Views
1 year ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

164 Türk D›fl

164 Türk D›fl Politikas›-I Johnson Mektubu, uzun y›llar Türkiye-ABD iliflkileri üzerinde etkili olmufltur. Öncelikle, bu mektuptan sonra uzun bir süre Türkiye, K›br›s’a askerî müdahale yapmay› düflünmemifltir. Jüpiter füze krizinden sonra bu mektupla ABD’ye olan güven bir kez daha sars›lm›fl ve özellikle NATO’ya üyelik Türk kamuoyunda daha yüksek sesle tart›fl›l›r olmufltur. Türkiye’nin çok yönlü bir d›fl politika izlemesinde mektubun etkilerinin büyük oldu¤u söylenebilir. Keza bundan sonra Türkiye, SSCB ve baflka ülkelerle alternatif iliflkiler gelifltirme aray›fl›na girecektir. Öte yandan, Türkiye’nin ABD’nin her d›fl politika karar›na hemen ve tam destek vermek konusunda bu mektupla birlikte bir geri ad›m att›¤› kabul edilir. Bundan sonraki Türk d›fl politikas› daha reel politikaya dayal› ve ülkenin ç›karlar›n›n daha ayr›nt›l› hesapland›¤› bir yöntemle belirlenmeye çal›fl›lacakt›r. Türkiye’deki Amerikan Varl›¤› ve Buna ‹liflkin Sorunlar ABD ile yaflanan sorunlar yaln›zca d›fl politik kararlara iliflkin olarak ç›kmam›flt›r. Türkiye’de bulunan ABD askerleri ve üsleri de Türkiye ile ABD aras›nda baz› sorunlara yol açm›flt›r. ABD askerlerinin üslerden ald›¤› gümrüksüz, yani vergisiz mallar› Türkler’e belirli kârlarla satmalar› ve bunun yeni bir kaçak piyasa oluflturmas›, üslerde çal›flan Türk personelin ayr›mc›l›kla karfl›laflmas›, di¤er taraftan ülke içinde ABD karfl›t› e¤ilimlerin artmas› ve bunun Amerikan askerîne karfl› bir tepkiye dönüflmesi bu sorunlardan baz›lar›d›r. Keza, bu dönemde Türkiye içinde yükselen sol hareket, ABD’nin ve NATO’nun Türkiye ile olan iliflkilerini çeflitli vesilelerle elefltirmeye bafllam›fl, bu da kamuoyundaki tepkileri artt›rm›flt›r. Bütün bu rahatsz›l›klardan endifle duyan, 27 Ekim 1965’te iktidara gelen Süleyman Demirel hükûmeti, gerek rahats›zl›klar› gidermek gerekse Amerikan askerlerinin Türkiye’deki statülerini bir netli¤e kavuflturmak ad›- na Amerikal› yetkililerle görüflmeye bafllam›fl ve temelde ABD ile yap›lan ikili anlaflmalar›n tek bir metinde toplanmas›n› hedefleyen bir çal›flma yap›lmaya bafllanm›flt›r. Sonuçta 3 Temmuz 1969’da imzalanan Ortak Savunma ‹flbirli¤i Anlaflmas›’yla belli bafll› noktalar hükme ba¤lanm›flt›r. Buna göre Türkiye’deki ABD üslerinden bir baflka ülkeye düzenlenecek sald›r›larda üslerin kullan›m› Türk taraf›n›n iznine ba¤lanm›fl, bu üslerin mülkiyetinin Türkiye’ye ait oldu¤u kabul edilmifl, üslerin Türk makamlar›nca denetlenebilmesinin önü aç›lm›fl ve gerekti¤inde bunlar›n kullan›m›n›n Türk taraf›nca s›n›rland›r›labilece¤i öngörülmüfltür (Bölükbafl›, 2001:697). Bu dönemde ABD’nin Türkiye’ye yapt›¤› ekonomik ve askerî yard›mlar devam etmifltir. Ekonomik yard›mlarda büyük ölçüde bir azal›fl görülse de Türkiye’nin SSCB ile yak›nlaflabilece¤i endiflesi bu yard›mlar›n kesilmesinin önüne geçmifltir. Askerî yard›mlar ise bir önceki dönemdeki düzeyde devam etmifl ancak ABD, Türkiye’nin bu yard›mlar› kara ordusunu güçlendirmesi için kullanmas›nda ›srar etmifltir. SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M 2 Türkiye ile ABD SIRA aras›ndaki S‹ZDE iliflkilerin eskisine göre so¤uma nedenlerini inceleyiniz. DÜfiÜNEL‹M SORU SORU D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE

