Views
1 year ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

42 Türk D›fl

42 Türk D›fl Politikas›-I 12 fiubat 1921’de bafllayan Londra Konferans› s›ras›nda 11 Mart 1920’de Aristide Briand ile D›fliflleri Bakan› Bekir Sami Bey aras›nda bir antlaflma imzaland›. Bu antlaflmada çat›flmalar›n sona erdirilmesi, esirlerin sal›verilmesi, Sevr Antlaflmas›’nda çizilen Güney s›n›r›nda (Türkiye-Suriye s›n›r›) Türkiye lehine de¤ifliklik yap›lmas›, Türk direniflçilerin silahtan ar›nd›r›lmas›, Frans›zlara maden ç›karma imtiyazlar›n›n verilmesi gibi hükümler yer alm›flt›. Daha önce de aç›kland›¤› gibi TBMM, bu antlaflmay› Misak-› Milli’ye ayk›r› oldu¤u için reddetti. Ancak TBMM Hükümeti bu antlaflmay›, Misak-› Milliye uygun hâle getirerek 18 May›s 1921’de Türk taraf›n›n teklifi olarak Frans›zlara sundu. Fransa Hükümeti, TBMM Hükümeti’yle anlaflmak istiyordu. Nitekim, Baflbakan Briand, 9 Haziran 1921’de Senato D›fliflleri Komisyonu Baflkan› Henri Franklin Bouillon’u özel temsilcisi olarak Ankara’ya gönderdi. ‹ki taraf aras›nda uzun görüflmelerden sonra bir metin oluflturulmufltu. Sakarya Savafl›’n›n zaferle sonuçlanmas› Frans›zlar› da etkiledi ve oluflturulan metin 20 Ekim 1921’de Ankara’da imzaland›. Ankara ‹tilafnamesi olarak an›lan belgede iki taraf aras›nda savafl sona erdirildi ve askerî güçler belirlenen hatt›n gerisine çekildi. Misak-› millî s›n›rlar› içinde yer alan ‹skenderun ve Antakya’n›n Suriye taraf›nda kalmas›na karar verildi. Ayr›ca bu antlaflma çerçevesinde D›fliflleri Bakan› Yusuf Kemal Bey ve Fransa ad›na yetkili temsilci Henri Franklin Bouillon aras›nda bir dizi mektup teati edilerek çeflitli düzenlemeler yap›ld›. Fransa’ya baz› ekonomik ve ticari ayr›cal›klar verildi. Ankara ‹tilafnamesi, ilk defa bir Bat›l› ülkenin TBMM Hükümeti’ni de jure, yani hukuken tan›mas›n› sa¤lam›flt›. Böylelikle ‹tilaf Devletleri aras›ndaki çatlak büyümüfltü. Frans›z ordusunun geride b›rakt›¤› silah ve cephane Bat› Cephesi’ne aktar›ld›. Frans›zlar›n Anadolu’yu boflaltmas›yla Güney Cephesi’nin kapanmas› ve s›- n›r›n çizilmesi olanakl› olabilmiflti. ‹talya’yla ‹liflkiler ‹talya, Mondros Ateflkes Antlaflmas›’ndan sonra Antalya ve çevresi baflta olmak üzere Güneybat› Anadolu’da genifl bir bölgeyi iflgal etti. ‹talya’n›n Kurtulufl Savafl› s›ras›nda Türkiye’ye yönelik politikas›n›n mimarlar›ndan biri, ‹stanbul’da bulunan ‹talyan Yüksek Komiseri Kont Carlo Sforza’d›r. Ça¤dafl bir ‹talyan tarihçisi olan L. Fabio Grassi, onu “‹stanbul’da görev yapt›¤› dönemde ‹talya’n›n haklar›ndan vazgeçip Türksever bir siyaset izledi¤ini” öne sürmektedir (Çelebi, 2002:26). Sforza, ‹talya’n›n izlemesi gereken politikan›n ana hatlar›n› flöyle çizmiflti: “Türklere, sömürgeci olarak de¤il, bir dost olarak geldi¤imi göstermeyi arzu ediyordum. ‹talya, Türkiye’nin bütününe endüstrisi için pazar olarak