Views
10 months ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

108 Türk D›fl

108 Türk D›fl Politikas›-I Türkiye’nin “savafl d›fl› kalma” tutumu, ço¤unlukla ‹ngiltere’nin merkezini oluflturdu- ¤u Müttefiklerden yana bir tutum olarak alg›lansa da zaman zaman ‹ngiltere’nin Türkiye üzerinde bask› kurarak savafla çekmek için çaba gösterdi¤i de bilinmektedir. Üçlü ‹ttifak (Ankara Pakt›): Tamam› 9 madde, biri gizli 3 Protokol ile gizli bir “Askerî Sözleflme” ve yine gizli bir “Özel Anlaflma”dan oluflan bu Antlaflma’ya göre: 1- Türkiye, herhangi bir Avrupa devletinin tecavüzüne u¤rarsa ‹ngiltere ve Fransa ona yard›m edecektir. 2- Akdeniz’de Türkiye’nin girdi¤i bir savafl olursa ‹ngiltere ve Fransa ona yard›m edeceklerdir. 3- Romanya ve Yunanistan’a vermifl olduklar› garanti icab›, ‹ngiltere ve Fransa bir savafla giriflirlerse Türkiye kendilerine elinden gelen her yard›m› yapacakt›r. 4- Akdeniz’de, ‹ngiltere ve Fransa’n›n giriflti¤i bir savafl olursa Türkiye onlara yard›m yapacakt›r. 5- Avrupa’da bafllayan herhangi bir savafl›n Akdeniz’e sirayeti hâlinde her iki taraf›n birbirlerine yard›m taahhüdü mevcuttur. Bunlar›n yan› s›ra, 2 numaral› Protokol flöyle düzenlenmiflti: “... Yukar›da ad› geçen Antlaflma uyar›nca Türkiye taraf›ndan üstlenilmifl olan yükümlülükler, bu ülkenin Sovyetler Birli¤i ile silahl› bir anlaflmazl›¤a sürüklenmesine neden olacak ya da böyle bir sonucu verecek bir eyleme onu zorlamayacakt›r.” Böylece Türkiye, bu ittifak antlaflmas›yla ‹ngiltere ve Fransa’n›n yard›m ve deste¤ini sa¤lam›fl, ayn› zamanda Sovyetler Birli¤i ile bir savafla sürüklenmek istemedi¤ini göstermifl olmakla beraber, Bat›l› devletlere yaklaflm›fl oldu. Üçlü ‹ttifak (Ankara Pakt›) Almanya’n›n 15 Mart 1939’da Çekoslovakya’y›, bir ay sonra da ‹talya’n›n 7 Nisan 1939’da Arnavutluk’u iflgal etmesi, Türkiye’yi Mihver Devletlerin sald›rganl›¤›na karfl› güvenlik aray›fl›na yöneltmifl ve ‹ngiltere ile 12 May›s 1939’da bir deklarasyon imzalanm›flt›r. Bu deklarasyona göre iki taraf kendi millî güvenlikleri için bir ittifak antlaflmas› imzalayacaklard›. Bu antlaflma imzalan›ncaya kadar taraflar Akdeniz bölgesinde savafla yol açabilecek bir sald›r› hâlinde ifl birli¤i yaparak birbirlerine her türlü yard›mda bulunmaya haz›rlanacaklard›. Ancak bu antlaflma ile deklarasyon hiçbir devlete karfl› olmayacakt›. Hatay sorununun çözülmesinden sonra Fransa ile de ayn› flekilde bir deklarasyon 23 Haziran 1939 tarihinde yap›lm›flt›r. ‹mzalanan bu bildirgeler ile taraflar, Akdeniz’de bir savafl ç›karsa yard›mlaflma