Views
8 months ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

14 Türk D›fl

14 Türk D›fl Politikas›-I ‹tilaf Devletleri (Müttefik Devletler): Bafllang›çta Britanya ‹mparatorlu¤u, Fransa ve Çarl›k Rusya taraf›ndan oluflturulan savafl blokudur.. ‹tilaf Devletleri Birinci Dünya Savafl›’nda Almanya’n›n bafl›n› çekti¤i ‹ttifak Devletlerine karfl› savaflm›fl ve galip gelmifltir. Birinci Dünya Savafl›’nda ‹talya daha sonra ‹tilaf Devletlerine kat›lm›flt›r. Çarl›k Rusya ise 1917’de Bolfleviklerin iktidara geldi¤i Ekim Devrimi sonras›nda bloktan ayr›lm›flt›r. ‹ttifak devletleri (Ba¤laflma Devletleri) Bafllang›çta Almanya, Avusturya- Macaristan ‹mparatorlu¤u ve ‹talya’dan oluflan devletler grubudur. Kökeni 1882’de kurulan Üçlü ‹ttifak Antlaflmas›’na dayan›r. I. Dünya Savafl›’nda ‹talya bu ittifaktan ayr›lm›flt›r. ‹ttifak Devletlerine I. Dünya Savafl›’nda önce Osmanl› ‹mparatorlu¤u ard›ndan Bulgaristan kat›lm›flt›r. Abdülhamid’i tahttan indirmek ve muhalefeti bast›rarak yönetimde mutlak hâkimiyet kurmak için bizzat ‹ttihat ve Terakki taraf›ndan planland›¤›na dair iddialar da bulunmaktad›r. Hatta bu anlamda 31 Mart Türkiye tarihinin ilk askerî darbelerinden birisi olarak da tan›mlanmaktad›r. Bütün bunlar›n yan› s›ra ‹talya’n›n 1911 y›l›nda Trablusgarp’a asker ç›karmas› da dönemin di¤er bir önemli sorununu oluflturmufltur. ‹talya, siyasi birli¤ini 1870’te kurmufltur. Sömürge edinme ve pazar aray›fl› yar›fl›nda Almanya gibi geç kalm›flt›r. Osmanl› ‹mparatorlu¤unun bu bölgeyi savunacak gücünün olmay›fl›n› görerek de Libya’y› sömürgesi yapmak istemifltir. Bir y›l süren savafl sonras›nda 1912 y›l›nda ‹talya ile Quchy (Ufli) Antlaflmas› imzalanm›flt›r. Bu antlaflmayla Trablusgarp kesin olarak ‹talya’ya b›rak›lm›flt›r. Böylece Osmanl› ‹mparatorlu¤unun Kuzey Afrika’daki son toprak parças› da elden ç›km›flt›r. Ayr›ca söz konusu antlaflmayla Ege’deki On ‹ki Ada da geçici olarak ‹talya’ya b›rak›lm›flt›r. 1909-1912 y›llar› aras›nda Osmanl› ‹mparatorlu¤u, ‹tilaf devletleri ile de iyi iliflkiler gelifltirmeye çal›flm›flt›r. Ancak istenilen sonuçlar› alamam›flt›r. Büyük devletler ise kendi aralar›nda kamplara bölünmüfl ve bu hassas dengenin bozulmas›n› istememifltir. Ayn› zamanda da Balkanlarda kendi ç›karlar›n› korumaya gayret etmifllerdir. Balkanlardaki bölgesel güçler ise Osmanl›n›n zay›fl›¤›ndan yararlan›p kendi aralar›nda ittifaklar kurmufllard›r. Bu dönem ayn› zamanda Balkanlarda ayr›l›kç› ve milliyetçi hareketlerin artt›¤› y›llard›r. Bütün bu geliflmeler Balkan Savafllar› öncesinde Osmanl› ‹mparatorlu¤unu ciddi ç›kmaza sokmufltur. 1912-1914 Dönemi a) Balkan Savafllar› ve Sonuçlar› 8 Ekim 1912- 29 Eylül 1913 aras›nda yaflanan iki Balkan Savafl›, Osmanl›n›n da¤›lma sürecinin en önemli aflamalar›ndan birini temsil etmektedir. Osmanl›n›n parçalanma sürecindeki bu savafllar, sadece ba¤›ms›zl›k mücadelesi veren ya da topraklar›n› geniflletmeye çal›flan Balkan devletlerini de¤il, ayn› zamanda bu savafllarda pozisyon alan ve ç›karlar›n› gelifltirmeye çal›flan bütün Avrupal› büyük güçlerin müdahil oldu¤u savafllar olmufltur. Osmanl›n›n özellikle ilk savaflta karfl›laflt›¤› a¤›r yenilgide efl zamanl› olarak u¤raflmak zorunda kald›¤› Trablusgarp Savafl›’n›n (1911) bafllamas›n›n da etkisi de büyüktür. Balkan Savafllar›na genel olarak