bakmal›d›r. Bu yüzden bir kap›flmaya karfl› ç›kmal›d›r. Bunun için de Türkiye ile her iki taraf için de tatminkâr say›lacak bir bar›fl yapmay› kabul ve arzu etmenin gerekli oldu¤una ve Türklerin hoflnutlu¤unu kazanman›n bizim için elde edilmesi mümkün olan tüm menfaatlerin en güveniliri olaca¤›na inan›yordum.” (Çelebi, 2002:28). Mustafa Kemal Pafla, daha ‹stanbul’da iken Kont Sforza’n›n iste¤i üzerine iki kez görüflmüfltü. Ancak bu görüflmelerden kayda de¤er bir sonuç al›namam›flt›. ‹talya’n›n Anadolu hareketine karfl› sert davranmamas›n›n alt›nda üç temel neden vard›. Birincisi, ‹ngiltere ve Yunanistan’a karfl› ‹zmir’in iflgalinden dolay› mesafeli davranmas› ve bu ülkelerle rekâbet içinde bulunmas›yd›. ‹kincisi, bu ülkenin Birinci Dünya Savafl›’ndan sonra siyasi çalkant›lar yaflamas›, büyük toplumsal olaylarla karfl›laflmas› ve ekonomisinin kötüye gitmesiydi. Son olarak da Anadolu’da ekonomik ayr›cal›klar elde etmeye öncelik vermesiydi. Temel amac›na ulaflmak için Anadolu’daki güçlerle iyi geçinmeye çal›flt›. ‹talya iflgal gücü, Türk direniflçile-

2. Ünite - Kurtulufl Savafl› Dönemi Türk D›fl Politikas› 43 riyle bir çat›flmaya girmedi¤i gibi iflgal alt›nda tuttu¤u topraklarda örgütlenmesine izin verdi. Türk direniflçilerinin ihtiyaç duydu¤u silahlar›n sa¤lanmas›na yard›mc› oldu ve elindeki fazla silah› satt›. Okul, hastane, postane gibi kurumlarla yerel halka hizmet etti. Böylece halk›n sempatisini kazanarak ‹talyan emperyalizmini bar›flç›l yollardan Anadolu’da yay›lmas›n› sa¤layacakt›. TBMM aç›ld›ktan sonra, Mustafa Kemal Pafla, millî hareketin Avrupa’da ve bu ülkede tan›t›lmas›n› sa¤lamak üzere temsilcilik açma karar› ald›. Öte yandan bu temsilcilik, Malta sürgünlerinin kurtar›lmas›, silah al›m› konusunda da çal›flmalarda bulunacakt›. TBMM Hükümeti, bu amaçlarla Cami Bey’i Eylül 1920’de Roma’ya temsilci olarak gönderdi. Roma temsilcili¤i Avrupa’da aç›lan ilk temsilciliktir. Kont Sforza’n›n D›fliflleri Bakanl›¤›’na getirilmesi iki hükümet aras›ndaki ›l›ml› iliflkileri daha da gelifltirdi. Nitekim, fiubat-Mart 1921’de düzenlenen Londra Konferans›’na TBMM’ye davet bu ülke üzerinden gerçeklefltirildi. Bu konferanstan sonra D›fliflleri Bakan› Bekir Sami Bey’le ‹talya D›fliflleri Bakan› Kont Sforza aras›nda 12 Mart 1921’de bir antlaflma imzaland›. TBMM taraf›ndan kabul edilmeyen bu antlaflmada ‹zmir ve Trakya’n›n Türkiye’ye b›rak›lmas› karfl›l›¤›nda, ‹talya’ya Antalya, Burdur, Mu¤la, Isparta, Afyonkarahisar, Kütahya, Ayd›n ve Konya’da ekonomik ayr›cal›klar verilecekti. Ere¤li madeni imtiyaz› bir ‹talyan-Türk flirketine verilecekti. TBMM’nin ‹talyanlar›n çok arzulad›¤› ekonomik ayr›cal›klara onay vermemesi, iki ülke iliflkilerinin gerginleflmesine neden oldu. Fakat ‹talya, her geçen gün biraz daha siyasi istikrars›zl›¤a sürüklenince ve Anadolu’dan istedi¤ine