Views
8 months ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

116 Türk D›fl

116 Türk D›fl Politikas›-I Resim 4.2 ‹kinci Kahire Konferans› 4-8 Aral›k 1943’te Kahire’de Roosevelt, ‹nönü ve Churchill görüflmesi. Roosevelt ile ‹nönü aras›ndaki D›fliflleri Bakan› Numan Menemencio¤lu’dur. lanmas› ve ortak harekat plan›n›n belirlenmesini ön koflul olarak öne sürdü. Görüflmeler kesin bir karar al›nmadan sona erdi. Churchill ‹nönü’ye bir plan vererek bunun en k›sa sürede cevaplanmas›n› talep etti. Ancak ‹nönü yine ön koflullar›n gerçekleflmesi flart›n› öne sürerek Tahran’da al›nan ve Türkiye’nin belli bir süreye kadar savafla sokulmas› yönündeki kararlara karfl› direnerek zaman kazanm›fl oluyordu. Stalin’in Kahire görüflmelerine kat›lmamas› ve gönderilen temsilcinin de bizzat görüflmelerde yer almamas›, Sovyetlerin Türkiye’nin savafla girmesi konusunda umutlar› ve istekleri olmad›¤›n›n bir iflareti olarak alg›lanabilir. Bunda, art›k Alman birliklerini geriletmeye bafllayan Sovyetlerin, savafl› kazanaca¤›ndan emin olmaya bafllamas› ve Türkiye’nin savafl sonras›nda pazarl›k masas›nda görmek istememesinin de etkisi vard›r. Kahire Konferans›’nda Churchill’in ‹nönü’ye verdi¤i plana göre, 15 fiubat’a kadar haz›rl›klar yap›larak 15 fiubat’ta ‹ngiliz uçaklar› Türkiye’ye gelmek için izin isteyeceklerdi. Ancak Türkiye bu plan› gerekli haz›rl›klar›n o zamana kadar tamamlanamayaca¤› ve Türkiye üzerinden yap›lacak bir hava harekat›n›n ülkeyi savafla sokmak anlam›na gelece¤i ülkenin buna haz›r olmad›¤› gerekçesi ile itiraz etti ve bunu 12 Aral›k 1943’te bir nota ile ‹ngiliz Büyükelçili¤ine bildirdi. ‹ngiltere ise konunun teknik yönlerinin görüflülmesi için bir askerî heyetin Türkiye’ye gönderilece¤ini bildirdi. Ocak-fiubat 1944’te Ankara’da Türk ve ‹ngiliz askerî heyetleri aras›nda bu konuda görüflmeler yap›ld›. Görüflmeler fiubat bafl›nda kesildi. ‹ngilizlere göre Türkler çok fazla fley istemifllerdi. Silah ve malzeme verilecek olursa, bunun sevkiyat› savafl sonuna kadar devam edecek ve bu arada Türkiye de savafl d›fl›nda kalm›fl olacakt›. askerî görüflmelerin kesilmesi Türkiye ile ‹ngiltere ve Amerika’n›n iliflkilerini gerginlefltirdi. Churchill, bar›fl konferans›nda Türkiye’nin sa¤lam bir mevkiye sahip olamayaca¤›n› belirtti. 2 Mart’ta ‹ngiltere, 1 Nisan 1944’te ise ABD Türkiye’ye yapt›klar› silah ve malzeme yard›m›n› durdurdular. Böylece Türkiye ile müttefikler aras›ndaki iliflkiler en alt düzeye indirilmifl oldu. Almanya ile ‹liflkilerin Kesilmesi Müttefik Devletlerin Türkiye’ye, Almanya ile olan ticari ve diplomatik iliflkilerin kesilmesi yolundaki bask›lar›n›n artmas› üzerine Türkiye, 20 Nisan 1944’te Almanya’ya yapt›¤› krom sevkiyat›n› durdurdu¤unu aç›klam›flt›r. 5 Haziran 1944’te Bo- ¤azlardan Karadeniz’e baz› Alman savafl gemilerinin geçmesi, Türkiye ile Müttefiklerin aras›n›n daha da aç›lmas› sonucunu do¤urmufltur. Bu olay›n Müttefiklerden büyük tepki görmesi üzerine D›fl iflleri Bakan› Numan Menemencio¤lu istifa etmek zorunda kalm›flt›r. 1944 yaz›nda Almanya’n›n askerî durumu art›k iyice kötüye gitmeye bafllad›¤›ndan yine Müttefiklerin bask›s› sonucunda Türkiye 2 A¤ustos 1944’te TBMM’nin ald›¤› kararla Almanya ile tüm iliflkilerini kesmifltir. Bu kararlar, bozulan Türkiye-Müttefikler iliflkisini yeniden canland›rmaya bafllam›flt›r.

