Views
11 months ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

78 Türk D›fl

78 Türk D›fl Politikas›-I çekinilmesi, s›n›r›n her iki taraf›nda Kürt afliretlerinin hareketleri ve Paris Bar›fl Konferans› s›ras›nda ‹ran’›n Türkiye’den toprak talebinde bulunmas›n›n oluflturdu- ¤u kayg› gösterilebilir (Akdevelio¤lu-Kürkçüo¤lu, 2001:204-206). Birinci Dünya Savafl›’ndan sonra kurulan uluslararas› sistem, ‹ranl› ayd›nlar›n Türk modernleflme hareketine s›cak bakmas› ve 1925’te fiah olan R›za Pehlevi’nin Türkiye’ye dostça yaklaflmas›, iki ülke aras›ndaki iliflkileri etkiledi. Nitekim iki ülke Tahran’da 22 Nisan 1926’da “Türkiye - ‹ran Dostluk ve Güvenlik Antlaflmas›”n› imzalad›. Bu Antlaflma’da; tarafs›zl›k, sald›rmazl›k, karfl›l›kl› yard›mlaflma, taraflar›n s›n›r bölgelerinin güvenli¤ini sa¤lama konusunda iflbirli¤ine gitmesi ve afliretlerin güvenli¤i bozucu eylemlerinin sona erdirilmesi gibi hususlara yer verilmiflti (Sönmezo¤lu, 2011:304-305). Türkiye gerçeklefltirdi¤i modernleflme hareketleriyle ‹ran yönetiminin ve ayd›nlar›n›n dikkatini çekti. Her geçen gün bu ilgi artt›. Resim 3.5 Türk-Afgan ‹liflkileri Kitab›m›z›n 2. ünitesinde Türk- Afgan iliflkileri bafll›¤› alt›nda anlat›ld›¤› gibi, iki ülke aras›nda dostluk iliflkisi Türk - Kurtulufl Savafl› y›llar›nda bafllat›lm›flt›. Moskova’da 1 Mart 1921’de imzalanan antlaflmayla Türkiye’nin bu ülkeye sivil ve askerî nitelikli e¤itim yard›m›nda bulunmas› kararlaflt›r›lm›flt›. Ayr›ca iki devletin d›fl politikada beraber hareket etmesi de söz konusu olacakt›. Mustafa Kemal Atatürk ve Amanullah Han (May›s 1928) Türk Kurtulufl Savafl›’ndan sonra iki ülkenin dostluk iliflkisi devam etti. Afganistan Kral› Amanullah Han, Mustafa Kemal Atatürk’ün modernleflme projesini kendisine örnek ald› ve benzer devrimleri/reformlar› yapmaya çal›flt›. Afgan Kral› 1928 May›s ay›nda Türkiye’ye ziyarette bulundu. Görüflmeler sonucunda iki ülke aras›nda 25 May›s 1928’de Dostluk ve ‹flbirli¤i antlaflmas› imzaland›. Bu Antlaflma’n›n 1. maddesinde iki devlet ve iki ulus aras›nda “bozulmaz bir bar›fl ile içten ve sonsuza dek dostluk olaca¤›” belirtilmifltir. 2. ve 3. maddelerinde de tarafs›zl›k ilkesinin dayan›flma ile pekifltirilmesini, 4. ve 5. maddelerinde ise yap›lacak iflbirli¤i için özel antlaflmalar haz›rlanmas›n› ve Türk Hükümeti taraf›ndan bu ülkeye uzmanlar gönderilmesini kapsam›flt› (Soysal, 1983:329-332). Ne var ki Türkiye’yi örnek alan bu ülkede iktidar mücadelesi yafland›. Amanullah Han, Türkiye’den döndükten k›sa bir süre sonra iktidar› kaybetti. Yeni yönetim Türk uzmanlar›n› s›n›r d›fl› etti. Art arda birkaç “flah” de¤iflikli¤inden sonra Nadir fiah ve ard›ndan da 1930’da o¤lu Muhammet Zahir fiah iktidar› eline alarak ülkede istikrar› sa¤lad›. Baba-o¤ul Türkiye’deki modernleflme hareketlerine olan ilgilerini devam ettirdiler. Türk uzmanlar›n› geri ça¤›rd›lar. Özellikle Memduh fievket’in (Esendal) Kabil’e büyükelçi olarak atanmas› 1930’larda iki ülke aras›ndaki iliflkilere dinamizm kazand›rd› (Akdevelio¤lu- Kürkçüo¤lu, 2001, 364-365).