bak›ld›¤›nda bu savafllar sonras›nda Osmanl›n›n Meriç Irma¤›’n›n bat›s›ndaki tüm topraklar›n› kaybetti¤i görülmektedir. Balkanlarda ortaya ç›kan büyük toprak kay›plar› ve ittifak iliflkilerinin, Türk d›fl politikas›nda günümüze kadar etkilerini sürdürecek moral bozuklu¤u ve endifleleri besledi¤i de söylenebilir. Balkan Devletleri aras›nda ilk ittifak S›rbistan ve Bulgaristan aras›nda 1912 y›l›n›n Mart ay›nda gerçekleflmifltir. Yap›lan bu savunma ittifak›n›n gizli bir maddesi Makedonya’n›n iki devlet aras›nda paylafl›lmas›n› kapsamaktayd›. Bu antlaflmay› 1912 y›- l›n›n May›s ay›nda Bulgaristan ile Yunanistan aras›nda yap›lan savunma antlaflmas› izlemifltir. Ard›ndan ayn› y›l›n Ekim ay›nda ad›na “Balkan Birli¤i” denilen Bulgaristan, S›rbistan, Yunanistan ve Karada¤’dan oluflan birlik gerçekleflmifl oldu. 13 Ekim 1912’de bafllayan I. Balkan Savafl›’n›n en önemli konusu, Makedonya’n›n gelece¤i olmufltur. 1912 y›l›n›n Kas›m ay›nda Bulgarlar Çatalca’da ma¤lup edilmifltir Bunun üzerine de Bulgaristan, Osmanl›n›n ateflkes iste¤ini kabul etmifltir. Balkan Devletleri bar›fl görüflmeleri için Londra’da San James Konferans›’nda toplanm›fllard›r. Bu konferansta en önemli sorunlar: Edirne, Adalar, Arnavutluk ve Makedonya’n›n gelece¤i olarak belirlenmifltir. Konferansta Osmanl› temsilcileri Arnavutluk ve Makedonya’n›n özerk bir yönetime geçmesini kabul etmifltir. Fakat Edirne ve Adalar sorunu dolay›-

1. Ünite - Osmanl› ‹mparatorlu¤unun Çöküflünden Kurtulufl Savafl›’na Kadar Türk D›fl Politikas› s›yla bir antlaflmaya var›lamam›flt›r. Bulgaristan, Edirne’nin tümünü istemekte Osmanl› ise bunu kabul edilemez bulmaktad›r. Adalar konusunda ise yaln›z Osmanl› ‹mparatorlu¤u de¤il ‹tilaf ve ‹ttifak devletleri de anlaflmazl›¤a düflmüfltür. ‹ngiliz temsilcileri Osmanl›n›n Ege adalar›n› Yunanistan’a terk etmesini istemifl, ‹ttifak devletleri ise bu talebe karfl› ç›km›flt›r. ‹tilaf devletlerinden Çarl›k Rusya ise Bo¤azlara yak›n olan adalar›n Osmanl›n›n elinde kalmas›n› istemifltir. Bu geliflmeler çerçevesinde 17 Ocak 1913 y›l›nda Büyük Devletlerin ‹stanbul’daki elçileri, Osmanl› ‹mparatorlu¤una ortak bir nota sunmufllar ve Edirne’nin Bulgaristan’a b›rak›lmas›n› talep etmifl, Ege adalar›yla ilgili sorunun da kendileri taraf›ndan çözülece¤ini belirtmifllerdir. Bu arada Osmanl› ile Balkan Devletleri aras›nda yap›lan konferansta anlaflma sa¤lanamamas›, ülke içinde huzursuzlu¤un artmas›na sebep olmufltur. Konferans›n yaratt›¤› huzursuzluk ve di¤er etmenler nedeniyle ‹ttihat ve Terakki mensuplar› 23 Ocak 1913 tarihinde Bab-›-Ali Bask›n› ad› verilen darbe ile yönetimi ele geçirmifllerdir. Kamil Pafla istifa etmifl yerine Mahmud fievket Pafla hükûmeti kurulmufltur. Mahmud fievket Pafla hükümeti de uzlaflmaya fazla s›cak bakmam›fl ve savafl fiubat ay›n›n bafl›nda Çatalca’da yeniden bafllam›flt›r. Edirne’nin kurtar›lmas›n›n amaçland›¤› savaflta Osmanl› kesin olarak yenilmifltir. Edirne, Bulgarlar›n eline geçmifltir. Bunun üzerine tekrar ateflkes ilan edilmifl, ard›ndan Londra Bar›fl Antlaflmas› 1913 y›l›nda imzalanm›flt›r. Londra Antlaflmas›’na göre Osmanl› ‹mparatorlu¤u Midye-Enez çizgisinin Bat›- s›ndaki topraklar› Balkan Devletlerine, Edirne’yi ise Bulgaristan’a b›rakm›flt›r. Arnavutlukun ba¤›ms›zl›¤› ise kabul edilmifltir. Ege adalar› ile ilgili geliflmeler