Views
1 year ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

32 Türk D›fl

32 Türk D›fl Politikas›-I Mustafa Kemal Pafla’n›n liderli¤ini yapt›¤› ulusal tam ba¤›ms›zl›kç› seçenek, kongreler ve Müdafaa-› Hukuk Cemiyetlerinin merkezî bir çat› alt›nda toplanmas›yla etkinli¤ini ve çap›n› geniflletti. ‹lk ad›m 21/22 Haziran 1919’da yay›mlanan Amasya Genelgesi’yle at›ld›. Mustafa Kemal Pafla, bu belgeyle sadece Türk Kurtulufl Savafl›’n›n amac›n› ve stratejini ortaya koymakla kalmad›, ayn› zamanda yeni bir devletleflme sürecini de bafllatt›. (Turan, 2008:195) Amasya’da millî hareketin ülke geneline yayg›nlaflt›r›lmas› aç›s›ndan önemli bir giriflimde bulunan Mustafa Kemal Pafla, ikinci büyük ad›m›n› atmak üzere Erzurum’a geçti. Vilayat-› fiarkiye Müdafaa-› Hukuk-u Milliye Cemiyeti Erzurum fiubesi taraf›ndan organize edilen bölgesel nitelikli Kongre, 23 Temmuz- 7 A¤ustos 1919 tarihleri aras›nda gerçeklefltirildi. Kongre sonunda yay›mlanan beyannamede, Kurtulufl Savafl›’nda izlenecek d›fl politika konusunda önemli mesajlar verildi. Öncelikle millî s›n›rlar içinde bulunan vatan parçalar›n›n bir bütün oldu¤u ve birbirinden ayr›lmayaca¤› ilan edildi. Her türlü yabanc› iflgal ve müdahalesine karfl› milletin topyekûn kendisini savunaca¤› ve direnece¤i aç›kland›. Kongre kararlar›n› yürütmek üzere “Heyet-i Temsiliye” ad›nda bir organ oluflturuldu. Mondros Ateflkes Antlaflmas›’n›n imzaland›¤› günkü s›n›rlar içinde bir yurt bölünmezli¤ine yönelen ve ulusal istenci egemen k›lmay› ilke edinen kongre kararlar›, Misak-› millî belgesinin temelini oluflturacakt›r. Kongre’de al›nan kararlar, hem Anadolu’da kamuoyuna duyuruldu hem de ‹stanbul’daki ‹tilaf Devletlerinin temsilcilerine gönderildi. ABD Baflkan› Wilson’a da kongre sonras› yay›mlanan beyanname ile bir muht›ra gönderilerek kendi ad›n› tafl›yan ilkeler hat›rlat›lm›fl ve Türk halk›n›n iflgallere boyun e¤meyece¤i belirtildi. SIRA S‹ZDE Sivas Kongresi’nde SIRA S‹ZDE en çok tart›fl›lan konular hangileri olmufltur? 2 Erzurum’da al›nan kararlar, 4-11 Eylül 1919 tarihlerinde toplanan Sivas Kongresi’nde gözden geçirilmifl ve tüm ulusu kapsay›c› bir niteli¤e büründürülmüfltü. DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M Kongre bitiminde yay›mlanan bildirinin ilk maddesinde, “Osmanl› ‹mparatorlu¤u SORU ile ‹tilaf Devletleri SORU aras›nda yap›lan ateflkes antlaflmas›n›n imzaland›¤›, 30 Ekim 1918 tarihindeki s›n›rlar›m›z içinde kalan ve her noktas›nda ezici ‹slam ço¤unlu- ¤un yaflad›¤› Osmanl› ülkesinin bölgeleri, birbirinden ve Osmanl› toplumundan D‹KKAT D‹KKAT ayr›lmas›na olanak bulunmayan ve hiçbir nedenle bölünemez olan bir bütün oluflturur” denilerek millî s›n›rlar tayin edilmiflti. (Turan, 