Views
1 year ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

180 Türk D›fl

180 Türk D›fl Politikas›-I Varflova Pakt›: ‹kinci Dünya Savafl› sonras›, Sovyetler Birli¤i ile ABD ve Bat› Avrupa aras›nda ortaya ç›kan çat›flma ve Federal Almanya Cumhuriyeti’nin Bat› ile bütünleflmesi sonucunda Sovyetler Birli¤i ve komünist Do¤u Blok ülkeleri olan Arnavutluk, Bulgaristan, Demokratik Almanya Cumhuriyeti, Macaristan, Polonya, Romanya, Çekoslovakya gibi ülkelerin bir araya gelmesiyle kurulan askerî ve siyasi bir örgüttür. Örgütün bafll›ca organlar›: 1) Siyasal Dan›flma Komitesi, 2) Savunma Bakanlar› Komitesi, 3) Silahl› Kuvvetler Ortak Komutanl›¤› ve 4) Askerî Konsey’dir. Örgüt, 25 Aral›k 1991 y›l›nda askerî, 1 Nisan 1991 tarihinde siyasi kanad›n› feshetmifltir (Sönmezo¤lu,2010:694- 695). ç›kt›¤› bir dönemdir bu dönem. ‹ki örnek, bu tek yönlü politikan›n sonuçlar›n› göstermek aç›s›ndan önemlidir. Bunlardan ilki Haflhafl sorunudur. ABD, Nixon iktidar› s›ras›nda uyuflturucuyla mücadeleye verdi¤i önemi art›rm›fl ve Türkiye’deki haflhafl üretiminin ABD’deki uyuflturucu sorununun temel nedenlerinden biri oldu¤unu iddia etmeye bafllam›flt›r. 1970’ten itibaren bu konuda Türkiye’ye olan bask›y› art›ran ABD, ülkedeki haflhafl üretiminin tamamen sonland›r›lmas›n› istemekte ancak dönemin Demirel hükûmeti buna yanaflmamaktayd›. Bu durum, ABD’de tepkiyle karfl›- lanm›fl ve ABD Kongresi’nde Türkiye’ye karfl› çeflitli yapt›r›mlar için görüflmeler bafllam›flt›r. Ancak 12 Mart 1971 tarihinde Türkiye’de askerî müdahalenin ard›ndan iktidara gelen Nihat Erim Hükûmeti, ABD deste¤i olmadan ayakta kalamayaca¤›n› düflündü¤ünden ABD’nin yasak karar› verilmesi takdirde taahhüt etti¤i 30 milyon dolar karfl›l›¤›nda haflhafl üretimini tamamen yasaklamay› kabul etmifltir. Haflhafl üretiminin yasaklanmas›, Türkiye’de yaklafl›k 100.000 köylü ailesinin büyük ekonomik zarar görmesine neden olmufltur. Üstelik ABD zarar›n telafisi için taahhüt etti¤i miktar›n sadece üçte birini vermiflti ve bu da s›k›nt› yaratmaktayd›. 1973 tarihinde Ecevit liderli¤inde iktidara gelen CHP-MSP koalisyonu var olan zarar› gidermek için tüm bask›lara ra¤men haflhafl üretimini tekrar serbest b›rakm›flt›r. Al›nan bu karar, ABD taraf›ndan büyük tepkiyle karfl›lanm›fl, ABD Senatosu ve Temsilciler Meclisi Türkiye’ye verilen borçlar›n durdurulmas›, ekonomik ve askerî yard›mlar›n sonland›r›lmas› karar›n› alm›fl ve bu kapsamda Türkiye’ye bir ambargo uygulanma ihtimali de ortaya ç›km›flt›r. ‹kinci önemli örnek ise 1974 y›l›ndaki K›br›s Bar›fl Harekât› sonras› ABD’nin Türkiye karfl› tutumudur. 1974 y›l›ndaki bu harekât, ABD’nin silah ambargosu uygulamas›na neden olmufltur (Erhan, 2004:701-703). Bu dönem, ayr›ca Türkiye’nin müttefiki NATO ve AT üyelerinden bekledi¤i siyasi ve ekonomik deste¤i göremedi¤i bir dönemdir. 