w morze, 

Sieć wróciła z jedną tylko rybką, 

Ale z jaką rybką! Ze złotą! 

Jak zaczęła błagać złota rybka, 

Jak zaczęła mówić ludzkim głosem: 

„Puść mnie, proszę, staruszku, do morza, 

Cenny wykup ode mnie dostaniesz, 

Każdą prośbę twą spełnię w nagrodę”. 

Zląkł się stary, bardzo się zdziwił: 

Lat trzydzieści i jeszcze trzy lata 

Łowił ryby, a dotąd nie słyszał, 

Żeby ryba mówiła jak człowiek. 

Puścił złotą rybkę do morza 

I powiedział jej łaskawe słowa: 

„Pan Bóg z tobą, mała, złota rybko, 

Wracaj sobie na morskie głębiny, 

W chłodnych falach zażywaj swobody, 

A wykupu twego mi nie trzeba”. 

Poznaj autora 

Aleksander Puszkin 

(1799–1837) – 

rosyjski pisarz, autor 

wierszy, powieści dla 

dorosłych czytelników 

oraz bajek dla dzieci. 

Przetłumaczył kilka 

wierszy Adama 

Mickiewicza, z którym 

spotkał się w latach 20. 

XIX wieku na terenie 

Rosji. 

* lepianka – chata 

zbudowana z gliny 

i słomy. 

* ił – drobne skały. 

ł 

19

20 


* koryto – naczynie 

służące do podawania 

pożywienia i wody 

zwierzętom 

gospodarskim. 

Wrócił stary do swojej staruchy, 

Opowiedział jej o wielkim cudzie: 

„Rybkę dzisiaj złowiłem – powiada – 

Ale jaką! Nie zwyczajną – złotą! 

Po naszemu rybka przemówiła, 

Poprosiła: puść mnie do domu. 

Drogą ceną chciała się wykupić. 

Nie ważyłem się wziąć nagrody 

I puściłem rybkę do morza”. 

Jak nie zacznie starucha wymyślać! 

„Durniu – mówi – głupi niezdaro! 

Nie umiałeś poprosić o wykup! 

O koryto * byś chociaż poprosił! 

Nasze stare całkiem się rozpadło”. 

Poszedł rybak nad błękitne morze; 

Widzi – morze kołysze się z lekka. 

Zaczął złotą rybkę przywoływać. 

Wypłynęła rybka, zapytała: 

„Czego tobie, staruszku, potrzeba?” 

Rybak skłonił się nisko i mówi: 

„Zmiłuj ty się, jaśnie pani rybko, 

Wykrzyczała mnie moja starucha, 

Ani chwili spokoju nie daje, 

Mówi: „Muszę mieć nowe koryto, 

Bo się nasze całkiem rozleciało”. 

Na to złota rybka odpowiada: 

„Dobrze, nie martw się, idź sobie z Bogiem, 

Dostaniecie nowe koryto”. 

Wrócił stary do swojej staruchy, 

Już starucha ma nowe koryto, 

Jeszcze gorzej na męża pomstuje: 

„Durniu – krzyczy – głupi niezdaro! 

Wyprosiłeś, durniu, koryto! 

Dużo-ć dla nas z koryta korzyści! 

Zaraz wracaj, niezdaro, do rybki. 

Skłoń się nisko i o chatę poproś!” 

Poszedł stary nad błękitne morze 

(Zamąciło się błękitne morze), 

Zaczął złota rybkę przywoływać. 



Stary skłonił się nisko i mówi:

21 

„Zmiłuj ty się, jaśnie pani rybko! 

Jeszcze gorzej starucha pomstuje, 


Chaty żąda baba swarliwa * ”. 


„Dobrze, nie martw się, idź sobie z Bogiem, 

Spełnię prośbę, dostaniecie chatę”. 

Wrócił stary do swojej lepianki, 

A z lepianki dawnej ani śladu. 

Stoi przed nim chata z jasną izbą, 

Z murowanym bielonym kominem, 

Z dębowymi ciosanymi wroty * . 

Siedzi sobie starucha przy oknie, 

Klnie starego na czym świat stoi: 

Durniu – krzyczy – głupi niezdaro! 

Wyprosiłeś chatę, ty durniu! 

Zaraz wracaj, skłoń się rybce nisko, 

Nie chcę być dłużej prostą włościanką * , 

Chcę być odtąd rodową szlachcianką!” 

* swarliwy – kłótliwy. 

* z wroty – dawniej: 

z wrotami. 

* dziergany – wykonany 

ręcznie na drutach lub 

szydełku. 

* włościanka – dawniej: 

chłopka. 

* sobolowy – wykonany 

z futer soboli, cennego 

i drogiego materiału. 

* dziergany – wykonany 

ręcznie na drutach lub 

szydełku. 

Poszedł stary nad błękitne morze 

(Szumi, burzy się błękitne morze), 




Stary skłonił się nisko i mówi: 


Babie do cna we łbie się przewraca, 


Nie chce dłużej być chłopką-włościanką, 

Chce być odtąd rodową szlachcianką”. 


„Dobrze, nie martw się, idź sobie z Bogiem!” 

Wrócił stary do swojej staruchy 

I cóż widzi? Pyszny dwór wysoki, 

Stara baba na ganku stoi 

W sobolowym * , kosztownym kubraku, 

W czepcu złotem i srebrem dzierganym * , 

Naszyjniki z wielkich pereł dźwiga, 

Nosi złote pierścienie na palcach 

A na nogach czerwone buciki; 

Dookoła służba się uwija,

22 


* koniuch – sługa 

zajmujący się końmi. 

* swobodna – tu: 

niezależna 

* objeść się szaleju – 

zachowywać się w sposób 

nieopanowany. 

* kułak – zaciśnięta pięść. 

* szambelan –urzędnik 

królewski. 

Baba ludzi za czupryny ciągnie. 

Mówi stary do swojej staruchy: 

„Witaj, jaśnie wielmożna szlachcianko! 

Już ci teraz chyba dogodziłem!” 

Jak nie wrzaśnie starucha na męża: 

„Marsz do stajni, służyć za koniucha * !” 

Mija tydzień, drugi tydzień mija, 

Jeszcze więcej zdurniała babina, 

Znów posyła staruszka do rybki: 

„Wracaj – krzyczy – pokłoń się jej nisko. 

Nie chcę już być szlachcianką rodową, 

A chcę zostać swobodną * królową!” 

Zląkł się stary, zaczął prosić, błagać: 

„Czy się, babo, szaleju objadłaś * ? 

Ani mówisz, ani chodzisz jak trzeba, 

Całe swoje królestwo rozśmieszysz”. 

