Views
1 year ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

114 Türk D›fl

114 Türk D›fl Politikas›-I rin yan›nda savafla dahil olmas› için henüz erken oldu¤una ancak Romanya’n›n petrol tesislerine yap›lacak hava sald›r›s› için Türk havaalanlar›n›n derhal müttefiklerin kullan›m›na aç›lmas›n›n istenmesine karar verildi. Bunun d›fl›nda Türkiye’nin Almanya’ya yapt›¤› krom ihrac›n›n durdurulmas› ve Bo¤azlardan geçen Alman gemilerinin engellenmesi konusunda da Türkiye’ye uygulanan bask›n›n artt›r›lmas› kararlaflt›r›ld›. Moskova Konferans› Bu dönemde Sovyetler, Türkiye’ye karfl› hoflnutsuzluklar›n› s›kl›kla ifade etmeye bafllad›lar. Sovyetler, Türkiye’nin tarafs›zl›¤›n›n, Müttefiklerin de¤il, Almanya’n›n ifline yarad›¤›n› iddia ediyordu. 1943 Ekim’inde ‹ngiliz, ABD ve Sovyet D›fliflleri Bakanlar›n›n kat›ld›¤› Moskova Konferans›’nda da Ruslar, Türkiye’nin savafla sokulmas›nda ›srar etmifllerdir. Konferans’ta Türkiye’nin 1943 y›l› bitmeden savafla dahil olmas› gerekti¤i ve bu konuda Türkiye’yle görüflülerek bu iflin bir an önce sonuçland›r›lmas› gerekti¤i kararlaflt›r›ld›. Sovyet D›fliflleri Bakan› Molotov’a göre, Türkiye’den savafla girmesinin istenmesi bir “telkin” fleklinde de¤il, bir “emir” fleklinde olmal›yd›. Amerikal›lara ve ‹ngilizlere göre, Türkiye’ye böyle bir emir verildi¤i takdirde, kendisine silah yard›m› yapmak zorunluydu ki, o zaman bu yard›m ikinci cephenin aç›lmas›n› geciktirebilirdi. Bunun için, 1943 y›l› sona ermeden Türkiye’nin savafla kat›lmas›n›n istenmesine karar verildi. Konferans’›n savafl aç›s›ndan en önemli sonucu ise ikinci cephenin Fransa’ya yap›lacak bir ç›karma ile aç›lmas› konusunun netlefltirilmesi oldu. I. Kahire Konferans› (Eden-Menemencio¤lu Görüflmesi) Moskova Konferans›’nda al›nan kararlar›n Türkiye’ye iletilmesi için ‹ngiliz D›fliflleri Bakan› Eden ile Türk D›fliflleri Bakan› Menemencio¤lu 5-6 Kas›m 1943’te Kahire’de bir araya geldi. Eden, müttefiklerin üs talebi ile Türkiye’nin y›l sonuna kadar savafla girmesi taleplerini iletti. Türk D›fliflleri ise Eden’a verdi¤i cevapta, üs talebinin Türkiye’nin do¤rudan savafla girmesi anlam›na gelece¤i gerekçesi ile reddetti. Savafla girme konusunda ise yeteri kadar yard›m yap›lmad›kça, Türkiye’nin savafla kat›lamayaca¤› belirtildi. Eden, Türkiye’nin olumsuz cevab›n›n Türk-‹ngiliz münasebetlerini gerginlefltirece¤ini söylediyse de Türkiye savafla kat›lmay› reddetti. Türkiye görüflmede Sovyet yay›lmac›¤›ndan duydu¤u endifleyi dile getirdi. Buna karfl›l›k Eden, Sovyetlerin böyle bir politikas›n›n olmad›¤›, ayr›ca böyle bir niyetlerinin olsa bile Türkiye’nin savafl d›fl› kalarak bunu de¤ifltirmesinin mümkün olmad›¤›n› belirtmifltir. Moskova Konferans› ve Kahire görüflmeleri, Müttefiklerin özellikle de ‹ngilizler ile Sovyetlerin Türkiye’nin savafla girmeleri konusundaki ›srarl› tav›rlar›n› ortaya koymufltur. Bu istekteki temel amaç Almanya’n›n bir an önce yenilgiye u¤rat›lmas› olsa da Müttefiklerin bu iste¤inin arkas›nda yatan nedenler farkl› idi. Sovyetler, Balkanlarda oluflacak bir ‹ngiliz egemenli¤ini önlemek için, ‹ngilizler ise Ege ve Akdeniz’in Almanlardan temizlenmesi ve sömürgelerine giden yolun aç›lmas› için Türkiye’nin savafla kat›lmas›n› istiyorlard›. ABD ise bat›da aç›lacak yeni cepheye a¤›rl›k verilmesini belirtiyor, Balkanlarda cephe aç›lmas›n›n yanl›fl oldu¤unu savunuyordu. Türkiye ise kural olarak savafla girmeye karfl› ç›km›yor ancak bunu hem savafl s›ras›nda, hem de savafl sonras› oluflacak durumun güvenceye al›nmas› flartlar›na ba¤l› k›l›yordu. Savafl s›ras›ndaki koflul, Türkiye’nin askerî ve ekonomik aç›dan güçlendirilmesi ve savafla haz›r hâle gelmesi, savafl sonras› içinse endiflelerinin gi-

