Views
10 months ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

SIRA S‹ZDE SIRA

SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M 72SORU Türk D›fl Politikas›-I SORU sa¤lanamad›. Gerilim giderek t›rmand›. Yunanistan, Bat› Trakya’daki Türk az›nl›¤›n D‹KKAT D‹KKAT gayrimenkullerine el koydu. Bu hareket karfl›s›nda Türk Hükümeti de ‹stanbul’daki Rum az›nl›¤›n mallar›na ayn› ifllemi yapt›. ‹ki devlet savafl›n efli¤ine geldi. Taraflar ortam› sakinlefltirmek SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE ve sorunu çözmek üzere 21 Haziran 1925’te Ankara Antlaflmas›’n› imzalad›lar. Tevfik Rüfltü Bey ile Yorgos Eksindaris aras›nda yap›lan antlaflmada taraflarca el konulan menkul ve gayrimenkullerin nas›l tazmin ve iade AMAÇLARIMIZ edilece¤i konular› AMAÇLARIMIZ çözüme kavuflturuldu. Ancak bu antlaflma uygulanmad›. K ‹ T A P T ELEV‹ZYON ‹NTERNET Resim 3.3 Mübadeleyi K çeflitli ‹ T Aaç›lardan P ele alan flu kayna¤› önerebiliriz. Yeniden Kurulan Hayatlar 1923 Türk-Yunan Zorunlu Nüfus Mübadelesi (Derleyen: Müfide Tekin), ‹stanbul: ‹stanbul Bilgi Üniversitesi Yay›nlar›, 2005. T ELEV‹ZYON Askerî darbe sonucu 1924’te iktidara gelmifl olan General Pangalos’un 1 Aral›k 1926’da yönetimden uzaklaflt›r›lmas› sonucu taraflar mübadele sorununu tekrar ele ald›. Görüflmeler sonucunda 1 Aral›k 1926’da Atina Antlaflmas› imzaland›. Bu antlaflmayla ‹stanbul ‹NTERNET Rumlar›’n›n ve Bat› Trakya Türkleri’nin mallar› kendilerine iade edildi. Mübadeleye tabi bölgelerde yaflarken Balkan Savafl›’n›n bafllama tarihi olan 8 Ekim 1912’den önce ayr›lm›fl veya sürekli olarak ülke d›fl›nda oturmufl olan Müslümanlarla tüm Türk uyruklulara ve Rumlarla tüm Yunan uyruklulara ait tafl›nmazlar, karfl›l›kl› olarak Türk ve Yunan Hükümetlerinin mülkiyetine geçti. Kent içindeki bina ve arsalar ile koru, orman ve yazl›k meralar hariç tutuldu (Keskin, 2003:803- 804; Hatipo¤lu, 1997:45-52). Bir Grup Mübadilin Zor fiartlarda Gemiyle Yolculu¤u Atina Antlaflmas›’n›n uygulanmas› esnas›nda baz› teknik sorunlar yafland›. Özellikle iki ülke içerisindeki emlaklar›n k›ymetlerinin belirlenmesi noktas›nda farkl› de¤erlendirmeler yap›ld›. Ayr›ca her iki ülke yönetimi, yerlefliklerin mallar›n› iade konusunda yavafl davrand›. (F›rat, 2001:344) Türk-Yunan iliflkilerinde 1928 ve sonraki dönem gerginliklerin azald›¤› ve iliflkilerin normalleflti¤i bir dönem oldu. ‹ki ülke aras›ndaki iliflkilerin normal seyrine girmesinde öncelikle uluslararas› konjonktürün pay› vard›. Özellikle Mussolini önderli¤indeki ‹talya’n›n, Türkiye ve Yunanistan’› da içine alacak flekilde bir etki alan› oluflturma çabas› içine girmesi ve iki ülkeyle antlaflmalar imzalamas› Atina ve Ankara’n›n ‹talya’ya karfl› bir siyaset izlemesi ihtiyac›n› do¤urdu. Yine 1928’de Yunanistan’da Venizelos’un iktidara gelmesi Türk-Yunan iliflkilerinin normalleflmesine katk› sa¤lad›. Venizelos’un iktidar› Türkiye ve Yunanistan aras›ndaki temel so-