Jeszcze gorzej się baba zagniewała, 

Uderzyła starego po twarzy: 

„Jak 

ty, chamie, śmiesz mi się sprzeciwiać, 

Ze 

mną spierać, z rodową szlachcianką? 

Zaraz idź do rybki, pókim dobra, 

A nie pójdziesz – siłą cię przymuszę”. 

Poszedł biedny staruszek nad morze 

(Poczerniało błękitne morze), 






Znowu wściekła się moja starucha, 

Nie 

chce być już szlachcianką rodową, 

Chce być odtąd swobodną królową”. 

Na 

to złota rybka odpowiada: 

„Dobrze, nie martw się, idź sobie z Bogiem! 

Chce królową być, będzie królową”. 

Wrócił stary do swojej staruchy 

I co 

widzi? Królewskie komnaty, 

A przy stole w królewskiej komnacie 

Siedzi baba-królowa, ucztując. 

Usługuje jej szlachta, dworzanie,

23 

Nalewają jej zamorskie wina, 

Piernikami miodowymi karmią, 

Naokoło groźne straże stoją, 

Na ramieniu trzymają toporki. 

Zląkł się stary, kiedy to zobaczył, 

Babie swojej do nóg się rzucił: 

„Witaj – mówi – potężna królowo! 

Wszystko masz, czego dusza zapragnie!” 

Baba nawet spojrzeć nie raczyła, 

Starowinę kazała wypędzić. 

Przylecieli dworzanie i szlachta, 

Kułakami * starego pobili. 

Groźne straże przy drzwiach doskoczyły, 

Toporami go chciały zarąbać, 

A lud śmiał się, urągał staremu: 

„Dobrze ci tak, będziesz miał nauczkę, 

Za wysokie progi na twe nogi!” 

Mija tydzień, drugi tydzień mija, 

Jeszcze więcej zdurniała babina, 

Szambelanów * do męża posyła, 

Odszukali go, przyprowadzili, 

A ta baba tak do niego mówi: 

„Nie chcę być już potężną królową, 

Lecz wszechwładną w morzu cesarzową. 

Chcę w głębokim mieszkać oceanie, 

Żeby złota rybka mi służyła, 

Żeby u mnie na posyłki była”. 

Nie śmiał stary sprzeciwić się babie, 

Ani słowa nie ważył się odrzec, 

Znowu idzie nad błękitne morze – 

Czarna burza szaleje na morzu, 

Gniewne fale wzdęły się, spęczniały, 

Wyją, huczą spienione bałwany. 

Zaczął stary wzywać złotą rybkę. 

Wpłynęła rybka, zapytała: 




Co mam robić z przeklętym babsztylem? 

Nie chce być już potężną królową, 

Lecz wszechwładną w morzu cesarzową, 

Chce w głębokim mieszkać oceanie, 

Żebyś ty jej, złota rybko, służyła, 

Żebyś u niej na posyłki była”. 

Rybka na to nic nie powiedziała, 

Tylko w wodzie plusnęła ogonkiem 

I ukryła się w głębokim morzu. 

Długo czekał staruszek nad morzem, 

Nie doczekał się, wrócił do żony, 

Patrzy – znowu ta sama lepianka, 

Stara baba siedzi na progu, 

A przed babą rozbite koryto. 

przekład: Julian Tuwim

24 



1 Rozwiąż test dotyczący utworu. W ramkach obok poprawnych informacji znajdują się sylaby 

tworzące hasło. Przeczytaj je i powiedz, której postaci dotyczy otrzymane słowo. 

HIS 

FAN 

TAS 

TAN 

TYCZ 

NA 

Akcja utworu toczy się dokładnie trzydzieści trzy lata i jeden dzień. 

Wydarzenia rozgrywają się w nieokreślonym miejscu na wybrzeżu. 

Dom wieśniaków ulega kilkakrotnie magicznym przemianom. 

Rybka wykorzystuje swą zdolność zamiany w piękną kobietę. 

Głównymi bohaterami utworu są rybak, jego żona oraz złota rybka. 

Wieloletnia praca nie przynosi małżonkom wielkiego bogactwa. 

2 Wyplącz złotą rybkę z sieci. Uzupełnij oznaczone węzłami brakujące elementy planu zdarzeń. 

1. Niespodziewany połów 

2. 

3. Złość żony rybaka 

4. 

5. Chata dla włościanki 

6. 

7. 

8. 

Wypędzenie męża 

9. Ostatnia 

zachcianka 

10. 

3 Przedstaw motywy postępowania żony rybaka, kiedy wysuwała kolejne żądania. Wyjaśnij, jak 

rozumiesz słowa tematu lekcji: „Chciwemu i pół świata mało” w kontekście omawianej historii. 

4 Powiedz, jak reagował stary rybak na zachcianki żony. Które decyzje mężczyzny oceniasz jako 

dobre, a które mogą budzić wątpliwości? 

5 Wejdź w rolę nadwornego doradcy cesarza w morskim królestwie i osądź żonę rybaka. Wskaż jej 

wszystkie winy. 

WINA 

KARA 

6 Co mogłaby powiedzieć złota rybka, gdyby zechciała wyjaśnić rybakowi swoją ostatnią decyzję? 

Zapisz jej słowa.

25 

7 

Obejrzyj ilustracje zamieszczone obok tekstu, a następnie zacytuj 

fragmenty utworu opisujące morze podczas kolejnych wizyt 

rybaka u złotej rybki. O czym mogą świadczyć zmiany wyglądu 

wody? 

8 Uzupełnij zdanie, odwołując się do historii z baśni. 

Nie oczekujmy zbyt wiele od złotej rybki w akwarium, 

bo w realnym świecie niemożliwe są takie zdarzenia jak… 

Zapamiętaj! 

Obrazowanie fantastyczne – sposób ukazania świata w utworze literackim polegający 

na umieszczeniu w nim zdarzeń, postaci, miejsc nieprawdopodobnych, niemożliwych do 

zaistnienia w realnym świecie. 

9 Sformułuj przesłanie baśni. 

10 Przeanalizuj wypowiedzi żony rybaka i złotej rybki i określ na tej podstawie, na czym polega 

szacunek dla rozmówcy. Sformułuj radę, jak prowadzić grzeczną rozmowę. 

Zabawy wyobraźni 

1. Wyobraź sobie, że masz możliwość zmienić jeden element w historii o rybaku i złotej rybce. 

Co przekształcisz i dlaczego? 

2. Poszukaj w internecie informacji o fundacjach oraz innych organizacjach spełniających 

marzenia chorych dzieci. Czy znasz osobę, która mogłaby skorzystać z takiego programu? 

O spełnienie jakiego marzenia poprosisz? 