4. Ünite - II. Dünya Savafl› Dönemi Türk D›fl Politikas›: 1939-1945 115 derilerek ülke güvenli¤inin ve bütünlü¤ünün garanti alt›na al›nmas›n› istiyordu. Menemencio¤lu’nun Kahire’den ayr›lmadan önce Eden’a söyledi¤i flu sözler Türkiye’nin bu tutumunun nedenini ve d›fl politikas›n› neden böyle flekillendirdi¤ini göstermesi aç›s›ndan önemlidir (Ayd›n, 2004: 459-460): “Siz bize üç defa yanl›fl telkinde bulundunuz. Bunlardan herhangi birini kabul etmifl olsayd›k, sonuçta siz büyük zarar görürdünüz. 1940’ta ‹talya savafla girince siz de savafl ilan edin dediniz. Ya kendimizi kabule mecbur hissetseydik, iflin encam› ne olurdu? 1941’de Yugoslavya için ayn› fleyi yapt›n›z. Nihayet Almanlar› Ruslardan evvel bize hücüm edecek mecburiyete sokmam›z› istediniz. Türkiye’yi bu suretle harcamak size çok pahal›ya mal olacakt›. S›k›flan bir f›rka kumandan›- n›n flaflk›nl›kla kuvvetleri sa¤a sola da¤›tarak delik t›kamaya u¤raflmas› türünden olan bu hareketler o zamanki müflkül durumunuzda belki sizin için kaç›n›lamayacak birer hata olabilirdi. Bugün ise üstün durumda ve kuvvette iken ayn› hayat› tekrar ediyorsunuz. Teklifiniz Türkiye’yi harcamakt›r. Hem s›rf Ruslar› memnun etmek için lüzumsuz ve faydas›z harcamakt›r. Ordumuzun taarruz kabiliyeti olmad›¤›n› ve buna sebep de Adana vaatlerinin yerine getirilmemifl oldu¤u aflikar iken üzerimize Alman kuvvetlerini çekmek ancak intihar olur. Çatalca hatt›m›z dayanmaz ve Almanlar ‹stanbul’u, Bo¤azlar› ve hinterland›n› ele geçirirlerse bunun size ne faydas› olabilir? Ruslar Almanlar› dövsün ‹stanbul’u kurtars›n diye mi ümide düflece¤iz? O zaman Ruslar ‹stanbul’u benim için mi kurtar›r? Bütün bunlar meydanda iken savafla girmezseniz size malzeme vermek güç, adeta imkâns›z olur sözleriyle fasit bir daire içine girdi¤inizi anlam›yor musunuz? Siz malzeme vermedikçe bizim savafl yetene¤imiz oluflamaz dolay›s›yla savafla giremeyiz. Savafla girmedikçe de siz malzeme vermezsiniz. Ne ak›ll›ca hareket, de¤il mi?” Tahran Konferans› Tahran Konferans›, Roosevelt, Churchill ve Stalin’in kat›lmas›yla 28 Kas›m-1 Aral›k 1943 tarihleri aras›nda yap›ld›. Tahran Konferans›’nda Ruslar ikinci cephenin aç›lmas›nda yine ›srar etmifller ve bu ›srar›n sonucu olarak bu cephenin aç›lmas› tarihi 1 May›s 1944 olarak tespit edilmifltir. Sovyetlerin Balkanlara girip bir daha ç›kmamalar›ndan endifle eden Churchill ise ikinci cephenin Balkanlarda aç›lmas›nda ›srar etmifltir. Ancak Churchill, ikinci cephenin Balkanlarda aç›lmas› fikrini Stalin’e kabul ettirememifltir. Bu arada üç lider, Türkiye’nin y›l sonuna kadar savafla kat›lmas›na karar vermifltir. Savafl sonras› bar›fl düzeninin korunmas› için bir milletleraras› teflkilat kurulmas› fikri bütün taraflarca kabul edilmekle beraber Ruslar, dört büyük devlet aras›na Çin’in de kat›lmas›na yine itiraz etmifl, fakat buna da di¤er ülkeler izin vermifltir. Tahran Konferans›’n›n önemli sonucu zafere do¤ru yaklafl›ld›kça müttefikler aras›ndaki görüfl ayr›l›klar›n›n da belirmeye bafllamas›yd›. Bu durum yeni bir paylafl›m döneminin de bafllad›¤›na iflaret ediyordu. ‹kinci Kahire Konferans› ABD ve ‹ngiltere liderlerinin daveti üzerine 4-8 Aral›k 1943’te Kahire’de ‹nönü, Churchill ve Roosevelt görüflmesi gerçekleflti. Görüflmede Churchill Türkiye’nin savafla girmesi konusunda fazlas›yla ›srarc› bir tav›r tak›nd›. Türkiye’nin savafla kat›lmas› hâlinde galip devletler yan›nda yer alarak bar›fl görüflmelerinde elinin güçlü olaca¤›n›, aksi takdirde savafl sonras› geliflmelere seyirci kalaca¤›n› belirtti. Müttefiklerin a¤›r bask›s› karfl›s›nda ‹nönü, “prensip olarak” savafla kat›lmay› kabul etti fakat Türkiye’nin savunma gücü için gerekli olan silah ve teçhizat›n sa¤-

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
info@insamer.com
TUZAK
ANADOLU
I CİLT
info@insamer.com
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