3. Ünite - Atatürk Dönemi Türk D›fl Politikas› (1923-1938) 73 run olan mübadele konusunun çözümünü de kolaylaflt›rd›. Sonuç olarak yap›lan pek çok görüflmenin ard›ndan 10 Haziran 1930’da Türk D›fliflleri Bakan› Tevfik Rüfltü Aras ile Yunanistan’›n Ankara Büyükelçisi Sipiridon Polihroniadis aras›nda Ankara Sözleflmesi imzaland›. Sorunu çözüme kavuflturan bu Antlaflma’n›n 10. maddesi ile ‹stanbul’daki Rum-Ortodoks kökenli Türk vatandafllar›, 14. madde ile de Bat› Trakya’da yaflayan Müslüman-Türk kökenli Yunan vatandafllar› établi (yerleflik) statüsüne uyup uymad›klar›na bak›lmaks›z›n mübadele d›fl› b›rak›ld›. Yine bu Antlaflma’yla taraflar ile ilgili menkul-gayrimenkullere iliflkin problemler de çözüme kavuflturuldu. Antlaflma’n›n birinci bafll›¤›nda iki ülkeden göç edenlerin arkalar›nda b›rakt›klar› tafl›nmaz varl›klar›n b›rak›lan ülkeye ait olaca¤› belirtilmiflti. 10 Haziran 1930 Sözleflmesi Türkiye ve Yunanistan iliflkilerinin iyileflmesine büyük katk› sa¤lad›. Nitekim 27 Kas›m-1 Ekim tarihlerinde Yunanistan Baflbakan› Venizelos Türkiye’yi ziyaret etti. Venizelos’un bu ziyareti s›ras›nda iki ülke aras›nda Dostluk, Tarafs›zl›k, Uzlaflma ve Hakemlik Antlaflmas›, Deniz Kuvvetlerinin S›n›rland›r›lmas›na ‹liflkin Protokol ve ‹kamet, Ticaret ve Seyrisefain ad›yla üç belge imzaland› (F›rat, 2001:347-348). Lozan Antlaflmas›’ndan sonra Türk-Yunan iliflkilerinin gerginleflmesine yol açan unsurlardan biri de Patrikhane Sorunu’dur. Patrikhane konusu Lozan Bar›fl Konferans›’nda az›nl›klar ve nüfus mübadelesi bafll›klar›yla ilgili alt komisyonlarda pek çok defa ele al›nd›. Asl›nda Lozan’a giden Türk Heyeti’ne, Hükümet taraf›ndan verilen talimatta bu konu yer almam›flt›. Fakat R›za Nur konuyu konferans gündemine getirmiflti. Türk Heyeti’nin temel tezi Patrikhane’nin Türkiye s›n›rlar› d›fl›na ç›- kar›lmas› yönündeydi. Oysa Yunanistan ve di¤er ‹tilaf Devletleri temsilcileri bu kurumun ‹stanbul’da kalmas›nda hemfikirdiler. Görüflmeler sonucunda Patrikhane’nin siyasi konularla u¤raflmamas›, sadece dinî ifllerle ilgilenmesi flart›yla ‹stanbul’da kalmas›na izin verildi. Yunanistan delegesi Venizelos, iflgal y›llar›nda olumsuz davran›fllarda bulunan ve Kurtulufl Savafl›’ndan sonra Ankara Hükümeti’nin ‹stanbul’a gönderdi¤i Refet Pafla’ya karfl› duyars›z kalan Patrik IV. Meletios’un istifas›n› istedi. Çünkü Venizelos, Bar›fl Konferans› s›ras›nda Patrik IV. Meletios’un görevden ayr›lmas› için çal›flaca¤›n› belirtmiflti. Nitekim Patrik IV. Meletios 10 Temmuz 1923’te, sa¤l›k nedenlerini gerekçe göstererek Patrikhane’nin Kutsal Meclisi’nden üç ayl›k izin ald› ve Aynaroz’a gitti (Macar, 2003:117-121). Yeni patrik seçilmesi için çal›flmalar bafllat›ld›. Türk Hükümeti, patrik adaylar›- n›n Türkiye vatandafl› ve seçim s›ras›nda Türkiye dâhilinde görevli olmalar›n› flart koflmufltu. ‹flgal y›llar›nda ›l›ml›l›¤›yla ve itidali davran›fllar›yla tan›nan Kad›köy Metropoliti Grigorios, VII. Grigorios ad›yla patrik seçildi. Mübadele ve patrikhane ekseninde yap›lan tart›flmalardan biri de mübadele protokolündeki koflullara uymayan din adamlar›n›n konumudur. ‹stanbul polisi Mart 1924’te Kutsal Meclis üyelerinin do¤um yerleri ve ‹stanbul’a gelifl tarihlerinin listesini haz›rlad›. Hatta Patrikhane’nin din adam› ve sivil olmak üzere bütün çal›flanlar›n› kaydetti. Yeni Patrik VII. Grigorios 6 Haziran 1924’te Yunan D›fliflleri Bakan› Yorgos Russos’a yazd›¤› mektupta, Türk Hükümeti’nin Fener’deki din adamlar›n› mübadeleye dâhil etme niyetinde oldu¤unu bildirdi. Bu konuyla ilgili ciddi kriz Patrik VII. Grigorios’un 16 Kas›m 1924’te ölmesi ve yerine 17 Aral›k’ta VI. Konstantinos’un patrik seçilmesiyle patlak verdi. Fakat Türkiye, Patrik Konstantinos’un mübadeleye tabi oldu¤unu ve s›n›r d›fl›na ç›kar›laca¤›n› aç›klad›. Konu Muhtelit Mübadele Komisyonu’na tafl›nd› ve komisyon söz konusu kiflinin “baflepiskopos” olmas› nedeniyle karar vermenin yetkileri d›fl›nda kald›¤›n› belirtti.

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
info@insamer.com
TUZAK
info@insamer.com
ANADOLU
I CİLT
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
İLİŞKİLERİ