Przygotujcie dźwiękowe nagranie baśni Aleksandra Puszkina. 

▶ Podzielcie tekst na role i wybierzcie osoby do czytania. 

▶ Nauczcie się czytać tekst – skorzystajcie z rad zamieszczonych w podręczniku na str. 40. 

▶ Stwórzcie bazę dźwięków towarzyszących nagraniu, np. szum morza, krzyk mew itd. 

▶ Dobierzcie muzykę ilustrującą wypowiadane kwestie. Zdecydujcie, które instrumenty będą 

odpowiednie dla rybki, rybaka i jego żony. 

▶ Nagrajcie baśń za pomocą dyktafonu lub innego urządzenia. 

▶ Odtwórzcie wasze nagranie młodszym koleżankom i kolegom.

26 

 

 

Jan Brzechwa 

Poznaj autora 

Jan Brzechwa (1898–1966) 

– poeta, satyryk, ale 

przede wszystkim popularny 

autor książek dla 

dzieci. Pierwszy tomik 

wierszy dla najmłodszych 

Tańcowała igła 

z nitką wydał jeszcze 

przed II wojną światową, 

a w roku 1939 – opublikował 

Kaczkę dziwaczkę. 

Potem powstały kolejne 

zbiory (Ptasie plotki, Na 

wyspach Bergamutach, 

Sto bajek), pełne humoru 

i gier słownych, w których 

przysłowia i powiedzenia 

stawały się początkiem 

zabawnej opowieści. Powodem 

do śmiechu było 

też zderzenie elementów 

fantastycznych z realistycznymi. 

O panu Kleksie Jan 

Brzechwa napisał trylogię. 

Pierwsza z powieści to 

Akademia pana Kleksa, kolejne: 

Podróże pana Kleksa 

i Tryumf pana Kleksa. 

Akademia pana Kleksa 

Przygotuj się do omawiania lektury 

1. Narysuj plan akademii pana Kleksa. Naszkicuj budynek wraz 

z pomieszczeniami oraz otaczający go park. 

2. Przygotuj pytania do ankiety na temat profesora, np. 

Jaka jest ulubiona potrawa pana Kleksa? Czego profesor boi się najbardziej? 

3. Wykonaj zestaw piegów. Wytnij je z kolorowego papieru i wręczaj kolegom 

podczas lekcji w nagrodę za ciekawe wypowiedzi. 

4. Stwórz rysunkowe plakietki dla postaci z innych bajek, które można spotkać 

w Akademii pana Kleksa. 

5. Wykonaj drzewo genealogiczne rodziny Mateusza. 

6. Zaznacz fragmenty, które mówią o tworzeniu baśni.

27 

Niezwykła akademia 

7. Powiedz, gdzie mieści się powieściowa akademia, ilu liczy uczniów, kto może 

do niej uczęszczać, jaki strój obowiązuje w szkole. 

8. Przeprowadź rozmowę z kandydatem do akademii. Opowiedz, jakie są prawa 

i obowiązki uczniów w tej szkole. 

Słowniczek 

trylogia – cykl trzech 

połączonych tematycznie 

utworów literackich lub 

filmowych, z których każdy 

stanowi zamkniętą całość. 

9. Aby zachęcić kandydatów do zapisania się do akademii, opowiedz, w jaki 

sposób uczniowie zdobywają w niej wiedzę. Przedstaw, jak prowadzone są 

różne lekcje. Wymyśl, jakie zajęcia mógłby poprowadzić pan Kleks na życzenie 

uczniów. 

10. Wyobraź sobie, że jesteś osobą, która oprowadza po akademii nowo 

przybyłych chłopców. Korzystając z przygotowanego planu, opisz gmach 

uczelni, pokaż pomieszczenia na wszystkich piętrach budynku, wskazując 

te, do których nie wolno wchodzić. 

11. Wykonaj ćwiczenie z kleksografii. Nalej kilka kropel atramentu na kartkę, 

a następnie złóż ją na pół. Opisz kształt, jaki wyłonił się po otwarciu. 

Wspólnie wybierzcie najciekawszy opis. 

12. W imieniu jednego z uczniów sporządź dwa plany dnia. W jednym przedstaw, 

jak wygląda zwykły dzień, w drugim – dzień wolny od nauki. 

13. Przedstaw swoją opinię o szkole pana Kleksa. Czy chciałbyś być uczniem tej 

akademii? Uzasadnij swój wybór. 

Nietuzinkowy profesor 

14. Wyobraź sobie, że wybierasz osobę z klasy, która będzie odgrywać rolę pana 

Kleksa podczas kolejnych lekcji. Jakie wskazówki dałbyś charakteryzatorowi, atorowi, 

aby upodobnił kolegę do powieściowego bohatera? 

15. Jakie instrukcje przekazałbyś krawcowej, szyjącej ubrania 

dla profesora? Powiedz, co się mieściło w kieszeniach Kleksa. 

Która rzecz cię najbardziej zadziwia? 

16. Z czym nigdy nie rozstawał się pan Kleks? Wymień inne przedmioty, które 

trzeba byłoby zamówić dla profesora, aby służyłyby jako rekwizyty. y. 

17. Poproś kolegę, aby wcielił się w postać pana Kleksa i odpowiedział na pytania 

przygotowane do ankiety. Poprawne odpowiedzi nagrodź odpowiednimi 

piegami. 

18. Opracujcie „Wielką księgę osobliwości pana Kleksa”.

28 


19. Opisz kuchnię pana Kleksa. 

20. Napisz zaproszenie dla wybranej postaci baśniowej na obiad, podczas 

którego serwowane będą potrawy z sosami profesora. 

21. Przeczytaj przepis na zupę pomidorową w książce kucharskiej, a następnie 

porównaj go z powieściowym. Na czym polega fantastyczność opisu 

przyrządzenia tej potrawy przez pana Ambrożego? 

22. Określ, jak odnosili się do pana Kleksa uczniowie i postacie z innych bajek. 

Powiedz, jakich miał wrogów i jak sobie z nimi radził. 

23. Przedstaw, co odróżnia pana Kleksa od typowego baśniowego czarodzieja. 

24. Obejrzyj różne okładki książek Akademia pana Kleksa. Powiedz, który 

z ilustratorów najlepiej według ciebie uchwycił wyjątkowość tej postaci. 

Niesamowity szpak 

25. Kim był Mateusz? Przedstaw jego rodzinę. Wykorzystaj przygotowane 

materiały. 

26. Podaj informacje o królestwie księcia, które można byłoby 

zamieścić w przewodniku turystycznym. 

27. Omów mocne i słabe strony Mateusza. Nazwij kilka cech 

jego charakteru. 