1973 y›l›nda yaflanan Arap-‹srail Savafl› sonras› Petrol Krizi, sonras›nda artan petrol fiyatlar› ve Bat› ülkelerinde sanayi mallar›ndaki fiyatlar›n yükselmesi 1970-1973 y›llar› aras›nda Türkiye’nin biriktirdi- ¤i önemli döviz stokunun da büyük ölçüde tükenmesine neden olmufl ve ekonomik aç›dan ülke büyük bir darbo¤aza girmifltir. Yukar›da özetlenmeye çal›fl›lan nedenlerden dolay›, 1970’li y›llarda Türkiye tek yönlü bir d›fl politikay› b›rak›p çok yönlü bir d›fl politika anlay›fl›n› uygulamaya bafllam›flt›r. Bu dönem, Türkiye gerek Sovyetler Birli¤i ile gerek ba¤lant›s›zlar ile iliflkilerini daha da gelifltirmeye çal›flm›flt›r. 1974 y›l›nda yeniden bafllayan K›br›s sorunu, Türkiye’nin hem iç hem de d›fl politikas›nda en belirleyici unsur olmufltur. Bu yüzden, dönemin Türk d›fl politikas›ndan bahsederken ele al›nan konular bu temel üzerinden ifllenecektir. Ancak, 1974 sonras› Türk d›fl politikas›n› anlamak için K›br›s sorununun tarihsel sürecine ve 1974 y›l›na kadar olan geliflimine k›saca de¤inmek yerinde olacakt›r. BAfiLANGICINDAN MÜDAHALEYE KIBRIS SORUNU AMAÇ 1 K›br›s sorununun, 1974 K›br›s Bar›fl Harekât›na kadar nas›l bir tarihsel süreçten geçti¤ini aç›klayabilmek. 93 Harbi’nde Osmanl› ‹mparatorlu¤u taraf›ndan ‹ngilizlere kiralanan K›br›s, Osmanl› Devleti’nin I. Dünya Savafl›’nda ‹ttifak devletleri saf›nda yer almas› sonucu ‹ngilizler taraf›ndan iflgal edilmifltir. Kurtulufl Savafl› sonras› yap›lan Lozan Bar›fl Antlaflmas›’nda adan›n Birleflik Krall›¤a ilhak› kabul edilmifl ve 1950’lerin sonlar›- na kadar K›br›s, Türkiye’nin ulusal ve uluslararas› gündeminde önemli bir yer tutmam›flt›r. Ancak, 1950 y›l›nda Baflpiskopos II. Makarios öncülü¤ünde K›br›s’ta

7. Ünite - 1970-1980 Dönemi Türk D›fl Politikas› Türk toplumunun kat›lmad›¤› bir plebisit düzenlenmifl ve halk›n % 90’dan fazlas›- n›n Yunanistan ile birleflmek istedi¤i ve zaten ada nüfusunun büyük oranda Rumlardan olufltu¤u belirtilmifltir. Ancak Rumlar›n bu talebi ve giriflimleri, hem ‹ngilizlerin çabalar› hem de So¤uk Savafl koflullar› nedeniyle uluslararas› kamuoyu taraf›ndan ciddiye al›nmam›flt›r. Bunun üzerine Rumlar, bu hedef için tehdit ve hatta etnik temizlik yolu ile ‹ngiliz ve Türkleri adadan kaç›rma fleklinde bir stratejiye yönelmifl ancak bu strateji 1974 Müdahalesini getirmifltir. 1955 y›l›nda kurulan ve Türkçesi “K›br›sl› Savaflç›lar›n Ulusal Örgütü” (EO- KA) olan silahl› direnifl örgütünden bahsetmek süreci anlamada yard›mc› olacakt›r. K›br›s Bar›fl Harekât›’na kadar geçen sürede K›br›s’ta faaliyet göstermifl olan afl›- r› sa¤c› bu Rum örgüt, II. Dünya Savafl› sonras›nda K›br›s’taki kilise önderli¤inde kurulan silahl› örgüttür. Amac› Enosis’i gerçeklefltirmek olan ve Georgios Grivas liderli¤inde 1955-1959 y›llar› aras›nda ‹ngilizler ile silahl› mücadeleye giren örgüt, ‹ngilizlerin adadan çekilmesi sonras›nda bu kez de Türk toplumuna karfl› sald›rlar düzenlemifltir. 