taahhüdü ve bu maksatla bir antlaflma yapma konusunda niyet beyan etmifllerdir. Do¤u Akdeniz ve Balkanlarda sald›r›y› durdurabilmek amac›yla Türkiye, Sovyetler Birli¤i ile de bir anlaflma imzalamak için giriflimde bulundu. Görüflmeler sürerken SSCB ans›z›n 23 A¤ustos 1939’da Almanya ile anlaflt›¤›n› bildirerek müzakerelerden çekildi. Sovyetler ile Almanlar aras›nda imzalanan sald›rmazl›k pakt›, Türkiye’yi zor durumda b›rakm›fl, hatta bu durum Cumhuriyet’in kuruluflundan bu yana dostane iliflkiler gelifltirilen SSCB hakk›ndaki kuflkular› derinlefltirmiflti. fiimdi ya Sovyetlerden uzaklaflarak ‹ngiltere’ye yaklaflmak ya da zor da olsa ‹ngiliz ve Sovyet dostluklar›n› ba¤daflt›rmaya çal›flmak gerekmekteydi. ‹kinci yolu seçen Türkiye, ‹ngiltere ve Fransa ile imzalamak üzere oldu¤u ittifak antlaflmas›n› Sovyetler Birli¤i’ne bildirmifl ve bu devletin onay›n› almak istemifltir (Özçelik, 2010: 256- 257). Savafl›n bafllamas›ndan hemen sonra SSCB’nin daveti üzerine 25 Eylül 1939’da D›fl ‹flleri Bakan› fiükrü Saraco¤lu Moskova’ya gitmifltir. 23 gün süren görüflmeler, Sovyetlerin Bo¤azlar konusunda Montreux Sözleflmesi’nde de¤ifliklik yapma tekliflerindeki ›srarl› tutumlar›, ‹ngiltere ve Fransa ile yap›lmas› planlanan üçlü ittifakta de¤ifliklik yap›lmas› önerileri nedeniyle sonuçsuz kalm›flt›r. Almanya’n›n 1 Eylül 1939’da Polonya’ya sald›rmas›yla resmen bafllayan II. Dünya Savafl›’n›n hemen bafl›nda, SSCB ile iliflkilerin de de¤iflmesi ve olumsuz yönde geliflmeler göstermesi üzerine, Türkiye, ‹ngiltere ve Fransa ile daha önce bafllam›fl olan görüflmeleri h›zland›rd› ve sonuçland›rd›. ‹mzalanan bildirgeler do¤rultusunda daha önce haz›rlanm›fl olan Türk-‹ngiliz-Frans›z ‹ttifak› (Ankara Pakt›) 19 Ekim 1939’da Ankara’da imzaland›. “Üçlü ‹ttifak” olarak bilinen ve resmi ad› “Türkiye, ‹ngiltere ve Fransa Aras›nda Karfl›l›kl› Yard›m Antlaflmas›” olan bu pakt, Do- ¤u Akdeniz’i ve Balkanlar› bir sald›r›ya karfl› korumak maksad›yla yap›lm›flt›r. II. Dünya Savafl›’n›n hemen öncesi ile savafl›n bafllay›p geliflti¤i ilk iki ay içerisinde Türkiye’nin d›fl siyasetinde meydana gelen bu geliflmeler, onun kuruluflundan itibaren izledi¤i, Sovyetler Birli¤i ile iyi komfluluk iliflkilerini esas alan d›fl siyaset çizgisinde önemli de¤iflikliklere yol açt›. Bu da Sovyetler Birli¤i taraf›ndan tepkiyle karfl›land›. Nitekim Türkiye’nin, ‹ngiltere ve Fransa ile 19 Ekim 1939 tarihli ittifak› imzalamas› üzerine, buna bir tepki olmak üzere Sovyetler Birli¤i, Türkiye’ye yapmakta oldu¤u petrol sevkiyat›n› durdurdu.