28. Wejdź w rolę reportera wiadomości telewizyjnych i przedstaw atak wilków na 

pałac oraz przemianę Mateusza. 

29. W jaki sposób Mateusz znalazł się w akademii pana Kleksa i jakie miał tam 

obowiązki? Zapisz w punktach kolejne zdarzenia. 

30. Zaprezentuj w języku Mateusza przygodę ściągania Adasia na ziemię lub 

inną, w której ptak uczestniczył.

Koszmarny fryzjer 

31. Powiedz, z jakich usług golarza Filipa korzystał pan Kleks i dlaczego znosił 

groźby fryzjera. 

Fotos z filmu 

Akademia pana 

Kleksa, reż. Krzysztof 

Gradowski, Polska 1983 

32. Przedstaw, jak wizyta Filipa w akademii zmieniła profesora. 

33. Zaprezentuj dwóch nowych uczniów, których przyprowadził fryzjer. Zwróć 

uwagę na różnice między nimi. 

34. Wymień, jakich zniszczeń w akademii dokonał Alojzy. Powiedz, przed czym 

może przestrzegać opowieść o nim. 

Baśniowe wyprawy, fantastyczne przygody 

35. Wymień bajki, do których prowadziły furtki w murze wokół akademii. Kto i po 

co udawał się w głąb baśni? Kto z bohaterów baśniowych odwiedził szkołę? 

36. W jednej z baśni Adaś spotkał Hansa Christiana Andersena. O czym mogli 

rozmawiać? Jakie pytania zadałbyś baśniopisarzowi, gdybyś znalazł się w tym 

fantastycznym miejscu? 

37. Opowiedz o wyprawie Adasia do baśni o Królewnie Żabce. Wyjaśnij, na 

czym polegała czarodziejska moc złotego gwizdka i złotego kluczyka. Napisz 

w imieniu pana Kleksa pochwałę dla chłopców za zdobycie nieocenionych 

skarbów. 

38. Przedstaw, w jaki sposób Adaś znalazł się w psim raju. Kogo tam spotkał? 

Gdzie znajduje się to miejsce?

30 


Fotos z filmu 

Akademia pana 

Kleksa, reż. Krzysztof 

Gradowski, Polska 1983 

39. Opracuj przewodnik po psim raju. Do mapy dołącz rysunki lub zdjęcia. Podaj 

informacje o atrakcjach tego miejsca. Nie zapomnij o ostrzeżeniach dla źle 

obchodzących się z psami. Przedstaw ciekawostki związane z odmierzaniem 

czasu. 

40. Przedstaw drogę do fabryki dziur i dziurek. Opowiedz historię jej kierownika. 

Zaprezentuj katalog produktów. Opisz prezent, który otrzymali chłopcy. 

41. Przeprowadź z Adasiem wywiad na temat uratowania mieszkańców stawu. 

Wyjaśnij, kim była Żabka Podajłapka i kiedy chłopiec skorzystał z jej pomocy. 

42. Opracuj plan uroczystości, podczas której odgrywający rolę pana Kleksa 

opowie o księżycowej wyprawie oka. Przygotuj notatki dla profesora, aby nie 

pogubił się w opowiadaniu, nawet jeżeli ktoś by mu przeszkodził. Zapisz 

w punktach najważniejsze treści tej historii. 

43. Wyjaśnij, w jaki sposób pan Kleks przygotowywał pastylki na sen. 

44. Opowiedz sen o siedmiu szklankach. Zaproponuj muzykę, jaka mogłaby 

towarzyszyć tej opowieści. 

Baśń o baśni 

45. Przedstaw, kto i w jakiej formie prowadzi narrację w powieści. Powiedz, jak 

wybór takiego narratora wpływa na wrażenia czytelnika. 

46. Odszukaj w powieści cechy charakterystyczne dla baśni. Zwróć uwagę na 

postacie, zdarzenia fantastyczne, przedmioty o niezwykłych właściwościach, 

cudowne miejsca, kontrasty, motywy wędrowne. 

47. Wymień te elementy powieści, które mają charakter realistyczny.

31 

48. Wyjaśnij zakończenie powieści. Powiedz, co się stało z akademią, parkiem, 

murem, furtkami, z powieściowym niebem i Księżycem. Czym okazał się pan 

Kleks? Kim okazał się Mateusz? Narysuj obrazki, uwzględniające kolejne etapy 

przemian. 

49. Przeczytaj fragmenty utworu, które mówią o potędze wyobraźni. Określ, jaką 

rangę nadał pisarzowi sam autor. 

Baśń w filmie 

50. Obejrzyj uważnie film Akademia pana Kleksa w reżyserii Krzysztofa 

Gradowskiego i porównaj tę realizację z powieścią Jana Brzechwy: 

● wymień zdarzenia z powieści, które w filmie zostały zmienione; 

● wskaż takie wydarzenia, których w powieści nie ma i zostały 

dodane do filmu; 

● powiedz, które zdarzenia z powieści zostały pominięte. 

51. Porównaj drugi rozdział powieści z filmowymi scenami ukazującymi 

historię Mateusza. Jak długo trwa scena na ekranie zapisana w książce 

zdaniem: „Urodziłem się na dworze królewskim jako jedyny syn 

i następca tronu wielkiego i potężnego władcy”? Dlaczego do baśniowych 

wilków dodano grupę wilkołaków? Jak oceniasz walki tych postaci? 

W jaki sposób można byłoby współcześnie nakręcić takie sceny? 

52. Prześledź historię filmowego guzika. W którym momencie pojawia się na 

ekranie? Jaką rolę odgrywa w filmie? 

53. Powiedz, jak podoba ci się filmowy pan Kleks. Czy ta postać jest zgodna 

z twoimi wyobrażeniami po przeczytaniu książki? Oceń, czy aktor grający pana 

Kleksa dobrze odegrał rolę. Rozpocznij swoją wypowiedź słowami: 

Uważam, że...; Sądzę, że...; Jestem pod wrażeniem gry...; Jestem mile 

zaskoczony odegraniem...; Jestem rozczarowany odtworzeniem... 

54. Przedstaw swoją opinię na temat gry aktorów dziecięcych. 

55. Przypomnij sceny, które są zatańczone i zaśpiewane. 

Wybierz najciekawszą z nich. 

56. Powiedz, w których fragmentach filmu Akademii pana Kleksa wykorzystano: 

● film rysunkowy ● grę aktorów w maskach ● grę lalkami. 

57. Który z kostiumów filmowych szczególnie zwrócił twoją uwagę. Objaśnij, 

czym cię zainteresował. 

58. Napisz, któremu z twórców filmu przyznałbyś nagrodę. Uzasadnij swoją 

decyzję.

