Views
7 months ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

184 Türk D›fl

184 Türk D›fl Politikas›-I Resim 7.5 Süreç içinde, BM taraf›ndan K›br›s için ara bulucular görevlendirilmiflse de 1964 y›l›na gelindi¤inde çözüm aray›fllar› sonuçsuz kalm›fl, Rumlar›n fliddet politikas› artm›fl, Türk taraf› K›br›s Cumhuriyeti devlet organlar›ndan çekilmek zorunda kalm›flt›r. Adada yaflanan çat›flmalar üzerine Türkiye çeflitli ad›mlar atm›fl, öncelikle BM Genel Sekreterli¤i’ne ça¤r›da bulunmufl ve ateflkesin bir an önce sa¤lanmas› için çaba harcanmas› gerekti¤ini belirtmifltir. Ayr›ca TBMM taraf›ndan Türk ordusunun Türkiye d›fl›nda faaliyette bulunmas›na dair bir karar al›nm›fl ve Yunanistan’a sert bir nota verilerek baz› taleplerde bulunulmufl, bu taleplerin yerine getirilmemesi durumda adaya müdahalede bulunaca¤› belirtilmifltir. Türkiye, adaya iliflkin flu taleplerde bulunmufltur: 1- 1960 ittifak anlaflmas›na ayk›r› olarak adada bulunan Yunan ordusunun geri çekilmesi 2- General Grivas’›n geri çekilmesi 3- Ulusal Muhaf›zlar›n da¤›t›lmas› 4- Çat›flmalar›n ç›kt›¤› bölgelerde taraflar›n birbirinden ayr›lmas› 5- K›br›sl› Türklerin yaflad›¤› bölgelerde, ayr› yerel yönetim ve polis teflkilat›n›n kurulmas› 6- K›br›sl› Türklerin sald›r›lardan do¤an can ve mal kay›plar›n›n tazmini 7- BM Bar›fl Gücü’nün geniflletilmesi (Sönmezo¤lu, 2006:240-241). Türkiye, diplomatik çözümler için kap›y› aral›k b›raksa da gerekli ad›mlar at›lmazsa adaya müdahale alternatifini de kenarda tutu¤unu belli etmiflti. Bu durum karfl›s›nda ABD, yaflanan krizin önüne geçmek için ‹ngiltere ve Kanada ile birlikte giriflimlerde bulunmufltur. ABD Baflkan› Johnson taraf›ndan görevlendirilen Özel Temsilci yan›nda NATO Genel Sekreteri Manlio Brosoi da giriflimlerde bulunmufl ve Ankara-Atina aras›ndaki diplomasi trafi¤ini yo¤unlaflt›rm›flt›. Bu diplomasi trafi¤i yaflan›rken Yunanistan kendi içinde bir siyasi kriz yaflamaktayd›. Yunanistan’da Baflbakan Georgios Papandreou 1965 tarihinde istifa etmifl ve bir hükümet bunal›m› oluflmufltu. Mevcut siyasi istikrars›zl›¤›n giderilememesi ve iki y›l boyunca ülkenin güçsüz koalisyonlar taraf›ndan yönetilmesi sonucunda ço¤unlu- ¤u albaylardan oluflan askerler 21 Nisan 1967 tarihinde yönetime el koydu. Bu olay Albaylar Cuntas› ad›yla an›lmaktad›r. Yönetimde olan Albaylar Cunta’s›na karfl› yap›lan uluslararas› bask›lar›n da etkisiyle 1967 y›l›nda Türkiye ve Yunanistan nihayetinde anlaflma sa¤lam›fl ve Türkiye’nin taleplerinin birço¤u Yunanistan taraf›ndan kabul edilmifltir. Böylece adadaki Yunan birlikleri çekilmifl ve kriz geçici de olsa diplomasi yoluyla atlat›lm›flt›r. Ancak bu geçici çözüm, Yunanistan’daki askerî iktidar›n özellikle 1970’lerden itibaren K›br›s’a iliflkin yay›lmac› politikas›n› artt›rmas› ve sonras›nda adada gerçeklefltirdi¤i darbe ile bu politikas›n› fiiliyata dökmesi sonucu Türkiye’nin 1974 y›l›nda adaya müdahalesiyle sonuçlanm›flt›r. Bu müdahale taraflar için yepyeni bir dönemin bafllang›c› olmufltur. Albaylar Cuntas› (Yunanistan 1967-1974 Albaylar Cuntas›: 1967 y›l›nda Yunanistan’daki siyasi istikrars›zl›¤› bahane ederek sa¤ e¤ilimli askerlerden oluflan bir gurubun gerçeklefltirdi¤i darbedir. Türkiye 1974 Bar›fl Harekât›’n› gerçeklefltirene kadar yönetimi elinde tutmufl, K›br›s’taki yenilgiden sonra yerini sivil yönetime b›rakm›flt›r.