4. Ünite - II. Dünya Savafl› Dönemi Türk D›fl Politikas›: 1939-1945 117 Savafl Boyunca Almanya’n›n Türkiye’deki Pan-Türkist Politikalar› ve Bunun Türkiye’deki Yans›mas› Savafl boyunca Almanya’n›n uygulad›¤› Türkiye politikas›n›n ana çizgisi önce Türkiye’nin Bat› ittifak›ndan ayr›lmas›n›, en az›ndan ittifaka mesafeli durmas›n›; Sovyetlerle savafl›n›n gündeme geldi¤i zamandan itibaren de Sovyetlere karfl› Türkiye’nin savafl ilan etmesini sa¤lamaya çal›flmak olmufltur (Özdo¤an, SIRA S‹ZDE 2004: 140). SIRA S‹ZDE Alman d›fl iflleri ve von Papen Türkiye’yi Sovyetlere karfl› harekete geçirebilmek için Türkiye kamuoyunda sistemli bir flekilde bir anti-Sovyet ve anti-komünist propagandan›n eflli¤inde Turanc›, ›rkç› ve Pan-Türkist e¤ilimleri destekleyen bir politi- DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M ka izlemifltir. Hatta bu konuda sonradan ortaya ç›kar›lan Alman gizli belgelerine göre Türkiye’ye gizli flekilde mali destekte de bulunulmufltur. Alman SORU D›fl iflleri Bakan› SORU Ribbentrop’un ifadesiyle “mali durumlar› bozuk olan Türkiye’deki dostlar›m›z› desteklemek için” von Papen’e 5 milyon alt›n Mark yollanm›flt›r (Ayd›n, D ‹KKAT 2004: 449). D‹KKAT Gerek Almanya’n›n yaratt›¤› ve destekledi¤i politikan›n ve dünya konjonktürünün gerekse de Türkiye’deki iktidarlar›n aç›k/gizli deste¤i veya göz yummas›yla II. SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE Dünya Savafl› döneminde Türkiye’deki Turanc› e¤ilim güç kazanm›flt›r. Ancak bu durum Almanlar›n Sovyetler karfl›s›nda gerilemeye bafllamas›yla de¤iflecek ve Turanc› hareketin temsilcileri 1944 y›l›nda tutuklanmaya bafllanacak, AMAÇLARIMIZ bu konuda yay›n yapan bas›n organlar› da bu tür yay›nlar›na son vereceklerdir. AMAÇLARIMIZ II. Dünya Savafl›’nda Türkiye’deki Turanc› ve Pan-Türkist e¤ilimleri K ve ‹ bu T konudaki A P Alman politikas›n›n daha ayr›nt›l› bir analizi için:, Günay G. ÖZDO⁄AN (2004), “II. Dünya Savafl› Y›llar›ndaki Türk-Alman ‹liflkilerinde ‹ç ve D›fl Politika Arac› Olarak Pan-Türkizm”, Faruk Sönmezo¤lu (Der.), Türk D›fl Politikas›n›n Analizi, ‹stanbul: Der Yay›nlar›. TELEV‹ZYON SAVAfiIN SON DÖNEM‹ VE TÜRK‹YE AMAÇ 5 ‹NTERNET Savafl›n nas›l sonuçland›¤›n› ve savafl sonuna do¤ru uluslararas› dengelerin nas›l flekillendi¤ini ve Türkiye’nin bu dengeler karfl›s›ndaki durumunu de¤erlendirebilecek bilgi ve becerilere sahip olmak. K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET 6 Haziran 1944’te Normandiya Ç›karmas› ile aç›lan ikinci cephe sonras›nda Almanlar›n art›k iyice s›k›flmaya bafllamas› savafl›n tüm dengesini müttefikler lehine döndürmeye bafllam›flt›r. Türkiye bu arada müttefiklerle Nisan bafl›nda bozulan iliflkilerini bir bak›ma dengelemek için Sovyetlerle temasa geçmifltir. 1944 May›s ve Haziran aylar›nda Sovyetlerle yak›nlaflmaya teflebbüs etmek istediyse de Sovyetler bu yak›nlaflma için Türkiye’nin savafla kat›lmas›n› flart kofltular. Almanya ile tüm iliflkilerin kesilmesi sonras›nda ‹ngiltere ve ABD ile k›smen iliflkiler yumuflam›fl ancak Türk-Sovyet iliflkileri iyice so¤umufltu. Sovyetler Türkiye’nin giriflimlerini so¤uk karfl›lam›fllar ve bu aflamada Türkiye’nin savafla girmesinin art›k kendileri için bir önemi kalmad›¤›n› beyan etmeye bafllam›fllard›r. Ayn› beyan ‹ngiliz Büyükelçisi taraf›ndan da iletilince Türkiye iyiden iyiye endiflelenmeye bafllam›flt›r. Bu nedenle Sovyetlerin 1944 yaz›nda Romanya ve Bulgaristan’a girmesi Türkiye’nin endiflesini artt›r›rken sonbaharda ‹ngiltere’nin Yunanistan’a asker ç›karmas› bu durumu dengelemesi aç›s›ndan memnuniyetle karfl›lanm›flt›r. Bunun sonucunda, Balkanlarda Yunanistan’la yeniden bir ifl birli¤i sa¤lamak için de Türkiye, Kas›m 1944’te Yunan Hükûmeti’ne Oniki Ada üzerinde hiçbir talep ve iddias› olmad›¤›n› bildirmifltir. 1945 y›l›na girerken Türkiye’nin bafll›ca endiflesi Sovyet tehlikesiydi. Çünkü bü-

TUZAK
ANADOLU
info@insamer.com
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
info@insamer.com
I CİLT
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
İLİŞKİLERİ