32 

 

 

Józef Szermentowski 

Stary żołnierz i dziecko 

w parku (Pasowanie 

na rycerza przez 

dziadunia), 1868 r., 

Muzeum Narodowe 

w Poznaniu 

Poznaj autora 

Władysław Bełza 

(1847–1913) – poeta, 

autor wielu tekstów 

o tematyce patriotycznej 

adresowanych do dzieci 

i młodzieży. 

* swemi – dawniej: swymi. 

* czem – dawniej: czym. 

Jakie relacje mogą łączyć staruszka 

i dziecko? 

Władysław Bełza 

Katechizm polskiego dziecka 

 

– Polak mały. 

– Jaki znak twój? 

– Orzeł biały. 

– Gdzie ty mieszkasz? 

– Między swemi * . 

– W jakim kraju? 

– W polskiej ziemi. 

– Czem * ta ziemia? 

– Mą Ojczyzną. 

– Czem zdobyta? 

– Krwią i blizną. 

– Czy ją kochasz? 

– Kocham szczerze. 

– A w co wierzysz? 

– W Polskę wierzę. 

– Coś ty dla niej? 

– Wdzięczne dziecię. 

– Coś jej winien? 

– Oddać życie.

33 

Słowniczek 

ojczyzna – słowo oznaczające spadek po ojcu, dziś używane w szerszym znaczeniu: kraj rodzinny. 

patriota – (od łacińskiego słowa patria) człowiek, który kocha, szanuje i ceni swoją ojczyznę. 


1. Dokończ zdanie: Wiersz Władysława Bełzy jest wyznaniem… 

2 Co wyraża w swoich słowach chłopiec, kiedy odpowiada na pytania dotyczące Ojczyzny? Wybierz 

wszystkie właściwe informacje: 

● poczucie przynależności do Polski ● dumę z bycia Polakiem ● tęsknotę za rodzinną 

ziemią ● gotowość do poświęceń dla Ojczyzny ● obawę o losy kraju 

3 Wyraz wdzięczny ma różne znaczenia. Wskaż, w którym z nich używa tego słowa osoba 

mówiąca w wierszu. 

wdzięczny 1. chcący odwzajemnić 

zaznane dobro 

(wdzięczny za pomoc). 

2. ładny, ujmujący, miły 

(wdzięczna dziewczynka). 

3. interesujący, efektowny 

(wdzięczny temat rozmowy). 

4. życzliwy, przychylny (wdzięczny 

słuchacz). 

4 Zacytuj fragment wiersza ujawniający, że młody Polak zna historię swojej Ojczyzny. 

5 Czy obraz Józefa Szermentowskiego Stary żołnierz i dziecko w parku mógłby być ilustracją 

wiersza? Uzasadnij swoje zdanie. 

Słowniczek 

zaborca – ktoś, kto napada na obce państwo, pozbawia je niepodległości. 

Wiem więcej 

W dniu 11 listopada obchodzimy Narodowe Święto 

Niepodległości. Dzień ten ustanowiono świętem państwowym 

na pamiątkę odzyskania przez Polaków niezależnego, wolnego 

państwa.

34 


6 Wiersz Katechizm polskiego dziecka powstał na przełomie wieku XIX i XX. Wtedy Polska 

znajdowała się jeszcze pod zaborami. Jakie znaczenie mógł mieć ten wiersz dla ówczesnych 

Polaków? 

7 Które z pytań padających w wierszu oceniasz jako najtrudniejsze? Uzasadnij swoje zdanie. 

8 Sprawdź zasady pisowni wyrazu ojczyzna. Kiedy możemy zapisać to słowo wielką literą? 

Wykorzystaj uzyskane informacje w treści e-maila, który mógłbyś wysłać swoim znajomym 

z okazji Narodowego Święta Niepodległości. 

Zapamiętaj! 

Polskimi symbolami narodowymi są: Orzeł Biały, 

biało-czerwone barwy i Mazurek Dąbrowskiego. 

Godłem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orła 

białego ze złotą koroną na głowie zwróconej w prawo, 

z rozwiniętymi skrzydłami, z dziobem i szponami złotymi, 

umieszczony w czerwonym polu tarczy. 

Barwami Rzeczypospolitej Polskiej są kolory ory biały 

i czerwony, ułożone w dwóch poziomych, równoległych 

pasach tej samej szerokości. Górny jest koloru białego, 

a dolny koloru czerwonego. 

Hymnem państwowym Rzeczypospolitej Polskiej 

jest Mazurek Dąbrowskiego. 

9 W jakich miejscach i okolicznościach możesz spotkać symbole narodowe przywołane 

w wierszu? 


Z okazji Narodowego Święta Niepodległości zaprojektuj ciekawy wystrój swojej klasy, w którym 

uwzględnisz symbole narodowe.

Nauka o języku i ortografia 

4 

JĘZYK POLSKI ♦ KLASA

36 

Spis treści 

Litery i głoski 

Alfabet 

Głoska a litera 

Samogłoski i spółgłoski 

O różnych funkcjach głoski i 

O sylabach 

To już znamy, powtarzamy 

– wiadomości w pigułce 

Wiem, umiem, rozumiem 

– sprawdzian wiedzy i umiejętności 

Części mowy 

Czasownik i jego znaczenia 

Formy osobowe i nieosobowe czasownika 

Czas teraźniejszy czasowników 

Czas przeszły czasowników 

Czas przyszły czasowników 

Rzeczownik i jego znaczenia 

Liczba i rodzaj rzeczownika 

Rzeczowniki własne i pospolite 

Przymiotnik i jego znaczenia 

Liczba i rodzaj przymiotnika 

Przysłówek i jego znaczenia 





Piszę poprawnie część 1 

Słownik ortograficzny 

Pisownia wyrazów z rz 

Pisownia wyrazów z ż 

Pisownia wyrazów z rz i ż 

Pisownia wyrazów z ó 

Pisownia wyrazów z u 

Pisownia wyrazów z ó i u 





Wypowiedzenia i części zdania 

O różnych wypowiedzeniach i intencjach 

mówiącego 

Znaki interpunkcyjne 

Zdania i równoważniki zdań 

Podmiot i orzeczenie – związek główny 

w zdaniu 

Zdania pojedyncze nierozwinięte i rozwinięte 

Grupa podmiotu i grupa orzeczenia 

O związkach wyrazowych w zdaniu 





Wyrazy i znaki 

O synonimach 

O mowie niewerbalnej 

Mowa znaków 





Piszę poprawnie część 2 

Pisownia wyrazów z h 

Pisownia wyrazów z ch 

Pisownia wyrazów z h i ch 

Pisownia nie z różnymi częściami mowy 

Pisownia wyrazów z ą i ę 

Pisownia wyrazów wielką i małą literą 

Powtórzenie pisowni wyrazów z rz, ż, ó, u, h, ch 




– sprawdzian wiedzy i umiejętnościź

Wypowiedzenia i części zdania 37 

Czy to bajka, czy nie bajka? 