7. Ünite - 1970-1980 Dönemi Türk D›fl Politikas› 185 Türkiye’nin 1974 y›l›na kadar adaya askerî bir müdahale yapmamas›n›n SIRA nedenleri S‹ZDE nelerdir? 1974 KIBRIS BARIfi HAREKÂTI AMAÇ 2 DÜfiÜNEL‹M K›br›s Bar›fl Harekât›n›n hangi flartlar alt›nda neden gerçekleflti- ¤ini aç›klayabilmek. S ORU SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M SORU 1970’lere gelindi¤inde Yunanistan’daki Cunta Hükümeti’nin adadaki etkisi iyice artm›fl, gerek Rum Milli Muhafaza Teflkilat› içinde gerek EOKA-B üzerindeki denetimi- AKEL: 14 Nisan 1941 D‹KKAT tarihinde kurulan D‹KKAT ve aç›l›m› “Emekçi Halk›n ‹lerici ni art›rm›fl ve Makarios ile Cunta yönetimi aras›ndaki gerilim üst seviyeye ç›km›flt›r. Partisi” olan komünist Sovyetlere yak›n, AKEL ile ifl birli¤i içinde olan ve Ba¤lant›s›zlar›n SIRA içinde S‹ZDE kal›p asla çizgideki Rum SIRA partisidir. S‹ZDE Türkiye’nin adadaki varl›¤›n› NATO’nun bir parças› olmayacak bir K›br›s isteyen Makarios, ne ABD’nin ne de “iflgal” olarak görmekte ve Cunta yönetiminin hofluna gidiyordu. Cunta yönetimi, Makarios’u “Do¤u Akdeniz’in “taksim”e kesinlikle karfl› AMAÇLARIMIZ ç›kmaktad›r. Castro’su” olarak nitelendirmekteydi. Bu dönemde, Makarios’u siyasal yollardan deviremeyen Cunta yönetimi üç suikast denemesinde de baflar›s›z olmufltu (F›rat, Megali ‹dea: Yunanca AMAÇLARIMIZ “Büyük Fikir”, “Büyük Ülkü” 2004:739). Sonunda Cunta yönetimi, adada destekledi¤i EOKA-B K ‹ örgütü T A P vas›tas›yla anlam›na gelmektedir. K ‹ T A P gerçekleflen bir darbe ile 15 Temmuz 1974 tarihinde Makarios’u devirip yerine Nikos Yunanistan’›n kuruluflundan beri yay›lmac› politikas›n›n Sampson’nun getirilmesini sa¤lam›flt›r. Kurulan yeni yönetim ilk olarak “K›br›s Helen temelini oluflturur. Megali Cumhuriyeti” kuruldu¤unu ilan etmifltir. Cunta’n›n adadaki bu TELEV‹ZYON müdahalesi, Yunanistan’da halk taraf›ndan eski deste¤ini bulamayan Cunta yönetiminin Megolai ‹dea halk›n›n tam ba¤s›zl›¤›n› ‹dea’ya göre TELEV‹ZYON hedef, Yunan sa¤lamak, Bat› Trakya’n›n, propagandas›yla kitle deste¤ine kavuflmak amac›yla da kullan›lm›flt›r. Ege Adalar›n›n, Girit’in, Yunanistan’›n adaya bu müdahalesi ABD taraf›nda çok olumsuz bir tepki yaratmam›flt›r. ABD, adada anayasal sürecin y›k›ld›¤›n› kabul etmekle ‹NTERNET ilhak› ile Pontus K›br›s’›n, Bat› Anadolu’nun