1970’lerin bafllar›na kadar Makarios taraf›ndan da desteklenmifl ve enosis için önemli bir güç kabul edilmifltir. Ad›n› EOKA-B olarak de¤ifltiren örgüt 1972’de Türklere karfl› sald›r›lar›n› yo¤unlaflt›rm›flt›r. Liderleri Grivas’›n 1974 y›l›nda ölümüyle eski gücünü yitiren örgüt, 1974 K›br›s Bar›fl Harekât› sonras› yeniden yönetime gelen Makarios taraf›ndan yasaklanm›flt›r (Sönmezo¤lu, 2010:259; Bölükbafl›, 2001:93). EOKA sald›r›lar›na karfl›, 1957’de Burhan Nalbanto¤lu, Rauf R. Denktafl ve Kemal Tanr›sevdi öncülü¤ünde Türkler taraf›ndan Türk Mukavemet Teflkilat› (TMT) kurulmufltur. Türk Mukavemet Teflkilat›, resmî olarak K›br›s adas›nda 1 A¤ustos 1958 tarihinde, Türkiye hükümeti ve Genelkurmay›’n›n da deste- ¤i ile kurulmufl ve 1963 y›l›na kadar yer alt›nda kalm›fl, bu süreç içinde örgütlenme, e¤itim ve silahlanma süreci tamamlanm›fl ve Rum sald›r›lar›na karfl› haz›rl›kl› hâle getirilmeye çal›fl›lm›flt›r. 1963 y›l›nda yeralt›ndan ç›karak 20 Temmuz 1974 tarihine kadar Rumlara karfl› direniflte bulunmufltur. Rumlar›n enosis, Türklerin ise taksim isteklerinin bulundu¤u bu dönemde ‹ngilizler adan›n kontrolünü sa¤lamakta zorlan›yordu. Bu çat›flma durumu, ‹ngilizlerin adadan çekilmesi ve 1959 y›- l›nda imzalanan Zürih ve Londra antlaflmalar› sonucu kurulan K›br›s Cumhuriyeti ile yeni bir boyut kazanm›flt›r. K›br›s meselesinin Türkiye’nin ana gündem maddelerinden biri hâline gelmesi de esas itibar›yla ‹ngilizlerin adadan ayr›l›p buray› Rum ve Türklere b›rakmas› fikriyle bafllam›flt›r. 1960’tan 1963’e kadar çekiflmelerle geçen süreçte, Makarios’un mevcut anayasada Rumlar lehine de¤iflikli¤e gitme çabas› Türk taraf›nda tepkiyle karfl›lanm›flt›r. Rum Yönetiminin K›br›s Anayasas›ndaki hükümlere ra¤men Türk taraf›n›n varl›¤›n› ve haklar›n› görmezden gelmeye devam etmesi ve Enosis amac›n› dile getirmekten ve gerçeklefltirmeye çal›flmaktan vazgeçmemesi, gerginli¤i daha da art›rm›flt›r. 181 Plebisit: Halkoyuna baflvurma biçimlerinden biridir. ‹ki anlamda kullan›l›r. Birincisi, genelde tek parti veya hakim tek parti ülke sistemlerinde halk›n farkl› alternatifleri olmadan sadece sunulan› seçme ve seçmeme hakk›na sahip olmas›d›r. ‹kincisi, uluslararas› alanda genelde bir sömürge ya da iki devlet aras›nda toprak parças›n›n kaderini belirlemede bölge halk›n›n oyuna baflvurulmas›d›r. (Sönmezo¤lu, 2010:542)

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
info@insamer.com
TUZAK
ANADOLU
I CİLT
info@insamer.com
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