büyük devletlerin onay›na b›rak›lm›flt›r. Bu arada Britanya ‹mparatorlu¤u, Yunanistan’›n Gökçeada ve Bozcaada d›fl›nda bütün Ege adalar› için Osmanl›ya bask› uygulamas›na karar vermifltir. Girit’in ise Yunanistan’la birleflmesine onay verilmifltir. Londra Antlaflmas› bunlar› içermekle birlikte Antlaflmadan sonra Balkan Devletleri aras›nda Makedonya’n›n paylafl›lmas› üzerine anlaflmazl›k ç›k›nca, Balkan ittifak› bozulmufltur. Böylece II. Balkan Savafl› 1913 y›l›nda bafllam›flt›r. II. Balkan Savafl›’n›n Osmanl› ‹mparatorlu¤u için en önemli getirisi Edirne ve K›rklareli’nin geri al›nmas›d›r. Osmanl› ‹mparatorlu¤u, Balkan Devletleri aras›ndaki savafl ve anlaflmazl›klardan yararlanarak Bulgaristan’a savafl açm›flt›r. II. Balkan Savafl›’nda Romanya’n›n da katk›lar›yla Bulgaristan k›sa sürede yenilgiye u¤rat›lm›flt›r. Bulgaristan’›n bar›fl istemesi üzerine Balkan Devletleri 10 A¤ustos 1913 y›l›nda Bükrefl Antlaflmas›’n› imzalam›fllard›r. Ayr›ca Bulgaristan’›n iste¤i üzerine 1913 y›l›nda ‹stanbul Antlaflmas› imzalanm›fl ve Meriç Nehri s›n›r kabul edilerek bugünkü Türk-Bulgar s›n›r› çizilmifltir. Bu antlaflma ile Bulgaristan’daki Müslüman halk istedikleri takdirde 4 sene içerisinde göç edebilecek, kalanlar ise her türlü din, mezhep hürriyetlerine sahip olacaklard›r. Bu antlaflmadan sonra Bulgaristan ile Türkiye aras›nda bir yak›nlaflma bafllam›flt›r. II. Balkan Savafl› sonras›nda Yunanistan ile de 1913 y›l›nda Atina Antlaflmas› imzalanm›flt›r. Bu antlaflmayla Yanya, Selanik ve Girit Yunanistan’a b›rak›lm›flt›r. Ege Adalar› konusunda ise bir anlaflmaya var›lamadan I. Dünya Savafl› patlak vermifltir. Balkan Savafllar›na genel olarak bak›ld›¤›nda bu savafllar sonras›nda Osmanl›n›n Meriç Irma¤›’n›n bat›s›ndaki tüm topraklar›n› kaybetti¤i görülmektedir. Kaybedilen bu topraklarda az›nl›k olarak kalan Türk ve Müslüman unsurlar›n dil, din, e¤itim haklar› ‹stanbul ve Atina Antlaflmalar›yla güvence alt›na al›nm›flt›r. Balkan topraklar›n›n Osmanl› taraf›ndan kaybedilmesiyle buralarda yaflayan Türklerin bir k›sm› Anadolu’ya göç etmifltir. Balkan Savafllar› ayn› zamanda Ege Adalar›n›n Osmanl›n›n kontrolünden ç›kmas›na neden olarak günümüze kadar gelen baz› ihtilaflara da kaynakl›k etmifltir. 15 Nota: Bir ya da birkaç ülkenin bir baflka ülkenin yetkililerine yönelik önemli bir bildiriyi, diplomatik temsilciler arac›l›¤›yla karfl› tarafa iletti¤i imzal› diplomatik belge. Nota sözlü olarak da sunulabilir. Sözlü nota, imzal› notadan daha az etkileyici bir nitelik tafl›maktad›r. Bu nota imzalanmamakla beraber sonunda al›fl›lagelmifl nezaket cümleleri tafl›mas› gerekir (Sönmezo¤lu, 2010: 509). Bab-›-Ali Bask›n›: 23 Ocak 1913 tarihinde ‹ttihat ve Terakki F›rkas›’n›n önde gelenlerinin Bab-› Ali’yi basarak iktidara do¤rudan el koymalar›yla sonuçlanan hükümet darbesidir. Darbeyi ‹ttihat ve Terakki’nin liderleri Enver ve Talat Paflalar yönlendirmifltir. Bab-› Ali Bask›n›, Kamil Pafla’n›n görevden istifa ettirilmesi ve Hareket Ordusu komutan› Mahmut fievket Pafla’n›n sadrazaml›¤a getirilmesiyle sonuçlanm›flt›r. Sonraki süreçte ‹ttihat ve Terakki tüm yönetime hakim olmufltur.

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
info@insamer.com
TUZAK
ANADOLU
info@insamer.com
I CİLT
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
İLİŞKİLERİ