4. Ünite - II. Dünya Savafl› Dönemi Türk D›fl Politikas›: 1939-1945 109 Savafl›n Bafllar›nda Üçlü ‹ttifaka (Ankara Pakt›) Dayan›larak Yürütülen “Denge” Politikas› Türkiye, savafl›n bafllar›nda d›fl siyasetindeki bu geliflmelere ve daha sonra savafl›n Balkanlar ile Akdeniz’e yay›lmas›na ra¤men, Üçlü ‹ttifak›n yukar›da belirtilen 2 numaral› Protokolüne dayanarak savafla kat›lmad› ve tarafs›zl›¤›n› sürdürdü. 1940 y›l› May›s›nda Almanya’n›n Fransa’ya sald›r›s› ve ‹talya’n›n Almanya yan›nda yer almas› ile savafl Akdeniz’e s›çram›fl ve Türkiye’den ittifak antlaflmas› gere¤i savafla girmesi istenmifltir. Türkiye ise Üçlü ‹ttifak›n “Sovyet Çekincesi” olarak bilinen 2 numaral› protokolünü ileri sürerek ‹ngiltere ve Fransa’n›n isteklerini geri çevirmifltir. ‹ngilizleri ikna etmek için ileri sürülen savlar, Türkiye’ye müttefiklerce vaat edilen savafl malzemesinin verilmedi¤i ve Akdeniz’de ‹talya’ya savafl açan zay›f bir Türkiye’nin Fransa’n›n teslim olmas›yla birlikte yaln›z kalan ‹ngiltere’nin yükünü daha da artt›raca¤› do¤rultusundayd›. Fransa’n›n k›sa sürede çökece¤ini kestiremeyen Türkiye, Fransa’n›n kesin yenilgisi ile savafl d›fl›nda kalma konusundaki politikas›n› daha da belirgin hâle getirmifltir. Çünkü kendisi yenilen ve savafltan çekilen bir ülkenin Türkiye’yi savafla sokma yönünde bask› yapmas› beklenemezdi. ‹ngiltere ise Türkiye’yi savafla sokma konusundaki iste¤i yerine gelmeyince fazla ›srar›n Türkiye’yi Mihver Devletler saf›na itebilece¤i endiflesinden dolay› Türkiye’nin savafl d›fl› hâlinin de kendi yararlar›na olaca¤›n› düflünmüfltür. Ancak bu süreçte Bat›l›lar, Türkiye’nin 2 nolu protokolü ileri sürerek savafla girmemesini “bahane” olarak nitelendirmekteydi. Türkiye ise kendisine do¤rudan yard›m yap›lmad›kça ve Bat›’n›n Almanya karfl›s›nda üstünlü¤ünün Türkler taraf›ndan görülmesi gerçekleflmedikçe Türkiye’nin savafla girmeyece¤ini belirtmifltir. Türkiye’nin “Sovyet Çekincesi” olarak ileri sürdü¤ü mazeret, Türkiye’nin savafl s›- ras›nda Bat› ile yapt›¤› ittifaktaki yükümlülüklerini yerine getirmeyen bir ülke olarak de¤erlendirilmesine neden olmufltur. Dönemin Türk d›fl politikas›n› yürütenler özellikle ‹ngiltere’ye onlar›n hakl› davalar›n› desteklediklerini ama gerçek anlamda savafla girmeyerek onlar›n ç›karlar›na hizmet ettiklerini anlatarak ikna ederken ayn› ikna metodunu Sovyetler ve Almanlara karfl› da kullanm›fllard›r. Türkiye sürekli savafl d›fl›nda kalmay› ‹ngiltere, Almanya ve Sovyetler Birli¤i aras›nda bir “denge” politikas› yürüterek gerçeklefltirmifltir. Türkiye’nin savafl boyunca yürüttü¤ü denge politikas›n›n iflleyiflini aç›klay›n›z? SIRA S‹ZDE 1941-1943 Dönemi: Almanya ve SSCB’nin Türkiye’den DÜfiÜNEL‹M Talepleri SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M SORU Almanya’n›n 22 Haziran 1941’de Sovyetlere sald›rmas›yla bafllayan savafl›n ikinci dönemi, Türkiye’nin yürütmeye çal›flt›¤› “savafla girmeme” ve bu SORU çerçevede “denge politikas›” bak›m›ndan çok daha zor bir dönem olmufltur. Bu dönemde savaflan taraflarca Türkiye’ye savafl d›fl› tutumunu terk etmesi için sürekli ve yo¤un bir bas- D‹KKAT D‹KKAT k› yap›lm›flt›r. Önceleri Rusya ve Kafkasya cephelerinde baflar›lar› sürdü¤ü müddetçe Almanya, Türkiye’nin Sovyetlere sald›rmas› için yo¤un çaba sarf etmifl, 1942 SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE y›l›n›n sonlar›na do¤ru savafl›n kaderi Almanya’n›n aleyhine dönmeye bafllad›ktan sonra da gerek SSCB gerekse ‹ngiltere sürekli Türkiye’nin Almanya’ya savafl ilan etmesini talep etmifllerdir. (Özdo¤an, 2004, s. 135) AMAÇLARIMIZ Almanya’n›n Balkanlarda ilerleyerek Türk s›n›r›na yaklaflmas› ve ‹talya’n›n AMAÇLARIMIZ da Yunanistan’a sald›rmas› Türkiye’nin kayg›lar›n› artt›rm›flt›r. Öte yandan ‹ngilte- K ‹ T A P K ‹ T A P 4 TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
info@insamer.com
TUZAK
info@insamer.com
ANADOLU
I CİLT
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
İLİŞKİLERİ