 

 

 

1. Słowa z bajki Marii Konopnickiej rozsypały się podczas drukowania. Ułóż je w takiej 

kolejności, aby powstały fragmenty wiersza. Przeczytaj głośno uporządkowany 

tekst, zwracając uwagę na znaki interpunkcyjne. 

A ja przecież 

krasnoludki są 

wam powiadam: 

na świecie. 

Naród – niby ziarnka wielce osobliwy. Drobny w bani: 

Jeśli które z was 

niech zapyta nie wierzy, starej niani. 

2. Wyobraź sobie, że spotykasz kosmicznego krasnala. Przetłumacz jego wypowiedzi. 

● Być ufoludek z planeta Baśniowy Piramida. 

● Z kilka kolega wybrać się na wycieczka na planeta Gwiezdny Wrota. 

● Niestety, podczas lądowanie włączyć nieodpowiedni przycisk. 

● Zaprowadzić ja na najbliższy lotnisko. 

● Dlaczego tak dziwnie na ja patrzeć? 

3. Przeczytaj poniższy żart. Powiedz, jaki cel miały krasnoludki, kiedy wypowiadały 

kolejne kwestie. Możesz skorzystać z podanych podpowiedzi. 

Krasnoludki idą przez las. W pewnej chwili widzą, jak wilk napada 

na Czerwonego Kapturka. (Narrator chciał poinformować 

czytelnika o zdarzeniu, bohaterach i miejscu akcji). 

– Pomóżmy tej dziewczynce. 

(Pierwszy krasnoludek chciał ? ). 

– Dlaczego mielibyśmy pomagać? 

(Drugi krasnoludek chciał ? ). 

– Przecież nie jesteśmy z tej bajki. 

(Trzeci krasnoludek chciał ? ). 

● poinformować 

● zapytać 

● oznajmić 

● poznać przyczynę 

● poprosić 

● dopytać się 

● okazać zdziwienie 

● podać do 

wiadomości 

● zakomunikować 

● rozkazać 

● zaapelować 

● dowiedzieć się

38 

Wypowiedzenia i części zdania 

Zapamiętaj! 

Wypowiedzenie to: ● zrozumiały ciąg wyrazów, 

● logicznie uporządkowanych, 

● powiązanych znaczeniowo i gramatycznie. 

W zależności od intencji wypowiedzi możemy utworzyć trzy typy wypowiedzeń: 

oznajmujące, 

np. Jestem najstarszym 

z braci. 

Mówiący informuje, 

opowiada. 

pytające, 

np. Kiedy się urodziłeś? 

Mówiący próbuje się 

dowiedzieć. 

rozkazujące, 

np. Uspokójcie się wreszcie! 

Mówiący wydaje polecenie 

lub prosi. 

4. Z rozsypanych słów ułóż wypowiedzi bohaterów komiksu. Przyporządkuj je do 

właściwych rysunków. Następnie określ, jakie to typy wypowiedzeń: oznajmujące, pytające 

czy rozkazujące. 

Weź pracy! do za tego nie ciebie napiszą. Krasnoludki się 

jego nasz w nie wierzy Dlaczego mama talent? 

krasnoludki. To to nie ja, 

tutaj Co powypisywałeś? ty 

? 

? 

? 

?

39 

5. Ułóż jedno zdanie oznajmujące, w którym odpowiesz na wszystkie poniższe pytania. 

● Kto napisał baśń Krasnoludek u kupca? Kim był Hans Christian Andersen? 

● Gdzie żył? W którym wieku tworzył? 

6. Ułóż pięć pytań, które będą dotyczyły najważniejszych treści tekstu. 

Krasnoludki, według wierzeń ludowych, były duszkami domowymi. 

Nazywano je różnie, w zależności od regionu: na Warmii i Mazurach 

były to koboldy, zwane też kłobukami, na Pomorzu – karzełki i skrzaty, 

w Wielkopolsce – skrzaki, smoki, na terenie Mazowsza – latawce. 

Wyobrażano je sobie jako istoty niewielkiego wzrostu, podobne do człowieka, 

ubrane w czerwoną (krasną) kurtkę i czapeczkę tegoż koloru. Pomagały ały 

dobrym ludziom, przynosząc im bogactwo w pieniądzach, zbożu, klejnotach. 

Złym – sprawiały kłopot. 

Domowy duszek opiekuńczy najczęściej zamieszkiwał kąt za łóżkiem lub 

za piecem albo szczelinę pod progiem. Tam też gospodynie zostawiały 

mleko, miód i ser – ulubione pożywienie krasnali. W rewanżu duszki 

opiekowały się dziećmi, zamiatały izbę, a nawet pracowały w polu. Kiedy 

były niezadowolone, czyniły różne psoty, np. koniom zaplatały grzywy 

w warkoczyki. 

7. Jakie rady można byłoby dać osobom, które nie wierzą w istnienie krasnoludków, 

a jakie tym, którzy są przekonani o ich istnieniu? Podaj kilka zabawnych propozycji 

w formie zdań rozkazujących. 

RADY DLA WIERZĄCYCH W ISTNIENIE KRASNALI: 

● acni onia boae icynyc o osaci ecyisyc. c. 

RADY DLA NIEWIERZĄCYCH W ISTNIENIE KRASNALI: 

● enie si na ci ia yobani 

8. Spróbuj namówić kolegę do obejrzenia przedstawienia Królewna Śnieżka i siedmiu 

krasnoludków. Zastosuj wszystkie poznane rodzaje wypowiedzeń. 

9. Zapisz w zeszycie rozmowę z ulubionym baśniowym bohaterem. Użyj różnych 

typów wypowiedzeń.

40 

Powtórzenie // To już znamy, powtarzamy 

 

▶ Przeczytaj wypowiedzi bohaterów. Ułóż dalszy ciąg rozmowy, używając 

różnych typów zdań. 

PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA CEL WYPOWIEDZI 

pytające 

oznajmujące 

rozkazujące 

Gdzie wybieramy 

się tym razem? 

Wyruszamy w góry. 

Pilnuj psa. 

ZWIĄZKI SKŁADNIOWE 

związek 

główny 

podmiot + orzeczenie 

związki 

poboczne 

pozostałe związki 

wyrazowe

41 

ZWIĄZEK GŁÓWNY 

Podmiot 

informacja o wykonawcy 

czynności lub kimś (czymś), 

kto (co) jest w jakimś stanie. 

