Views
6 months ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

44 Türk D›fl

44 Türk D›fl Politikas›-I amac›yla önce, ‹tilaf Devletleri güçleri yerleflecek ve bunlar da 30 gün içinde ayr›- lacaklard›. Ard›ndan da Türk sivil yetkilileri ve s›n›rl› say›da (8.000) Türk askerî girecekti. Meriç’in sa¤ k›y›s› ve Karaa¤aç bar›fl yap›l›ncaya kadar ‹tilaf Devletlerinin iflgali alt›nda kalacakt›. Türk Ordusu bar›fl antlaflmas› görüflmeleri süresince Çanakkale civar›ndaki “Tarafs›z Bölge’den” 15 kilometre geri çekilecekti ve bu bölgelerde askerî faaliyetlerde bulunmayacakt›. Ayr›ca Trakya’ya askerî kuvvet geçirmemeyi ve orada bir ordu toplamamay› kabul etti. Bu ateflkes antlaflmas›yla ‹ngiltere, TBMM Hükümeti’nin tezini kabul etti. Yunanistan da Do¤u Trakya’y› boflaltt›. Böylece s›cak savafl sona erdirildi ve bar›fl görüflmeleri için uygun zemin oluflturuldu. BÜYÜK HESAPLAfiMA: LOZAN BARIfi KONFERANSI VE ANTLAfiMASI Lozan Bar›fl Konferans› ‹tilaf Devletleri, 23 Eylül 1922’de savafl hâline son verilerek bir ateflkesin yap›lmas›- n› ve ard›ndan da bir bar›fl konferans›n› bir notayla TBMM Hükümetine iletmifllerdi. TBMM hükümeti cevabi olarak bar›fl konferans›n›n ‹zmir’de olmas›n›, konferansa ‹tilaf Devletleri ve Türkiye’nin yan› s›ra, Sovyet Rusya, Gürcistan ve Ukrayna’n›n kat›lmas›n› önermiflti. ‹tilaf Devletleri konferans›n ‹zmir’de toplanmas›na, bu flehrin Türk Kurtulufl Savafl›n›n sembollerinden biri olmas› nedeniyle karfl› ç›kt›lar. Psikolojik olarak etkilenebileceklerini ve sonuçta baflar›s›zl›¤a u¤rayabileceklerini düflündüler. Bu nedenle konferans›n tarafs›z bir ülke olan ‹sviçre’nin Lozan flehrinde toplanmas›n›n daha uygun olaca¤›n› öne sürdüler. ‹tilaf Devletleri (‹ngiltere, Fransa, ‹talya) 27 Ekim’de hem TBMM Hükümeti’ne hem de ‹stanbul Hükümeti’ne verdikleri notada Do¤u’daki savafla son verecek bir bar›fl antlaflmas›n›n yap›lmas› amac›yla Lozan’da görüflmelere bafllanmas›n› gündeme getirdiler. Ayn› notada, delegelerin tam yetkiye sahip olmas› ve say›lar›n›n ikiyi geçmemesi de istenmiflti. ‹tilaf Devletleri, hem ‹stanbul Hükümeti’ni hem de TBMM Hükümeti’ni ça¤›rarak, bir ikilik yaratmay› ve Anadolu hareketinin askerî alanda kazand›¤› ola¤anüstü zaferi, siyasi müzakerelerde gölgelemeyi planlad›klar› anlafl›lm›flt›. TBMM Hükümeti 1 Kas›m 1922’de Saltanat› kald›rarak karfl› hamlede bulundu. Osmanl› Devleti hukuken de tarihe kar›flt›. Böylece bar›fl konferans›ndaki temsil sorunu çözüme kavuflturuldu (Atatürk, 1989: 1831-1832). Bar›fl Konferans›’n›n haz›rl›k sürecinde karfl›lafl›lan di¤er bir sorun ise TBMM Hükümeti’ni temsilen gidecek heyetin belirlenmesi olmufltu. Siyasi kulislerde, ‹cra Vekilleri Heyeti Baflkan› (Baflbakan) Rauf Bey’in D›fliflleri Bakan› Yusuf Kemal Bey’in ve Sa¤l›k Bakan› R›za Nur’un adlar› an›lm›flt›. Rauf Bey, gidecek heyete baflkanl›k yaparak Mondros Ateflkes Antlaflmas›’n› imzalam›fl olmaktan kaynaklanan manevi yükü üzerinden atmak istemifltir. Mustafa Kemal Pafla ise Mudanya Ateflkes Antlaflmas› görüflmeleri s›ras›nda sergilemifl oldu¤u diplomasi baflar›s›ndan dolay› ‹smet Pafla’n›n gitmesini arzulam›flt›r. TBMM, 2 Kas›m 1922 tarihli gizli oturumda Lozan’a gönderilecek heyeti belirledi. D›fliflleri Bakanl›¤›’na seçilen ‹smet Pafla’n›n baflkanl›¤›nda Sa¤l›k Bakan› R›za Nur ve eski Maliye Bakan› Hasan Bey (Saka) Lozan’a gitmesine karar verdi. Hükümet, bu heyete yard›mc› olmak üzere çeflitli alanlarda uzman dan›flmanlar, genel sekreter, mütercim ve sekreterlerden oluflan 33 kifli görevlendirdi. Ayr›ca heyete, görüflmeler s›ras›nda izleyecekleri stratejiyi ve ne ölçüde hareket edece¤ine iliflkin 14 maddelik bir talimat verdi.

