Views
6 months ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

76 Türk D›fl

76 Türk D›fl Politikas›-I ABD, Lozan Bar›fl Konferans›’na gözlemci göndermekle yetindi. ABD Bafldelegesi Richard Child, özellikle Bo¤azlar’›n bütün ülkelerin ticaret ve savafl gemilerine aç›k tutulmas›, din ve e¤itim baflta olmak üzere kapitülasyonlar›n korunmas› gibi konularda görüfllerini aç›klad›. Lozan Bar›fl Konferans› sona erdikten sonra ABD gözlemci heyeti ile Türk temsilcileri aras›nda 6 A¤ustos 1923’te, taraflar›n Lozan Bar›fl Antlaflmas›’n› kabul ettiklerini içeren bir “Genel Antlaflma” imzaland›. Bu yöntemin tercih edilmesinin nedeni ABD’nin Konferans’a gözlemci göndermesi ve Antlaflma’y› do¤rudan imzalama durumunda olmamas›yd›. Bilindi¤i gibi Lozan Bar›fl Antlaflma’s›, Ermeni taleplerine geçit vermemifl ve kapitülasyonlar›n kald›r›lmas›n› içermiflti. Bu iki durum ABD’deki Ermeni lobisinin ve Anadolu’da e¤itim ve misyonerlik faaliyeti gösteren kurumlar›n tepkisine neden oldu. Kamuoyunun bask›s› alt›nda kalan ABD Kongresi, Antlaflma’n›n onaylanmas› için gerekli olan 3 te 2 ço¤unlu¤u sa¤layamad› ve Antlaflma’y› 18 Ocak 1927’de reddetti. Öte yandan ABD diplomatik çevreleri, ülkelerinin Türkiye olan ticari iliflkilerini hesaba katarak Ankara Hükümeti’yle temaslar kurmaya çal›flt›. ABD temsilcisi Yüksek Komiser Amiral Mark L. Bristol, Ankara’ya gelerek D›fliflleri Bakan› Tevfik Rüfltü Bey’le görüfltü. ‹kilinin çal›flmalar› sonucunda 17 fiubat 1927’de “Türkiye ile Amerika Birleflik Devletleri Aras›nda ‹liflkilerin Düzenlenmesine ‹liflkin Mektup- Nota” adl› belge imzalanarak iki ülke aras›ndaki diplomatik, siyasi ve ekonomik iliflkilerin düzenli bir flekilde yürütülmesine zemin haz›rland›. Nitekim bu ülke Joseph C. Grew’i Ankara’ya büyükelçi olarak atad›. Elçi 12 Ekim 1927’de güven mektubunu Cumhurbaflkan› Atatürk’e sundu. Türkiye de Ahmet Muhtar Bey’i Washington’a elçi gönderdi. Türk büyükelçisi 5 Aral›k 1927’de güven mektubunu ABD Baflkan› Calvin Coolidge sunarak görevine bafllad›. Kurulan diplomatik iliflkilerin sonucunda iki ülke 1 Ekim 1929’da Ticaret ve Seyrisefain Antlaflmas› imzalad›. Bu dönem Türk-ABD iliflkilerinin önemli bir konusu da ad›n› ABD D›fliflleri Bakan› Frank Kellogg ile Frans›z D›fliflleri Bakan› Briand’dan alan Briand-Kellogg Pakt›’n›n oluflturulmas›d›r. Pakt, her türlü sorunun savafla baflvurulmadan bar›flç›l yollarla çözümünü hedeflemiflti. Söz konusu antlaflma ABD, Fransa, ‹ngiltere, Almanya, ‹talya, Belçika, Polonya, Çekoslovakya ve Japonya taraf›ndan 28 A¤ustos 1928’de imzaland› ve 1929 y›l›nda yürürlü¤e girdi. ABD elçisi Grew’in, Pakta Türkiye’nin kurucu üye olmas› teklifi ise Washington taraf›ndan kabul edilmedi. Türkiye de Pakta üye olarak ve herhangi bir rezerv koymadan kat›labilece¤ini belirtti. 19 Ocak 1929 tarihinde TBMM de Pakt’› onaylad›. Briand- Kellog Pakt› II. Dünya Savafl›’n›n ç›kmas›yla tarihe kar›flm›flt›r. (Bulut, 2010: 29- 101.) Türk-Alman ‹liflkileri Birinci Dünya Savafl›’n›n iki müttefiki olan Osmanl› Devleti ile Almanya, savafl sonunda ayn› kaderi paylaflt›. Osmanl› Devleti, 30 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesi’ni imzalamak zorunda kalm›flt›. Mütareke’nin 23. maddesi, Osmanl› Devleti’nin Birinci Dünya Savafl›’na birlikte girdi¤i ve Almanya’n›n da içinde bulundu¤u ‹ttifak devletleriyle her türlü iliflkisini kesme yükümlülü¤ü getirmiflti. Ayn› flekilde Almanya’n›n imzalam›fl oldu¤u Versailles Antlaflmas› da bu ülkenin Osmanl› Devleti’yle iliflkisini kesmeye yönelik yükümlülüklere sahipti. (Özgiray, 1998:5). Birinci Dünya Savafl›’ndan sonra kesilen Türk-Alman iliflkileri, Türkiye’nin Lozan’› imzalamas›ndan sonra tekrar hareketlenmeye bafllad›. ‹lk etapta ‹ngiliz ve Frans›z tepkisinden çekinen Almanya, kendini geri çekmiflse de 3 Mart 1924 tarihinde iki ülke temsilcileri aras›nda Ankara’da Türk-Alman Dostluk Antlaflmas› imzaland›.

SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M 3. Ünite - Atatürk Dönemi Türk D›fl Politikas› (1923-1938) S ORU DÜfiÜNEL‹M 77 SORU Almanya, 1920’lerde Türkiye ile ekonomik iliflkilerini gelifltirmek için D‹KKAT özellikle tar›m, hayvanc›l›k ve baz› mühendislik alanlar›nda yard›mlarda bulundu. D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE 3 Mart 1924’te imzalanan antlaflmadan sonra Ankara’da 12 Ocak 1927’de Karfl›- l›kl› ‹kamet Antlaflmas› imzaland›. Bu Antlaflma, iki ülke vatandafllar›n›n ilgili devlet topraklar›nda hangi hukuki flartlar alt›nda ikamet edebileceklerini AMAÇLARIMIZ düzenledi.(Sönmezo¤lu, 2011:283-284) Ayr›ca iki ülke aras›ndaki ticari iliflkileri AMAÇLARIMIZ düzenlemeyi hedef ald›. Türk-Alman iliflkilerine ivme kazand›ran geliflmelerden biri K ‹ de T ATürk P D›fliflleri K ‹ T A P Bakan› Tevfik Rüfltü Aras’›n Almanya gezisi olmufltu. Nisan 1929’da gerçeklefltirilen bu ziyarette Balkanlar’daki geliflmeler, ‹talya ile olan iliflkiler ve Türkiye’nin Milletler Cemiyeti’ne üyelik konular› görüflüldü. Aras, bu gezide TELEV‹ZYON Türkiye’nin d›fl TELEV‹ZYON politikas›n›n yay›lmac› bir amac› olmad›¤›n› vurgulam›flt›. Bu ziyaretten k›sa bir süre sonra Ankara’da 16 May›s 1929’da Hakem ve Uzlaflma Antlaflmas› imzaland›. Böylece taraflar sorunlar›n›, özel olarak oluflturulacak bir hakem mahkemesine tafl›may› veya ikili uzlaflma yoluyla çözebilecekti. Türk-Alman iliflkilerinin olumlu ‹NTERNET ‹NTERNET seyri ekonomi alan›nda da geliflerek devam etti. Nitekim 1920’lerin sonunda Türk- Alman ortakl›¤›yla kurulan Tayyare ve Motor Anonim fiirketi, Kayseri’de bir uçak fabrikas› kurdu. Ayr›ca Lufthansa Havayollar› ile bir anlaflma yap›larak 1930’da Berlin-‹stanbul uçak seferlerinin bafllat›ld›. Türkiye’nin Lozan’› imzalamas›ndan sonra tekrar bafllat›lan ve sorunsuz bir flekilde ilerletilen Türk-Alman iliflkileri, Hitler’in 1933 y›l›nda iktidar koltu¤una oturmas›yla birlikte farkl› bir çerçevede geliflti (Uzgel, 2001:299-300). Türkiye-Orta Do¤u ‹liflkileri Türk-‹ran ‹liflkileri Türk Kurtulufl Savafl› y›llar›ndan bafllayarak Türkiye’nin ve ‹ran’›n benzer hedefleri vard›. Her iki ülkenin siyasi seçkinleri bat›l›laflmay› ve bat›l› normlar› benimsemeyi ve bir ulus-devlet infla etmeyi hedeflemiflti. Ancak her iki ülkenin diplomatik iliflkileri istenilen düzeyde de¤ildi. Sovyetler Birli¤i, ‹ngiltere’ye karfl› Ankara, Kabil ve Tahran’› içine alacak flekilde ortak bir mücadele platformu oluflturmak istemesine ra¤men, TBMM ile Tahran aras›nda bir dostluk iliflkisi kurulamam›flt›. TBMM Hükümeti D›fliflleri Bakan› Yusuf Kemal (Tengirflenk) 21 Haziran 1921’de Meclis’te yapt›¤› konuflmada ‹ran’a yönelik s›cak temaslar kuracaklar›n› belirtmiflti. ‹ran’› fiilen yöneten Savunma Bakan› R›za Han, Ankara’ya gayriresmi bir temsilci göndererek önemli bir ad›m atm›flt›. ‹ran Hükümeti bir y›l sonra Haziran 1922’de E¤itim Bakan› Mümtaz-üd Devlet’in baflkanl›¤›nda bir heyeti, resmî temaslar kurmak için Ankara’ya gönderdi. TBMM Hükümeti de Muhittin Pafla baflkanl›¤›nda bir heyetle bu ziyarete ayn› ay karfl›l›k verdi. Tahran Hükümeti’nin iyi iliflkiler kurma noktas›nda att›¤› en önemli ad›m, 22 Haziran 1922’de TBMM Hükümeti’ni tan›d›¤›- n› aç›klamas› ve Mofakhan Eshag’› büyükelçi olarak atamas›d›r. Türk Kurtulufl Savafl›’n›n baflar›ya ulaflmas›ndan sonra Muhittin Pafla Tahran’a büyükelçi olarak atand›. Türk Büyükelçisi 7 fiubat 1923’te güven mektubunu sunmufltur. Ancak bu diplomatik heyetlerin geliflgidiflleri bir dostluk antlaflmas›n›n imzalanmas› için gerekli zemini oluflturamad›. Bunun en önemli nedenleri aras›nda iki toplum aras›nda y›llarca süren fiii-Sünni çat›flmas›n›n yaratt›¤› güvensizlik, Pan-Türkist politikalar, ‹ngiltere’nin Tahran üzerindeki nüfuzundan dolay› s›cak temas kurulmas›ndan

info@insamer.com
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
TUZAK
ANADOLU
info@insamer.com
I CİLT
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
İLİŞKİLERİ