Orzeczenie e 

informacja o czynności ności 

lub stanie podmiotu. 

PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA BUDOWĘ WYPOWIEDZI 

zdania 

równoważniki zdań 

nierozwinięte 

pojedyncze 

rozwinięte 

Dość odpoczywania. 

W drogę! 

Zmęczyłam się. 

Odpocznijmy tutaj 

parę minut.


Źródła ilustracji i fotografii 

Okładka: Daniel de Latour 

Tekst główny: s. 10 (dzieci w parasolu, dziewczynka) Marianna Sztyma; s. 11 (dziewczynka) Marianna Sztyma; s. 12 

(dziewczynka, dzieci na lisie) Marianna Sztyma; s. 13 (Janusz Christa) Łukasz Głowala/Forum; s. 13–15 (komiks Kajko i Kokosz) 

© Wydawnictwo Egmont; s. 16 (Koziołek Matołek) Monkpress/East News, (Mirmił) © Wydawnictwo Egmont; fot. Marek 

Zajdler/East News, (pieczątka) Naci Yavuz/Shutterstock.com; s. 17 (podium) Enmaler/Shutterstock.com; s. 18 (samochód) 

ExpressMedia/Polska Press/East News, (miotła) FotAle/Shutterstock.com; s. 19–23 (rysunki do Bajki o rybaku i rybce) Daniel 

de Latour; s. 24 (sieć) Norberthos/Shutterstock.com, (waga) Maxx-Studio/Shutterstock.com; s. 25 (złota rybka) r.classen/ 

Shutterstock.com; s. 26 (Jan Brzechwa) Muzeum Literatury/East News, (książka) kanate/Shutterstock.com, (rysunek na 

okładce) Daniel de Latour; s. 27 (kleks) Yuliya Shora/Shutterstock.com, (pan Kleks) Filmoteka Narodowa; s. 28 (Okładka 

książki Akademia pana Kleksa z motywem ilustracyjnym Jana Marcina Szancera) Oficyna Wydawnicza G&P w Poznaniu, 

(okładka Akademia Pana Kleksa) © Wydawnictwo Siedmioróg, (okładka Akademia Pana Kleksa) © Wydawnictwo Siedmioróg, 

(okładka Akademia Pana Kleksa) © Wydawnictwo Zielona Sowa, (guziki) Natalia D./Shutterstock.com, (szpak) Daniel de 

Latour; s. 29 (fotos z filmu Akademia pana Kleksa) Polfilm/East News; s. 30 (fotos z filmu Akademia pana Kleksa) Polfilm/East 

News; (pan Kleks) Daniel de Latour; s. 33 (książka) Giant Stock/Shutterstock.com, (kalendarz) klenger/Shutterstock.com; 

s. 34 (flaga) fotorince/Shutterstock.com; s. 37 (ufoludek) Agata Raczyńska; s. 38 (komiks) Agata Raczyńska; s. 39 (krasnoludki) 

Agata Raczyńska; s. 40–41 (składniowe pejzaże) Ewa Olejnik 

Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne oświadczają, że podjęły starania mające na celu dotarcie do właścicieli i dysponentów praw 

autorskich wszystkich zamieszczonych utworów. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, przytaczając w celach dydaktycznych 

utwory lub fragmenty, postępują zgodnie z art. 29 ustawy o prawie autorskim. Jednocześnie Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 

oświadczają, że są jedynym podmiotem właściwym do kontaktu autorów tych utworów lub innych podmiotów uprawnionych 

w wypadkach, w których twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia.

Analiza projektu podstawy programowej 

ANALIZA PROJEKTU PODSTAWY PROGRAMOWEJ DO J. POLSKIEGO 

DLA KLAS IV–VIII Z DNIA 30 GRUDNIA 2016 R. 

Obecna podstawa programowa 

Cele kształcenia – wymagania ogólne II etap edukacyjny: 

klasy IV–VI 

I Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich 

informacji. 

II Analiza i interpretacja tekstów kultury. 

III Tworzenie wypowiedzi. 

Cele kształcenia na II i III etapie nauczania są zapisane 

w formie wymagań. 

Cele kształcenia – wymagania ogólne III etap edukacyjny 

I Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich 

informacji. 

II Analiza i interpretacja tekstów kultury. 

III Tworzenie wypowiedzi. 

Treści nauczania – wymagania szczegółowe (Odrębnie 

dla klas IV–VI i gimnazjum) 

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich 

informacji. 

1. Czytanie i słuchanie 

2. Samokształcenie i docieranie do informacji 

3. Świadomość językowa 

II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. 

Wstępne rozpoznanie 

1. Analiza 

2. Interpretacja 

3. Wartości i wartościowanie 

III. Tworzenie wypowiedzi. 

1. Mówienie i pisanie 

2. Świadomość językowa 

Szczegółowo podane są treści, ale bez podziału na klasy 

– nauczyciel ma swobodę działania, dostosowuje pracę 

do możliwości rozwojowych uczniów ich potrzeb; na 

Proponowana podstawa programowa 

Cele kształcenia – wymagania ogólne. Klasy IV–VIII 

I. Kształcenie literackie i kulturowe 

Kształcenie literackie zajmuje pozycję dominującą w stosunku do kształcenia kulturowego. 

Da się zauważyć przewagę analizy utworów nad ich interpretacją. Pominięto 

edukację medialną. 

II. Kształcenie językowe 

Położono nacisk na gramatykę. Skuteczną komunikację zamieszczono w celach na 

czwartym miejscu. Niewielki aspekt pozawerbalny komunikacji, nie ma elementów 

języka mediów elektronicznych. 

III. Tworzenie wypowiedzi 

Odłączono tworzenie wypowiedzi od kształcenia językowego. Nie ma kształcenia 

umiejętności rozumienia wypowiedzi oraz etyki mowy. Wprowadzone nowości to: 

konieczność stosowania rytmu akapitowego oraz elementy retoryki. 

IV. Samokształcenie 

Wyodrębnione jako odrębny komponent, zwiększa to jego wagę. 

Treści nauczania – wymagania szczegółowe 

Klasy IV–VI oraz osobno klasy VII–VIII 

I. Kształcenie literackie i kulturowe 

1. Czytanie utworów literackich 

2. Odbiór tekstów kultury (w kl. VII i VIII czytanie tekstów kultury) 

II. Kształcenie językowe 

1. Gramatyka języka polskiego 

2. Zróżnicowanie języka 

3. Komunikacja językowa i kultura języka 

4. Ortografia i interpunkcja 

III. Tworzenie wypowiedzi 

1. Elementy retoryki 

2. Mówienie i pisanie 

IV. Samokształcenie 

Lektury obowiązkowe Podział na klasy IV–VI, VII–VIII, 

Lektury uzupełniające bez przyporządkowania lektur do klas. 