3. Ünite - Atatürk Dönemi Türk D›fl Politikas› (1923-1938) 79 1930-1938 YILLARI ARASINDA DIfi POL‹T‹KA AMAÇ 4 1930-1938 y›llar› aras›ndaki Türk d›fl politikas›n› ve Türkiye’nin di¤er devletlerle iliflkilerini aç›klayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilmek. Türk-‹ngiliz ‹liflkileri 1930’larda uluslararas› iliflkiler ve gerginlikler artt›. Liderli¤ini Almanya’n›n ve ‹talya’n›n çekti¤i revizyonist blok, yay›lmac› bir politika izlemeye bafllad›. Hat›rlanaca¤› gibi Hitler, iktidara gelince Versailles Antlaflmas›’n› ortadan kald›rmaya yönelik ad›mlar att›. Orta¤› ‹talyan lider Mussolini ise 1935’te Habeflistan’› iflgal ederek statükoyu bozmaya çal›flt›. Özellikle faflist liderin bir y›l önce 18 Mart 1934’te Anadolu’ya yönelik tehditlerde bulunmas› ve ard›ndan 12 Ada’y› silahland›rmas› (1935) Türk yöneticilerini kayg›land›rm›flt›. Türkiye, ‹talyan tehlikesine karfl› ‹ngiltere ve Fransa’ya yak›nlaflt›. Türk d›flifllerinin bu iki ülkeye yönelmesinde Yunanistan’la sorunlar›n çözülmesi ve Sovyetler Birli¤i’nin Londra ve Paris’le iflbirli¤i olanaklar›- n› gelifltirmek için hamlelerde bulunmas› da etkili olmufltu. Bu çerçevede, ‹ngiltere’nin bafllang›çta ‹talya’n›n tehditlerine gösterdi¤i ald›rmazl›k, bir süre sonra yerini endifleye b›rakt›. ‹ngiliz diplomatlar› (bu arada Fransada dâhil) Türkiye’ye daha olumlu bakmaya çal›flt›. Muhtemel bir savafl an›nda Türkiye’nin co¤rafi konumundan yararlanmay› planlad›lar. Diplomatlar, 1930’lu y›llar›n ortalar›ndan itibaren iki ülke aras›nda daha do¤rudan ve somut iliflkiler gelifltirdi. Bunlar, ekonomik alanda ve siyasal alanda iflbirli¤i noktalar›nda yo¤unlaflt›. Sonu 1939’da bir ittifak antlaflmas›yla pekifltirilecek bir süreç bafllat›ld›. Resim 3.6 Mustafa Kemal Atatürk ve ‹ngiltere Kral› VIII. Edward’la ‹stanbul’u gezerken (4 Eylül 1936) Türkiye, 1930’larda Almanya’n›n d›fl ticarette artan pay›n› dengelemek amac›yla ‹ngiliz firmalar›na kolayl›klar tan›d›. Türk Hükümeti, 1936’da Karabük demir-çelik iflletmelerinin yap›m›na Alman Krupp firmas› daha iyi flartlar sunmas›na ra¤men, tesisin inflas›n› ‹ngiliz Brassert firmas›na verdi. Ayr›ca ‹ngiltere’yle 1935 y›l› Haziran’›nda yapt›¤› ticaret antlaflmas›yla demir yolu hatlar›n›n bak›lmas›nda ve tar›msal alanda sulama tesislerinin yap›lmas›nda ‹ngiliz firmalar›na ayr›cal›k tan›yaca¤›n› kabul etti. ‹ngiltere’nin Montreux Bo¤azlar Konferans›’nda (22 Haziran-20

Toraks Bülteni - Aralık 2012
EKOIQ
info@insamer.com
SON 20 YILDA LYS EDEBİYATTA SORULAN TÜRK EDEBİYATI ESERLERİ (1)
1 Demokrasi Cumhurbaşkanı Barack edemeyeceğini korunmadığına
bastırkusva
bastırkusva
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
Yuval Noah Harari - Homo Deus Yarının Kısa Bir Tarihi (1)
Norman Davies - Avrupa Tarihi
‘UMUT VAR BiZ VARIZ'
Pharmetic Sağlık - 33
TÜRKIYE-ABD İLIŞKILERI VE YENI ABD YÖNETIMI
ortakmiras_24112017
HPlus_03
Tanrıların Arabaları
Medikal Mayıs 2018
kesin tasarım
ULUSLARARASI AF ÖRGÜTÜ
46 Şebgiran'dan Dökülenler
Pharmetic Sağlık Yaz Sayı 33
I CİLT
TUZAK
ANADOLU
MYSKILIFE 8.SAYI
bastırkusva
info@insamer.com
türk dış politikası
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
İLİŞKİLERİ