kavuflamayaca¤›- n› anlay›nca 17 Nisan 1921’de Milas ve çevresinden, 5 Temmuz 1921’de Antalya’da çekilerek iflgale son verdi. ‹flgalin sona ermesinden sonra, Cavaliere Alberto Tuozzi baflkanl›¤›nda bir heyet 24 Ekim 1921’de Ankara’ya gelerek iliflkileri düzene sokma girifliminde bulundu. Ancak TBMM Hükümeti Misak-› Milli’de ›srarl› olunca heyet 11 Aral›k’ta Ankara’dan ayr›ld›. ‹ki ülke Lozan’da tekrar karfl› karfl›ya gelecektir. SICAK SAVAfiIN SONA ERMES‹: MUDANYA ATEfiKES ANTLAfiMASI Türk Ordusu Büyük Taarruzu baflar›ya ulaflt›rarak Yunan güçlerini 9 Eylül’de ‹zmir’den 10 Eylül’de Bursa’dan atarak Kuzey’e ilerlemifl ve ‹tilaf Devletlerinin denetimindeki Marmara ve Bo¤azlar bölgesine dayanm›flt›. Bu yeni durum Türk-‹ngiliz çat›flmas›n› gündeme getirmifl ve diplomasi tarihinde “Çanakkale Olay›” denilen bir krize yol açm›flt›. Sovyet Rusya TBMM Hükümeti’ni destekledi¤ini aç›klarken ‹ngiltere ise bunal›mdan ç›kmak için Fransa, ‹talya ve dominyonlar›ndan yard›m istemiflti. Ne var ki Fransa ve ‹talya yeni bir riski göze alamad›lar ve çekildiler. Baflta Hindistan ve Kanada olmak üzere dominyonlar da yard›m teklifini reddettiler. Mustafa kemal Pafla’da elde edilen askerî baflar›y› tehlikeye atmamak için ihtiyatl› davrand› ve gerilimi t›rmand›rmad›. 23 ve 24 Eylül ile 4 Ekim tarihlerindeki karfl›- l›kl› notalar›n sonucunda Fransa’n›n arabuluculu¤uyla TBMM Ordusunun Bo¤azlar bölgesine askerî bir harekâtta bulunmamas›, bu bölgenin boflalt›lmas›n›n bar›fl antlaflmas›ndan sonraya b›rak›lmas› ve Yunanistan’›n Trakya da Meriç’in Do¤u’sunu tahliye etmesi konular›nda uzlaflma sa¤land›. Taraflar 3 Ekim 1922’de Mudanya’da bir araya gelerek görüflmeleri bafllatt›. Birkaç kez kesilen görüflmeler, 11 Ekim’de sonuçland› ve ayn› gün Mudanya Ateflkes Antlaflmas› imzaland›. Bu Antlaflmayla Türk-Yunan savafl›n›n 14/15 Ekim 1922’de sona erdirilmesi kabul edildi. Yunan Ordusu 15 gün içerisinde araçgereç ve yiyecek stoklar›n› da kapsayacak flekilde Meriç Nehri’nin Bat› yakas›na çekilecekti. Boflalt›lan bölgeye düzenin korunmas›

Toraks Bülteni - Aralık 2012
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
EKOIQ
info@insamer.com
1 Demokrasi Cumhurbaşkanı Barack edemeyeceğini korunmadığına
SON 20 YILDA LYS EDEBİYATTA SORULAN TÜRK EDEBİYATI ESERLERİ (1)
bastırkusva
bastırkusva
46 Şebgiran'dan Dökülenler
Pharmetic Sağlık Yaz Sayı 33
Yuval Noah Harari - Homo Deus Yarının Kısa Bir Tarihi (1)
Norman Davies - Avrupa Tarihi
TUZAK
ANADOLU
TÜRKIYE-ABD İLIŞKILERI VE YENI ABD YÖNETIMI
ortakmiras_24112017
Tanrıların Arabaları
HPlus_03
MYSKILIFE 8.SAYI
‘UMUT VAR BiZ VARIZ'
Pharmetic Sağlık - 33
Medikal Mayıs 2018
kesin tasarım
ULUSLARARASI AF ÖRGÜTÜ
I CİLT
bastırkusva
info@insamer.com
türk dış politikası
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
Fahir Armaoglu 20. YY. Siyasi Tarihi 64. sayfa