2008: 272). Müdafaa-› Hukuk SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE Cemiyetlerinin tek bir çat› alt›nda toplanmas›yla merkezileflme sa¤land›. Heyet-i Temsiliye, kongre kararlar›n›n uygulanmas› ve savafl›n sürdürülmesinde yürütme AMAÇLARIMIZ organ› olarak ifllev gördü. Türk Kurtulufl Savafl›’n›n d›fl dünya ile olan iliflkilerini yürüttü. AMAÇLARIMIZ Erzurum ve Sivas Kongrelerinde yap›lan tart›flmalar ve al›nan kararlar analiz K ‹ T A P edildi¤inde K Kurtulufl ‹ T A P Savafl›’n›n baflar›ya ulaflt›r›lmas› için “diplomasi ve savafl” metotlar›n›n kullan›laca¤› ortaya ç›kmaktad›r. Bu ba¤lamda 23 Nisan 1920’de TBMM aç›l›ncaya kadar, Anadolu’da fiili (de facto) hükümet gibi çal›flan Heyet-i Temsiliye, ulusal TELEV‹ZYON ak›m›n etkisini yaymak ve ulusal emelleri gerçeklefltirmek amac›yla ya- TELEV‹ZYON banc› devlet temsilcileriyle iliflki kurdu. Heyet-i Temsiliye Baflkan› Mustafa Kemal Pafla, ABD’nin Ermeniler üzerinde manda rejimi kurma olanaklar›n› araflt›rmak üzere Baflkan Wilson’un iste¤iyle Anadolu’da bir inceleme gezisine ç›kan General ‹NTERNET James G. Harbord’la ‹NTERNET görüfltü. Mustafa Kemal, ABD’li askerî heyete, Kurtulufl Savafl›’n›n amaçlar›n›, ulusal bütünlü¤ün sa¤lanmas›n› ve Türklerle Müslüman olmayan unsurlar aras›ndaki iliflkinin çerçevesinin belirlenmesini aç›klad›. ‹ngiliz D›fliflleri

2. Ünite - Kurtulufl Savafl› Dönemi Türk D›fl Politikas› 33 Bakanl›¤›, Türk Kurtulufl Savafl›’na tüm düflmanl›¤›na ra¤men, baz› ‹ngiliz subaylar›n›n arac›l›¤›yla gayriresmî ve dolayla bir biçimde Mustafa Kemal’le iliflki kurmaya çal›flt›. Erzurum Kongresi s›ras›nda Yarbay Rawlinson, Mustafa Kemal’le görüflerek izlenimlerini Londra’ya iletti. Heyet-i Tesiliye’nin Türk Kurtulufl Savafl›’n›n ilk anlar›nda izledi¤i d›fl politika, ba¤›ms›zl›k temelinde realizm ilkesi üzerine kuruluydu. Erzurum ve Sivas Kongrelerinde ortaya konan perspektif ›fl›¤›nda haz›rlanan Misak-› millî belgesi, Meclis-i Mebusan’›n 28 Ocak 1920 tarihli gizli toplant›s›nda kabul edildi ve 17 fiubat’ta kamuoyuna duyuruldu. Bafll›ca alt› maddeden oluflan bu belgede; “Mondros Mütarekesi çizgisi içinde ve d›fl›nda din, ›rk ve emel yönlerinden birleflik ve birbirine karfl›l›kl› sayg› ve özveri duygular› ile dolu ve etnik ve toplumsal haklar› ile bölgelerinin koflullar›na tümüyle uyum gösteren Osmanl›-‹slam ço¤unlu¤un oturdu¤u k›- s›mlar›n tümü, gerçekten veya hüküm yoluyla hiçbir nedenle birbirinden ayr›l›k kabul etmez bir bütündür” denilerek millî s›n›rlar çizilmiflti. Ateflkes Antlaflmas› çerçevesinde iflgal alt›nda bulunan Arap ço¤unlu¤un oturdu¤u yerlerin ve Kars, Ardahan ve Batum livalar›n›n gelece¤inin belirlenmesi ile Bat› Trakya’n›n hukuksal durumunun