 

AUTORKA: Teresa Zawisza-Chlebowska 

43 © Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2017



podstawie tych treści tworzy program nauczania. Treści 

nauczania są zapisane w formie wymagań. 

Klasy IV–VI 

Teksty kultury poznawane w całości – nie mniej niż 4 pozycje 

książkowe w r. szk. oraz wybrane przez nauczyciela 

teksty o mniejszej objętości. 

Podany jest duży wybór propozycji bez podziału na klasy 

– istnieje możliwość omawiania tekstów kultury 

w zależności od możliwości rozwojowych uczniów 

ich potrzeb, nauczyciel ma dużą swobodę w doborze 

lektur. Przy nazwiskach autorów podawana jest uwaga: 

wybrana powieść, wybór opowiadań, wybór mitów greckich, 

baśni, legend, kolęd, pieśni patriotycznych, poezji. 

Występują inne teksty kultury niż literatura: film, widowisko 

teatralne, wybrane programy telewizyjne. 

Gimnazjum 

1. Teksty poznawane w całości – nie mniej niż 5 pozycji 

książkowych w r. szk. oraz wybrane przez nauczyciela 

teksty o mniejszej objętości, przy czym nie można pominąć 

autorów i utworów oznaczonych gwiazdką. 

2. Teksty poznawane w całości lub w części (decyzja należy 

do nauczyciela). 

3. Wybór publicystyki z prasy i innych środków społecznego 

przekazu; wybrany komiks; wybrane programy telewizyjne. 

Jak w szkole podstawowej, nauczyciel ma dużą swobodę 

w doborze lektur. Przy nazwiskach autorów podawana 

jest uwaga: wybrana powieść, ballada, nowela, 

opowiadanie. Wskazano na konieczność omówienia wybranego 

utworu z literatury współczesnej – polskiej i światowej, 

innej niż wskazane w spisie. 


Treści przypisano do klas IV–VI oraz VII–VIII, wskazuje to na kolejność omawiania 

zagadnień w kolejnych etapach. Położono nacisk na kształcenie analizy utworów. 

Dominuje liniowy układ treści, zwłaszcza w kształceniu językowym. 

Treści nauczania są zapisane w formie wymagań. 

Lektura obowiązkowa i uzupełniająca – obowiązkowe omówienie dwóch lektur 

uzupełniających w każdym roku szkolnym – kl. IV–VI oraz VII–VIII 

Klasy IV–VI 

W lekturze obowiązkowej wprowadzany jest we fragmentach Pan Tadeusz (m.in. 

opisy, zwyczaje i obyczaje, polowanie i koncert Wojskiego). Ponadto w projekcie 

uwzględniono m.in. takie obowiązkowe pozycje jak: Akademia Pana Kleksa, Kajko 

i Kokosz. Szkoła latania, Mikołajek, Opowieści z Narnii, Chłopcy z Placu Broni, 

Katarynka, W pamiętniku Zofii Bobrówny, W pustyni i w puszczy. 

Wśród mitów wymieniono mit o powstaniu świata oraz mity o: Prometeuszu, Syzyfie, 

Demeter i Korze, Dedalu i Ikarze, Heraklesie, Tezeuszu i Ariadnie, Orfeuszu i Eurydyce. 

Obowiązkowo omawiane teksty z Biblii to: stworzenie świata i człowieka oraz wybrane 

przypowieści ewangeliczne, w tym o siewcy, o talentach, o pannach roztropnych, 

o miłosiernym Samarytaninie. 

Wybrane podanie i legendy polskie: w tym o Lechu, Piaście, Kraku i Wandzie. 

Poezja dla dzieci to utwory: W. Bełzy, J. Brzechwy, J. Kulmowej, J. Tuwima, J. Twardowskiego, 

proponowane są też wybrane wiersze K.I. Gałczyńskiego, Z. Herberta, 

A. Kamieńskiej, A. Mickiewicza, C. Miłosza, T. Różewicza, J. Słowackiego, L. Staffa. 

W lekturze uzupełniającej do wyboru są, m.in.: Kapelusz za 100 tysięcy, Tajemniczy 

ogród, Alicja w Krainie Czarów, Trzej muszkieterowie, Księga dżungli, Król Maciuś 

Pierwszy, Cudowna podróż, Pajączek na rowerze, Biały Mustang, Janko Muzykant, 

Ania z Zielonego Wzgórza, Przygody Tomka Sawyera lub inne utwory literackie 

i teksty kultury wybrane przez nauczyciela. 

Klasy VII–VIII 

Uczniowie poznają Ebenezera Scrooge’a, postacie Zemsty, Quo vadis, bohaterów 

Kamieni na szaniec, Dziadów cz. II, Syzyfowych prac, reportaże M. Wańkowicza, 

Żonę modną, Skawińskiego, Małego Księcia, Balladynę. Pan Tadeusz wskazany jest 

do omówienia w całości. 

Poetów reprezentują K.K. Baczyński, S. Barańczak, C. Norwid, B. Leśmian, M. Hemar, 

J.M. Rymkiewicz, W. Szymborska, K. Wierzyński, J. Lechoń, J. Liebert. 

W lekturze uzupełniającej uczniowie mogą spotkać Santiago, bohaterów powieści 

A. Christiie, H. Keller, N.H. Kleinbaum, A. Fiedlera, H. Sienkiewicza, E.E. Schmidta, 

M. Wańkowicza, wspomnienia K. Lanckorońskiej, rozważania Jana Pawła II lub inne 

utwory literackie i teksty kultury wybrane przez nauczyciela. 


44 

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2017




Obecna jest literatura wojenna, wspomnieniowa. 

Lektury nie są ściśle przypisane do konkretnej klasy, zazwyczaj wskazane są konkretne 

tytuły i autorzy. 

Zaproponowana podstawa programowa jest dokumentem wskazującym nauczycielowi 

konkretne treści do omówienia w klasach IV–VI, VII–VIII. 

Zalecane warunki i sposób realizacji 

Wskazano i omówiono 

 



SP 5 + 5 + 6 = 16 godz. 32 tyg. min. 510 godz. SP 5 + 5 + 5 + 5 + 5 = 25 godz. 32 tyg. 

GIM 

5 + 4 + 5 = 14 godz. 32 tyg. min. 450 godz. 

RAZEM: 30 godz. 6 lat min. 960 godz. 

RAZEM: 25 godz. 5 lat 

 

 

 

Teresa Zawisza-Chlebowska 

 

 

 

 


45 

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2017

Slowa z usmiechem - epreprint

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Slowa z usmiechem - epreprint

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?