2. Ünite - Kurtulufl Savafl› Dönemi Türk D›fl Politikas› 45 Resim 2.2 D›fliflleri Bakan› ‹smet ‹nönü Lozan’da Türk Heyeti’yle Talimat›n içeri¤i incelendi¤inde, Ermeni Yurdu’nun kurulmas›na izin verilmemesi ve kapitülasyonlar›n kald›r›lmas› konular›nda taviz verilmemesi ve ›srar edilmesi hâlinde reddedilmesi, gerekirse görüflmelerin kesilerek dönülmesi direktifi vard›r. Di¤er konularda da Ankara’ya sorulacakt›. Misak-› Milliye de zaman zaman at›f yap›lm›flt›r. Türk Heyeti 12 Kas›m’da Lozan’a ulaflt›¤›nda Konferans›’n ertelendi¤ini ö¤rendi. ‹smet Pafla, ‹tilaf Devletleri Hükümetlerine gönderdi¤i bir notada “Bar›fl›n ertelenmesinin, Türk milleti için büyüklü¤ü takdir edilemeyecek fedakârl›klar› ve zahmetleri uzatacak ve giderilmesi do¤rudan do¤ruya bizim iyi niyetimize ba¤l› olmayan beklenmedik sonuçlar do¤uracak bir içerikte oldu¤unu” bildirdi (Karacan, 1971; 79). Bu tepki, Türkiye’nin savafl kazanan taraf oldu¤unu ‹tilaf Devletleri’ne hat›rlatmas› aç›s›ndan önemlidir. Nihayet Konferans, bir haftal›k gecikmeden sonra “Yak›ndo¤u ‹flleri Hakk›nda Lozan Konferans›” ad›yla 20 Kas›m 1922’de Lozan merkezindeki Mont Bénon Gazinosu’nda yap›lan törenle aç›ld›. Konferans›n çal›flma biçiminin tespit edilmesi amac›yla iç tüzük oluflturuldu. Görüflmelerin Frans›zca yap›laca¤› karar› al›nd›. Üç komisyon kuruldu. Bunlar Lord Curzon’un baflkanl›k yapaca¤› Birinci Komisyon “Siyasi Komisyon” ve “Ülke ve Askerlik iflleri” ad›n› tafl›d›. ‹kincisi ‹talyan Marki Garroni’n baflkanl›k edece¤i “Yabanc›lara Uygulanacak Rejim Komisyonu”, Üçüncüsü ise Frans›z George Barrére’nin bafl›nda oldu¤u “Maliye ve ‹ktisat Sorunlar› Komisyonu” idi. Türk Heyeti çok arzu etmesine ra¤men ne komisyon baflkanl›klar›ndan birini ne de genel sekreterli¤i alabildi. Lozan Bar›fl Konferans› iki dönem hâlinde gerçekleflti. Birinci dönem 21 Kas›m 1922- 4 fiubat 1923 tarihleri aras›n› kapsad›. Ülke ve Askerlik ‹flleri Komisyonu Görüflmeleri Türkiye’nin Do¤u s›n›r› tart›fl›lmad›. Türkiye-‹ran s›n›r› 1639’da imzalanm›fl bulunan Kasr-i fiirin Antlaflmas›’nda belirlenmifl hâliyle kald›. Ayr›ca TBMM Hükümeti ile Sovyet Rusya aras›nda yap›lan 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaflmas› ve üç Kafkas Cumhuriyeti’yle (Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan) 13 Ekim 1921’de

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
TUZAK
ANADOLU
info@insamer.com
info@insamer.com
I CİLT
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
İLİŞKİLERİ