saptanmas› için halk oylamas› yap›lmas› gerekti¤i belirtilmiflti. Ayr›ca ‹stanbul ve Bo¤azlar bölgesinin güvenli¤i çerçevesinde Bo¤azlardan geçifl serbestisinin kabul edilebilece¤i, ülke s›n›rlar› içinde kalacak az›nl›klar›n hukuku, komflu ülkelerin s›n›rlar› içinde kalan Müslümanlar›n da benzer haklardan yararlanmalar› kofluluyla antlaflmalar çerçevesinde güvence alt›na al›naca¤› ve ülkenin her alanda geliflebilmesinin önünde engel oluflturan s›n›rlamalar›n, kapitülasyonlara karfl› olunaca¤› ilan edilmiflti (Turan, 1992:88; Sönmezo¤lu, 2011:101-102). Türk Kurtulufl Savafl›’n›n amac›n› ve ideolojisini içeren Misak-› Milli’nin baflar›- ya ulaflt›r›lmas›nda diplomas› ve savafl araçlar›na baflvuruldu. Sürecin stratejisi gelifltirilirken, ‹tilaf Devletlerini dengelemek amac›yla Sovyetler Birli¤i’yle ifl birli¤ine gidildi. Ayr›ca ‹tilaf Devletleri aras›ndaki çat›flmalardan da yararlan›ld›. Misak-› Milli’nin ilan›ndan k›sa bir süre sonra 16 Mart 1920’de ‹stanbul iflgal edildi ve Meclisi Mebusan çal›flmalar›na son vermek zorunda kald›. Mustafa Kemal Pafla, Heyet-i Temsiliye’nin di¤er üyeleriyle bulundu¤u Ankara’da yeni bir meclisin aç›lmas› yönünde çal›flmalar bafllatt›. Bu geliflmenin sonucunda Türk Kurtulufl Savafl› farkl› bir evreye geçti. TBMM’N‹N AÇILMASI VE DIfi POL‹T‹KA Mustafa Kemal Pafla, 16 Mart 1920’de ‹stanbul’un iflgalinden bir gün sonra ordu komutanlar›na gönderdi¤i genelgede Ankara’da bir kurucu meclis aç›lmas› zorunlulu¤undan söz etmiflti. Ancak baflta Kaz›m Karabekir olmak üzere baz› kimseler, kurucu meclisin yanl›fl anlafl›lmalara sebebiyet verebilece¤ini ve bu nedenle millî meclis olarak aç›lmas›n›n uygun olaca¤›n› aç›klam›fllard›. Mustafa Kemal Pafla, bu tepki üzerine 19 Mart’ta yay›mlad›¤› ikinci bir genelgede, Meclis’in “Ola¤anüstü Yetkilere Sahip Meclis” olaca¤›n› belirtmek zorunda kald›. Meclis, “Büyük Millet Meclisi” ad›yla 23 Nisan 1920’de topland›. Ertesi gün Mustafa Kemal Pafla Meclis baflkanl›¤›na verdi¤i önergede, Meclis’in üstünlü¤ü ve hükümet kurman›n zorunlulu¤u gibi konular üzerinde durdu. Mustafa Kemal Pafla ayn› gün Meclis’te yapt›- ¤› uzun konuflmada, sadece iç politikayla ilgili bir perspektif belirlemedi, ayn› zamanda d›fl politikaya yönelik olarak da önemli tespitler de bulundu. Pan-Turanist ve Pan-‹slamist bir politika izlemeyece¤ini, millî hudutlar dâhilinde milletin refah›- na çal›fl›laca¤›n› belirtti. Suriye’yle, Irak’la, Sovyetlerle, Kafkas Cumhuriyetleriyle (Gürcistan, Azerbaycan, Ermenistan) hangi düzeyde iliflki kurulaca¤›n› aç›klad›.

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
info@insamer.com
TUZAK
I CİLT
ANADOLU
info@insamer.com
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