Views
6 months ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

120 Türk D›fl

120 Türk D›fl Politikas›-I 7 May›s 1945’te Almanya, 14 A¤ustos 1945’te ise Japonya’n›n teslim olmas›yla II. Dünya Savafl› fiilen sona erdi¤inde, Türkiye dünyan›n birçok yerini ve özellikle de kendi bölgesini etkileyen, 70 milyonun üzerinde asker ve sivilin öldü¤ü bu büyük y›k›mdan, savafl d›fl› kalarak ve tek bir kurflun atmadan kurtulmufl oluyordu. Fakat bundan sonra oluflacak olan yeni Avrupa ve dünya dengesinde bir var olma mücadelesi ile karfl› karfl›ya kalacakt›r. Türkiye savafla kat›lmaman›n, insan kaybetmeme ve y›k›ma u¤ramama anlam›nda olumlu etkisini yaflamakla birlikte, bu “savafl d›fl›” kalman›n bedelini de de¤iflen dünya dengelerinde yürütece¤i flartlar› a¤›r bir “varl›k mücadelesi” ile ödeyecektir. Her ne pahas›na olursa olsun “savafla girmeme” ve “savafl d›fl› kalma” temel hedefi ile yürütülen II. Dünya Savafl› Türk D›fl Politikas›, bu konuda baflar›l› olmufltur. Ancak savafl›n gidiflat›na göre, özellikle de son iki y›lda bu politikay› yürütmekte karfl›laflt›¤› sorunlar ve yaflanan gerilimler çok s›k›nt›l› bir süreci de beraberinde getirmifltir. Türkiye “savafl d›fl› kalma” temel hedefini gerçeklefltirmek için savafl›n ana bileflenleri olan ‹ngiltere, Almanya ve SSCB aras›nda bir “denge politikas›” izlemifltir. Bulundu¤u stratejik konum nedeniyle savafl›n gidifline göre taraflar›n Türkiye’yi savafla sokma çaba ve bask›lar›na karfl› sürekli olarak askerî ve ekonomik zay›fl›¤›n› gerekçe olarak göstermifl, savafla kat›lmak için bu konularda a¤›r ve uzun vadeli yard›m flartlar› öne sürerek oyalama taktikleri izlemifltir. Bunun yan›nda ‹ngiltere’ye karfl› Almanya ve Sovyetlerle olan sald›rmazl›k anlaflmalar›n›, Almanya’ya karfl› üçlü ittifak ve Sovyetlerle olan sald›rmazl›k anlaflmas›n›, Sovyetlere karfl› ise Almanlarla olan sald›rmazl›k anlaflmas› ile üçlü ittifak› öne sürerek bir savafla taraf olamayaca¤›n› belirtmifltir. Bütün bu denge politikas›na ra¤men Türkiye’nin savafl›n ilk y›llar›nda duydu- ¤u Almanya ve SSCB taraf›ndan ayn› anda iflgale u¤rama korkusu (Polonya Sendromu), sonras›nda ise sürekli olarak SSCB taraf›ndan savafl s›ras›nda iflgale u¤rama veya savafl sonras› kurtar›lan bir ülke olarak iflgale u¤rama korkusu nedeniyle Türkiye’nin d›fl politikas›ndaki “tarafs›zl›k”, asl›nda genel olarak ‹ngiltere’nin yan›nda yer alma konusunda gösterilen bir “aktif tarafs›zl›k” tutumu olarak nitelenebilir. Sonuç olarak yeni kurulmufl ve hem askerî hem de ekonomik aç›dan oldukça zay›f durumda bir ülke olan Türkiye, yürüttü¤ü usta ve incelikli bir d›fl politika ve diplomasi ile savafl›n d›fl›nda kalmay› baflarabilmifltir. Savafla girmeme konusundaki tav›r uzunca bir süre Almanya’n›n lehine çal›flm›flt›r. Hatta Türkiye son bir y›la kadar Almanya’n›n savafl makinas› için önemli bir unsur olan krom ihrac›n› da kesmemifltir. Bu durum Müttefiklerden büyük tepki alsa ve savafl›n sonunda bunun bedelini yaln›z kalmakla ödese bile Türkiye, büyük bir y›k›mdan insan›n› cephelerde yitirmeden ve tahribata u¤ramadan ç›kmay› baflarabilmifltir. Bu süreçte belki de etkileri uzun süre devam edecek olan d›fl politik tercihle iliflkili en vahim iç politik sonuç, Almanya etkisindeki Türkiye’nin otoriteryenli¤e verdi¤i destek ve demokrasiden uzaklaflmas› olmufltur.