6. Ünite - 1960-1970 Dönemi Türk D›fl Politikas› 165 TÜRK‹YE - SSCB ‹L‹fiK‹LER‹ AMAÇ 3 Dönem içerisinde yak›nlaflan Türkiye ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli¤i iliflkilerini belirleyen ana etkenleri analiz edebilmek. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda yak›n iliflkiler kurmufl ancak II. Dünya Savafl› sonras› oluflan yeni uluslararas› sistemle birlikte uzaklaflm›fl olan Türkiye ve SSCB, bu dönemde yeniden yak›n iliflkiler içine girmifl ve çeflitli alanlarda ifl birli¤i yap›labilece¤i görülmüfltür. II. Dünya Savafl›’n›n hemen ard›ndan, özellikle Bo¤azlar ve Türkiye’nin do¤usundaki baz› illerin SSCB’ye verilmesi gibi konularda Türkiye üzerinde bask› oluflturan Stalin’in temel amac› bu sayede Türkiye’yi SSCB’ye ba¤›ml› k›lmak ve bu ülkeden çekinilmesini sa¤lamakt›r. Ne var ki bu strateji ters tepmifl ve SSCB’nin bask›c› ve yay›lmac› politikalar› Türkiye’yi ABD ve Bat› Bloku’na yak›nlaflt›rm›flt›r. 1945-1950 aras› dönemde Türkiye hâlâ çekingen bir politika izlemifl olsa da DP’nin iktidara gelmesiyle birlikte, bloklaflman›n getirdi¤i ve Türkiye’nin blok siyasetine olan kat› ba¤l›l›¤› nedeniyle tam Sovyet karfl›t› bir d›fl politika izlenmifl ve SSCB’den uzak durulmufltur. Türkiye, oluflan yeni uluslararas› sistemde kendi yerine karar verdikten ve NA- TO’ya üyeli¤ini kesinlefltirdikten sonra SSCB ile olan iliflkileri daha gergin bir hâle gelmifl ve bu durum Stalin’in ölümünden sonra SSCB taraf›ndan yumuflat›lmaya çal›fl›lm›flsa da Türkiye bu duruma pek s›cak bakmam›flt›r. 1951 y›l›nda Türkiye, NA- TO’ya üye oldu¤unda SSCB derhâl bir notayla bu üyeli¤in Türkiye’nin kendi topraklar›n› ‘SSCB’ye karfl› sald›rgan amaçlar besleyenlere açmak’ oldu¤unu belirtmifltir (Sönmezo¤lu, 2006:125-126). Keza, Türkiye’nin bu notaya verdi¤i karfl›l›k so¤uk savafl›n gerilimini iyiden iyiye artt›rm›flt›r. 1950-1960 aras› dönemde Türkiye’nin d›fl politikas›n› blok siyasetine endekslemesi ve ABD’nin d›fl politik kararlar›na s›k› s›k›ya destek vermesi bu dönemde Türkiye-SSCB iliflkilerini belirleyen temel faktör olmufltur. Nitekim, 1953 sonras› Sovyet taraf›n›n iliflkileri yumuflatma giriflimi NATO çerçevesinde yürütülen Sovyet karfl›t› politikan›n de¤iflmesini sa¤layamam›flt›r. Bu dönemde Sovyet yönetiminin Türkiye’ye çok cazip yard›m tekliflerinde bulunmas› bile duruma etki etmemifltir. Hatta, 1946 y›l›nda Türkiye’den istenen toprak taleplerinden vazgeçildi¤inin Türk taraf›na bildirilmesi ve Türkiye’nin buna verdi¤i donuk yan›t blok siyasetinin Türkiye üzerindeki güçlü etkisini göstermektedir (Sönmezo¤lu, 2006:126). ABD’nin gözetiminde Ba¤dat Pakt›’n›n kurulmas› Türkiye-SSCB iliflkilerini daha da gerginlefltirmifltir. Nitekim pakt›n karfl›s›nda olan M›s›r ve Suriye üzerindeki Sovyet etkisinin artmas› Türkiye’nin güneyden kuflat›ld›¤› hissine kap›lmas›na neden olmufl, di¤er yandan SSCB ise Türkiye’nin Bat› emperyalizmine uyduluk yapt›¤› ve bölge ülkelerini bu etkiye açt›¤› iddias›nda bulunmufltur. Bu gerginlik hâli, 1957 Suriye krizinde de devam etmifl, 1958’de Irak’taki askerî darbede de benzer sorunlar yaflanm›flt›r. 1957 y›l›ndan itibaren ABD’nin Türkiye’ye Jüpiter füzelerini yerlefltirmek istemesi ve SSCB’nin bunu bir güvenlik tehditi olarak görmesi Türkiye ile SSCB aras›ndaki iliflkilerin baflka bir sorunla karfl›laflmas›na neden olmufltur. SSCB, bu giriflimin NATO ve ABD taraf›ndan kendisine karfl› yap›ld›¤›n› iddia etse de Türkiye, bunun aksine, durumun yaln›zca savunma amaçl› oldu¤unu iddia etmifl ve bu konuda gerginlik 1962 Küba krizinde füzeler kald›r›lana dek devam etmifltir.

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
info@insamer.com
TUZAK
ANADOLU
I CİLT
info@insamer.com
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