birlikte ne Yunanistan hükümetini k›nam›fl ne de Sampson hükümetini tan›mayaca¤›n› aç›klam›fl- ‹stanbul’un yeniden geri ‹NTERNET Rum Devleti’nin kurulmas› ve al›nmas› olarak t›r. O dönemde Amerika Watergate Skandal› ile meflguldü, ayr›ca AKEL partisine, s›ralanabilir. Ba¤lant›s›zlara ve Sovyetler Birli¤ine yak›n duran bir Makarios’a ABD taraf›ndan s›- cak bak›ld›¤› da söylenemezdi. ‹ngiltere ise ‹rlanda’da yaflanan problemlerle u¤rafl›yor ve duruma müdahale etmemekle beraber adadaki darbe sonras› yeni hükümeti tan›mad›¤›n› ve Yunanistan’› k›nad›¤›n› belirtmifltir. Sovyetler Birli¤i ile di¤er komünist ülkeler ve Ba¤lant›s›zlar ise darbeye karfl› sert bir tutum izlemifl ve Makarios hükümeti d›fl›nda bir hükümeti tan›mayaca¤›n› aç›klam›flt›r (Gönlübol, 1996:574). K›br›s’ta gerçekleflen darbe Türkiye halk› taraf›ndan büyük tepki ile karfl›land›. ‹ktidardaki Bülent Ecevit liderli¤indeki CHP-MSP koalisyonu olaylar karfl›s›nda h›zl› hareket etmek istiyordu. Bunun için öncelikle ‹ngiltere’ye garantör olarak adaya birlikte müdahale etme teklifinde bulunuldu ancak ‹ngiltere bunu kabul etmedi. Ne ‹ngiltere ne de ABD, Türkiye’nin adaya müdahalesini istiyordu. ABD D›- fliflleri Bakan Yard›mc›s› Sisco ara buluculuk için dönemin ABD D›fliflleri Bakan› Kissinger taraf›ndan görevlendirildi. Sisco, Ecevit ile yapt›¤› görüflmede olas› bir müdahalenin Türk-Yunan savafl›na neden olaca¤›n›, Türkiye ile ABD’nin iliflkilerinin olumsuz etkilenece¤ini ve Sovyetlerin müdahalesiyle karfl›laflma ihtimalinin oldu¤unu söylemifl, ayr›ca bir müdahale yap›ld›¤› takdirde ABD’nin Türkiye’ye yapt›¤› yard›mlar› durdurabilece¤ini belirtmifltir. Ecevit ise müdahaleyi ertelemek için Sampson ve darbeci Yunan subaylar›n›n adadan ayr›lmas›n›, Türkiye’nin de adadaki Yunan asker say›s›na denk asker göndermesi gerekti¤ini, K›br›s Türklerine sahilde bir bölgenin denetiminin verilmesini ve iki toplum aras›nda federal bir hükümet sistemi oluflturma müzakerelerinin bafllat›lmas›n› istemifltir. Ancak Sisco’nun Yunan Cuntas›’na iletti¤i bu talepler kabul edilmemifltir (Bölükbafl›, 2001:239). 1

TUZAK
ANADOLU
info@insamer.com
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
info@insamer.com
I CİLT
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
İLİŞKİLERİ