4. Ünite - II. Dünya Savafl› Dönemi Türk D›fl Politikas›: 1939-1945 121 Özet A MAÇ 1 II. Dünya Savafl›’na do¤ru dünya ve Türkiye’deki durumu aç›klayabilmek. I. Dünya Savafl›’n›n ard›ndan de¤iflen güç dengeleri 1930’lara gelindi¤inde art›k varl›¤›n› sürdüremeyecek duruma gelmiflti. Savafl sonras› yap›lan bar›fl görüflmeleri yenik devletler aleyhine a¤›r koflullar içeren antlaflmalarla noktaland›. I. Dünya Savafl›’n›n galipleri (‹ngiltere, Fransa ve Rusya) ile ma¤lup Almanya aras›nda 28 Haziran 1919’da yap›lan Versay Antlaflmas›, Almanya aç›s›ndan, toprak ve sömürge kayb› da dahil olmak üzere, askerî ve ekonomik konularda oldukça a¤›r flartlar içermekteydi. Almanya II. Dünya Savafl›’na kadarki süreçte Versay ve sonras›ndaki anlaflmalar›n yükümlülüklerini yerine getirmeme, hatta bu yükümlülükleri bertaraf etme konusunda çaba harcayacakt›r. 1933’te iktidara gelen Hitler’in tutumu bu süreci daha da h›zland›racakt›r. Almanya ile birlikte I. Dünya Savafl›’ndan a¤›r darbeler alarak yenik ayr›lan ‹talya ve Japonya da sald›rgan bir tutum içerisine girmifllerdir. I. Dünya Savafl› sonunda kendini ma¤dur durumda gören ve yay›lmac› politika izleyen ‹talya ile Almanya 1936 y›l›nda “Roma-Berlin Mihveri” ad›yla bir ittifak kurdular. Daha sonra bu ittifaka Uzakdo¤u’da yay›lmac› ve sald›rgan bir politika izleyen Japonya da kat›ld›. Bu devletler II. Dünya Savafl›’nda “Mihver Devletleri” olarak an›lacakt›r. Bu üç devletin sald›rgan tutumlar› karfl›s›nda etkili bir tepki ortaya koyamayan di¤er büyük devletlerin (‹ngiltere, ABD, SSCB, Fransa) tutumu ve savafl› önlemek amac› ile kurulmufl olan Milletler Cemiyeti’nin de etkisiz kalmas› Mihver Devletlerinin sald›rgan tutumunu artt›rmalar›na yol açacakt›r. Türkiye ise Lozan’dan sonra yeni kurulan ve gerek askerî, gerekse ekonomik anlamda zay›f durumda olan Cumhuriyet’i korumak ve gelifltirmek için uluslararas› politikas›n› bar›flç› bir do¤rultuda ve büyük devletler aras›nda bir “denge stratejisi” izlemek fleklinde kurgulam›fl ve hayata geçirmifltir. Türkiye’nin izledi¤i çok yanl› d›fl politikan›n önemli bir göstergesi Lozan’dan hemen sonraki dönemde Sovyetler Birli¤i ile yak›n iliflkiler kurmas›d›r. A MAÇ 2 Bu ilkeler çerçevesinde Türkiye, Lozan’dan II. Dünya Savafl›’na kadarki süreçte uluslararas› alanda birçok sald›rmazl›k, dostluk ve ifl birli¤i antlaflmas›na imza atm›flt›r. 1930’larda Almanya ve ‹talya’n›n sald›rgan ve yay›lmac› politikalar izlemesi üzerine Balkan Antant› ve Sadabad Pakt› ile bat›da ve do¤uda bir güvenlik sistemi kurmufl ve kendisi için önemli olan bu iki bölgede bar›fl politikas›n› kuvvetlendirmifltir. Ancak ‹talya’n›n Habeflistan’› iflgali ile birlikte Do¤u Akdeniz’in güvenli¤inin Türkiye aç›s›ndan tehlikeye girmesi ve bu ülkenin Afrika ve Asya üzerindeki sömürgeci emellerini aç›kça dile getirmesi karfl›s›nda Türkiye etkin deniz gücüne sahip güçlü müttefikler aray›fl›na girmifltir. Bunun sonucunda, 12 May›s 1939’da ‹ngiltere ve 23 Haziran 1939’da Fransa ile imzalanan bildirgeler ile Akdeniz’de bir savafl ç›karsa yard›mlaflma taahhüdü ve bu maksatla bir antlaflma yapma konusunda niyet beyan etmifllerdir. Savafl döneminde savaflan taraflar›n Türkiye üzerindeki bask›lar› ve Türkiye’den isteklerini aç›klayabilmek. II. Dünya Savafl› boyunca savaflan taraflar›n Türkiye üzerinde, duruma göre yanlar›nda savafla dahil olma veya tarafs›z kalma yönünde yo¤un bask› ve istekleri olmufltur. Savafl›n bafllang›c›nda Almanya ve ‹talya’n›n Balkanlar ve Akdeniz’deki sald›r› ve iflgalleri, Türkiye’yi ‹ngiltere ve Fransa ile Üçlü ‹ttifak Antlaflmas› yapmaya yöneltmifl, bunun sonucunda Almanya’n›n Türkiye üzerindeki bask›lar› artm›flt›r. Üçlü ittifak ayn› zamanda Kurtulufl Savafl›’ndan bu yana olumlu seyirde devam eden Türkiye-SSCB iliflkilerini de bozmufl, SSCB’nin Antlaflmaya tepkisi sonucu iliflkilerde gerilim yaflanmaya bafllanm›flt›r. Üçlü ittifak Almanya ve SSCB’nin bask›lar›n› artt›rman›n yan› s›ra, savafl›n Akdeniz ve Balkanlarda yay›lmas›yla beraber Müttefiklerin (‹ngiltere ve Fransa) Antlaflma gere¤i Türkiye’nin yanlar›nda savafla kat›lmas› yönündeki bask›lar›na da neden olmufltur. Türkiye ise Üçlü ‹ttifak›n “Sovyet Çekincesi” olarak bilinen 2 numaral› protokolünü ileri sürerek ‹ngiltere ve Fransa’n›n isteklerini geri çevirmifltir.

info@insamer.com
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
TUZAK
ANADOLU
info@insamer.com
I CİLT
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
İLİŞKİLERİ